Split (1)

train · 162M rows

text stringlengths 254 13.2M	id stringlengths 36 47	dataset_source stringclasses 2 values	prediction float64 1.01 4.21	dump stringclasses 106 values	url stringlengths 13 2.36k	date stringlengths 19 25	file_path stringlengths 108 155	offset int64 -1 1.48B	page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀	full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀	language_score float64 0 1	per_page_languages listlengths 1 14.5k	full_doc_lid stringclasses 14 values	top_langs stringclasses 1 value	is_truncated bool 2 classes	page_ends listlengths 1 14.5k	minhash_cluster_size int64 1 1.9M	duplicate_count int64 -1 319
Piotr T. KANIEWSKI , Paweł W. KANIEWSKI 1 1 2Wojskowy Instytut Łączności, Zegrze 2 Wojskowa Akademia Techniczna, Warszawa WYBRANE PROBLEMY ZWIĄZANE Z WYKORZYSTYWANIEM AUV DO MONITOROWANIA AKWENÓW, OBIEKTÓW I INSTALACJI PODWODNYCH Abstract The paper presents the most important problems of use of autonomous underwater vehicles in monitoring water basins, objects and installations. Subsequently, it describes a solution to the problem of precise position estimation of the vehicle with use of an integrated positioning system designed by the authors. The structure of this system and its algorithm of navigation data processing are presented. The paper contains also chosen simulation results and conclusions. Streszczenie W referacie omówiono wybrane problemy związane z wykorzystywaniem autonomicznych pojazdów podwodnych do monitorowania akwenów, obiektów i instalacji podwodnych. Przedstawiono sposób rozwiązania problemu dokładnego wyznaczania położenia pojazdu, prezentując własne opracowanie zintegrowanego systemu pozycjonującego. Omówiono m.in. strukturę systemu i algorytm przetwarzania danych nawigacyjnych. Przedstawiono także wybrane wyniki badań symulacyjnych opracowanego systemu i wypływające z tych badań wnioski. 1. WPROWADZENIE Autonomiczne pojazdy podwodne AUV (Autonomous Underwater Vehicle) stanowią jeden z kilku typów stosowanych obecnie niewielkich bezzałogowych pojazdów podwodnych. Znajdują one coraz szersze zastosowanie w badaniach oceanograficznych, obejmujących między innymi tworzenie map podwodnych, zbieranie informacji na temat prądów morskich, ukształtowania dna morskiego, temperatury, stopnia zasolenia wód itp. Używa się ich także do wykonywania prac podwodnych, przeprowadzania podwodnych inspekcji obiektów pływających, zatopionych lub osadzonych na dnie oraz w poszukiwaniach wraków, kabli i rurociągów [1-4, 6, 10, 11]. Dzięki szczególnym własnościom AUV znajdują również liczne zastosowania wojskowe, m.in. do poszukiwania i niszczenia min podwodnych oraz do ochrony portów [2, 6, 10, 11]. Obecnie najpoważniejszymi wyzwaniami technicznymi związanymi z eksploatacją AUV jest zapewnienie efektywnego źródła zasilania systemów pokładowych oraz możliwości dokładnego pozycjonowania i nawigacji pojazdu. Zasilanie jest zwykle realizowane z akumulatorów, np. litowo-jonowych, o dużej pojemności i wydajności. Na pokładzie AUV stosuje się wiele urządzeń elektrycznych o stosunkowo niewielkim, lecz ciągłym poborze mocy oraz niewielką liczbę urządzeń o znacznym poborze mocy, sięgającym 1 kW, które pracują jedynie okresowo [3]. Najpoważniejszym obciążeniem zasilania jest zwykle zespół napędowy AUV. Znacznym poborem mocy charakteryzują się również manipulatory stosowane w niektórych AUV do wykonywania prac, pomiarów lub zbierania próbek na zewnątrz pojazdu, a także elementy oświetlenia. Długość typowego AUV wynosi kilka metrów, a jego masa to na ogół kilkaset kilogramów. Rozwiązania stosowane przez producentów tego typu pojazdów i ośrodki badawcze zajmujące się konstruowaniem ich prototypów są jednak bardzo zróżnicowane [3, 11]. Atrakcyjność AUV polega między innymi na ich dużym zasięgu oraz możliwości wykonywania misji ze stosunkowo dużą prędkością. Zasięg operacyjny typowych AUV wynosi ponad 1000 km i w miarę rozwoju techniki stale rośnie, zaś osiągana przez te pojazdy prędkość względem wody jest rzędu 6-7 km/h. Maksymalna głębokość zanurzenia AUV wynosi zwykle do 6 km, co sprawia, że większość głębin oceanów staje się dla tych pojazdów dostępna. Ostatnie doniesienia wskazują, że niektóre AUV są w stanie pracować nawet przy zanurzeniu dochodzącym do rekordowej obecnie głębokości 11 km [3]. Dokładna znajomość własnego położenia stanowi jedno z najważniejszych wymagań podczas realizacji misji przez AUV. Ma ona bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo samego AUV oraz innych pojazdów, infrastruktury podwodnej, ekosystemu itd. W badaniach oceanograficznych, dokładne określenie położenia pojazdu w czasie wykonywania pomiarów za pomocą specjalistycznej aparatury naukowobadawczej AUV często decyduje o wartości zebranych danych, natomiast w aplikacjach przemysłowych i wojskowych jest kluczowa dla skuteczności wykonywanych prac lub misji. 2. METODY POZYCJONOWANIA AUV Pozycjonowanie AUV jest zadaniem szczególnie skomplikowanym, ponieważ niewielkie wymiary pojazdu, ograniczone możliwości zasilania urządzeń z pokładowych źródeł energii oraz względy ekonomiczne narzucają istotne ograniczenia na możliwe do wykorzystania pokładowe urządzenia i systemy pozycjonujące. Jednym z zasadniczych problemów występujących w pozycjonowaniu pojazdów podwodnych jest brak możliwości wykorzystania sygnałów systemów GNSS podczas zanurzenia. Konieczne jest zatem poszukiwanie alternatywnych sposobów określania położenia. Zaletą nawigacji inercjalnej jest możliwość jej zastosowania w dowolnym, nawet nieznanym akwenie. Nawigacja hydroakustyczna jest nieco bardziej kłopotliwa, ponieważ wymaga rozmieszczenia w rejonie działania AUV transponderów lub nadajników hydroakustycznego systemu pozycjonującego. Elementy systemu mogą być umieszczone pod dnem statku zapewniającego wsparcie AUV z powierzchni, na dnie akwenu lub pod bojami rozmieszczonymi na powierzchni wody. Typowymi urządzeniami stosowanymi do pozycjonowania pojazdów podwodnych są systemy nawigacji inercjalnej INS lub inercjalne jednostki pomiarowe IMU, hydroakustyczne systemy pozycjonujące bardzo krótkiej linii bazowej USBL (Ultra-Short Base Line), krótkiej linii bazowej SBL (Short Base Line) i długiej linii bazowej LBL (Long Base Line), logi Dopplera, girokompasy i kompasy magnetyczne, inklinometry oraz ciśnieniomierze i wysokościomierze akustyczne [5, 10]. Podejmowane są również próby wykorzystania obserwacyjno-porównawczej metody pozycjonowania [9, 10], w której położenie pojazdu jest ustalane na podstawie porównania obrazu otoczenia z cyfrową mapą dna morskiego. Zastosowanie metody obserwacyjno-porównawczej wymaga posiadania odpowiednich map dna morskiego, które są dostępne jedynie dla niewielkiej części akwenów. Z tego względu rozwijającą się wersją metody pozycjonowania obserwacyjno-porównawczego jest równoczesne tworzenie mapy otoczenia i jej wykorzystywanie do wyznaczania położenia. Problem ten, określany jako SLAM (Simultaneous Localization and Mapping) oraz CML (Concurrent Mapping and Localization) [12]. 3. SYSTEM POZYCJONUJĄCY AUV 3.1. Struktura systemu Opisany w referacie system pozycjonowania autonomicznego pojazdu podwodnego AUV, którego schemat blokowy przedstawiono na rys. 1, składa się z czterech przyrządów nawigacyjnych oraz algorytmu przetwarzania pochodzących z nich danych. Grupa przyrządów nawigacyjnych zawiera INS, log Dopplera DVL (Doppler Velocity Log), ciśnieniowy miernik głębokości zanurzenia pojazdu PM (Pressure Meter) oraz odbiornik GNSS. Jako podstawowe urządzenie pozycjonujące (urządzenie referencyjne) wykorzystano INS, którego dane korygowano pomiarami prędkości z DVL i głębokości z PM. Zmiany położenia obliczane przez INS odnoszono do położenia początkowego ϕ (0), λ (0), z(0), określanego przed zanurzeniem za pomocą odbiornika GNSS. Odbiornika GNSS nie uwidoczniono na rys. 1, ponieważ jego rola ograniczała się do inicjalizacji położenia. 1. trzech składowych prędkości [ ]T INS D INS E INS N INS NED v v v = v z INS, wyrażonych w układzie współrzędnych NED, System INS/DVL/PM służy do określania położenia pojazdu (ϕ , λ ) w układzie współrzędnych ECEF (Earth-Centered Earth-Fixed) [7], głębokości zanurzenia z oraz prędkości [ ]T D E N NED v v v = v w układzie współrzędnych NED (North-East-Down) [7]. Wymienione elementy nawigacyjne są wyznaczane w wyniku przetwarzania: 2. głębokości zanurzenia pojazdu zINS z systemu inercjalnego, 3. trzech kątów orientacji przestrzennej (przechylenia φ , pochylenia θ i kursu ψ ) z INS, 4. trzech składowych prędkości [ ]T w v u DVL RPY = v z logu Dopplera, wyrażonych w układzie współrzędnych RPY (Roll-Pitch-Yaw) [7], 5. głębokości zanurzenia pojazdu zPM z głębokościomierza. 3.2. Algorytm przetwarzania danych Zasadniczą część algorytmu przetwarzania danych nawigacyjnych w systemie pozycjonowania AUV stanowią trzy filtry Kalmana (N, E, D), estymujące błędy prędkości [ ] T D E N NED v v v ˆ ˆ ˆ ˆ δ δ δ δ = v oraz błąd składowej pionowej położenia (głębokości) D ˆ δ systemu nawigacji inercjalnej [7]. Estymacja błędów INS odbywa się w wyniku wspólnego przetwarzania danych z INS, DVL i PM. Oprócz filtracji Kalmana, algorytm przetwarzania danych systemu zintegrowanego wykonuje transformację prędkości z logu Dopplera DVL RPY v z układu współrzędnych RPY do układu NED oraz oblicza położenie pojazdu (ϕ , λ ) w wyniku całkowania prędkości z INS, skorygowanej z wykorzystaniem danych z logu Dopplera. Obliczenie prędkości DVL NED v w układzie NED na podstawie wektora DVL RPY v wyrażonego w układzie RPY jest konieczne w celu umożliwienia wspólnego przetwarzania prędkości INS NED v z INS i DVL NED v z logu Dopplera za pomocą filtrów Kalmana. Przekształcenie współrzędnych jest wykonywane w wyniku pomnożenia wektora DVL RPY v przez macierz transformacji współrzędnych n b C [7]. Ze względu na komplementarność charakterystyk statystycznych błędów INS i przyrządów korekcyjnych (błędy INS są wolnozmienne i rosną w sposób nieograniczony, natomiast błędy DVL i PM są szybkozmienne i ograniczone), integrację wymienionych urządzeń przeprowadzono metodą kompensacji [7]. W systemie zintegrowanym tą metodą wektory pomiarowe na wejściach filtrów Kalmana są tworzone przez odjęcie od pomiarów przyrządu referencyjnego (INS) pomiarów przyrządów korekcyjnych DVL i PM. W wyniku tej operacji wektory pomiarowe zawierają wyłącznie kombinacje błędów pomiarowych INS i DVL oraz PM. Rola filtrów Kalmana polega na estymacji błędów INS (wydzielenia tych błędów z kombinacji błędów poszczególnych przyrządów) w celu korekcji INS. 4. BADANIA SYMULACYJNE System INS/DVL/PM poddano badaniom symulacyjnym zgodnie z metodyką przedstawioną na rys. 2. Badania miały na celu ocenę i porównanie dokładności systemu zintegrowanego wyposażonego w INS o różnych dokładnościach. Polegały one na wygenerowaniu błędów urządzeń nawigacyjnych INS, DVL i PM, a następnie na ich przetworzeniu za pomocą trzech filtrów Kalmana, osobno dla kanału N, E i D systemu pozycjonowania AUV. Podczas badań nie zachodziła potrzeba generacji trajektorii pojazdu, ponieważ w systemie efektywnie przetwarzane są wyłącznie błędy przyrządów nawigacyjnych, które dla przyjętego modelu systemu są niezależne od pełnych zmiennych stanu, tj. położenia, prędkości i orientacji przestrzennej pojazdu. Parametry modeli służących do generacji błędów INS, DVL i PM, związane z dokładnością wymienionych przyrządów, wyznaczono na podstawie specyfikacji wybranych urządzeń, powszechnie stosowanych we współczesnych AUV. Założono, że system zawiera log Dopplera typu Workhorse Navigator WHN 300, firmy Teledyne RD Instruments oraz ciśnieniowy miernik głębokości typu Digiquartz Depth Sensors 181KT, firmy Paroscientific. Wymienione przyrządy są stosowane w najbardziej znanych współczesnych pojazdach AUV, m.in. HUGIN [5], NEREUS [3], MORPHEUS [4] oraz MARIDAN [8]. Wybrane wyniki badań symulacyjnych systemu INS/DVL/PM przedstawiono na rys. 3-... . Rys. 3 i 4 zawierają porównanie błędów prędkości oraz błędu składowej pionowej położenia (głębokości) z systemu INS/DVL/PM oraz błędów prędkości z DVL i głębokości z PM, dla systemów zintegrowanych zawierających oba typy INS. W celu oceny wpływu dokładności INS na dokładność systemu zintegrowanego, założono, że mogą w nim być wykorzystywane dwa, znacznie różniące się dokładnością, systemy nawigacji inercjalnej. Do porównań wybrano INS typu KI-4901 firmy Kearfott oraz znacznie mniej dokładny INS typu HG1700 firmy Honeywell. Oba urządzenia są stosowane w pojazdach podwodnych. Systemy INS firmy Kearfott znalazły zastosowanie m.in. w AUV MARIDAN [8], natomiast HG1700 firmy Honeywell − w AUV MORPHEUS [4]. 5. WNIOSKI Przedstawione wyniki badań symulacyjnych systemu INS/DVL/PM pozwalają na stwierdzenie, że dzięki korekcji składowych horyzontalnych prędkości z INS pomiarami prędkości z DVL wyeliminowano narastające w czasie błędy prędkości INS i znacznie zredukowano szybkozmienne błędy logu Dopplera. Stopień redukcji błędów DVL był tym większy, im dokładniejszy INS stosowano w systemie i wynosił ponad 50% w systemie z HG1700 oraz ponad 70% w systemie zawierającym KI-4901. Ponadto, dostępność pomiarów głębokości zanurzenia pojazdu z PM pozwoliła na eliminację narastających błędów głębokości określanej przez INS. Wspólne przetwarzanie danych INS, DVL i PM umożliwiło przy tym znaczące zmniejszenie błędów przypadkowych głębokościomierza. Można zauważyć, że błędy prędkości są niemal dwukrotnie mniejsze w kanale pionowym niż w kanałach horyzontalnych systemu INS/DVL/PM. Wynika to z faktu, że korekcja tego błędu odbywa się z wykorzystaniem pomiarów DVL i PM, podczas gdy w kanałach horyzontalnych dostępne są wyłącznie dane korekcyjne z DVL. Literatura 1. An E.: A comparison of AUV navigation performance: a system approach, IEEE Oceans Conference, 2003, s. 654-662. 2. Bovio E., Cecchi D., Baralli F.: Autonomous underwater vehicles for scientific and naval operations, Annual Reviews in Control 30, 2006, s. 117-130. 3. Bowen A.D. et al.: The Nereus Hybrid Underwater Robotic Vehicle for Global Ocean Science Operations to 11,000m Depth, IEEE Oceans Conference, 2008. 5. Hegrenaes O., Berglund E., Hallingstad O.: Model-Aided Inertial Navigation for Underwater Vehicles, IEEE International Conference on Robotics and Automation, 2008, s. 1069-1076. 4. Grenon G. et al.: Enhancement of the Inertial Navigation System for the Morpheus Autonomous Underwater Vehicles, IEEE Journal of Oceanic Engineering, Vol. 26, No. 4, 2001, s. 548-560. 6. Jalving B. et al.: A Toolbox of Aiding Techniques for the HUGIN AUV Integrated Inertial Navigation System, IEEE Oceans Conference, 2003, s. 1146-1153. 7. Kaniewski P.: Struktury, modele i algorytmy w zintegrowanych systemach pozycjonujących i nawigacyjnych, Wyd. WAT, Warszawa, 2010. 8. Larsen M.B.: High Performance Doppler-Inertial NavigationExperimental Results, IEEE Oceans Conference, 2000, s. 1449-1456. 10. Stutters L. et al.: Navigation Technologies for Autonomous Underwater Vehicles, IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, Part C: Applications and Reviews, Vol. 38, No. 4, 2008, s. 581-589. 9. Oliveira P.: MMAE Terrain Reference Navigation for Underwater Vehicles using Eigen Analysis, IEEE Conference on Decision and Control, and the European Control Conference, 2005. 11. Wernli R.L.: AUVs − A Technology Whose Time Has Come, International Symposium on Underwater Technology, 2002, s. 309-314. 12. West M.E., Syrmos V.L.: Navigation of an Autonomous Underwater Vehicle (AUV) Using Robust SLAM, IEEE International Conference on Control Applications, 2006, s. 1801-1806.	<urn:uuid:f082105c-9c50-4d50-8af1-198f58aba24d>	finepdfs	4.066406	CC-MAIN-2019-04	https://wil.waw.pl/art_prac/2012/Wybrane_problemy.pdf	2019-01-19T05:38:19Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583662124.0/warc/CC-MAIN-20190119034320-20190119060320-00070.warc.gz	713,647,839	0.900887	0.999923	0.999923	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1910, 4782, 6826, 8440, 10600, 11956, 13005, 14902 ]	1	0
1. Podstawowe informacje o kierunku studiów \| Nazwa kierunku studiów \| DYRYGENTURA \| \|------------------------\|-------------\| \| Poziom studiów \| STUDIA I STOPNIA \| \| Profil studiów \| OGÓLNOAKADEMICKI \| \| Forma studiów \| STACJONARNE \| \| Zakresy studiów \| BRAK \| \| Liczba semestrów \| 6 SEMESTRÓW \| \| Liczba punktów ECTS konieczna do ukończenia studiów \| 180 \| \| Tytuł zawodowy nadawany absolwentowi \| LICENCJAT \| \| Język, w jakim odbywa się kształcenie \| POLSKI \| \| Wiodąca dyscyplina naukowa, do której został przyporządkowany kierunek studiów (dyscyplinie wiodącej przypisuje się ponad 50% punktów ECTS objętych programem studiów) \| SZTUKI MUZYCZNE \| Koncepcja kształcenia, w tym: 1. Wskazanie związku kierunku studiów ze strategią Uczelni Program kształcenia jest ściśle powiązany z misją Uczelni w zakresie dbałości o wszechstronny rozwój studentów i kształtowania ich osobowości twórczej z jednoczesnym poszanowaniem wartości uniwersalnych, zasad etyki i tradycji akademickich. Podlega ciągłemu udoskonalaniu w celu osiągnięcia jak najwyższych standardów nauczania, a w konsekwencji także wyników w pracy naukowej i artystycznej studentów i absolwentów, co w sposób istotny wpływa na rangę Akademii i jej pozycję wśród innych uczelni artystycznych krajowych i zagranicznych. Wśród priorytetów kierunku dyrygentura, korespondujących ze strategią Uczelni znajdują się: \| \| \| \|---\|---\| \| \| - doskonalenie jakości kształcenia poprzez modyfikację oferty dydaktycznej zgodnie z przyjętymi efektami uczenia się, a także dalszy rozwój kierunku poprzez dostosowanie programu studiów do rzeczywistych potrzeb i zmieniających się wymogów rynku pracy, - wzmacnianie i ugruntowanie pozycji artystycznej i naukowej kierunku poprzez kontynuację i rozwój istniejących ścieżek, w tym konkursu dyrygenckiego, kursów, warsztatów, a także inicjowanie nowych projektów artystyczno-naukowych, - rozwijanie form współpracy z otoczeniem, w tym współpraca z instytucjami kultury i orkiestrami Dolnego Śląska, będącymi potencjalnymi przyszłymi pracodawcami absolwentów kierunku dyrygentura, - realizacja programu inwestycyjnego – infrastruktura, baza lokalowa, instrumentarium, - kreowanie wizerunku – promocja oferty dydaktycznej i artystycznej kierunku dyrygentura, m.in. w celu pozyskania kandydatów na studia. \| 2. Wskazanie potrzeb społeczno-gospodarczych utworzenia studiów oraz zgodności efektów uczenia się z tymi potrzebami Istotnym punktem zarówno w strategii kierunku, jak i w zakładanych efektach uczenia się jest otwarcie na potrzeby społeczne. Nabыта w ramach studiów I stopnia wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne pozwolą absolwentowi podejmować pracę na wielu polach w tym w zakresie naukowym, badawczym, artystycznym i innych obszarach. Potrzeby i rosnące oczekiwania społeczno-gospodarcze wymagają od studentów I stopnia kierunku dyrygentura swobodnego i kreatywnego posługiwania się techniką dyrygencką w odniesieniu do wymaganego repertuaru, uzyskania wiedzy i umiejętności w zakresie przedmiotów teoretycznych i humanistycznych, niezbędnych do pełnegokształtowania kompetencji w zakresie kierunku na I stopniu studiów, przygotowania do prowadzenia i zarządzania niewielkimi zespołami orkiestrowymi, organizacji przedsięwzięć artystycznych, współpracy z instytucjami kultury oraz organizacjami pozarządowymi, znajomości podstawowych zagadnień dotyczących regul pracy zespołowej, relacji pomiędzy dyrygentem i zespołem, merytorycznego przygotowania do podjęcia studiów II stopnia na kierunku dyrygentura w wybranych uczelniach polskich i europejskich. Stopień niezależności artystycznej i zawodowej w zakresie przedstawianych wyżej: wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych jest zgodny z efektami uczenia się i odpowiada poziomem zaawansowania studiom I stopnia. Zalecane jest kontynuowanie edukacji i podjęcie studiów II stopnia w celu zwiększenia obszarów możliwości zatrudnienia. Koncepcja kształcenia na kierunku dyrygentura uwzględnia potrzeby rynku pracy. Absolwenci studiów są chętnie zatrudniani przez pracowników różnego rodzaju instytucji muzycznych oraz placówek o profilu kulturalnym i interdyscyplinarnym. 3. Przyporządkowanie kierunku do dyscypliny lub dyscyplin, do których odnoszą się efekty uczenia się, ze wskazaniem dyscypliny wiodącej SZTUKI MUZYCZNE Opis działań na rzecz doskonalenia programu studiów oraz zapewniania jakości kształcenia Procesy edukacyjne zachodzące na kierunku dyrygentura są regulowane przez wewnętrzne dokumenty AMKL: regulamin studiów, plany studiów w tym programy studiów, efekty uczenia się wraz z ich opisem oraz sylabusy. Plany studiów w tym programy studiów są ujęte w siatki godzin, aktualizowane rokrocznie. Są one dostępne na stronie internetowej AMKL. Funkcje doradcza i rekomendacyjna pełni, powoływany przez dziekana Wydziału, Wydziałowy Zespół ds. Zapewnienia Jakości Kształcenia. Zespół ten wspiera także Uczelniany Zespół ds. Zapewnienia Jakości Kształcenia, który jest współodpowiedzialny za opracowanie i rewizję programów studiów, procedury hospitacji zajęć dydaktycznych, system monitoringu i weryfikacji zakładanych efektów uczenia się, procedury przeprowadzania zaliczeń i egzaminów, ankiet dydaktycznych wśród studentów. Wspomniane zespoły spotykają się regularnie, aby omówić i podsumować m.in.: kwestie dotyczące programu nauczania, w tym ogólne informacje o programie, strukturę i plan studiów, efekty uczenia się, zgodność ze Strategią uczelni, strategię nauczania i oceny, przeprowadzone hospitacje itp. Daje to szansę na nadzorowanie postępów w zakresie projektowania programów kształcenia i wprowadzania ewentualnych zmian. Dla każdego programu kształcenia wszystkie wymagane informacje i elementy programu nauczania znajdują się na stronie internetowej AMKL. Programy konsultowane są także z zewnętrznymi interesariuszami – ekspertami z dziedziny muzyki, w tym z dyrektorem Opery Wrocławskiej, Narodowego Forum Muzyki i Teatru Muzycznego Capitol. Działanie takie ma na celu zapoznanie się z obecnymi wymogami muzycznego rynku pracy, a także poznanie oczekiwań potencjalnych pracodawców w zakresie umiejętności absolwentów, w tym absolwentów kierunku dyrygentura. W projektowanych programach studiów na kierunku dyrygentura w zakresie zadań i zamierzonych efektów uczenia się zawarte są założenia wynikające z wytycznych Polskiej Ramy Kwalifikacji. Efekty uczenia się, uwzględniające specyfikę sektora muzycznego, są zamknięte w trzech zakresach: wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne i są stosowane przy ocenie studentów. Są one znane studentom i wykładowcom, można znaleźć je na stronie internetowej AMKL, a także w konkretnych sylabusach przedmiotów. Proces kształcenia na kierunku dyrygentura jest częścią wizji i misji instytucjonalnej uczelni oraz Strategii uczelni, i tym samym świadomie on nie reaguje i za nimi podąża. Z tego powodu programy studiów na kierunku dyrygentura mają na celu dostarczanie najwyższej jakości edukacji artystycznej utalentowanym muzykom, aby ci mogli nie tylko zdobyć optymalną wiedzę, umiejętności i kompetencje, przy jednoczesnym spełnieniu wymagań know-how, ale także by byli zdolni z jednej strony dzielić się wiedzą, z drugiej zaś uzyskać najwyższy potencjał jako artyści, liderzy i obywatele świata. Kierunek dyrygentura czerpać będzie także korzyści z projektu AMKL w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, w ramach III Osi priorytetowej „Szkolnictwo wyższe dla gospodarki i rozwoju”, działanie 3.5 „Kompleksowe programy szkół wyższych”, numer naboru POWR.03.05.00-IP.08-00-PZI/18. Głównym celem tego działania jest wzmacnienie potencjału AMKL poprzez: dostosowanie programów kształcenia do potrzeb społeczno-gospodarczych na poziomie krajowym i regionalnym, ukształtowanych na wyposażanie studentów w praktyczne umiejętności, a ponadto podniesienie kompetencji studentów w odpowiedzi na potrzeby gospodarki, rynku pracy i społeczeństwa. \| Opis kompetencji oczekiwanych od kandydata ubiegającego się o przyjęcie na studia \| Oczekiwane kompetencje dotyczą wykazania się wiadomościami z zakresu szkoły muzycznej II stopnia. \| \| --- \| --- \| \| Wymagania wstępne i zasady rekrutacji \| Wymagania wstępne wobec kandydata na studia I stopnia w danym roku akademickim określa odpowiednia uchwała Senatu Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu w sprawie ust- \| \| Udział wewnętrznych i zewnętrznych interesariuszy w procesie kształtowania koncepcji kształcenia \| Udział wewnętrznych interesariuszy oraz konsultacje z podmiotami zewnętrznymi służą gromadzeniu informacji użytecznych dla zapewniania jakości kształcenia, a w szczególności informacji na temat potrzeb rynku pracy, sytuacji zawodowej absolwentów oraz uwag interesariuszy zewnętrznych. Udział interesariuszy wewnętrznych – studentów – przyjmuje formę ankiet dotyczących oceny realizacji efektów uczenia się. \| \| Standardy kształcenia, jeśli dotyczy \| NIE DOTYCZY \| 2. Efekty uczenia się dla kierunku studiów (wg wzoru określonego w załączniku nr 2 do Zarządzenia nr 27/2019 Rektora Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 2019 r.). Efekty uczenia się dla kierunku studiów I stopnia DYRYGENTURA (nazwa kierunku studiów) profil ogólnoakademicki \| Nazwa kierunku studiów \| DYRYGENTURA \| \|------------------------\|-------------\| \| Poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji (Poziom PRK 6 – studia I stopnia, Poziom PRK 7 – studia II stopnia) \| PRK 6 \| \| Poziom studiów (studia I stopnia, studia II stopnia) \| STUDIA I STOPNIA \| \| Profil studiów \| OGÓLNOAKADEMICKI \| \| Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta (licencjat, magister sztuki) \| LICENCJAT \| \| Dyscypliny naukowe lub artystyczne, do których jest przyporządkowany kierunek \| SZTUKI MUZYCZNE \| \| Dyscyplina wiodąca \| SZTUKI MUZYCZNE \| \| Początek realizacji programu \| 2023/2024 \| \| Symbol (kierunkowy) \| Kierunkowe efekty uczenia się \| Odniesienie do uniwersalnych charakterystyk poziomów w PRK \| Odniesienie do charakterystyk drugiego stopnia uczenia się PRK \| \|--------------------\|------------------------------\|----------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| Wiedza: absolwent zna i rozumie \| \| W zakresie wiedzy o realizacji prac artystycznych \| \| K_W01 \| literaturę muzyczną wymaganą do pracy z zespołami orkiestrowymi \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W02 \| podstawowy repertuar związany z kierunkiem studiów \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W03 \| literaturę kameralną, solową i orkiestrową w aspekcie praktyki wykonawczej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W04 \| elementy dzieła muzycznego i wzorce budowy formalnej utworów \| P6U_W \| P6S_WG \| \| W zakresie rozumienia kontekstu dyscyplin artystycznych \| \| K_W05 \| zasady pozyskiwania niezbędnych informacji z wiarygodnych źródeł, analizowanie i interpretowanie ich we właściwy sposób \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W06 \| piśmiennictwo dotyczące kierunku studiów, zarówno w aspekcie historii danej dziedziny lub dyscypliny, jak też jej obecnej kondycji \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W07 \| podstawowe zagadnienia w zakresie instrumentoznawstwa z uwzględnieniem budowy instrumentów i ich konserwacji, napraw i strojenia \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W08 \| zagadnienia w zakresie harmonii, jej wykorzystania w opracowaniach własnych, jak i analizie prowadzonych utworów \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W09 \| zagadnienia w zakresie historii muzyki ze szczególnym uwzględnieniem historii praktyki wykonawczej i interpretacyjnej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W10 \| style i kierunki rozwojowe w muzyce oraz związane z nimi tradycje wykonawcze \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W11 \| zasady w zakresie wykonawstwa muzyki współczesnej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W12 \| podstawy akustyki i elektroakustyki, ze szczególnym uwzględnieniem realiów akustycznych sali koncertowej i studia nagraniowego \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W13 \| podstawy dotyczące technologii komputerowej w szczególności w zakresie edycji tekstów oraz materiałów nutowych \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W14 \| podstawy dotyczące strategii rozwoju zespołów artystycznych oraz kształtowania polityki programowej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W15 \| ogólny zakres wiedzy dotyczącej marketingowych, finansowych, etycznych i prawnych aspektów zawodu dyrygenta \| P6U_W \| P6S_WG, P6S_WK \| \| K_W16 \| zasady prawa autorskiego i praw pokrewnych \| P6U_W \| P6S_WG, P6S_WK \| \| K_W17 \| posiada wiedzę w zakresie organizacji pracy własnej szczególnie w aspekcie zarządzania sobą w czasie (planowanie) \| P6U_W \| P6S_WG, P6S_WK \| \| K_W18 \| reguły pracy zespołowej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W19 \| wzajemne relacje zachodzące pomiędzy nabywaniem wiedzy teoretycznej i jej praktycznym zastosowaniem \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W20 \| zasady kontrapunktu, jego wykorzystania w opracowaniach własnych, jak i analizie prowadzonych utworów \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W21 \| podstawowe zagadnienia w zakresie historii sztuki \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W22 \| podstawowe wzorce leżące u podstaw transkrypcji i instrumentacji \| P6U_W \| P6S_WG \| \| K_W23 \| właściwy zakres wzorców, leżących u podstaw treningu wyobraźni muzycznej \| P6U_W \| P6S_WG \| \| Umiejętności: absolwent potrafi \| \| W zakresie umiejętności ekspresji artystycznej \| \| K_U01 \| tworzyć i realizować własne koncepcje artystyczne oraz dysponować umiejętnościami potrzebnymi do ich wyrażenia \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U02 \| stosować odpowiednią skalę ekspresji artystycznej w powiązaniu z rzetelnym odczytaniem dzieła muzycznego, jego treści, charakteru i stylistyki \| P6U_U \| P6S_UW \| \| W zakresie umiejętności realizacji prac artystycznych \| \| K_U03 \| poprowadzić utwory z wymaganego na tym etapie studiów repertuaru orkiestrowego \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U04 \| pamięciowo opanowywać partytury utworów realizowanych w ramach \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U05 \| właściwie odczytać i interpretować partytury oraz na ich podstawie kreować własne koncepcje artystyczne \| P6U_U \| P6S_UW \| \|-------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|--------\| \| K_U06 \| wdrażać efektywne techniki ćwiczenia i doskonalenia warsztatu technicznego podczas samodzielnej pracy \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U07 \| dzięki umiejętnościom technicznym skutecznie realizować w zespole repertuar wymagany na tym etapie studiów \| P6U_U \| P6S_UW, P6S_UO \| \| K_U08 \| dysponować techniką manualną, umożliwiającą czytelną prezentację gestów i technik dyrygenckich, oraz operuje nią w sposób wydajny i bezpieczny \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U09 \| właściwie odczytać i pamięciowo opanować partytury oraz przekazać koncepcje interpretacyjne wykonawcom (soliście, zespołowi, orkiestrze) \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U10 \| analizować i odczytywać poszczególne elementy dzieła muzycznego oraz prawidłowo posługiwać się nimi w praktyce wykonawczej \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U11 \| biegłe słuchowo rozpoznawać materiał muzyczny, zapamiętywać go i operować nim \| P6U_U \| P6S_UW \| \| K_U12 \| grać na fortepianie w stopniu pozwalającym na odczytanie partytur z repertuaru wymaganego w ramach kierunku oraz na realizację ćwiczeń i zadań w obszarze przedmiotowym kierunku dyrygentura \| P6U_U \| P6S_UW \| W zakresie umiejętności kreacji artystycznej \| K_U13 \| realizować własne działania artystyczne oparte na zróżnicowanych stylistycznie koncepcjach wynikających ze swobodnego i niezależnego wykorzystywania wyobraźni, intuicji i emocjonalności \| P6U_U \| P6S_UW \| W zakresie umiejętności improwizacyjnych \| K_U14 \| wykazać podstawowe umiejętności transkrypcji i instrumentacji umożliwiające modyfikację zapisanego tekstu nutowego \| P6U_U \| P6S_UW \| \|-------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|--------\| \| K_U15 \| posługiwać się w praktyce regulami harmonii funkcyjnej \| P6U_U \| P6S_UW \| W zakresie umiejętności warsztatowych \| K_U16 \| kierować grupą muzyków w różnego typu zespołach oraz współpracować z solistami w ramach realizacji repertuaru wymaganego na tym poziomie studiów \| P6U_U \| P6S_UW, P6S_UU, P6S_UO \| \|-------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|--------\| \| K_U17 \| akompaniować na elementarnym poziomie solistom różnych specjalności \| P6U_U \| P6S_UW, P6S_UU, P6S_UO \| W zakresie umiejętności verbalnych \| K_U18 \| udzielić swobodnej ustnej i pisemnej wypowiedzi na temat interpretowania, tworzenia i odtwarzania muzyki oraz na temat kwestii dotyczących szeroko pojmowanych tematów humanistycznych \| P6U_U \| P6S_UK \| \|-------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|--------\| \| K_U19 \| udzielić zrozumiałej, rzetelnej i sugestywnej wypowiedzi, mieszczącej się we właściwych ramach czasowych, w trakcie prowadzonej próby ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności czytelnego przekazania muzykom własnych idei i koncepcji artystycznych \| P6U_U \| P6S_UK, P6S_UO \| \| K_U20 \| wykorzystać umiejętności w zakresie emisji i impostacji głosu, pozwalające na sprawną komunikację z zespołem, jak również swobodne zainbowowanie niezbędnych fragmentów muzycznych \| P6U_U \| P6S_UK, P6S_UO \| \| K_U21 \| posługiwać się językiem obcym zgodnie z wymaganiami określonymi dla poziomu B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego \| P6U_U \| P6S_UK \| W zakresie umiejętności w zakresie publicznych prezentacji \| K_U22 \| właściwie postępować i zaprezentować się podczas publicznych występow, zastosować reguły obowiązujące przy różnorakich sytuacjach związanych z publicznym prowadzeniem orkiestry na koncercie czy spektaklu \| P6U_U \| P6S_UK \| \|-------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|--------\| \| K_U23 \| radzić sobie z różnymi stresującymi sytuacjami wynikającymi z publicznych występow \| P6U_U \| P6S_UK \| Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do W zakresie niezależności \| K_K01 \| samodzielnego podejmowania niezależnych prac, wykazując się umiejętnością zbierania, analizowania i interpretowania informacji, rozwijania \| P6U_K \| P6S_KR \| Objaśnienia stosowanych oznaczeń: Uniwersalne charakterystyki poziomów - PRK - P – poziom PRK (6 lub 7) - U – charakterystyka uniwersalna - W – wiedza - U – umiejętności - K – kompetencje społeczne Charakterystyki drugiego stopnia - P – poziom PRK (6 lub 7) - W – wiedza (G – glebia, K – kontrast) - U – umiejętności (W – wykorzystanie wiedzy, K – komunikowanie się, O – organizacja pracy, U – uczenie się) - K – kompetencja społeczne (K – oceny, O – odpowiedzialność, R – rola zawodowa) ### 3. Sposoby weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w trakcie całego cyklu kształcenia. Jasno zdefiniowane kryteria weryfikacji efektów uczenia się są podstawowym narzędziem budowy systemu zapewnienia jakości kształcenia na kierunku dyrygentura. Sposoby weryfikacji i oceny efektów uczenia się rozumiane są na kierunku dyrygentura jako czynność bądź zespół czynności pozwalających na ocenę osiągnięcia przez studenta zakładanych w programie kształcenia efektów uczenia się. Fundamentalnym zadaniem jest gromadzenie informacji użytecznych dla działań na rzecz weryfikacji osiągania efektów uczenia się oraz ich oceny. Gromadzone informacje poddawane są analizie mającej na celu sformułowanie wniosków praktycznych, mogących prowadzić do projakościowych zmian w procesie kształcenia. Wspomniane analizy dotyczą różnych aspektów, są to: Analiza wyników hospitacji związanych z weryfikacją efektów uczenia się Analiza dotyczy w szczególności: - osiągania przez studentów zakładanych efektów uczenia się; - adekwatności sposobów przeprowadzania weryfikacji do efektów uczenia się poddawanych weryfikacji. Analiza prac dyplomowych Analiza dotyczy w szczególności: - osiągania przez studentów zakładanych efektów uczenia się; - jakości weryfikacji efektów uczenia się wyrażanej poprzez oceny i ewentualne recenzje. Forma i zakres pracy dyplomowej na studiach I stopnia na kierunku dyrygentura obejmują: - pracę artystyczną – wykonanie programu artystycznego; - pisemną pracę dyplomową związaną z kierunkiem studiów. Analiza sylabusów Analiza sylabusów przeprowadzana jest raz w roku i dotyczy w szczególności: - zgodności sylabusów z opisami przedmiotów; - kompletności i czytelności danych, zwłaszcza w części dotyczącej sposobów weryfikacji efektów uczenia się. W razie wykrycia nieprawidłowości, mogących negatywnie wpłynąć na proces weryfikacji efektów uczenia się na kierunku dyrygentura, niezwłocznie dokonywane są korekty. Lista głównych sposobów weryfikacji efektów uczenia się opierających się na wypowiedziach studenta: 1. Egzamin dyplomowy 2. Egzamin ustny 3. Kolokwium 4. Wypowiedź ustna w trakcie zajęć dydaktycznych Formy oceniania efektów uczenia się: 1. Egzamin komisyjny 2. Egzamin 3. Zaliczenie ze stopniem 4. Zaliczenie Ponadto w sposobie weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w trakcie całego cyklu kształcenia nacisk kładziony jest na egzaminowanie z wiedzy stosowanej oraz umiejętności twórczych. W celu weryfikacji efektów uczenia się stosowane są prace etapowe, kolokwia, testy, egzaminy ustne, pisemne oraz praktyczne, a także podobne sprawdziany, ze szczególną dbałością o to, aby metody weryfikacji odwoływały się do tych form zajęć, które umożliwiają studentowi wykazanie wymaganych umiejętności. Warto przy tym zauważyć, że sprawdzian umiejętności jest zwykle także sprawdzianem wiedzy, niezbędnej do właściwej realizacji zadań o charakterze praktycznym. 4. Opis procesu prowadzącego do uzyskania efektów uczenia się. Zgodnie z planami studiów oraz syabusami. 5. Plan studiów, w tym zajęcia lub grupy zajęć, liczby godzin i ECTS w poszczególnych semestrach, formy zajęć, łączna liczba godzin zajęć. W programie studiów pierwszego stopnia prowadzonych w formie studiów stacjonarnych określa się również zajęcia z wychowania fizycznego w wymiarze nie mniejszym niż 60 godzin; zajęciom z wychowania fizycznego nie przypisuje się punktów ECTS. 6. Wskaźniki dot. programu studiów: \| Nazwa wskaźnika \| Wartość \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|---------\| \| Łączna liczba punktów ECTS, jaką student musi uzyskać w ramach zajęć prowadzonych z bezpośrednim udziałem nauczycieli akademickich lub innych osób prowadzących zajęcia \| 180 \| \| Liczba punktów ECTS, jaką student musi uzyskać w ramach zajęć z dziedziny nauk humanistycznych lub nauk społecznych, nie mniejszą niż 5 punktów ECTS – w przypadku kierunków studiów przyporządkowanych do dyscyplin w ramach dziedzin innych niż odpowiednio nauki humanistyczne lub nauki społeczne \| 8 \| \| Wymiar procentowy zajęć do wyboru (Program studiów umożliwia studentowi wybór zajęć, którym przypisano punkty ECTS w wymiarze nie mniejszym niż 30% liczby punktów ECTS, koniecznej do ukończenia studiów) \| 56% \| \| Wymiar procentowy zajęć związanych z prowadzoną w uczelni działalnością naukową w dyscyplinie lub dyscyplinach, do których przyporządkowany jest kierunek studiów (Program studiów o profilu ogólnoakademickim obejmuje zajęcia związane z prowadzoną w uczelni działalnością naukową w dyscyplinie lub dyscyplinach, do których przyporządkowany jest kierunek studiów, w wymiarze większym niż 50% liczby punktów ECTS, koniecznej do ukończenia studiów i uwzględnia udział studentów w zajęciach przygotowujących do prowadzenia działalności naukowej lub udział w tej działalności.) \| 89,0% \| 7. Opis sposobów uwzględniania w programie studiów wniosków z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy oraz wniosków z analizy wyników monitoringu, o których mowa w art. 352 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2023 poz. 742 z późn. zm.). Ostatecznymi wyznacznikami weryfikacji efektów uczenia się są losy absolwentów na rynku pracy i ich powodzenie zawodowe, dokonane w oparciu o analizy losów zawodowych absolwentów. Wnioski płynące z analiz zapotrzebowania rynku pracy znajdują odzwierciedlenie w formie wprowadzanych modyfikacji planu studiów, aktualizacji programu przedmiotów oraz doboru nauczycieli akademickich do prowadzenia poszczególnych zajęć. Monitorowaniem karier zawodowych absolwentów zajmuje się Biuro Promocji i Organizacji Imprez AMKL. System funkcjonuje od roku akademickiego 2011/2012. Badania przeprowadzane są systematycznie, a ich wyniki są poddawane analizie. Większość udzielonych odpowiedzi wykazała, iż efektywność kształcenia w AMKL oceniana jest bardzo wysoko, a zdecydowana część respondentów pracuje w zawodzie artysty-muzyka, wyuczonym podczas studiów, wykorzystując zdobyte w uczelni różnorodne kompetencje. Pomimo faktu zniesienia wymogu obowiązującego prowadzenia badań w AMKL zdecydowano o kontynuowaniu badań losów zawodowych absolwentów na potrzeby własne oraz w ramach międzyczelniennego porozumienia uczelni artystycznych. Narzędzia służące przeprowadzaniu badania wśród absolwentów są systematycznie udoskonalane. Działania obejmowały m.in.: - aktualizację międzyuczelnianego porozumienia w sprawie badania losów absolwentów, - aktualizację baz danych absolwentów studiów I stopnia AMKL, - konsultację i testowanie internetowej ankiety międzyuczelnianej, - przygotowanie raportów z przeprowadzonych działań. - monitoring losów zawodowych absolwentów AMKL obejmował: - wysłanie ankiet wewnętrznych AMKL do absolwentów objętych badaniem na adresy e-mail, - zebranie oraz opracowanie wyników ankiet, - przygotowanie sprawozdania pisemnego z przeprowadzonych działań. 8. Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk oraz liczba punktów ECTS, jaką student musi uzyskać w ramach tych praktyk. Zasady praktyk: Student winien dokonać wyboru zajęć, w których skład wchodzi realizacja działań praktycznych poza AMKL zgodnego z kierunkiem studiów oraz ze swoimi zainteresowaniami. Wymiar godzin i rodzaj praktyk określony jest w skali danego semestru. Ilość odbytych godzin praktyk podlega weryfikacji poprzez uzyskanie wpisu pedagoga przy zaliczeniu przedmiotu. Forma praktyk: - Wolontariat przy organizacji festiwali, koncertów, konkursów, sesji, konferencji, sympozjów naukowych. - Organizacja studenckich imprez artystycznych i naukowych takich jak: festiwale, koncerty, konkursy, sesje, konferencje, sympozja naukowe. - Czynny i/lub bierny (hospitacje) udział w pracach zespołów kameralnych i orkiestrowych, w projektach multimedialnych, szczególnie we współpracy z ASP i AST. - Aktywny udział w kursach i festiwalach muzycznych. - Prowadzenie koncertów, prelekcji, pisanie recenzji oraz przeprowadzanie wywiadów z ważnymi osobistościami świata sztuki i nauki, realizacja audycji w radiu. Liczba punktów ECTS: 50 - Hospitacje i praktyki w orkiestrze – 12 ECTS - Hospitacje i praktyki w zespołach chóralskich – 4 ECTS - Hospitacje i praktyki w zespołach operowych – 4 ECTS - Krytyka i prelekcja – 4 ECTS - Chór lub zespoły wokalne i instrumentalne – 8 ECTS - Orkiestra muzyki XX i XXI wieku – 18 ECTS 9. Inne informacje o kierunku: 1) sposób wykorzystania wzorców krajowych i międzynarodowych; Pracownicy i studenci kierunku dyrygentura uczestniczą w zajęciach w ramach programów wymiany akademickiej, takich jak Erasmus+. Wymiana doświadczeń nabytych przez kadrę w ramach kontaktów krajowych i zagranicznych możliwa jest na posiedzeniach katedry dyrygentury. Celem forum jest zidentyfikowanie zagranicznych „dobrych praktyk” w kształceniu i ustalenie możliwości zastosowania wzorców międzynarodowych do poprawy jakości kształcenia. 2) sposób uwzględnienia wniosków z analizy wyników monitoringu karier absolwentów prowadzonego przez MNiSW; Nie dotyczy kierunku dyrygentura. Jednakże warto zaznaczyć, że absolwenci kierunku dyrygentura są cenionymi artystami i naukowcami, zdobywają laury na prestiżowych konkursach dyrygenckich. Obejmują kierownicze stanowiska instytucji muzycznych w kraju i za granicą. Dyrygenci prezentują również referaty w ramach polskich i międzynarodowych konferencji naukowych. Ponadto absolwenci kierunku dyrygentura realizują się jako dydaktycy w szkołach muzycznych wszystkich szczebli. Wnioski z analizy wyników monitoringu karier absolwentów umożliwiają określenie zależności między kierunkiem dyrygentura a karierą jego absolwentów, a tym samym pozwalają na kształtowanie oferty edukacyjnej dostosowanej do rynku pracy poprzez m. in. rozwijanie kompetencji w obszarach kluczowych, wspieranie nowoczesnych metod dydaktycznych i nowych technologii w edukacji wyższej czy wzmacnienie kompetencji interpersonalnych studentów. Wnioski z analizy wyników monitoringu uzupełniają nieformalne źródła informacji na temat kariery zawodowej absolwentów, takie jak kontakty pracowników z magistrantami i informacje od pracodawców, z którymi Wydział, na którym prowadzony jest kierunek dyrygentura, współpracuje. 3) sposób uwzględniania wniosków z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy; Opinie i sugestie wynikające z wniosków z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy traktowane są jako istotny głos uwzględniany podczas modyfikacji i aktualizacji programu studiów. Wnioski płynące z analiz zapotrzebowania rynku pracy znajdują odzwierciedlenie w formie wprowadzanych modyfikacji planu studiów, aktualizacji programu przedmiotów oraz selekcji nauczycieli akademickich do prowadzenia poszczególnych zajęć. 4) perspektywy rozwoju kierunku studiów. Perspektywy rozwoju kierunku dyrygentura opierają się na dążeniu do ciągłego doskonalenia jakości kształcenia, w tym wskazują na odpowiednie warunki dla realizacji dydaktyki przygotowującej do nieskrępowanego tworzenia muzyki, jej analizy i interpretacji, wszechstronnego rozwój adeptów sztuki dyrygenckiej i kształtowania ich osobowości twórczej z jednoczesnym poszanowaniem wartości uniwersalnych, zasad etyki i tradycji akademickich, a więc w świetle specyfiki kierunku. Strategia rozwoju wytacza priorytety działalności kierunku wskazując kluczowe projekty, hierarchizuje potrzeby i oczekiwania, wysuwając na pierwszy plan te, które zostały najcenniejsze – z punktu widzenia działalności kierunku – uargumentowane na etapie pozyskiwania informacji. Całościowy ogląd dostrzeganych perspektyw możliwy jest po nakreśleniu horyzontu penetracji zagadnienia i stopnia zdefiniowania oczekiwanych efektów, a wśród nich wzmożenie działań rekrutacyjnych, sformalizowania i promocji zakresów w ramach kierunku mogących stanowić innowacyjną, unikatową ofertę, do których prowadzenia gotowa jest kadra pedagogiczna, ewolucji sposobów przedstawiania oferty kierunku, wykorzystania nowych trendów, kontaktów ze środowiskiem lokalnym – stworzenia i promocji mapy praktycznych zastosowań dla kompetencji nabywanych podczas studiów na kierunku, możliwości kształcenia w języku angielskim, ułatwiania studentom zdobywania doświadczenia zawodowego, utrzymania atmosfery życzliwości na kierunku z zachowaniem właściwych relacji, w tym „mistrz-uczeń”, powiększenia zakresu zajęć z elementami e-learningu, dalszego utrzymania wysokiego poziomu podążania za rozwojem technologii w zakresie posiadanego sprzętu komputerowego i oprogramowania, ciągłego doposażania w wydawnictwa płytowe, książkowe i nutowe przydatne w dydaktyce prowadzonej na kierunku dyrygentura, stałe doposażanie sal w profesjonalny sprzęt audio i audiowizualny, rozwoju pracowni specjalistycznych (np. z dostępem do stanowisk komputerowych, wyposażaniem do prowadzenia solfeżu barwy etc.). Perspektywy rozwoju kierunku studiów niewątpliwie umożliwiają atrakcyjność ośrodka – zarówno z uwagi na prestiż samego kierunku jak i rosnący prestiż Wrocławia na arenie krajowej i międzynarodowej (szybki rozwój gospodarczy, wzmożony ruch turystyczny, publicznie wyrażana wysoka świadomość władz odpowiedzialnych za kulturę), coraz lepsze warunki lokalowe (kampus AMKL), postępującą intensyfikację udziału pracowników, studentów i absolwentów w życiu artystycznym w Polsce oraz za granicą, działania projakościowe i promocyjne w oparciu o kontakty z instytucjami zewnętrznymi oraz znoszenie barier we współpracy międzynarodowej. 10. Alfabetyczny wykaz zajęć wraz z przypisanymi do nich treścią programowymi: KIERUNEK DYRYGENTURA \| l.p. \| Nazwa przedmiotu \| Treści programowe \| \|------\|------------------\|-------------------\| \| 1 \| Akustyka i elektroakustyka \| Znajomość struktury fali akustycznej ze szczególnym uwzględnieniem fali dźwiękowej, jej parametrów i sposobów ich mierzenia, znajomość teorii i historii strojów muzycznych, skal i budowy akordów, elementy akustyki sal muzycznych. W dziedzinie elektroakustyki: znajomość zasady działania najważniejszych urządzeń elektronicznych używanych do nagłośnienia, nagrywania i przestrzennej dystrybucji dźwięku. \| \| 2 \| Analiza i interpretacja dzieła muzycznego 1 \| zdobycie umiejętności posługiwania się analizą dzieła w celu interpretacji muzyki; opanowanie różnych metod analizy i strategii badawczych, a także nabycie umiejętności postrzegania dzieła muzycznego w różnych perspektywach; poznanie zasad konstrukcyjnych dzieła w celu formułowania wniosków, dokonywania syntezy i interpretacji zagadnień dotyczących badań nad dziełem muzycznym; rozwijanie twórczego podejścia do realizacji problemów badawczych przygotowanie studentów do samodzielnej działalności naukowo-badawczej. \| \| 3 \| Analiza i interpretacja dzieła muzycznego 2 \| Pogłębienie umiejętności posługiwania się analizą dzieła w celu interpretacji muzyki; opanowanie różnych metod analizy i strategii badawczych, a także pogłębienie umiejętności postrzegania dzieła muzycznego w różnych perspektywach; dalsze poznanie zasad konstrukcyjnych dzieła w celu formułowania wniosków, dokonywania syntezy i interpretacji zagadnień dotyczących badań nad dziełem muzycznym; dalsze rozwijanie twórczego podejścia do realizacji problemów badawczych, kontynuacja przygotowania studentów do samodzielnej działalności naukowo-badawczej. \| \| 4 \| Chór lub zespoły wokalne i instrumentalne \| Rozwinięcie umiejętności w pracy zespołowej przy realizacji przedsięwzięć artystycznych. \| \| 5 \| Czytanie partytur \| Sprawnie czytanie i uczenie się partytur \| \| 6 \| Dyrygentura \| nabycie szeroko pojętej praktycznej i teoretycznej wiedzy dyrygenckiej umożliwiającej swobodne prowadzenie prób oraz koncertów z różnymi formacjami wykonawczymi oraz merytoryczne przygotowanie studenta do podjęcia studiów II stopnia tego kierunku w wybranych uczelniach polskich i europejskich. \| \| 7 \| Edytorstwo muzyczne poziom 1 \| Rozwój wiedzy dotyczącej współczesnych technik komputerowych przy opracowywaniu materiałów nutowych, przygotowanie do późniejszej pracy nad własną twórczością, przygotowanie studentów do składu partytur i materiałów orkiestrowych, przygotowanie studentów do samodzielnej pracy nad rękopisem dzieła muzycznego, poszerzenie wiadomości z zakresu notacji muzycznej; umiejętność zapisu dzieł muzyki dawnej oraz XX i XXI wieku, znajomość różnych metod analizy i technik badań utworów muzycznych wraz z praktycznym ich zastosowaniem, poznanie niekonwencjonalnych przykładów literatury nutowej, dotyczącej przedmiotu. \| \| 8 \| Edytorstwo muzyczne poziom 2 \| Rozwój wiedzy dotyczącej współczesnych technik komputerowych przy opracowywaniu materiałów nutowych; praca nad własną twórczością; przygotowanie studentów do składu partytur i materiałów orkiestrowych; przygotowanie studentów do samodzielnej pracy nad rękopisem dzieła muzycznego; poszerzenie wiadomości z zakresu notacji muzycznej; umiejętność zapisu dzieł muzyki dawnej oraz XX i XXI wieku; znajomość różnych metod analizy i technik badań utworów muzycznych wraz z praktycznym ich zastosowaniem; poznanie niekonwencjonalnych przykładów literatury nutowej, dotyczącej przedmiotu \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 9 \| Emisja głosu \| Przedstawienie podstawowego zakresu wiedzy dotyczącej prawidłowej emisji głosu; opanowanie przez studenta umiejętności prawidłowego posługiwania się głosem w pracy zawodowej. \| \| 10 \| Formy muzyczne \| Pogłębianie lub uzupełnienie wiedzy w zakresie form muzycznych; rozwijanie zainteresowań studentów problematyką form muzycznych i analizy dzieła; pogłębianie zdolności do dostrzegania związków między stylem epoki, stylem indywidualnym twórcy, technikami kompozytorskimi a ewolucją gatunków i form muzycznych, doskonalenie umiejętności w zakresie analizy i interpretacji dzieła, ćwiczenie umiejętności stosowania metod analizy adekwatnych do przedmiotu badań. \| \| 11 \| Fortepian \| Wykształcenie sprawnego warsztatu pianistycznego niezbędnego do studiowania oraz profesjonalnego wykonywania zawodu; rozwijanie umiejętności gry al viva; zwrócenie uwagi na wzajemne relacje pomiędzy teoretycznymi i praktycznymi elementami dzieła muzycznego. \| \| 12 \| Harmonia praktyczna z elementami improwizacji \| Znajomość i rozumienie podstawowych elementów języka harmonicznego od harmoniki modalnej do harmoniki stosowanej XX wieku; znajomość i rozumienie zasad teoretycznych, środków i zjawisk wiążących się z harmoniką systemu dur-moll; uzyskanie biegłości w praktycznym posługiwaniu się określonymi środkami harmonicznymi w odniesieniu do opracowań własnych oraz analizy prowadzonych utworów; praktycznie wykorzystywanie wiadomości z zakresu określonej harmoniki przy instrumenecie; znajomość i praktyczne wykorzystanie różnych faktur fortepianowych; biegłość w wykorzystywaniu specyfiki określonego języka harmonicznego w różnych rodzajach ćwiczeń; praktyczne wykorzystanie wiedzy z zakresu podstawowych elementów improwizacji muzycznej. \| \| 13 \| Harmonia funkcyjna \| Opanowanie przez studentów wiadomości o środkach harmonicznych z zakresu harmoniki modalnej oraz systemu funkcyjnego dur-moll; opanowanie przez studentów wiadomości o zjawiskach harmonicznych systemu tonalnego dur-moll; wykształcenie umiejętności tworzenia konstrukcji harmonicznych z wykorzystaniem akordyki systemu tonalnego dur-moll, nabycie i pogłębianie umiejętności tworzenia konstrukcji harmonicznych wykorzystujących środki harmoniki dur-moll, w różnych fakturach oraz tworzenie miniatur muzycznych według przyjętych założeń; wykształcenie umiejętności praktycznego posługiwania się określonymi środkami harmonicznymi z zakresu harmoniki systemu funkcyjnego dur-moll; wyposażenie studentów w aparat pojęciowy niezbędny w opisie, analizie i interpretacji środków oraz zjawisk wertykalnych i wertykalno-horyzontalnych wykorzystywanych w muzyce system funkcyjnego; zapoznanie studentów z wybranymi wykrystalizowanymi idiomami harmonicznymi stosowanymi przez kompozytorów XVIII i XIX wieku; zapoznanie studentów z podstawową literaturą teoretyczną i praktyczną traktującą o zagadnieniach układów wertykalnych i wertykalno-horyzontalnych, wykorzystywanych w muzyce systemu funkcyjnego dur-moll. \| \| 14 \| Harmonia XX i XXI wieku \| Zapoznanie studentów z różnorodnymi propozycjami systematyki akordów wykorzystywanych w muzyce XX wieku i czasów nam współczesnych; opanowanie przez studentów wiadomości o środkach harmonicznych wykorzystywanych w muzyce XX wieku i czasów nam współczesnych; opanowanie przez studentów wiadomości o zjawiskach harmonicznych wykorzystywanych w muzyce XX wieku i czasów nam współczesnych; wykształcenie umiejętności tworzenia konstrukcji harmonicznych z wykorzystaniem akordyki kwartowej, całotonowej, półtonowej, mikrochordalnej, tercijowej niefunkcyjnej; nabycie i pogłębianie umiejętności tworzenia konstrukcji harmonicznych wykorzystujących współczesne środki harmoniczne w różnych fakturach oraz tworzenie w nich miniatur muzycznych według przyjętych założeń; wyposażenie studentów w aparat pojęciowy niezbędny w opisie, analizie i interpretacji środków oraz zjawisk wertykalnych wykorzystywanych w muzyce XX wieku i czasów nam współczesnych; próba przybliżenia specyfiki harmoniki \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| jazzowej; zapoznanie studentów z wybranymi wykrystalizowanymi idiomami harmonicznymi stosowanymi przez kompozytorów XX wieku; przygotowanie studentów do samodzielnej realizacji zadań praktycznych np. opracowania harmonicznego utworów czy aranżacji z wykorzystaniem zdobycz harmonicznych wieku XX i czasów nam współczesnych; zapoznanie studentów z podstawową literaturą teoretyczną i praktyczną traktującą o zagadnieniach układów wertykalnych wykorzystywanych w muzyce XX wieku i czasów nam współczesnych. \| \| 15 \| Historia filozofii \| Szkicowe przedstawienie historii refleksji filozoficznej i przybliżenie mądrościowego sposobu interpretacji rzeczywistości oraz jej ostatecznościowego uniesprzeczczania. Zorientowanie w istotnych wątkach etycznych i estetycznych. \| \| 16 \| Historia i literatura muzyki elektroakustycznej \| Umiejętność periodyzacji repertuaru muzyki elektroakustycznej, rozróżnianie jej gatunków i rodzajów, znajomość zmieniających się w czasie technik używanych do jej komponowania oraz historia i rozwój wiodących ośrodków muzyki elektroakustycznej; znajomość kanonicznych utworów z tej dziedziny oraz twórczości najbardziej znaczących kompozytorów muzyki elektroakustycznej. \| \| 17 \| Historia muzyki I \| Przedstawienie i refleksja nad najbardziej istotnymi procesami kreującymi historię muzyki od czasów starożytnych do XVIII wieku; wywód koncentruje się na historii muzyki urzęczystwiającej się w konkretnych dziełach; w tym rozumieniu jest więc historią form i gatunków, stylów, technik i szkół kompozytorskich; kształcenie krytycznego i samodzielnego posługiwania się tekstami muzycznymi i teoretycznymi poprzez jak najczęstszy kontakt z materiałami źródłowymi. \| \| 18 \| Historia muzyki II \| Przedstawienie i omówienie wybranych biograficznych, faktograficznych terminologicznych i teoretyczno-gatunkowych zagadnień z zakresu historii muzyki XVIII-XX wieku; wielokierunkowa interpretacja tychże w kontekście: historii powszechnej, kultury Europy i szeroko rozumianej teorii muzyki; nauka samodzielnego wyszukiwania i selekcjonowania informacji; indywidualna praca studenta z tekstem o tematyce historycznej i jej wykorzystywanie w dyskusji oraz testach sprawdzających; zapoznanie z wybranymi przykładami muzycznymi ilustrującymi omawiane zagadnienia. \| \| 19 \| Historia sztuki \| Ukazanie najważniejszych zjawisk artystycznych w sztuce europejskiej od dojrzałego średniowiecza do końca XX wieku oraz w sztuce polskiej od XII do XX w. \| \| 20 \| Historia śląskiej kultury muzycznej \| Poznanie kultury muzycznej Śląska od średniowiecza do 1945 roku. \| \| 21 \| Hospitacje i praktyki w orkiestrze \| Hospitacja prób orkiestry; prowadzenie prób orkiestry. \| \| 22 \| Hospitacje i praktyki w zespołach chóralskich \| Poznanie specyfiki pracy dyrygenta z zespołem chóralnym. \| \| 23 \| Hospitacje i praktyki w zespołach operowych \| Poznanie specyfiki pracy dyrygenta z zespołach operowych. \| \| 24 \| Instrumentoznawstwo \| Poszerzanie wiadomości dotyczących instrumentarium współczesnej orkiestry symfonicznej; pobudzanie zainteresowań dziełami muzyki XX i XXI wieku z głównym naciskiem na poszerzone środki artykulacyjne; znajomość literatury naukowej, dotyczącej przedmiotu oraz wybranej literatury muzycznej. \| \| 25 \| Kontrapunkt I \| Teoretyczne i praktyczne opanowanie zasad techniki polifonicznej, wykształcenie umiejętności tworzenia wielogłosowych konstrukcji polifonicznych, w tym z wykorzystaniem różnorodnych sposobów imitacji ścisłej i swobodnej; praktyczne wykorzystanie technik polifonicznych \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| w próbach kompozytorskich; wyposażenie studentów w aparat pojęciowy niezbędny w opisie, analizie i interpretacji środków, technik i form polifonicznych; nabycie i doskonalenie umiejętności analizy środków i form polifonicznych; poznanie ważnych w literaturze muzycznej dzieł polifonicznych; rozwój wrażliwości i wyobraźni muzycznej, "wielopoziomowego" myślenia i słyszenia muzycznego; przygotowanie studentów do samodzielnej realizacji zadań praktycznych np. opracowania utworów czy aranżacji z wykorzystaniem środków, technik i form polifonicznych; zapoznanie studentów z podstawową literatūrą teoretyczną i praktyczną traktującą o zagadnieniach układów horyzontalnych, środków, technik i form polifonicznych wykorzystywanych na przestrzeni dziejów muzyki \| \| 26 \| Kontrapunkt 2 \| Teoretyczne i praktyczne opanowanie zasad techniki polifonicznej, wykształcenie umiejętności tworzenia wielogłosowych konstrukcji polifonicznych, w tym z wykorzystaniem różnorodnych sposobów imitacji ścisłej i swobodnej; praktyczne wykorzystanie technik polifonicznych w próbach kompozytorskich; wyposażenie studentów w aparat pojęciowy niezbędny w opisie, analizie i interpretacji środków, technik i form polifonicznych; nabycie i doskonalenie umiejętności analizy środków i form polifonicznych; poznanie ważnych w literaturze muzycznej dzieł polifonicznych; rozwój wrażliwości i wyobraźni muzycznej, "wielopoziomowego" myślenia i słyszenia muzycznego; przygotowanie studentów do samodzielnej realizacji zadań praktycznych np. opracowania utworów czy aranżacji z wykorzystaniem środków, technik i form polifonicznych; zapoznanie studentów z podstawową literatūrą teoretyczną i praktyczną traktującą o zagadnieniach układów horyzontalnych, środków, technik i form polifonicznych wykorzystywanych na przestrzeni dziejów muzyki, z uwzględnieniem problematyki wieku XX i czasów nam współczesnych. \| \| 27 \| Krytyka i prelekcja \| Poznanie istoty, funkcji i celów krytyki muzycznej; zapoznanie się z historią krytyki muzyki, twórczością i działalnością wybranych krytyków (ze szczególnym uwzględnieniem polskiej krytyki muzycznej), zagadnieniem obecności krytyki muzyki w mass mediach; poznanie kompetencji krytyka muzyki, zakresu jego działań i związanej z nimi problematyki; poznanie typologii podstawowych gatunków dziennikarskich wykorzystywanych w krytyce muzyki; zgłębienie podstawowej, praktycznej wiedzy z zakresu warsztatu dziennikarskiego, przydatnej w pracy krytyka muzycznego i prelegenta. Wykształcenie nawyków przydatnych podczas wystąpień publicznych; poznanie podstawowej problematyki z zakresu konstruowania: treści dziennikarskich o charakterze krytycznym, wypowiedzi ustnej i prelekcji dostosowanej do różnorodnych grup odbiorców. Opanowanie konstruowania wyżej wymienionych treści oraz przygotowanie do dalszej, samodzielnej pracy w tym zakresie; wsparcie studenta w inicjatywach własnych z zakresu obejmowanego przez przedmiot. \| \| 28 \| Kształcenie słuchu 1 \| Nabycie sprawności w posługiwaniu się słuchem muzycznym w zakresie postrzegania i analizy elementów dzieła muzycznego, zabiegów fakturalnych; swobodnego odczytywania zapisu nutowego głosem oraz słuchem wewnętrznym; kojarzenia i profesjonalnego diagnozowania zjawisk dźwiękowych, rytmicznych, emocjonalnych zawartych w dziełach muzycznych. Przygotowanie do dalszego rozwoju kompetencji słuchowych studenta. \| \| 29 \| Kształcenie słuchu 2 \| Rozwój sprawności w analizie słuchowej ukierunkowanej na: wyodrębnianie, zapamiętywanie, notowanie, porównywanie i przewidywanie w zadanych kontekstach - rozmaitych zjawisk muzycznych, zabiegów fakturalnych, rozwiązań formalnych w słuchanej (lub wyobrażonej na podstawie zapisu nutowego) muzyce; umiejętności specyficzne dla wybranych specjalności: w tym korekta błędów, obieranie tempa, szybka \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| orientacja w tekście muzycznym - dla dyrygentów; - wyobrażenie brzmienia notowanego tekstu muzycznego, rozpatrywanie wersji alternatywnych, kreatywność - dla kompozytorów; refleks muzyczny, sprawność w dostrzeganiu zabiegów przetworzeniowych, dobór argumentacji w oparciu o szczególne cechy wykonania - w przypadku teoretyków muzyki; pogłębiona refleksję na temat percepcji dźwięku z odniesieniami do elementów psychologii muzyki, roli wyobraźni muzycznej w kreowaniu własnych interpretacji, możliwych do ustalenia trendów w odbiorze muzyki przez współczesnych odbiorców profesjonalnych i amatorskich, w tym także gotowość do podjęcia prostych wyzwań badawczych pozwalających lepiej zrozumieć działanie słuchu muzycznego \| \| 30 \| Kształcenie słuchu partyturą orkiestrową \| Szybkie korygowanie błędów tekstowych (w tym intonacyjnych) intonacyjnych w pracy nad partyturą, zapamiętywanie partytur z uwzględnieniem wszystkich elementów dzieła muzycznego; wyczulenie na znajomość barw poszczególnych instrumentów lub ich grup; pogłębianie pamięci muzycznej – w tym pamięci barwy i utrzymywania wielu następujących po sobie spostrzeżeń w pamięci krótkotrwałej niezbędnej do efektywnego prowadzenia prób; utrwalenie holistycznego spojrzenia na analizę, kreację i odbiór muzyki. \| \| 31 \| Kultura i sztuka baroku na Śląsku 1648-1741 \| Ukazanie najważniejszych zjawisk artystycznych w sztuce śląskiej epoki baroku. \| \| 32 \| Lektorat języka obcego \| Język niemiecki: rozwijanie oraz doskonalenie kompetencji językowych w celu osiągnięcia poziomu B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego z uwzględnieniem terminologii fachowej z dziedziny muzyki; systematyzowanie wiedzy; motywowanie studentów do samodzielnej pracy Język włoski: rozwijanie kompetencji językowych w celu osiągnięcia poziomu B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego z uwzględnieniem terminologii fachowej z dziedziny muzyki; systematyzowanie wiedzy; motywowanie studentów do samodzielnej pracy Język angielski: rozwijanie i doskonalenie kompetencji językowej w celu osiągnięcia poziomu B2 zgodnie z wymaganiami określonymi w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego z poszerzeniem o fachową terminologię z zakresu dziedziny muzyki systematyzowanie wiedzy i motywowanie do samodzielnej pracy \| \| 33 \| Literatura muzyczna 1 \| Zapoznanie studentów z literaturą muzyczną od starożytności do XVIII wieku historycznych; wykształcenie umiejętności rozpoznawania stylów muzycznych, technik kompozytorskich, epok muzycznych; kształtowanie wrażliwość muzycznej, rozszerzanie horyzontów i wzbogacanie wiedzy młodych adeptów sztuki muzycznej; przygotowanie studentów do samodzielnej działalności naukowej; zachęcenie studentów do upowszechniania kultury muzycznej, także poprzez prace pedagogiczną. \| \| 34 \| Literatura muzyczna 2 \| Zapoznanie studentów z literaturą muzyczną wszystkich epok historycznych; wykształcenie umiejętności rozpoznawania stylów muzycznych, technik kompozytorskich, epok muzycznych; kształtowanie wrażliwość muzycznej, rozszerzanie horyzontów i wzbogacanie wiedzy młodych adeptów sztuki muzycznej; przygotowanie studentów do samodzielnej działalności naukowej; zachęcenie studentów do upowszechniania kultury muzycznej, także poprzez prace pedagogiczną. \| \| 35 \| Metodologia pisania pracy dyplomowej poziom 1 \| Przygotowanie studenta do samodzielnego napisania pracy pisemnej jako elementu składowego egzaminu końcowego studiów licencjackich z kompozycji. \| \| 36 \| Metodologia pracy naukowej \| Celem nauczania jest zapoznanie studentów z wężową problematyka dotyczącą metodologii pracy naukowej. W zaznajomienie studentów z najważniejszymi dziełami polskiej literatury muzycznej XX i XXI wieku; zapoznanie studentów z polską kulturą muzyczną oraz z twórczością wybitnych polskich kompozytorów XX i XXI wieku na tle muzyki i kultury \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| europejskiej; zaprezentowanie podstawowych źródeł polskiej literatury muzycznej XX i XXI wieku; przedstawienie badań dotyczących polskiej muzyki i kultury muzycznej w Polsce XX i XXI wieku; pobudzenie wrażliwości estetycznej i poszerzenie umiejętności przeprowadzania analiz krytycznych i porównawczych muzyki polskiej XX i XXI wieku; wiedza ta pomoże studentom prawidłowo przygotować ich prace licencjackie i magisterskie. \| \| 37 \| Muzyka i media \| Ukazanie związków muzyki i mediów na przestrzeni; historii i rozwoju mediów (prasa, radio, telewizja, Internet) oraz technologii nagrywania dźwięku i obrazu; hybrydyzacji tradycyjnych gatunków muzycznych (opera radiowa, oratorium radiowe); twórczości przeznaczonej na potrzeby radia i telewizji i jej funkcji, ze szczególnym uwzględnieniem obecności i roli muzyki w mediach; wpływu mediów na twórczość muzyczną; roli mediów w popularyzacji muzyki; roli mediów w edukacji muzycznej; rynku mediów o tematyce muzycznej. \| \| 38 \| Muzyka polska XX i XXI wieku \| Zaznajomienie studentów z najważniejszymi dziełami polskiej literatury muzycznej XX i XXI wieku; zapoznanie studentów z polską kulturą muzyczną oraz z twórczością wybitnych polskich kompozytorów XX i XXI wieku na tle muzyki i kultury europejskiej; zaprezentowanie podstawowych źródeł polskiej literatury muzycznej XX i XXI wieku; przedstawienie badań dotyczących polskiej muzyki i kultury muzycznej w Polsce XX i XXI wieku; pobudzenie wrażliwości estetycznej i poszerzenie umiejętności przeprowadzania analiz krytycznych i porównawczych muzyki polskiej XX i XXI wieku. \| \| 39 \| Nowoczesne metody i narzędzia zarządzania karierą \| Poznanie procesu tworzenia i zarządzania ścieżką kariery – projekt vs proces; poznanie zasad obowiązujących w procesie określania celów – planowanie; poznanie potrzeb i wymagań współczesnego rynku pracy; poznanie specyfiki i sposobu tworzenia oraz kreowania marki osobistej; zapoznanie z praktycznymi narzędziami wykorzystywania marki osobistej w rozwoju kariery zawodowej – pojęcie „zatrudnialności”; skuteczne zarządzanie talentami – talent management; opanowanie umiejętności interpersonalnych dla tworzenia sieci kontaktów zawodowych; experiential education – nauka przez doświadczenie jako strategia planowania karier; Case Study – analiza nowoczesnych metod zarządzania ścieżką kariery na przykładzie polskich i zagranicznych menedżerów. \| \| 40 \| Nowoczesne metody zarządzania zespołem \| Organizacja pracy indywidualnej zarówno w aspekcie obowiązków zawodowych, jak i ich umiejscowienia w kontekście społecznym; organizacja pracy zespołowej zarówno w aspekcie relacji pomiędzy członkami zespołu, jak również roli lidera i kierownika w odniesieniu do określonej grupy podwładnych. \| \| 41 \| Organizacja życia muzycznego \| Zdobycie podstawowej wiedzy i umiejętności w zakresie zarządzania, promowania i organizowania profesjonalnej aktywności muzycznej – w szczególności koncertów, spektakli, nagrań i konkursów; analiza działalności sekcji organizacji pracy artystycznej, promocji, organizacji imprez artystycznych, marketingu w instytucjach muzycznych. \| \| 42 \| Orkiestra muzyki XX i XXI wieku \| Przygotowanie do realizacji literatury XX-wiecznej i współczesnej w profesjonalnych zespołach orkiestrowych i kameralnych. \| \| 43 \| Podstawy instrumentacji i kompozycji \| Zapoznanie się z koncepcjami twórczymi i instrumentacyjnymi; komponowanie małych form instrumentalnych takich jak: miniatuра, impresja, itp.; praktyczne wykorzystywanie wiadomości z zakresu instrumentoznawstwa; umiejętność zastosowania podstawowej wiedzy w zakresie kompozycji i instrumentacji w praktyce dyrygenckiej; przygotowanie studentów do samodzielnnej pracy w podstawowym zakresie instrumentacji i aranżacji muzycznej. \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 44 \| Podstawy realizacji nagrani \| Zaznajomienie z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi realizacji dźwięku; zaznajomienie z zasadami działania podstawowego sprzętu studyjnego; przedstawienie procesu nagraniowego oraz pracy realizatora po nagraniu, ćwiczenia z edycji i miksu; ułatwienie potencjalnej współpracy w środowisku nagraniowym; zaznajomienie ze zjawiskami dotyczącymi percepcji dźwięku i zaburzeń percepcji. \| \| 45 \| Polifonia XX i XXI wieku \| Doskonalenie w teoretycznym i praktycznym opanowaniu zasad techniki polifonicznej; gruntowne teoretyczne i praktyczne poznanie form polifonicznych XX i XXI wieku; doskonalenie umiejętności tworzenia wielogłosowej konstrukcji polifonicznej, z wykorzystaniem różnorodnych sposobów imitacji, praktyczne wykorzystanie technik polifonicznych w próbach kompozytorskich; wyposażenie studentów w aparat pojęciowy niezbędny w opisie, analizie i interpretacji form polifonicznych; doskonalenie umiejętności analizy, poznanie ważnych w literaturze muzycznej dzieł polifonicznych opartych o formy polifoniczne; dalszy rozwój wrażliwości i wyobraźni muzycznej, ze szczególnym uwzględnieniem „wielopoziomowego” myślenia i słyszenia muzycznego; zapoznanie studentów z podstawową literaturo teoretyczną i praktyczną traktującą o formie fugi na przestrzeni dziejów muzyki, z uwzględnieniem problematyki wieku XX i czasów nam współczesnych. \| \| 46 \| Propedeutyka kompozycji komputerowej \| Opanowanie podstaw programowania w Max/MSP; przygotowanie do korzystania z Max/MSP jako narzędzia wspierającego proces komponowania, improwizacji oraz analizy muzycznej. \| \| 47 \| Propedeutyka kompozycji teatralnej i filmowej \| Poszerzenie specjalistycznego spektrum kształcenia muzycznego o aspekt interdyscyplinarnego pojmowania sztuki. \| \| 48 \| Psychologia twórczości \| Przyswajanie podstawowych zagadnień z psychologii twórczości; poznanie społecznego kontekstu twórczości, zapoznanie się z praktycznym zastosowaniem wiedzy psychologicznej; przyswojenie podstawowych treści na temat psychologicznej struktury procesu twórczego; poznanie podstaw metodologii badań psychologii twórczości; uzyskanie wiedzy na temat możliwości wykorzystania psychologii twórczości w rozwoju muzycznym. \| \| 49 \| Studium nad partyturą współczesną \| Kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze współczesnymi partyturami, zarówno pod kątem odczytania zapisanego materiału, jego opanowania i interpretacji, jak i problemów wykonawczych oraz przygotowania do prowadzenia prób i koncertu. \| \| 50 \| Techniki kompozytorskie XX i XXI wieku \| Zapoznanie studentów z podstawowymi kierunkami i technikami kompozytorskimi XX i XXI wieku. \| \| 51 \| Wychowanie fizyczne \| Opanowanie przez studentów wybranych umiejętności ruchowych z podstawowych działów w-f, rozwój ogólnej sprawności fizycznej; zapoznanie uczestników z różnymi formami organizacyjnymi w ramach kultury fizycznej, przekazywanie wiadomości dotyczących wpływu ćwiczeń fizycznych na harmonijny rozwój i zdrowy styl życia dorosłego człowieka w różnym wieku. \| ## Plan studiów Wydział Kompozycji, Dyrygentury, Teorii Muzyki i Muzykoterapii Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu kierunek studiów: dyrygentura forma kształcenia: studia pierwszego stopnia, forma studiów: stacjonarne dla toków studiów rozpoczynający się od roku akademickiego 2023/2024 \| Lp. \| Nazwa przedmiotu \| Forma \| Rok I \| Rok II \| Rok III \| Punkty ECTS za semestr \| Uwagi \| \|-----\|------------------------------------------------------\|-------\|-------\|--------\|---------\|------------------------\|-------\| \| \| \| \| I \| II \| III \| IV \| V \| VI \| I \| II \| III \| IV \| V \| VI \| Razem godzin \| \| \| 1 \| Dyrygentura \| pg \| 1 \| 2 \| zst \| 2 \| egz \| 2 \| zst \| 2 \| egz \| 180 \| 4 \| 4 \| 5 \| 5 \| 6 \| \| 2 \| Hospitacje i praktyki w orkiestrze \| Ćw \| z \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 90 \| 2 \| 2 \| 2 \| 2 \| 2 \| \| 3 \| Hospitacje i praktyki w zespołach chóralnych \| Ćw \| z \| \| \| 2 \| zal \| 2 \| zal \| \| \| 60 \| \| \| \| \| \| 4 \| Hospitacje i praktyki w zespołach operowych \| Ćw \| z \| \| \| \| \| \| \| 2 \| zal \| 2 \| zal \| 60 \| \| \| \| 5 \| Czytanie partitur \| Ćw \| i \| 1 \| zst \| 1 \| zst \| 1 \| zst \| 1 \| zst \| 90 \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| 6 \| Emisja głosu \| Ćw \| g \| \| \| 1 \| zst \| \| \| \| \| 16 \| \| \| \| \| \| 7 \| Formy muzyczne \| S \| z \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| \| \| \| \| 60 \| \| \| \| \| \| 8 \| Fortepian \| Ćw \| i \| 1 \| zst \| 1 \| zst \| 1 \| egz \| \| \| 30 \| \| \| \| \| \| 9 \| Harmonia praktyczna z elementami improwizacji \| Ćw \| i \| 0,5 \| zst \| 0,5 \| zst \| \| \| \| \| 15 \| \| \| \| \| \| Obowiązkowe RAZEM: \| 22 \| 22 \| 20 \| 19 \| 11 \| 10 \| 1539 \| 25 \| 25 \| 23 \| 15 \| 126 \| RAZEM ECTS \| \|-------------------\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|-------\|----\|----\|----\|----\|-----\|---------\| \| Chór lub zespoły wokalne i instrumentalne \| s g \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 28 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Lektorat języka obcego \| w g \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| 2 \| egz \| 120 \| 2 \| 2 \| 2 \| 2 \| \| 29 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wychowanie fizyczne \| ďw z \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 1 \| zal \| 60 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 30 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ograniczonego wyboru RAZEM: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Obowiązkowe oraz ograniczonego wyboru RAZEM: \| 25 \| 25 \| 24 \| 13 \| 12 \| 1839 \| 27 \| 27 \| 27 \| 17 \| 17 \| 142 \| (RAZEM ECTS) \| \| PRZEDMIOTY DODATKOWE OFEROWANE PRZEZ WYDZIAŁ (dopienienie do 180 p. ECIS) \| \|-----------------\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\| \| Akustyka i elektroakustyka \| w z \| \| \| \| 1 \| zst \| 1 \| zst \| 30 \| 1 \| 1 \| \| 31 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Analiza i interpretacja dzieła muzycznego 1 \| s z \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| \| \| \| 60 \| 2 \| 2 \| \| 32 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Analiza i interpretacja dzieła muzycznego 2 \| s z \| \| \| \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| 60 \| 2 \| 2 \| \| 33 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 51 \| Propedeutyka kompozycji teatralnej i filmowej \| cw \| z \| 2 \| zst \| 2 \| zst \| 60 \| 2 \| 2 \| \|----\|-----------------------------------------------\|----\|---\|---\|-----\|---\|-----\|----\|---\|---\| \| \| Fakultet(y) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Dodatkowe RAZEM: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Obowiązkowe, ograniczonego wyboru oraz dodatkowe RAZEM: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Suma ECTS niezbędna do uzyskania kwalifikacji odpowiadających poziomowi kształcenia = 180 Formy zajęć: pg - przedmiot główny, w - wykład, cw - ćwiczenia, s - seminarium Sposób realizacji: g - grupowe, i - indywidualne, z – zbiorowe Formy zaliczenia: egz - egzamin, zal - zaliczenie, zst - zal. na stopień	913da490-0b9a-42ca-9530-56a9ff75c112	finepdfs	2.542969	CC-MAIN-2024-33	https://bip.amuz.wroc.pl/download/attachment/3083/zalacznik-do-uchwaly-senatu-nr-15-2023-program-studiow-i-stopnia-na-kierunku-dyrygentura-dla-tokow-studiow-rozpoczynajacych-sie-od-roku-akad-2023-2024.pdf	2024-08-12T13:00:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641039579.74/warc/CC-MAIN-20240812124217-20240812154217-00792.warc.gz	107,919,096	0.999872	0.999971	0.999971	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1411, 4779, 8383, 9901, 13789, 18149, 20960, 25186, 28160, 32288, 35928, 39955, 43505, 47334, 51229, 55006, 58054, 60675, 61929, 62734 ]	1	0
## SZCZEGÓŁOWY PROGRAM KONFERENCJI ### 20 kwietnia 2005 roku - środa \| godz. \| 12:00 \| Rozpoczęcie pracy Biura Organizacyjnego. \| \|-------\|-------\|------------------------------------------\| \| godz. \| 13:00 \| Otwarcie stoisk wystawowych urządzeń diagnostycznych. \| \| \| \| Otwarcie punktów informacyjnych MI, TDT, STM, PISKP i innych. \| \| \| \| Otwarcie punktów konsultacyjnych nt. sposobów finansowania budowy, modernizacji i wyposażenia SKP oraz innych. \| \| godz. \| 14:00 \| Przyjazd i zakwaterowanie Gości i uczestników Konferencji. \| \| godz. \| 18:00 \| Kolacja w cyklu rotacyjnym, spotkania i rozmowy w „Klubie Konferencyjnym”. \| \| godz. \| 24:00 \| Zakończenie przyjęć Gości i uczestników Konferencji. \| ### 21 kwietnia 2005 roku - czwartek \| godz. \| 7:00 \| Śniadanie dla Gości i uczestników Konferencji. \| \|-------\|------\|-----------------------------------------------\| \| godz. \| 8:45 \| Rozpoczęcie Konferencji – powitanie Gości i uczestników \| \| \| \| • Kazimierz Zbylut – Prezes Zarządu Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| \| \| • Wystąpienia zaproszonych Gości. \| \| godz. \| 9:00 \| Sesja inauguracyjna – prowadzenie Kazimierz Zbylut – Prezes Zarządu PISKP \| #### Temat 1 - T-1. Program poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego GAMBIT – 2005, a SKP. - Ryszard Krystek – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury. #### Temat 2 - T-2. Postępowanie ITD w ramach kontroli stanu technicznego pojazdów wykonujących transport drogowy. - Seweryn Kaczmarek – Główny Inspektor Transportu Drogowego. #### Temat 3 - T-3. Prawne uwarunkowania działalności stacji kontroli pojazdów w Polsce. - Maciej Wróński – Dyrektor Departamentu Transportu Drogowego w Ministerstwie Infrastruktury. #### Temat 4 - T-4. Ustawa „Prawo o ruchu drogowym” – stan aktualny i najbliższe zmiany. Ewidencja badań technicznych - współpraca SKP z CEPiK. - Andrzej Bogdanowicz – Z-ca Dyrektora Departamentu Transportu Drogowego w Ministerstwie Infrastruktury. #### Temat 5 - T-5. Ustawa „O recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji” – możliwe korzyści dla SKP. - Michał Lorkowski – Członek Zarządu Stowarzyszenia Techniki Motoryzacyjnej. \| godz. \| 11:00 \| Przerwa kawowa. \| \|-------\|-------\|-----------------\| \| godz. \| 11:30 \| Sesja środkowa – prowadzenie: Grzegorz Kazimierski – Wiceprezes Zarządu STM \| #### Temat 6 - T-6. Rola ITS jako jednostki naukowo – badawczej w rozwoju motoryzacji. - Andrzej Wojciechowski – Kierownik Instytutu Transportu Samochodowego. #### Temat 7 - T-7. Doświadczenia Transportowego Dozoru Technicznego w zakresie: - poświadczenia zgodności wyposażenia i warunków lokalowych Stacji Kontroli pojazdów z wymaganiami odpowiednio do zakresu przeprowadzanych badań, - egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia diagnosty lub diagnostów uzupełniających uprawnienia. - Jan Urbanowicz – Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego. #### Temat 8 - T-8. Uregulowania prawne dotyczące Stacji Kontroli pojazdów w Holandii. Wyposażenie techniczne SKP oraz zasady przeprowadzania badań technicznych pojazdów ze szczególnym uwzględnieniem pojazdów ADR i zasilanych gazem. - Hans Fokker – przedstawiciel RDW (Centrum Informacji i Technologii Pojazdów – Holandia). #### Temat 9 - T-9. Uregulowania prawne w zakresie: - szczegółowych wymagań w stosunku do Stacji przeprowadzających badania techniczne pojazdów, - egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia diagnosty lub diagnostów uzupełniających uprawnienia. - Andrzej Kolasa – Zastępca Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego. \| godz. 14<sup>00</sup> \| - Przerwa obiadowa. \| \|----------------------\|---------------------\| \| godz. 15<sup>00</sup> \| Sesja końcowa – prowadzenie: Andrzej Kolasa – Zastępca Dyrektora TDT. \| \| Temat 10 \| T-10. Wyposażenie Stacji Kontroli pojazdów. \| \| \| • Lucjan Grzymała – Prezes Stowarzyszenia Techniki Motoryzacyjnej. \| \| Temat 11 \| T-11. Kontrola metrologiczna wyposażenia SKP. \| \| \| • Aneta Lato – Żuchowska – Wiceprezes Głównego Urzędu Miar. \| \| Temat 12 \| T-12. Polska Izba Stacji Kontroli Pojazdów – historia i dzień dzisiejszy. \| \| \| • Waldemar Najmowski – Przewodniczący Rady Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| Temat 13 \| T-13. Sekcja diagnostów w Polskiej Izbie Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| \| • Sylwester Murawski – Dyrektor Biura Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| Temat 14 \| T-14. Ogłoszenie konkursów: \| \| \| ➢ „Diagnosta roku 2005”, \| \| \| ➢ „Stacja Kontroli Pojazdów – Mistrz Diagnostyki 2005”. \| \| \| • Kazimierz Zbylut – Prezes Zarządu Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| godz. 17<sup>00</sup> \| - Czas do dyspozycji uczestników Konferencji. \| \| godz. 20<sup>00</sup> \| - Bankiet i oficjalne zakończenie Konferencji. \| 22 kwietnia 2005 roku – piątek \| godz. 7<sup>00</sup> \| - Śniadanie dla Gości i uczestników Konferencji. \| \| \| - Wyjazd uczestników Konferencji. \| \| godz. 9<sup>00</sup> \| - Rozpoczęcie obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| godz. 10<sup>30</sup> \| - Przerwa kawowa. \| \| godz. 12<sup>00</sup> \| - Zakończenie obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Polskiej Izby Stacji Kontroli Pojazdów. \| \| godz. 12<sup>30</sup> \| - Obiad. \| \| godz. 13<sup>00</sup> \| - Wyjazd uczestników Zgromadzenia. \| Wiceprzewodniczący Komitetu Organizacyjnego Jan Urbanowicz Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Kazimierz Zbylut Wiceprzewodniczący Komitetu Organizacyjnego Lucjan Grzymała	<urn:uuid:4d2b0001-f478-4df7-9f5a-8eb07e1ab9b8>	finepdfs	1.157227	CC-MAIN-2021-43	https://piskp.pl/images/stories/szkolenia/konferencje/2005/2.pdf	2021-10-26T17:22:26+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323587915.41/warc/CC-MAIN-20211026165817-20211026195817-00281.warc.gz	590,086,776	0.999897	0.999861	0.999861	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3619, 5755 ]	1	1
PROTOKÓŁ NR XXIV/2012 sesji Rady Gminy Moszczenica, która odbyła się w dniu 24 lipca 2012 roku w siedzibie Urzędu Gminy w Moszczenicy. Sesję rozpoczęto o godz. 10 05 , zakończono o godz. 15 00. Ustawowy skład Rady – 15 radnych. Obecnych na sesji było 14 radnych, tj. 93,3%. Nieobecna była radna Anna Kaźmierczak. Lista obecności stanowi załącznik NR 1 do niniejszego protokołu. W sesji uczestniczyli ponadto: Wójt Gminy Marceli Piekarek, Zastępca Wójta Krzysztof Jędrzejczyk, Skarbnik Gminy Anna Kaźmierczak, Mecenas Michał Król, Prezes Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy Bogdan Rogalski, przedstawiciele Komisariatu Policji w Wolborzu i goście zaproszeni według listy obecności stanowiącej załącznik NR 2 do niniejszego protokołu. Punkt 1 Otwarcia sesji dokonał Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki, który powitał radnych oraz przybyłych gości. Następnie stwierdził, że na ustawowy skład 15 radnych, w chwili obecnej w sesji bierze udział 13 radnych, czyli jest quorum i Rada Gminy Moszczenica w dniu dzisiejszym jest władna do podejmowania uchwał. Punkt 2 W tym punkcie Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki odczytał proponowany porządek obrad. Następnie zapytał, czy są uwagi bądź wnioski do przedstawionego programu sesji. Wójt Gminy Marceli Piekarek zgłosił wniosek o zdjęcie z porządku obrad w punkcie 4 podpunktu 13. W uzasadnieniu wskazał, iż po konsultacji z mecenasem okazało się, że decyzja w formie uchwały sołectwa jest już wiążąca dla Gminy Moszczenica i nie potrzeba podejmować uchwały o przejęciu w skład mienia komunalnego budynku Domu Ludowego w Gościmowicach Powęzinach. Ponadto Pan Wójt poinformował, iż w punkcie 4 w podpunkcie 14 nastąpił błąd pisarski i zamiast wyrazu „dzierżawy" powinno być „najmu". W głosowaniu jawnym wniosek o zdjęcie z porządku obrad w punkcie 4 podpunktu 13 przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących został przyjęty. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. Porządek obrad z uwzględnieniem przyjętej zmiany przy 14 głosach, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących został przyjęty i przedstawiał się następująco: 1. Otwarcie sesji i stwierdzenie quorum. 2. Przyjęcie porządku obrad i protokołów z poprzednich sesji. 3. Sprawozdanie: a) Wójta Gminy o działalności w okresie między sesjami Rady, b) Komisji Rewizyjnej. 4. Podjęcie uchwał w sprawie: 1) zmian budżetu gminy na 2012 rok; 2) zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Moszczenica na lata 2012-2020; 3) zaciągnięcia pożyczki na pokrycie deficytu budżetu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi; 4) wyrażenia zgody na objęcie przez Gminę Moszczenica, w podwyższonym kapitale zakładowym, udziałów w Spółce „Przedsiębiorstwo Komunalne" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Moszczenicy i pokrycia ich wkładem pieniężnym; 5) podziału Gminy Moszczenica na okręgi wyborcze oraz ustalenia ich granic i numerów i liczby radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym; 6) zmiany w składzie Rady Społecznej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Gminnego Zespołu Ochrony Zdrowia w Moszczenicy; 7) zaopiniowania propozycji Planu Aglomeracji Moszczenica; 8) wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu nieograniczonego samodzielnego lokalu mieszkalnego położonego w Woli Moszczenickiej wraz z częścią nieruchomości; 9) wyrażenie zgody na udzielenie bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowych części gruntu położonego w Gajkowicach przy ulicy Łódzkiej 86; 10) zmiany Uchwały Nr V/40/11 w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu działek gruntu w Moszczenicy; 11) wyrażenia zgody na zbycie w drodze bezprzetargowej samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz ułamkowej części nieruchomości położonych w Gajkowicach będących własnością Gminy Moszczenica; 12) przekazania Sołectwu Sierosław składników mienia komunalnego Gminy Moszczenica do korzystania na cele statutowe; 13) wyrażenia zgody na zawarcie kolejnej umowy najmu nieruchomości gminnej położonej w obrębie geodezyjnym Srock Rządowy. 5. Interpelacje i zapytania radnych. 6. Sprawy różne i informacje. 7. Zakończenie sesji. Następnie Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała wyciąg z protokołu sesji Rady Gminy, która odbyła się w dniu 28 czerwca 2012 roku. Radni nie wnosili uwag do protokołu. W głosowaniu jawnym protokół XXII sesji Rady Gminy Moszczenica przy 13 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących został przyjęty. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał wyciąg z protokołu nadzwyczajnej sesji Rady Gminy, która odbyła się w dniu 13 lipca 2012 roku. Radni nie wnosili uwag do protokołu. W wyniku głosowania jawnego protokół XXIII nadzwyczajnej sesji Rady Gminy przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących został przyjęty. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. Punkt 3 a) Na wstępie tego punktu Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, iż w okresie między sesjami Rady Gminy wydał zarządzenia w sprawach: 1) zmian w budżecie gminy, 2) wprowadzenia Regulaminu udzielania zamówień o wartości szacunkowej nie przekraczającej wyrażanej w złotych równowartości kwoty 14 000 EURO netto w Urzędzie Gminy w Moszczenicy, 3) zmiany Zarządzenia Nr 22/2012 w sprawie nadania Regulaminu organizacyjnego Urzędu Gminy w Moszczenicy, 4) zmieniające Zarządzenie Nr VI/149/08 z dnia 28 lipca 2008 roku w sprawie wprowadzenia Instrukcji określającej zasady sporządzania, obiegu i kontroli oraz przechowywania i zabezpieczania dokumentów księgowych i ksiąg rachunkowych w Urzędzie Gminy w Moszczenicy, 5) powołania składu Komisji do odbioru inwestycji (dwa zarządzenia), 7) ustalenia terminu składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników w roku szkolnym 2012/2013, 8) zmiany Zarządzenia Nr 22/2012 w sprawie nadania Regulaminu organizacyjnego Urzędu Gminy w Moszczenicy, 9) zmian w budżecie gminy, 10) powołania składu Komisji do odbioru inwestycji, 11) powołania komisji egzaminacyjnych do awansu zawodowego nauczycieli na stopień nauczyciela mianowanego. Ponadto Pan Wójt poinformował, iż najważniejszą jego decyzją w okresie sprawozdawczym było powołanie 16 – osobowej Komisji w sprawie odbioru inwestycji – zakończenia budowy Szkolno-Gminnej Hali Sportowej im. Romana Kaźmierczaka w Moszczenicy. Ku ogromnemu zaskoczeniu nikt z tej Komisji nie wniósł jakichkolwiek, nawet najdrobniejszych uwag, wniosków, bądź zastrzeżeń do wybudowanego, najładniejszego obiektu w Gminie Moszczenica. Przypomniał, że początek tej ogromnej inwestycji to rok 2000, gdzie została opracowana koncepcja przez Pana dr Jana Jakubowskiego. Następnie kilka lat przerwy. Kolejne lata inwestycji to lata 2008- 2009, czyli projekt wykonany przez tą samą osobę i rozpoczęcie budowy w 2010 roku. Rok 2011 to drobna zmiana projektu przy współudziale głównego projektanta, wykonawcy i inwestora, gdzie Gmina Moszczenica zaoszczędziła 2.800.000,- zł przeznaczając te środki na budowę innych, jakże potrzebnych Gminie obiektów takich jak: modernizacja Gminnego Ośrodka Kultury wraz z budową amfiteatru, budowa targowiska wiejskiego, budowa ulic: Jaworowej i Wrzosowej oraz przebudowa ulicy Spacerowej, jak również pozyskanie terenów zielonych obok hali, na których w przyszłości powstanie boisko z prawdziwego zdarzenia. Z tego miejsca Pan Wójt podziękował wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób przyczynili się do tego, że Moszczenica ma dziś piękną halę sportową. Kolejną ważną sprawą było przygotowanie w formie zarządzenia zasad dostępu do informacji publicznej oraz zasad odpłatności za udostępnienie informacji publicznej. Oby już nikt nie miał jakichkolwiek wątpliwości co do uzyskania informacji publicznej. Przypomniał, że każdy ma prawo uzyskać w Gminie Moszczenica informację publiczną, ale z poszanowaniem prawa i zgodnie z wszystkim zapisami w tym zarządzeniu. Przygotowując to zarządzenie Pani Sekretarz Katarzyna Majda wzorowała się na zapisach podobnego zarządzenia wydanego w 2011 roku przez Burmistrza Miasta Wolborza Panią Elżbietę Ościk. Pozostała działalność Pana Wójta to bieżące sprawy samorządowe oraz uczestnictwo w wielu uroczystościach, zebraniach, spotkaniach bądź innych imprezach takich jak: zakończenie roku szkolnego, 75-lecie istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Sierosławiu, comiesięczne spotkanie z sołtysami, Wojewódzki Zjazd Polskiego Stronnictwa Ludowego, uroczystości związane ze świętem Policji oraz Konwent Burmistrzów i Wójtów Ziemi Piotrkowskiej i wiele innych. b) Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Jan Kraska poinformował, iż w okresie sprawozdawczym Komisja nie spotykała się i nie ma sprawozdania. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki otworzył dyskusję w tym punkcie. Radny Bogusław Lech prosił o przybliżenie treści zarządzenia dotyczącego regulaminu udzielania zamówień o wartości szacunkowej do 14 000 EURO. Wójt Gminy Marceli Piekarek wyjaśnił, iż jest to zarządzenie, które powinno funkcjonować w Urzędzie Gminy, a do tej pory nie funkcjonowało. Radny Bogusław Lech stwierdził, iż taka odpowiedź niewiele mu wyjaśnia. Pytał, jak będą wyglądać procedury wydatkowania środków gminnych na zadania o wartości do 14 000 EURO. Wójt Gminy Marceli Piekarek w odpowiedzi wskazał, że wszystko jest szczegółowo opisane tak jak mówią przepisy prawa dotyczące tego zagadnienia. Radny Bogusław Lech jeszcze raz podkreślił, że taka odpowiedź go nie zadawala. Prosił o udostępnienie kserokopii tegoż zarządzenia. Wójt Gminy Marceli Piekarek dodał, iż zarządzenie to dotyczy wszystkich pracowników Urzędu Gminy w Moszczenicy. Radny Sylwester Toma sugerował, aby na przyszłość punkt dotyczący sprawozdań rozszerzyć o sprawy bezpieczeństwa. Obecni na sesji przedstawiciele Policji mogliby wtedy udzielić odpowiedzi na zapytania w tym temacie. Punkt 4 1) Skarbnik Gminy Anna Kaźmierczak przedstawiła i szczegółowo omówiła propozycje zmian w budżecie gminy. Objaśnienia do zmian stanowią załącznik NR 3 do niniejszego protokołu. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk poinformował, iż Komisja pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta oświadczył, że opinia Komisji w tym temacie jest pozytywna. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji również jest pozytywna. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie zmian budżetu gminy na 2012 rok. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie zmian budżetu gminy na 2012 rok przy 13 głosach za, 1 przeciwnym, bez głosów wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 4 do niniejszego protokołu. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. 2) W tym punkcie Skarbnik Gminy Anna Kaźmierczak wyjaśniła, iż w wyniku zmian budżetu urealnia się dochody i wydatki w wieloletniej prognozie finansowej i jednocześnie urealnia się rozchody budżetu, gdyż pożyczka z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej będzie spłacana przez okres 5 lat. Szczegółowe objaśnienia do zmian Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Moszczenica na lata 2012 – 2020 stanowią załącznik NR 5 do niniejszego protokołu. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji w tym temacie. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż opinia Komisji również jest pozytywna. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Moszczenica na lata 20122020. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Moszczenica na lata 2012 – 2020 przy 13 głosach za, 1 przeciwnym, bez głosów wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 6 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 3) Następnie Skarbnik Gminy Anna Kaźmierczak wyjaśniła, iż zamierza się zaciągnąć pożyczkę w kwocie 320.000,-zł z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. Dodała przy tym, że jest to uchwała intencyjna. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż opinia Komisji również jest pozytywna. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie zaciągnięcia pożyczki na pokrycie deficytu budżetu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. Radni nie zgłaszali uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie zaciągnięcia pożyczki na pokrycie deficytu budżetu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi przy 13 głosach za, bez głosów przeciwnych i 1 wstrzymującym została podjęta i stanowi załącznik NR 7 do niniejszego protokołu. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. 4) Wójt Gminy Marceli Piekarek przypomniał, iż w tym punkcie chodzi o przekazanie środków finansowych w kwocie 200.000,- zł na podwyższenie kapitału Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy z przeznaczeniem na wykonanie modernizacji studni na ujęciu wody w Jarostach. Radny Bogusław Lech zapytał, dlaczego nie może tego wykonać gmina, tylko musi być to dokonywane poprzez przekazanie środków Spółce. Prezes Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy Bogdan Rogalski wyjaśnił, że zgodnie z uchwałą Rady Gminy dotyczącą przekazania w użytkowanie i eksploatację ujęcia wody, studnia ta wymaga nie nowego odwiertu, tylko remontu, renowacji. W związku z tym nie można tego przeprowadzić w ramach zwykłej procedury eksploatacyjnej, tylko trzeba dokonać remontu ponosząc przy tym nakłady już dość znaczne. W sumie czyni to wydatek rzędu 200 tys. złotych. Radny Bogusław Lech zwrócił uwagę, że Spółka na pewno nie jest przygotowana do takiego zakresu prac. Nie posiada przecież wymaganego osprzętu. Czy w związku z tym jest uzasadniona konieczność, by te czynności nadal robiła Spółka skoro i tak musi wynająć do tego inny podmiot. Po co więc przekazywać środki bezpośrednio Spółce, skoro i tak nie jest to podmiot właściwy ze względu na planowane zakupy i montaż niezbędnych urządzeń. Prezes Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy Bogdan Rogalski zaznaczył, że ta forma rozwiązania zrodziła się w wyniku tego, kiedy ostatnio w Gminie Moszczenica była kontrola NIK-u w zakresie remontu i odwiertu studni w Rękoraju. Pan inspektor NIK-u sugerował, aby tego typu działania remontowe przeprowadzać właśnie poprzez taką formułę, czyli poprzez dokapitalizowanie Spółki w formie aportu finansowego i Spółka żeby te prace wykonywała. Pan Prezes przyznał, że Spółka faktycznie musi zlecić wykonanie renowacji studni, gdyż sama nie jest do tego przygotowana ani osobowo ani technicznie, ale wymianę wkładów w odżelaziaczach, zamontowanie pomp czy zaworów jest w stanie wykonać we własnym zakresie i tu już widać ewentualne oszczędności. Wójt Gminy Marceli Piekarek zwrócił też uwagę na aspekt finansowy, na zaoszczędzenie 23% na działalności tego typu, bo gdyby wykonywała to gmina, to nie byłoby możliwości odliczenia 23% podatku VAT. Radny Bogusław Lech oświadczył, iż on patrzy natomiast na inny aspekt, aspekt notorycznego dokapitalizowywania Spółki. Pewna kwota została już przekazana w roku ubiegłym, teraz jest kolejna transza, nie mówiąc o zleceniach, które Spółka tak naprawdę realizuje tylko i wyłącznie na wniosek Wójta Gminy. Zdaniem radnego dokapitalizowanie Spółki nie do końca jest uzasadnione, gdyż realizowane przez Spółkę czynności są oparte na środkach publicznych gminy, a nie na wypracowanym majątku, czy zysku. Notoryczne dokapitalizowywanie nie służy właściwemu przyglądaniu się wydatkowaniu pieniędzy publicznych. Możliwość odliczenia podatku VAT jest jedynym argumentem, który za tym przemawia. Radny nie do końca zgadza się natomiast z tym, że wszystkie procedury powinny być tak prowadzone. Wójt Gminy Marceli Piekarek po raz kolejny zwrócił uwagę, że w każdej uchwale jest zapis wskazujący osobę odpowiedzialną za realizację danej uchwały. W większości osobą odpowiedzialną jest Wójt Gminy i w związku z tym w pełni realizuje to, co przyjęła Rada Gminy w dniu 30 marca 2011 roku, powierzając Przedsiębiorstwu Komunalnemu realizację zadań własnych gminy. Radny Bogusław Lech zwrócił się do radnych o gruntowne przyjrzenie się treści przedłożonej uchwały w celu ewentualnego podjęcia dalszych kroków z tym związanych. Zapytał, czy nadal radni mają taki wielki mandat i przyzwolenie, aby wszelkie wydatki publiczne realizować bez drogi przetargowej, z wykorzystaniem podmiotu zależnego od gminy, czyli Spółki. Radny uważa, że do tematu tego należy wrócić na posiedzeniach stałych komisji, gdyż jego zdaniem skala tych czynności jest zbyt wielka. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk poinformował, iż Komisja wnioskowała, aby obecnie podwyższyć kapitał Spółki z przeznaczeniem na remont studni w Jarostach. Wnioskowano przy tym, aby Komisja Rewizyjna przyjrzała się wykorzystaniu tych pieniędzy. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk poinformował, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji w tym temacie jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta oświadczył, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na objęcie przez Gminę Moszczenica w podwyższonym kapitale zakładowym, udziałów w Spółce „Przedsiębiorstwo Komunalne" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Moszczenicy i pokrycia ich wkładem pieniężnym. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie wyrażenia zgody na objęcie przez Gminę Moszczenica w podwyższonym kapitale zakładowym, udziałów w Spółce „Przedsiębiorstwo Komunalne" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Moszczenicy i pokrycia ich wkładem pieniężnym przy 12 głosach za, 1 przeciwnym, bez głosów wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 8 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 5) Następnie Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, iż projekt podziału gminy Moszczenica na 15 jednomandatowych okręgów wyborczych był już przedstawiony radnym na poprzedniej sesji oraz sołtysom na ostatnim spotkaniu. Do przedstawionej propozycji podziału nie było żadnych uwag ani wniosków. Następnie Pan Wójt przedstawił numery i granice poszczególnych okręgów wyborczych. Nadmienił, iż propozycje te zostały pozytywnie zaopiniowane przez Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna poinformowała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta wskazał, iż opinia Komisji do projektu uchwały również jest pozytywna. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie podziału Gminy Moszczenica na okręgi wyborcze oraz ustalenia ich granic i numerów i liczby radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W wyniku głosowania jawnego uchwała w sprawie podziału Gminy Moszczenica na okręgi wyborcze oraz ustalenia ich granic i numerów i liczby radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym przy 13 głosach za, bez głosów przeciwnych i 1 wstrzymującym została podjęta i stanowi załącznik NR 9 do niniejszego protokołu. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. 6) Wójt Gminy Marceli Piekarek wyjaśnił, iż w związku z powołaniem Pana Ireneusza Dybały na stanowisko pełniącego obowiązki dyrektora Gminnego Zespołu Ochrony Zdrowia w Moszczenicy jego ojciec Marian Dybała złożył rezygnację z członkostwa w Radzie Społecznej tego Zespołu, do której był wskazany przez Wojewodę Łódzkiego. Obecnie Wojewoda Łódzki na swojego przedstawiciela do Rady Społecznej w Moszczenicy deleguje Pana Marka Starostę. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji w tym temacie. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna poinformowała, iż Komisja wyraziła w tej sprawie opinię pozytywną. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta wskazał, iż opinia Komisji do projektu uchwały również jest pozytywna. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie zmiany w składzie Rady Społecznej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Gminnego Zespołu Ochrony Zdrowia w Moszczenicy. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie zmiany w składzie Rady Społecznej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Gminnego Zespołu Ochrony Zdrowia w Moszczenicy przy 12 głosach, bez głosów przeciwnych i 2 wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 10 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 7) W tym punkcie Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, iż przedstawiony projekt Planu Aglomeracji Moszczenica określa miejscowości, w których do roku 2015 musi być wybudowana sieć kanalizacji sanitarnej. W przypadku nie wykonania tych założeń gmina może być zobowiązana do zwrotu otrzymanej dotacji na rozbudowę oczyszczalni ścieków. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk wskazał, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna oświadczyła, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż opinia Komisji również jest pozytywna. Radna Grażyna Wojna zwróciła uwagę, że już od wielu lat na wszelkiego rodzaju spotkaniach obiecano mieszkańcom Gazomi Starej, Gazomi Nowej i Białkowic, że po rozbudowaniu oczyszczalni ścieków miejscowości te objęte będą planem budowy sieci kanalizacyjnej. Z przedłożonego projektu Planu Aglomeracji wynika, że do roku 2015 Gazomia Nowa nie będzie mieć kanalizacji. Radna jest tą sytuacją zaskoczona, gdyż zainteresowanie i oczekiwania mieszkańców w tym zakresie są bardzo duże. Mieszkańcy będą mieć uzasadnione pretensje. Oświadczyła, iż nie będzie brać udziału w głosowaniu nad uchwałą przedłożoną w tym punkcie. Wójt Gminy Marceli Piekarek oświadczył, że też bardzo nad tym ubolewa. Dodał, iż przedłożony Plan jest propozycją minimalną i nic nie stoi na przeszkodzie, aby w pierwszej kolejności skanalizowana została miejscowość Gazomia Nowa. Jeżeli tylko Rada Gminy na to przyzwoli i znajdzie środki finansowe, to Wójt będzie miał obowiązek to wykonać. Radny Bogusław Lech oświadczył, iż nie jest przeciwnikiem przedłożonego pomysłu, ale uważa, że o obiecanych inwestycjach nie powinno się zapominać i w tej kadencji przystąpić przynajmniej do ich projektowania. Wójt Gminy Marceli Piekarek zwrócił uwagę, że w pełni poprze takie propozycje, jeżeli tylko uchwalony budżet pozwoli na ich realizację. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie zaopiniowania propozycji Planu Aglomeracji Moszczenica. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie zaopiniowania propozycji Planu Aglomeracji Moszczenica przy 12 głosach za, bez głosów przeciwnych i 1 wstrzymującym została podjęta i stanowi załącznik NR 11 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 8) Następnie Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, iż przedstawiony w tym punkcie projekt uchwały dotyczy zbycia w drodze przetargu nieograniczonego lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy ulicy Piotrkowskiej w Woli Moszczenickiej. Dotychczasowy lokator zgodnie z obowiązującym prawem został przeniesiony do innego lokalu komunalnego położonego w Gajkowicach. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu nieograniczonego samodzielnego lokalu mieszkalnego położonego w Woli Moszczenickiej wraz z częścią nieruchomości. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu nieograniczonego samodzielnego lokalu mieszkalnego położonego w Woli Moszczenickiej wraz z częścią nieruchomości przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 12 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 9) W tym punkcie Wójt Gminy Marceli Piekarek wyjaśnił, iż proponowana bonifikata od ceny lokalu mieszkalnego położonego w Gajkowicach wynosi 91%. Chodzi o udzielenie pomocy w zakupie mieszkania osobie, która znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowych części gruntu położonego w Gajkowicach przy ulicy Łódzkiej 86. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowych części gruntu położonego w Gajkowicach przy ulicy Łódzkiej 86 przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 13 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 10) Wójt Gminy Marceli Piekarek w tym punkcie poinformował, iż jest zainteresowanie nabyciem działek położonych w Moszczenicy na terenie byłej bazy Gminnej Spółdzielni. Na nieruchomości znajduje się budynek byłej masarni, do którego roszczenia ma Gminna Spółdzielnia w Moszczenicy. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie zmiany Uchwały Nr V/40/11 w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu działek gruntu w Moszczenicy. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W wyniku głosowania jawnego uchwała w sprawie zmiany Uchwały Nr V/40/11 w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze przetargu działek gruntu w Moszczenicy przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 14 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 11) Wójt Gminy Marceli Piekarek wyjaśnił, iż lokal mieszkalny położony w Gajkowicach proponuje się sprzedać w drodze bezprzetargowej lokatorowi, który jest tam zameldowany na stałe. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze bezprzetargowej samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz ułamkowej części nieruchomości położonych w Gajkowicach będących własnością Gminy Moszczenica. Radni nie zgłaszali uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie wyrażenia zgody na zbycie w drodze bezprzetargowej samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz ułamkowej części nieruchomości położonych w Gajkowicach będących własnością Gminy Moszczenica przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 15 do niniejszego protokołu. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. 12) W tym punkcie Wójt Gminy Marceli Piekarek przypomniał, iż Rada Gminy na jednej z wcześniejszych sesji zobowiązała go do przygotowania odpowiednich dokumentów związanych z przekazaniem do użytkowania Sołectwu Sierosław gruntów o powierzchni około 15 ha stanowiących mienie komunalne gminy. Stosowna uchwała została więc na dzisiejszą sesję przygotowana do zaakceptowania. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał projekt uchwały w sprawie przekazania sołectwu Sierosław składników mienia komunalnego Gminy Moszczenica do korzystania na cele statutowe. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie przekazania sołectwu Sierosław składników mienia komunalnego Gminy Moszczenica do korzystania na cele statutowe przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 16 do niniejszego protokołu. Podczas głosowania na sali obrad obecnych było 14 radnych. 13) Następnie Wójt Gminy Marceli Piekarek wyjaśnił, iż przedłożony w tym punkcie projekt uchwały dotyczy umowy najmu na lokal położony w budynku Zespołu Szkół w Srocku z przeznaczeniem na prowadzenie przedszkola. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał o opinie stałych komisji. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały. Przewodnicząca Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu Grażyna Wojna wskazała, iż opinia Komisji jest pozytywna. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja również pozytywnie opiniuje projekt uchwały. Radni nie podjęli dalszej dyskusji. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie kolejnej umowy najmu nieruchomości gminnej położonej w obrębie geodezyjnym Srock Rządowy. Radni nie wnosili uwag do treści proponowanej uchwały. W głosowaniu jawnym uchwała w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie kolejnej umowy najmu nieruchomości gminnej położonej w obrębie geodezyjnym Srock Rządowy przy 14 głosach za, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących została podjęta i stanowi załącznik NR 17 do niniejszego protokołu. W głosowaniu wzięli udział wszyscy radni obecni na sali obrad. Punkt 5 Odpowiedzi na interpelacje nie było, gdyż na poprzedniej sesji ani też w okresie międzysesyjnym radni nie złożyli żadnych interpelacji. Przystąpiono więc do zapytań radnych. Radna Grażyna Wojna przypomniała o potrzebie wymiany wiaty przystankowej w Gazomi Nowej. Zwróciła ponadto uwagę na konieczność sporządzenia stosownych dokumentów na okoliczność stanu nawierzchni drogi w Gazomi Nowej, gdyż wkrótce rozpoczną się roboty budowlane na osiedlu domków jednorodzinnych i są w związku obawy mieszkańców, że droga ta zostanie zdewastowana. Radna wnioskowała też o odnowienie białych pasów przy skrzyżowaniu dróg w Gazomi Starej z Gazomią Nową w obrębie szkoły i strażnicy OSP. Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Publicznego, Ochrony Przeciwpożarowej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Jan Pluta poinformował, iż Komisja ta na swoim posiedzeniu wystąpiła z wnioskiem do Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia, Spraw Socjalnych i Sportu o przedstawienie raportu na temat zaangażowania pracowników poszczególnych placówek szkolnych w prace remontowe prowadzone w okresie wakacyjnym. Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego, Budżetu i Finansów Waldemar Banaszczyk oświadczył, iż Komisja ta również wypracowała podobny wniosek. Radna Grażyna Wojna oświadczyła, iż Komisja będzie przygotowywać zbiorczą informację na temat stanu przygotowania szkół do rozpoczęcia nowego roku szkolnego. Będzie również wystąpienie do dyrektorów szkół o przedłożenie informacji na temat zaangażowania pracowników placówek szkolnych w prace remontowe. Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, że wiata przystankowa w Gazomi zostanie odbudowana. W sprawie drogi w Gazomi Nowej Pan Wójt sugerował utworzenie wspólnej komisji w celu udokumentowania stanu drogi przed i po zakończeniu inwestycji. Dodał przy tym, że jeżeli nawierzchnia zostanie zniszczona wówczas inwestor będzie zobowiązany do jej odtworzenia. Pasy na jezdni w rejonie szkoły w Gazomi również zostaną odnowione. Radny Bogusław Lech zwrócił uwagę na problem przepompowni ścieków położonej przy ulicy Bocznej w Moszczenicy. Nadmienił, że przepompownia ta ulega bardzo częstym awariom i wtedy powstaje duży dyskomfort dla okolicznych mieszkańców. Prezes Zarządu Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy stwierdził, że sprawa tej przepompowni jest złożonym problemem. Trzeba pomyśleć o jej przebudowie, gdyż na obecny czas nie radzi sobie ona z przyjęciem takich ilości ścieków. Radny Bogusław Lech zwracał uwagę, aby nie było to kolejnym pretekstem do podwyższania udziałów Spółki. Wójt Gminy Marceli Piekarek nadmienił, że taka sytuacja może się zdarzyć. Prezes Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. Moszczenicy Bogdan Rogalski wyjaśnił, iż podwyższenie kapitału, a problem funkcjonowania Spółki to są dwie różne rzeczy. Kapitał podniesiony został na określone czynności i rzeczy, a nie na bieżące wydatki Przedsiębiorstwa. Są to wydatki celowe, zainwestowane w środki trwałe obce, a wymierne korzyści wynikające z takich decyzji są w terenie widoczne. Z uwagi na brak innych pytań Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zamknął dyskusję w tym punkcie. Punkt 6 W tym punkcie posiedzenia przedstawiciele PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA w Bełchatowie i firm współpracujących przekazali szczegółowe informacje o prowadzonych przygotowaniach do realizacji Projektu CCS polegającego na wychwytywaniu, transporcie i podziemnym składowaniu dwutlenku węgla. Planowana trasa przesyłu liczy 140 km, a miejsce składowania planowane jest w okolicach Kutna. Radny Marek Dziadczyk pytał, dlaczego planuje się tak daleki przesył, a nie składuje się dwutlenku węgla w pobliżu Kopalni Bełchatów. Ponadto radny był zainteresowany jakie będzie zagrożenie dla mieszkańców w przypadku rozszczelnienia rurociągu i co będzie działo się z dwutlenkiem węgla pod ziemią. W odpowiedzi na powyższe przedstawiciele firm odpowiedzieli, iż korzyści dla gminy z przebiegu inwestycji są takie, że otrzymywać będzie corocznie podatek od nieruchomości w wysokości 2% od wartości danej budowli. Dwutlenek węgla składowany będzie w złożach solankowych, a okolice Kutna okazują się miejscem najbardziej odpowiednim z uwagi na szczelność, wielkość i bezpieczeństwo złoża. Dwutlenek węgla będzie zatłaczany na głębokość około 1 km w złoża solankowe i tam będzie wiązany. Radny Waldemar Banaszczyk pytał, czy jest już znany wstępny projekt przebiegu rurociągu przez teren naszej gminy. Przedstawiciele firmy przedłożyli na tą okoliczność stosowne mapy. Jednocześnie poinformowali, że gmina nie będzie ponosić żadnych kosztów związanych ze zmianami i sporządzeniem planu miejscowego pod inwestycję. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki wskazał na potrzebę zorganizowania spotkania i przeprowadzenia konsultacji z właścicielami gruntów, przez które rurociąg będzie przebiegał. Uważa, że muszą się w tym temacie wypowiedzieć i wyrazić zgodę przede wszystkim osoby bezpośrednio zainteresowane. Wójt Gminy Marceli Piekarek również w pełni poparł propozycję Przewodniczącego Rady Gminy, a do kontaktów z Firmą z ramienia Gminy Moszczenica wskazał Zastępcę Wójta Krzysztofa Jędrzejczyka. Radny Sylwester Toma prosił o wykoszenie rowów i poboczy przy działkach niezamieszkałych w Sierosławiu. Prosił ponadto o odtworzenie rowu przed strażą, który zarósł drzewami. Radna Czesława Kałuzińska sugerowała wysłanie okólnika zobowiązującego właścicieli działek odłogujących do wykoszenia chwastów. Wójt Gminy Marceli Piekarek uważa, że zobowiązanie mieszkańców do utrzymywania czystości i porządku przy posesjach będzie najbardziej właściwą formą. Sprzątanie zaniedbanych nieruchomości na koszt gminy nie powinno mieć miejsca. Każda nieruchomość ma przecież właściciela. Radna Grażyna Wojna również wskazywała na konieczność zwrócenia uwagi i przypomnienia mieszkańcom o obowiązkach wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Radny Marek Dziadczyk pytał o sprawę rekultywacji wysypiska śmieci, na jakim etapie jest ta sprawa. Prezes Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółka z o.o. w Moszczenicy Bogdan Rogalski wyjaśnił, iż odstąpiono od realizacji tego przedsięwzięcia, gdyż byłoby ono nieopłacalne i wymagałoby zaangażowania zbyt dużych środków finansowych. Radny Marek Dziadczyk podziękował za ogrodzenie terenu położonego przy Osiedlu Nowy Świat. Radny Sylwester Toma wnosił o wystąpienie do Powiatu o wykoszenie rowów przy drodze Biskupia Wola - Mąkoszyn. Wójt Gminy Marceli Piekarek poinformował, iż zgodnie z wcześniejszymi sugestiami i opiniami rozpisany zostanie przetarg na odbiór nieczystości stałych z terenu gminy. Nie będzie dokapitalizowania Spółki na ten cel. Sołtys Sołectwa Moszczenica Wola sugerował ułożenie krawężników wytyczających drogę biegnącą od północnej strony boiska położonego przy ulicy Akacjowej w Woli Moszczenickiej. Proponował odstąpienie od wysyłania okólników dotyczących wykaszania niezamieszkałych posesji lecz kierowanie pism bezpośrednio do ich właścicieli. Potwierdzał również celowość zainstalowania monitoringu na ulicy Piotrkowskiej w Moszczenicy z uwagi na zdarzające się różnego typu incydenty. W odpowiedzi na powyższe Wójt Gminy Marceli Piekarek odnosząc się do podniesionej sprawy drogi odpowiedział, że każda jedna inwestycja będzie wykonywana zgodnie z obowiązującym prawem. Ponadto zwrócił uwagę, iż jego zdaniem okólnik jest jak najbardziej właściwą formą do zwrócenia uwagi mieszkańcom na konieczność przestrzegania porządku i czystości. Dodał, iż rozpoczęte zostały też rozmowy z Prezesem Gminnej Spółdzielni w Moszczenicy na temat zainstalowania wspólnego monitoringu na ulicy Piotrkowskiej. Sekretarz Gminy Katarzyna Majda poinformowała, iż nadzór prawny Wojewody Łódzkiego zwraca uwagę na konieczność uaktualnienia statutów gmin. Dodała, iż statut naszej gminy od roku 2002 nie był zmieniany, a taka potrzeba jest gdyż niektóre zapisy są już niezgodne z obowiązującymi przepisami prawnymi, a niektóre wymagają uszczegółowienia. Będzie więc konieczność powołania spośród radnych doraźnej komisji statutowej do opracowania propozycji zmian. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki przypomniał o złożonym wniosku o dofinansowanie Powiatowego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Piotrkowie Trybunalskim. Prosił o przedyskutowanie tego tematu i podjęcie decyzji. Wójt Gminy Marceli Piekarek stwierdził, iż osobiście jest przeciwny dofinansowywaniu zakupu sprzętu medycznego dla potrzeb szpitala. Proponuje natomiast przekazanie na rzecz tej placówki po 1 zł od mieszkańca naszej gminy. Radna Grażyna Wojna uważa, że jest to dobra propozycja wsparcia szpitala, gdyż tak przekazane pieniądze mają szanse trafić bezpośrednio do pacjentów przebywających w tej placówce. Radny Bogusław Lech zwracał uwagę, aby przekazywanie środków nie następowało corocznie. Radny Marek Dziadczyk nie jest przeciwny nawet corocznemu dofinansowywaniu pod warunkiem, że każdorazowo będzie to następować na wyraźny wniosek szpitala. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał następnie prośbę PPHU „Józef" Sp.J. w Piotrkowie Trybunalskim o wydzierżawienie na okres 30 lat działek gruntu położonych w Moszczenicy przy ulicy Piotrkowskiej, stanowiących własność Gminy Moszczenica. Pan Józef Walczak właściciel firmy „Józef" oświadczył, iż obecnie firma jest przede wszystkim handlowa, inwestuje w obiekty handlowe i właśnie w Moszczenicy ma zamiar wyjść naprzeciw społeczeństwu i pobudować pawilon typu „Biedronka". Teren z tyłu przedmiotowych działek jest już praktycznie wykupiony, jedna działka straży też jest na 30 lat dzierżawa, natomiast został tylko pasek o szerokości około 10 mb stanowiący własność gminy. Warunki zabudowy firma już ma, a na działkach gminnych zamierza zrobić ogólnodostępny parking. Radny Bogusław Lech zwrócił uwagę, iż temat ten jest już wszystkim dobrze znany, bo wielokrotnie o tych nieruchomościach dyskutowano. Przypomniał swoje wcześniejsze stanowisko, że zakład produkcyjny na tym terenie nie byłby inwestycją dopuszczalną, natomiast działalność handlowo – usługowa jak najbardziej tak. Samą formę przekazania gruntów należałoby jeszcze przedyskutować. Ponadto radny uważa, że propozycja zorganizowania na tym terenie na koszt inwestora ogólnodostępnego parkingu jest też niezłym pomysłem. Ogólnie mówiąc będzie to właściwy sposób przeznaczenia tego terenu. Jest to najlepszy z dotychczasowych pomysłów. Należy się też cieszyć, że w gminie będziemy mieć nowego inwestora. Radny Waldemar Banaszczyk stwierdził, iż boi się reakcji miejscowych kupców na taką propozycję. Pan Józef Walczak zwrócił uwagę, że kupcy mają przecież konkurować cenowo. Radna Grażyna Wojna uważa, że należy się też wsłuchiwać w głosy społeczeństwa. Rada Gminy nie powinna blokować żadnych inwestycji i stawiać warunków, gdyż mieszkańcy sami ocenią i wybiorą co będzie dla nich najlepsze. Z rozmów z mieszkańcami wynika, że byliby za tym, aby „Biedronka" w Moszczenicy powstała. Radny Marek Dziadczyk zwrócił uwagę, że powstanie w związku z tym duży konflikt. Przede wszystkim zagrożona będzie działalność Gminnej Spółdzielni w Moszczenicy, która w swoich placówkach handlowych zatrudnia około 60 osób z terenu naszej Gminy. Przewodniczący Rady Nadzorczej Gminnej Spółdzielni w Moszczenicy Zdzisław Sitek wskazał, iż przy zwiększającym się w tak dużym tempie bezrobociu wpuszczenie na rynek firmy typu „Biedronka" spowoduje upadek rodzimych punktów handlowych, w których łącznie zatrudnionych jest około 100 osób. Zapytał, czy Radę Gminy stać będzie na to, aby dać tym ludziom zasiłki. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska sugerowała przeprowadzenie konsultacji społecznych na temat wprowadzenia na teren naszej gminy sieci „Biedronka". Ponadto na podstawie rozmów z mieszkańcami stwierdziła, że ludzie wręcz oczekują, aby taki sklep w Moszczenicy powstał. Uważa również, że jeżeli Gminna Spółdzielnia będzie konkurencyjna, to będzie się utrzymywać tak samo jak i inne sklepy. Radny Bogusław Lech uważa, że konsultacja społeczna w tym momencie jest zbyteczna. Jest jednak przekonany, że mieszkańcy Moszczenicy oczekują sklepu „Biedronka". Zapytał, czy w przypadku braku zgody na wydzierżawienie przedmiotowych działek inwestor dalej będzie podtrzymywał swój zamiar inwestowania w Moszczenicy Pan Józef Walczak w odpowiedzi wskazał, iż ma drugą koncepcję i zrealizuje ją bez konieczności występowania do Rady Gminy o zgodę. Wójt Gminy Marceli Piekarek zwrócił uwagę, iż omawiany obecnie temat już po raz kolejny wraca na sesję Rady Gminy. Oczekuje więc decyzji Rady Gminy w przedmiotowej sprawie, gdyż są to jej kompetencje. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki oświadczył, iż na następnej sesji decyzja w tej kwestii zostanie podjęta. Radna Czesława Kałuzińska podkreśliła, iż obecnie żyjemy w dobie gospodarki rynkowej i nie powinno zabraniać się wejścia różnym innym podmiotom na nasz rynek. Wiceprzewodnicząca Rady Gminy Iwona Pietrzkowska odczytała następnie treść wydanego przez Prokuraturę Rejonową w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 29.06.2012r. postanowienia o zawieszeniu śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstwa przez byłego Wójta Gminy Moszczenica Bogusława Lecha polegającego na przekroczeniu przez niego uprawnień i niedopełnieniu obowiązków w czasie piastowanego przez niego Urzędu Wójta Gminy Moszczenica w dwóch kolejnych kadencjach tj. w latach 2002 – 2010 tj. o przestępstwo z art. 231§1 kk do ustania długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej jego kontynuowanie. Odczytała również postanowienie Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 29.06.2012 o umorzenie śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstwa przez byłego Wójta Gminy Moszczenica Bogusława Lecha polegającego na przekroczeniu przez niego uprawnień i niedopełnienia obowiązków w czasie piastowanego przez niego Urzędu Wójta Gminy Moszczenica w dwóch kolejnych kadencjach tj. w latach 2002 – 2010 tj. o przestępstwo z art. 231§1 kk. Radny Bogusław Lech poprosił o wydanie kserokopii tych dwóch dokumentów gdyż bezpośrednio dotyczą jego osoby. Radna Grażyna Wojna zapytała, kiedy zostało złożone zawiadomienie, ile było wszystkich wniosków i przez kogo zostały zgłoszone. Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zapytał, co oznacza protokolarne zgłoszenie o przestępstwie złożone przez aktualnego wójta. Wójt Gminy Marceli Piekarek odpowiedział, że nie było żadnego zawiadomienia ze strony Wójta Gminy Marcelego Piekarka. Jeżeli takie jest to prosił, aby mu je przedstawić. Następnie wskazał, że takie zawiadomienie, w którym rzeczywiście zawiadomił Prokuraturę to było na wniosek radnych Pana Marka Dziadczyka i Anny Kaźmierczak jak również złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pracownika gminy Annę Kulik. Wymienieni wyżej radni w dniu 18.10.2011r. wystąpili z apelem o złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim celem wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie popełnienia przestępstwa przez Firmę EKOZAP Spółka z o.o. w Łodzi. W związku z tym 20.10.2011r. wystosował pismo do Prokuratury Rejonowej i przekazał ten apel radnych. Drugą sprawą jak wcześniej powiedział, jest zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej z dnia 5 października 2011 roku w sprawie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pracownika, który podłożył trzy strony decyzji podpisanej przez Pana Wójta oraz Zastępcę Wójta Krzysztofa Jędrzejczyka, dopuszczając się tym najprawdopodobniej przestępstwa. To są dwa oficjalne dokumenty, które Pan Wójt rzeczywiście skierował do Prokuratury. Następnie Pan Wójt odczytał zawiadomienie o przestępstwie z dnia 04 czerwca 2004 roku znak sprawy P 0521/1/2004 złożone do Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim, w którym ówczesny Wójt Gminy Moszczenica zawiadamia o popełnieniu czynu zabronionego, polegającego na poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne, przez funkcjonariusza publicznego i inne upoważnione osoby, co spowodowało niewłaściwe, niegospodarne i niecelowe wydatkowanie środków publicznych, a które miało miejsce w miesiącu czerwcu 2002 roku. To są oficjalne dokumenty o doniesieniach do Prokuratury. Odpowiadając na pytanie o protokolarnym zawiadomieniu przez obecnego Wójta Gminy Marcelego Piekarka wyjaśnił, iż rzeczywiście mogą mieć takie miejsce, ale ze strony Policji, na której był przesłuchiwany w charakterze świadka dostając w tym celu zawiadomienie, konkretnie 18 maja 2011 roku. Odczytał następnie treść otrzymanego zawiadomienia. Dodał, że to nie należało do przyjemności Wójta Gminy, jeżeli otrzymuje takie zawiadomienie zaraz po przesłuchaniu, które miało miejsce tu w pokoju, wszystkich pracowników referatu oświaty przez tych Panów śledczych w związku z postępowaniem przeciwko byłej dyrektor Pani Agnieszki Daleszczyk. Tak, po tym przesłuchaniu przyszli ci dwaj Panowie do Pana Wójta i powiedzieli, że to on będzie następnym przesłuchiwanym. Zapytał więc dlaczego i w jakiej sprawie. Odpowiedzieli, że w sprawie działalności byłego Wójta Gminy Pana Bogusława Lecha w latach 2002 – 2010. Następnie otrzymał zacytowane wyżej pismo i rzeczywiście był przesłuchiwany przez pięć godzin i musiał o wszystkim przestawić informacje, to jak było odczytane przez Panią Wiceprzewodniczącą. Jak Policja przekazała sprawę do dalszego rozpoznania przez Prokuraturę, oczywiście się z tym zgadza i jest to odpowiedź, co to znaczy protokolarne zawiadomienie przez Wójta Gminy Marcelego Piekarka. Radna Grażyna Wojna ponownie apelowała do Przewodniczącego Rady Gminy, aby Rada Gminy dowiedziała się kto i kiedy złożył doniesienie do Prokuratury na te wszystkie zarzuty, które Prokuratura rozpatrywała i rozpatrywać jeszcze będzie. Dodała, że radnym należy się pełna informacja kto, kiedy i na jakiej podstawie złożył doniesienie do Prokuratury. Radna chciałaby, aby było w tej sprawie oficjalne pismo od Pana Przewodniczącego. Wójt Gminy Marceli Piekarek powiedział, iż wyraźnie stwierdził i dalej to podtrzymuje jak przebiegała cała procedura. Na jego prośbę Pani Sekretarz Gminy Katarzyna Majda przygotowała wszystkie doniesienia do Prokuratury, które były podpisane przez obecnego bądź byłego Wójta Gminy. Nadmienił, iż w sposób zdecydowany i szczegółowy poinformował radnych jak przebiegały wszelkie doniesienia do Prokuratury odnośnie podejrzenia popełnienia jakiegokolwiek przestępstwa. Wcześniej zacytował już pismo na podstawie którego był przesłuchiwany na Policji i przez pięć godzin musiał przestawić wszystkie informacje dotyczące działalności Wójta Gminy Pana Bogusława Lecha w latach 2002 – 2006. Dodał, że faktem jest i potwierdza to, że za każdym razem Przewodniczący Rady Gminy podpisuje budżet gminy i każdą jedną uchwałę. To są nie tylko kompetencje, ale jest to obowiązek każdego Przewodniczącego Rady Gminy. Może być za każdym razem Pan Przewodniczący przeciwny danej uchwale, ale jego obowiązkiem jest podpisać taką uchwałę, ponieważ występuje w imieniu organu stanowiącego. To organ stanowiący wybiera przewodniczącego do podpisywania wszelkich dokumentów. I tak rzeczywiście niczego się nie wypiera. Pani radna po raz drugi zapytała o doniesieniach i Pan Wójt po raz drugi powtarza, że wypełnił wszystkie te zadania, które należą do Wójta Gminy i przedstawił Radzie Gminy wszystko to, co ma do powiedzenia, jeśli chodzi o zawiadomienia do Prokuratury. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Sylwester Toma odczytał następnie pismo od Szulc – efekt Spółka z o.o. zapraszające do skorzystania z najnowszej trzeciej części Vademecum radnego. Radni nie byli zainteresowani zaprezentowaną publikacją. Punkt 7 W tym punkcie Przewodniczący Rady Gminy Grzegorz Nowicki zamknął obrady XXIV sesji Rady Gminy Moszczenica. Protokolant T.Jaros	<urn:uuid:05d73b1c-5398-45ab-bb65-ab993298138e>	finepdfs	1.109375	CC-MAIN-2020-45	https://bip.moszczenica.eu/download/a896808d-c895-43a7-952f-3e77a6a3efc3	2020-10-30T19:43:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107911229.96/warc/CC-MAIN-20201030182757-20201030212757-00387.warc.gz	237,537,814	0.999961	0.999962	0.999962	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2703, 6327, 9529, 12494, 15880, 19823, 23012, 26642, 29914, 32947, 35983, 39688, 42928, 46877, 50521, 54555, 56555 ]	1	0
Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu QUNND_5 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane Zastosowania zidentyfikowane: Stosowany jako znaczniki fluorescencyjne, wzrost kryształów, wsad do polimerów przewodzących, materiały polerskie, w badaniach naukowych. Zastosowania odradzane: Nie określono. 1.3. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki Dostawca: Politechnika Gdańska Adres: ul. Gabriela Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk Telefon: +48583471503 Adres e-mailosoby odpowiedzialnej za kartę charakterystyki: firstname.lastname@example.org 1.4. Numer telefonu alarmowego 112 (telefon alarmowy), 998 (straż pożarna), 999 (pogotowie ratunkowe) Sekcja 2: Identyfikacja zagrożeń 2.1. Klasyfikacja substancji lub mieszaniny Klasyfikacja według rozporządzenia 1272/2008/WE: Zagrożenia dla człowieka: Nie spełnia kryteriów klasyfikacji. Zagrożenia dla środowiska: Nie spełnia kryteriów klasyfikacji jako stwarzający zagrożenia dla środowiska. Zagrożenia wynikające z właściwości fizykochemicznych: Nie spełnia kryteriów klasyfikacji. 2.2. Elementy oznakowania Oznakowanie zgodne z rozporządzeniem 1272/2008/WE (CLP) Piktogram określający rodzaj zagrożenia, hasło ostrzegawcze: Brak. Brak. Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia: Brak. Zwroty wskazujące środki ostrożności: Brak. Nazwy niebezpiecznych składników umieszczone na etykiecie: 2.3. Inne zagrożenia Produkt nie spełnia kryteriów PBT lub vPvB zgodnie z załącznikiem XIII rozporządzenia 1907/2006 (REACH). Produkt nie zawiera składników wpisanych do wykazu ustanowionego zgodnie z art. 59 ust. 1 jako posiadające właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego ani składników o właściwościach zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego zgodnie z kryteriami określonymi w rozporządzeniu 2017/2100/UE lub rozporządzeniu 2018/605/UE w stężeniu równym lub większym od 0,1 %. Sekcja 3: Skład/informacja o składnikach 3.1. Substancje Nie dotyczy. 3.2. Mieszaniny Zawiesina składająca się: Substancja nieklasyfikowana w Załączniku VI, Tabeli 3.1 rozporządzenia 1272/2008. Sekcja 4: Środki pierwszej pomocy 4.1. Opis środków pierwszej pomocy Narażenie drogą oddechową: Wyprowadzić poszkodowaną osobę na świeże powietrze i zapewnić warunki do odpoczynku. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów zasięgnąć porady lekarskiej. Kontakt ze skórą: Zanieczyszczoną skórę przemywać dużą ilością wody z mydłem. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów zasięgnąć porady lekarskiej. Kontakt z oczami: Usunąć szkła kontaktowe. Zanieczyszczone oczy natychmiast przemyć większą ilością letniej wody przez 15 minut, przy wywiniętych powiekach. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów zasięgnąć porady lekarskiej. Po spożyciu: Wypłukać usta wodą. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów zasięgnąć porady lekarskiej. 4.2. Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia Zazwyczaj nie powoduje negatywnych skutków zdrowotnych. QUNND_5 Data wydania: 19.04.2023 Aktualizacja: - Strona/stron: 3/10 4.3. Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym Wyprowadzić poszkodowaną osobę z zanieczyszczonego produktem środowiska. W razie wystąpienia problemów zdrowotnych skontaktować się z lekarzem lub centrum toksykologicznym. Przekazać informacje zawarte w karcie charakterystyki. Osobie nieprzytomnej nie podawać niczego doustnie. Sekcja 5: Postępowanie w przypadku pożaru 5.1. Środki gaśnicze Odpowiednie środki gaśnicze: Środki gaśnicze dostosować do materiałów znajdujących się w otoczeniu. Niewłaściwe środki gaśnicze: Nie określono. 5.2. Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną Podczas pożaru mogą tworzyć się niebezpieczne produkty spalania np. tlenek węgla. Należy unikać wdychania produktów spalania, ponieważ mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia. 5.3. Informacje dla straży pożarnej Stosować pełne wyposażenie ochronne oraz aparaty izolujące drogi oddechowe z niezależnym obiegiem powietrza. Pojemniki narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury chłodzić rozproszonym strumieniem wody i w miarę możliwości usunąć z zagrożonego obszaru. Chronić kanalizację, wody powierzchniowe i glebę przed zanieczyszczeniem. Wody popożarowe traktować jako niebezpieczne zanieczyszczenie i gromadzić w oddzielnych pojemnikach. Sekcja 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska 6.1. Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych Dla osób nienależących do personelu udzielającego pomocy: Należy ograniczyć dostęp osób postronnych do obszaru awarii do czasu zakończenia procesu usuwania produktu. Stosować odpowiednie środki ochrony indywidualnej. Zapewnić odpowiednią wentylację. Dla osób udzielających pomocy: Stosować odpowiednie środki ochrony indywidualnej. Zapewnić odpowiednią wentylację. 6.2. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska Zabezpieczyć studzienki ściekowe. Nie dopuszczać do skażenia wód powierzchniowych i gruntu. W przypadku poważnego zanieczyszczenia jakiegokolwiek elementu środowiska, powiadomić odpowiednie władze administracyjne i kontrolne oraz organizacje ratownicze. 6.3. Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia Zabezpieczyć uszkodzone opakowania. Zebrać za pomocą materiałów absorbujących. Zebrany ze środowiska produkt umieścić w oznakowanym, zamykanym opakowaniu zastępczym i skierować do zniszczenia. Chronić kanalizację i wody powierzchniowe przed zanieczyszczeniem. 6.4. Odniesienia do innych sekcji Postępowanie z odpadami - patrz sekcja 13. Środki ochrony indywidualnej - patrz sekcja 8. QUNND_5 Data wydania: 19.04.2023 Aktualizacja: - Strona/stron: 4/10 Sekcja 7: Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie 7.1. Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania Podczas wszelkich, wykonywanych czynności z produktem: nie jeść, nie pić, nie palić, nie zażywać lekarstw. Myć ręce i twarz przed przerwą i po pracy z produktem. Zanieczyszczoną odzież należy zdjąć i wyprać przed ponownym użyciem. Zapewnić odpowiednio wydajną wentylację w miejscu pracy z produktem. 7.2. Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności Przechowywać we właściwie oznakowanych, fabrycznych, zamkniętych opakowaniach, z etykietą w języku polskim zgodną z obowiązującymi przepisami. Przechowywać w dobrze wentylowanym pomieszczeniu. 7.3. Szczególne zastosowanie(-a) końcowe Stosowany jako znaczniki fluorescencyjne, wzrost kryształów, wsad do polimerów przewodzących, materiały polerskie, w badaniach naukowych. Sekcja 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej 8.1. Parametry dotyczące kontroli: Nie określono. Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2018, poz. 1286 z późn. zm.). Procedury monitorowania: Nie określono. 8.2. Kontrola narażenia Obowiązują przepisy ogólne higieny pracy. Po pracy wymyć powierzchnię ciała oraz oczyścić środki ochrony osobistej. Nie jeść, nie pić, nie palić, nie zażywać leków podczas pracy. Zanieczyszczone ubranie natychmiast zmienić i oczyścić przed ponownym użyciem. Myć ręce i twarz przed przerwą oraz po pracy z produktem. Zapewnić odpowiednią wentylację w miejscu pracy z produktem. Ochrona oczu lub twarzy: Stosować odpowiednie okulary ochronne zgodne z normą EN 166. Ochrona skóry: Stosować odpowiednie nieprzepuszczalnych rękawic ochronnych zgodne z normą EN 374. Stosować odpowiednią odzież ochronną. Ochrona dróg oddechowych: W przypadku wystarczającej wentylacji, nie jest wymagana. Zagrożenia termiczne: Nie dotyczy. Stosowane środki ochrony indywidualnej powinny spełniać wymagania zawarte w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej. Pracodawca zobowiązany jest zapewnić środki ochrony indywidualnej właściwe do wykonywanych prac oraz spełniające wszystkie wymagania, w tym ich konserwację i oczyszczanie. Należy monitorować stężenie niebezpiecznych substancji w środowisku pracy zgodnie z uznanymi metodami badawczymi. Tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy powinny spełniać wymagania Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy – tekst jednolity (Dz. U. 2023, poz. 419). Kontrola narażenia środowiska: Nie należy dopuścić do przedostania się dużych ilości produktu do wód gruntowych, kanalizacji, ścieków lub gleby. Sekcja 9: Właściwości fizyczne i chemiczne 9.1. Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych 9.2. Inne informacje 9.2.1. Informacje dotyczące klas zagrożenia fizycznego Nie określono. 9.2.2. Inne właściwości bezpieczeństwa Nie określono. Sekcja 10: Stabilność i reaktywność 10.1. Reaktywność Produkt w warunkach prawidłowego stosowania nie jest reaktywny. 10.2. Stabilność chemiczna Produkt w warunkach prawidłowego przechowywania jest stabilny chemicznie. 10.3. Możliwość wystąpienia niebezpiecznych reakcji Nie określono. 10.4. Warunki, których należy unikać Nie określono. 10.5. Materiały niezgodne Nie określono. Wydanie 1 10.6. Niebezpieczne produkty rozkładu Brak w normalnych warunkach stosowania i przechowywania. Sekcja 11: Informacje toksykologiczne 11.1. Informacje na temat klas zagrożenia zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1272/2008 Toksyczność ostra: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie żrące/drażniące na skórę: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie uczulające na drogi oddechowe lub skórę: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie mutagenne na komórki rozrodcze: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie rakotwórcze: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Szkodliwe działanie na rozrodczość: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie toksyczne na narządy docelowe - narażenie jednorazowe: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Działanie toksyczne na narządy docelowe - narażenie powtarzane: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. Zagrożenie spowodowane aspiracją: W oparciu o dostępne dane kryteria klasyfikacji nie są spełnione. 11.2. Informacje o innych zagrożeniach 11.2.1. Właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego Nie dotyczy. 11.2.2. Inne informacje Narażenie drogą oddechową: Zazwyczaj nie powoduje negatywnych skutków zdrowotnych. Kontakt z oczami: Zazwyczaj nie powoduje negatywnych skutków zdrowotnych. Kontakt ze skórą: Zazwyczaj nie powoduje negatywnych skutków zdrowotnych. Po spożyciu: Zazwyczaj nie powoduje negatywnych skutków zdrowotnych. Sekcja 12: Informacje ekologiczne 12.1. Toksyczność Nie spełnia kryteriów klasyfikacji jako stwarzający zagrożenia dla środowiska. 12.2. Trwałość i zdolność do rozkładu Nie określono. 12.3. Zdolność do bioakumulacji Brak danych. 12.4. Mobilność w glebie Nie określono. 12.5. Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB Nie określono. 12.6. Właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego Nie dotyczy. Wydanie 1 12.7. Inne szkodliwe skutki działania Nie określono. Sekcja 13: Postępowanie z odpadami 13.1. Metody unieszkodliwiania odpadów Podczas usuwania odpadów przestrzegać przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach – tekst ujednolicony (Dz. U. 2022, poz. 699). Przestrzegać przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi – tekst ujednolicony (Dz. U. 2023, poz. 160). Klasyfikacja odpadów zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. 2020, poz. 10). Wspólnotowe akty prawne: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy z późn. zm. Dyrektywa 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych z późn. zm. Sposób likwidacji produktu: Nie wprowadzać do środowiska. Przekazać w odpowiednio oznakowanych pojemnikach na odpady niebezpieczne do uprawnionego przedsiębiorstwa. Nieoczyszczone opakowania usuwać jak odpad niebezpieczny. Sposób likwidacji opakowań: Oczyszczone opakowania usuwać jako odpad; dostarczać do utylizacji lub likwidacji do uprawnionego przedsiębiorstwa. Kod odpadów jest przypisywany w zależności od źródła ich powstania, w związku z tym końcowy użytkownik powinien, uwzględniając specyficzne warunki stosowania produktu, zdefiniować odpad i przypisać właściwy kod zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sekcja 14: Informacje dotyczące transportu Wydanie 1 QUNND_5 Data wydania: 19.04.2023 Aktualizacja: - Strona/stron: 8/10 Sekcja 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych 15.1. Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach – tekst ujednolicony (Dz. U. 2022, poz. 1816). * Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2018, poz. 1286 z późn. zm.). * Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – tekst ujednolicony (Dz. U. 2003, Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.). * Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy – tekst jednolity (Dz. U. 2023, poz. 419). * Ustawa o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. – tekst ujednolicony (Dz. U. 2022, poz. 699). * Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi – tekst ujednolicony (Dz. U. 2023, poz. 160). * Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. 2020, poz. 10) * Transport drogowy i kolejowy ADR/RID zgodnie z Oświadczeniem Rządowym z dnia 15 lutego 2021 r. w sprawie wejścia w życie zmian do załączników A i B Umowy dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. - wersja ujednolicona (Dz. U. 2021, poz. 874) oraz Ustawą z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst ujednolicony (Dz. U. 2021, poz. 1984 z późn. zm.). * Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń (REACH), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 396 z dnia 30 grudnia 2006 roku z późn. zm. * Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 z późn. zm. * Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/878 z dnia 18 czerwca 2020 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH). * Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej oraz uchylenia dyrektywy Rady 89/686/EWG. * Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy z późn. zm. * Dyrektywa 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych z późn. zm. * Dyrektywa Komisji 2000/39/WE z dnia 8 czerwca 2000 r. ustanawiająca pierwszą listę indykatywnych wartości granicznych narażenia na czynniki zewnętrzne podczas pracy w związku z wykonaniem dyrektywy Rady 98/24/EWG w sprawie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed ryzykiem związanym z czynnikami chemicznymi w miejscu pracy z późn. zm. QUNND_5 Data wydania: 19.04.2023 Aktualizacja: - Strona/stron: 9/10 * Dyrektywa Komisji 2006/15/WE z dnia 7 lutego 2006 r. ustanawiająca drugi wykaz indykatywnych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego w celu wykonania dyrektywy Rady 98/24/WE oraz zmieniająca dyrektywy 91/322/EWG i 2000/39/WE. * Dyrektywa Komisji 2009/161/UE z dnia 17 grudnia 2009 r. ustanawiająca trzeci wykaz wskaźnikowych wartości narażenia zawodowego w celu wykonania dyrektywy Rady 98/24/WE oraz zmieniająca dyrektywę Komisji 2000/39/WE z późn. zm. * Dyrektywa Komisji (UE) 2017/164 z dnia 31 stycznia 2017 r. ustanawiająca czwarty wykaz wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego zgodnie z dyrektywą Rady 98/24/WE oraz zmieniająca dyrektywy Komisji 91/322/EWG, 2000/39/WE i 2009/161/UE. * Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/542 z dnia 22 marca 2017 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin poprzez dodanie załącznika w sprawie zharmonizowanych informacji związanych z pomocą w nagłych przypadkach zagrożenia zdrowia. * Dyrektywa Komisji (UE) 2019/1831 z dnia 24 października 2019 r. ustanawiająca piąty wykaz wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego zgodnie z dyrektywą Rady 98/24/WE oraz zmieniająca dyrektywę Komisji 2000/39/WE. 15.2. Ocena bezpieczeństwa chemicznego Ocena bezpieczeństwa chemicznego nie jest wymagana. Sekcja 16: Inne informacje Pełen tekst zwrotów H z sekcji 2 i 3: Brak. Wyjaśnienie skrótów i akronimów: ADR - Umowa dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych. AND - Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu śródlądowymi drogami wodnymi towarów niebezpiecznych. ICAO TI - Instrukcja techniczna dla bezpiecznego transportu materiałów niebezpiecznych drogą powietrzną. IMDG - Międzynarodowy morski kodeks towarów niebezpiecznych. RID - Regulamin międzynarodowy przewozu kolejami towarów niebezpiecznych. Źródła danych kluczowych: Karty charakterystyki składników. Baza danych Europejskiej Agencji Chemikaliów. Porady szkoleniowe: Przed użyciem zapoznać się z kartą charakterystyki. Uwaga: Niniejsza karta charakterystyki jest bezpośrednio przekazywana użytkownikowi, bez zapewnień lub gwarancji co do kompletności bądź szczegółowości odnośnie do wszystkich informacji lub zaleceń w niej zawartych. Informacje zawarte w niniejszej karcie przedstawiają aktualny stan naszej wiedzy. Użytkownik ponosi odpowiedzialność za podjęcie wszelkich kroków mających na celu spełnienie wymogów prawa krajowego oraz za określenie przydatności produktu do konkretnych celów. Karta charakterystyki nie może być traktowana jako gwarancja właściwości produktu. QUNND_5 Data wydania: 19.04.2023 Aktualizacja: - Strona/stron: 10/10 Niniejsza informacja oparta jest na aktualnym stanie naszej wiedzy i jej interpretacją jest opisanie produktu tylko pod kątem uwzględnienia wymogów zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Kartę charakterystyki wykonano z uwzględnieniem obowiązujących w Polsce przepisów dotyczących substancji chemicznych i ich mieszanin przez Firmę Doradczą ISOTOP s.c. z siedzibą w Gdańsku: www.isotop.pl; e-mail: email@example.com	<urn:uuid:35431ae3-e4c6-4c4b-a389-3a6e0e4ef455>	finepdfs	1.131836	CC-MAIN-2024-18	https://www.diamondized.eu/wp-content/uploads/2023/10/kch_QUNND_5_PL_19_04_2023.pdf	2024-04-23T18:06:20+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296818732.46/warc/CC-MAIN-20240423162023-20240423192023-00601.warc.gz	663,834,104	0.999952	0.99997	0.99997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2052, 3059, 5788, 8465, 9573, 11775, 13320, 16688, 19433, 19929 ]	4	0
Fundacja Ochrony Zwierząt AnimaLove Nr konta 75 1750 0012 0000 0000 4103 9647 e-‐mail: firstname.lastname@example.org tel. 694 337 514 Sprawozdanie merytoryczne z działalności Fundacji Ochrony Zwierząt AnimaLove za rok 2022 1. Nazwa Fundacji: AnimaLove Adres: ul. Malinowa 1, 62-‐067 Rakoniewice Data wpisu w KRS: 19.02.2019 r. Nr KRS: 0000771427 REGON: 38261171000000 Zarząd Fundacji: Agnieszka Kotowska -‐ Prezes Zarządu Małgorzata Brudzińska – Wiceprezes Zarządu 2.Cele statutowe fundacji: a) działanie na rzecz humanitarnego traktowania zwierząt, w szczególności poprzez organizowanie i prowadzenie edukacji pro zwierzęcej, pro zwierzęcy lobbing, współpracę z instytucjami propagującymi humanitarne traktowanie zwierząt; b) niesienie pomocy zwierzętom skrzywdzonym i porzuconym, w szczególności poprzez leczenie, umieszczanie ich w schroniskach, udzielanie pomocy placówkom i osobom fizycznym służącym zwierzętom bezdomnym, współpracę z placówkami i osobami fizycznymi niosącymi pomoc zwierzętom bezdomnym, działalność adopcyjną (znajdowanie zwierzętom nowych opiekunów); c) wszelkie działania w zakresie zwalczania zjawiska bezdomności zwierząt, w szczególności poprzez propagowanie wiedzy o sposobach ograniczania populacji zwierząt, oraz realizację programu sterylizacji i kastracji oraz identyfikacji zwierząt; 1 d) zapobieganie i zwalczanie przejawów znęcania się nad zwierzętami, w jakichkolwiek ich przejawach w tym wszelkim formom stosowania okrucieństwa i bestialstwa fizycznego i psychicznego; e) interweniowanie w przypadku złego traktowania zwierząt, w tym również poprzez składanie zawiadomień o popełnionych przestępstwach i występowanie w roli oskarżyciela posiłkowego; f) propagowanie idei przeciwdziałania wiwisekcji; Fundacja realizuje swoje cele poprzez: a) współpracę i wspieranie placówek i osób fizycznych niosących pomoc zwierzętom bezdomnym, skrzywdzonym i porzuconym (schronisk), znajdowanie zwierzętom nowych domów; b) działania zmierzające do ograniczenia populacji zwierząt niechcianych, szczególnie realizowanie programu sterylizacji i kastracji; c) zbieranie środków finansowych i rzeczowych na potrzeby Fundacji; pozyskiwanie, rozdzielanie funduszy, darów materialnych i niematerialnych; d) organizowanie akcji propagandowych i edukacyjnych służących budowaniu społecznej świadomości o prawach zwierząt, przyczynach bezdomności, sposobach rozwiązywania tego problemu, korzyściach płynących z zabiegów sterylizacji i kastracji; e) współpracę z instytucjami państwowymi, samorządowymi, organizacjami pozarządowymi oraz osobami fizycznymi, których celem jest niesienie pomocy zwierzętom bezdomnym i skrzywdzonym, oraz z innymi organizacjami, współpraca, z którymi może przyczynić się do realizacji celów statutowych Fundacji; f) zwalczanie przejawów znęcania się nad zwierzętami, w szczególności poprzez podejmowanie interwencji w obronie praw zwierząt, składanie zawiadomień o popełnionych przestępstwach, występowanie w sądach oraz przed innymi władzami i organami w sprawach z zakresu ochrony praw zwierząt, współdziałanie z właściwymi organami i instytucjami w wykrywaniu i zwalczaniu przestępstw i wykroczeń wymierzonych w prawa zwierząt; g) pro zwierzęcy lobbing; h) współpracę z policją i strażą miejską; i) pozyskiwanie dotacji z Unii Europejskiej oraz Urzędów Miast i Gmin; j) zakładanie i prowadzenie ośrodków rehabilitacji i szkolenia zwierząt; k) promocję i reklamę działań, związanych z celami Fundacji; l) szerzenie idei wolontariatu oraz organizowanie szkoleń dla wolontariuszy; m) tworzenie i prowadzenie schronisk, przytulisk i domów tymczasowych dla zwierząt; n) działalność edukacyjną i wydawniczą; o) zakładanie i prowadzenie hoteli dla zwierząt; p) sprzedaż podmiotów darowizny (zgodnie z decyzją darczyńcy), sprzedaż rękodzieła wolontariuszy, sprzedaż materiałów reklamowych promujących Fundację; Realizacja celów statutowych w roku 2022: * Pomoc osobom fizycznym, zajmującym się opieką nad bezdomnymi psami i kotami: -‐ dostarczanie karmy opiekunom kotów i psów z problemami finansowymi (karma dostarczana jest do mieszkańców Gminy Rakoniewice, w zależności od zgłaszanych potrzeb), -‐ finansowanie sterylizacji, a także leczenia chorych zwierząt osób niezamożnych, -‐ pomoc w znalezieniu schronienia zwierzętom bezdomnym, poprzez wyłapywanie i aktywne promowanie zwierząt do adopcji, -‐ systematyczna pomoc kotom bezdomnym z rejonu okolic zamieszkałych przez wolontariuszy fundacji, -‐ socjalizacja i praca behawioralna wolontariuszy Fundacji ze zwierzętami z małymi szansami na adopcję, by zwiększyć ich szansę na znalezienie domu. * Współpraca z organizacjami których podopiecznymi są poszczególne rasy psów, których celem statutowym jest pomoc zwierzętom. * Wolontariusze Fundacji aktywnie dziali na wielu portalach i grupach społecznościowych o tematyce zwierzęcej, promując działania Fundacji oraz szerząc źródło informacji o zwierzętach oczekujących na adopcje. Fanpage Fundacji na stronie Facebook w 2022 roku zrzeszył ok. 15 000 fanów zwierząt. * Współpraca z Gminą Rakoniewice, Gminą Kamieniec oraz dorywczo z ościennymi Gminami, w zakresie pomocy w opiece, wyłapywaniu oraz znajdowaniu domów dla zwierząt z terenów Gmin. * Promowanie informacji na temat sterylizacji, bezdomności zwierząt oraz należyte ich traktowanie poprzez informacje umieszczane na wszelkich portalach i na fanapage'u fundacji. * Opieka i utrzymywanie zwierząt porzuconych przez ludzi, odebranych interwencyjnie uległym wypadkom lub chorym, których dalsze pozostawienie skutkowałoby pewną śmiercią. Zwierzęta podczas rekonwalescencji przebywają w klinikach pod stałą opieką doświadczonych osób lub w domach tymczasowych u wolontariuszy. * Poszukiwanie nowych domów stałych dla zwierząt pozostających pod opieką fundacji. * Tworzenie domów tymczasowych dla podopiecznych fundacji. Dzięki osobom tworzącym tzw. dom tymczasowy, zwierzęta które w nich przebywają są resocjalizowane, mają bezpieczne schronienie oraz całodobową opiekę, dzięki czemu szybciej dochodzą do siebie i nabierają większego zaufania do ludzi. Podczas pobytu w domu zastępczym, fundacja szuka domów stałych, umieszczając ogłoszenia adopcyjne na stronie fundacji oraz wszelkich portalach ogłoszeniowych. * Propagowanie akcji mających na celu zmniejszenie bezdomności oraz ograniczenie populacji psów i kotów poprzez: 1. Kastracje kotów bezdomnych, szczególnie tych które trafiły pod bezpośrednią opiekę fundacji, kastrację suk oraz psów. 2. Przestrzeganie warunków umowy adopcyjnej, w której głównym założeniem jest kastracja w odpowiednim dla danego zwierzęcia wieku. Należyta opieka, w szczególności dbałość o zdrowie, regularne szczepienia, czipowanie psów. 3. Propagowanie wiedzy na temat kastracji, a także opieki nad zwierzętami, poprzez umieszczanie artykułów na fanpage'u fundacji i innych portalach społecznościowych, pozostawianie informacji na temat działalności w gabinetach lekarskich i sklepach zoologicznych. 4. Udzielanie wywiadów dla prasy w zakresie opieki nad zwierzętami oraz działalności Fundacji. 5. Uświadamianie społeczeństwa o nielegalnych hodowlach w których rozmnażane są psy i koty, w sposób urągający dla zdrowia zwierząt, co w późniejszym czasie objawia się nieprawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym, przez często właściciele takich zwierząt, pozbywają się ich w okrutny sposób. Uświadamianie iż kupowanie zwierząt z takich hodowli jest niezgodne z prawem, a dodatkowo przyczynia się do zwiększenia nad populacji zwierząt w Polsce. W roku 2022 fundacja miała pod opieką 143 zwierząt, 12 kotów i 131 psów. 118 zwierząt znalazły nowe domy 10 zwierząt wróciło do opiekunów po zaginięciu 15 zwierząt zmarło w wyniku nieuleczalnych schorzeń Fundacja wyłapała i wysterylizowała na koszt swój lub/i talonów gminnych w sumie147 zwierzęta. * Interwencje przeprowadzane na terenie województwa wielkopolskiego z udziałem wolontariuszy fundacji, mających status inspektorów fundacji. W sumie członkowie fundacji przeprowadzili 23 interwencje, działając z organami ścigania, m.in. z Policją, Inspektoratem Weterynaryjnym, Urzędami Gmin, a także z innymi instytucjami w zakresie ścigania osób podejrzanych o znęcanie się nad zwierzętami, egzekwując zapisy ustawy o ochronie zwierząt. Większość interwencji zakończyła się edukacją opiekunów zwierząt na temat prawidłowej opieki nad zwierzęciem oraz warunków do przetrzymywania. Ważniejsze Interwencje przeprowadzone w 2022 roku: 4 1) W styczniu 2022 roku Fundacja zupełnie przypadkowo byłą świadkiem groźnej sytuacji, w której pies został niemalże potrącony przez samochód. Wolontariusze zdecydowali się na zabezpieczenie zwierzęcia i lokalne rozpytanie o jego potencjalnych właścicieli. Udało się bardzo szybko ustalić właściciela psa, człowieka z problemami alkoholowymi, przebywającego pod sklepem. W związku z bezpośrednim zagrożeniem życia psa i stanem jego zaniedbaniami udaliśmy się w miejsce zamieszkania właściciela, gdzie na miejscu okazało się, że znajduje się drugi skrajnie zaniedbany pies. Suka w wysokiej ciąży, wyniszczona, odwodniona i tak potężnie skołtuniona, że praktycznie nie była w stanie samodzielnie się poruszać. Suczka była także po wypadku i wymagała natychmiastowej interwencji lekarza weterynarii. Zwierzęta zostały przekazane Fundacji, która niezwłocznie podjęła się leczenia psów i właściwej socjalizacji. Oba psy znalazły po leczeniu nowe domy. 2) W marcu 2022 roku Fundacja otrzymała zgłoszenie od Powiatowego Lekarza Weterynarii o rodzinie, która ma prawie 50 psów i nie zapewnia im właściwych warunków. Zgłoszenie okazało się podstawne. Inspekcja weterynaryjna zobligowała właścicieli do poprawy warunków, a Fundacja zabrała od tych osób 7 psów, które wymagały interwencji weterynaryjnej. Zwierzęta zostały wydane dobrowolnie. 3) W październiku 2022 roku otrzymaliśmy zgłoszenie od Opieki Społecznej oraz Policji o starszym mężczyźnie, który ma duże problemy zdrowotne i finansowe, jednocześnie posiada 7 psów które regularnie się rozmnażają. Właściciel mimo swojego stanu nie chciał współpracować z opieką społeczną i dać sobie pomóc. Zwierzęta i człowiek żyli razem na bardzo niewielkiej przestrzeni ( około 15 m2), wszystkie wypróżniały się w pokoju, w którym człowiek spał. Zapach mocznika dosłownie był nie do zniesienia. Zwierzęta przetrzymywane były w niebywałym niechlujstwie, brudzie, nie były właściwie żywione, swoje potrzeby załatwiały w miejscu zamieszkania, nie były wyprowadzane. Z powodu stanu właściciela, zwierzęta musiały zostać odbrane. Wszystkie wymagały profilaktyki i wizyt u weterynarza. Na dzień dzisiejszy 7 psów jest zdrowych i znalazło już nowe domy. 3.Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej 4.Fundacja podjęła uchwały dotyczące zatwierdzenia sprawozdania finansowego i merytorycznego Fundacji. Odpis w załączeniu. 5. W okresie sprawozdawczym Fundacja uzyskała łączneprzychody w kwocie 34 815,41 zł (trzydzieści cztery tysiące osiemset piętnaście złotych 41/100 groszy) a) przychody uzyskane z tytułu dobrowolnych wpłat: -‐ przelewem w kwocie 30 495, 33 zł -‐ gotówką w kwocie 4 320,08zł b) składki brutto określone statusem -‐ brak * inne przychody określone statutem 5 -‐ Fundusz Założycielski 0 zł 6.Informacja o poniesionych kosztach: z tytułu realizacji celów statutowych w kwocie 33 773,72 zł: a) w tym koszty realizacji celów statutowych -‐ przelewem w kwocie 30 659,46 zł -‐ gotówką w kwocie 3 114,26 zł b) w tym koszty administracyjne -‐ przelewem w kwocie 0 zł -‐ gotówką w kwocie 0 zł c) z tytułu działalności gospodarczej – brak d) pozostałe koszty – brak 7.Dane o: a) liczbie osób zatrudnionych w fundacji z podziałem według zajmowanych stanowisk i z wyodrębnieniem osób zatrudnionych wyłącznie w działalności gospodarczej ; -‐ fundacja nie zatrudniała żadnych osób b) łącznej kwocie wynagrodzeń wypłaconych przez fundacje z podziałem na wynagrodzenia, nagrody, premie i inne świadczenia, z wyodrębnieniem całości tych wynagrodzeń osób zatrudnionych wyłącznie w działalności gospodarczej ; -‐ fundacja nie wypłacała żadnych wynagrodzeń c) wysokości rocznego lub przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego łącznie członkom zarządu i innych organów fundacji oraz osobom kierującym wyłącznie działalnością gospodarczą z podziałem na wynagrodzenia, nagrody, premie i inne świadczenia; -‐ członkowie Zarządu, a także wolontariusze nie pobierają wynagrodzenia. Działania członków fundacji mają charakter bezpłatny. d) wydatkach na wynagrodzenia z umów zlecenia; -‐ fundacja nie zawierała żadnych umów zlecenia. e) udzielonych przez fundacje pożyczkach pieniężnych, z podziałem według ich wysokości, ze wskazaniem pożyczkobiorców i warunków przyznania pożyczek oraz z podaniem podstawy statutowej udzielania takich pożyczek; -‐ fundacja nie udzielała żadnych pożyczek. f) kwotach zgromadzonych na rachunkach płatniczych, ze wskazaniem banku w przypadku rachunku bankowego lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-‐kredytowej w przypadku rachunku członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-‐kredytowej, oraz kwotach zgromadzonych w gotówce, -‐ na rachunku bankowym fundacji kwota na dzień 31.12.2022 r. wynosiła 9 877,89 zł -‐ stan kasy fundacji na dzień 31.12.2022 r. wynosiła 1 205,82 zł g) wartości nabytych obligacji oraz wielkości objętych udziałów lub nabytych akcji w spółkach prawa handlowego ze wskazaniem tych spółek; -‐ fundacja nie nabyła żadnych obligacji ani akcji h) nabytych nieruchomościach, ich przeznaczeniu oraz wysokości kwot wydatkowanych na to nabycie; -‐ fundacja nie nabyła żadnych nieruchomości. i) nabytych pozostałych środkach trwałych; -‐ fundacja nie nabyła żadnych środków trwałych j) wartości aktywów i zobowiązań fundacji ujętych we właściwych sprawozdaniach finansowych sporządzanych dla celów statystycznych; -‐ wartość aktywów na dzień 31.12.2022 roku 11 885,60 zł wartość pasywów 11 885,60 zł 8. Dane o działalności zleconej fundacji przez podmioty państwowe i samorządowe (usługi, państwowe zadania zlecone i zamówienia publiczne) oraz o wyniku finansowym tej działalności ; -‐ Fundacja nie wykonywała żadnej zleconej działalności zarówno przed podmioty państwowe jak i samorządowe. 9. Informacja o rozliczeniach fundacji z tytułu ciążących zobowiązań podatkowych, a także informacja w sprawie składanych deklaracji podatkowych. Fundacja złożyła CIT 8, CIT 8/0 oraz PIT 4R 10) informację, czy fundacja ustanowiona na podstawie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach jest instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. poz. 723, 1075, 1499 i 2215), -‐ zgodnie z statutem Fundacja została ustanowiona na podstawie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. 1991, Nr 46, poz. 203) i ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. 2003 r. Nr 96 poz. 873), niniejszego Statutu oraz innych powszechnie obowiązujących przepisów prawa. 11) informację o przyjęciu lub dokonaniu przez fundację ustanowioną na podstawie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane, wraz ze wskazaniem daty i kwoty operacji. -‐ Fundacja nie przyjęła i nie dokonała płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro. W roku sprawozdawczym w Fundacji nie przeprowadzono żadnych kontroli. Na tym sprawozdanie zakończono. Agnieszka Kotowska Małgorzata Brudzińska Wiceprezes Fundacji Prezes Zarządu 8	<urn:uuid:0c51624f-819e-425b-a807-6db4098de097>	finepdfs	1.985352	CC-MAIN-2023-50	https://www.animalove.eu/_files/ugd/20ab1d_d4f756cb34994e0fa38f5a528038fa67.pdf	2023-12-11T12:13:39+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679511159.96/warc/CC-MAIN-20231211112008-20231211142008-00332.warc.gz	691,073,300	0.999959	0.999987	0.999987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1336, 3629, 6069, 8455, 11175, 12810, 14972, 15673 ]	3	0
Bazylika Katedralna pw. Narodzenia NMP: Pierwsza świątynia, która powstała w tym miejscu datowana jest na ok. 1120 r., natomiast pisemna wzmianka na jej temat pochodzi z bulli papieskiej Eugeniusza III z 1148 roku. XIII w. to okres niepokojów na ziemiach małopolskich i w czasie tym dochodzi do wielokrotnych napaści na miasto, w których ucierpiał również kościół. Romańska świątynia zmieniona została we wczesnogotycką kolegiatę Narodzenia NMP. Za datę powstania gotyckiej kolegiaty uznaje się natomiast rok 1360. Potop szwedzki w XVII w. spowodował zniszczenia kościoła, w wyniku których ucierpiał przede wszystkim dach i część sklepienia nad prezbiterium. XVIII w. to przede wszystkim prace we wnętrzu bazyliki, które zyskało charakter barokowy. W 1818 r. kolegiatę Najświętszej Maryi Panny bullą Piusa VII, podniesiono do godności katedry, zaś w roku 1960 papeż Jan XXIII wyniósł świątynię do godności bazyliki mniejszej. Sandomierska świątynia powstała na planie trójdawowej bazyliki, z szeroką nawą główną oraz dwiema większymi bocznymi. W bazylice zachwyca monumentalne gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe ze zwornikami, na których znajdują się herby ziemi dawnego królestwa polskiego. W prezbiterium podziwiać można wspańiale polichromie bizantyjskie pochodzące z XV w. i obrazujące sceny z życia Chrystusa i Maryi – to jedne z czterech tego typu polichromii zachowanych w Polsce. Uwage zwraca również wspańiale zdobiony barokowy chór, na którym znajdują się XVII-wieczne organy. Kościół św. Jakuba: Jedyna zachowana budowla z pierwotnej zabudowy miasta datowana na lata 1226–1250. Warto zwrócić uwagę na zachowane romańskie zdobnictwo ścian zewnętrznych, a przede wszystkim na charakterystyczny, ceglaną portal od strony północnej. Wawół Królowej Jadwigi: Za murami Starego Miasta znaleźć można miejsca niezwykle atrakcyjne turystycznie. Należą do nich lesowe wawozy otaczające Sandomierz. Najpiękniejszym z nich jest Wawół Królowej Jadwigi o długości ok. 500 m. Dopełnieniem zwiedzania Sandomierza jest wycieczka piesza w Góry Pieprzowe, gdzie znajduje się cudownej urody „Rosarium” oraz wsparniały widok na miasto. INFO ADRESY Koprzywnica www.koprzywnica.asl.pl Stowarzyszenie 800-lecia Opactwa Cysterskiego w Koprzywnicy ul. Krakowska 75, 27-880 Koprzywnica tel./fax +48 15 844 62 02 www.koprzywnica.pl Sandomierz: Centrum Informacji Turystycznej w Sandomierzu Rynek 5, 27-600 Sandomierz tel. +48 15 832 01 33 www.sandomierz.pl Punkt Informacji Turystycznej w Sandomierzu Muzeum Okręgowe w Sandomierzu (Zamek Królewski) ul. Zamkowa 14, 27-600 Sandomierz tel. +48 15 832 22 65 www.sandomierz.pl Punkt Informacji Turystycznej – PTTK Oddział w Sandomierzu ul. Rynek 5, 27-600 Sandomierz tel. +48 15 832 23 05; tel./fax +48 15 832 26 82 www.pttk-sandomierz.pl WARTO ZOBACZYĆ: 1. Koprzywnica: - opactwo Cystersów 2. Sandomierz: - Brama Opatowska z której rozciągają się wspańialni widoki na Stare Miasto - zachodnie skrzydło wspaniałego Zamku - renesansowy ratusz - Bazylika pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny - Podziemia rozszerzylczo-labyrinthopanad30-stukorytarzy, pieśni i komór - leśny wawoł Królowej Wawoł Królowej Jadwigi - Kościół św. Jakuba - Góry Pieprzowe Autorzy zdjęć: Anna Drzewioka, Redaktor: Krzysztof Miorsek, redakcja tekstów: Agencja Piernik 996 Wydawca: Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego ul. Słupskiego 2, 25-033 Kielce, tel.: 044 361 80 57 www.rot.swietokrzyskie.travel Koprzywnica: Polożona w dolinie rzeki Koprzywianki miejscowość znana jest przede wszystkim dzięki rezydującym tu kiedyś cystersom. Już z daleka widać charakterystyczną barokową wieżę kościoła górującą nad okolicą. Klasztor ufundowany został w 1185 r. przez Mikołaja Bogorię z pobliskich Skotnik z przeznaczeniem dla sprawdzonych z Burgundii na te tereny w XII w. Cystersów. Kres ich działalności położyła kasata klasztoru w 1819 r. Ważnym wydarzeniem był powrót utraconych relikwii patrona świątyni św. Floriana. W 1995 r. miało miejsce uroczyste sprowadzenie relikwii z kościoła św. Floriana na krakowskim Kleparzu. Do czasów współczesnych zachowały się kościół pw. NMP i św. Floriana oraz wschodnie skrzydło klasztoru. Kościół powstał w latach 1207-1218, a przebudowany był dwukrotnie – w XVII i XVIII w. Ma on formę trójnawowej bazyliki z nawą poprzeczną. Uwage zwraca sklepienie krzyżowo-żebrowe oraz półkolumny ornamentowane motywami roślinnymi i geometrycznymi. Cennym zabytkiem kościoła jest ołtarz główny z XVII w. ufundowany przez Zbigniewa Oleśnickiego, w którym znajduje się piękny obraz z 1646 r. ukazujący Wniebowzięcie NMP, przed Barłomiejem Strobla. W zachowanych, wschodnim skrzydle klasztoru, zachował się kapitularz – obszerna sala, której krzyżowo-żebrowe sklepienie wspiera się na dwóch kolumnach. Sandomierz: W zakolu Wisły, w miejscu gdzie San wpada do Wisły, tam gdzie wypierają się Góry Pieprzowe, we wczesnym średniowieczu powstała osada dającą początek Sandomierzowi. O jego istnieniu już przed wiekami pisało wielu, m. in. podróżnik Ibrahim Ibn Jakub w X wieku, kronikarze - Gall Anonim i Wincenty Kadukeb. Sama nazwa miasta kojarzona jest na wiele sposobów, łącząc legendy i fakty. Jedne mówią o Sędziomrze, który przybył z dalekich Moraw ze swoimi ludźmi i tu się osiedlił, inne zaś łączą fakt, że to właśnie tutaj „San domierza do Wisły”. Prowadzone na tych terenach wykopalska potwierdziły osadnictwo datowane od epoki neolitu (5200 p.n.e. – 1700 p.n.e.). W późniejszych czasach ziemia te zamieszkiwało słowiańskie plemię Lędzian. Na rozwój miasta wpływ miało nie tylko korzystne usytuowanie nad Wisłą i Sanem, które stanowiły dogodne szlaki komunikacyjne, ale przede wszystkim urodzajne gleby lessowe, które sprzyjały rozwojowi rolnictwa. We wczesnym średniowieczu Sandomierz był jednym z najważniejszych ośrodków gospodarczych i duchowych kraju. Był przystanią na szlaku handlowym łączącym się z południa, z Cesarstwa Rzymskiego, go, przez Kraków do Halicza i Kijowa. Po zjednoczeniu państwa polskiego przez Władysława Łokietka dawne Księstwo Sandomierskie przekształcone zostało w województwo sandomierskie. W czasach panowania Kazimierza Wielkiego miasto otoczone zostało murami obronnymi z czterema bramami, z których do dziś zachowała się tylko jedna - Brama Opatowska. W końcu XIV wieku wybudowany zostaje pierwszy ratusz. Wiek XV to okres nasilenia się handlu zbóżem, co sprawia, że Sandomierz rozwija się bardzo dynamicznie. Wiek XVI to dalszy rozwój miasta i okolicy - pojawiają się liczne winnice i sady, żyźna gleba rodzi wyśmienite plony, z których najświętsza – pszenica sandomierska, transportowana jest drogą wodną, podobnie jak wiele innych produktów rolnych i leśnych. To również okres największej świetności Sandomierza – powstają pierwsze budynki w stylu renesansowym, a przykładem jest zamek i mieszczaskie kamieniczki, czyniąc z miasta prawdziwą perłę architektury. Wzrost liczby mieszkańców, a tym samym i domów, powoduje, że zabudowania zaczynają wykraczać poza obręb murów miasta. Powstają więc usytuowane przy bramach cztery przedmieścia: Opatowskie, Zawichojskie, Krakowskie i Rybitwy. Okres przężnego rozwoju miasta zatrzymał potop szwedzki. Zniszczeni zostały zamki oraz liczne zabudowania miejskie i gospodarcze. W czasie rozbiórów znaczenie Sandomierza znacznie słabnie, zepchnięte zostaje do roli miasta pogranicznego pomiędzy zaborzem rosyjskim i austriackim. Czas działań wojennych 1939 r., jak i okres okupacji nie przyniosły poważniejszych zniszczeń miastu. Natomiast od 1940 r. mieszkańcy Sandomierza byli masowo wywożeni na roboty przymusowe. Łapanki i egzekucje były zjawiskiem powszechnym. W 1942 roku w Sandomierzu utworzone zostało getto dla ludności żydowskiej i dokonano całkowitej likwidacji dzielnicy żydowskiej. Od początku wojny w okolicach Sandomierza działał oddział partyzancki „Jedrusie”, na którego czele stalił Władysław Jasiński. Po wojnie rozpoczęła się intensywna rozbudowa Sandomierza. Ogromnym problemem dla miasta stały się powstawa przed wiekami podziemne piwnice kupieckie, korytarze i kanały, które zaczęły się zapadać i osuwac. Szczególnie niebezpieczne osuwisko powstało w 1967 r. Od tego momentu rozpoczęto na szeroką skalę roboty konserwacyjno-remontowe. Urozmaicona rzeźba terenu i otaczające Sandomierz wzgórza, stwarzają wiele możliwości oglądania miasta z różnych stron i punktów widokowych. Walory przyrodnicze oraz bogata historia Sandomierza czyni z tego miasta miejsce o wyjątkowych walorach krajoznawczo-poznawczych. Brama Opatowska: Jedyna zachowana brama z czterech, które powstały w II poł. XIV w., kiedy to Kazimierz Wielki otoczył miasto murem obronnym. Ceglane baszta jest kwadratowa, zwieńczona renesanową attyką. Na górze znajduje się taras widokowy, z którego rozpościera się piękny widok na Stare Miasto. Zamek: Wniesiony został, podobnie jak mury obronne, za rządów Kazimierza Wielkiego. Położony jest na Wzgórzu Zamkowym i powstał w miejscu istniejącego tu w X w. grodu. Przebudowa w XVI w. nadała mu renesansowy charakter. Ogromnym zniszczeniom uległ w czasie potopu szwedzkiego, kiedy to został wysadzony w powietrze. Zachowało się jedynie zachodnie skrzydło zamku. Od I poł. XIX w. aż dla lat 50-tych XX w. znajdowało się w nim więzienie, zaś obecnie jest siedzibą Muzeum Okręgowego. Ratusz: Znajduje się na samym środku sandomierskiego rynku. Powstał w XIV w. jako budowla gotycka, natomiast w kolejnych wiekach uległ rozbudowie, która uczyniła z niego przykład architektury renesansowej. Z XVI w. pochodzi jedna z najpiękniejszych attyk w Polsce zakrywających dach. W XVII w. do elewacji zachodniej dobudowano wieżę. Obecnie znajdują się tu ekspozycje Muzeum Okręgowego oraz Urząd Stanu Cywilnego. Podziemna trasa turystyczna: Trasa ta ma długość 470 m, prowadzi pod 8 kamieniczkami, pod ulicami: Opatowską, Oleśnickich i Bartolona oraz pod Rynkiem. Obejmuje 34 komory (korytarze, komory, piwnice) znajdujące się na różnych poziomach. Najgłębsze wyrobiska znajdują się na głębokości 12 m pod płytą Rynku.	<urn:uuid:a52dcdc8-fbf1-477f-9b2a-957f4d14b9b8>	finepdfs	2.445313	CC-MAIN-2017-22	http://swietokrzyskie.travel/data/mp/5316/06_przystanek-koprzywnica-sandomierz.pdf	2017-05-22T19:14:05Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-22/segments/1495463607046.17/warc/CC-MAIN-20170522190443-20170522210443-00583.warc.gz	339,627,620	0.99977	0.999846	0.999846	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3557, 10140 ]	3	2
Polityczna edukacja - "Peerel po Cieszyńsku" odc.4 Data publikacji: 6.02.2011 12:00 Jerzy Ruksza. Ma 70 lat. Zawodowo pracował jako konstruktor, kierował laboratorium doświadczalnym, był dziennikarzem. Jego pierwsza książka ukazała się w 1997 roku. Wydał m.in. Prowincjonalny socjalizm, Polityczna edukacja, Człowiek nie stela. Polityczna Edukacja – „Peerel po cieszyńsku” zajęła pierwsze miejsce w konkursie rozpiszanym przez Książnicę Cieszyńską pod patronatem Burmistrza Miasta Cieszyna i Starosty Powiatu Cieszyńskiego. Kolejne odcinki pamiętnika przeczytacie Państwo co tydzień w niedzielę. 3 listopada 1956 roku W tym tygodniu, w szkole były dwa apele, które zapamiętam do końca życia. Pierwszy jako bardzo przyjemny, za sprawą naszego Kierownika Warsztatów Szkolnych. Na marginesie znacząc, był on przedwojennym inżynierem, który kształcił się na Politechnice Wiedeńskiej i swoim podejściem do nauki zawodu, radykalnie odbiegał od innych nauczycieli. Zawsze podkreślał, że przede wszystkim chce nas nauczyć zasad technicznego myślenia, ponieważ mając opanowaną tę sztukę i wspierając się literaturą fachową, rozwiążemy każdy problem. Większość uczniów darzyła go ogromnym szacunkiem - niestety w przeciwieństwie do większości nauczycieli, toteż nie długo pełnił tę funkcję. (IV roku 1976 jako rzecznik patentowy pomagał mi zredagować zastrzeżenia techniczne wynalazku, który był już drugim w mojej pracy zawodowej. Sprawiało mu to tak dużą satysfakcję, że kategorycznie odmawiał przyjęcia ode mnie jakiegokolwiek, chociażby symbolicznego wynagrodzenia. Był bardzo rad, że jego metody kształcenia ewidentnie potwierdziły się w praktyce. Stałe podkreślał, że sporo jego uczniów uzyskuje świadectwa patentowe, szkoda tylko, że w Polsce przynoszą one takie marne pieniądze i tak małą satysfakcję) Ten Kierownik Warsztatów Szkolnych chcąc rozbudzić w nas dociekiliwość techniczną, wymyślał najróżniejsze zagadki i eksponował je w jednej / dużych, przeszklonych gablot stojących w holu parteru budynku szkolnego. Przez pewien czas były tam monety pływające po wodzie i trzeba było w formie pracy pisemnej wyjaśnić, co to za metal, lejszy od wody. Później zastąpiła je plastykowa piłka do tenisa stołowego, umieszczona na zwykłym porcelanowym talerzyku, a wirująca wokół swojej osi niczym kula ziemska, z ta różnicą, że zmieniającym się cyklicznie, niejednostajnym ruchem. Właśnie tę zagadkę udało mi się wyjaśnić. Na apelu szkolnym odczytano moją pracę, a dyrektor złożył mi gratulację i w nagrodę wręczył komplet szachów w drewnianym pudełku, będącym jednocześnie szachownicą. (Czym takie szachy były dla mego pokolenia, zrozumie tylko len, kto tamte czasy pamięta). Cieszylem się ogromnie i po powrocie do domu kilkakrotnie powiedziałem ojcu, że miał absolutną rację, zapisując mnie do tego Technikum. Bez wątpienia jest najlepszą w Cieszynie szkołą. Ojciec chwalił Zakład M-2, jako że on sprawuje opiekę nad Technikum, a mama, o dziwo bez żadnej aluzji, przyznawała mu rację. Ojciec również kilka razy pochwalił mnie, stwierdzając, iż rzeczywiście rozwiązalem trudną zagadkę. Euforia niestety trwała krótko. Dzisiejszy apel szkolny też zapamiętam do końca życia. Nasz nauczyciel historii, którego wszyscy szanowaliśmy, a większość z nas naprawdę lubiła, w krótkim wystąpieniu wyjaśnił, że obecnie w Polsce zachodzą wielkie zmiany. Pierwszym Sekretarzem KC PZPR został Władysław Gomułka, który jest zdecydowanym przeciwnikiem dyskryminacji Kościoła, obowiązkowej kolektywizacji wsi, a w sprawie przyjaźni i współpracy ze Związkiem Radzieckim zdecydowanie domaga się, byśmy byli traktowani jako równorzędny partner. Uczniowie naszej szkoły przyjęli to równie obojętnie, jak każde inne treści głoszone o socjalizmie, Polsce i Związku Radzieckim. Po apelu wszyscy poszli do klas, w których mieliśmy zajęcia, ale lekcji nie było. Czekaliśmy na nauczycieli. Widocznie tego dnia oni również mieli jakieś apel. W naszej klasie panował gwar i jak zwykle potworzyły się różne grupy dyskusyjne, ale o polityce mówiono chyba tylko w tej grupie, do której się przyłączyłem. - Podobno nauka religii ma wrócić do szkół - powiedział jeden z kolegów - "szczekaczka" (PZPR takim mianem określała polskojęzyczne rozgłośnie zachodnie) mówi, że teraz jest najlepsza pora, by Kościół coś wywalczył. - Słyszałem, że Gomułka siedział razem z Wyszyńskim. - Nie z Wyszyńskim, ale też siedział. - Chłopy uważajcie, co mówicie - wtrącił kolega, którego dotychczas zawsze uważałem za kolegę - nie wszystkim w naszym gronie może się to podobać. - Kogo masz na myśli? - Pamiętacie, kto przyszedł na egzamin wstępny do naszej szkoły w białej koszuli i w czerwonej chuście pioniera? Krew napłynęła mi do głowy. Rozglądałem się wokół, odnosząc wrażenie, że wszyscy w klasie patrzą na mnie, niektórzy wręcz wrogo. Świnia jesteś! - wykrzyknąłem - przyszedłem tak ubrany, ponieważ w szkole, do której chodziłem, był to strój obowiązkowy przy każdym egzaminie. Kiedyś jedna z dziewczyn przyszła w kolorowej bluzce. Wychowawczyni wyrzuciła ją z klasy i dała jej dwóję z tego przedmiotu. Egzaminy z głównych przedmiotów zdawaliśmy na koniec każdego okresu i wtedy cała szkoła chodziła w białych koszulach i czerwonych chustach. Chusty zresztą musieliśmy nosić na co dzień, tylko ten kto dostał dwóję, musiał ją w tym dniu zjąść. - I codziennie chodziłeś w białych koszulach? - Nie, tylko w czasie egzaminów i świąt, a świąt było w czorty. Myślałem, że w Technikum też tak będzie. Nie tylko ja chodziłem do tej szkoły, Staszek też, niech powie, czy kłamie? Tak było - potwierdził Staszek. - Ale ty nie przyszedłeś na egzamin do naszej budy w stroju pioniera - stwierdził wójt klasy zwracając się do Staszka. Bo nie jestem głupi. Zrobiło mi się bardzo przykro. Nie mogłem nic znaleźć na swoje usprawiedliwienie. Usiadłem w ławce i do nikogo już się nie odzywałem. W domu, po obiedzie zrelacjonowałem rodzicom całe wydarzenie. Młodszy brat koniecznie chciał wiedzieć, który to z moich kolegów był tą „świnią” wytykającą mi strój pionierski. Brat nadal chodził do szkoły Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, też musiał nosić czerwoną chustę i dobrze wiedział, czym grozi wyłamywanie się z tego nakazu. Mama natychmiast wyskoczyła na ojca. To właśnie twój genialny pomysł, by chłopców posłać do szkoły TPD. Nie mogli chodzić do zwykłej szkoły podstawowej, musieli chodzić do komunistycznej tepedówki. Czyli to, że źle ubrałaś chłopaka na egzamin, jest w porządku, natomiast złem jest to, że wybrałem dla dzieci szkołę TPD. Może jeszcze powiesz, że z tego powodu nie mogłaś dzieci wychowywać w wierze katolickiej! Mama tego nie powiedziała. Była katolicką, a ojciec prawosławnym, jednak zawsze deklarował się jako zdecydowany ateista. Ślub brali przed wojną w kościele katolickim i ojciec podpisał wówczas oświadczenie, że dzieci będą wychowywane w wierze katolickiej. Nigdy tego nie naruszył. - Przecież razem stwierdziliśmy - ciągnął dalej ojciec już trochę spokojniejszym tonem - że do tej szkoły angażują wielu dobrych nauczycieli, gwarantujących odpowiedni poziom nauczania. Dlaczego ty zawsze za wszystkie przykrości czynisz mnie winnym! Znowu wykrzyknął. - To fakt - wtrąciłem w ostatniej chwili przed kolejnym wybuchem mamy - nawet Staszek, który był w klasie jednym z ostatnich, egzamin do Technikum zdał bez trudu. - No to teraz ja jestem winna, bo ci przygotowałam ze ubranie na egzamin - dramatyzowała mama. - Nie chcę dłużej chodzić do tepedówki! - oponował brat. - W tej szkole też się teraz wiele zmieni! - powiedział ojciec stanowczym, podniesionym głosem. - Mówią, że religia wróci do szkół - wtrąciłem chcąc dalej rozładowywać sytuację. - Nie sądzę, religia powinna pozostać tam gdzie jest, czyli w parafiach. Chodziście do szkoły komunistycznej, jak mówi mama, ale na naukę religii do parafii. Tam przygotowano was do Komunii, do Bierzmowania i to była edukacja kościelna. Szkoła była i powinna pozostać świecka. Oczywiście bez politycznego ukierunkowania i bez tej pionierskiej durnoty. W Polsce mamy harcerzy, a nie pionierów. Powinni ubierać się w mundurki harcerskie, wiązać chusty, nie koniecznie czerwone, ale dopiero wówczas, kiedy po lekcjach idą na zajęcia do Domu Harcerza. - I tak właśnie powinno być - stwierdziła mama niespodziewanie spokojnym tonem - jednak żeby tak było, trzeba wielu naszych wodzów pozbawić władzy. W „Glosie” piszą, że chyba nasz dalszy sąsiad wyleci z krzesła. - Masz na myśli Przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej? - I panią Sekretarz również. Nie znam kobiety, ale jeżeli jest podobna do sąsiada, to najwyższa pora ją zmienić. Ten nasz sąsiad, przed wojną podobno zamiatał hale fabryczne w Brown Boveri (Od 1949 roku Zakłady M-2) i nikt mi nie wmówi, że w Polsce Ludowej naraz tak zmądrzał, że może rządzić całym miastem. Partia zaczynała od takich ludzi, jakich miała. Ciebie mieli i wszyscy powiedzą, że byłbyś od niego nieporównywalnie lepszy. Ojciec aż zamrużył oczami ze zdziwienia. Matka bardzo rzadko go chwaliła, a zwłaszcza jego poglądy. Działały jednak - ciągnęła dalej - zgodnie z wypróbowana zasadą, im głupszy, tym wierniejszy. Ty, kiedy byłeś Komendantek Ochotniczej Straży Pożarnej, pomimo że jesteś komunistą z czasów Przedwojennych, pomimo że jesteś zatwardziałym ateistą, na Wielkanoc zaprowadziłeś strażaków do kościoła, pożyczyłeś parafii karuzelę i huśtawki na festyn kościelny. Dlaczego to robilię? Konstytucja gwarantuje wszystkim swobodę przekonań religijnych. I jo kościoła szli tylko ci, którzy chcieli. No i między innymi dla tego władza wolała, byś nie był przewodniczącym Rady. Bali się, że mógłbyś tę i wiele innych konstytucyjnych zasad realizować w życiu. Jeżeli Gomułka chce coś zmienić to tylko w naszej „pipidówce" musi setki ludzi wywalić na zbity pysk. Z dyrektorami, Sekretarzami, kierownikami, nauczycielami są ci najlepsi w pracy, czy ci najwierniejsi? Dorwali się oni do pełnej miski i zrobią wszystko dla tych, którzy im ją dali. Zgadzam się z tobą, ale w jednym mylisz się zasadniczo, nie koniecznie trzeba ich wszystkich wyrzucać. Ludzie się zmieniają w nowych warunkach mogą być lepsi. Wyrzuca trzeba tylko tych, którzy nie rokują żadnej nadziei na poprawę. I na tym właśnie przewiezie się twój Gomułka, bo głab zostanie głabem, choćbyś go w nieskończoność gotował. Bardzo chciałem do tej dyskusji dorzucić swoje zastrzeżenia, ale w domu panowała reguła „co wolno wojewodzie, to nie tobie smrodzie" Czyli mogła krytykować Gomulkę mama, ale mi na to ojciec nie pozwolił. Na szczęście mama za mnie poruszyła, tę kwestię. W „Glosie" piszą, że Plenum Komitetu Powiatowego i Plenum Komitetu Miejskiego PZPR w pełni solidaryzują się z Gomulką. Przecież to właśnie oni rządzili. Mamy to rozumieć, że rządzili wbrew swojej woli? Mylisz się, piszą, że ostro skrytykowano dotychczasowy styl pracy, że egzekutywy nie mogą działać w tajemnicy przed członkami partii... - I co? Zmieniono Sekretarzy, Egzekutywy, członkowie partii wybrali nowych członków Plenum, takich którzy nie dadzą się tak manewrować? - Nic wszystko naraz. Przyjdzie i na to czas. - Miejmy nadzieję, chociaż nie na te zmiany ludzie najbardziej czekają. Najbardziej wszyscy czekamy na to, by zaczęło się nam żyć lepiej. Gomułka to sprawi? - Na pewno temu nic zaszkodzi. Tego dnia cała nasza rodzina spotkała się u babci na urodzinach mojej starszej kuzynki. Lubilem ją. Kiedy wybierała się z babcią do teatru, nie zapomniała o mnie i często zabierała mnie ze sobą. Przez cały wieczór sporo politykowano. Wszyscy popierali Gomulkę, wszyscy wiązali z nim bardzo duże nadzieje. Tylko jeden z wujków twierdził, że Gomulka stale mówi jaką nasza Polska powinna być, a to przecież wiedzą wszyscy, natomiast mało mówi, jak to zrobić, a to jest najważniejsze. Dlatego jego zdaniem Gomulka jest niewiarygodny. Popierała go babcia. W pewnym momencie spytała. - Ten Gomułka jest komunistą? - Ależ mamo, no oczywiście, że jest komunistą. - No to nic dobrego nie zrobi. Komuniści by rządzili, mordowali i grabili. Tego im ani Bóg, ani ludzie nigdy nie wybaczą. - Mamo, jest jak jest. Polski nie wyzwoliła Armia Amerykańska, ale Czerwona, komunistyczna. - Czy ja tego nie wiem? Ja mówię, że komuniści zamykaliby i zabijali porządnych, uczciwych ludzi. Wszyscy natychmiast umilkli. Jedna z córek babci wraz z dziećmi była deportowana do Kazachstanu i dosłownie cudem przeżyła. Jej mąż zginął gdzieś w gulagu. Pierwszy mąż drugiej córki był oficerem Wojska Polskiego i zginął bez wieści na froncie wschodnim w 1939 roku. Ojciec kuzynki, której urodziny obchodziliśmy, służył w RAF-ie, bronił Anglii, po wojnie nie wracał do Polski w obawie przed aresztowaniem. Matka tej kuzynki cudem przeżyła okupację, ale po wojnie zachorowała na gruźlicę i zmarła nie doczekawszy się powrotu męża. Babcia wiedziała, że nie musi przypominać tych, a także innych rodzinnych tragedii. Milczała i nikt nie chciał, by mówiła. Gomułka jest inny. Też siedział w więzieniu zamknięty przez komunistów - powiedziała moja mama. Daj nam Boże, by ten wasz Gomułka okazał się mniejszym draniem, od swoich poprzedników - skończyła babcia, a mama szybko zmieniła temat dalszej rozmowy. Do polityki jednak jeszcze kilka razy wracano. Generalnie chwalono Gomulkę. Było to jedno z nielicznych spotkań rodzinnych, w których mój ojciec, komunista nie był w opozycji wobec pozostałych członków rodziny. CDN... Czytaj: [Polityczna edukacja - "Peerel po Cieszynsku" odc.1 >>] Czytaj: [Polityczna edukacja - "Peerel po Cieszynsku" odc.2 >>] Czytaj: [Polityczna edukacja - "Peerel po Cieszynsku" odc.3 >>] Jerzy Ruksza. Ma 70 lat. Zawodowo pracował jako konstruktor, kierował laboratorium doświadczalnym, był dziennikarzem. Jego pierwsza książka ukazała się w 1997 roku. Wydał m.in. Prowincjonalny socjalizm, Polityczna edukacja, Człowiek nie stela. Polityczna Edukacja – „Peerel po cieszyńsku” zajęła pierwsze miejsce w konkursie rozpisany przez Książnicę Cieszyńską pod patronatem Burmistrza Miasta Cieszyna i Starosty Powiatu Cieszyńskiego. Kolejne odcinki pamiętnika przeczytacie Państwo co tydzień w niedzielę.	1e876f6f-32e3-4e8f-a632-4b3a13357258	finepdfs	2.212891	CC-MAIN-2020-40	https://wiadomosci.ox.pl/polityczna-edukacja-peerel-po-cieszynsku-odc4,15367/pdf	2020-09-26T06:03:09+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400234232.50/warc/CC-MAIN-20200926040104-20200926070104-00034.warc.gz	670,112,356	0.99987	0.999886	0.999886	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 4178, 8967, 13490, 14003 ]	1	0
O nauce czytania i przygotowaniu do pisania Do czytania garną się dzieci pięcioletnie a nawet czteroletnie. Interesują się książeczkami, napisami na szyldach i reklamach, pytają o nazwy liter, same próbują je łączyć w wyrazy a wyrazy w zdania. Wczesne zainteresowanie nauką czytania i pisania świadczy o znakomitych możliwościach umysłowych dziecka. Nie oznacza to jednak, że namawiam dorosłych do tego, aby zmuszali na przykład pięciolatka do nauki czytania i pisania, jeżeli dziecko tego nie chce. Wszystko zależy tu od stopnia dziecięcych zainteresowań. Tak się zwykle dzieje, że dzieci interesują się tym, co jest na miarę ich możliwości poznawczych i wykonawczych. Dlatego, gdy dziecko garnie się do nauki czytania i pisania należy je wspierać w opanowaniu tych trudnych umiejętności, gdyż im wcześniej je opanuje, tym większe będzie miało szanse w odniesieniu sukcesów w nauce szkolnej. Dzieci w przedszkolu przygotowują się do nauki czytania i pisania podczas zabaw, zajęć, sytuacji edukacyjnych. Natomiast intensywnie uczą się tych umiejętności w pierwszym roku edukacji szkolnej. Dla każdego dziecka dobrze przygotowanego do szkoły w zakresie czytania i pisania nabywanie tych umiejętności nie będzie trudne. O sposobie uczenia dzieci czytania i pisania 1 Czytanie to rozpoznawanie, identyfikowanie a także sensowne łączenie liter drukowanych lub pisanych. Pisanie natomiast to kodowanie informacji za pomocą tych samych symboli. Sposobów uczenia dzieci czytania 2 i pisania jest wiele ale najczęściej stosowanym schematem jest : - zwrócenie uwagi na znajdujący się w oglądanej przez dziecko książeczce napis ( zdanie ) np. To lis; - dokonanie analizy zdania czyli wyodrębnienie wyrazu , w którym występuje nowa litera. Tym razem będzie to wyraz lis; - określenie, jaką głoskę słyszy na początku słowa , na końcu i w środku w słowa lis; - zidentyfikowanie nowej głoski i litery, w tym przypadku jest to „l"; - poznawanie kształtu nowej litery „l" poprzez kojarzenie wyodrębnionej głoski i litery za pomocą której można ją oznaczyć ( kodować); - pisanie palcem poznanej litery w powietrzu, na zaparowanej szybie, piasku, ołówkiem na papierze po zakropkowanym śladzie a następnie w linijkach zeszytu. Ten proces powoduje silne skojarzenie brzmienia głoski 3 z kształtem jej znaku - literą; - włączanie zbitki głoska - litera do wyrazu, wyrazu do zdania a zdania do opowiadania. Dzieci czytają i piszą tak, jak mówią, dlatego niezwykle ważne jest poprawne i czyste wybrzmiewanie głosek. Przygotowując je do nauki czytania i pisania należy zadbać o to, aby : - mówiły poprawnie pod względem artykulacyjnym. Dzieci z wadami wymowy muszą być pod opieką logopedy a przed pójściem do szkoły wady te powinny być skorygowane poprzez odpowiednie ćwiczenia; - swobodnie wypowiadały się w rozwiniętej i uporządkowanej formie. Dzieci idące do szkoły mają mieć bogate słownictwo i powinny przestrzegać podstawowych zasady kultury słuchania i mówienia. Oznacza to, że muszą zadbać o to, aby były rozumiane przez innych a także starały się słuchać tego, co mówią inni; - miały dobrze rozwiniętą percepcję słuchową, w tym także słuch fonematyczny ( fonemowy). Jest on ważnym wskaźnikiem dojrzałości dziecka do nauki czytania i pisania i polega na zdolności do różnicowania głosek w wypowiadanych i słyszanych słowach; - umiały dostrzec, jaki kształt ma poznawana litera i go zapamiętać. Dobrze rozwinięta spostrzegawczość i pamięć wzrokowa jest niezbędna w początkowej nauce czytania i pisania. Każde dziecko w krótkim czasie ma zapamiętać prawie 200 znaków graficznych w tym wszystkie litery małe i wielkie w wersji pisanej i drukowanej oraz cyfry (znaki graficzne liczb), znaki działań oraz stosowane w edukacji reprezentacje graficzne (uproszczone rysunki, grafy, drzewka, tabelki). - potrafiły odwzorować litery, nie pomijając ani jednego szczegółu. Do tego potrzebna jest bardzo dobra sprawność rąk oraz współpraca ręki i oka w obrębie ruchów dłoni i palców. Niezaspokojona potrzeba ruchu, wyręczanie dzieci w prostych czynnościach sprawia, że sporo z nich charakteryzuje się niezbornością ruchową całego ciała w tym niezręcznością manualną; - nie miały większych kłopotów z koordynowaniem czynności rąk pod kontrolą wzroku od strony lewej do prawej. Podczas czytania wodzi się wzrokiem po szeregach liter tworzących słowa, zaczynając od strony lewej do prawej. Podobnie jest w pisaniu. Piszący musi jednocześnie prowadzić wzrok i organizować sensownie skomplikowane ruchy ręki od lewej do prawej strony; Oprócz tych wymienionych przeze mnie zagadnień są jeszcze inne odgrywające również ważną rolę. Do nich należy interesowanie się czytaniem i pisaniem a także rozumienie sensu kodowania i dekodowania. Chodzi tu o motywację i większą podatność do nauki czytania i pisania. Co dziecko kończące przedszkole ma wiedzieć i umieć w zakresie przygotowania do czytania i pisania Dziecko rozpoczynające naukę w klasie pierwszej ma 4: - określać kierunki oraz miejsca na kartce papieru i rozumieć sens poleceń typu: Narysuj kółeczko w prawym górnym rogu kartki ......, Rysuj szlaczek , zaczynając od lewej strony kartki....; - uważnie patrzeć, aby rozpoznać i zapamiętać to, co jest przedstawione na obrazkach; - mieć sprawne ręce oraz dobrą koordynację wzrokowo - ruchową ( współpraca ręki i oka), która jest potrzebna na zajęciach plastyczno - technicznych i w nauce pisania; -interesować się czytaniem i pisaniem oraz ma być do tego dobrze przygotowane; - interesować się książkami, słuchać opowiadań, baśni itp. oraz rozmawiać na ich temat; - układać krótkie zdania, dzielić je na wyrazy, wyrazy na sylaby oraz wyodrębniać głoski w słowach o prostej budowie fonetycznej; - rozumieć sens informacji podanych w formie uproszczonych rysunków oraz innych symboli, a także odczytywać krótkie podpisy pod obrazkami, napisy na szyldach itp. O współpracy z rodzicami nad przygotowaniem dzieci do nauki czytania i pisania Rodzice chętnie włączają się w proces przygotowania dziecka do szkoły. Na pewno w rozmowie z nimi należy podkreślić te obszary edukacyjne w których dziecko i jest już dobrze przygotowane i nie ukrywać tych, w których sobie jeszcze nie radzi. Koniecznie należy w przystępny sposób wyjaśnić im, co i jak mają robić aby pomóc swojemu dziecku w lepszym przygotowaniu do szkoły. Jeżeli do podejmowanych działań niezbędne są pomoce dydaktyczne to dobrze jest je wypożyczyć aby atrakcyjność i skuteczność wspólnych zabaw i ćwiczeń była wyższa. Rodzicom należy również szczegółowo powiedzieć, co ich dziecko musi umieć, żeby nauka czytania i pisania w klasie pierwszej była przyjazna. Nauczycielka ma też interesować się podjętymi przez rodziców działaniami i pytać o postępy i napotykane trudności. Ponadto wspomagać ich w pracy z dzieckiem służąc radą , pomocą a także przykładem. Podczas rozmów z rodzicami zawsze należy wzbudzać nadzieję, że to dzięki wspólnej pracy nauczyciela i rodziców jest zdecydowanie lepiej i są widoczne postępy. Będzie to czynnik motywujący do kontynuowania zajęć, zabaw i ćwiczeń w domu. Na zakończenie koniecznie należy przekonać rodziców do głośnego czytania dzieciom (choć przez pół godziny dziennie), gdyż jest to znakomity sposób rozwijania dziecięcego umysłu, budzenia motywacji do nauki oraz kształtowania zainteresowań czytelniczych. W przedszkolu lub w szkole można zorganizować wypożyczalnię książeczek, co pomoże rodzicom w zorientowaniu się w literaturze dziecięcej. Źródło: Ewa Zielińska (Ministerstwo Edukacji Narodowej)	<urn:uuid:1f764b77-c518-4bd4-b6a7-3729d68ae75b>	finepdfs	4.1875	CC-MAIN-2024-46	http://poradnia-sepolno.pl/wp-content/uploads/2016/12/MEN-2-1.pdf	2024-11-04T15:16:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027829.31/warc/CC-MAIN-20241104131715-20241104161715-00087.warc.gz	25,271,120	0.999971	0.99997	0.99997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2789, 5885, 7551 ]	1	1
STM-owa układanka: generator PWM Tematem artykułu jest odpowiedź na pytanie: jak zmusić kontroler STM32F411 do wygenerowania przebiegu PWM o pożądanych parametrach? Mam zamiar udowodnić, że za pomocą narzędzi wspomagających pisanie oprogramowania dla STM32, rozwiązanie problemu wcale nie musi być trudne. Zgodnie z definicją PWM (Pulse-Width Modulation), jest metodą regulacji przebiegu o stałej amplitudzie i częstotliwości polegającą na zmianie wypełnienia. Modulacja PWM jest używana np. do sterowania silnikami elektrycznymi. Jest to też łatwy sposób zmiany jasności świecenia diod LED. Na rysunku 1 pokazano typowy przebieg PWM. Zgodnie z podaną wcześniej definicją jego okres jest stały, a zmianie podlega czas $tw$ oznaczający czas trwania impulsu. Ze wzoru $wypełnienie = \frac{tw}{okres\ impulsu\ PWM} \times 100\%$ można obliczyć wypełnienie przebiegu PWM podawane w procentach. Dla zilustrowania opisu, na rysunku 2 pokazano dwa przebiegi PWM o wypełnieniach 50% i 25%. W ekstremalnych przypadkach dla wypełnienia równego 100%, wyście generatora PWM przyjmie poziom wysoki, natomiast dla wypełnienia równego 0% będzie wyzerowane. Te informacje są prawdziwe dla założenia, że poziomem aktywnym jest poziom wysoki. Sterowanie diod LED przebiegiem PWM W typowym urządzeniu z mikrokontrolerem, do sterowania diodami LED wykorzystuje się wyjścia cyfrowe. Ponieważ taka linia może przyjąć jeden z dwóch stanów, można jej użyć do zaświecenia lub zgaszenia diody LED, ale nie da się zmienić jasności jej świecenia. Jeżeli dioda LED będzie okresowo włączana z odpowiednio dużą częstotliwością, oko człowieka nie zarejestruje migotania, natomiast zmiana czasu trwania włączenia, czyli wypełnienie przebiegu PWM, będzie wpływała na subiektywnie odczuwaną jasność świecenia diody. W ten sposób w systemie cyfrowym można w prosty sposób uzyskać efekt sterowania analogowego. Użyta do eksperymentów płytkę ewaluacyjną KA-NUCLEO-F411CE ma zamontowane dwie diody LED, pojedynczą i potrójną, którymi można sterować za pomocą aplikacji. W tym przykładzie zostanie użyta 3-kolorowa dioda LED D2. Sposób jej połączenia z portami kontrolera STM32F411CE pokazano na rysunku 3. Wybrane przez konstruktora płytki porty kontrolera, nie są zupełnie przypadkowe, ponieważ są to wyprowadzenia kontrolowane przez Timer1, sprzętowy zegar STM32F411, a jedną z funkcji timerów może być generowanie przebiegów PWM. Timer1 i generowanie przebiegu PWM Układy czasowo – liczeniowe (timery) stanowią blok funkcjonalny mikrokontrolera. Ich działanie jest Rysunek 1. Typowy przebieg PWM Rysunek 2. Dwa przebiegi PWM – o wypełnieniu 50% i 25% Rysunek 3. Dołączenie diody LED RGB do mikrokontrolera nadzorowane przez oprogramowanie. Używane są jako wyspecjalizowane struktury do zadań wiążących się z odmierzaniem czasu: generowanie precyzyjnie odmierzonych impulsów lub przebiegów o ustalonej częstotliwości, zliczania impulsów, pomiary czasu trwania zdarzeń. Mogą być także użyte do generowania przebiegów PWM o wypełnieniu stałym lub zmiennym. Uniwersalność timerów powoduje, że stają się coraz bardziej rozbudowanymi i skomplikowanymi układami. Na rysunku 4 pokazano uproszczoną budowę Timera1. Pominięto na nim szczegóły niezwiązane z generowaniem przebiegu PWM. Głównym elementem Timera1 jest licznik CNT COUNTER, do którego doprowadzone są zewnętrzne impulsy CK_CNT. Z licznikiem współpracują 4 rejesty porównań Compare(s) Register. Gdy wartość licznika CNT COUNTER będzie równa wartości rejestru Compare(x), może wystąpić reakcja na ten fakt, np. zmiana poziomu określonego wyprowadzenia mikrokontrolera. Do każdego rejestru Compare(x) przypadkodawano określone wyrowadzenie mikrokontrolera oznaczone na rysunku symbolem TIMx_CH. Jeśli wartość licznika CNT COUNTER zrówna się z zawartością rejestru, poziom logiczny wyrowadzenia może zmienić się albo na przeciwny, albo na wcześniejszej zaprogramowany. Rejestry Compare(1-3) wpływają na stan 2 portów: głównego TIMx_CH(x) i dodatkowego TIMx_CH(x)N. Przebieg na dodatkowym wyrowadzeniu może być taki sam, jak na głównym bądź w fazie przeciwnej, z zaprogramowanym przesunięciem fazowym. Jest to dodatkowe ułatwienie przy sterowaniu uzwojeniami silników bezszczotkowych. Katody trójkolorowej diody D2 połączone do wprowadzeń dodatkowych portów sterowanych przez rejesty Compare(1-3). I tak: – Katoda diody niebieskiej łączy się z portem PB13 pełniącym rolę wyrowadzenia TIM1_CH1N rejestru Compare1. – Katoda diody czerwonej łączy się z portem PB14 pełniącym rolę wyrowadzenia TIM1_CH2N rejestru Compare2. – Katoda diody zielonej łączy się z portem PB15 pełniącym rolę wyrowadzenia TIM1_CH3N rejestru Compare3. Rysunek 5. Zależność wypełnienia od okresu zliczania licznika Wykorzystując Timer1 do generowania przebiegu PWM, jego okres zależy od częstotliwości CK_CNT taktującej licznik CNT COUNTER oraz od okresu zliczania samego licznika. Wypełnienie zależy od ustawienia rejestru Compare. Tę zależność pokazano rysunku 5. CNT COUNTER pracuje z okresem zliczania równym 8+1, w rejestrze porównań Compare jest wpisana liczba 4. Zostanie dzięki temu wygenerowany przebieg o wypełnieniu $(4/(8+1))^100=44,4\%$ (dodawana w obliczeniach 1, to oznaczony jako zerowy pierwszy takt licznika). Tworzenie szkieletu oprogramowania Teraz nadszedł czas, żeby zmusić Timer1 sterujący świeceniem podłączonych diod RGB, do wygenerowania przebiegu PWM. Do stworzenia szkieletu oprogramowania posłużymy się jednym z „układankowych” narzędzi: STM32CubeMX. W poprzednim artykule opisywałem dokładnie jak stworzyć nowy projekt. Po otwarciu zakładki Pinout wybieramy TIM1. Następnie zmieniamy następujące pozycje: – Clock Source->Internal Clock. – Channel1->PWM Generation CH1N. – Channel2->PWM Generation CH2N. – Channel3->PWM Generation CH3N. Następnie przechodzimy do zakładki Clock Configuration. Jako źródło taktowania kontrolera (SYSCLK) wybieramy pętlę fazową PLL. Przy częstotliwości rezonatora kwarcowego 8 MHz i ustawieniu kolejnych podzielników: M=8, N=200, P=2, częstotliwość SYSCLK wyniesie 100 MHz, czyli maksymalnie tyle, ile dla STM32F411. Przechodzimy do zakładki Configuration i klikamy na TIM1. Otworzy się zakładka TIM1 Configuration → Parameter Settings. To dzięki tym ustawieniom „zmusimy” Timer1 do generowania przebiegu PWM o żądanych parametrach. Okres generowanego przebiegu PWM zależy od częstotliwości taktowania Timera1 i od zakresu zliczanych impulsów. Częstotliwość impulsów zliczanych przez timer wynosi 100 MHz, czyli okres równy impulsów zegarowych jest równy 0,01 μs. Jeżeli ustawimy parametry Timera1 (Counter Settings) w następujący sposób: Prescaler=0, Counter Mode=Up, Counter Period=1000, Internal Clock Division=0, Repetition Counter=0, to okres przebiegu PWM będzie równy 0,01 μs×1000 = 10 μs. Następnie przechodzimy do ustawienia parametrów trzech kanałów sterujących katodami diody RGB. Ustawiamy parametry pierwszego kanału sterującego katodą diody niebieskiej PWM Generation Channel 1N: Mode=PWM mode 1, Pulse=5, Fast Mode=Disable, CHN Polarity=Low. Parametr Pulse wpływa na wypełnienie przebiegu. Dla wartości 5 będzie ono wynosiło $(5/1000) \times 100 = 0,5\%$. Poziomem aktywnym przebiegu PWM będzie poziom niski. W podobny sposób ustawiamy parametry pozostałych 2 kanałów sterujących katodami diod czerwonej. Na koniec należy wygenerować pliki zawierające szkielet oprogramowania. Jeżeli używamy pakietu kompilatora AC6 System Workbench for STM32, należy w ustawieniach zaznaczyć opcję: Project → Settings → Toolchain/IDE: SW4STM32. Dokładny opis generowania plików szkieletu oprogramowania oraz sposobu ich zaimportowania do kompilatora AC6 był opisany w poprzednim artykule. Uruchamianie przykładowego programu* W wygenerowanym przez STM32CubeMX szkieletie oprogramowania zawarte są wszystkie niezbędne procedury inicjujące: wewnętrznych przebiegów taktujących mikrokontrolera, wyprowadzeń sterujących diodami LED, Timera1 przygotowanego do generowania trzech przebiegów PWM o stałym wypełnieniu. Fragment automatycznie stworzonego oprogramowania inicjujący Timer1 pokazano na listingu 1. Na koniec pozostało jedynie uruchomienie procesu generowania przebiegu PWM. Ponieważ korzystamy z biblioteki HAL, należy zajrzeć do jej dokumentacji np. zamieszczonej na stronie firmy ST „UM1725: Description of STM32F4xx HAL drivers”. Tam w sekcji poświęconej Timerom HAL TIM Extension Driver znajduje się procedura HAL_TIMEx_PWMN_Start(TIM_HandleTypeDef * htim, uint32_t Channel). Jej parametrami są: wskaźnik do struktury parametrów Timera1 i numer kanału, dla którego ma być uruchomione generowanie przebiegu PWM. Kilka linii dodanych do istniejącego szkieletu oprogramowania może wyglądać tak: ```c /* USER CODE BEGIN 2 / htim1.Instance = TIM1; ``` Listing 1. Inicjalizowanie układu czasowo – licznikowego Timer1* ```c /* TIM1 init function / void MX_TIM1_Init(void) { TIM_ClockConfigTypeDef sClockSourceConfig; TIM_MasterConfigTypeDef sMasterConfig; TIM_BreakDeadTimeConfigTypeDef sBreakDeadTimeConfig; TIM_TimeBaseInitTypeDef htim1_TimeBaseStruct; htim1.Instance = TIM1; htim1.Init.Prescaler = 0; htim1.Init.CounterMode = TIM_COUNTERMODE_UP; htim1.Init.Period = 1000; htim1.Init.ClockDivision = TIM_CLOCKDIVISION_DIV1; htim1.Init.RepetitionCounter = 0; HAL_TIM_Base_Init(&htim1); sClockSourceConfig.ClockSource = TIM_CLOCKSOURCE_INTERNAL; HAL_TIM_ConfigClockSource(&htim1, &sClockSourceConfig); HAL_TIM_PWM_Init(&htim1); sMasterConfig.MasterOutputTrigger = TIM_TRGO_UPDATE; sMasterConfig.MasterSlaveMode = TIM_MASTERSLAVEMODE_DISABLE; HAL_TIMEx_MasterConfigSynchronization(&htim1, &sMasterConfig); sBreakDeadTimeConfig.OffStateRunMode = TIM_OSSR_ENABLE; sBreakDeadTimeConfig.OffStateIDLMode = TIM_OSSI_ENABLE; sBreakDeadTimeConfig.LockLevel = TIM_LOCKLEVEL_1; sBreakDeadTimeConfig.DeadTime = 0; sBreakDeadTimeConfig.BreakState = TIM_BREAK_DISABLE; sBreakDeadTimeConfig.BreakPolarity = TIM_BREAKPOLARITY_HIGH; sBreakDeadTimeConfig.AutoReArm = TIM_AUTOMATICOUTPUT_ENABLE; HAL_TIMEx_ConfigBreakDeadTime(&htim1, &sBreakDeadTimeConfig); sConfigOC.OCMode = TIM_OCMODE_PWM1; sConfigOC.Pulse = 5; sConfigOC.OCPolarity = TIM_OCPOLARITY_HIGH; sConfigOC.OCNPolarity = TIM_OCPOLARITY_LOW; sConfigOC.OCFastMode = TIM_OCFAST_DISABLE; sConfigOC.OCIdleState = TIM_OCIDLESTATE_RESET; sConfigOC.OCNIdleState = TIM_OCNIDLESTATE_RESET; HAL_TIM_PWM_ConfigChannel(&htim1, &sConfigOC, TIM_CHANNEL_1); sConfigOC.Pulse = 10; HAL_TIM_PWM_ConfigChannel(&htim1, &sConfigOC, TIM_CHANNEL_2); sConfigOC.Pulse = 15; HAL_TIM_PWM_ConfigChannel(&htim1, &sConfigOC, TIM_CHANNEL_3); HAL_TIM_MspPostInit(&htim1); } ``` Listing 2. Procedura obsługi przerwania od Timera1 ```c / USER CODE BEGIN 4 / void HAL_TIM_PWM_PulseFinishedCallback (TIM_HandleTypeDef htim) { TIM_OC_InitTypeDef sConfigOC; if (htim->Channel == HAL_TIM_ACTIVE_CHANNEL_1) { poziom_LED_B_podzielnik++; if (poziom_LED_B_podzielnik < 200) return; poziom_LED_B_podzielnik = 0; if (poziom_LED_B_UP == 1) { poziom_LED_B++; if (poziom_LED_B >= 99) poziom_LED_B_UP = 0; } else { poziom_LED_B--; if (poziom_LED_B <= 1) poziom_LED_B_UP = 1; } HAL_TIMEx_PWM_Stop_IT(&htim1, TIM_CHANNEL_1); sConfigOC.OCMode = TIM_OCMODE_PWM1; sConfigOC.Pulse = poziom_LED_B; sConfigOC.OCPolarity = TIM_OCPOLARITY_HIGH; sConfigOC.OCNPolarity = TIM_OCNPOLARITY_LOW; sConfigOC.OCFastMode = TIM_OCFAST_DISABLE; sConfigOC.OCIdleState = TIM_OCIDLESTATE_RESET; sConfigOC.OCNIdleState = TIM_OCNIDLESTATE_RESET; HAL_TIM_PWM_ConfigChannel(&htim1, &sConfigOC, TIM_CHANNEL_1); HAL_TIMEx_PWM_Start_IT(&htim1, TIM_CHANNEL_1); } } /* USER CODE END 4 / ``` HAL_TIMEx_PWM_Start (&htim1, TIM_CHANNEL_1); HAL_TIMEx_PWM_Start (&htim1, TIM_CHANNEL_2); HAL_TIMEx_PWM_Start (&htim1, TIM_CHANNEL_3); / USER CODE END 2 / Po skompilowaniu i zapisie do pamięci Flash mikrokontrolera zamontowanego na płycie KA-NUCLEO-F411CE, przebiegi PWM zaczyną być generowane, a poszczególne diody zawarte w strukturze RGB zaczną świecić zmieniając jasność świecenia. Płynna zmiana jasności świecenia diod LED Dla uzyskania płynnej regulacji świecenia diody LED w czasie pracy należy zmieniać wypełnienie generowanego przebiegu PWM. Można w tym celu wykorzystać przerwanie generowane po zakończeniu każdego okresu PWM. Ten sposób wymaga powrotu na chwilę do STM32CubeMX w celu wykonania niewielkiej modyfikacji szkieletu oprogramowania. Otwieramy zakładkę TIM1 Configuration → NVIC Settings i zaznaczamy opcję TIM1 capture compare interrupt. Ponownie generujemy szkielet kodu. Teraz oprogramowanie jest gotowe do obsługi przerwań generowanych przez Timer1. Można się o tym przekonać podglądając plik stm32F4xx_it.c, w którym została dodana nowa sekcja: ```c @brief This function handles TIM1 capture compare interrupt. / void TIM1_CC_IRQHandler(void) { / USER CODE BEGIN TIM1_CC_IRQn 0 / / USER CODE END TIM1_CC_IRQn 0 / HAL_TIM_IRQHandler(&htim1); / USER CODE BEGIN TIM1_CC_IRQn 1 / / USER CODE END TIM1_CC_IRQn 1 / } ``` Użytkownikowi pozostają do zrobienia dwie czynności: zmiana procedury inicjacji PWM i dopisanie obsługi przerwania. Pierwsza zmiana będzie wyglądała następująco: ```c / USER CODE BEGIN 2 / htim1.Instance = TIM1; HAL_TIMEx_PWM_Start_IT(&htim1, TIM_CHANNEL_1); HAL_TIMEx_PWM_Start_IT(&htim1, TIM_CHANNEL_2); HAL_TIMEx_PWM_Start_IT(&htim1, TIM_CHANNEL_3); / USER CODE END 2 / ``` Obsługa przerwania nastąpi w zdefiniowanej przez biblioteki HAL funkcji void HAL_TIM_PWM_PulseFinishedCallback (TIM_HandleTypeDef htim). Po wystąpieniu przerwania generowanego po każdym okresie przebiegu PWM, oprogramowanie automatycznie wywoła funkcję, w której można dodać własną procedurę obsługi przerwania. Będzie ona polegala na okresowej, płynnej zmianie wypełnienia przebiegu PWM, np. sterującego diodą niebieską. W celu zapewnienia płynności zmiana wypełnienia musi być wykonywana w odpowiednim tempie. Przy ustawionych parametrach PWM (okres równy 10 μs) zmiana wypełnienia o 1/1000 będzie wykonywana co 200 okresów PWM. W celu wykonania koniecznych obliczeń należy zadeklarować dodatkowe zmienne globalne: ```c /* USER CODE BEGIN PV / / Private variables / int poziom_LED_B = 5, poziom_LED_B_UP=1, poziom_LED_B_podzielnik=0; / USER CODE END PV */ ``` Wykonaną przez mnie procedurę obsługi przerwania pokazano na listingu 2. Efektem jej działania powinno być płynne rozjaśnianie i gaszenie diody niebieskiej trójkolorowego LED na płycie KA-NUCLEO-F411CE. Ryszard Szymaniak, EP	dcdeda1f-8265-44ed-9fb3-e1f37c5d20cd	finepdfs	3.917969	CC-MAIN-2020-50	https://ep.com.pl/files/11521.pdf	2020-11-29T10:43:28+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141197593.33/warc/CC-MAIN-20201129093434-20201129123434-00157.warc.gz	291,626,167	0.969015	0.999131	0.999131	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2679, 7287, 10727, 14775 ]	1	0
odpowiedni kierunek geograficzny. Na górze mapy- to północ, dół- to Przebieg zajęć: 1.Aby przypomnieć sobie i utrwalić zagadnienie „pozycyjnego układu liczb", czyli znaczenie zapisu cyfry w określonym w liczbie miejscu – czyli na określonej pozycji w liczbie, obejrzyj, proszę prezentację. Uważnie słuchaj lektora. https://www.youtube.com/watch?v=7iL9cMeIcUc 2.Spójrz na zdjęcie strony 62. naszego podręcznika. Zdjęcie znajdziesz na padlecie. Wykonaj zadanie 1. Policz, ile jest piłeczek na trzech, kolejnych ilustracjach. W myślach udziel odpowiedzi na pytania zapisane pod ramką. 3. Przygotuj, proszę ćwiczenia matematyczne. W ćwiczeniu 1. (w pierwszej części tego zadania) na stronie 71. zapisz cyframi liczby przedstawione na liczydłach. Zwróć proszę uwagę na zapis zamieszczony w ramce w prawym, górnym rogu. W przyszłości wielokrotnie będziemy używali tych skrótów: s-setki, d-dziesiątki, jjedności. W drugiej części tego ćwiczenia przedstaw podane liczby na liczydłach. Wykonaj ćwiczenia 2. i 3. zgodnie z poleceniami. Zadanie dodatkowe -dla chętnych Poćwicz budowanie liczb. Wybierz po lewej stronie 100. Zwróć uwagę, że w okienku jest już jakaś liczba. Dokładaj liczmany tak, by powstała dana liczba http://www.learningbox.com/Base10/BaseTen.html 13.50 – 14.35 Zadanie dodatkowe -dla chętnych Poćwicz budowanie liczb. Wybierz po lewej stronie 100. Zwróć uwagę, że w okienku jest już jakaś liczba. Dokładaj liczmany tak, by powstała dana liczba http://www.learningbox.com/Base10/BaseTen.html Zajęcia zintegrowane Krąg tematyczny: Już wkrótce lato Temat: Planujemy wakacje Cel: Wskażesz kierunki na mapie, wyszukasz potrzebne informacje w tekstach informacyjnych. Przebieg zajęć: 1.Dziś zajmiemy się planowaniem wakacji. W tym roku jest to znacznie utrudnione, planując wakacyjne podróże powinniśmy pamiętać o zachowaniu ostrożności. Powinniśmy nadal zachować dystans społeczny, czyli unikać miejsc zatłoczonych. Pamiętajcie o zakładaniu maseczek w miejscach publicznych, gdzie jest dużo ludzi oraz o częstym i prawidłowym myciu i odkażaniu rak. Wiem, że nauczyliście się już tego i liczę na waszą odpowiedzialność w tym temacie. 2. Macie już plany wakacyjne? Planowanie może się zacząć od oglądanie mapy. Na mapie możemy odnaleźć miasta i miejscowości położone nieopodal naszego miejsca zamieszkania. W Internecie możemy poszukać informacji na temat miejsc wartych zobaczenia. Otwórzcie teraz ćwiczenia od edukacji polonistycznej na stronie 84. Wykonajcie zadanie nr 1, a dowiecie się jakie plany wakacyjne mają dzieci widoczne na obrazkach. 3. Spójrzcie na zdjęcie stron z waszego podręcznika str. 62-63, przeczytajcie informacje na temat ciekawych miejsc, które można zobaczyć w Polsce. Może niektórzy z Was już tam byli? Odpowiedzcie ustnie na pytania: Jakie ciekawe miejsca zostały pokazane na zdjęciach? Co można w nich zobaczyć? 4. Planowanie wakacyjnych podróży ułatwi znajomość kierunków geograficznych i umiejętność określania ich na mapie. Obejrzycie film, a wiedza, którą zdobędziecie umożliwi wam określanie kierunków geograficznych nawet podczas wycieczki w lesie. Oglądajcie uważnie https://www.youtube.com/watch?v=1y_aH7dzxio Zaznacz na mapie Polski rzekę Wisłę, miejsca warte odwiedzenia oraz kierunki geograficzne. Przeczytaj uważnie polecenia- zaznaczanie ułatwią Ci kolory znaczników, czyli punktów na mapie. https://learningapps.org/12042359 5. Otwórz teraz ćwiczenia od edukacji polonistycznej na stronie 76 i wykonaj zadania 5 i 6. Zapamiętaj pisownię kierunków geograficznych: wschód i zachód piszemy ó, ponieważ wymienia się na o wschód-wschody zachód-zachody. Napisz kierunki geograficzne wkoło mapy. Określ, gdzie położone jest Morze Bałtyckie, a gdzie najwyższe polskie góry Tatry. Nazwy kierunków geograficznych piszemy małą literą. Zadanie z kropką możesz pominąć, ale zastanów się gdzie na mapie Polski położony jest Toruń? Spróbuj określić 8.50 – 9.35 9.40 – 10.25 geograficzny. Na górze mapy- to północ, dół- to południe, na lewo zachód, a prawo –wschód Dla chętnych, wykonaj ćwiczenie online https://wordwall.net/pl/resource/2782079/przyroda/kierunki%c5%9bwiata https://wordwall.net/pl/resource/1461147/kierunki-%C5%9Bwiata-na- mapie Zajęcia zintegrowane 1. Lubię polskie krajobrazy. Zachwyca mnie ich różnorodność i naturalne piękno. Góry, wyżyny, rozległe niziny, pojezierza i piękne piaszczyste polskie plaże. W Polsce, szczególnie w górach na niewielkiej przestrzeni można spotkać wiele niezwykłości. Każde z pasm górskich wyróżnia osobliwość magicznych skał wyrzeźbionych przez naturę. Wykonaj ćwiczenie, dopasuj zdjęcia do czterech głównych krajobrazów Polski. https://learningapps.org/view1647412 2.Obejrzyj film , może zobaczysz miejsca, w których już byłeś: morze, góry, jeziora,lasy https://www.youtube.com/watch?v=fTAKRwHG09I 1. Zagraj t w zabawna grę. Musisz wykazać się refleksem i znajomością nazw niektórych krain geograficznych w Polsce. Strzelaj w krety, musisz szybko czytać i podejmować decyzje. 2. Wykonaj teraz zadania na stronie 74 w swoich ćwiczeniach. Wszystkie potrzebne informacje do wykonania tego zadania znajdziesz w tekście informacyjnym znajdującym się na stronach62-63 w podręcznikach (patrz udostępnione zdjęcia na teamsach lub Padlecie) 3. Poznaj teraz wakacyjne plany różnych dzieci, pamiętaj, że mogą one dotyczyć niekoniecznie tych wakacji. Uporządkuj rozsypanki wyrazowe. Pamiętaj, że zdanie rozpoczynamy wielką literą, a kończymy kropką, znakiem zapytania, bądź wykrzyknikiem. Kiedy coś planujemy układamy zdania oznajmujące- czyli takie zakończone kropką. https://wordwall.net/pl/resource/2930953/nasze-wakacyjne-plany 4. Napisz w zeszycie swoje wakacyjne plany. Jeśli zostajesz w domu, również zaplanuj co będziesz robić podczas wakacji. W mieście także można spędzić ciekawie czas. Zajęcia zintegrowane Temat: Liczby trzycyfrowe - ćwiczenia utrwalające układ pozycyjny liczb Cele: wskażę miejsce setek, dziesiątek i jedności w podanych liczbach, zapiszę cyframi liczby przedstawione na liczydłach, zapiszę kolejne liczby, przedstawię podane liczby na liczydłach Przebieg zajęć: 13.50 – 14.35 5. Otwórz teraz ćwiczenia od edukacji polonistycznej na stronie 76 i wykonaj zadania 5 i 6. Zapamiętaj pisownię kierunków geograficznych: wschód i zachód piszemy ó, ponieważ wymienia się na o wschód-wschody zachód-zachody. Napisz kierunki geograficzne wokół mapy. Określ, gdzie położone jest Morze Bałtyckie, a gdzie najwyższe polskie góry Tatry. Nazwy kierunków geograficznych piszemy małą literą. Zadanie z kropką możesz pominąć, ale zastanów się, gdzie na mapie Polski położony jest Toruń? Spróbuj określić odpowiedni kierunek geograficzny. Na górze mapy- to północ, dół- to południe , na lewo -zachód, a prawo –wschód Zadanie dodatkowe - dla chętnych Możesz wykonać ćwiczenie online: https://wordwall.net/pl/resource/2782079/przyroda/kierunki%c5%9bwiata https://wordwall.net/pl/resource/1461147/kierunki-%C5%9Bwiata-namapie Zajęcia zintegrowane Dalszy ciąg lekcji Polskie krajobrazy są piękne! Zachwycają różnorodnością i naturalnym pięknem. Góry, wyżyny, rozległe niziny, pojezierza i piękne piaszczyste polskie plaże. W Polsce, szczególnie w górach na niewielkiej przestrzeni można spotkać wiele niezwykłości. Każde z pasm górskich wyróżnia osobliwość magicznych skał wyrzeźbionych przez naturę. Wykonaj ćwiczenie, dopasuj zdjęcia do czterech głównych krajobrazów Polski. https://learningapps.org/view1647412 Obejrzyj film , może zobaczysz miejsca, w których już byłeś: morze, góry, jeziora https://www.youtube.com/watch?v=fTAKRwHG09I Zagraj t w zabawną grę. Musisz wykazać się refleksem i znajomością nazw niektórych krain geograficznych w Polsce. Wykonaj teraz zadania na stronie 74 w ćwiczeniach polonistycznych. Wszystkie potrzebne informacje do wykonania tego zadania znajdziesz w tekście znajdującym się na stronach 62-63 w podręczniku (zdjęcia będą udostępnione zdjęcia na padlecie). Poznaj teraz wakacyjne plany różnych dzieci, pamiętaj, że mogą one dotyczyć niekoniecznie tych wakacji. Uporządkuj rozsypanki wyrazowe. Pamiętaj, że zdanie rozpoczynamy wielką literą, a kończymy kropką, znakiem zapytania, bądź wykrzyknikiem. Kiedy coś planujemy układamy zdania oznajmujące, czyli zakończone kropką. https://wordwall.net/pl/resource/2930953/nasze-wakacyjne-plany Napisz w zeszycie swoje wakacyjne plany. Jeśli zostajesz w domu, również zaplanuj, co będziesz robić podczas wakacji. W mieście także można spędzić ciekawie czas. 14.40 – 15.25 Zajęcia zintegrowane Temat: Liczby trzycyfrowe - ćwiczenia utrwalające układ pozycyjny liczb Cele: wskażę miejsce setek, dziesiątek i jedności w podanych liczbach, zapiszę cyframi liczby przedstawione na liczydłach, zapiszę kolejne liczby, przedstawię podane liczby na liczydłach Przebieg zajęć: 1.Aby przypomnieć sobie i utrwalić zagadnienie „pozycyjnego układu liczb", czyli znaczenie zapisu cyfry w określonym w liczbie miejscu – czyli na określonej pozycji w liczbie, obejrzyj, proszę prezentację. Uważnie słuchaj lektora. https://www.youtube.com/watch?v=7iL9cMeIcUc 2.Spójrz na zdjęcie strony 62. naszego podręcznika. Zdjęcie znajdziesz na padlecie. Wykonaj zadanie 1. Policz, ile jest piłeczek na trzech, kolejnych ilustracjach. W myślach udziel odpowiedzi na pytania zapisane pod ramką. 3. Przygotuj, proszę ćwiczenia matematyczne. W ćwiczeniu 1. (w pierwszej części tego zadania) na stronie 71. zapisz cyframi liczby przedstawione na liczydłach. Zwróć proszę uwagę na zapis zamieszczony w ramce w prawym, górnym rogu. W przyszłości wielokrotnie będziemy używali tych skrótów: s-setki, d-dziesiątki, jjedności. W drugiej części tego ćwiczenia przedstaw podane liczby na liczydłach. Wykonaj ćwiczenia 2. i 3. zgodnie z poleceniami. Zadanie dodatkowe -dla chętnych Poćwicz budowanie liczb. Wybierz po lewej stronie 100. Zwróć uwagę, że w okienku jest już jakaś liczba. Dokładaj liczmany tak, by powstała dana liczba http://www.learningbox.com/Base10/BaseTen.html 14.40 – 15.25 Cel: Wskażesz kierunki na mapie, wyszukasz potrzebne informacje w tekstach informacyjnych. Przebieg zajęć: 1.Dziś zajmiemy się planowaniem wakacji. W tym roku jest to znacznie utrudnione, planując wakacyjne podróże powinniśmy pamiętać o zachowaniu ostrożności. Powinniśmy nadal zachować dystans społeczny, czyli unikać miejsc zatłoczonych. Pamiętajcie o zakładaniu maseczek w miejscach publicznych, gdzie jest dużo ludzi oraz o częstym i prawidłowym myciu i odkażaniu rak. Wiem, że nauczyliście się już tego i liczę na waszą odpowiedzialność w tym temacie. 2. Macie już plany wakacyjne? Planowanie może się zacząć od oglądanie mapy. Na mapie możemy odnaleźć miasta i miejscowości położone nieopodal naszego miejsca zamieszkania. W Internecie możemy poszukać informacji na temat miejsc wartych zobaczenia. Otwórzcie teraz ćwiczenia od edukacji polonistycznej na stronie 84. Wykonajcie zadanie nr 1, a dowiecie się jakie plany wakacyjne mają dzieci widoczne na obrazkach. 3. Spójrzcie na zdjęcie stron z waszego podręcznika str. 62-63, przeczytajcie informacje na temat ciekawych miejsc, które można zobaczyć w Polsce. Może niektórzy z Was już tam byli? Odpowiedzcie ustnie na pytania: Jakie ciekawe miejsca zostały pokazane na zdjęciach? Co można w nich zobaczyć? 4. Planowanie wakacyjnych podróży ułatwi znajomość kierunków geograficznych i umiejętność określania ich na mapie. Obejrzycie film, a wiedza, którą zdobędziecie umożliwi wam określanie kierunków geograficznych nawet podczas wycieczki w lesie. Oglądajcie uważnie https://www.youtube.com/watch?v=1y_aH7dzxio Zaznacz na mapie Polski rzekę Wisłę, miejsca warte odwiedzenia oraz kierunki geograficzne. Przeczytaj uważnie polecenia- zaznaczanie ułatwią Ci kolory znaczników, czyli punktów na mapie. https://learningapps.org/12042359 5. Otwórz teraz ćwiczenia od edukacji polonistycznej na stronie 76 i wykonaj zadania 5 i 6. Zapamiętaj pisownię kierunków geograficznych: wschód i zachód piszemy ó, ponieważ wymienia się na o wschód-wschody zachód-zachody. Napisz kierunki geograficzne wkoło mapy. Określ, gdzie położone jest Morze Bałtyckie, a gdzie najwyższe polskie góry Tatry. Nazwy kierunków geograficznych piszemy małą literą. Zadanie z kropką możesz pominąć, ale zastanów się gdzie na mapie Polski położony jest Toruń? Spróbuj określić odpowiedni kierunek geograficzny. Na górze mapy- to północ, dół- to południe, na lewo -zachód, a prawo –wschód Dla chętnych, wykonaj ćwiczenie online https://wordwall.net/pl/resource/2782079/przyroda/kierunki%c5%9bwiata https://wordwall.net/pl/resource/1461147/kierunki-%C5%9Bwiata-namapie Zajęcia zintegrowane - ciąg dalszy lekcji. 1.Lubię polskie krajobrazy. Zachwyca mnie ich różnorodność i naturalne piękno. Góry, wyżyny, rozległe niziny, pojezierza i piękne piaszczyste polskie plaże. W Polsce, szczególnie w górach na niewielkiej przestrzeni można spotkać wiele niezwykłości. Każde z pasm górskich wyróżnia osobliwość magicznych skał wyrzeźbionych przez naturę. Wykonaj ćwiczenie, dopasuj zdjęcia do czterech głównych krajobrazów Polski. https://learningapps.org/view1647412 2.Obejrzyj film , może zobaczysz miejsca, w których już byłeś: morze, góry, jeziora https://www.youtube.com/watch?v=fTAKRwHG09I 3.Zagraj w zabawna grę. Musisz wykazać się refleksem i znajomością nazw niektórych krain geograficznych w Polsce. Strzelaj w krety, musisz szybko czytać i podejmować decyzje. 4.Wykonaj teraz zadania na stronie 74 w swoich ćwiczeniach. Wszystkie potrzebne informacje do wykonania tego zadania znajdziesz w tekście informacyjnym znajdującym się na stronach 62-63 w podręcznikach (patrz udostępnione zdjęcia na teamsach lub Padlecie) 5.Poznaj wakacyjne plany różnych dzieci, pamiętaj, że mogą one dotyczyć niekoniecznie tych wakacji. Uporządkuj rozsypanki wyrazowe. Pamiętaj, że zdanie rozpoczynamy wielką literą, a kończymy kropką, znakiem zapytania, bądź wykrzyknikiem. Kiedy coś planujemy, układamy zdania oznajmujące- czyli takie zakończone kropką. https://wordwall.net/pl/resource/2930953/nasze-wakacyjne-plany 6.Napisz w zeszycie lub narysuj swoje wakacyjne plany. Jeśli zostajesz w domu, również zaplanuj co będziesz robić podczas wakacji. W mieście także można spędzić ciekawie czas.	<urn:uuid:5f58ebcd-c51b-477d-8dd1-e4977b67aec2>	finepdfs	3.865234	CC-MAIN-2020-40	https://sp24torun.eu/pliki/zdalna/wtorek/klasy_2_wtorek.pdf	2020-09-22T01:51:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400202686.56/warc/CC-MAIN-20200922000730-20200922030730-00264.warc.gz	627,583,642	0.999577	0.999586	0.999586	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 69, 1263, 3896, 6094, 8461, 9952, 13019, 14181 ]	1	0
Uchwała Nr 100/08 Rady Gminy Celestynów z dnia 15 marca 2008 roku w sprawie ustalenia Regulaminu określającego wysokość stawek i szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy oraz wysokość i warunki wypłacania innych składników wynagrodzenia wynikających ze stosunku pracy, szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowo i godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego oraz szczegółowe zasady jego przyznawania. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), art. 30 ust. 6 i ust. 6a, art. 54 ust. 3 i 7 i art. 91d pkt 1ustawy z dnia 26 stycznia 1982 Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy ( Dz. U. z 2005 r., Nr 22, poz. 181) Rada Gminy Celestynów uchwala, co następuje : § 1 Ustala się Regulamin określający wysokość stawek i szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy oraz wysokość i warunki wypłacania innych składników wynagrodzenia wynikających ze stosunku pracy, szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowo i godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego oraz szczegółowe zasady jego przyznawania i wypłacania, w brzmieniu stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszej uchwały. § 2 Regulamin obowiązuje od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008 r. § 3 Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Celestynów. § 4 Traci moc uchwała nr 17/2007 Rady Gminy Celestynów z dnia 09 marca 2007r. r. w sprawie ustalenia Regulaminu określającego wysokość stawek i szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy oraz niektóre inne składniki wynagrodzenia, a także wysokości oraz szczegółowe zasady przyznawania i wypłacania dodatku mieszkaniowego. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego. Przewodniczący Rady Gminy / Bogdan Wójcik / Uzasadnienie Ustawa z dnia 15 lipca 2004 roku o zmianie ustawy- Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 179, poz.1845) w art.30 ust.6 zobowiązuje organ prowadzący szkołę, do corocznego określania dla nauczycieli w drodze regulaminu: 1) wysokości stawek dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego i za warunki pracy oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków; 2) szczegółowego sposobu obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw; 3) wysokości i warunków wypłacania nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy. Regulamin wynagradzania na 2008 rok został uzgodniony ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli. REGULAMIN określający wysokość stawek i szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy oraz wysokość i warunki wypłacania innych składników wynagrodzenia wynikających ze stosunku pracy, szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego oraz szczegółowe zasady jego przyznawania Podstawa prawna : 1. Na podstawie art. 30 ust. 6 i ust. 6a, i art. 54 ust. 3 i 7 oraz art. .91d pkt 1ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. nr 118, poz.1112 z póź. zm.) 2.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy ( Dz. U. z 2005 r. Nr 22 poz.181 ) POSTANOWIENIA WSTĘPNE § 1 1.Niniejszy regulamin stosuje się do nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Gminę zgodnie z art. 3 ust. 1 i art. 5 ust.3 Ustawy o systemie oświaty (Dz. U. 1991 Nr 95 poz. 425 z późn. zm.) 2.Regulamin określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego : 1) wysokość stawek oraz szczegółowe warunki przyznawania dodatków a)za wysługę lat, b)motywacyjnego, c)funkcyjnego, d)za warunki pracy, 2) szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe oraz za godziny doraźnych zastępstw. 3) wysokość i warunki wypłacania innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy. 3. Regulamin niniejszy określa także wysokość dodatku mieszkaniowego oraz szczegółowe zasady jego przyznawania i wypłacania. § 2 Ilekroć w dalszych przepisach bez bliższego określenia jest mowa o : 1) regulaminie - rozumie się przez to regulamin określający wysokość oraz szczególne warunki przyznawania nauczycielom dodatków : za wysługę lat, motywacyjnego , funkcyjnego , za warunki pracy, za niektóre inne składniki wynagrodzenia, zasady wynagradzania za godziny ponadwymiarowe oraz za godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość oraz szczegółowe zasady przyznawania i wypłacania dodatku mieszkaniowego, 2) Karcie Nauczyciela - rozumie się przez to ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. nr 118, poz.1112 z póź. zm.) 3) rozporządzeniu – należy przez to rozumieć Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy ( Dz. U. z 2005 r. Nr 22 poz.181 ) 4) organie prowadzącym szkołę, przedszkolu, placówce oświatowej - rozumie się przez to Gminę , 5) szkole - należy przez to rozumieć przedszkole, szkołę, zespół szkół lub placówkę, dla której organem prowadzącym jest Gmina Celestynów , 6) dyrektorze lub wicedyrektorze - należy rozumieć dyrektora lub wicedyrektora jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego, o której mowa w §1 ust. 1 Regulaminu, 7) nauczycielach bez bliższego określenia – rozumie się przez to nauczycieli, o których mowa w §1 ust. 1 Regulaminu, 8) roku szkolnym - należy przez to rozumieć okres pracy szkoły, placówki oświatowej od 1 września danego roku do 31 sierpnia roku następnego, 9) klasie - należy przez to rozumieć także oddział lub grupę, 10) uczniu - rozumie się przez to także wychowanka, 11) tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin - należy przez to rozumieć tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin , o którym mowa § 1ust.1 rozporządzenia, 12) zakładowej organizacji związkowej - rozumie się przez to Zarząd Oddziału ZNP w Otwocku. ROZDZIAŁ II DODATEK ZA WYSŁUGĘ LAT § 3 Nauczycielowi przysługuje dodatek za wysługę lat w wysokość i na zasadach określonych art. 33 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela , § 5 rozporządzenia i na warunkach określonych w § 4 Regulaminu. § 4 1. Dodatek przysługuje : 1) począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel nabył prawo do dodatku lub wyższej stawki tego dodatku, jeżeli nabycie nastąpiło w ciągu miesiąca, 2) za dany miesiąc, jeżeli nabycie prawa do dodatku lub wyższej stawki nastąpiło od pierwszego dnia miesiąca. 2.Dodatek przysługuje za okres urlopu dla poratowania zdrowia oraz za dni, za które nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dodatek ten przysługuje również za dni nieobecności w pracy z powodu niezdolności do pracy wskutek choroby bądź konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, za które nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie lub zasiłek z ubezpieczenia społecznego. 3.Potwierdzenie nabycia prawa do dodatku za wysługę lat oraz wysokość tego dodatku określa : 1) nauczycielowi - Dyrektor Szkoły, 2) dyrektorowi - Wójt Gminy. 4.Dodatek wypłaca się z góry, w terminie wypłaty wynagrodzenia. ROZDZIAŁ III DODATEK MOTYWACYJNY § 5 Nauczycielowi może być przyznany dodatek motywacyjny na warunkach ogólnych określonych w § 4 rozporządzenia oraz wysokości i na warunkach, i zasadach określonych w § 6 – 10 Regulaminu. § 6 1. Nauczyciel nabywa prawo do dodatku motywacyjnego po przepracowaniu w szkołach na terenie Gminy jednego semestru roku szkolnego, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Warunkiem przyznania nauczycielowi dodatku motywacyjnego jest spełnienie minimum 50% niżej wymienionych warunków: 1)Uzyskanie szczególnych osiągnięć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a w szczególności : a)osiąganie w pracy dydaktyczno wychowawczej pełnej realizacji programu nauczania oraz wprowadzanie nowych treści, korelacji treści programowych z innymi przedmiotami, a także uzyskiwanie przez uczniów, z uwzględnieniem ich możliwości oraz warunków pracy nauczyciela, dobrych osiągnięć dydaktycznowychowawczych potwierdzonych wynikami albo sukcesami w konkursach przedmiotowych i artystycznych, zawodach sportowych, olimpiadach, itp., b)stosowanie różnorodnych metod nauczania oraz porównywanie efektywności stosowanych metod, c)stosowanie nowych rozwiązań metodycznych w zajęciach dydaktycznowychowawczych, d)prowadzenie lekcji otwartych w ramach prac zespołu przedmiotowego lub z własnej inicjatywy, e)umiejętne rozwiązywanie problemów wychowawczych uczniów we współpracy z ich rodzicami , f)pełne rozpoznanie środowiska wychowawczego uczniów, aktywne i efektywne działanie na rzecz uczniów potrzebujących szczególnej opieki, g)prowadzenie działalności mających na celu zapobieganie i zwalczanie przejawów patologii społecznej. 2) Jakość świadczonej pracy, dodatkowe zadanie lub zajęcie, a w szczególności : a)systematyczne i efektywne przygotowanie do przydzielonych obowiązków, podnoszenie umiejętności zawodowych - udział w doskonaleniu warsztatu pracy oraz różnych formach doskonalenia zawodowego, b)prezentowanie swego dorobku pedagogicznego, c)opracowywanie publikacji naukowych związanych z warsztatem pracy, d) wzbogacanie własnego warsztatu pracy, e)dbałość o mienie szkoły i poszerzenie bazy dydaktycznej, f)prawidłowe prowadzenie dokumentacji szkolnej i pedagogicznej, g)rzetelne i terminowe wywiązywanie się z poleceń służbowych, h)przestrzeganie dyscypliny pracy. 3) Posiadanie aktualnej, co najmniej dobrej oceny pracy lub pozytywnej oceny dorobku zawodowego. 4) Zaangażowanie w realizację czynności i zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 i 3 Karty Nauczyciela, a w szczególności: a)udział w organizowaniu imprez i uroczystości szkolnych, b)udział w komisjach przedmiotowych, olimpiadach, zawodach sportowych i innych, c)opiekowanie się samorządem uczniowskim lub innymi organizacjami uczniowskimi działającymi na terenie szkoły, d)prowadzenie lekcji koleżeńskich, przejawianie innych form aktywności w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego nauczycieli, e)aktywny udział w realizowaniu innych zadań statutowych szkoły. 5) Nienaganne wypełnianie obowiązków oraz przestrzeganie dyscypliny pracy. § 7 1.Warunkiem przyznania dodatku motywacyjnego dyrektorowi szkoły, poza wymienionymi w § 6 w ust. 3 jest spełnienie następujących kryteriów: 1) tworzenie warunków do realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych szkoły w tym: opracowanie arkusza organizacyjnego, wyposażenie w środki dydaktyczne, sprzęt, organizowanie działalności administracyjnej, gospodarczej, kancelarii szkolnej, zapewnienie i czuwanie nad przestrzeganiem odpowiednich warunków bhp i p.poż., 2) realizacja i przestrzeganie planu finansowego szkoły, w tym również pozyskiwanie środków pozabudżetowych, 3)dbałość o mienie w tym: organizowanie przeglądów technicznych, prace konserwacyjno-remontowe, czystość i estetyka szkoły, 4)prowadzenie spraw osobowych w tym: zatrudnianie zgodnie z kwalifikacjami, prowadzenie akt osobowych pracowników, dysponowanie funduszem świadczeń socjalnych, dyscyplina pracy, 5)sprawowanie nadzoru pedagogicznego w tym: realizacja programów nauczania, ocena pracy nauczycieli, opieka nad nauczycielami rozpoczynającymi pracę w zawodzie, zachęcanie do innowacji i eksperymentów, motywowanie do doskonalenia zawodowego, realizacja zaleceń i wniosków organów nadzoru pedagogicznego, 6)współdziałanie z organem prowadzącym w zakresie realizacji zadań edukacyjnych i wychowawczych oraz realizacja zaleceń i wniosków organu prowadzącego, 7)kształtowanie atmosfery w pracy, w szkole służącej realizacji statutowych zadań przez podległych pracowników, 8)współpraca z organami szkoły i związkami zawodowymi, 9)pozostałe obowiązki: a) przestrzeganie regulaminu pracy, b) troska o stan bazy, estetykę, ład, porządek, c) samodzielność i inicjatywa w rozwiązywaniu problemów, d) inspirowanie nauczycieli do podejmowania zadań dodatkowych /konkursy, olimpiady, wycieczki, samodzielne wykonywanie pomocy dydaktycznych/. § 8 1.stawka dodatku motywacyjnego dla nauczyciela może wynosić od 0 do 20 % stawki bazowej, w przypadku nauczyciela, który pełni funkcję społecznego zastępcy dyrektora szkoły lub placówki oświatowej (nie zatwierdzonego w arkuszu organizacji) dyrektor może przyznać dodatek motywacyjny w wysokości do 25% stawki bazowej. Stawką bazową dla obliczenia dodatku motywacyjnego jest stawka wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela. 2. stawka dodatku motywacyjnego dla dyrektora może wynosić od 10 do 50% stawki bazowej. Stawką bazową dla obliczenia dodatku motywacyjnego jest stawka wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela, pełniącego obowiązki dyrektora. 3. ustala się pulę środków finansowych przeznaczonych na wypłatę dodatków motywacyjnych dla nauczycieli (z wyjątkiem dyrektora) w wysokości 6 % kwoty planowanej na wynagrodzenia zasadnicze ogółu nauczycieli (z wyjątkiem dyrektora) zatrudnionych w danej szkole. 4. ustala się pulę środków finansowych przeznaczonych na wypłatę dodatków motywacyjnych dla dyrektorów w wysokości 40 % kwoty planowanej na wynagrodzenia zasadnicze wszystkich dyrektorów placówek oświatowych. 5. Wysokość dodatku motywacyjnego oblicza się mnożąc stawkę bazową, o której mowa w ust. 2, przez odpowiednią stawkę procentową, o której mowa w ust. 1, a uzyskaną z pomnożenia kwotę zaokrągla się do pełnych złotych w ten sposób, że kwotę do 0,49 zł pomija, a co najmniej 0,50 liczy się za pełny złoty. 6. Dodatek motywacyjny przyznaje się na okres do 6 miesięcy. § 9 1.Dodatek motywacyjny przyznaje na piśmie z uzasadnieniem: 1) nauczycielowi zgodnie z zasadami określonymi w § 6 ust. 3 Dyrektor Szkoły, 2) dyrektorowi zgodnie z zasadami określonymi w § 6 ust. 3 i § 7 Wójt Gminy. 2.Nauczycielom uzupełniającym etat w innej szkole dodatek motywacyjny przyznaje dyrektor szkoły macierzystej w uzgodnieniu z dyrektorem szkoły, w której uzupełnia etat. 3. Nauczycielom przeniesionym do pracy w innej szkole, zgodnie z art. 18 Karty Nauczyciela dodatek motywacyjny ustala dyrektor szkoły, do której nauczyciel został przeniesiony, po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły poprzedniej. 4.Decyzję o przyznaniu dodatku motywacyjnego nauczycielowi lub dyrektorowi szkoły przyznaje się w formie pisemnej wraz z pisemnym szczegółowym uzasadnieniem wysokości przyznanego dodatku motywacyjnego. 5. Dodatek motywacyjny wypłaca się z góry, w terminie wypłaty wynagrodzenia . § 10 1. Dodatek motywacyjny nie przysługuje nauczycielom: 1)którzy otrzymali kary przewidziane przepisami Kodeksu Pracy i Karty Nauczyciela – przez okres 12 miesięcy od daty udzielenia kary, 2)za okres urlopu na poratowanie zdrowia, 3)w okresie przebywania w stanie nieczynnym. ROZDZIAŁ IV DODATEK FUNKCYJNY § 11 1.Nauczycielowi, któremu powierzono stanowisko dyrektora lub wicedyrektora szkoły albo inne stanowisko kierownicze przewidziane w statucie szkoły przysługuje dodatek funkcyjny . 2. Dodatek funkcyjny przysługuje również : 1)nauczycielowi, któremu powierzono wychowawstwo klasy, 2) nauczycielowi za sprawowanie funkcji : a)opiekuna stażu, b) inspektora BHP § 12 1.Nauczycielom, którym powierzono stanowisko dyrektora w szkole potwierdzone w statucie szkół przysługuje dodatek funkcyjny w wysokości od 30 % do 100 % wynagrodzenia zasadniczego. 2.Nauczycielom, którym powierzono stanowiska vice dyrektora w szkole potwierdzone w statucie przysługuje dodatek funkcyjny w wysokości od 15% do 30 % wynagrodzenia zasadniczego. 3.Wysokość dodatku funkcyjnego dla nauczycieli, o których mowa w § 11 ust. 2 ustala się za : 1) wychowawstwo klasy lub oddziału przedszkolnego - w wysokości 60 zł – dla nauczyciela oddziału przedszkolnego - w wysokości 60 zł - do 25 uczniów w klasie - w wysokości 70 zł - powyżej 25 uczniów w klasie 2) funkcję opiekuna stażu - w wysokości co najmniej 50 zł 3) inspektorowi BHP - w wysokości od 5 –do 30% wynagrodzenia zasadniczego § 13 1. Nauczycielowi przysługuje nie więcej niż 3 dodatki funkcyjne. 2. Dodatek funkcyjny z tytułu pełnienia obowiązków opiekuna stażu przysługują za każda osobę odbywającą staż i powierzoną danemu nauczycielowi. 3. Dodatek funkcyjny za wychowawstwo klasy przysługuje za każdą klasę powierzoną nauczycielowi niezależnie od wymiaru czasu pracy nauczyciela. 4.Dodatek funkcyjny w stawce ustalonej dla dyrektora szkoły przysługuje nauczycielowi (wicedyrektorowi szkoły), któremu powierzono obowiązki kierownicze w zastępstwie. § 14 1. Przy ustalaniu wysokości dodatku funkcyjnego, o którym mowa w art. 11 ust. 1 uwzględnia się wielkość szkoły, liczbę uczniów i oddziałów, liczbę kadry kierowniczej w szkole i zatrudnionych pracowników, zmianowość, złożoności zadań wynikających z zajmowanego stanowiska, wyniki pracy szkoły oraz warunki lokalowe, środowiskowe i społeczne, w jakich szkoła funkcjonuje, a w szczególności: 1) wielkość szkoły, a w tym: a)liczbę uczniów, b)liczbę oddziałów, c)czas pracy placówki d)zatrudnienie (ilość pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych), e)ilość budynków i ich lokalizacja, 2)warunki organizacyjne i złożoność zadań wynikających z funkcji kierowniczej, a w szczególności: a) wyposażenie w pomoce dydaktyczne, b) prowadzenie w szkole stołówki, c) stan bazy dydaktycznej, d) liczbę stanowisk kierowniczych, e) wieloprofilowość kształcenia, f) wyniki pracy szkoły. 2. Przy ustalaniu wysokości dodatku funkcyjnego dla dyrektorów zespołów szkół bierze się pod uwagę łączną liczbę oddziałów. § 15 1. Prawo do dodatku, o którym mowa w § 11 ust. 1 i 2 powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło powierzenie stanowiska kierowniczego, wychowawstwa klasy , a jeżeli powierzenie to nastąpiło pierwszego dnia miesiąca - od tego dnia. 2.Nauczyciel, któremu powierzono stanowisko kierownicze w szkole na czas określony, traci prawo do dodatku funkcyjnego z upływem tego okresu, a w razie wcześniejszego odwołania z końcem miesiąca, w którym nastąpiło odwołanie, jeżeli odwołanie nastąpiło pierwszego dnia miesiąca - od tego dnia 3.Dodatki funkcyjne, o których mowa w ust. 11 ust. 1 i 2, nie przysługują w okresie nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, w okresie urlopu dla podratowania zdrowia , w okresie , za który nie przysługuje wynagrodzenie zasadnicze oraz od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nauczyciel zaprzestał pełnienia z innych powodów obowiązków, do których jest przypisany ten dodatek, a jeżeli zaprzestanie pełnienia obowiązku nastąpiło od pierwszego dnia miesiąca; od tego dnia . § 16 1.Dodatek funkcyjny przyznaje: 1) nauczycielowi - Dyrektor Szkoły, 2) dyrektorowi szkoły - Wójt Gminy. 2.Decyzja, o której mowa w ust. 1 pkt 2 wymaga uprzedniego zaopiniowania przez zakładowe organizacje związkowe zrzeszające nauczycieli. 3.Dodatek funkcyjny wypłaca się z góry, w terminie wypłaty wynagrodzenia . ROZDZIAŁ V DODATEK ZA WARUNKI PRACY § 17 Nauczycielom pracującym w trudnych warunkach lub szkodliwych dla zdrowia warunkach przysługuje z tego tytułu dodatek za warunki pracy na zasadach określonych w art. 34 Karty Nauczyciela, § 6 i § 7 rozporządzenia i na warunkach określonych w § 18 i § 19 i 20 Regulaminu. § 18 1. Nauczycielom prowadzącym zajęcia w klasach łączonych w szkołach podstawowych przysługuje dodatek w wysokości 25% stawki godzinowej, obliczanej jak za godziny ponadwymiarowe, za każdą przepracowaną w tych klasach godzinę. 2. Nauczycielom klas przysposabiających do pracy zawodowej przysługuje dodatek w wysokości co najmniej 8% wynagrodzenia zasadniczego. 3. Dodatek, o którym mowa w ust. 2 przyznawany jest w przypadku prowadzenia takich klas przez gimnazjum. § 19 1. Nauczycielom szkół, nie będących specjalnymi, którzy prowadzą zajęcia dydaktyczno -wychowawcze w klasach lub grupach , w której przynajmniej jedno dziecko posiada orzeczenie do kształcenia specjalnego, przysługuje dodatek w wysokości 25% stawki godzinowej, obliczanej jak za godziny ponadwymiarowe, za każdą faktycznie przepracowaną godzinę. 2.Nauczycielom prowadzącym indywidualne nauczanie dziecka zakwalifikowanego do kształcenia specjalnego przysługuje dodatek w wysokości 20 % stawki godzinowej, obliczanej jak za godziny ponadwymiarowe, za każdą faktycznie przepracowaną godzinę w ramach realizowanego programu nauczania indywidualnego, jeżeli zajęcia prowadzone są w ramach godzin ponadwymiarowych, z zastrzeżeniem ust. 4. 3.Dodatek, o którym mowa w ust. 2, przysługuje również nauczycielom szkół prowadzących indywidualne zajęcia z niepełnosprawnymi dziećmi i młodzieżą, których rodzaj i stopień niepełnosprawności został określony w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz. U. nr 17, poz. 162), uzasadnia konieczność sprawowania stałej opieki lub udzielania pomocy, oraz prowadzonych z dziećmi i młodzieżą powyżej 16r. życia, u których wystąpiło naruszenie sprawności organizmu z przyczyn, o których mowa w § 26 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( Dz. U. nr 66, poz. 604). 4.Nauczycielom wykonującym zajęcia, o których mowa w ust. 2 i 3, których łączny tygodniowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych jest niższy od wymiaru obowiązkowego, za każdą godzinę pracy w tych warunkach przysługuje dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej, obliczanej jak za godziny ponadwymiarowe. 5.W razie zbiegu tytułów do dodatku określonego w ust.3 i dodatku, o którym mowa w ust. 1 albo 2, nauczycielowi przysługuje prawo do obu tych dodatków. 6.Dodatek wypłaca się za czas faktycznego wykonania pracy, którą dodatek jest związany, oraz za okres: a)urlopu wypoczynkowego, b)urlopu macierzyńskiego, c)choroby trwającej nie dłużej niż trzy miesiące d)niewykonywania pracy z innych przyczyn, za które to okresy przysługuje wynagrodzenie jak za urlop wypoczynkowy. 7.W razie zbiegu tytułów do dodatku za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia i dodatku za pracę w trudnych warunkach albo dodatku za pracę w warunkach uciążliwych przysługuje prawo do obu dodatków. ROZDZIAŁ VI WYNAGRODZENIE ZA GODZINY PONADWYMIAROWE I GODZINY DORAŻNYCH ZSTĘPSTW § 20 1. Nauczycielowi realizującemu tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, o których mowa w art. 42 ust. 3 i ust. 6 Karty, na zasadach określonych w art. 35 Karty, przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. 2. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. 3. Wynagrodzenie za jedną godzinę ponadwymiarową ustala się dzieląc przyznaną nauczycielowi stawkę wynagrodzenia zasadniczego ( łącznie z dodatkiem za warunki pracy, jeżeli praca w tej godzinie została zrealizowana w warunkach uprawniających do dodatku ) przez miesięczną liczbę godzin tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin, ustalonego dla rodzaju zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, realizowanych w ramach godzin ponadwymiarowych nauczyciela. 4. Miesięczną liczbę godzin obowiązkowego lub realizowanego wymiaru godzin nauczyciela , o których mowa w ust. 3, uzyskuje się mnożąc odpowiedni wymiar godzin przez 4,16 z zaokrągleniem do pełnych godzin w ten sposób , że za czas zajęć do 0,5 godziny pomija się , a co najmniej 0,5 godziny liczy się za pełną godzinę . 5.Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przydzielone w planie organizacyjnym nie przysługuje za dni, w których nauczyciel nie realizuje zajęć z powodu przerw przewidzianych przepisami o organizacji roku szkolnego, rozpoczynania lub kończenia zajęć w środku tygodnia oraz za dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy z wyjątkiem : 1)opieki nad zdrowym dzieckiem, 2)urlopu okolicznościowego określonego Kodeksem pracy, 3)urlopu szkoleniowego udzielanego nauczycielom w celu kształcenia i doskonalenia, 4)zwolnienia z pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonywania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej. 6. Godziny ponadwymiarowe przypadające w Dniu Edukacji Narodowej oraz w dniach, w których nauczyciel nie mógł ich realizować z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, a w szczególności w związku z: 1)zawieszeniem zajęć z powodu epidemii lub mrozów , 2)wyjazdem dzieci na wycieczki lub na imprezy , 3)rekolekcjami , 4)udziałem nauczyciela w konferencji metodycznej , 5)chorobą dziecka nauczania indywidualnego, trwającej nie dłużej niż tydzień, traktuje się jako godziny faktycznie odbyte. 7. Dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach, w których przypadają dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy nauczyciela lub dni ustawowo wolne od pracy, oraz w tygodniach, w których zajęcia rozpoczynają się lub kończą w środku tygodnia za podstawę ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się obowiązkowy tygodniowy wymiar zajęć określony w art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela , pomniejszony o 1/5 tego wymiaru ( lub 1/4 , gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy), za każdy dzień usprawiedliwionej nieobecności w pracy, lub dzień ustawowo wolny od pracy. Liczba godzin ponadwymiarowych, za które przysługuje wynagrodzenie w takim tygodniu, nie może być większa niż liczba godzin przydzielonych w planie organizacyjnym. 8. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w ramach zajęć pozalekcyjnych ujęte w arkuszu organizacyjnym szkoły ustala się tak, jak za godziny ponadwymiarowe . 9. Nauczycielom którzy, w dniu wolnym od pracy realizują zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, a nie otrzymują za ten dzień innego dnia wolnego, przysługuje odrębne wynagrodzenie za każdą godzinę pracy obliczane jak za godzinę ponadwymiarową. § 21 1. Przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. 2. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. § 22 1. Liczbę godzin ponadwymiarowych i godzin doraźnych zastępstw, zrealizowanych w danym miesiącu przez poszczególnych nauczycieli, ustala dyrektor szkoły. 2. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się miesięcznie z dołu. ROZDZIAŁ VII NAGRODY ZE SPECJALNEGO FUNDUSZU NAGRÓD § 23 1. W budżecie gminy tworzy się specjalny fundusz nagród dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno wychowawcze w wysokości 1 % planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych, z tego: 1) 20 % przeznacza się na nagrody organu prowadzącego, 2) 80% przeznacza się na nagrody dyrektora szkoły. 2. Tryb i kryteria przyznawania nagród dla nauczycieli ze specjalnego funduszu nagród, o którym mowa w ust. 1 zgodnie z art. 49 ust. 2 Karty Nauczyciela – Ustawa z dnia 26 stycznia 1982r. z późn. zmian. (DZ. U. 2006 nr 97 poz. 674 reguluje odrębny regulamin. 3. Regulamin, o którym mowa w ust. 2 ustalony został uchwałą nr 18/07 Rady Gminy z dnia 9 marca 2007 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu dotyczącego trybu i kryteriów przyznawania nagród dla nauczycieli ze specjalnego funduszu nagród za ich osiągnięcia dydaktyczno -wychowawcze. ROZDZIAŁ IX DODATKI MIESZKANIOWY § 24 1. Nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim oraz w mieście liczącym do 5000 mieszkańców, posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu w wymiarze nie niższym niż połowa tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin w szkołach prowadzonych przez Gminę Celestynów przysługuje nauczycielski dodatek mieszkaniowy i wiejski. 2. Wysokość nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego , w zależności od liczby osób w rodzinie uprawnionego nauczyciela wynosi miesięcznie : 1) dla 1 osoby - 45 zł, 3. Do członków rodziny nauczyciela uprawnionego do dodatku zalicza się wspólnie z nim zamieszkujących: 1) rodziców nauczyciela pozostających na wyłącznym utrzymaniu nauczyciela, 2) współmałżonka, który nie posiada własnego źródła dochodu lub który jest nauczycielem, 3) pozostające na utrzymaniu nauczyciela lub nauczyciela i jego małżonka dzieci do ukończenia 18 roku życia lub do czasu ukończenia przez nie szkoły ponadpodstawowej albo ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21 roku życia, 4) posiadający na utrzymaniu nauczyciela lub nauczyciela i jego małżonka niepracujące dzieci będący studentami, do czasu ukończenia studiów wyższych, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia, 5) dzieci niepełnosprawne nie posiadające własnego źródła dochodu. 4. O zaistniałej zmianie liczby członków rodziny, o której mowa ust. 4 nauczyciel otrzymujący dodatek jest obowiązany niezwłocznie powiadomić dyrektora szkoły, dyrektor otrzymujący dodatek – Wójta Gminy . 5. Nauczycielowi i jego współmałżonkowi, będącego także nauczycielem, stale z nim zamieszkującemu, przysługuje tylko jeden dodatek mieszkaniowy, w wysokości określonej w ust. 2 . Małżonkowie wspólnie określają pracodawcę, który będzie im wpłacał ten dodatek. 6. Nauczycielski dodatek mieszkaniowy przysługuje nauczycielowi : 1) niezależnie od tytułu prawnego do zajmowanego przez niego lokalu mieszkalnego, 2) od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nauczyciel złożył wniosek o jego przyznanie. 7. Nauczycielowi zatrudnionemu w kilku szkołach przysługuje tylko jeden dodatek, wypłacany przez jego pracodawcę. § 25 1. Nauczycielski dodatek mieszkaniowy przysługuje w okresie wykonywania pracy, a także w okresach : a) nie świadczenia pracy, za które przysługuje wynagrodzenie, b)korzystania z urlopu na poratowania zdrowia, c)pozostawania w stanie nieczynnym, d)pobierania zasiłku z ubezpieczenia społecznego, e)korzystania z urlopu wychowawczego przewidzianego w odrębnych przepisach, 2 Odbywania zasadniczej służby wojskowej, przeszkolenia wojskowego, okresowej służby wojskowej; w przypadku jednak, gdy z nauczycielem powołanym do służby była zawarta umowa o pracę na czas określony, dodatek wypłaca się nie dłużej niż do końca okresu, na który umowa ta była zawarta. § 26 1. Dodatek mieszkaniowy przyznaje się na wniosek nauczyciela (dyrektora szkoły) lub na wspólny wniosek nauczycieli będących współmałżonkami, a dodatek wiejski w wysokości 10 % przysługuje zgodnie z kartą nauczyciela z uwzględnieniem § 28. 2.Dodatek mieszkaniowy w formach o jakich mowa w § 24 określa : 1) dla nauczyciela - dyrektor szkoły, 2) dla dyrektora - Wójt Gminy 3. Dodatek mieszkaniowy i wiejski wypłacany jest miesięcznie z góry . ROZDZIAŁ X PRZEPISY KOŃCOWE § 27 1. Określa się następujące formy stwierdzenia nabycia prawa, przyznania lub ustalenia nauczycielom świadczeń , o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 1-3 : 1)w dokumencie stwierdzającym nawiązanie stosunku pracy - jeżeli świadczenie przysługuje od dnia nawiązania stosunku pracy , 2)odrębnym dokumentem - jeżeli świadczenie przyznawane jest jednorazowo lub w trakcie trwania stosunku pracy albo ulega zmianie jego wysokość , 3)w dokumencie zmieniającym wynagrodzenie zasadnicze - jeżeli wraz ze zmianą wynagrodzenia zasadniczego ulega również zmianie wysokość świadczenia . 2. Formy stwierdzenia nabycia prawa, przyznania lub ustalenia nauczycielom świadczeń, o jakich mowa w ust. 1, można stosować łącznie do kilku świadczeń , w razie zbiegu terminów ich ustalania lub przyznania albo stwierdzenia nabycia prawa . § 28 Nauczycielom zatrudnionym w niepełnym wymiarze godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, o których mowa w § 1 ust. 1, przysługują świadczenia wymienione w par.1 pkt.2 w wysokości proporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia z wyłączeniem dodatku za wychowawstwo i opiekuna stażu oraz mieszkaniowego. § 29 1.Środki finansowe przeznaczone na wypłatę świadczeń, o których mowa § 1 ust. 2 stanowiących składniki wynagrodzenia nauczycieli oraz środki na wypłatę nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w § 1 ust. 3 naliczane są w planach finansowych poszczególnych szkół. 2. Łączna wysokość wypłacanych świadczeń, o których mowa w § 1, nie może przekroczyć kwoty przeznaczonej na te cele w planach finansowych, o których mowa w ust. 1, bez ich zmiany. Organ prowadzący szkołę może dokonać zwiększenia środków na wypłatę ww. świadczeń § 30 Regulamin wchodzi w życie w terminie i na warunkach określających wejście w życie uchwały. § 31 W sprawach nie uregulowanych w Regulaminie zastosowanie mają przepisy Karty Nauczyciela oraz przepisy prawa pracy. § 32 Regulamin został uzgodniony z Zarządem Oddziału ZNP w Otwocku	<urn:uuid:3c5c88aa-a488-425c-a70d-338b09440efa>	finepdfs	1.401367	CC-MAIN-2023-06	https://bip.celestynow.pl/public/get_file.php?id=120406	2023-01-27T17:46:35+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764495001.99/warc/CC-MAIN-20230127164242-20230127194242-00752.warc.gz	144,959,871	0.999993	0.999999	0.999999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2327, 2484, 3207, 5514, 8227, 10625, 13523, 16116, 18311, 20570, 23788, 26862, 29184, 31854, 34267, 34663 ]	1	0
Zintegrowany System Zarządzania Umowa nr …………………….. Pakiet I , Zadanie …… Ręczne odśnieżanie, usuwanie oblodzeń i uszarstnianie - chodniki i przejścia podziemne z dnia ………………………….. 2015 r. zawarta pomiędzy: MIEJSKIM PRZEDSIĘBIORSTWEM OCZYSZCZANIA SPÓŁKA Z O. O. W TORUNIU PRZY UL. GRUDZIĄDZKIEJ 159 TEL. 056 63 98 119; FAX. 056 63 98 120 NIP: 879-016-92-80 REGON: 870525973 Sąd Rejonowy w Toruniu, VII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego KRS 0000151221 Kapitał zakładowy: 8. 469. 500 PLN reprezentowanym przez: 1. ……………………………………………………… 2. ……………………………………………………… zwanym dalej Zamawiającym a: …………………………………………………………………………………………….. reprezentowanym przez: ……………………………………………………………….. zwanym dalejWykonawcą następującej treści: §1 Niniejszą umowę zawarto w wyniku przeprowadzonego postępowania o zamówienie publiczne w trybie przetargu nieograniczonego o wartości przewyższającej kwoty o których mowa w art.11 ust.8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 907 z późn. zm.), zgodnie ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia oraz złożoną ofertą. §2 1. Przedmiotem umowy jest świadczenie przez Wykonawcę na rzecz Zamawiającego usług w zakresie ręcznego odśnieżania i usuwania oblodzeń oraz uszarstniania placów i chodników o powierzchni …………………… m 2 i / lub w ilości ………. godzin pracy efektywnej i w ilości ……….…. godzin pracy nieefektywnej na terenie następujących dzielnic mieszkaniowych ………… położonych na terenie Gminy Miasto Toruń / w zależności od wybranego przez Wykonawcę zadnia. 2. Szacunkowa krotność świadczenia przedmiotu umowy wynosi 30 lub20 / w zależności od wybranego przez Wykonawcę zadania. Postępowanie o zamówienie publiczne Znak: AZ/ZP – 17/2015 3. Wykonawca zobowiązuję się do świadczenia usługi w systemie pracy całodobowej w niedzielę i święta oraz w dni ustawowo wolne od pracy na wezwanie w przypadku zimowych warunków pogodowych. 4. Świadczenie przedmiotu umowy będzie następowało: Zadanie 1 : 1) przy opadach ciągłych po utworzeniu 6 cm warstwy śniegu, 2) każdorazowo po ustaniu opadów śniegu, 3) każdorazowo po wystąpieniu oblodzenia (gołoledź) 4) po ustaleniu z Dyspozytorem AZ lub osobą odpowiedzialną za realizację umowy godziny rozpoczęcia świadczenia usługi. Zadanie 2: po ustaleniu z Dyspozytorem AZ lub osobą odpowiedzialną za realizację umowy godziny rozpoczęcia świadczenia usługi. 5. Każdorazowo świadczenie przedmiotu umowy winno być zakończone w czasie nie dłuższym niż 4 godz. od wystąpienia okoliczności, o których mowa w ust.4 (dotyczy Zadania 1) 6. Przez użyte określenia odśnieżanie, likwidacja oblodzeń, uszarstnianie, usuwanie śniegu rozumie się: 1) odśnieżanie polega na usunięciu z powierzchni chodnika śniegu i złożenie go w formie pryzmy na chodniku przy krawężniku jezdni, 2) likwidacja oblodzeń polega na usunięciu (np. skuciu) warstwy powstałego lodu z powierzchni chodnika i złożeniu analogicznie jak przy odśnieżaniu, 3) uszarstnianie polega na posypaniu powierzchni piaskiem, 4) usunięcie śniegu polega na wyniesieniu nagromadzonego śniegu i spryzmowanie poza terenem przejścia podziemnego (dotyczy tylko rejonu 3 w Zadaniu1 ). 7. W przypadku gdy zgromadzony przy krawędzi ulic śnieg spowoduje zwężenie przyległego chodnika o co najmniej 1/5 powierzchni całkowitej, Wykonawca zobowiązany będzie do jego wywiezienia na wyznaczone przez Zamawiającego miejsce. W przypadku gdy śnieg nie zostanie usunięty wynagrodzenie Wykonawcy ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu. (dotyczy Zadania 1 ) 8. Koszt zaopatrzenia sprzętu w paliwo i części zamienne obciąża Wykonawcę. 9. Wykonawca najpóźniej w dniu podpisania umowy zobowiązany jest wskazać osobę kontaktową z imienia i nazwiska, nr tel. kontaktowego oraz adres e-mail. 10. Wykonawca na własny koszt ubezpieczy się z tytułu szkód, które mogą zaistnieć w czasie realizacji przedmiotu zamówienia, lub na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania przedmiotu zamówienia, w zakresie odpowiedzialności cywilnej, deliktowej oraz kontraktowej, z sumą gwarancyjną 100. 000 zł (sto tysięcy złotych), na jedno i wszystkie zdarzenia. 11. Zakres odpowiedzialności w umowie ubezpieczenia OC musi zostać rozszerzony klauzulą dodatkową o szkody powstałe w mieniu powierzonym, które stanowiło przedmiot obróbki, naprawy, czyszczenia lub innych usług o podobnym charakterze wykonywanych przez ubezpieczonego. W szczególności ochroną powinny być objęte szkody wyrządzone w drogach i ulicach wraz z infrastrukturą drogową. 12. W umowie ubezpieczenia maksymalna wysokość franszyz: integralnej oraz redukcyjnej, nie może przekraczać 500 zł (pięćset złotych). 13. Wykonawca zobowiązuje się pokryć wszystkie zobowiązania na rzecz osób trzecich w przypadku ich dochodzenia od Zamawiającego w wyniku nienależytego wykonania lub braku wykonania niniejszej umowy. 14. Wykonawca zapewni pracownikom odpowiednie warunki pracy zgodnie z przepisami prawa w zakresie BHP i P-Poż. oraz środowiska. Powyższe wymaganie reguluje „Instrukcja w sprawie Podwykonawców", którą wybrany Wykonawca otrzyma po zawarciu umowy. Termin wykonania umowy: od daty zawarcia umowy do 15 kwietnia 2016r. § 4 1. Strony ustalają, że całkowita wartość umowy z prawem opcji zwiększenia zakresu przedmiotowego umowy wynosi ................. zł/ brutto, w tym ……………………... zł netto ( słownie: ....................................... zł + …… % VAT). (jest to wysokość środków przeznaczonych na sfinansowanie zamówienia, kwota to zostanie ujawniona w dniu otwarcia ofert). 2. Strony ustalają, że całkowita wartość umowy zgodnie z ofertą Wykonawcy wynosi .............. zł/ brutto, w tym ………… zł /netto + … % VAT słownie: ……………… 3. Za przedmiot umowy strony ustalają wynagrodzenie jednostkowe zgodnie z przyjętą ofertą w wysokości: 1) odśnieżanie i usuwanie oblodzeń ...................... zł/netto/10m 2 + ...... % VAT, 2 + .....% VAT 2) uszarstnianie ........................................ zł/netto/10 m lub, 1) godzina pracy efektywnej pracownika................... zł/netto/godz. + …....% VAT. 2) godzina pracy nieefektywnej pracownika................. zł/netto/godz. + .....% VAT. 4. Ceny nie będą ulegały zmianie w trakcie trwania umowy. Jedyną podstawą do ich zmiany może być udokumentowana przez Wykonawcę zmiana stawki podatku VAT. 5. Do zmiany ceny określonej w ust.3 umowy z powodów określonych w ust.4 nie zachodzi konieczność zmiany umowy. W takim przypadku wysokość wynagrodzenia należnego Wykonawcy ustalana jest każdorazowo z uwzględnieniem aktualnej stawki podatku VAT obowiązującej na dzień wystawienia faktury. §5 Zamawiający zobowiązuje się do udostępnienia Wykonawcy nieodpłatnie piasku do uszarstniania chodników i placów. Odbiór materiałów uszarstniających będzie następował z terenu bazy MPO przy ul. Grudziądzkiej 159 w Toruniu. §6 1. Podstawą do naliczenia należności za wykonany przedmiot umowy będzie: dla Zadania1- zestawienie wykonanych prac (odśnieżanie, uszarstnianie) potwierdzony każdorazowo przez osobę nadzorującą lub dyspozytora AZ lub protokół wykonanych prac podpisany przez Wykonawcę oraz Zamawiającego dla Zadania 2 / w zależności od złożonej oferty. 2. Wykonawca najpóźniej do trzeciego dnia roboczego po zakończonej dekadzie miesiąca kalendarzowego ma obowiązek złożyć zestawienie prac w jednostkach rzeczowych za daną dekadę. Zestawienia sporządza się na podstawie dziennych raportów lub protokołów z wykonanych zadań. 3. Rozliczenie za wykonaną część przedmiotu umowy będzie następowało na podstawie faktury miesięcznej złożonej wraz z rozliczeniami dekadowymi oraz protokołem odbioru prac za dany miesiąc kalendarzowy. Fakturę należy dostarczyć do Zleceniodawcy nie później niż 5 dni roboczych od zakończenia miesiąca w którym wykonywano usługi. 4. Zamawiający dokona zapłaty należności za wykonaną usługę w terminie …… dni od daty wpływu prawidłowo wystawionej faktury VAT do siedziby Zamawiającego. W przypadku złożenia nieprawidłowej lub pozbawionej załączników, o których mowa ust. 2 i ust. 3, faktura zostanie odesłana do Wykonawcy celem jej uzupełnienia. 5. Osobą upoważnianą przez Zamawiającego do kontaktów z Wykonawcą i wydawania poleceń jest Inspektor ds. Oczyszczania Paweł Misiak lub dyspozytor Akcji Zima. 6. Zamawiający oświadcza, że jest podatnikiem podatku VAT zarejestrowanym pod numerem NIP: 879-016-92-80. 7. Zamawiający zastrzega sobie prawo do zmniejszenia szacowanej wielkości przedmiotu umowy określonego §2 ust. 1 i ust.2 z przyczyn niezależnych od Zamawiającego, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy. 8. Po wyczerpaniu zakresu przedmiotowego przedmiotu umowy, o którym mowa §2 ust.1 i ust 2, Wykonawca rozpocznie świadczenie przedmiotu mowy w ramach przewidzianej przez Zamawiającego opcji z zastrzeżeniem, że zwiększenie zakresu świadczenia przedmiotu umowy nie może przekroczyć kwoty jaką Zamawiający przeznaczył na realizacje zamówienia, o której mowa w §4 ust.1. Rozszerzenie świadczenia nastąpi w sytuacji wystąpienia bardzo intensywnych zjawisk atmosferycznych, których Zamawiający nie mógł przewidzieć na etapie wszczęcia postępowania. Zamawiający przewidział opcje zwiększenia zakresu do 50% szacowanej wielkości przedmiotu umowy określonej w§2 ust.1 i ust.2 oraz wartości przedmiotu zamówienia , o którym mowa w §4 ust.2 niniejszej umowy. Rozliczenie za wykonane prace za zwiększoną wielkość przedmiotu umowy, będzie następowało na zasadach określonych w niniejszej umowie. 9. Wykonawca oświadcza, że zrzeka się wszelkich ewentualnych roszczeń odszkodowawczych wynikających z sytuacji opisanej w ust.7. §7 1. W przypadku odstąpienia od umowy przez Wykonawcę lub Zamawiającego z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 20% niezrealizowanego wynagrodzenia brutto określonego w §4 ust.2 umowy. 2. W przypadku nienależytego wykonania przedmiotu umowy lub niewykonania w terminie, a także w przypadku nieusunięcia zgłoszonych nieprawidłowości opisanych w ust. 3, Zamawiający może żądać od Wykonawcy zapłaty kary umownej w wysokości 1,0 % przysługującego Wykonawcy wynagrodzenia brutto za okres rozliczeniowy za każde niewykonanie, nienależyte wykonanie, lub nie usunięcie nieprawidłowości zgłoszonej w reklamacji. 3. Wszystkie reklamacje dotyczące przedmiotu zamówienia obciążają Wykonawcę. Wszelkie zgłoszone nieprawidłowości dotyczące przedmiotu umowy Wykonawca winien usunąć natychmiast na własny koszt z zastrzeżeniem, że reklamacje pisemne posiadające dokumentację fotograficzną będą rozpatrywane wstecz. 4. Zamawiający ma prawo do dochodzenia na zasadach ogólnych odszkodowania przewyższającego karę umowną. 5. Strony ustalają, że Zamawiający może potrącić należności z tytułu kary umownej bezpośrednio z faktury złożonej przez Wykonawcę. §8 1. Zamawiający ma prawo rozwiązać umowę w trybie natychmiastowym w przypadku : a) zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Wykonawcy lub likwidacji jego przedsiębiorstwa, b) wydania nakazu zajęcia majątku Wykonawcy, c) gdy Wykonawca nie rozpoczął realizacji umowy w terminie 3 dni od daty wezwania do rozpoczęcia realizacji zobowiązań wynikających z umowy lub przerwał jej realizację bez podania przyczyn, d) w przypadku co najmniej dwukrotnego upływu terminu wyznaczonego Wykonawcy przez Zamawiającego w celu zaniechania naruszeń polegających na niewykonaniu umowy lub nienależytym jej wykonaniu. Nie dopuszcza się cedowania praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy na osoby trzecie. §10 1. Wszelkie zmiany i uzupełnienia niniejszej umowy z zastrzeżeniem §4 ust.5 wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 2. Z zastrzeżeniem §4 ust.4 §6 ust.7 i ust.8 nie dopuszcza się istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy. §11 Zamawiający zastrzega sobie prawo do potrącenia z wynagrodzenia Wykonawcy, o ile nastąpią takie okoliczności kar nałożonych na Zamawiającego za nienależyte wykonanie przedmiotu niniejszej umowy przez Straż Miejską, SANEPID, Miejski Zarząd Dróg lub inne upoważnione urzędy i jednostki. §12 1. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego oraz ustawy Prawo zamówień publicznych. 2. Spory mogące wyniknąć z realizacji umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby Zamawiającego. §13 Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron. Wykonawca Zamawiający Załączniki do umowy: 1. Protokołu odbioru prac 2. Zestawienie dekadowe 3. Zestawienie wykonanych zadań	<urn:uuid:2735728a-db13-4b1e-9134-59ca1126fce7>	finepdfs	1.160156	CC-MAIN-2019-26	https://bip.mpo.torun.pl/upload/file/Renata/ZIMA_2016/Umowa_Reczne_chodniki.pdf	2019-06-25T20:35:07Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627999946.25/warc/CC-MAIN-20190625192953-20190625214953-00142.warc.gz	351,312,000	0.999989	0.999993	0.999993	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1766, 5098, 9329, 11394, 12663 ]	2	0
STATUT DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W PRÓSZKOWIE § 1. Dom Pomocy Społecznej w Prószkowie z siedzibą w Prószkowie przy ul. Zamkowej 8, zwany dalej „Domem” działa w szczególności na podstawie: 1) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), 2) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Z 2017 r., poz. 1868), 3) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870), 4) ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.), 5) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964 z późn. zm.). § 2. Dom Pomocy Społecznej w Prószkowie jest jednostką organizacyjną Powiatu Opolskiego, prowadzoną w formie jednostki budżetowej. § 3. 1. Dom Pomocy Społecznej jest domem pobytu stałego. 2. Dom jest przeznaczonym dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz przewlekle somatycznie chorych. 3. Decyzje administracyjne o umieszczeniu w Domu, z upoważnienia Starosty Opolskiego, wydaje dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu. 4. Pobyt w Domu jest odpłatny. Wysokość opłaty za pobyt ustala organ kierujący w decyzji o skierowaniu. § 4. 1. Domem kieruje dyrektor odpowiedzialny za jego działalność przy pomocy: 1) zastępcy dyrektora, 2) głównego księgowego, 3) kierowników odpowiedzialnych za pracę poszczególnych komórek organizacyjnych. 2. Dyrektor reprezentuje Dom na zewnątrz oraz podejmuje decyzje w zakresie jego funkcjonowania, w ramach udzielonego pełnomocnictwa. 3. Dyrektor Domu jest pracodawcą wobec pracowników Domu. § 5. Dyrektor Domu wydaje zarządzenia związane z funkcjonowaniem jednostki. § 6. Podstawowym przedmiotem działalności Domu jest w szczególności: 1) zapewnienie mieszkańcom Domu całodobowej opieki, 2) świadczenie usług w zakresie zaspakajania potrzeb bytowych, opiekuńczych, wspomagających i edukacyjnych na poziomie standardu określonego w ustawie o pomocy społecznej oraz przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie, 3) zapewnienie przy realizacji usług określonych w pkt. 2 wolności osobistej, intymności, poczucia bezpieczeństwa, poszanowania godności osobistej oraz samodzielności, uwzględniającej indywidualny stopień sprawności psychofizycznej, 4) realizacja indywidualnych potrzeb mieszkańców poprzez powołane zespoły terapeutyczno-opiekuńcze, 5) rozwój aktywności mieszkańców poprzez organizację zajęć terapeutycznych, 6) umożliwienie korzystania z przystępujących, na podstawie odrębnych przepisów, świadczeń zdrowotnych, 7) zapewnienie rehabilitacji leczniczej, 8) zapewnienie ochrony zdrowia psychicznego, 9) promowanie zdrowia oraz prowadzenie działań zapobiegawczych. § 7. 1. Oprócz działalności podstawowej, określonej w § 6, Dom prowadzi ośrodek wsparcia w formie dziennego domu pomocy. 2. Dzienny dom pomocy jest komórką organizacyjną Domu. § 8. 1. Dzienny dom pomocy przeznaczony jest dla osób, które ze względu na wiek, stan zdrowia, niepełnosprawność, sytuację życiową, czy też trudności w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego wymagają wsparcia osób trzecich. 2. Przedmiotem działalności dziennego domu pomocy jest w szczególności: 1) udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, 2) podnoszenie sprawności i aktywizowanie poprzez udział w terapii zajęciowej oraz treningach umiejętności, 3) udzielanie pomocy w załatwianiu spraw osobistych, 4) zaspakajanie potrzeb bytowych w zakresie wyżywienia, higieny oraz organizacji czasu, 5) zaspakajanie potrzeb zdrowotnych m.in. poprzez świadczenie usług w zakresie aktywności ruchowej i kinezyterapii, organizowanie pomocy i wsparcia psychologicznego, 6) realizacja potrzeb kulturalnych, rekreacyjnych, turystycznych i towarzyskich, 7) aktywizowanie i zaangażowanie w działania samopomocowe oraz na rzecz środowiska lokalnego. 3. W dziennym domu pomocy mogą być prowadzone miejsca całodobowego okresowego pobytu. § 9. 1. W sprawach kierowania do dziennego domu pomocy ma zastosowanie § 3 ust. 3 Statutu. 2. Usługi świadczone przez dzienny dom pomocy są odpłatne. 3. Wysokość opłaty ustala w decyzji o skierowaniu dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu, działający z upoważnienia Starosty Opolskiego. § 10. Prawa i obowiązki mieszkańców Domu oraz osób korzystających z usług dziennego domu pomocy określają regulaminy wprowadzone zarządzeniem przez dyrektora Domu. § 11. 1. Dom prowadzi gospodarkę finansową dla jednostek budżetowych na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870) i przepisów wykonawczych. 2. Podstawą gospodarki finansowej Domu jest plan finansowy opracowany przez dyrektora Domu. 3. Czynności kancelaryjne i biurowe wykonywane są zgodnie z instrukcją kancelaryjną wprowadzoną zarządzeniem przez dyrektora Domu. 4. Obieg dokumentów księgowych określa instrukcja wprowadzona zarządzeniem przez dyrektora Domu. § 12. W celu realizacji zadań Dom współpracuje z organami administracji samorządowej, rządowej, organizacjami społecznymi i innymi podmiotami. § 13. Zmiany Statutu Domu dokonywane są w trybie przewidzianym dla jego ustalenia. UZASADNIENIE Zmiana Statutu Domu Pomocy Społecznej w Prószkowie podyktowana jest: 1. Zmianą przepisów prawnych, stanowiących podstawę działalności domów pomocy społecznej, a w szczególności: 1) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), 2) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870), 3) ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.), 4) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964 z późn. zm.). 2. Rozszerzeniem zakresu działalności Domu Pomocy Społecznej w Prószkowie o prowadzenie ośrodka wsparcia w formie dziennego domu pomocy, o którym mowa w art. 51 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769). PRZEWODNICZĄCY ZARZĄDU POWIATU Henryk Łakwa DYREKTOR mgr Ryszard Ciupak	7e8a41e8-1e92-435f-8a4b-11d633fc6000	finepdfs	1.84082	CC-MAIN-2021-39	https://bip.powiatopolski.pl/download/attachment/26666/statut-domu-pomocy-spolecznej-w-proszkowie.pdf	2021-09-25T03:31:43+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057589.14/warc/CC-MAIN-20210925021713-20210925051713-00540.warc.gz	194,072,286	0.999886	0.999962	0.999962	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2557, 5280, 6279 ]	1	0
Zarządzenie Nr 107/07 Burmistrza Miasta Chojnowa z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie zmiany w budżecie Miasta Chojnowa na rok 2007. Na podstawie art. 30 ust.2 pkt. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr. 142, poz. 1591, ze zm.) i art. 188 ust.1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104, ze zm.) Burmistrz Miasta Chojnowa zarządza, co następuje: § 1. Dokonuje się zmiany w budżecie Miasta Chojnowa na rok 2007 zgodnie z załącznikiem Nr 1 § 2. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia. Burmistrz Miasta Chojnowa Jan Serkies \| Dział \| Rozdział \| § \| Treść \| Zwiększenie \| Zmniejszenie \| \|-------\|----------\|---\|-----------------------------------------------------------------------\|-------------\|--------------\| \| 754 \| \| \| Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa \| 2 500 \| 2 500 \| \| \| 75411 \| \| Komendy powiatowe Państwowej Straży Pożarnej \| 2 500 \| \| \| \| 2320 \| \| dotacje celowe przekazane dla powiatu na zadania \| 2 500 \| \| \| \| \| \| bieżące realizowane na podstawie porozumień (umów) \| \| \| \| \| \| \| między j.s.t \| \| \| \| \| 75414 \| \| Obrona cywilna \| 2 500 \| \| \| \| 4300 \| \| zakup usług pozostałych \| 2 500 \| \| \| 801 \| \| \| Oświata i wychowanie \| 39 618 \| \| \| \| 80101 \| \| Szkoły podstawowe - SP nr 4 \| 18 766 \| \| \| \| 4010 \| \| wynagrodzenia osobowe pracowników \| 18 766 \| \| \| \| 80110 \| \| Gimnazja - Gimnazjum Nr 2 \| 20 852 \| \| \| \| 4010 \| \| wynagrodzenia osobowe pracowników \| 20 852 \| \| \| \| 80195 \| \| Pozostała działalność \| 39 618 \| \| \| \| 4300 \| \| zakup usług pozostałych \| 39 618 \| \| \| 854 \| \| \| Edukacyjna opieka wychowawcza \| 180 \| 180 \| \| \| 85401 \| \| Świetlice szkolne - Gimnazjum nr 1 \| 180 \| 180 \| \| \| 4280 \| \| zakup usług zdrowotnych \| 180 \| \| \| \| 4580 \| \| pozostałe odsetki \| 180 \| \| \| \| \| \| Ogółem \| 42 298 \| 42 298 \| Burmistrz Miasta Chojnowa Jan Serkies	<urn:uuid:2b7eee52-8b7e-44a7-99eb-632b037109a0>	finepdfs	1.128906	CC-MAIN-2020-50	http://bip.chojnow.net.pl/zalaczniki/705/107-2007.pdf	2020-12-04T21:48:43+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141743438.76/warc/CC-MAIN-20201204193220-20201204223220-00640.warc.gz	11,796,367	0.99922	0.998812	0.998812	[ "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 615, 3320 ]	1	0
Kodeks etyki pracowników Urzędu Miejskiego w Lipnie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia 30/2011 Burmistrza Miasta Lipna z dnia 16.05.2011r. Rozdział 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE § 1. 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania pracowników Urzędu Miejskiego w Lipnie, zwanego dalej „Urzędem", podczas wykonywania przez nich zadań publicznych. 3. Pracownicy Urzędu traktują pracę jako słuŜbę publiczną, na zajmowanych stanowiskach słuŜą przede wszystkim społeczności lokalnej tak, by pogłębić zaufanie mieszkańców do Urzędu, przestrzegają porządku prawnego i dobrych obyczajów. 2. Zasady określone w Kodeksie dotyczą wszystkich pracowników Urzędu oraz osób świadczących pracę na jakiejkolwiek innej podstawie. Rozdział 2. POSTANOWIENIA SZCZEGÓŁOWE § 2. Pracownik Urzędu dba o wykonywanie powierzonych jemu zadań publicznych oraz wykorzystywanie środków publicznych z uwzględnieniem przede wszystkim interesu wspólnoty samorządowej oraz indywidualnego interesu obywateli. Pracownik Urzędu przestrzega i działa zgodnie z zasadami: B) bezstronności i bezinteresowności, A) praworządności, C) odpowiedzialności, E) dbałości o dobre imię Urzędu Miejskiego w Lipnie i pracowników w nim zatrudnionych, D) jawności, F) godnego zachowania w miejscu pracy i poza nim, G) uprzejmości i Ŝyczliwości w kontaktach z interesantami, zwierzchnikami, radnymi, podwładnymi i współpracownikami. § 3. PRAWORZĄDNOŚĆ. 1. SłuŜba publiczna opiera się na zaufaniu publicznym i wymaga od pracownika Urzędu bezwzględnego przestrzegania przepisów prawa. 1) przy załatwianiu powierzonych spraw działa na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, mając na względzie interes publiczny i słuszny interes interesanta, 2. Pracownik , w szczególności: 2) rozpatruje sprawy bez zbędnej zwłoki, 4) udziela interesantom rzeczowych i wyczerpujących informacji na temat obowiązujących przepisów prawa oraz wskazuje moŜliwości zgodnego z prawem załatwienia sprawy, 3) zgłasza przełoŜonemu zastrzeŜenia co do celowości oraz zgodności z prawem otrzymanego polecenia, 5) ujawnia próby marnotrawstwa, defraudacji środków publicznych, naduŜywania władzy i korupcji, 6) wykorzystuje dostępne w Urzędzie instrumenty w celu zdobycia pełnej wiedzy w zakresie obowiązujących aktów prawnych. . § 4. BESTRONNOŚĆ I BEZINTERESOWNOŚĆ 1. Pracownik Urzędu wykonuje powierzone mu zadania wyłącznie w oparciu o obiektywną ocenę stanu faktycznego oraz obowiązujące przepisy, stawiając interes publiczny ponad interes osobisty. 1) wszechstronnie wyjaśnia stan faktyczny i prawny poszczególnych spraw, 2. Pracownik, w szczególności: 2) przy załatwianiu spraw kieruje się wyłącznie obiektywną oceną ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego a rozstrzygnięcie podejmuje w oparciu o obowiązujący stan prawny, 4) nie uczestniczy w podejmowaniu decyzji w sprawach, w których ma bezpośredni lub choćby pośredni interes osobisty, osób jemu bliskich i znajomych, 3) nie przyjmuje Ŝadnych korzyści materialnych ani osobistych z tytułu pełnionej funkcji lub zajmowanego stanowiska, 5) nie wykorzystuje i nie pozwala na wykorzystywanie powierzonych mu zasobów i mienia publicznego w celach prywatnych, 7) w wykonywaniu zadań i obowiązków jest neutralny politycznie, 6) powstrzymuje się od wszelkich form faworyzowania interesantów Urzędu, 8) nie podejmuje się Ŝadnych prac ani zajęć, które kolidują z obowiązkami słuŜbowymi oraz mogą wpłynąć na status pracownika samorządowego. § 5. ODPOWIEDZIALNOŚĆ. 1. Pracownik Urzędu odpowiada za rzetelne i legalne wykonanie zleconych zadań, nie uchyla się od podejmowania decyzji i trudnych rozstrzygnięć. 1) dba o rozwój swych kwalifikacji zawodowych oraz rozwija wiedzę zawodową, 2. Pracownik, w szczególności: 2) dokłada wszelkich starań, by powierzone mu zadania wykonywać sumiennie dąŜąc do uzyskania jak najlepszych rezultatów swojej pracy i mając na względzie wnikliwie i rozwaŜne wykonywanie powierzonych mu zadań, 4) udziela zwierzchnikom obiektywnych, zgodnych z najlepszą wolą i wiedzą informacji i opinii, włącznie z oceną legalności i celowości działań zwierzchników, 3) korzysta z przysługujących mu uprawnień wyłącznie dla osiągnięcia celów, dla których uprawnienia te zostały mu powierzone mocą stosownych przepisów, 5) jest gotowy do podjęcia krytyki, uznania swoich błędów oraz do ich naprawienia, ą staranno ść i gospodarno ść . 6) zarządzając powierzonym majątkiem i środkami publicznymi wykazuje naleŜyt § 6. JAWNOŚĆ. Pracownik Urzędu udostępnia osobom zainteresowanym Ŝądane przez nich informacje i umoŜliwia dostęp do publicznych dokumentów, zgodnie z zasadami określonymi w ustawach. § 7. GODNE REPREZENTOWANIE. 1. Pracownik Urzędu ma na względzie dobro wspólnoty samorządowej. Swoim postępowaniem w miejscu pracy oraz poza nim podkreśla powagę Urzędu oraz kształtuje pozytywny wizerunek miasta i Urzędu. 2. Pracownik Urzędu swą opinię w sprawach naleŜących do Urzędu wyraŜa w sposób powściągliwy i rozwaŜny, unikając stwierdzeń wulgarnych, aroganckich bądź w inny sposób naruszających powszechnie akceptowane zasady dobrego zachowania. § 8. LOJALNOŚĆ. Pracownik Urzędu: 2) dba o dobre imię Urzędu i Miasta, 1) jest lojalny wobec podwładnych i przełoŜonych oraz traktuje ich z szacunkiem i jest gotowy do wykonywania poleceń słuŜbowych, w granicach określonych przepisami prawa, 3) nie wyraŜa wobec osób postronnych i podwładnych ocen krytycznych, dotyczących pracy organów miasta i innych pracowników a ewentualnie zastrzeŜenia i opinie przekazuje w trybie wynikającym z obowiązujących regulacji, 5) dba o dobre stosunki między współpracownikami, okazując wszechstronną pomoc w realizacji zadań słuŜbowych. 4) swoją pracą i postawą wspiera przełoŜonych poprzez kompetentną, terminową realizację otrzymanych poleceń oraz udziela pomocy współpracownikom, § 9. UPRZEJMOŚĆ, śYCZLIWOŚĆ. W kontaktach z interesantami Urzędu pracownik zachowuje się uprzejmie, okazuje im zrozumienie, słuŜy pomocą w kaŜdej sprawie, ugruntowując przekonanie o słuŜebnej roli administracji samorządowej wobec kaŜdego interesanta Urzędu. Rozdział 3. POSTANOWIENIA KOŃCOWE § 10. W razie potwierdzenia naruszenia postanowień kodeksu Burmistrz Miasta moŜe podjąć decyzję o zastosowaniu kary porządkowej wskazanej w art. 108 Kodeksu pracy.	<urn:uuid:a0bc52ae-ae46-4b1c-a9b5-6dce97a82975>	finepdfs	2.234375	CC-MAIN-2023-40	https://umlipno.bipgov.net/download/1306410289-zal_1.pdf	2023-10-04T07:43:36+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233511361.38/warc/CC-MAIN-20231004052258-20231004082258-00116.warc.gz	631,545,087	0.99998	0.999987	0.999987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2231, 5033, 6213 ]	1	3
MAXXO 2.0 TYP TYPE nierozkładany WYPEŁNIENIE pasy elastyczne system SoftLayers™ – kompozycja specjalnie dobranych pianek elastycznych dla uzyskania najlepszego komfortu selekcjonowane pierze naturalne o wysokiej klasie sprężystości / możliwość zamiany na wypełnienie antyalergiczne NOGI lite drewno dębowe, kolor czarny projekt: Juanny Barcelò Borges Wyraziste bryły architektoniczne, które przyciągają wzrok mocnymi wzorniczo podłokietnikami. Charakteryzuje się geometrycznymi liniami krawieckiego rzemiosła. Zapewnia natychmiastowe uczucie komfortu. non-folding FILLING flexible stripes SoftLayers system - a composition of specially selected flexible foams to ensure the best comfort selected natural feathers of high elasticity class/ possible replacement with anti-alergic filling LEGS solid oak wood, black color design: Juanny Barcelò Borges Strong architectural volumes that catches the eye with its overflowing armrests. Characterised by geometric lines of sartorial craftsmanship. Providing instantly a sensation of comfort. Sofa 1 / Sofa 1 2120 Sofa 2 / Sofa 2 Sofa 3 / Sofa 3 3020 Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego. \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| 7 \| Wysokość nóżek / Legs height \| \| 4 \| Szerokość podłokietnika / Armrest width \| 380 \| \| \| Siedzisko lewe 1 / Left seat 1 Siedzisko lewe 3 / Left seat 3 \| Wymiary techniczne (mm) / technical informations (mm) \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| 1020 \| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| 720 \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| 7 \| Wysokość nóżek / Legs height \| 20 \| \| 4 \| Szerokość podłokietnika / Armrest width \| 380 \| \| \| \| Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego. All offered products can be ordered in the left and right option. Siedzisko lewe 2 / Left seat 2 1980 MAXXO 2.0 Siedzisko centralne 1 / Central seat 1 Siedzisko centralne 2/ Central seat 2 Siedzisko centralne 3 / Central seat 3 Siedzisko centralne 4 / Central seat 4 Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego. \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| \| \| MAXXO 2.0 Siedzisko centralne 5 / Central seat 5 Siedzisko centralne 6 / Central seat 6 Siedzisko centralne 7 / Central seat 7 Siedzisko centralne 8 / Central seat 8 Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego. \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| \| \| Element narożny lewy / Left corner piece Szezlong lewy 1 / Left chaise longue 1 Półwysep prawy / Right backrest sofa module Szezlong lewy 2 / Left chaise longue 2 Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego. \| Wymiary techniczne (mm) / technical informations (mm) \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| 1020 \| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| 720 \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| 7 \| Wysokość nóżek / Legs height \| 20 \| \| 4 \| Szerokość podłokietnika / Armrest width \| 380 \| \| \| \| MAXXO 2.0 Puf 3 / Pouf 3 1200 1020 1200 Puf 2 / Pouf 2 800 800 800 Puf 1 / Pouf 1 750 1020 750 \| Wymiary techniczne (mm) / technical informations (mm) \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Wysokość całkowita / Total height \| 730 \| 5 \| Głebokość całkowita / Total depth \| 1020 \| \| 2 \| Wysokość siedziska / Seat height \| 370 \| 6 \| Głębokość siedziska / Seat depth \| 720 \| \| 3 \| Wysokość podłokietnika / Armrest height \| 510-550 \| 7 \| Wysokość nóżek / Legs height \| 20 \| \| 4 \| Szerokość podłokietnika / Armrest width \| 380 \| \| \| \| Wszystkie oferowane produkty można zamówić również w formie odbicia lustrzanego.	<urn:uuid:90349224-687d-437b-be5b-f7e0055a27c8>	finepdfs	1.05957	CC-MAIN-2025-08	https://nobonobo.pl/wp-content/uploads/2024/09/maxxo_2.0_specyfikacja_PL-ENG.pdf	2025-02-09T05:49:31+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951591.15/warc/CC-MAIN-20250209034623-20250209064623-00609.warc.gz	391,264,135	0.994628	0.995146	0.995146	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1052, 1547, 2247, 2763, 3277, 3974, 4612 ]	1	0
ZAPYTANIE OFERTOWE „Realizacja Usługi alternatywnej na świadczenie szkole usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu w projekcie Ogólnopolska Sieć Edukacyjna" Części nr 1 – 2382 znak postępowania: ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020] Termin składania ofert - do dnia 07.10.2020 r. do godz. 09:00 ZATWIERDZAM: Dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym ____________________________ podpis Zamawiającego Warszawa, dnia 29 września 2020 r. I. Nazwa oraz adres Zamawiającego: Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa Państwowy Instytut Badawczy (zwana dalej „NASK" lub „Zamawiający") ul. Kolska 12, 01-045 Warszawa Tel.: +48 223808200 Faks: +48 223808391 E-mail: email@example.com Adres strony internetowej: www.nask.pl II. Zasady prowadzenia postępowania: 1. Niniejsze zapytanie ofertowe (zwane dalej „Postępowaniem", „Zapytaniem") prowadzone będzie w sposób zapewniający przejrzystość oraz zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców (Wykonawca jest zwany dalej także „Operatorem"). 2. W związku z faktem, iż przedmiot niniejszego zamówienia dotyczy zamówień, o których mowa w art. 4 pkt 10 lit. c ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1843 z późn.zm.) – dalej ustawy Pzp, do niniejszego postępowania nie mają zastosowanie przepisy określone w ustawie Pzp. 3. Zasady prowadzenia postępowania reguluje niniejsze Zapytania ofertowe. 4. Postępowanie prowadzone jest w języku polskim. 5. Postępowanie prowadzone jest przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. III. Przedmiot zamówienia: 1. Przedmiotem zamówienia jest realizacja Usługi alternatywnej na świadczenie szkole usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu niespełniającej parametrów określonych w art. 5 pkt 2 Ustawy OSE w projekcie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. 2. Szczegółowy opis, zakres i warunki realizacji zamówienia określa Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) - stanowiący Załącznik nr 3 do Zapytania ofertowego oraz Wzór Umowy (WU) – stanowiący Załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego. 3. Przedmiot zamówienia jest podzielony na 2382 Części, wskazanych w Załączniku nr 3 do Zapytania ofertowego - SOPZ. 4. Regulacje zawarte w niniejszym Zapytaniu ofertowym należy traktować analogicznie dla każdej Części zamówienia, z wyjątkiem poszczególnych pozycji Formularza cenowego (Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego i jednocześnie Załącznik nr 6 do Umowy), które zostały przygotowane odrębnie dla każdej Części zamówienia (każda z pozycji Formularza cenowego to odrębna Część postępowania). Zamawiający umieścił na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe, wersję edytowalną Formularza cenowego (w pliku excel). Formularz cenowy został przygotowany dla wszystkich Części postępowania (jeden plik excel zawiera wykaz wszystkich Części postępowania, z czego każda pozycja stanowi Formularz cenowy dla danej Części postępowania). 5. Oznaczenie przedmiotu zamówienia według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV): 64210000-1 Usługi telefoniczne i przesyłu danych 6. Termin realizacji zamówienia: Uruchomienie poszczególnej Usługi alternatywnej musi nastąpić najpóźniej w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia do Operatora usługi alternatywnej Zamówienia. 7. OSE będzie zamawiać Usługę alternatywną na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy od daty jej uruchomienia, z możliwością jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia. 8. Zamawiający nie zastrzega obowiązku osobistego wykonania przez Wykonawcę kluczowych części zamówienia. Zamawiający dopuszcza udział podwykonawców w realizacji zamówienia. 9. Status podwykonawcy jest interpretowany zgodnie z definicją umowy o podwykonawstwo, gdzie za umowę o podwykonawstwo należy rozumieć umowę w formie pisemnej o charakterze odpłatnym, której przedmiotem są usługi stanowiące część niniejszego zamówienia, zawartej pomiędzy wybranym przez Zamawiającego Wykonawcą, a innym podmiotem (podwykonawcą). IV. Warunki udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonywania oceny ich spełniania, przesłanki wykluczenia oraz oświadczenia i dokumenty na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz braku podstaw do wykluczenia: 1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące: 1) kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej tj. wykażą, iż posiadają uprawnienia do prowadzenia działalności telekomunikacyjnej zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2019 r. poz. 2460) i są podmiotem wpisanym do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych lub rejestru jednostek samorządu terytorialnego wykonujących działalność w zakresie telekomunikacji, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia każdy z nich musi posiadać wyżej wymienione uprawnienia. 2. W celu potwierdzenia spełniania ww. warunków udziału w postępowaniu, Zamawiający zweryfikuje uprawnienia Wykonawcy: - w przypadku przedsiębiorców telekomunikacyjnych, w rejestrze prowadzonym przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, dostępnym pod adresem: https://bip.uke.gov.pl/rpt/rejestr-przedsiebiorcowtelekomunikacyjnych - w przypadku jednostek samorządu terytorialnego, w rejestrze prowadzonym przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, dostępnym pod adresem: https://bip.uke.gov.pl/rjst/ 3. Zamawiający wykluczy z postępowania Wykonawcę: 1) w stosunku do którego otwarto likwidację, w zatwierdzonym przez sąd układzie w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest przewidziane zaspokojenie wierzycieli przez likwidację jego majątku lub sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 332 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Praw restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2019 poz. 243) lub którego upadłość ogłoszono, z wyjątkiem Wykonawcy, który po ogłoszeniu upadłości zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu, jeżeli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku upadłego, chyba że sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2019 poz. 498). 2) który nie wykazał spełniania warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w rozdziale IV pkt 1 powyżej. 3) Wykonawcę, który w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa wprowadził Zamawiającego w błąd przy przedstawieniu informacji, że nie podlega wykluczeniu, spełnia warunki udziału w postępowaniu lub obiektywne i niedyskryminacyjne kryteria, zwane dalej „kryteriami selekcji", lub który zataił te informacje lub nie jest w stanie przedstawić wymaganych dokumentów; 4) Wykonawcę, który w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa przedstawił informacje wprowadzające w błąd Zamawiającego, mogące mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez Zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia. 4. W celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia Wykonawcy z udziału w postępowaniu, na podstawie przesłanki, o której mowa w rozdziale IV pkt 3 ppkt 1): 1) Zamawiający pobierze z bezpłatnych i ogólnodostępnych baz danych, w szczególności rejestrów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2020 poz. 346) odpis dotyczący Wykonawcy z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji. 2) W przypadku podmiotu zagranicznego Wykonawca zobowiązany jest złożyć następujące dokumenty: a. Jeżeli Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast dokumentu, o którym mowa w pkt powyżej, Wykonawca składa dokument lub dokumenty wystawione w kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzające, że: nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości, wystawiony/e nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. b. Jeżeli w kraju w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w lit. a) powyżej, zastępuje się je dokumentem zawierającym oświadczenie Wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, złożone przed notariuszem lub przed organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania wykonawcy. Dokument powinien być wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. 5. Ocena spełniania ww. warunku zostanie dokonana według formuły „spełnia – nie spełnia". 6. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia. 1) W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, żaden z nich nie może podlegać wykluczeniu, o którym mowa w rozdziale IV pkt 3 ppkt 1), 3) i 4), natomiast spełnianie warunku udziału w postępowaniu, o którym mowa w rozdziale IV pkt 1 ppkt 1) musi spełniać każdy z nich. 2) W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, Zamawiający pobierze dokument o którym mowa w rozdziale IV pkt 4 ppkt 1) oraz w rozdziale IV pkt 2 dla każdego z Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. 7. W niniejszym postępowaniu Zamawiający najpierw zbada czy oferta nie podlega odrzuceniu oraz dokona oceny ofert w ramach kryterium oceny ofert o których mowa w rozdziale X pkt 1 Zapytania ofertowego, a następnie zbada, czy Wykonawca, którego oferta została najwyżej oceniona, nie podlega wykluczeniu oraz czy spełnia warunki udziału w postępowaniu. V. Opis sposobu sporządzenia oferty: 1. Oferta wraz z załącznikami musi zostać złożona, pod rygorem nieważności, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej tj. w formie skanów podpisanych przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy lub w postaci elektronicznej i opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy, przesłanych na adres: firstname.lastname@example.org. 2. Oferta wraz z załącznikami musi zostać zaszyfrowana i przesłana w następujący sposób: 1) W tytule przesłanej wiadomości zawierającej ofertę wraz z załącznikami należy wskazać znak postępowania tj. ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020] oraz nazwę Wykonawcy. 2) Podpisana oferta wraz z załącznikami (wszystkie dokumenty, które składa Wykonawca) musi zostać skompresowana w programie ZIP oraz zaszyfrowana, tj. opatrzona hasłem dostępowym. 3) Wykonawca przesyła Zamawiającemu zaszyfrowaną ofertę wraz z załącznikami w taki sposób, aby dokument ten dotarł do Zamawiającego przed upływem terminu składania ofert. Datą otrzymania oferty wraz z załącznikami będzie potwierdzenie dostarczenia wiadomości zawierającej ofertę wraz z załącznikami do serwera pocztowego Zamawiającego. 4) Wykonawca, przesyłając ofertę wraz z załącznikami, żąda potwierdzenia dostarczenia wiadomości. 5) Wykonawca przekazuje hasło dostępu do złożonej oferty wraz z załącznikami po upływie terminu składania ofert jednak nie później niż w ciągu 60 minut od upływu terminu na składanie ofert, na adres: email@example.com. 6) Wykonawca, przesyłając hasło dostępu, żąda potwierdzenia dostarczenia wiadomości. 7) W przypadku braku przekazania przez Wykonawcę hasła dostępu do oferty wraz z załącznikami w sposób określony w ppkt. 5 powyżej, Zamawiający w godzinach 8.00-14.00 jednokrotnie wezwie Wykonawcę do przekazania hasła dostępu oferty w ciągu 120 minut od wezwania przez Zamawiającego, zgodnie z Rozdziałem IX pkt 3 Zapytania ofertowego. 3. Zamawiający nie dopuszcza złożenia oferty w postaci papierowej w siedzibie Zamawiającego. 4. Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych na dowolną liczbę części postępowania. 5. Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę na każdą część postępowania. Wykonawca ma prawo zmienić złożoną przez siebie ofertę, postępując w sposób opisany w Rozdziale VI pkt 5 Zapytania ofertowego, jak również ma prawo złożyć nową ofertę, jednak tylko w przypadku, gdy wycofa wcześniej złożoną ofertę, zgodnie z Rozdziałem VI pkt 6 Zapytania. Złożenie więcej niż jednej oferty na daną część spowoduje odrzucenie wszystkich ofert złożonych przez Wykonawcę w danej części postępowania. 6. Wykonawca składa ofertę zgodnie z wymaganiami określonymi w Zapytaniu. Treść oferty musi odpowiadać treści Zapytania ofertowego. 7. Oferta składa się z: 1) Wypełnionego i podpisanego Formularza „Oferta" – według wzoru stanowiącego Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego. Formularz należy złożyć przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan oferty lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres e-mail wskazany w pkt 1, w sposób opisany w pkt 2 powyżej. 2) Wypełnionego i podpisanego Formularza Cenowego – według wzoru stanowiącego Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego. Wykonawca zobowiązany jest do wypełnienia Formularza Cenowego w formie elektronicznej (Excel), zgodnie z formułami zastosowanymi przez Zamawiającego, a następnie podpisania Formularza. Wypełniony i podpisany Formularz Cenowy należy złożyć przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan Formularza lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres e-mail wskazany w pkt 1, w sposób opisany w pkt 2 powyżej. W przypadku, gdy Wykonawca składa skan podpisanego Formularza, Formularz musi zostać wydrukowany w formacie zapewniającym czytelność dokumentu. Zamawiający zaleca wydrukowanie Formularza w formacie A3. 3) dokumentów, o których mowa w Rozdziale IV pkt 4 ppkt 2) Zapytania ofertowego - w przypadku podmiotu zagranicznego. Dokumenty należy złożyć przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan dokumentów lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres e-mail wskazany w pkt 1, w sposób opisany w pkt 2 powyżej. 9. W przypadku zastrzeżenia części oferty jako tajemnica przedsiębiorstwa, Wykonawca powinien załączyć do oferty stosowne wyjaśnienia mające wykazać, iż zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 2018 r., poz. 419 z późn. zm.). Nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli Wykonawca, nie później niż w terminie składania ofert, zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane oraz wykazał, iż zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Wykonawca nie może zastrzec informacji, o których mowa w rozdziale VI pkt 8 Zapytania ofertowego. Zastrzeżenie informacji, które nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji będzie traktowane, jako bezskuteczne i skutkować będzie zgodnie z uchwałą SN z 20 października 2005 (sygn. III CZP 74/05) ich odtajnieniem. Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji rozdział 2, art. 11 ust. 2 „przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności." 10. Oferta wraz z załącznikami (a także zmiana oferty, powiadomienie Zamawiającego o wycofaniu złożonej przez Wykonawcę oferty) musi być podpisana zgodnie z: a) art. 78 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn.zm.), czyli musi być opatrzona własnoręcznym podpisem osoby upoważnionej do reprezentowania Wykonawcy, zgodnie z formą reprezentacji Wykonawcy określoną w rejestrze lub innym dokumencie właściwym dla danej formy organizacyjnej Wykonawcy albo przez upełnomocnionego przedstawiciela Wykonawcy. Podpis musi być czytelny, pozwalający na identyfikację osoby podpisującej ofertę. lub b) art. 78 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn.zm.), czyli musi być opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy, zgodnie z formą reprezentacji Wykonawcy określoną w rejestrze lub innym dokumencie właściwym dla danej formy organizacyjnej Wykonawcy albo przez upełnomocnionego przedstawiciela Wykonawcy. 11. Jeżeli osoba/osoby podpisująca ofertę działa na podstawie pełnomocnictwa, pełnomocnictwo to musi w swej treści jednoznacznie wskazywać uprawnienie do podpisania oferty. Pełnomocnictwo do podpisania oferty musi zostać dołączone do oferty (o ile pełnomocnictwo do podpisania oferty nie wynika z innych dokumentów załączonych przez Wykonawcę) i złożone przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan pełnomocnictwa lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres e-mail wskazany w pkt 1, w sposób opisany w pkt 2 powyżej. 12. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, Wykonawcy ustanawiają pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia. Pełnomocnictwo musi zostać dołączone do oferty i złożone przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan pełnomocnictwa lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres e-mail wskazany w pkt 1, w sposób opisany w pkt 2 powyżej. 13. Oferta wraz z załącznikami musi być sporządzona w języku polskim. Każdy dokument składający się na ofertę sporządzony w innym języku niż język polski powinien być złożony wraz z tłumaczeniem na język polski. W razie wątpliwości uznaje się, iż wersja polskojęzyczna jest wersją wiążącą. 14. Wykonawca ponosi wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty. VI. Sposób oraz termin składania ofert: 1. Ofertę wraz z załącznikami należy złożyć, pod rygorem nieważności, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej tj. w formie skanów lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisanych przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy, skompresowanych w programie ZIP i przesłanych na wskazany poniżej adres e-mail. Oferta wraz z załącznikami musi zostać złożona przed upływem terminu na składanie ofert. Dokładny sposób sporządzenia oferty został opisany w Rozdziale V Zapytania ofertowego. 2. Zamawiający zastrzega możliwość przedłużenia terminu składania ofert. Informację o przedłużeniu terminu składania ofert, Zamawiający zamieści na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe. 3. Wykonawca powinien, w tytule/temacie przesłanej wiadomości zawierającej ofertę wraz z załącznikami wskazać znak postępowania tj. ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020] oraz nazwę Wykonawcy, a następnie w treści wiadomości wskazać: Oferta w postępowaniu o udzielenie zamówienia na: „Realizacja Usługi alternatywnej na świadczenie szkole usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu w projekcie Ogólnopolska Sieć Edukacyjna" znak postępowania ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020] Część nr ………. oraz wskazywać dane Wykonawcy/Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia 4. Oferta wraz z załącznikami (wszystkie dokumenty, które składa Wykonawca) muszą zostać skompresowane w programie ZIP i zaszyfrowane zgodnie z Rozdziałem V pkt 2 Zapytania ofertowego. Wykonawca przekazuje hasło dostępu do złożonej oferty wraz z załącznikami po upływie terminu składania ofert jednak nie później niż w ciągu 60 minut od upływu terminu na składanie ofert, na adres e-mail wskazany poniżej. 4. Wykonawca może wprowadzić zmiany oferty pod warunkiem, że nastąpi to przed wyznaczonym przez Zamawiającego terminem składania ofert. Zmiana oferty musi jasno wskazywać wolę Wykonawcy w tym zakresie. Zmiana oferty wymaga jej złożenia, pod rygorem nieważności, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. w formie skanu lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym podpisanego przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy), przesłanego na adres: firstname.lastname@example.org. Wykonawca powinien, w tytule/temacie przesłanej wiadomości zawierającej zmianę oferty wskazać znak postępowania tj. ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW[OSE2020], nazwę Wykonawcy wraz z informacją „zmiana oferty". Zmiana oferty wraz z załącznikami musi zostać złożona i zaszyfrowana zgodnie z Rozdziałem V pkt 2 Zapytania ofertowego. Do zmiany oferty Wykonawca dołączy stosowne dokumenty, potwierdzające, że zmiana oferty została podpisana przez osobę uprawnioną do reprezentowania Wykonawcy. Zamawiający nie dopuszcza złożenia zmiany oferty w postaci papierowej w siedzibie Zamawiającego. 5. Wykonawca może wycofać złożoną przez siebie ofertę pod warunkiem, że nastąpi to przed wyznaczonym przez Zamawiającego terminem składania ofert. Oświadczenie o wycofaniu oferty musi jasno wskazywać wolę Wykonawcy w tym zakresie. Oświadczenie o wycofaniu oferty wymaga złożenia, pod rygorem nieważności, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. w formie skanu lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym podpisanego przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy), przesłanego na adres: email@example.com. Wykonawca powinien, w tytule przesłanej wiadomości zawierającej oświadczenie o wycofaniu oferty wskazać znak postępowania tj. ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020], nazwę Wykonawcy wraz z informacją „wycofanie oferty". Do oświadczenia o wycofaniu oferty Wykonawca powinien dołączy stosowne dokumenty, potwierdzające, że oświadczenie o wycofaniu oferty zostało podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania Wykonawcy. Zamawiający nie dopuszcza złożenia oświadczenia o wycofaniu oferty w postaci papierowej w siedzibie Zamawiającego. 6. Oferta otrzymana przez Zamawiającego po terminie składania ofert nie będzie rozpatrzona. 7. Zamawiający otworzy i oceni złożone oferty – nie wcześniej niż po upływie terminu wyznaczonego na ich składanie. Zamawiający nie przewiduje publicznego otwarcia ofert. 8. Niezwłocznie po otwarciu ofert Zamawiający zamieści na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe informację, która będzie zawierać: 1) nazwy i adresy Wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie, 2) ceny brutto złożonych ofert. VII. Opis sposobu porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami: 1. W niniejszym postępowaniu składane przez Wykonawców oferty wraz z załącznikami, zmiany oferty, powiadomienie o wycofaniu złożonej oferty, muszą zostać złożone, pod rygorem nieważności, w formie skanu lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym podpisanego przez osobę umocowaną do reprezentowania Wykonawcy oraz przesłane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej na adres: firstname.lastname@example.org. Zamawiający nie dopuszcza składania dokumentów w postaci papierowej w siedzibie Zamawiającego. 2. Zgodnie z §4 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2017 r. w sprawie użycia środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego oraz udostępnienia i przechowywania dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1320 z późn. zm.) zwany dalej „Rozporządzenie dot. środków komunikacji elektronicznej", określa się dopuszczalny format kwalifikowanego podpisu elektronicznego i jego typu (zewnętrzny, wewnętrzny) Wykonawca dołącza do Systemu uprzednio podpisane dokumenty wraz z wygenerowanym plikiem podpisu (typ zewnętrzny) lub dokument z wszytym podpisem (typ wewnętrzny): 1) dokumenty w formacie „pdf" należy podpisywać formatem PAdES; 2) Zamawiający dopuszcza podpisanie dokumentów w formacie innym niż „pdf" – w tym przypadku należy użyć formatu XAdES. 3. Wezwania Zamawiającego oraz pozostałe oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy przekazują sobie przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (skan dokumentów lub w postaci dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym podpisanych przez umocowane osoby), przy czym każda ze stron na żądanie drugiej strony niezwłocznie potwierdza fakt ich otrzymania. 4. Zamawiający wymaga, aby cała korespondencja dotycząca przedmiotowego postępowania prowadzona była w języku polskim. 5. Osobą uprawnioną do kontaktów z Wykonawcami jest: Małgorzata Witkowska, email: email@example.com. 6. Wykonawca może zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści Zapytania ofertowego, kierując wniosek o wyjaśnienie treści Zapytania ofertowego na adres podany w pkt 4 powyżej. 7. Zamawiający zobowiązany jest udzielić wyjaśnień, jeśli prośba Wykonawca o udzielenie wyjaśnień treści Zapytania ofertowego wpłynęła do Zamawiającego nie później niż do końca dnia, w którym upływa połowa pierwotnego terminu składania ofert. Jeżeli wniosek o wyjaśnienie treści Zapytania ofertowego wpłynie po upływie terminu, o którym mowa powyżej, lub dotyczy udzielonych wyjaśnień, Zamawiający może udzielić wyjaśnień albo pozostawić wniosek bez rozpoznania. 8. Treść wyjaśnień wraz z zapytaniami bez ujawnienia źródła zapytania Zamawiający zamieści na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe. 9. Zamawiający zastrzega możliwość zmiany treści Zapytania ofertowego przed upływem terminu składania ofert. Informację o zmianie treści Zapytania ofertowego, Zamawiający zamieści na stronie internetowej, na której zamieszczono niniejsze Zapytanie ofertowe. 10. Zamawiający przedłuża termin składania ofert o czas niezbędny do wprowadzenia zmian w ofertach, jeżeli jest to konieczne z uwagi na zakres wprowadzonych zmian. VIII. Opis sposobu obliczenia ceny oferty: 1. Wykonawca zobowiązany jest do wypełnienia Formularza Cenowego, którego wzór stanowi Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego w formie elektronicznej (Excel), zgodnie z formułami zastosowanymi przez Zamawiającego, a następnie podpisania Formularza. Wypełniony i podpisany Formularz Cenowy należy złożyć przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (tj. skan Formularza lub w postaci dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym) na adres mailowy: firstname.lastname@example.org. Złożony skan Formularza musi zapewniać czytelność dokumentu. Dokładny sposób sporządzenia oferty został opisany w Rozdziale V Zapytania ofertowego. 2. Łączna cena brutto (wartości brutto) za świadczenie usługi TD przez okres 12 m-cy określona w Formularzu cenowym, w skład której wchodzi wartość opłaty abonamentowej za 12 m-cy oraz jednorazowa opłata instalacyjna, stanowi maksymalną wartość wynagrodzenia brutto Wykonawcy i służy porównaniu ofert złożonych w postępowaniu i dokonaniu przez Zamawiającego wyboru najkorzystniejszej oferty. 3. Ceny muszą być wyrażone w złotych polskich (PLN), z dokładnością maksymalnie do dwóch miejsc po przecinku. 4. Wykonawca musi uwzględnić w cenie oferty wskazanej w Formularzu cenowym wszelkie koszty niezbędne dla prawidłowego i pełnego wykonania zamówienia oraz wszelkie opłaty i podatki wynikające z obowiązujących przepisów. 5. Jeżeli złożono ofertę, której wybór prowadziłby do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego, zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, Zamawiający w celu oceny takiej oferty doliczy do przedstawionej w niej ceny podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek rozliczyć zgodnie z tymi przepisami. Wykonawca, składając ofertę, informuje Zamawiającego, czy wybór oferty będzie prowadzić do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego, wskazując nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, których dostawa lub świadczenie będzie prowadzić do jego powstania, oraz wskazując ich wartość bez kwoty podatku. 6. Rozliczenia między Zamawiającym a Wykonawcą będą prowadzone w złotych polskich (PLN). IX. Badanie, ocena ofert, wykluczenie Wykonawcy i odrzucenie oferty: 1. Zamawiający może wezwać Wykonawców do złożenia wyjaśnień dotyczących treści złożonej Oferty wraz z załącznikami (w tym dotyczących dokumentów złożonych na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu). Niedopuszczalne jest prowadzenie między Zamawiającym a Wykonawcą negocjacji dotyczących złożonej Oferty oraz, z zastrzeżeniem pkt 6 poniżej, dokonywanie jakiejkolwiek zmiany w jej treści. 2. Zamawiający może wezwać Wykonawcę do złożenia wyjaśnień, w tym o złożenie dowodów, dotyczących wyliczenia ceny, jeżeli zaoferowana cena oferty lub jej istotne części składowe wydawać się będą rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzić będą wątpliwości Zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez Zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów. Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny spoczywać będzie na Wykonawcy. 2a. Zamawiający może wezwać Wykonawcę do złożenia wyjaśnień, w tym o złożenie dowodów, dotyczących wyliczenia ceny, jeżeli zaoferowana cena oferty lub jej istotne części składowe wydawać się będą rażąco wysokie w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzić będą wątpliwości Zamawiającego co do wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez Zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów. Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco wysokiej ceny spoczywać będzie na Wykonawcy. 3. Zamawiający może jednokrotnie wezwać Wykonawcę do złożenia, uzupełnienia lub poprawienia zawierających błędy oświadczeń i dokumentów oraz do przekazania hasła dostępu do złożonej przez Wykonawcę oferty wraz z załącznikami (i ew. zmiany oferty), w przypadku braku przekazania przez Wykonawcę hasła w ciągu 60 minut od upływu terminu na składanie ofert, zgodnie z Rozdziałem V pkt 2 Zapytania ofertowego. Zamawiający w godzinach 8.00-14.00 jednokrotnie wezwie Wykonawcę do przekazania hasła dostępu oferty w ciągu 120 minut od wezwania przez Zamawiającego. 4. Jeżeli Wykonawca nie złożył wymaganych pełnomocnictw albo złożył wadliwe pełnomocnictwa, Zamawiający wzywa do ich złożenia, chyba że mimo ich złożenia oferta Wykonawcy podlega odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania. 5. W odniesieniu do wezwań, o których mowa w pkt 1, 2, 2a i 4 powyżej, Zamawiający dopuszcza możliwość kilkukrotnego wzywania Wykonawcy. 6. Zamawiający poprawi w treści oferty następujące omyłki: 1) oczywiste omyłki pisarskie, 2) oczywiste omyłki rachunkowe, z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowych dokonanych poprawek, 3) inne omyłki polegające na niezgodności oferty z Zapytaniem ofertowym, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty, - niezwłocznie zawiadamiając o tym Wykonawcę, którego oferta została poprawiona. 7. Zamawiający wykluczy z postępowania Wykonawcę: 1) który nie spełniania warunków udziału w postępowaniu określonych w rozdziale IV pkt 1 Zapytania ofertowego 2) który podlega wykluczeniu na podstawie przesłanek określonych w rozdziale IV pkt 3 ppkt 1) Zapytania ofertowego. 3) wobec którego zajdą przesłanki określone w rozdziale IV pkt 3 ppkt 3) i 4) Zapytania ofertowego - niezwłocznie zawiadamiając o tym Wykonawcę, który został wykluczony. 8. Oferta Wykonawcy wykluczonego podlega odrzuceniu. 9. Zamawiający odrzuci ofertę Wykonawcy, gdy: 1) jej treść nie odpowiada treści Zapytania ofertowego, z zastrzeżeniem pkt 6 ppkt 3) powyżej, 2) jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 3) zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia, 4) została złożona przez Wykonawcę wykluczonego z udziału w postępowaniu, 5) zawiera błędy w obliczeniu ceny, 6) Wykonawca w terminie określonym przez Zamawiającego w zawiadomieniu, nie zgodził się na poprawienie omyłki, o której mowa w pkt. 6 ppkt 3) powyżej, 7) jest nieważna na podstawie odrębnych przepisów, 8) Wykonawca nie wyraził zgody na przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w rozdziale XII pkt 2 Zapytania ofertowego, 9) jej przyjęcie naruszałoby bezpieczeństwo publiczne lub istotny interes bezpieczeństwa państwa, a tego bezpieczeństwa lub interesu nie można zagwarantować w inny sposób, 10) Wykonawca, na wezwanie Zamawiającego, o którym mowa w Rozdziale IX pkt 3 Zapytania, nie przekaże Zamawiającemu, w ciągu 120 minut od wezwania Zamawiającego, hasła w celu odszyfrowania złożonej przez niego oferty wraz z załącznikami (i ew. zmiany oferty), 11) zawiera rażąco wysoką cenę w stosunku do przedmiotu zamówieni, 12) wartość netto miesięcznej opłaty abonamentowej w ramach danej Części postępowania będzie przekraczała 200,00 zł netto. - niezwłocznie zawiadamiając o tym Wykonawcę, którego oferta została odrzucona. X. Kryteria oceny ofert: 1. Zamawiający dokona wyboru najkorzystniejszej oferty, spośród ofert niepodlegających odrzuceniu, na podstawie niżej określonych kryteriów oceny ofert: 2. Zamawiający dokona oceny ofert Wykonawców przyznając punkty w ramach kryteriów oceny ofert, według zasady 1% = 1 punkt. 3. W kryterium „Cena oferty brutto" ocena ofert zostanie dokonana w następujący sposób: Cena oferty brutto – suma wartości opłaty abonamentowej za 12 m-cy oraz jednorazowej opłaty instalacyjnej. cena oferty brutto w najtańszej ofercie ------------------------------------------------------- x 20 = liczba punktów cena oferty brutto w badanej ofercie Maksymalna liczba punktów jakie może uzyskać Wykonawca w tym kryterium to 20 pkt. Końcowy wynik powyższego działania zostanie zaokrąglony do dwóch miejsc po przecinku. Uwaga! Wartość miesięcznego abonamentu w ramach danej Części nie może przekroczyć 200,00 zł netto. Jeśli zaoferowana przez Wykonawcę wartość miesięcznego abonamentu netto w ramach danej Części przekroczy niniejszą wartość, oferta Wykonawcy zostanie odrzucona. W kryterium „Wykorzystanie istniejącej Usługi dostępu do internetu w lokalizacji" maksymalna liczba punktów jakie może uzyskać Wykonawca w tym kryterium to 80 pkt. 4. Obliczenia punktacji, zgodnie z wyżej wskazanymi kryteriami, zostaną dokonane z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. 5. Jeżeli w ramach danej Części nie będzie można dokonać wyboru oferty najkorzystniejszej z uwagi na to, że dwie lub więcej ofert przedstawia taki sam bilans kryteriów oceny ofert, Zamawiający spośród tych ofert wybiera ofertę która polega na wykorzystaniu istniejącej Usługi dostępu do internetu w lokalizacji. 6. Jeżeli w ramach danej Części nie można dokonać wyboru najkorzystniejszej oferty ze względu na to, że dwie lub więcej ofert przedstawia taki sam bilans kryteriów oceny ofert oraz obie oferty polega na wykorzystaniu istniejącej Usługi dostępu do internetu w lokalizacji, Zamawiający wzywa Wykonawców, którzy złożyli te oferty, do złożenia w terminie określonym przez Zamawiającego ofert dodatkowych. Wykonawcy, składając oferty dodatkowe, nie mogą zaoferować cen wyższych niż zaoferowane w złożonych ofertach. W przypadku ponownego złożenia ofert dodatkowych o takiej samej cenie usługi w danej lokalizacji, Zamawiający powtórzy procedurę o której mowa powyżej. UWAGA - Brak przedstawienia oferty dodatkowej będzie skutkował odrzuceniem oferty. 7. Zamawiający następnie zbada, czy Wykonawca, którego oferta została najwyżej oceniona, nie podlega wykluczeniu, o którym mowa w rozdziale IV pkt 3 Zapytania ofertowego oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu określone w rozdziale IV pkt 1 Zapytania ofertowego. 8. Zamawiający wybierze jako najkorzystniejszą ofertę Wykonawcy, który spełni wszystkie postawione w niniejszym Zapytaniu warunki oraz która nie podlega odrzuceniu i uzyska łącznie najwyższą liczbę punktów w wyżej wymienionym kryterium oceny ofert. 9. Zamawiający umieści na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe, informację o dokonaniu wyboru oferty najkorzystniejszej. 10. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, który spełni wszystkie warunki postawione w niniejszym Zapytaniu ofertowym oraz otrzyma największą liczbę punktów, tj. przedstawiającą najkorzystniejszy bilans kryteriów oceny ofert, o których mowa w pkt 1 wyżej. XI. Wymagania dotyczące wadium. Zamawiający nie żąda wniesienia wadium. XII. Termin związania ofertą: 1. Wykonawca jest związany ofertą przez okres 60 dni. Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert. 2. Wykonawca samodzielnie lub na wniosek Zamawiającego może, przed upływem terminu związania oferty, przedłużyć termin związania ofertą. XIII. Informacje o formalnościach, jakie powinny zostać dopełnione przed zawarciem umowy: 1. W przypadku, gdy wybrany Wykonawca odstąpi od podpisania umowy z Zamawiającym, możliwe jest podpisanie umowy z kolejnym Wykonawcą, który w postępowaniu o udzielenie zamówienia uzyskał kolejną najwyższą liczbę punktów (po zbadaniu że Wykonawca nie podlega wykluczeniu, o którym mowa w rozdziale IV pkt 3 Zapytania ofertowego oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu określone w rozdziale IV pkt 1 Zapytania ofertowego). 2. Wybrany Wykonawca jest zobowiązany do zawarcia umowy w terminie i miejscu wyznaczonym przez Zamawiającego. 3. Przed zawarciem umowy Wykonawca przekaże Zamawiającemu: a) niezbędne dane i informacje do uzupełnienia umowy (np. dane osoby, która będzie zawierała umowę w imieniu Wykonawcy, itp.); b) pełnomocnictwo (oryginał lub kopia poświadczona notarialnie) do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego w imieniu Wykonawcy; XIV. Wzór umowy Wzór umowy stanowi Załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego. XV. Unieważnienie postępowania: 1. Zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli: 1) nie złożono żadnej oferty niepodlegającej odrzuceniu, 2) cena najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą Zamawiający może przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że Zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty, 3) podejmie decyzję o unieważnieniu postępowania ze względu na interes Zamawiającego, 4) postępowanie obarczone jest rażącym naruszeniem zasad określonych w niniejszym Zapytaniu ofertowym, 5) postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie umowy. 2. Zamawiający może unieważnić postępowanie jeżeli środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej lub ze środków krajowych, które Zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia, nie zostaną mu przyznane. 3. W razie podjęcia decyzji o unieważnianiu postępowania, Zamawiający umieści na stronie internetowej, na której zostało zamieszczone niniejsze Zapytanie ofertowe informację o unieważnieniu niniejszego postępowania. XVI. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy. Wykonawca nie jest zobowiązany do wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy. XVII. Klauzula informacyjna z art. 13 i 14 RODO w celu związanym z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego. Zgodnie z art. 13 lub art. 14 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1), dalej „RODO", informujemy, że: 1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa - Państwowy Instytut Badawczy z siedzibą w Warszawie, działający pod adresem ul. Kolska 12, 01-045 Warszawa, którego akta rejestrowe przechowuje Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000012938, REGON: 010464542, NIP: 521-04-17-157 (dalej: „NASK - PIB"); 2. NASK - PIB wyznaczył inspektora ochrony danych osobowych, z którym można skontaktować się poprzez email email@example.com; 3. Pani/Pana dane osobowe mogą być przetwarzane na podstawie: a) art. 6 ust. 1 lit. c RODO (przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze), w zakresie i przez okres określony w poniższych przepisach prawa, w celu: - prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn.zm.), dalej „ustawa Pzp"; lub - prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego przewidzianego do współfinansowania ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 (POPC), w szczególności potwierdzenia kwalifikowalności wydatków, udzielenia wsparcia, monitoringu, ewaluacji, kontroli, audytu i sprawozdawczości oraz działań informacyjnopromocyjnych w ramach POPC. b) art. 6 ust. 1 lit. b RODO (przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy), w zakresie niezbędnym do zawarcia i wykonania umowy z NASK – PIB – i będą przetwarzane w toku postępowania o udzielenie zamówienia oraz w okresie realizacji umowy. c) art. 6 ust. 1 lit. f RODO (przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez osobę trzecią), w celu: - weryfikacji prawidłowości wykonania umowy i dochodzenia roszczeń oraz obsługi skarg, reklamacji oraz zgłoszeń - i będą przetwarzane przez okres obowiązywania i realizacji umowy, dochodzenia roszczeń związanych z umową lub upływu okresu przedawnienia; - przeprowadzania czynności audytowych oraz kontrolnych - i będą przechowywane przez okres 5 lat po zakończeniu czynności; - archiwizacji dokumentacji związanej z zawarciem i wykonaniem umowy – i będą przetwarzane przez okres wymagany przepisami prawa mającymi zastosowanie do NASK. 4. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być: a) osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy Pzp; b) podmioty realizujące badania ewaluacyjne na zlecenie Instytucji Zarządzającej, Instytucji Pośredniczącej lub beneficjenta; Pani/Pana dane osobowe mogą zostać również powierzone specjalistycznym firmom, realizującym na zlecenie Instytucji Zarządzającej, Instytucji Pośredniczącej oraz beneficjenta kontrole i audyt w ramach POPC; c) podmiotom publicznym w przypadkach określonych w przepisach prawa, w szczególności organom nadzoru i kontroli publicznej; d) podmiotom, które przetwarzają te dane w imieniu NASK - PIB świadcząc NASK - PIB usługi o charakterze technicznym, obsługującym sieć telekomunikacyjną NASK - PIB, systemy teleinformatyczne NASK - PIB lub udostępniającym NASK - PIB narzędzia teleinformatyczne, świadczącym NASK - PIB usługi audytowe, pomoc prawną, a także innym administratorom danych osobowych np. podmiotom prowadzącym działalność pocztową lub kurierską. 5. NASK – PIB udostępnia dane osobowe, jeżeli zwrócą się do NASK – PIB o to osoby trzecie i jest to niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez takie osoby, np. w celu podjęcia czynności zmierzających do ochrony ich interesów prawnie chronionych, na drodze postępowania sądowego. Dane osobowe NASK – PIB udostępnia także sądom i uprawnionym organom, jeżeli zwrócą się do NASK – PIB na podstawie odpowiednich przepisów prawa. 6. Przekazane dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej. 7. W odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO. 8. Posiada Pani/Pan: a) na podstawie art. 15 RODO prawo żądania dostępu do danych osobowych Pani/Pana dotyczących; w przypadku gdy wykonanie obowiązków, o których mowa w art. 15 ust. 1–3 RODO, wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku, administrator może zażądać wskazania dodatkowych informacji mających na celu sprecyzowanie żądania, w szczególności podania nazwy lub daty postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu; b) na podstawie art. 16 RODO prawo żądania sprostowania Pani/Pana danych osobowych; realizacja tego uprawnienia nie może skutkować zmianą wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu ani zmianą postanowień umowy w zakresie niezgodnym z ustawą Pzp; c) na podstawie art. 17 RODO prawo żądania usunięcia danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 17 ust. 3 RODO; d) na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO; realizacja tego uprawnienia nie ogranicza przetwarzania danych osobowych do czasu zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu; e) na podstawie art. 20 RODO prawo żądania przenoszenia danych osobowych; f) na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. g) prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO. 9. Pani/Pana dane osobowe zostały pozyskane bezpośrednio od Pani/Pana jako osoby, której dane dotyczą albo ze źródeł publicznie dostępnych. XVIII. Wykaz załączników do niniejszego Zapytania ofertowego: Załącznik nr 1 – Formularz Oferta Załącznik nr 2 – Formularz Cenowy Załącznik nr 3 – Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Załącznik nr 4 – Wzór umowy WYKONAWCA 1: Nazwa .........................................…….. Adres ...........................................…….. Regon .................................................. NIP ...................................................... Telefon ................................................ Email .................................................. OFERTA ZAMAWIAJĄCY: Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy ul. Kolska 12 01-045 Warszawa Nawiązując do Zapytania ofertowego dot. „Świadczenie usługi szerokopasmowej transmisji danych pomiędzy budynkami, w których mieszczą się Szkoły, a punktem wymiany ruchu z siecią Operatora Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej – łącza alternatywne", Części nr 1 – 2382 znak postępowania: ZZOSE.2131.12.2020.317.MAW [OSE2020] my niżej podpisani: 1. SKŁADAMY OFERTĘ na wykonanie przedmiotu zamówienia zgodnie z Zapytaniem ofertowym oraz Szczegółowym Opisem Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) - stanowiącym Załącznik nr 3 do Zapytania ofertowego oraz Wzorem Umowy (WU) – stanowiącym Załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego. 2. OŚWIADCZAMY że zapoznaliśmy się z wymaganiami Zamawiającego, dotyczącymi przedmiotu zamówienia, zamieszczonymi w Zapytaniu ofertowym wraz z załącznikami i nie wnosimy do nich żadnych zastrzeżeń. 3. OFERUJEMY realizację zamówienia za cenę abonamentu miesięcznego określoną w załączonym do Oferty Formularzu cenowym (według wzoru stanowiącego Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego). 4. AKCEPTUJEMY, że ceny jednostkowe zaoferowane w Formularzu cenowym pozostaną niezmienne podczas realizacji całej umowy. Oświadczamy, że w ceny jednostkowe wliczyliśmy wszelkie koszty niezbędne dla prawidłowego i pełnego wykonania zamówienia oraz wszelkie opłaty i podatki wynikające z obowiązujących przepisów. 5. OŚWIADCZAMY, że posiadamy uprawnienia do prowadzenia działalności telekomunikacyjnej zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2019 r. poz. 2460) i jesteśmy podmiotem wpisanym do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych lub rejestru jednostek samorządu terytorialnego wykonujących działalność w zakresie telekomunikacji, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. 6. OŚWIADCZAMY że jesteśmy związani niniejszą ofertą przez okres 60 dni od dnia upływu terminu składania ofert. 1 Jeśli ofertę składa więcej niż jeden Wykonawca, należy wskazać dane odpowiednio dla każdego z Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia 7. OŚWIADCZAMY że w razie wybrania naszej oferty jako najkorzystniejszej zobowiązujemy się do podpisania umowy, na warunkach określonych we Wzorze Umowy (WU) – stanowiącym Załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego. 8. OŚWIADCZAMY, że w przypadku wygrania postępowania część prac objętych zamówieniem zamierzamy powierzyć podwykonawcom:……………………………….. (wypełnić TAK jeśli dotyczy). 9. OŚWIADCZAMY, że akceptujemy warunek, iż ponosimy wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty. 10.OŚWIADCZAM, że wypełniłem obowiązki informacyjne przewidziane w art. 13 lub art. 14 RODO 2 wobec osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio lub pośrednio pozyskałem w celu ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego w niniejszym postępowaniu 3 . 11. WSZELKĄ KORESPONDENCJĘ należy kierować do: Pani/Pana …………………………………….., tel. …………………………., e-mail: …………………………….. ………………………………., dnia …………………………. 2020 r. ………………………………………………………….. podpis Wykonawcy lub upoważnionego przedstawiciela Wykonawcy niepotrzebne skreślić UWAGA! Oferta musi zostać złożona, pod rygorem nieważności, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej tj. w formie skanów, podpisanych przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy lub w postaci elektronicznej i opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez osobę upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy, przesłanych na adres: firstname.lastname@example.org. Zamawiający nie dopuszcza złożenia oferty w postaci papierowej w siedzibie Zamawiającego. 2 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1). 3 W przypadku gdy wykonawca nie przekazuje danych osobowych innych niż bezpośrednio jego dotyczących lub zachodzi wyłączenie stosowania obowiązku informacyjnego, stosownie do art. 13 ust. 4 lub art. 14 ust. 5 RODO treści oświadczenia wykonawca nie składa (usunięcie treści oświadczenia np. przez jego wykreślenie). Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego FORMULARZ CENOWY Formularz cenowy stanowiący Załącznik nr 2 do Zapytania ofertowego znajduje się w osobnym pliku.	<urn:uuid:a88d8d59-ef55-4dc3-b813-55bea8ba8ba7>	finepdfs	1.060547	CC-MAIN-2020-50	https://bip.nask.pl/download/2/2460/Zapytanieofertowe29092020.pdf	2020-11-26T01:35:37+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141185851.16/warc/CC-MAIN-20201126001926-20201126031926-00278.warc.gz	210,965,536	0.999982	0.999998	0.999998	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 463, 3425, 6689, 10298, 14063, 18022, 20223, 23857, 27690, 31098, 33446, 36643, 39758, 43290, 45532, 48022, 50163, 50319 ]	4	0
WST IV.63184.108.40.2061.MS Janów Lubelski, dnia 25-11-2011 Raport ze spotkania dyskusyjnego Zespołu Lokalnej Współpracy odbytego w dniu 16 listopada 2011 r. w ramach prac nad sporządzeniem projektu Planu Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich PLH060031 W związku z realizacją projektu POIS.05.03.00-00-186/09 „Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski" w dniu 16 listopada 2011 r. w siedzibie Nadleśnictwa Janów Lubelski w Janowie Lubelskim przy ulicy Bohaterów Porytowego Wzgórza 35 odbyło się kolejne (z cyklu zaplanowanych w toku prac) spotkanie dyskusyjne Zespołu Lokalnej Współpracy (ZLW) zorganizowane w ramach przygotowania Planu Zadań Ochronnych (PZO) dla obszaru Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich PLH060031. Do udziału w spotkaniu zostało zaproszonych 50 podmiotów reprezentujących kluczowe grupy interesu (osoby fizyczne, instytucje i stowarzyszenia). W spotkaniu wzięło udział 31 osób, zgodnie listą obecności stanowiącą załącznik do niniejszego raportu, w tym właściciele gospodarstw rolnych, rybackich i agroturystycznych oraz przedstawiciele: Urzędów Gmin, Urzędów Miejskich, Starostw Powiatowych, Nadleśnictw, Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie, Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Lublinie, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Biuro Powiatowe w Janowie Lubelskim Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale – Powiatowy Zespół Doradztwa Rolniczego w Nisku, Lubelskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Końskowoli – Powiatowy Zespół Doradztwa Rolniczego w Janowie Lubelskim, Zarządu Lubelskich Parków Krajobrazowych Odział Terenowy Janów Lubelski ds. Parku Krajobrazowego „Lasy Janowskie", Klubu Żeglarskiego ZEFIR w Janowie Lubelskim, a także pracownicy Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Lublinie oraz przedstawiciele Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Lublinie – wykonawcy projektu PZO. Spotkanie dyskusyjne ZLW rozpoczęło się o godzinie 9.00. Otwarcia spotkania dokonała Pani Magdalena Sawicka – inspektor Wydziału Spraw Terenowych IV w Janowie Lubelskim Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Lublinie – koordynator projektu – omawiając sprawy organizacyjne, w tym porządek warsztatów przedstawiający się następująco: 9.00 - 9.10 Otwarcie warsztatów 9.10 - 9.30 Omówienie bieżących spraw organizacyjnych 9.30 - 11.00 Projekt Planu Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich – stan ochrony przedmiotów ochrony objętych Planem i cele działań ochronnych dla zachowania właściwego stanu lub popraw istniejącego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych 11.00 – 11.30 Przerwa kawowa 11.00 – 13.30 Projekt Planu Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich – stan ochrony przedmiotów ochrony objętych Planem i cele działań ochronnych w odniesieniu do gatunków roślin i zwierząt 13.30-14.00 Podsumowanie, uwagi i propozycje uczestników spotkania do bieżących prac i dokumentacji projektu PZO 14.00 – 14.30 Poczęstunek obiadowy Następnie Pan Tadeusz Miśta – kierownik Pracowni Glebowo-Siedliskowej BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – przystąpił do zaprezentowania stanu ochrony i celów ochrony przedmiotów ochrony specjalnego obszaru ochrony siedlisk Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich PLH060031 dotyczących poszczególnych siedlisk ujętych w SDF dla obszaru. Po prezentacji głos zabrali: Pan Dariusz Piasecki - naczelnik Wydziału Ochrony Lasu RDLP w Lublinie – odnosząc się do wątpliwości w prawidłowym kwalifikowaniu siedlisk i określaniu zajmowanych przez nie powierzchni zaznaczył, że weryfikacja siedlisk nie jest działaniem ochronnym, ani też celem ochrony i należy dokonać tego przed sporządzeniem projektu PZO. Pan Bartłomiej Kosiarski – z-ca nadleśniczego Nadleśnictwa Janów Lubelski – zabierając głos zaapelował o zdroworozsądkowe rozważenie kwestii uznawania wątpliwie zakwalifikowanych siedlisk w kontekście ryzyka, iż może w przyszłości pojawić się sytuacja konieczności prowadzenie działań ochronnych na siedliskach, które nie są w rzeczywistości siedliskami ujętymi w PZO. Pan Tadeusz Miśta – kierownik Pracowni Glebowo-Siedliskowej BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – w odpowiedzi na powyższe stwierdził, że wspomniane wątpliwości da się rozwiać jedynie poprzez weryfikację poszczególnych płatów siedlisk, a na to nie ma czasu oraz wskazał na dodatkowy problem dotyczący gruntów znajdujących się w posiadaniu osób prywatnych, w stosunku do których brak jest danych literaturowych. Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – wyjaśnił, że wykonawcy opierają się na inwentaryzacji siedlisk naturowych przeprowadzonej w 2007 roku w lasach państwowych. Podczas prac terenowych w ramach sporządzania PZO ujawniły się niezgodności pomiędzy danymi pochodzącymi z inwentaryzacji a stanem faktycznym w terenie. Pomimo wątpliwości co do prawidłowej kwalifikacji siedlisk dane te zostały przedstawione KE i stanowią podstawę dla wykonawcy projektu PZO. Wyjściem z sytuacji mogą być zapisy o koniecznej weryfikacji siedlisk, bądź konieczności sporządzenia planu ochrony. Pan Bartłomiej Kosiarski – z-ca nadleśniczego Nadleśnictwa Janów Lubelski – skonstatował, że jest to kolejne powielanie błędu popełnionego podczas inwentaryzowania siedlisk w lasach państwowych, co w przypadkach nieprawidłowo sklasyfikowanych siedlisk będzie rodzić konsekwencje w postaci niemożności realizowania zadań ochronnych zapisanych w PZO, a przecież ich efekty w późniejszym czasie będą podlegały rozliczeniu przed KE. Pan Tadeusz Mista - kierownik Pracowni Glebowo-Siedliskowej BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – zaproponował, by w stosunku do siedlisk budzących wątpliwości w projekcie PZO umieścić zapisy o potrzebie ich weryfikacji w kolejnych latach. Pan Dariusz Piasecki - naczelnik Wydziału Ochrony Lasu RDLP w Lublinie – podkreślił potrzebę wykonania gruntownych prac terenowych i ekspertyz mających na celu wykazanie pierwotnych błędów naukowych, w przeciwnym razie będą one się kumulować. Pan Bartłomiej Kosiarski – z-ca nadleśniczego Nadleśnictwa Janów Lubelski – przedstawił przyczyny błędów popełnionych podczas inwentaryzowania siedlisk w 2007 r. Pan Dariusz Piasecki - naczelnik Wydziału Ochrony Lasu RDLP w Lublinie – odnosząc się do wypowiedzi poprzednika stwierdził, że w zasadzie nie było prac terenowych. Podczas kwalifikowania poszczególnych siedlisk opierano się głównie na zapisach zawartych w planie urządzania lasu i często z tego powodu mamy do czynienia z siedliskami potencjalnymi. Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – poruszył kwestię ruchu turystycznego na terenie Lasów Janowskich i oceny jego natężenia. Pan Antoni Sydor – przedstawiciel Klubu Żeglarskiego ZEFIR w Janowie Lubelskim – wskazał na dane dostępne w referacie do spraw turystyki Urzędu Miejskiego. Pan Dariusz Piasecki - naczelnik Wydziału Ochrony Lasu RDLP w Lublinie – odnosząc się do tematyki ruchu turystycznego na terenie lasów odwołał się do przepisów ustawy o lasach oraz przepisów szczegółowych odnoszących się do kwestii wstępu do lasu oraz zaznaczył, że wskazania dotyczące regulacji turystyki i infrastruktury z nią powiązaną winny znaleźć się w PZO. Pan Marcin Dobosz – właściciel gospodarstwa agroturystycznego – wyraził potrzebę podjęcia działań mających na celu skanalizowanie ruchu turystycznego. Pan Antoni Sydor – przedstawiciel Klubu Żeglarskiego ZEFIR w Janowie Lubelskim – zauważył, że wszelkie działania mające na celu uregulowanie turystycznego wykorzystania terenu Lasów Janowskich należy prowadzić równolegle z edukacją społeczeństwa. Pan Michał Skałba – student architektury krajobrazu Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie – wystąpił z propozycja ewentualnej pomocy w opracowaniu tras turystycznych na terenie Nadleśnictwa Janów Lubelski uwzględniających ochronę terenów najcenniejszych i najbardziej wrażliwych na antropopresję. Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – kontynuując temat turystyki zapytał o formy rekreacji preferowane przez turystów na terenie Lasów Janowskich. Pan Antoni Sydor – przedstawiciel Klubu Żeglarskiego ZEFIR w Janowie Lubelskim – w odpowiedzi na postawione pytanie wymienił wędrówki piesze, rowerowe, rajdy samochodami terenowymi. Nadmienił ponadto, że w planach uwzględnia się rozwijanie narciarstwa biegowego i turystyki konnej. Wskazał również na potrzebę wyznaczenia tras dla pojazdów terenowych, gdyż obecnie tego typu działalność znajduje się poza kontrolą. Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – wyjaśnił, że sieć Natura 2000 i turystyka nie pozostają w sprzeczności, wręcz przeciwnie wskazane jest promowanie gmin, gospodarstw, miejsc i wydarzeń w powiązaniu z położeniem na terenie obszaru Natura 2000. Pan Andrzej Wolan – gł. Specjalista ARiMR BP w Janowie Lubelskim – poruszył problematykę zalesień na obszarze Natura 2000. Przerwa kawowa Po przerwie Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – przystąpił do zaprezentowania stanu ochrony i celów ochrony przedmiotów ochrony specjalnego obszaru ochrony siedlisk Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich PLH060031 dotyczących zwierząt ujętych w SDF dla obszaru. Po zakończeniu wspomnianej prezentacji Pan Tadeusz Miśta omówił dwa gatunki roślin sasankę otwartą i starodub łąkowego, wskazując na prawdopodobieństwo wystąpienia pierwotnego błędu naukowego w stosunku do staroduba łąkowego, którego występowania na terenie ostoi nie potwierdzono podczas prac terenowych, a z którym najpewniej została pomylona z racji znacznego podobieństwa Angelica sylvestris. Po prezentacji głos zabrali: Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – nadmienił, że wg danych literaturowych starodub łąkowy występuje na Bagnie Rakowskim z uwagi na podsiąkanie wód z Roztocza, jednak te informacje nie mają potwierdzenia. Skierował również pytanie do wykonawców o liczebność wilka i metodykę jej określania oraz zasobność bazy pokarmowej, jako że w zasadzie obecny kształt ostoi siedliskowej podyktowany jest przez trasy jego wędrówek. Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – określił liczebność wilka na 8-20 sztuk, którą oceniano szacunkowo na podstawie odchodów, śladów i odgłosów. Populacja obecnie jest stabilna. Pani Marta Kowalska – z-ca naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska GDDKiA O/Lublin – poinformowała, że ramach sporządzania sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko planowanej drogi ekspresowej S19 przeprowadzona została m.in. inwentaryzacja terenowa dotycząca wilka w kontekście jego tras migracyjnych w celu uwzględnienia w projekcie we właściwych odcinkach planowanej drogi ekspresowej budowy przejść dla zwierząt. Pan Tomasz Czekierda – podinspektor ds. ochrony środowiska Starostwa Powiatowego w Nisku – zapytał, czy planuje się projektowaną drogę ekspresową ogrodzić. Pani Marta Kowalska – z-ca naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska GDDKiA O/Lublin – udzieliła potwierdzającej odpowiedzi i wyjaśniła, że m.in. z tego powodu przejścia dla zwierzyny i ich rozlokowanie projektowane jest przez ekspertów, ponieważ są to konstrukcje sporych rozmiarów i dalece zaawansowane technicznie. Pan Tomasz Czekierda – podinspektor ds. ochrony środowiska Starostwa Powiatowego w Nisku – zapytał, czy istnieje możliwość zrezygnowania z grodzenia drogi. Pani Marta Kowalska – z-ca naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska GDDKiA O/Lublin – uzasadniając odpowiedź negatywną odwołała się do oceny oddziaływania na środowisko, której dokonuje się nie tylko w stosunku do elementów przyrodniczych, ale również ocenia się wpływ planowanego przedsięwzięcia na ludzi. Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – zasugerował, by w celach ochrony określanych dla wilka uwzględnić postulat utrzymania odpowiedniej liczebności zwierzyny płowej. Pan Konstanty Kasperuk – szef produkcji BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – stwierdził, że warunki bytowania dla wilka na terenie Lasów Janowskich są bardzo dobre. Pan Dariusz Piasecki - naczelnik Wydziału Ochrony Lasu RDLP w Lublinie – zauważył, że nie tylko zwierzyna płowa jest bazą pokarmową dla wilka. Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – zaznaczył, że pomimo stałej obecności wilka na terenie lasów notowano zagryzień zwierząt gospodarskich, czego powodem jest najprawdopodobniej drastyczny spadek pogłowia w gospodarstwach rolnych. Pan Henryk Rążewski – nadleśniczy Nadleśnictwa Janów Lubelski – poinformował, że notuje się spadek liczebności sarny, czego powodem najprawdopodobniej jest działalność wilka. Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – wyraził wątpliwość co do oceny siedlisk dla motyli określonej na U1, z uwagi na zanikanie siedlisk łąkowych obserwowane np. w dolinie rzeki Białej. Pan Tadeusz Mista – kierownik Pracowni Glebowo-Siedliskowej BULiGL O/Lublin (wykonawca projektu PZO) – dodał, że podobna sytuacja ma miejsce w stosunku do krwiściąga i łąk nad rzeką Branew, który to gatunek jest rośliną żywicielską dla modraszka telejusa. Pan Antoni Sydor – przedstawiciel Klubu Żeglarskiego ZEFIR w Janowie Lubelskim – zwrócił uwagę na narastający problem związany z działalnością bobrów na obszarze łąk, przez które przebiegają rowy melioracyjne, a na których gatunek ten buduje tamy zalewając łąki gospodarzy (przykład terenów łąkowych funkcjonujących pod lokalną nazwą Widły). Pan Radosław Jędral – st. inspektor RDOS w Rzeszowie – odnosząc się do powyższego poinformował, że w takich wypadkach właściciele zalanych terenów powinni zgłaszać się do zarządcy cieku o jego udrożnienie, a ci z kolei do RDOŚ o pozwolenie na rozebranie tamy. Pan Tomasz Wąsik – naczelnik WST IV w Janowie Lubelskim RDOŚ w Lublinie – stwierdził, że jedynym ratunkiem dla tych siedlisk jest realizacja programów rolnośrodowiskowych, ale niestety na obszarze ostoi są one słabo rozpowszechnione, m.in. z powodu rozdrobnienia gospodarstw, wymaganych sporych ilości dokumentacji i preferowania zalesienia niż prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej. Pan Radosław Jędral – st. inspektor RDOS w Rzeszowie – poinformował, że na Podkarpaciu wielu rolników korzysta z programów rolnośrodowiskowych, a odpowiedzialność za nikłe rozpowszechnienie informacji na temat możliwości korzystania z tego typu dopłat obok płatności bezpośrednich ponoszą doradcy rolnośrodowiskowi. Pani Krystyna Krasa – kierownik PZDR w Janowie Lubelskim – wyjaśniła, że powodami małego zainteresowania tą formą płatności jest spadek pogłowia zwierząt w gospodarstwach, a w związku z tym problem z zagospodarowaniem trawy pochodzącej z obowiązkowego wykaszania łąk, duże rozdrobnienie gospodarstw, położenie łąk z dala od gospodarstw co czyni podejmowane zobowiązania nieopłacalnymi. Pan Radosław Jędral – st. inspektor RDOS w Rzeszowie – przywołał przykłady zakładania przez rolników spółdzielni w celu pokonania wymienionych przez przedmówców uprzednio aspektów oraz zwrócił uwagę, że aktualne przepisy wykonawcze dotyczące oceny oddziaływania na środowisko mogą w niektórych przypadkach stosować się do planowanych zalesień. Spotkanie dyskusyjne ZLW zakończyło się o godzinie 13.30, po czym uczestnicy udali się na poczęstunek obiadowy. Sporządziła: Magdalena Sawicka	<urn:uuid:d9373e82-bd0d-47e8-bc9b-217eed7857ee>	finepdfs	1.87207	CC-MAIN-2020-40	http://rzeszow.rdos.gov.pl/files/artykuly/21762/raport_siedliskowa_16112011.pdf	2020-09-28T16:00:01+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401601278.97/warc/CC-MAIN-20200928135709-20200928165709-00591.warc.gz	101,798,368	0.999929	0.999931	0.999931	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2443, 5210, 8039, 10494, 13205, 15496 ]	1	0
Protokół Nr 2/2010 z posiedzenia Zarządu Powiatu z dnia 23 grudnia 2010 roku W posiedzeniu udział wzięli wg załączonej listy obecności: Starosta Działdowski Marian Janicki Wicestarosta Witold Ostrowski Członkowie Zarządu: Jerzy Chmielewski Grzegorz Kaszubski Jan Raczyński Ponadto uczestniczyła: Sekretarz Powiatu Erwin Smoliński Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Ad. 1, 2, 3 Starosta Działdowski Marian Janicki Dokonał otwarcia posiedzenia, stwierdził prawomocność obrad oraz przedstawił następujący projekt porządku posiedzenia: 1. Otwarcie. 2. Stwierdzenie prawomocności obrad. 3. Przyjęcie porządku posiedzenia. 4. Przyjęcie protokołu z poprzedniego posiedzenia. 5. Przyjęcie uchwały w sprawie zwołanie pierwszego posiedzenia Rady Społecznej przy SP ZOZ w Działdowie. 6. Zaopiniowanie wniosku o przyznanie nagrody Starosty Działdowskiego. 7. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie zmian w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. 8. Rozpatrzenie i przyjęcie aneksu do umowy o finansowaniu kosztów działalności WTZ dla osób niepełnosprawnych. 9. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na usunięcie drzew z terenu Zespołu Szkół w Lidzbarku. 10. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na usunięcie drzewa z terenu Zespołu Szkół w Gródkach. 11. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie przeniesienia wydatków budżetowych z rezerwy celowej. 12. Rozpatrzenie i przyjęcie projektów uchwał Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie: - zmian w Statucie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie, - zmiany w budżecie powiatu na 2010 rok, - wydatków budżetowych, których nierealizowane planowane kwoty nie wygasają z upływem roku budżetowego 2010, - budżetu powiatu na 2011 rok. 13. Sprawy bieżące. 14. Wolne wnioski. 15. Zamknięcie obrad. Sekretarz Powiatu Erwin Smoliński Zaproponował wprowadzić dodatkowo jako pkt. 5 rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody Dyrektorowi Zespołu Szkół w Gródkach na prowadzenie inwestycji polegającej na adaptacji pomieszczenia gospodarczego w budynku warsztatów szkolnych na kotłownię w Zespole Szkół w Gródkach. Zarząd 5-głosami za, przyjął jako punkt 5 rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody Dyrektorowi Zespołu Szkół w Gródkach na prowadzenie inwestycji polegającej na adaptacji pomieszczenia gospodarczego w budynku warsztatów szkolnych na kotłownię w Zespole Szkół w Gródkach. Zarząd Powiatu jednogłośnie przyjął po zmianach następujący porządek posiedzenia: 1. Otwarcie. 2. Stwierdzenie prawomocności obrad. 3. Przyjęcie porządku posiedzenia. 4. Przyjęcie protokołu z poprzedniego posiedzenia. 5. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody Dyrektorowi Zespołu Szkół w Gródkach na prowadzenie inwestycji polegającej na adaptacji pomieszczenia gospodarczego w budynku warsztatów szkolnych na kotłownię w Zespole Szkół w Gródkach. 6. Przyjęcie uchwały w sprawie zwołanie pierwszego posiedzenia Rady Społecznej przy SP ZOZ w Działdowie. 7. Zaopiniowanie wniosku o przyznanie nagrody Starosty Działdowskiego. 8. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie zmian w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. 9. Rozpatrzenie i przyjęcie aneksu do umowy o finansowaniu kosztów działalności WTZ dla osób niepełnosprawnych. 10. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na usunięcie drzew z terenu Zespołu Szkół w Lidzbarku. 11. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na usunięcie drzewa z terenu Zespołu Szkół w Gródkach. 12. Rozpatrzenie i podjęcie uchwały w sprawie przeniesienia wydatków budżetowych z rezerwy celowej. 13. Rozpatrzenie i przyjęcie projektów uchwał Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie: - zmian w Statucie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie, - zmiany w budżecie powiatu na 2010 rok, - wydatków budżetowych, których nierealizowane planowane kwoty nie wygasają z upływem roku budżetowego 2010, - budżetu powiatu na 2011 rok. 14. Sprawy bieżące. 15. Wolne wnioski. 16. Zamknięcie obrad. Ad. 4 Członkowie Zarządu nie wnieśli uwag do protokołu z ostatniego posiedzenia Zarządu i po zapoznaniu się z jego treścią złożyli podpisy pod tekstem protokołu. Ad. 5 Starosta Działdowski Marian Janicki Wpłynął wniosek dyrektora Zespołu Szkół w Gródkach w sprawie wyrażenia zgody na wykonanie zadania inwestycyjnego w 2010 roku pn. „Adaptacja pomieszczenia gospodarczego warsztatów szkolnych na kotłownię". Przedstawił projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody Dyrektorowi Zespołu Szkół w Gródkach na prowadzenie inwestycji polegającej na adaptację pomieszczenia gospodarczego w budynku warsztatów szkolnych na kotłownię w Zespole Szkół w Gródkach. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 2/10 w sprawie: wyrażenia zgody Dyrektorowi Zespołu Szkół w Gródkach na prowadzenie inwestycji polegającej na adaptację pomieszczenia gospodarczego w budynku warsztatów szkolnych na kotłownię w Zespole Szkół w Gródkach. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 6 Sekretarz Powiatu Erwin Smoliński Przedstawił projekt uchwały w sprawie zwołania pierwszego posiedzenia Rady Społecznej działającej przy Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Działdowie. Zarząd pierwsze posiedzenia Rady Społecznej działającej przy SP ZOZ wyznaczył na 5 stycznia 2011 roku na godz. 13.30. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 3/10 w sprawie: zwołania pierwszego posiedzenia Rady Społecznej działającej przy Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Działdowie. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 7 Sekretarz Powiatu Erwin Smoliński Przedstawił wniosek o przyznanie nagrody Starosty Działdowskiego dla Pana Michała Struzika dyrektora Zespołu Szkół w Malinowie. Starosta Działdowski Marian Janicki Poinformował, że dyrektor przez całą kadencję nie otrzymywał dodatku motywacyjnego, ani nagród ze względu na problemy wynikłe z działalności księgowej. Po wszystkich zawirowaniach udało się wyprostować prowadzenie gospodarki finansowej w szkole, to jest jeden z powódów. Drugi jest taki, że szkoła obchodziła w tym roku 80-lecie istnienia i w związku z tym proponuje się przyznanie nagrody dla dyrektora. Stwierdził, że kierownik placówki może otrzymać nagrodę po 4 grudniu tj. po wygaśnięciu kary nałożonej przez RIO za naruszenie dyscypliny finansowej. Radny Grzegorz Kaszubski Zainteresowany był, jak wygląda sytuacja finansowa w placówce? Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Dyrektor jednostki ogłosił konkurs, w wyniku którego wyłoniona została główna księgowa. Radny Jan Raczyński Stwierdził, że jeżeli prowadzenie placówki uległo poprawie to należy nagrodę przyznać. Jednakże należy mieć także na uwadze, że w przeszłości szkoła miała poważne kłopoty finansowe. Starosta Działdowski Marian Janicki Dyrektor ZS w Malinowie w przeszłości miał kłopoty związane z nieprowadzeniem ewidencji księgowej. W chwili obecnej szkoła otrzymał środki z programu „Kapitał Ludzki", co spowoduje poprawę warunków szczególnie dla kierunków hotelarskich i gastronomicznych. Zarząd jednogłośnie 5-głosami za, pozytywnie opiniuje wniosek o przyznanie nagrody Starosty Działdowskiego dla dyrektora Zespołu Szkół w Malinowie. Ad. 8 Uczestniczy Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski Przedstawił projekt uchwały w sprawie zmian w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 4/10 w sprawie: zmian w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 9 Uczestniczy Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski oraz Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec Przedstawił wniosek o zmianę w finansowaniu Warsztatów Terapii Zajęciowej dla osób niepełnosprawnych. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski Poinformował, że WTZ są współfinansowane w 10% przez powiat, zaś pozostałe środki pochodzą z PFRON-u. Radny Jan Raczyński Ilu jest uczestników? Czy wszyscy codziennie dojeżdżają na warsztaty? Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec Jest obecnie 55 uczestników. Frekwencja w skali miesiąca kształtuje się w granicach około 90%. Radny Jan Raczyński Ile godzin trwają zajęcia? Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec Zajęcia trwają 7-8 godzin. Starosta Działdowski Marian Janicki Czy są osoby zainteresowane do uczestnictwa w WTZ? Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec W chwili obecnej na liście rezerwowej jest 5 osób. Starosta Działdowski Marian Janicki Czy ta ilość uczestników jest optymalna? Kierownik Warsztatów Terapii Zajęciowej w Działdowie Zbigniew Dudziec Ze względów lokalowych nie jesteśmy w stanie przyjąć większej liczby uczestników. Zarząd jednogłośnie 5-głosami za, przyjął aneks do umowy o finansowaniu kosztów działalności Warsztatów Terapii Zajęciowej dla osób niepełnosprawnych. Ad. 10 Uczestniczy Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Robert Gromadkiewicz Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Robert Gromadkiewicz Wpłynął wniosek dyrektor Zespołu Szkół w Lidzbarku w sprawie usunięcia drzew – lip, akacji oraz klonu z terenu placówki. Przedstawił projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na usunięcie 8 drzew z terenu Zespołu Szkół im. Króla Władysława Jagiełły w Lidzbarku. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 5/10 w sprawie: wyrażenia zgody na usunięcie 8 drzew z terenu Zespołu Szkół im. Króla Władysława Jagiełły w Lidzbarku. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 11 Uczestniczy Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Robert Gromadkiewicz Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Robert Gromadkiewicz Wpłynął wniosek dyrektora Zespołu Szkół w Gródkach w sprawie zgody na wycięcie jednego drzewa – grabu z działki nr 79/22. Przedstawił projekt uchwały w sprawie wyrażenia zgody na wycięcie jednego drzewa z terenu Zespołu Szkół w Gródkach. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 6/10 w sprawie: wyrażenia zgody na wycięcie jednego drzewa z terenu Zespołu Szkół w Gródkach. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 12 Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Przedstawiła projekt uchwały w sprawie przeniesienia wydatków budżetowych z rezerwy celowej. Zarząd jednogłośnie – 5 głosami za, podjął Uchwałę Nr 7/10 w sprawie: przeniesienia wydatków budżetowych z rezerwy celowej. (Uchwała stanowi załącznik do niniejszego protokołu). Ad. 13 Uczestniczy Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie Tadeusz Modzelewski Przedstawił projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie zmian w Statucie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. Zarząd jednogłośnie-5 głosami za, przyjął projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie zmian w Statucie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Działdowie. (Projekt uchwały stanowi załącznik do niniejszego protokołu) Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Poinformowała, że między czasie wpłynęły wnioski z dwóch jednostek organizacyjnych. Przedstawiła projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego wraz z zmianami w sprawie zmiany budżetu powiatu działdowskiego na rok 2010. Starosta Działdowski Marian Janicki Zainteresowany był, do kiedy kierownicy jednostek organizacyjnych informują Zarząd o dokonaniu ostatniej zmiany w roku budżetowym 2010? Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Kierownicy jednostek informują do 5 grudnia. Wicestarosta Witold Ostrowski Zaproponował, aby zobowiązać wszystkich kierowników jednostek do przekazywania informacji w ściśle określonym terminie. Starosta Działdowski Marian Janicki Stwierdził, że należy uporządkować i zobowiązać do terminowego przekazywania informacji przez jednostki. Zarząd jednogłośnie-5 głosami za, przyjął wraz ze zmianami projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie zmiany budżetu powiatu działdowskiego na rok 2010. (Projekt uchwały stanowi załącznik do niniejszego protokołu) Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Przedstawiła projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie wydatków budżetowych, których niezrealizowane planowane kwoty nie wygasają z upływem roku budżetowego 2010. Poinformowała, że SP ZOZ w Działdowie zrezygnował z przebudowy oddziału intensywnej opieki Kardiologicznej w obrębie Wieloprofilowanego Oddziału Chorób Wewnętrznych, gdyż nie było wyłonionego wykonawcy w przetargu. Zarząd jednogłośnie-5 głosami za, przyjął ze zmianami projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie wydatków budżetowych, których niezrealizowane planowane kwoty nie wygasają z upływem roku budżetowego 2010. (Projekt uchwały stanowi załącznik do niniejszego protokołu) Skarbnik Powiatu Urszula Wojtczyk Przedstawiła projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie budżetu powiatu na 2011 rok. Poinformowała, że wszystkie komisje stałe nie wnoszą uwag, wyrażają pozytywną opinię dotyczącą budżetu na rok 2011. Również pozytywną opinię wydała Regionalna Izba Obrachunkowa. Zarząd jednogłośnie-5 głosami za, przyjął projekt uchwały Rady Powiatu Działdowskiego w sprawie budżetu powiatu na 2011 rok. (Projekt uchwały stanowi załącznik do niniejszego protokołu) Ad. 14 Wicestarosta Witold Ostrowski W jaki sposób będzie wyglądał remont budynku od ul. Jagiełły? Sekretarz Powiatu Erwin Smoliński Jeżeli zajdzie taka potrzeba, budynek będzie remontowany etapowo. Ad. 15 Starosta Działdowski Marian Janicki Z okazji zbliżających się świąt chciałbym złożyć wszystkim zdrowych, pogodnych rodzinnych świąt. Wszystkiego najlepszego. Wobec nie zgłoszenia przez członków Zarządu żadnych dodatkowych wniosków i wyczerpania w ten sposób porządku obrad, Starosta Działdowski Marian Janicki zamknął posiedzenie Zarządu Powiatu. Protokołowała Agnieszka Ptaszyńska Podpisy Członków Zarządu Powiatu Starosta Działdowski Marian Janicki Wicestarosta Witold Ostrowski Członek Zarządu Jerzy Chmielewski Członek Zarządu Grzegorz Kaszubski Członek Zarządu Jan Raczyński	<urn:uuid:292ca7cd-a74c-42aa-8c4d-55bdbfc2b477>	finepdfs	1.119141	CC-MAIN-2019-43	http://dzialdowo.starostwo.gov.pl/?p=document&action=save&id=5745&bar_id=2125	2019-10-17T16:38:03Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986675409.61/warc/CC-MAIN-20191017145741-20191017173241-00537.warc.gz	58,319,899	0.999914	0.999929	0.999929	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1833, 4722, 6826, 8879, 10892, 13201, 14494 ]	1	0
Informacja ogólna Klauzula informacyjna dot. przetwarzania danych osobowych CO TO JEST RODO? Szanowni Państwo, od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób ﬁzycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych określane jako „RODO"). Posługiwanie się terminem RODO jest powszechnie używanym skrótem ww. rozporządzenia. Celem wprowadzenia nowych regulacji jest ujednolicenie zasad przetwarzania danych osobowych na terenie Unii Europejskiej. OGÓLNE ZASADY PRZETWARZANIA TWOICH DANYCH OSOBOWYCH. I. Administrator danych Administratorem danych osobowych przetwarzanych w Urzędzie Miejskim w Kolbuszowej jest Burmistrz Kolbuszowej z siedzibą przy ul. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa, z którym można skontaktować się pisemnie na adres siedziby, poprzez e-mail: firstname.lastname@example.org lub telefonicznie pod nr tel. 17/2271333 (wew. 252). Uwaga: Urząd przetwarza także dane osobowe w imieniu i na rzecz innych administratorów oraz przetwarza dane w rejestrach centralnych prowadzonych w formie elektronicznej, dla których administratorem jest właściwy minister w zależności od rodzaju sprawy. II. Inspektor Ochrony Danych Administrator Danych wyznaczył Inspektora Ochrony Danych (IOD), z którym można się kontaktować poprzez e-mail: email@example.com, pisemnie na adres: ul. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa lub telefonicznie pod nr tel. 17/2271333 (wew. 502). III. Podstawa prawna i cele przetwarzania danych osobowych Przetwarzanie danych osobowych może odbywać się w związku z realizacją przez Administratora publicznych zadań 1. własnych bądź zleconych określonych w przepisach prawa, w szczególności wymienionych w art. 7 i 8 ustawy o samorządzie gminnym oraz w celu wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Administratorze przy realizacji tych zadań. Dane osobowe mogą być przetwarzane przez Administratora również w sytuacji, gdy jest to niezbędne do wykonania 2. zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej Administratorowi. Dane osobowe mogą być również przetwarzane przez Administratora w celu zawarcia i wykonania umowy, której 3. stroną jest Gmina Mikołów reprezentowana przez Administratora. W pozostałych przypadkach dane osobowe mogą być przetwarzane przez Administratora na podstawie zgody 4. udzielonej przez osobę, której dane dotyczą. W takim przypadku przetwarzanie odbywa się w zakresie i w celu określonym w treści zgody. Po realizacji głównego celu, dla którego dane osobowe zostały przez Administratora pozyskane mogą one być dalej 5. przechowywane wraz z dokumentacją, w której są zawarte wyłącznie do celów archiwalnych, zgodnie z wymogami określonymi w przepisach o zasadach prowadzenia działalności archiwalnej. IV. Przetwarzanie danych osobowych w korespondencji e-mail z Urzędem Administratorem danych osobowych zawartych w treści korespondencji e-mail prowadzonej z Urzędem Miejskim w 1. Kolbuszowej jest Administrator wskazany w pkt I. Przesłanie korespondencji elektronicznej do Urzędu Miejskiego w Kolbuszowej świadczy o udzieleniu świadomie i dobrowolnie zgody na przetwarzanie przez Urząd Miejski w Kolbuszowej danych osobowych przekazanych w treści wiadomości. Zakres i cel przetwarzania tych danych oraz okres ich przechowywania zależny będzie od charakteru sprawy będącej 2. przedmiotem korespondencji. W przypadku odmowy wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych, prosimy o jednoznaczną wiadomość 3. zawierającą oświadczenie o braku zgody na przetwarzanie danych osobowych wraz z żądaniem ich usunięcia. W takim przypadku dane osobowe zostaną usunięte wraz z korespondencją e-mail w zakresie, w jakim ich dalsze przetwarzanie przez Urząd Miejski w Kolbuszowej nie jest uzasadnione z uwagi na powszechnie obowiązujące przepisy prawa lub konieczność wykonania przez Urząd obowiązków wynikających z przepisów prawa i spowoduje zakończenie dalszej korespondencji ze strony Urzędu. Wiadomości e-mail wysyłane przez Urząd oraz wszelkie załączane do nich pliki mają charakter poufny, co oznacza, że 4. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa 1 są przeznaczone wyłącznie dla uprawnionych do ich otrzymania adresatów. Jeżeli wiadomość e-mail wysłana z Urzędu Miejskiego w Kolbuszowej została doręczona omyłkowo innemu adresatowi niż uprawniony do jej otrzymania prosimy o jej trwałe usunięcie oraz o informację o takim zdarzeniu pod nr tel. 17/2271333 lub na adres e-mail: firstname.lastname@example.org. V. Źródła pochodzenia danych W celu realizacji zadań publicznych Administrator pozyskuje dane osobowe: bezpośrednio od osoby, której dane dotyczą – w szczególności w celu załatwienia dotyczącej tej osoby indywidualnej sprawy z zakresu właściwości miasta i gminy Kolbuszowa, od innych podmiotów i instytucji publicznych – w przypadkach określonych w przepisach prawa, z publicznych rejestrów centralnych na podstawie zasad określonych w przepisach szczególnych regulujących zasady ich prowadzenia (może tu chodzić o takie rejestry jak: ewidencja ludności, rejestr PESEL, rejestr dowodów osobistych, ewidencja pojazdów, rejestr wyborców, ewidencja działalności gospodarczej itp.). VI. Odbiorcy danych osobowych Odbiorcami danych osobowych przetwarzanych przez Administratora (tj. podmiotami lub osobami, którym dane mogą zostać przez Administratora ujawnione) mogą być: podmioty będące dostawcami systemów teleinformatycznych wykorzystywanych przez Administratora do realizacji jego zadań, z którymi wiąże się przetwarzanie danych osobowych oraz podmioty świadczące asystę i wsparcie techniczne przy korzystaniu z w/w systemów w ramach zawartych z nimi umów, podmioty lub osoby świadczące na rzecz Administratora usługi pocztowe lub kurierskie w zakresie danych niezbędnych do doręczenia korespondencji (w przypadku korespondencji prowadzonej w postaci tradycyjnej papierowej), podmiot będący dostawcą usługi poczty elektronicznej w zakresie danych zawartych w treści korespondencji mailowej prowadzonej z Urzędem, inne podmioty, którym na podstawie zawartych z Administratorem umów Administrator powierzył przetwarzanie danych osobowych w określonym w umowie celu i zakresie, wszystkie strony postępowania prowadzonego przez Urząd w danej sprawie w ramach prawa dostępu i wglądu do akt sprawy zagwarantowanego w przepisach dotyczących danego rodzaju postępowania (np. postępowania administracyjnego, podatkowego itd.). inne podmioty na podstawie przepisów prawa VII. Okres przechowywania danych osobowych Dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji celu przetwarzania określonego w pkt. III oraz po tym okresie – do celów archiwalnych przez czas określony w przepisach nakładających na Administratora obowiązek archiwizowania dokumentacji poszczególnych rodzajów spraw, zgodnie z ich kategorią archiwalną. VIII. Prawa osób, których dane dotyczą 1. Na zasadach określonych przepisami RODO osoby, których dane dotyczą mają prawo do żądania od Administratora: dostępu do treści swoich danych osobowych, sprostowania danych, które są nieprawidłowe, usunięcia danych, które są przetwarzane niezgodnie z prawem albo nie są niezbędne dla realizacji celu, o którym mowa w pkt III i celu obowiązkowego archiwizowania dokumentacji, ograniczenia przetwarzania swoich danych osobowych (wstrzymania operacji na danych stosownie do złożonego wniosku), przeniesienia danych do innego administratora. Zakres każdego z w/w praw oraz sytuacje, w których można z nich skorzystać wynikają z przepisów z zakresu ochrony danych osobowych (RODO i przepisów krajowych). To, z którego uprawnienia będzie można skorzystać zależeć będzie w szczególności od podstawy prawnej i celu przetwarzania danych i będzie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Administratora w ramach rozpatrywania ewentualnego wniosku o skorzystanie, z któregoś z w/w praw. 2. W szczególnych sytuacjach można wnieść sprzeciw wobec przetwarzania swoich danych osobowych przez Administratora. W takiej sytuacji po rozpatrzeniu wniosku Administrator nie będzie już mógł przetwarzać danych objętych sprzeciwem, chyba że zostanie wykazane istnienie ważnych prawnie uzasadnionych podstaw do przetwarzania tych danych, które według prawa uznaje się za nadrzędne wobec interesów, praw i wolności osób, których dane dotyczą lub zostanie wykazane istnienie podstaw do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa 2 IX. Prawo do cofnięcia zgody W przypadkach, gdy do przetwarzania danych osobowych konieczne jest uprzednie wyrażenie zgody na przetwarzanie – w każdym momencie można skorzystać z prawa do wycofania takiej zgody. Wycofanie zgody skutkuje brakiem możliwości dalszego przetwarzanie danych osobowych w zakresie i celu określonym w uprzedniej zgodzie. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem. Dla celów dowodowych Administrator prosi o wycofywanie zgód drogą pisemną lub elektroniczną. X. Prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego W razie stwierdzenia, że przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy o ochronie danych osobowych, przysługuje prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dane kontaktowe organu nadzorczego: Biuro Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa, tel.: 22-531-03-00). XI. Informacja o wymogu/dobrowolności podania danych osobowych oraz o konsekwencjach ich niepodania Podanie Administratorowi swoich danych osobowych może być: wymogiem ustawowym – gdy podanie administratorowi danych osobowych jest obowiązkowe (np. gdy przepisy prawa wskazują jakie dane są niezbędne do realizacji przez Administratora danego zadania publicznego) albo niezbędne do zrealizowania jego zadania publicznego lub spełnienia żądania, przy czym konsekwencją niepodania tych danych będzie brak możliwości zrealizowania przez Administratora jego zadania lub spełnienia żądania, wymogiem umownym lub warunkiem zawarcia umowy – gdy podanie danych osobowych jest niezbędne do prawidłowego i skutecznego zawarcia umowy z Administratorem i jej wykonania, przy czym konsekwencją niepodania wymaganych przez Administratora danych osobowych będzie brak możliwości zawarcia umowy i jej wykonania, dobrowolne – gdy przetwarzanie danych osobowych odbywa się na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą w celu określonym w treści zgody, przy czym konsekwencją niepodania danych będzie brak możliwości zrealizowania tego celu. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa 3	<urn:uuid:6f862687-bb77-4fec-9c8e-0352d1e2c075>	finepdfs	2.134766	CC-MAIN-2024-51	https://bip.kolbuszowa.pl/index.php?art-pdf=1&id=5431	2024-12-04T12:33:01+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066157793.53/warc/CC-MAIN-20241204110931-20241204140931-00653.warc.gz	120,783,370	0.999978	0.999981	0.999981	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4318, 8621, 10742 ]	1	0
REGULAMIN PROJEKTU WARSZAWSKI CHÓR OBYWATELSKI I. Postanowienia ogólne 1. Regulamin określa sposób organizacji i zasady uczestnictwa w projekcie Warszawski Chór Obywatelski (zwanym dalej „Chórem" lub „Projektem"), projektu dedykowanego chórzystom amatorom. 2. Organizatorem projektu jest Sinfonia Varsovia z siedzibą w Warszawie (03-849), ul. Grochowska 272, wpisana do Rejestru Instytucji Kultury m. st. Warszawy pod numerem RIA/2/08 (zwana dalej „Organizatorem"). 3. W ramach Projektu zostaną przeprowadzone zajęcia mające na celu przygotowanie chórzystów amatorów do udziału w koncercie w dniu 13 maja 2024 r. w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie, w ramach jubileusz 40-lecia Sinfonii Varsovii, z następującym programem: L. van Beethoven: IX Symfonia d-moll op. 125 Wykonawcy: Iwona Sobotka - sopran Agnieszka Rehlis - alt Tadeusz Szlenkier - tenor Tomasza Konieczny - bas Chór Filharmonii Narodowej Warszawski Chór Obywatelski Bartosz Michałowski – przygotowanie chórów Sinfonia Varsovia Henrik Nánási – dyrygent (zwanego dalej „Koncertem"). 4. Warszawski Chór Obywatelski składa się z 70 osób w czterech sekcjach: soprany, alty, tenory i basy. 5. Wybór osób oraz określenie liczby osób w każdej z sekcji odbywa się na podstawie przesłuchań kwalifikacyjnych. 6. Projekt składa się̨ przesłuchań kwalifikacyjnych, prób do koncertu oraz udziału w koncercie, i jest realizowany w terminie od 14 marca 2024 r. do 13 maja 2024 r. II. Rekrutacja uczestników do Warszawskiego Chóru Obywatelskiego 1. W Projekcie się̨ wziąć udział śpiewacy amatorzy oraz studenci wydziałów wokalnych akademii i uniwersytetów muzycznych, którzy na dzień składania formularza zgłoszeniowego są osobami pełnoletnimi. 2. Kandydat ubiegający się̨ o przyjęcie do Projektu (zwany dalej „Kandydatem") zobowiązany jest do wypełnienia formularza zgłoszeniowego zamieszczonego na stronie internetowej Organizatora w terminie do dnia 7 kwietnia 2024 r. wraz z nagraniem audio-video w postaci linku do prywatnego nagrania na platformie YouTube lub innej, wskazanych w regulaminie fragmentów utworu „Oda do radości". Link do należy wkleić do formularza zgłoszeniowego, stanowi on integralną część formularza. 3. Osoba, która dokonała zgłoszenia, otrzyma potwierdzenie jego złożenia wraz z zaproszeniem na przesłuchania kwalifikacyjne i wskazaniem dokładnego dnia i godziny w terminie do 10 kwietnia 2024 r. 4. Organizator zastrzega sobie prawo do dokonania wyboru Kandydatów, którzy zostaną zakwalifikowani do udziału w przesłuchaniach kwalifikacyjnych na podstawie oceny złożonych zgłoszeń. 5. Decyzje dotyczące rekrutacji oraz zakwalifikowania Kandydatów do uczestnictwa w Projekcie są ostateczne. III. Przesłuchania kwalifikacyjne 1. Przesłuchania kwalifikacyjne odbędą się w Sali Kolumnowej Filharmonii Narodowej (Warszawa, ul. Jasna 5) w dniu 13 kwietnia 2024 r. w godzinach 9:00-17:00. 2. Udział w przesłuchaniach kwalifikacyjnych (podróż, zakwaterowanie i inne wydatki) odbywa się na koszt Kandydata. 3. Repertuar prezentowany przez kandydatów podczas przesłuchań kwalifikacyjnych określony został w załączniku nr 1 do niniejszego regulaminu. 4. Przesłuchanie kwalifikacyjne jest jednoetapowe. 5. Przesłuchania odbywają się w oktetach wokalnych z towarzyszeniem wokalistów Chóru Filharmonii Narodowej. 6. Uczestnik ma prawo wykonać program z nut. 7. Kandydatów ocenia jury powołane przez Organizatora. Przewodniczącym jury jest pan Bartosz Michałowski, dyrektor Chóru Filharmonii Narodowej. 8. Członkowie jury mogą w każdym momencie przerwać występ Kandydata. 9. Liczba uczestników Projektu jest ograniczona i wynosi 70. Na wniosek jury liczba ta może ulec zmianie w zależności od wyników przesłuchań. 10. Liczba uczestników w każdej z sekcji chóru jest określana decyzją jury na podstawie prezentacji Kandydatów podczas przesłuchań kwalifikacyjnych. 11. Wyniki naboru do Warszawskiego Chóru Obywatelskiego zostaną ogłoszone na stronie internetowej i w mediach społecznościowych Organizatora 16 kwietnia 2024 r. 12. Decyzja jury o zakwalifikowaniu Kandydata do udziału w projekcie jest ostateczna. 13. Organizator zastrzega sobie możliwość stworzenia listy rezerwowej Kandydatów niezakwalifikowanych do Projektu, którzy będą mogli wziąć w nim udział w razie zwolnienia się miejsc. IV. Ogólne zasady uczestnictwa w Projekcie 1. Udział w Projekcie jest nieodpłatny. 2. Uczestnicy zobowiązują się do zawarcia z Organizatorem przed pierwszą próbą porozumień w zakresie przekazanie przez uczestników praw pokrewnych do wykonania artystycznego na rzecz Organizatora bez prawa do wynagrodzenia. 3. Uczestnicy Projektu biorą̨ udział w próbach zgodnie z poniższych harmonogramem: 26-27 kwietnia 2024, godz. 18:00-21:00 6-8 maja 2024, godz. 18:00-21:00 12 maja 2024, godz. 10:00-14:00 13 maja 2024, godz. 10:00-13:00 próba generalna, godz. 19:00 koncert 4. Uczestnicy zobowiązują̨ się̨ do uczestnictwa we wszystkich próbach przygotowujących do Projektu. ́ 5. W wyjątkowych, usprawiedliwionych sytuacjach dopuszcza się̨ nieobecność na jednej z prób. Opuszczenie przez uczestnika większej liczby prób uprawnia Organizatora do skreślenia uczestnika z listy uczestników. 6. Organizator zapewnia materiały nutowe potrzebne podczas realizacji Projektu. 7. Uczestnicy pokrywają̨ we własnym zakresie koszty związane z udziałem w Projekcie (w szczególności koszty dojazdów oraz koszty zakwaterowania). V. Postanowienia dodatkowe 1. Uczestnik projektu wyraża nieodpłatnie zgodę na rejestrację fotograficzną, audialną i audio-video jego udziału w Projekcie (w szczególności jego wizerunku, sylwetki, prób, ćwiczeń i wykonań utworów) oraz udziela licencji niewyłącznej wraz z prawem udzielania dalszej licencji – bez ograniczeń czasowych i terytorialnych – na korzystanie z tych utrwaleń przez Organizatora do celów dokumentacyjnych, promocyjnych i reklamowych Projektu i Organizatora na polach eksploatacji obejmujących: 1) wytwarzanie dowolną techniką nieograniczonej ilości egzemplarzy utrwaleń, w tym techniką audiowizualną, zapisu magnetycznego, techniką cyfrową i komputerową; 2) wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem, wprowadzanie do pamięci komputera, przesyłanie za pomocą sieci multimedialnej, w tym sieci Internet; 3) publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, w tym w sieci Internet, przez stację radiową i telewizyjną, a także publiczne udostępnianie utrwaleń w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. 2. Przesyłając zgłoszenie do udziału w Projekcie Kandydat wyraża zgodę̨ na przetwarzanie swoich danych osobowych przez administratora danych osobowych tj. Sinfonię Varsovia z siedzibą w Warszawie (03-849), ul. Grochowska 272, wpisaną do Rejestru Instytucji Kultury m. st. Warszawy pod numerem RIA/2/2008, zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych do celów związanych z rekrutacją oraz organizacją projektu Warszawski Chór Obywatelski. VI. Klauzula informacyjna Administratorem danych osobowych Kandydatów jest Sinfonia Varsovia z siedzibą w Warszawie przy ulicy ul. Grochowskiej 272, 03-849. Administrator wyznaczył Inspektora Ochrony Danych, którym jest Pani Anna Walosińska, kontakt jest możliwy za pośrednictwem firstname.lastname@example.org. Dane osobowe Kandydatów będą przetwarzane w celu prowadzenia rekrutacji do projektu oraz udziału w koncercie w dniu 13 maja 2024 r. na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a) Ogólnego Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych. Dane Kandydatów nie zostaną udostępnione innym podmiotom. Dane osobowe Kandydatów będą przetwarzane przez czas trwania projektu. Jednocześnie informujemy o przysługujących Kandydatów następujących uprawnieniach: 1) żądania od administratora dostępu do danych osobowych dotyczących Kandydata, 2) ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, 3) wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, 4) żądania przeniesienia danych, 5) cofnięcia zgody na przetwarzanie danych bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania przed cofnięciem zgody, 6) wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, w przypadku, jeśli uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych narusza przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Podanie danych osobowych jest niezbędne do wzięcia udziału w przesłuchaniach i Projekcie. Niepodanie danych uniemożliwi wzięcie udziału w Przesłuchaniach. IX. Postanowienia końcowe ́ 1. Organizator zastrzega sobie możliwość zmiany postanowień regulaminu w trakcie trwania rejestracji kandydatur, a także przerwania rekrutacji bez podania przyczyny. ́ 2. W sprawach związanych z przetwarzaniem danych osobowych należy kontaktować się z inspektorem ochrony danych – pocztą tradycyjną na adres administratora lub drogą elektroniczną, pisząc na adres emailowy: email@example.com. 3. Osobą kontaktową w sprawach projektu jest Helena Lenkiewicz: tel. 885 554 399, e-mail: firstname.lastname@example.org, www.sinfoniavarsovia.org. Załącznik nr 1 PROGRAM PRZESŁUCHAŃ KONKURSOWYCH SOPRANY L. van Beethoven: IX Symfonia d-moll op. 125, FINALE I etap (rekrutacja) - takty od 655 do 729 (tempo koncertowe) II etap (przesłuchania) - takty od 655 do 729, od 795 do 824, od 851 do 876 (tempo koncertowe) ALTY L. van Beethoven: IX Symfonia d-moll op. 125, FINALE I etap (rekrutacja) - takty od 655 do 729, od 895 do 903 (tempo koncertowe) II etap (przesłuchania) - takty od 655 do 729, od 795 do 824, od 851 do 876, od 895 do 903 (tempo koncertowe) TENORY L. van Beethoven: IX Symfonia d-moll op. 125, FINALE I etap (rekrutacja) - takty od 655 do 729, od 895 do 903 (tempo koncertowe) II etap (przesłuchania) - takty od 411-431 (oba głosy tenorowe), od 655 do 729, od 795 do 824, od 851 do 876, od 895 do 903 (tempo koncertowe) BASY L. van Beethoven: IX Symfonia d-moll op. 125, FINALE I etap (rekrutacja) - takty od 655 do 729, od 895 do 903 (tempo koncertowe) II etap (przesłuchania) - takty od 411-431, od 655 do 729, od 795 do 824, od 851 do 876, od 895 do 903 (tempo koncertowe)	<urn:uuid:28262f66-863a-44b1-bd05-b812d59e62cf>	finepdfs	1.191406	CC-MAIN-2024-22	https://www.sinfoniavarsovia.org/wp-content/uploads/2024/03/WChO_regulamin_2024.pdf	2024-05-26T16:03:41+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058956.26/warc/CC-MAIN-20240526135546-20240526165546-00741.warc.gz	856,586,649	0.995883	0.999919	0.999919	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2692, 5730, 8929, 10002 ]	1	0
Program współpracy samorządu powiatowego w Ełku z sektorem pozarządowym w zakresie działalności pożytku publicznego w roku 2011 Wstęp Istotną cechą demokratycznie zorganizowanej społeczności powiatu ełckiego jest aktywność obywatelska jego mieszkańców. Organizacje pozarządowe, obok sektora publicznego i prywatnego, są trzecim sektorem działającym na rzecz dobra publicznego. Stanowią one bazę dla rozwoju lokalnych społeczności, skupiają bowiem najaktywniejszych i najbardziej wrażliwych na sprawy społeczne obywateli danego środowiska. Z tego względu organizacje pozarządowe są niezwykle istotnymi partnerami lokalnego samorządu w realizacji działań mających na celu zaspokojenie różnorodnych potrzeb mieszkańców. Dostrzegając te wartości Powiat Ełcki deklaruje wolę współpracy ze wszystkimi organizacjami pozarządowymi działającymi w sferze pożytku publicznego. I. Postanowienia ogólne § 1. 1. Zasady współpracy i współdziałania dotyczą podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego, osób prawnych i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.). Zasady te nie dotyczą podmiotów o których mowa w art. 3 ust. 4 ww. ustawy. 2. Podstawą współpracy są ustawowe zadania własne samorządu Powiatu Ełckiego, zadania wynikające z realizacji Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego, jak również działalność pożytku publicznego wymieniona w art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ilekroć w treści uchwały mówi się o: 1. ustawie, rozumie się przez to ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.), 2. powiecie, rozumie się przez to Powiat Ełcki, 3. organizacjach pozarządowych - rozumie się przez to organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, 4. programie – rozumie się przez to program współpracy samorządu powiatowego w Ełku z sektorem pozarządowym w zakresie działalności pożytku publicznego w roku 2011, 5. konkurs - rozumie się przez to otwarty konkurs ofert na wspieranie/powierzanie wykonywania zadań publicznych, będących zadaniami własnymi Powiatu Ełckiego przez organizacje pozarządowe. II. Cel główny i cele szczegółowe programu § 3. Cel główny: Rozwój społeczeństwa obywatelskiego poprzez wzmocnienie potencjału organizacji pozarządowych, sektora ekonomii społecznej oraz społecznego zaangażowania mieszkańców w rozwój wspólnoty lokalnej. § 4. Cele szczegółowe: 1. Budowanie systemu wsparcia merytorycznego i infrastrukturalnego dla rozwoju organizacji pozarządowych, ekonomii społecznej i społeczeństwa obywatelskiego; 2. Wspieranie działań na rzecz umacniania istniejących i pobudzania nowych inicjatyw związanych z powstawaniem nowych organizacji pozarządowych w powiecie ełckim działających dla dobra lokalnej społeczności; 3. Umacnianie w świadomości obywateli poczucia odpowiedzialności za rozwój lokalnego środowiska, a co za tym idzie – zwiększenie uczestnictwa mieszkańców w życiu społecznym powiatu; 4. Integracja i wspólne działanie organizacji pozarządowych i Powiatu Ełckiego dążące do realizacji sfery zadań publicznych wymienionych w art. 4 ustawy; Wskaźniki realizacji celów programu: 1. Liczba nowopowstałych organizacji pozarządowych w powiecie ełckim w roku 2011. 2. Liczba organizacji pozarządowych składających oferty w konkursie ofert na realizację zadań Powiatu Ełckiego w roku 2011. 3. Liczba organizacji pozarządowych realizujących zadania własne Powiatu Ełckiego w roku 2011. 4. Liczba podpisanych umów na realizację zadań własnych Powiatu Ełckiego w ramach konkursu ofert w roku 2011. 5. Liczba przedstawicieli organizacji pozarządowych biorących udział w spotkaniach organizowanych przez Starostwo Powiatowe w Ełku w roku 2011. III. Zasady współpracy § 6. Współpraca samorządu i organizacji pozarządowych będzie opierała się na zasadach: 1. Zasada pomocniczości przy suwerenności stron - samorząd, respektując odrębność i suwerenność zorganizowanych wspólnot obywateli, uznaje ich prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów. Samorząd udziela niezbędnego wsparcia i pomocy w działaniach podejmowanych przez organizację, mających na celu realizację zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie. 2. Zasada partnerstwa - organizacje pozarządowe na zasadach i w formie określonej w ustawie oraz według trybu wynikającego z odrębnych przepisów, uczestniczyć będą w identyfikowaniu i definiowaniu problemów społecznych, wypracowaniu sposobów ich rozwiązania oraz wykonywaniu zadań publicznych. 3. Zasady efektywności i uczciwej konkurencji - samorząd, przy zlecaniu organizacjom pozarządowym zadań publicznych, będzie dokonywał wyboru najefektywniejszego sposobu wykorzystania środków publicznych, przestrzegając zasad uczciwej konkurencji. 4. Zasada jawności - samorząd powiatowy będzie udostępniał współpracującym z nim organizacjom pozarządowym informacje o zamiarach, celach i środkach przeznaczonych na realizację zadań publicznych, przy wykonywaniu których możliwa jest współpraca z organizacjami pozarządowymi oraz o kosztach realizacji zadań publicznych już prowadzonych w tym zakresie przez jednostki podległe lub nadzorowane przez samorząd, wraz z informacją o sposobie obliczania tych kosztów, tak aby możliwe było ich porównanie z kosztami realizacji analogicznych zadań przez inne instytucje i osoby. IV. Okres realizacji programu § 7. Program obowiązuje w okresie od 1 stycznia 2011 do 31 grudnia 2011 roku. V. Formy współpracy § 8. Współpraca pozafinansowa 1. Powiat Ełcki współpracuje z sektorem pozarządowym z wykorzystaniem dostępnych zasobów kadrowych i rzeczowych samorządu. Współpraca pozafinansowa odbywa się poprzez: 1) Współdziałanie w zakresie tworzenia strategii rozwoju, aktów prawa normatywnego i innych programów dotyczących wspólnoty lokalnej, mających na celu dążenie do wypracowania wspólnych płaszczyzn aktywności oraz funkcjonowania podmiotów ekonomii społecznej, 2) Konsultowanie aktów prawa miejscowego w zakresie działalności statutowej organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy zgodnie z procedurą określoną w odrębnej uchwale Rady Powiatu w Ełku. 3) Tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym złożonym z przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli Powiatu Ełckiego. 4) Wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działania poprzez strony internetowe (www.powiat.elk.pl, http://bip.powiat.elk.pl/public), komunikaty prasowe, radiowe, telefony, pocztę elektroniczną i tradycyjną. 5) Pomoc w organizowaniu szkoleń, warsztatów, spotkań, konsultacji poprzez udostępnianie pomieszczeń będących w zasobach Powiatu Ełckiego oraz sprzętu multimedialnego. 6) Propagowanie działalności trzeciego sektora, wolontariatu i ekonomii społecznej m.in. poprzez: a) pomoc w zamieszczaniu informacji i ogłoszeń dot. ich bieżącej działalności na stronie internetowej Powiatu Ełckiego (www.powiat.elk.pl) oraz tablicach ogłoszeń Starostwa Powiatowego w Ełku, b) sprawowanie patronatu przez władze Powiatu nad inicjatywami i projektami organizacji pozarządowych, c) udostępnianie niezbędnej infrastruktury do prowadzenia działalności statutowej organizacji na zasadach partnerstwa, wynajmowanie lokali będących w zasobach Powiatu na warunkach określonych w odrębnej uchwale Rady Powiatu w Ełku. 7) Realizację zadań w ramach umowy o inicjatywie lokalnej na podstawie procedury określonej w odrębnej uchwale Rady Powiatu w Ełku. 2. Stałą formą współpracy samorządu powiatowego w Ełku z sektorem pozarządowym w zakresie pożytku publicznego są bezpośrednie spotkania przedstawicieli - fora współpracy. 3. Fora współpracy mogą być platformą następujących działań: 1) artykułowania i przedstawiania stanowisk, inicjatyw, opinii i postulatów sektora pozarządowego w zakresie prowadzonej na rzecz społeczności lokalnej działalności pożytku publicznego, 2) jawnego wyboru przedstawicieli sektora do udziału w pracach komisji grantowej oceniającej oferty na realizację zadań Powiatu Ełckiego w ramach konkursu ofert 2011, 3) bieżącego monitoringu i oceny funkcjonowania programu współpracy w roku 2011 oraz przygotowanie wspólnie z samorządem powiatowym programu współpracy na rok następny. 4. Forum współpracy zwoływane jest przez samorząd powiatowy w Ełku lub na wniosek przedstawicieli sektora pozarządowego w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż dwa razy w roku. Za techniczną organizację forów współpracy odpowiedzialny jest Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu Starostwa Powiatowego w Ełku. § 9. Współpraca finansowa 1. Zlecanie realizacji zadań publicznych organizacjom pozarządowym może mieć formy: 1) wspierania projektów organizacji pozarządowych wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji; 2) powierzania zadań własnych powiatu organizacjom pozarządowym wraz z udzieleniem dotacji na ich finansowanie. 2. Wspieranie i powierzanie zadań publicznych odbywać się będzie po przeprowadzeniu przez Zarząd Powiatu w Ełku otwartego konkursu ofert pn. Granty Powiatu Ełckiego 2011. 3. Ogłoszenie otwartego konkursu ofert w celu zlecenia realizacji zadań publicznych podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego opublikowane zostanie w następujący sposób: 1) publikacja w Biuletynie Informacji Publicznej, 2) umieszczenie na tablicach informacyjnych Starostwa Powiatowego w Ełku, 3) umieszczenie wiadomości na stronach portalu internetowego Powiatu Ełckiego. 4. Dokumenty konkursowe – „Wytyczne Grantów Powiatu Ełckiego 2011" (ogłoszenie konkursu, zasady i procedury ubiegania się o dotację, kryteria oceny ofert, wzór oferty na realizację zadań powiatu, kartę oceny formalnej i merytorycznej, wzór umowy na wykonanie zadania publicznego, wzór sprawozdania z realizacji zadania) określa, w formie uchwały Zarząd Powiatu w Ełku i podaje do wiadomości publicznej w następujący sposób: 1) publikacja w Biuletynie Informacji Publicznej, 2) umieszczenie na tablicach informacyjnych Starostwa Powiatowego w Ełku, 3) umieszczenie wiadomości na stronach portalu internetowego Powiatu Ełckiego. 5. Dotacje, o których mowa w ust. 1, nie mogą być wykorzystane na: 1) zadania i zakupy inwestycyjne, 2) pokrycie deficytu zrealizowanych wcześniej przedsięwzięć i działalności organizacji, 3) budowę, zakup budynków lub lokali, remonty budynków, zakup gruntów, 4) działalność gospodarczą podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego, 5) działalność polityczną i religijną, ń 6) wsteczne finansowanie działa opłaconych z innych dotacji, 7) ponowne finansowanie tego samego zadania. 6. Organizacje mogą z własnej inicjatywy złożyć ofertę realizacji zadań publicznych zgodnie z art.12 ustawy. Oferty złożone w tym trybie będą rozpatrywane zgodnie z zapisami ustawy. § 10. Tryb małych zleceń 1. Na wniosek organizacji pozarządowych Zarząd Powiatu w Ełku może zlecić organizacjom realizację zadania publicznego o charakterze lokalnym lub regionalnym z pominięciem otwartego konkursu ofert. 2. Wniosek taki musi spełniać łącznie następujące warunki: 1) Wysokość dofinansowania lub finansowania zadania publicznego nie przekracza kwoty 10.000 zł, 2) Termin realizacji zadania publicznego nie może być dłuższy niż 90 dni. 3. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 stanowi ofertę, składaną na wzorze zgodnym z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy środków przed przyznaniem o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (Dz. U. z 2005 r. Nr 264, poz. 2207). 4. Uznając celowość realizacji zadania publicznego przez organizację pozarządową, Zarząd Powiatu zleca realizację zadania po złożeniu przez organizację oferty. 5. Zarząd Powiatu w Ełku w ciągu 7 dni roboczych zamieszcza ofertę w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Ełku oraz na tablicy ogłoszeń. 6. W ciągu 7 dni roboczych od daty zamieszczenia oferty w sposób, o którym mowa w ust. 5 każdy może zgłosić uwagi dotyczące oferty. 7. Po upływie terminu wskazanego w ust. 6 oraz po rozpatrzeniu uwag Zarząd Powiatu w Ełku zawiera umowę o wsparcie lub powierzenie realizacji zadania publicznego. Oferta, o której mowa w ust. 3 stanowi załącznik do umowy. 8. Łączna kwota środków finansowych przekazanych przez Zarząd Powiatu w Ełku w trybie małych zleceń jednej organizacji pozarządowej w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć kwoty 20.000 zł. 9. Wysokość środków finansowych przyznanych przez Zarząd Powiatu w Ełku w trybie małych zleceń nie może przekroczyć 20% dotacji planowanych w danym roku budżetowym n a realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe. § 11. Centrum Organizacji Pozarządowych W celu pomocy organizacjom pozarządowym z regionu powiatu ełckiego utworzone zostało w 2009 r. Centrum Organizacji Pozarządowych w Ełku. Na funkcjonowanie Centrum Powiat Ełcki przeznaczy w 2011 r. dotację w wysokości 12.000 zł. W Centrum prowadzona będzie następująca nieodpłatna działalność na rzecz organizacji pozarządowych, grup nieformalnych i grup inicjatywnych działających w obszarze pożytku publicznego: 1. Doradztwo i pomoc w zakresie zakładania organizacji pozarządowych, w tym w szczególności przygotowanie wzorów dokumentów niezbędnych do rejestracji organizacji pozarządowych oraz pomoc w ich wypełnianiu, 2. Organizowanie spotkań integracyjnych organizacji z powiatu ełckiego, w tym spotkań wyjazdowych organizowanych w poszczególnych gminach, 3. Organizowanie co roku święta organizacji pozarządowych, podczas którego organizacje będą prezentowały społeczności lokalnej swoje osiągnięcia, 4. Organizowanie szkoleń z zakresu pisania, realizacji i rozliczania projektów ze środków publicznych, w tym w szczególności szkolenia z zakresu pozyskiwania środków w ramach Grantów Powiatu Ełckiego 2011. 5. Organizowanie szkoleń z zakresu fundraisingu - pozyskiwania środków finansowych dla organizacji, 6. Organizowanie szkoleń z zakresu zarządzania organizacją, księgowości, kadr, prawa pracy, wolontariatu itp., 7. Promowanie działalności statutowej odpłatnej oraz działalności gospodarczej (ekonomii społecznej) prowadzonej przez organizacje pozarządowe - szkolenia, konferencje, wizyty studyjne, publikacje, ulotki, plakaty, media, gadżety itp., 8. Organizowanie szkoleń/spotkań animacyjnych dla liderów wiejskich z zakresu tworzenia stowarzyszeń, pozyskiwania środków finansowych, pisania projektów, rozwoju i aktywizacji wsi itp., 9. Utworzenie stanowiska animatora lokalnego działającego na terenach wiejskich, którego zadaniem będzie przedstawianie dobrych praktyk w zakresie rozwoju wsi, doradztwo w zakresie utworzenia i działalności organizacji, współpraca z sołectwami, integracja środowiska lokalnego, 10. Pozyskanie stałych miejsc w gazetach/stałych audycji radiowych na temat organizacji pozarządowych, 11. Promowanie idei partnerstw publiczno-społecznych poprzez konferencje, debaty, szkolenia, wizyty studyjne, wdrażanie dobrych praktyk, 12. Promowanie dobrych rozwiązań/praktyk realizacji zadań publicznych we współpracy samorządu z organizacjami poprzez konferencje, debaty, szkolenia, wizyty studyjne, 13. Aktualizacja bazy danych organizacji działających na terenie powiatu ełckiego. VI. Obszary współpracy Obszarem współpracy są ustawowe zadania własne Powiatu Ełckiego, zadania wynikające z realizacji Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego oraz działalność pożytku publicznego wymieniona w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zadania i działania priorytetowe Powiatu Ełckiego w roku 2011, na które może być przyznana dotacja: 1. Upowszechnienie turystyki 1) ratownictwo wodne w powiecie ełckim i działania edukacyjno-promocyjne bezpieczeństwa na wodzie, 2) promocja walorów turystycznych i produktów regionu powiatu ełckiego m.in. poprzez organizację i udział w targach turystycznych, obchodach Światowego Dnia Turystyki, 3) znakowanie i porządkowanie szlaków turystycznych w powiecie ełckim, 4) podniesienie atrakcyjności turystycznej powiatu ełckiego poprzez zagospodarowanie plaż wiejskich, 5) współorganizacja imprezy „Weekend na Mazurach z Kajką", 6) współorganizacja „Dożynek Powiatowych" i „Festiwalu Ciast", 7) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 8) realizacja innych działań związanych z turystyką wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 2. Oświata i wychowanie: 1) inicjatywy młodzieżowe stwarzające alternatywy rozwoju zainteresowań z uwzględnieniem użyteczności w środowisku lokalnym, 2) wzbogacenie oferty spędzania czasu wolnego dzieci i młodzieży, ż 3) organizacja wypoczynku letniego i zimowego dla dzieci i młodzie 4) działania edukacyjne na rzecz bezpieczeństwa publicznego, 5) współorganizacja Dnia Unii Europejskiej, 6) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 7) realizacja innych działań związanych z oświatą i wychowaniem wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 3. Ochrona i promocja zdrowia: 1) edukacja w zakresie profilaktyki zdrowotnej i promocji zdrowego trybu życia, 2) przeciwdziałanie zagrożeniom cywilizacyjnym, w tym w szczególności otyłości, głuchocie, chorobom układu krążenia, wadom postawy u dzieci, młodzieży i dorosłych, 3) organizacja spotkań, warsztatów, zajęć edukacyjnych dla dzieci, młodzieży i dorosłych z elementami profilaktyki uzależnień, y, 4) organizacja spotkań, warsztatów, zajęć edukacyjnych, imprez propagujących udzielanie pierwszej pomocy przedmedycznej oraz krwiodawstwo, 5) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 6) realizacja działań związanych z ochroną i promocją zdrowia wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 4. Polityka społeczna: 1) inicjatywy wiejskie służące małym środowiskom wiejskim, 2) działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych, 3) konsolidacja i profesjonalizacja działań sektora pozarządowego w powiecie ełckim, 4) przeciwdziałanie skutkom bezrobocia i wspieranie aktywności w zakresie powstawania nowych miejsc pracy, 5) integracja środowiska osób niepełnosprawnych, 6) współorganizacja Światowego Dnia Inwalidów i Ludzi Niepełnosprawnych, 7) organizacja i promocja wolontariatu, 8) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 9) realizacja innych działań związanych z polityką społeczną wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 5. Ekologia i ochrona dziedzictwa przyrodniczego: 1) edukacja ekologiczna dotycząca ochrony środowiska m.in. segregacji i odzysku odpadów, efektu cieplarnianego, przyjaznej energii itp., 2) imprezy i konkursy ukierunkowane na edukację ekologiczną mieszkańców, 3) propagowanie akcji zalesiania i sprzątania świata, 4) programy porządkowania wsi, 5) programy sprzątania rzek i zbiorników wodnych, 6) współorganizacja Dnia Ochrony Środowiska, 7) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 8) realizacja innych działań związanych z ekologią i edukacją ekologiczną wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 6. Kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i tradycji: 1) organizacja przedsięwzięć kulturalnych, widowisk historycznych, plenerowych spektakli teatralnych oraz edukacja teatralna, 2) kształtowanie świadomości społecznej przez działania kulturalne i historyczne, 3) rozwijanie zainteresowań w klubach i kołach zainteresowań, 4) porządkowanie, odrestaurowywanie, renowacja cmentarzy i innych miejsc kultu narodowego, 5) tworzenie nowych i wspieranie istniejących instytucji kultury na wsi, 6) wydawnictwo „Biblioteka Powiatu Ełckiego" – m.in. druk publikacji, książek historycznych, literackich, artystycznych, 7) współorganizacja „Dożynek Powiatowych" i „Festiwalu Ciast", 8) współorganizacja Międzynarodowego Dnia Kombatanta, rocznicy wybuchu II wojny światowej i innych imprez związanych z ważnymi wydarzeniami historycznymi, 9) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 10) realizacja innych działań związanych z kulturą i dziedzictwem narodowym wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 7. Upowszechnianie kultury fizycznej: 1) rozwój fizyczny dzieci i młodzieży, zapobieganie chorobom układu ruchu, wzmacnianie postawy sportowej u dzieci i młodzieży, 2) propagowanie kultury fizycznej oraz prozdrowotnego trybu życia, 3) organizacja sportowych zajęć pozalekcyjnych dla dzieci i młodzieży; ż 4) sport rodzinny dzieci, młodzie y i dorosłych; 5) promocja rekreacji, kultury fizycznej i sportu wśród dzieci, młodzieży i dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem całych rodzin, 6) współorganizacja „Dożynek Powiatowych", 7) współorganizacja imprez sportowych o Puchar Starosty Ełckiego, 8) promesa wkładu własnego w przypadku aplikowania o dostępne środki pomocowe krajowe i zagraniczne, 9) realizacja innych działań związanych z kulturą fizyczną wynikających ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju Powiatu Ełckiego. 8. Prowadzenie Centrum Organizacji Pozarządowych w Powiecie Ełckim. VII. Wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację programu Na realizację zadań objętych niniejszym programem planuje się przeznaczyć w roku budżetowym 2011 środki finansowe do wysokości 445.500 zł. Ostateczną wysokość środków finansowych na realizację programu określi uchwała budżetowa Rady Powiatu w Ełku na rok 2011. VIII. Tryb powoływania i zasady działania komisji grantowej § 13. Komisja grantowa – skład, zadania i uprawnienia 1. Personalny skład komisji grantowej oceniającej oferty na realizację zadań Powiatu Ełckiego w ramach „Grantów Powiatu Ełckiego 2011" ustala w formie uchwały Zarząd Powiatu w Ełku. W skład komisji grantowej wchodzą: 1) Czterech przedstawicieli organu wykonawczego Powiatu Ełckiego, 2) Pięciu reprezentantów sektora pozarządowego (trzech stałych członków komisji i dwóch rezerwowych, biorących udział w pracach komisji grantowej pod nieobecność stałych członków z sektora pozarządowego), wybieranych przez sektor pozarządowy podczas I forum współpracy na roczną kadencję spośród członków sektora pozarządowego. 2. W pracach komisji grantowej mogą uczestniczyć także, z głosem doradczym, osoby posiadające specjalistyczną wiedzę w dziedzinie obejmującej zakres zadań publicznych, których konkurs dotyczy. 3. Procedura wyboru reprezentantów sektora pozarządowego do prac w komisji grantowej: 1) Wybory reprezentantów sektora pozarządowego do prac komisji grantowej odbywają się przed jej pierwszym posiedzeniem w danym roku kalendarzowym, 2) Organizacja zgłaszająca kandydata do prac komisji grantowej musi prowadzić działalność statutową w jednym z pięciu obszarów: a) zdrowie i polityka społeczna, b) kultura fizyczna, c) kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i tradycji, d) oświata i wychowanie, e) turystyka i ekologia. 3) Z każdego z powyższych obszarów wybierany jest jeden reprezentant sektora pozarządowego, 4) Podziału wybranych reprezentantów sektora na członków stałych i rezerwowych komisji grantowej dokonuje się w sposób losowy, 5) Osoba zgłaszana przez organizację pozarządową jako kandydat na członka komisji grantowej musi być reprezentantem tej organizacji zgodnie z zapisami statutowymi. 4. Reprezentanci sektora pozarządowego wchodzący w skład komisji grantowej nie mogą brać udziału w posiedzeniu komisji grantowej jeśli w danym naborze organizacja, którą reprezentują, złożyła ofertę realizacji zadania Powiatu Ełckiego. 5. Przedstawiciele organu wykonawczego Powiatu Ełckiego oraz reprezentanci organizacji pozarządowych wybrani/wyznaczeni do prac komisji grantowej nie mogą być jej członkami dłużej niż przez okres dwóch kolejnych lat. 6. Do zadań komisji grantowej należy: 1) ocena merytoryczna ofert złożonych w ramach „Grantów Powiatu Ełckiego 2011" zgodnie z przyjętymi kryteriami oceny ofert, 2) rekomendowanie Zarządowi Powiatu w Ełku do realizacji, w formie listy rankingowej, najkorzystniejszych ofert, przy czym rekomendowane mogą być wyłącznie oferty, które podczas oceny merytorycznej uzyskały minimum 65% możliwych do uzyskania punktów. 7. Komisja grantowa działa w oparciu o zatwierdzony przez Zarząd Powiatu w Ełku „Regulamin pracy komisji grantowej". 8. Złożone oferty oceniają pod względem formalnym pracownicy Wydziału Promocji i Rozwoju Powiatu Starostwa Powiatowego w Ełku najpóźniej w ciągu 10 dni od terminu składania ofert podanego w ogłoszeniu o Grantach Powiatu Ełckiego 2011. 9. Przy otwarciu ofert, które jest I etapem oceny formalnej, mogą być obecni oferenci, którzy zadeklarują taką potrzebę. 10. Pracownicy, o których mowa w ust. 8 informują niezwłocznie oferenta o zaistniałych brakach formalnych. Oferent ma prawo uzupełnić braki formalne oferty w ciągu 7 dni od daty dokonania oceny formalnej. 11. Pod względem merytorycznym oferty ocenia, niezwłocznie po przeprowadzeniu oceny formalnej, komisja grantowa obradująca i podejmująca decyzje przy obecności min. 5 osób, w tym co najmniej jednego reprezentanta sektora pozarządowego. 12. Komisja grantowa przy ocenie złożonych ofert kieruje się przyjętymi przez Radę Powiatu w Ełku w niniejszym programie zadaniami i priorytetowymi działaniami na rok 2011 oraz „Wytycznymi Grantów Powiatu Ełckiego 2011" przyjętymi przez Zarząd Powiatu w Ełku. 13. Za organizację prac komisji grantowej odpowiedzialny jest Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu, w tym w szczególności za sporządzanie dokumentacji posiedzeń i przedstawianie efektów jej prac Zarządowi Powiatu w Ełku. 14. Wszystkie etapy oceny oferty prowadzone muszą być w formie pisemnej. Zarząd Powiatu w Ełku – zadania i uprawnienia 1. Zarząd Powiatu w Ełku, biorąc pod uwagę rekomendację komisji grantowej, zatwierdza w formie Uchwały do realizacji najkorzystniejsze oferty. 2. Po zatwierdzeniu przez Zarząd Powiatu w Ełku wybór oferty jest ostateczny. 3. Zarząd Powiatu w Ełku po posiedzeniu powiadamia o swojej decyzji wybrany podmiot i zawiera z nim umowę na realizację zadania powiatu, niezwłocznie po ostatecznym zatwierdzeniu oferty. 4. Zarząd Powiatu w Ełku podaje do publicznej wiadomości informacje dotyczące wybranej do realizacji oferty: 1) nazwę i adres podmiotu realizującego zadanie powiatu, 2) nazwę zadania, 3) termin i miejsce realizacji zadania, 4) przyznaną kwotę dotacji i kwotę rekomendowaną przez komisję grantową w sposób zgodny z zapisami §9 ust. 3 niniejszego programu. 5. Zarząd Powiatu w Ełku może dokonywać kontroli realizacji zadań, zgodnie z art. 17 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Kontrolę sprawują upoważnieni pracownicy Starostwa Powiatowego w Ełku. 6. W razie stwierdzenia nieprawidłowości Zarząd Powiatu w Ełku określa sposób i termin ich usunięcia przez oferenta. IX. Sposób tworzenia programu oraz przebieg konsultacji społecznych Informacja o konsultacjach społecznych dotyczących niniejszego programu zamieszczona została na stronie internetowej Powiatu Ełckiego, w Biuletynie Informacji Publicznej oraz na tablicach informacyjnych Starostwa Powiatowego w Ełku w dniu 4 października 2010. Konsultacje społeczne trwały 7 dni, w okresie od 18 do 24 października 2010. Uwagi do niniejszego programu można było zgłaszać osobiście w siedzibie Starostwa Powiatowego w Ełku lub przesłać za pośrednictwem poczty elektronicznej na wskazane w ogłoszeniu adresy e-mailowe pracowników Wydziału Promocji i Rozwoju Powiatu Ełckiego odpowiedzialnych za przeprowadzenie konsultacji. Uwagi organizacji pozarządowych zgłoszone do niniejszego programu zostały w nim uwzględnione. X. Sposób realizacji programu Za realizację niniejszego programu odpowiedzialne są następujące podmioty: 1. Rada Powiatu w Ełku – w zakresie wytyczenia strategicznych działań dotyczących współpracy z organizacjami oraz wytyczenia polityki finansowej Powiatu Ełckiego, 2. Zarząd Powiatu w Ełku – w zakresie realizacji działań strategicznych wyznaczonych przez Radę Powiatu w Ełku oraz w zakresie dysponowania środkami finansowymi Powiatu Ełckiego, 3. Komisja grantowa – w zakresie oceny ofert na realizację zadań Powiatu Ełckiego oraz rekomendowania najkorzystniejszych ofert do zatwierdzenia przez Zarząd Powiatu w Ełku, 4. Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu Starostwa Powiatowego w Ełku – w zakresie bieżącej współpracy z organizacjami pozarządowymi, organizacji prac komisji grantowej, dysponowania budżetem w określonych w programie priorytetowych obszarach współpracy, zawierania umów z organizacjami pozarządowymi na realizację zadania publicznego, sprawowania kontroli poprawności realizacji zadań Powiatu Ełckiego, monitoringu realizacji niniejszego programu, 5. Organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy – w zakresie realizacji zadań publicznych zleconych przez samorząd powiatowe w Ełku oraz współpracy w ramach wskazanych w niniejszym programie form współpracy. XI. Sposób oceny realizacji programu Realizacja programu objęta będzie stałym monitoringiem przez Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu Starostwa Powiatowego w Ełku. Opierając się o zaproponowane wskaźniki realizacji celów niniejszego programu oraz o dane zbierane w okresie realizacji programu, Wydział Promocji i Rozwoju Powiatu przygotuje i przedłoży Zarządowi Powiatu w Ełku sprawozdanie końcowe. Zarząd Powiatu w Ełku w terminie do 30 kwietnia 2012 roku przedłoży Radzie Powiatu w Ełku sprawozdanie z wykonania niniejszego programu.	<urn:uuid:0fc150c9-3f74-42ed-ba8a-f121dacf8549>	finepdfs	1.931641	CC-MAIN-2020-40	https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47014/cms/szablony/6009/pliki/programu_wspolpracy_samorzadu_powiatowego_w_elku_z_sektorem_pozarzadowym_w_zakresie_pozytku_publicznego.pdf	2020-09-23T09:55:26+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400210616.36/warc/CC-MAIN-20200923081833-20200923111833-00631.warc.gz	297,605,949	0.999975	0.999986	0.999986	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1583, 3392, 5595, 7583, 9590, 11689, 13879, 15772, 17722, 19838, 21816, 23639, 25972, 27920, 29765 ]	1	0
UCHWAŁA NR XV.191.2020 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ z dnia 30 września 2020 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2020 r. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713) i art. 211, art. 212, art. 217 i art. 222 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm. 1) )uchwala się, co następuje: § 1. Dokonuje się następujących zmian w budżecie Gminy Biała na 2020 r. 1. Zwiększa się budżet po stronie dochodów o kwotę 1.538.875,42 zł 1) w dziale 020 - Leśnictwo o kwotę 2.600,00 zł a) w rozdziale 02001 - Gospodarka leśna o kwotę 2.600,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 2.600,00 zł w § 0750 - Wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze o kwotę 2.600,00 zł 2) w dziale 600 - Transport i łączność o kwotę 22,00 zł a) w rozdziale 60095 - Pozostała działalność o kwotę 22,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 22,00 zł w § 0920 - Wpływy z pozostałych odsetek o kwotę 22,00 zł 3) w dziale 700 - Gospodarka mieszkaniowa o kwotę 5.300,00 zł a) w rozdziale 70004 - Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej o kwotę 5.000,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 5.000,00 zł w § 0690 - Wpływy z różnych opłat o kwotę 1.000,00 zł w § 0970 - Wpływy z różnych dochodów o kwotę 4.000,00 zł b) w rozdziale 70005 - Gospodarka gruntami i nieruchomościami o kwotę 300,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 300,00 zł w § 0920 - Wpływy z pozostałych odsetek o kwotę 300,00 zł 4) w dziale 750 - Administracja publiczna o kwotę 450,00 zł a) w rozdziale 75023 - Urzędy gmin o kwotę 450,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 450,00 zł w § 0870 - Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych o kwotę 450,00 zł 5) w dziale 756 - Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem o kwotę 22.000,00 zł a) w rozdziale 75616 - Wpływy z podatku rolnego, podatku leśnego, podatku od spadków i darowizn, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatków i opłat lokalnych od osób fizycznych o kwotę 4.000,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 4.000,00 zł w § 0910 - Wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat o kwotę 4.000,00 zł 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 2245, z 2019 r. poz.1649 oraz z 2020 r. poz. 284, 374, 568, 695 i 1175. Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony b) w rozdziale 75618 - Wpływy z innych opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego na podstawie ustaw o kwotę 3.000,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 3.000,00 zł w § 0490 - Wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw o kwotę 3.000,00 zł c) w rozdziale 75621 - Udziały gmin w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa o kwotę 15.000,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 15.000,00 zł w § 0020 - Wpływy z podatku dochodowego od osób prawnych o kwotę 15.000,00 zł 6) w dziale 758 - Różne rozliczenia o kwotę 1.505.298,42 zł a) w rozdziale 75814 - Różne rozliczenia finansowe o kwotę 1.505.298,42 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 752,34 zł w § 2030 - Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) o kwotę 752,34 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 1.504.546,08 zł w § 6290 - Środki na dofinansowanie własnych inwestycji gmin, powiatów (związków gmin, związków powiatowo-gminnych, związków powiatów), samorządów województw, pozyskane z innych źródeł o kwotę 1.502.366,00 zł w § 6330 - Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację inwestycji i zakupów inwestycyjnych własnych gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) o kwotę 2.180,08 zł 7) w dziale 801 - Oświata i wychowanie o kwotę 1.710,00 zł a) w rozdziale 80101 - Szkoły podstawowe o kwotę 460,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 460,00 zł w § 0610 - Wpływy z opłat egzaminacyjnych oraz opłat za wydawanie świadectw, dyplomów, zaświadczeń, certyfikatów i ich duplikatów o kwotę 30,00 zł w § 0920 - Wpływy z pozostałych odsetek o kwotę 50,00 zł w § 0970 - Wpływy z różnych dochodów o kwotę 380,00 zł b) w rozdziale 80104 - Przedszkola o kwotę 1.250,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 1.250,00 zł w § 0950 - Wpływy z tytułu kar i odszkodowań wynikających z umów o kwotę 50,00 zł w § 0970 - Wpływy z różnych dochodów o kwotę 1.200,00 zł 8) w dziale 855 - Rodzina o kwotę 115,00 zł a) w rozdziale 85510 - Działalność placówek opiekuńczo-wychowawczych o kwotę 115,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 115,00 zł w § 0940 - Wpływy z rozliczeń/zwrotów z lat ubiegłych o kwotę 115,00 zł 9) w dziale 900 - Gospodarka komunalna i ochrona środowiska o kwotę 1.380,00 zł a) w rozdziale 90002 - Gospodarka odpadami o kwotę 1.350,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 1.350,00 zł w § 0830 - Wpływy z usług o kwotę 1.350,00 zł b) w rozdziale 90019 - Wpływy i wydatki związane z gromadzeniem środków z opłat i kar za korzystanie ze środowiska o kwotę 30,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 30,00 zł Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony 2. Zmniejsza się budżet po stronie dochodów o kwotę 2.013.848,00 zł 1) w dziale 700 - Gospodarka mieszkaniowa o kwotę 270.000,00 zł a) w rozdziale 70004 - Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej o kwotę 270.000,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 270.000,00 zł w § 6260 - Dotacja otrzymana z państwowego funduszu celowego na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji i zakupów inwestycyjnych jednostek sektora finansów publicznych o kwotę 270.000,00 zł 2) w dziale 750 - Administracja publiczna o kwotę 105.642,00 zł a) w rozdziale 75023 - Urzędy gmin o kwotę 15.500,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 15.500,00 zł w § 0750 - Wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze o kwotę 1.500,00 zł w § 0830 - Wpływy z usług o kwotę 4.000,00 zł w § 0920 - Wpływy z pozostałych odsetek o kwotę 10.000,00 zł b) w rozdziale 75095 - Pozostała działalność o kwotę 90.142,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 45.063,00 zł w § 2057 - Dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego o kwotę 42.157,00 zł w § 2059 - Dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego o kwotę 2.906,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 45.079,00 zł w § 6257 - Dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego o kwotę 42.977,00 zł w § 6259 - Dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego o kwotę 2.102,00 zł 3) w dziale 754 - Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa o kwotę 67.340,00 zł a) w rozdziale 75412 - Ochotnicze straże pożarne o kwotę 67.340,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 67.340,00 zł w § 6290 - Środki na dofinansowanie własnych inwestycji gmin, powiatów (związków gmin, związków powiatowo-gminnych, związków powiatów), samorządów województw, pozyskane z innych źródeł o kwotę 67.340,00 zł 4) w dziale 758 - Różne rozliczenia o kwotę 1.502.366,00 zł a) w rozdziale 75814 - Różne rozliczenia finansowe o kwotę 1.502.366,00 zł ᠆ dochody majątkowe o kwotę 1.502.366,00 zł w § 6260 - Dotacja otrzymana z państwowego funduszu celowego na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji i zakupów inwestycyjnych jednostek sektora finansów publicznych o kwotę 1.502.366,00 zł 5) w dziale 801 - Oświata i wychowanie o kwotę 20.000,00 zł a) w rozdziale 80103 - Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych o kwotę 20.000,00 zł Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony ᠆ dochody bieżące o kwotę 20.000,00 zł w § 2310 - Dotacja celowa otrzymana z gminy na zadania bieżące realizowane na podstawie porozumień (umów) między jednostkami samorządu terytorialnego o kwotę 20.000,00 zł 6) w dziale 900 - Gospodarka komunalna i ochrona środowiska o kwotę 48.500,00 zł a) w rozdziale 90002 - Gospodarka odpadami o kwotę 1.000,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 1.000,00 zł w § 0910 - Wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat o kwotę 1.000,00 zł b) w rozdziale 90026 - Pozostałe działania związane z gospodarką odpadami o kwotę 47.500,00 zł ᠆ dochody bieżące o kwotę 47.500,00 zł w § 2440 - Dotacja otrzymana z państwowego funduszu celowego na realizację zadań bieżących jednostek sektora finansów publicznych o kwotę 47.500,00 zł 3. Zwiększa się budżet po stronie wydatków o kwotę 302.628,42 zł 1) w dziale 600 - Transport i łączność o kwotę 14.000,00 zł a) w rozdziale 60017 - Drogi wewnętrzne o kwotę 14.000,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 14.000,00 zł, 2) w dziale 754 - Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa o kwotę 25.000,42 zł a) w rozdziale 75412 - Ochotnicze straże pożarne o kwotę 25.000,42 zł ᠆ wydatki bieżące o kwotę 25.000,42 zł, w tym: wydatki jednostek budżetowych o kwotę 25.000,42 zł, w tym: ᠆᠆ wydatki związane z realizacją zadań statutowych o kwotę 25.000,42 zł 3) w dziale 801 - Oświata i wychowanie o kwotę 176.677,00 zł a) w rozdziale 80195 - Pozostała działalność o kwotę 176.677,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 176.677,00 zł, 4) w dziale 900 - Gospodarka komunalna i ochrona środowiska o kwotę 22.350,00 zł a) w rozdziale 90002 - Gospodarka odpadami o kwotę 350,00 zł ᠆ wydatki bieżące o kwotę 350,00 zł, w tym: wydatki jednostek budżetowych o kwotę 350,00 zł, w tym: ᠆᠆ wydatki związane z realizacją zadań statutowych o kwotę 350,00 zł b) w rozdziale 90095 - Pozostała działalność o kwotę 22.000,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 22.000,00 zł, 5) w dziale 921 - Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego o kwotę 64.601,00 zł a) w rozdziale 92195 - Pozostała działalność o kwotę 64.601,00 zł ᠆ wydatki bieżące o kwotę 4.601,00 zł, w tym: wydatki jednostek budżetowych o kwotę 4.601,00 zł, w tym: ᠆᠆ wydatki związane z realizacją zadań statutowych o kwotę 4.601,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 60.000,00 zł, 4. Zmniejsza się budżet po stronie wydatków o kwotę 777.601,00 zł 1) w dziale 600 - Transport i łączność o kwotę 15.101,00 zł Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony a) w rozdziale 60017 - Drogi wewnętrzne o kwotę 15.101,00 zł ᠆ wydatki bieżące o kwotę 15.101,00 zł, w tym: wydatki jednostek budżetowych o kwotę 15.101,00 zł, w tym: ᠆᠆ wydatki związane z realizacją zadań statutowych o kwotę 15.101,00 zł 2) w dziale 700 - Gospodarka mieszkaniowa o kwotę 650,000,00 zł a) w rozdziale 70004 - Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej o kwotę 650,000,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 650,000,00 zł, 3) w dziale 710 - Działalność usługowa o kwotę 61.500,00 zł a) w rozdziale 71004 - Plany zagospodarowania przestrzennego o kwotę 61.500,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 61.500,00 zł, 4) w dziale 900 - Gospodarka komunalna i ochrona środowiska o kwotę 47.500,00 zł a) w rozdziale 90026 - Pozostałe działania związane z gospodarką odpadami o kwotę 47.500,00 zł ᠆ wydatki bieżące o kwotę 47.500,00 zł, w tym: wydatki jednostek budżetowych o kwotę 47.500,00 zł, w tym: ᠆᠆ wydatki związane z realizacją zadań statutowych o kwotę 47.500,00 zł 5) w dziale 921 - Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego o kwotę 3.500,00 zł a) w rozdziale 92195 - Pozostała działalność o kwotę 3.500,00 zł ᠆ wydatki majątkowe o kwotę 3.500,00 zł, § 2. Wielkość budżetu po wprowadzonych zmianach wynosi: 1. Plan dochodów budżetu 56.281.921,82 zł 2. Plan przychodów budżetu 5.280.411,00 zł co daje razem kwotę 61.562.332,82 zł 3. Plan wydatków budżetu 60.270.732,82 zł 4. Plan rozchodów budżetu 1.291.600,00 zł co daje razem kwotę 61.562.332,82 zł § 3. W uchwale Nr X.116.2019 Rady Miejskiej w Białej z dnia 19 grudnia 2019 r. w sprawie uchwały budżetowej Gminy Biała na rok kalendarzowy 2020 wprowadza się następujące zmiany: 1) § 10 otrzymuje brzmienie: „§ 10. Ustala się dochody należne gminie BIała zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2019 r. poz. 1396 ze zm.) w kwocie 14.100,00 zł oraz wydatki na realizację zadań własnych związanych z ochroną środowiska i gospodarki wodnej w kwocie 105.000,00 zł."; 2) § 11 otrzymuje brzmienie: „§ 11. Ustala się dochody z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 1.940.000,00 zł i wydatki dotyczące funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w wysokości 2.468.050,00 zł";; 3) § 12 otrzymuje brzmienie: „§ 12. Ustala się kwotę dotacji udzielanych z budżetu Gminy Biała podmiotom należącym i nienależącym do sektora finansów publicznych na realizację zadań publicznych w wysokości 5.515.307,45 zł";; 4) załącznik nr 7 do uchwały otrzymuje brzmienie zgodne z załącznikiem nr 1 do niniejszej uchwały, 5) załącznik nr 8 do uchwały otrzymuje brzmienie zgodne z załącznikiem nr 2 do niniejszej uchwały, Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony § 4. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Białej. § 5. Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. § 6. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XV.191.2020 Rady Miejskiej w Białej z dnia 30 września 2020 r. Dotacje udzielone w 2020 r. z budżetu podmiotom należącym do sektora finansów publicznych i spoza sektora finansów publicznych Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony Rady Miejskiej w Białej z dnia 30 września 2020 r. Wydatki jednostek pomocniczych Gminy Biała na 2020 r. Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony z art. 3 ust 1 ustawy o funduszu sołeckim 8 063,00 Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony 600 Transport i łączność 60017 Drogi wewnętrzne 4 700,00 4 700,00 Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony wydatki bieżące, w tym: 900,00 Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony wydatki bieżące, w tym: Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony 2 500,00 92195 Pozostała działalność wydatki majątkowe, w tym: 21 744,18 21 744,18 Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony UZASADNIENIE Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony Do budżetu ujęto kwotę 176.677 zł z przeznaczeniem na remonty dachów w szkołach Śmiczu i Gostomii. W zakresie prac i kwoty związanej z dachem w Śmiczu znana jest ostateczna kwota 160.000 zł (w poprzednich zmianach do budżetu wprowadzono na ten cel 107.000 zł). W przypadku dachu w szkole w Gostomii kwota nie jest znana. Do budżetu wprowadzono środki pozostałe z inwestycji wycofanych z realizacji z budżetu roku 2020. Projekt: 1. „Modernizacja energetyczna budynków użyteczności publicznej – OPS w Białej i Zespołu SzkolnoPrzedszkolnego w Łączniku" polegającego na: wymianie źródła ciepła na kotły opalane biomasą, wymianie instalacji c.o. i c.w.u oraz termomodernizacji stropodachów tych budynków. Planowany koszt inwestycji: 1.600.000,00zł (wydatki majątkowe), w tym: przygotowanie wniosku, sporządzenie dokumentacji technicznej i audytów, roboty budowalne, instalacyjne i termomodernizacyjne, koszt inspektora nadzoru inwestorskiego oraz obowiązkowych tablic informacyjno-pamiątkowych. Przygotowanie projektu: 2020, okres realizacji rzeczowej: 2021-2022, w szczególności: 2020: 22.000,00zł (audyt OPS, przygotowanie wniosku o dofinansowanie); dofinansowanie: 0,00zł (wydatki niekwalifikowalne) 2021: 458.000,00zł, dofinansowanie EFRR (63%): 288.540,00zł 2022: 1.120.000,00zł, dofinansowanie EFRR (63%): 705.600,00zł Wskaźnik na rok 2021 Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony (Dochody bieżące + sprzedaż majątku – wydatki bieżące)/dochody ogółem Rok 2018 (40.389.442+420.615-36.222.335)/47.795.370 = 4.587.722/47.795.370 = 0,0960 Rok 2019 (45.740.266+300.640-39.791.050/54.216.855 = 6.249.856/54.216.855 = 0,1153 Rok 2020 (50.513.391+200.000-47.559.434/56.281.922 = 3.153.957/56.281.922 = 0,0560 1/3 (rok 2018-2020) =0,0891 SPŁATA kredytu wraz z odsetkami w 2021 – (1.040.000+550.000-272.000)/60.740.781 = 0,0217 Sporządziła: Klaudia Kopczyk – Skarbnik Gminy Biała Biała, dnia 17.09.2020 r. Opis merytoryczny: Anna Rogosz – Inspektor ds. funduszy zewnętrznych Powyższy projekt uchwały został: 1) pozytywnie zaopiniowany co do zgodności z prawem przez Radcę Prawnego tutejszego Urzędu; 2) zaakceptowany przez Burmistrza Białej. Zaopiniowane i zaakceptowane oryginały projektów uchwał znajdują się na stanowisku ds. obsługi Rady Miejskiej w Referacie Organizacyjnym Urzędu Miejskiego w Białej. Id: C3E1E49B-D0AB-4658-B5F5-1541220FEB2B. Uchwalony	<urn:uuid:f8ed4d2d-6121-419d-8603-d695ae74f4d1>	finepdfs	1.147461	CC-MAIN-2022-05	http://slabowidzacy.bip.biala.gmina.pl/download/attachment/23422/projekt-uchwaly-nr-xv1912020.pdf	2022-01-20T16:09:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320302355.97/warc/CC-MAIN-20220120160411-20220120190411-00639.warc.gz	60,595,138	0.996816	0.999961	0.999961	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2591, 5242, 8543, 11047, 13731, 13967, 14241, 14294, 14455, 14561, 14686, 14772, 14860, 14992, 15045, 15112, 16515, 17498 ]	1	0
1). IMIE I NAZWISKO: Klaudia Stangel-Wójcikiewicz 2). POSIADANE DYPLOMY, STOPNIE NAUKOWE/ARTYSTYCZNE – Z PODANIEM NAZWY, MIEJSCA I ROKU ICH UZYSKANIA ORAZ TYTUŁU ROZPRAWY DOKTORSKIEJ: a) Dyplom ukończenia Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum w Krakowie; 2001 r. b) Dyplom doktora nauk medycznych – Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum w Krakowie; 2007 r.; tytuł rozprawy doktorskiej: „Ocena skuteczności leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu sposobem Burcha na drodze laparoskopii i laparotomii”. c) Dyplom specjalizacji w zakresie położnictwa i ginekologii, Centrum Egzaminów Medycznych, Łódź, 2010 r. 3). INFORMACJE O DOTYCHCZASOWYM ZATRUDNIENIU W JEDNOSTKACH NAUKOWYCH/ARTYSTYCZNYCH: Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum w Krakowie: 2002-2006: Studia Doktoranckie, Wydział Lekarski 2007-2012: Katedra Ginekologii i Położnictwa, asystent Od 2012: Katedra Ginekologii i Położnictwa, adiunkt Szpital Uniwersytecki w Krakowie: 2001-2002: Staż podyplomowy 2002-2011: Oddział Kliniczny Kliniki Ginekologii, Położnictwa i Onkologii, młodszy asystent Od 2011: Oddział Kliniczny Kliniki Ginekologii, Położnictwa i Onkologii, starszy asystent 5). WSKAZANIE OSIĄGNIĘCIA* WYNIKAJĄCEGO Z ART. 16 UST. 2 USTAWY Z DNIA 14 MARCA 2003 R. O STOPNIACH NAUKOWYCH I TYTUŁE NAUKOWYM ORAZ O STOPNIACH I TYTUŁE W ZAKRESIE SZTUKI (DZ. U. NR 65, POZ. 595 ZE ZM.): Sumaryczny Impact Factor moich publikacji wynosi 16,752 , KBN/MNiSW = 316 punktów, IC= 121,93, a liczba cytowani wynosi 47 wg Web of Science Core Collection 1945-2015 z dnia 08.01.2015r.). Współczynnik Hirscha wg bazy Web of Science Core Collection wynosi: 5. A. TYTUŁ OSIĄGNIĘCIA NAUKOWEGO/ARTYSTYCZNEGO: „Opracowanie procedury leczniczej z wykorzystaniem autologicznych komórek mięśniowych w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu wspomaganej systemami robotycznymi.” B. PUBLIKACJE WCHODZĄCE W SKŁAD OSIĄGNIĘCIA NAUKOWEGO (AUTOR/AUTORZY, TYTUL/TYTUŁY PUBLIKACJI, ROK WYDANIA, NAZWA WYDAWNICTWA): Osiągnięcie naukowe stanowi cykl 6 publikacji o łącznej punktacji: - IF: 5,929 - Pkt. MNiSW: 82 Wymienione prace powstały po uzyskaniu stopnia doktora nauk medycznych. 1. Stangel-Wójcikiewicz K., Majka M., Basta A., Stec M., Pabian W., Piwowar M., Chancellor MB. Adult stem cells therapy for urine incontinence in women. Ginekol. Pol. 2010 : T. 81, nr 5, s. 378-381 IF-0,367; KBN/MNiSW- 9 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał na opracowaniu koncepcji i założeń pracy, zebraniu opracowaniu materiału z przygotowaniem wstępnej i ostatecznej wersji manuskryptu. Mój udział procentowy szacuję na 90%.) 2. Stangel-Wójcikiewicz K., Stec M., Nikolavsky D., Chancellor MB. Cellular therapy for treatment of stress urinary incontinence. Curr. Stem. Cell. Res. Ther. 2010 : Vol. 5, nr 1, s. 57-62 KBN/MNiSW- 2 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał zaplanowaniu i zaproponowaniu tematu analizy literatury, z przygotowaniem wstępnej i ostatecznej wersji manuskryptu. Mój udział procentowy szacuję na 70%.) 3. Stangel-Wójcikiewicz K., Jarocha D., Piwowar M., Jach R., Uhl T., Basta A., Majka M. Autologous muscle-derived cells for the treatment of female stress urinary incontinence: a 2-year follow-up of a Polish investigation. Neurourol. Urodyn. 2014 : Vol. 33, nr 3, s. 324-330 IF-2,873; KBN/MNiSW- 30 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał na zaplanowaniu i wykonaniu doświadczeń polegających na wybraniu i przeprowadzeniu badań kwalifikujących pacjentki (badanie ankietowe, badanie ginekologiczne, urodynamiczne) do leczenia z opracowaniem techniki biopsji mięśnia naramiennego, przeprowadzeniem jej, zaproponowanie sposobu i miejsca przeciwickowego podania zawiesiny komórkowej do zwieracza cewki moczowej i dalsza obserwacja pacjentek w okresach zaplanowanych badań kontrolnych z interpretacją wyników. Wyniki zamieszczone zostały w tabeli IV i V. Napisaniu wstępnej i akceptacja ostatecznej wersji manuskryptu. Mój udział procentowy w etapie klinicznym szacuję na 60%). 4. Jarocha D., Stangel-Wojcikiewicz K., Basta A., Majka M. Efficient myoblast expansion for regenerative medicine use. Int. J. Mol. Med. 2014 : Vol. 34, nr 1, s. 83-91 IF-2,088; KBN/MNiSW- 20 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał na zaplanowaniu i wykonaniu doświadczeń polegających na wybraniu i przeprowadzeniu badań kwalifikujących pacjentki (badanie ankietowe, badanie ginekologiczne, urodynamiczne) do leczenia z opracowaniem techniki biopsji mięśnia naramiennego z pozyskaniem materiału do hodowli komórkowej. Mój udział procentowy w etapie laboratoryjnym szacuję na 40%). 5. Stangel-Wójcikiewicz K., Piwowar M., Jach R., Majka M., Basta A. Quality of life assessment in female patients 2 and 4 years after muscle-derived cell transplants for stress urinary incontinence treatment. Ginekol. Pol. 2016: DOI 10.17772/gp/61330 [Epub Ahead of print] IF-0,601; KBN/MNiSW- 15 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał na zaplanowaniu i wykonaniu doświadczeń polegających na wybraniu i przeprowadzeniu badań kwalifikujących pacjentki (badanie ankietowe, badanie ginekologiczne, urodynamiczne) do leczenia z opracowaniem techniki biopsji mięśnia naramiennego, przeprowadzeniem jej, zaproponowanie sposobu i miejsca przeciwskokowego podania zawiesiny komórkowej do zwierzęca cewki moczowej i dalsza obserwacja pacjentek w 2 i 4 lata po podaniu MDC z interpretacją wyników I-QoL. Przygotowanie wstępnej i akceptacja ostatecznej wersji manuskryptu Mój udział procentowy szacuję na 80%). 6. Stangel-Wójcikiewicz K., Piwowar M., Migdał M., Skotniczny K. Virtual patient case: study of a urinary incontinence therapy procedure in a woman. Bio-Algorithms Med-Syst. 2014 : Vol. 10, nr 3, s. 151-157 KBN/MNiSW- 6 pkt. (Mój wkład w powstanie tej pracy polegał na zaplanowaniu i wykonaniu badań kwalifikujących pacjentki (badanie ankietowe, badanie ginekologiczne, urodynamiczne) do leczenia operacyjnego, z wykonaniem dokumentacji obrazowej, przygotowaniu etapów procesu diagnostyczno-decyzyjnego. Przygotowanie wstępnej i akceptacja ostatecznej wersji manuskryptu Mój udział procentowy szacuję na 80%). C. OMÓWIEŃIE CELU NAUKOWEGO/ARTYSTYCZNEGO WW. PRACY/PRAC I OSIĄGNIĘTYCH WYNIKÓW WRAZ Z OMÓWIENIEM ICH EWENTUALNEGO WYKORZYSTANIA. Według szacunkowych danych epidemiologicznych nietrzymanie moczu (NTM) może dotyczyć ponad dwustu milionów ludzi na świecie. Rozwój cywilizacji, zmieniający się tryb życia, jak również starzejące się społeczeństwo przyczyniają się do rosnącej liczby osób z tym problemem. Ze względu na specyfikę dolegliwości i często towarzyszące jej poczucie wstydu trudno jest ocenić globalny zakres problemu. Predysponuje do jego wystąpienia szereg czynników środowiskowych i genetycznych. Najczęstszą postacią spotykaną u kobiet jest postać wysiłkowa nietrzymania moczu (WNM). Problem ten stanowi uciążliwą dolegliwością i w konsekwencji braku pomocy może powodować wiele powikłań. somatycznych, a przede wszystkim psychologicznych. Nie bez znaczenia jest też kwestia finansowania leczenia NTM, które w ostatnich latach istotnie wpływa na rosnący udział nakładów w budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia w Polsce. Obserwując kraje wysoko rozwinięte można jedynie potwierdzić, że koszty leczenia NTM są poważnym składnikiem w budżetach tych państw (w Stanach Zjednoczonych w 2001 roku wyniosły 16,3 miliarda dolarów). Pomimo wielu lat badań i dyskusji dotyczących WNM, do chwili obecnej nie opracowano wyczerpującego schematu postępowania diagnostycznego i terapeutycznego. Obecnie leczenie wysiłkowej postaci nietrzymania moczu zarówno u kobiet jak i mężczyzn jest domeną leczenia operacyjnego. Po raz pierwszy w 1995 Ulmsten i Petros opisali zastosowanie podcewkowej taśmy beznapięciowej w operacyjnym leczeniu WNM u kobiet (ang. tension free vaginal tape – TVT). Przez kolejne lata metoda była wykorzystywana z sukcesami, choć nie była pozbawiona wad. W celu zminimalizowania powikłań śródoperacyjnych TVT związanych głównie z perforacją pęcherza moczowego (do 17%), Delorme zaproponował drogę zakładania taśmy przez otwory zasłonięte (ang. transobturator tape – TOT). W 2003 r. modyfikację techniki przezzaslonowej wprowadził de Leval. Polegała ona na prowadzeniu taśmy podcewkowej od strony pochwy na zewnątrz (ang. inside-out), ograniczając w ten sposób zakres preparowania w przestrzeni okołocewkowej. Jednocześnie pojawiły się wątpliwości dotyczące skuteczności leczniczej horyzontalnie prowadzonej taśmy (TOT) w porównaniu z klasyczną, zalonową techniką operacyjną (TVT). Powyższe sposoby leczenia operacyjnego oparte są na zastosowaniu materiału syntetycznego (polipropylenu) co niesie ze sobą ryzyko odrzucenia tzw. erozji taśmy (od 3% do 10% przypadków). W chwili obecnej panuje zgodny pogląd, że skuteczność leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu wynika z wielu różnych czynników, między innymi motywacji chorych na etapie leczenia zachowawczego – redukcja nadwagi, zaangażowania w ćwiczeniach mięśni przepony moczowo-płciowej (skuteczność około 50%) i wyboru metody chirurgicznej. Wybór ten jest bardzo trudny. Niedoskonale efekty często kosztownej terapii zabiegowej wynikają z braku w pełni skutecznej, bezpiecznej i swoistej metody leczenia WNM. Dlatego też możliwość reperacji defektu dolnego odcinka dróg moczowych z zastosowaniem nowej, prawidłowo funkcjonującej tkanki gospodarza, bez niebezpieczeństwa odnerwienia, czy rewaskularyzacji jawi się jako rozwiązanie niemalże idealne. Terapia komórkami macierzystymi (KM) a w tym autologicznymi komórkami progenitorowymi znalazła zastosowanie w praktyce klinicznej w wielu schorzeniach takich jak zawal mięśnia sercowego, toksyczne uszkodzenie mięśniz wątroby i nerek, choroby neurodegeneracyjne a także w nietrzymaniu moczu. Wysiłkowa postać NTM wynika z zaburzeń anatomicznych statyki dna miednicy oraz z dysfunkcji mięśni poprzecznie prążkowanych zwieracza cewki moczowej. Z wiekiem dochodzi do apoptozy komórek w zakresie zwieracza a w konsekwencji do obniżenia ciśnienia zamykającego cewkę moczową i gubienia moczu. Założenie powyższe pozwoliło na zaplanowanie badania polegającego na podaniu na drodze wstrzyknięcia zawiesiny autologicznych komórek mięśniowych do zwieracza cewki moczowej z założeniem odbudowy jego struktury i poprawy jego funkcji. Osiągnięciem szczególnym jest fakt opracowania i przeprowadzenia leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet z wykorzystaniem autologicznego materiału komórkowego po raz pierwszy w Polsce. Opracowanie szczegółów techniki pozyskania materiału tkankowego a następnie jego wykorzystania w leczeniu wymagało dogłębnej analizy wyników badań z krytyczną oceną praktycznych możliwości stworzenia systemem terapii ambulatoryjnej autologicznymi macierzystymi komórkami mięśniowymi MDC (ang. muscle-derived cells). W tym celu przeanalizowano bazę literaturoową i wytypowano problemy jakie należy rozwiązać przed przystąpieniem do badań i doświadczeń klinicznych (Publikacja 1 i 2). Grupą docelową dla której terapia regeneracyjna stanowić ma alternatywę dla leczenia operacyjnego, są w dotychczasowych badaniach kobiety z WNM w stopniu małym lub średnim wg. Blaivasa. Żaden zespół naukowców nie podjął się zastosowania tej terapii w przypadku znacznego nasilenia dolegliwości. Przypuszczalnie wynika to z towarzyszących w takich przypadkach zmianach anatomicznych statyki narządu rodnego, tworzących znacznie bardziej złożony model schorzenia. Kolejnym aspektem było zweryfikowanie typu komórek, które zostaną podane do zwieracza cewki moczowej oraz metody ich pozyskania. W dostępnych badaniach zarówno typy jak i ilość podawanych komórek była zmienna. Nasze wstępne założenia zostały ukierunkowane na pozyskanie materiału autologicznego z tkanki podobnej fitogenetycznie do tej jaka ulega uszkodzeniu w WNM czyli mięśni poprzecznie prążkowanych. Autorzy publikacji z grupy Chancellor’a (Oakland University William Beaumont w Rochester, Stany Zjednoczone) sugerowali pobranie biopsji mięśnia szkieletowego czworogłowego uda, motywując swój wybór szansą na pozyskanie dobrej „jakości” materiału tkankowego do dalszej hodowli. Metodyka tych procedur była traumatyzująca i powodowała ograniczenie w kontynuowaniu codziennych czynności danej osoby. Pozostałe doniesienia, nie skupiały się na przedstawieniu techniki biopsji, opisując ją jako tzw. „biopsję otwartą”, czyli z założenia zwiększającą ryzyko stanu zapalnego, uszkodzenia funkcji mięśni lub wystąpienia w miejscu pobrania krwiaków. Dalsze nasze badania miały na celu dobranie odpowiednich narzędzi chirurgicznych i biopsjnych a także metod obrazowania ultrasonograficznego, celem kontroli zakresu biopsji. Powyższe poszukiwania i konsultacje doprowadziły do zaplanowania i przeprowadzenia badania naukowego, które w swoich założeniach miało wykorzystanie własnego mięśniowego materiału tkankowego pobranego na drodze biopsji mięśnia naramiennego kobiet cierpiących na WNM (Publikacja 3). Jego minimalna inwazyjność stanowić ma alternatywę dla metod obecnie stosowanych a wiążących się z wysokim ryzykiem powikłań jak w przypadku TVT - uszkodzenie pęcherza moczowego lub TOT – dyspareunia. Do badania zakwalifikowanych zostało 30 kobiet, z czego włączone 25 kobiet z potwierdzonym w testach urodynamicznych WNM. Badanie urodynamiczne obejmowało cystometrię mikcyjną wraz z profilometrią cewkową i oceną VLPP (Valsalva Leak Point Pressure) oraz MUCP (Maximal Urethral Closure Pressure). Wartości MUCP przed leczeniem operacyjnym wskazywała na obecność komponenty ISD (ang. intrinsic sphincter deficiency) czyli niewydolność zwieracza wewnętrznego cewki moczowej (MUCP<30cmH2O). Kryteria wykluczenia obejmowały: pozytywny wywiad onkologiczny (zminimalizowanie ewentualnego ryzyka nowotworzenia w miejscu podania MDC), nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych (morfologia krwi, białko-C reaktywne, układ krzepnięcia, badania wirusologiczne (HIV, HbSAg, HCV), badanie ogólne moczu. Biopsje mięśnia naramiennego wykonywano przezskórnie z wykorzystaniem igły 14G o długości 10 cm Ultra CORE Biopsy Needle pod kontrolą ultrasonograficzną. Materiał pobrany wysyłano do laboratorium Kliniki Transplantologii UJ CM gdzie poddawano go preparatyce i dalszej hodowli. Po około 8 do 10 tygodni i uzyskaniu pożądanej liczby komórek MDC, zawiesinę komórkową (około 4ml) przekazywano do Kliniki Ginekologii i Onkologii UJ CM. Materiał tkankowy i komórkowy nie był poddawany procesowi mrożenia i rozmrożenia, co w znaczący sposób wpłynęło na jego skład komórkowy. Procedura podania MDC wykonywana była w warunkach sali operacyjnej i znieczuleniu miejscowym (żel z Lignokainą podany do cewki moczowej) pod kontrolą optyki endoskopowej. Minimalny czas pobytu pacjenta w Klinice stanowi również niewątpliwą korzyść w aspekcie ekonomicznym. Zastosowanie obrazowania endoskopowego w trakcie iniekcji pozwoliło na możliwie najprecyzyjniejsze umiejscowienie materiału komórkowego. Podanie wykonywano w trzech miejscach wokół zwieracza cewki moczowej na godzinie 9, 12 i 3. Wizyty kontrolne przeprowadzono w 8 miesięcy od iniekcji, dodatkowo pacjentki pozostaly w kontroli i ocenie ankietowej (I-QoL) w 2 i 4 lata od zabiegu. Każdorazowo wykonano pełne badanie urodynamiczne celem obiektywnej oceny wyników badania. Analizowano odpowiedzi Kwestionariusza Gaudenza przed i po zabiegu. Wyniki profilometrii cewkowej wykazały wpływ na jej parametry a zwłaszcza MUCP, ze zmianą wartości po zabiegu sięgającą powyżej 50 cm H2O $(P=0,01681)$. Wskazuje to na poprawę w generowaniu ciśnienia w zakresie zwieracza cewki moczowej i może być kierunkiem w leczeniu trudnej postaci WNM z ISD, która wiąże się z największym rzykiem nawrotów po leczeniu operacyjnym. W dwa lata od podania MDC stwierdzono, co następuje: poprawę w utrzymaniu moczu zaobserwowano wśród dwunastu kobiet, z czego osiem całkowicie utrzymują mocz a kolejne cztery podały częściową poprawę tzn. zmniejszenie ilości epizodów gubienia moczu na dobę i mniejsze ilości gubionego moczu. Pacjentki bez poprawy kontroli oddawania moczu: u dwóch z nich konieczny okazał się zabieg TOT, po którym całkowicie utrzymują mocz. Kolejne dwie nie wyraziły zgody na dalsze leczenie. Na podstawie pierwszej analizy naszego badania, możemy stwierdzić, że wykorzystanie w leczeniu MDC prowadził w niektórych przypadkach, do poprawy objawów nietrzymania moczu zarówno obiektywnej jak i subiektywnej. Powrót kontroli nad utrzymaniem moczu nie następował równocześnie wśród wszystkich pacjentek, ale około 4 miesiące od terapii i postępował stopniowo do 6 miesięcy po podaniu MDC. Czas, po jakim pacjentki zgłaszały poprawę wiąże się ze specyfiką materiału tkankowego, który wbudowując się w tkankę gospodarza odtwarza jej uszkodzoną strukturę i wpływa na poprawę funkcji. Co ważne, nie zaobserwowano poważnych skutków ubocznych,(co stanowiło o bezpieczeństwie terapii) dotyczących samej procedury biopsji mięśnia a także podania zawiesiny do zwieraczowo. Kontrolne badanie ginekologiczne oraz ultrasonografia przedsiokowa dna miednicy, nie wykazała zmian tkankowych w okolicy wcześniejszego podania MDC. Nasze doświadczenia wskazują, iż zarówno pozyskanie tkanki mięśniowej, jej hodowla oraz podanie są osiągalne w warunkach klinicznych. Założenie terapii minimalnie inwazyjnej, wiąże się z ilością pozyskanego materiału z biopsji mięśniowej. W naszych badaniach objętość ta wynosiła 0.2g (w porównaniu do 86±33 mg Peters et al. J Urol 2014, 192(2), 469–476), z docelową liczbą podanych komórek 0.6–25x10^6 MDC dlatego, też dalszy etap badań dotyczył analizy laboratoryjnej hodowli komórkowej (Publikacja 4). Nikt wcześniej nie podał optymalnego sposobu pozyskania, transportu a także hodowli komórkowej, co ukierunkowało nasze działanie na opracowanie i modyfikację podłoża hodowlanego celem uzyskania najlepszych wyników hodowli. W tym celu użyto podłoża komercyjnego do hodowli komórek pochodzących z mięśni szkieletowych SKGM-2 oraz drugiego zmodyfikowanego przez zespół: DMEM/F-12 uzupełnione o EGF, bFGF, HGF, insulinię, deksametazon (DFEFH). Stwierdzono większą liczbę kolonii mioblastów (>50%) oraz 3-, 4- i 9- krotnie większą zdolność do proliferacji, z uzyskaną większą liczbą komórek (DFEFH- 5.84x10^8 mioblastów w porównaniu do SKGM-2- 6.7x10^6 mioblastów). Poziom ekspresji antygenu CD56 w mioblastach z hodowli DFEFH wynosił 70% (60-80%), w porównaniu do podłoża SKGM-2- 55% (20-90%). Wykazaliśmy, iż mioblasty w obydwu hodowlach posiadają zdolność do fuzji do trzeciego pasału włącznie. W trzecim pasażu otrzymano 2.6x10^6 komórek z DFEFH, czyli 9 krotnie więcej w porównaniu do hodowli SKGM-2 (p<0.05, między 2 a 3 pasażem). Przewagę własnego medium, obserwowano również w zakresie zdolności do tworzenia większej liczby prawidłowych jąder komórkowych w miotubach. Hodowla DFEFH wskazywała 90 krotnie wyższą liczbę uzyskanych mioblastów, z lepszą ich morfologią i potencjałem fuzji, w porównaniu do hodowli SKGM-2. Reasumując powyższe wyniki badania, uważam za możliwe uzyskanie lepszych i bezpiecznych parametrów hodowli w oparciu o wewnętrzną kontrolę proliferacji i różnicowania komórek ze skróceniem czasu trwania procedury laboratoryjnej, co wnosi znaczne korzyści w postępowaniu klinicznym. Za szczególnie wartościowe uważam badania i obserwacje, które pozwoliły na przedstawienie wyników długoterminowych sięgających czterech lat (Publikacja 5). Ocenie poddano wpływ terapii MDC na jakość życia pacjentek w oparciu o walidowaną ankietę I-QoL (Incontinence Quality of Life) w polskiej wersji językowej. Interesującym aspektem tego badania jest brak negatywnego wpływu na życie seksualne pacjentek, które przy obecnie stosowanym leczeniu zabiegowym (zwłaszcza metodą TOT) może ulec znacznemu pogorszeniu. Całkowity I-QOL wynik z 49 (SD ±7.7) przed terapią wzrósł do 77 (SD ±5.4) po dwóch latach. Po czterech latach od zabiegu nadal utrzymywał się na wyższym poziomie niż przed terapią, 63 (SD ±7.2). Wykazano, że m.in. pacjentki w znacznym stopniu pozbyły się leku i obaw związanych z uporczywym myśleniem o dotarciu do toalety, zaczęły lepiej sypiać w nocy, wykazywały większy poziom zadowolenia z życia, a także deklarowały większe zadowolenie ze współżycia seksualnego (p<0.05). Badanie pokazało również, że stres związany z WNM wpływa na ich funkcjonowanie a także, na obawę, że z wiekiem problem powróci (p<0.05). Podsumowując uważam, że zastosowana procedura MDC do leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu skutecznie poprawiła jakość życia u większości analizowanych pacjentek po 2 i 4 latach od zbiegu. Ze względu na unikalność terapii i brak zoptymalizowanej (i opublikowanej) techniki iniekcji MDC, początkowo rozważałem różne drogi podania do zwieraczowego materiału komórkowego. Kobieca cewka moczowa będąc stosunkowo krótkim odcinkiem i pozornie łatwym do osiągnięcia zabiegowego, poprzez swoją unikalną budowę nastręcza inne trudności. Precyzyjna lokalizacja zwieracza cewki moczowej pozostaje trudna, nawet przy wykorzystywaniu endoskopii. Makroskopowo ww okolica nie różni się od pozostałej struktury cewkowej. Technika podania MDC wokół zwieracza cewki moczowej wydaje się być (obok hodowli komórkowej) kluczowym elementem powodzenia terapii nietrzymania moczu. Wynik terapeutyczny zależy od: precyzji podania do zwieraczowego oraz stanu hormonalnego pacjentki i właśnie ten aspekt rozwijam w dalszych etapach badań nad wykorzystaniem MDC. Doświadczenia przeprowadzone przeze mnie we współpracy z Katedrą Robotyki i Mechatroniki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (2012-2015 projekt MACHWIZ), dotyczące techniki podania materiału komórkowego do zwieracza cewki moczowej stanowią unikalny w skali światowej wkład w stworzenie zautomatyzowanego systemu robotycznego wykorzystywanego do zabiegów intrakorporalnych. Zwieńczeniem badań jest zgłoszenie patentowe polskie pt: „Robot Hybrydowy” P.413110 oraz zgłoszenie europejskie „Hybrid robot” nr EP15184648.2. Dostępne dane literaturowe nie podają idealnego wystandaryzowanego sposobu podania. Każdy z badaczy, proponuje odmienny sposób podania, co uniemożliwia obiektywną ocenę zastosowanej metody i procedury. Różnorodność ta wynika z trudności anatomicznych i zmienności fenotypowej w zakresie cewki moczowej. W jej aparacie zwieraczoowym wyróżniano dwie podstawowe składowe: zwieracz wewnętrzny, zbudowany z mięśniówki gladkiej, położony w ścianie bliższego odcinka cewki moczowej, będący najprawdopodobniej przedłużeniem mięśnia wypieracza moczu oraz zwieracz zewnętrzny, otaczający dystalny odcinek cewki moczowej i pochwę. W warunkach ambulatoryjnych dysponujemy niewieloma metodami diagnostycznymi, które obrazują (w niedoskonały sposób) zarówno ww zwieracz cewki jak i oceniają jego funkcję. Ultrasonografia oraz urodynamika (a w szczególności profilometria cewkowa) pozwalają na szacunkowe ustalenie obszaru, który anatomicznie określany jest zwieraczem cewki moczowej. Ograniczona oferta komercyjnych urządzeń do automatyzacji czynności związanych z manipulacją narzędziami chirurgicznymi wynika m.in. z konieczność uwzględnienia podczas projektowania wiedzy i posiadania umiejętności analizowania wzajemnie oddziałujących na siebie zjawisk z różnych dyscyplin: mechaniki, konstrukcji maszyn, robotyki, teorii drgań, sterowania, optyki, przetwarzania i analizy obrazów, anatomii, fizjologii przetwarzania sygnałów, elektroniki, informatyki. W przedstawionym rozwiązaniu Robot Hybrydowy (Rys.1) składa się z dwóch mechanizmów. Mechanizm „pionowy” jest mechanizmem płaskim, dzięki czemu bez problemu mieści się pomiędzy nogami pacjenta. Mechanizm ten jest mechanizmem równoległym a co za tym idzie daje dużą sztywność i precyzję przy niewielkiej masie układu. Dodatkowo człony liniowe (pryzmatyczne) ulożono na jednej prowadnicy. Jest to pierwsza zaleta, która w znacznym stopniu podnosi walory pracy w obszarze miednicy mniejszej. Uzyskuje się przez to łatwe wysunięcie końcówek robota z pacjenta w przypadku sytuacji awaryjnych. Mechanizm „pionowy” posiada trzy stopni swobody umożliwiając ruch końcówki w osi pionowej, osi od i do pacjenta oraz pochylenie końcówki. Szczególną zaletą jest duży ruch od i do pacjenta. W zaproponowanym rozwiązaniu zakres ten jest największy. Dlatego Robot Hybrydowy może służyć do wszelkich zabiegów urologicznych jak i ginekologicznych lub innych wykonywanych w obszarze miednicy mniejszej zarówno u kobiet jak i u mężczyzn. Mechanizm „poziomy” jest uzupełnieniem Robota Hybrydowego. Dodaje dwa stopnie swobody. Ruch poziomy i obrót. Ruchy te są przydatne w początkowej fazie zabiegu, kiedy to lekarz orientuje końcówkę robota względem pacjenta. Mechanizm ten posiada jeszcze jedną zaletę. Jego konfiguracja pozwala na łatwe przymocowanie Robota Hybrydowego do stołu operacyjnego. Połączenie mechanizmu „pionowego” i „poziomego” umożliwia lekarzowi pełną swobodę pracy, przy niezwykle zwartej konstrukcji robota. Jest to kolejna zaleta proponowanego rozwiązania, gdyż z obserwacji własnych wynika, iż podczas operacji medycznych przestrzeń dla robota jest bardzo mała. Przy stole operacyjnym znajduje się wiele innych urządzeń i uniknięcie kolizji umożliwia tylko dedykowana konstrukcja w postaci Robota Hybrydowego. ![Diagram](image) Rys. 1. Robot Hybrydowy- połączenie mechanizmu „pionowego” i „poziomego”. A – silniki krokowe; B – prowadnice śrubowe; C – zespół członów obrotowych; D – platforma do przymocowania narzędzia W prezentowanym rozwiązaniu człony pryzmatyczne można zrealizować poprzez zastosowanie napędów liniowych bezpośrednich lub poprzez napędy śrubowe z silnikiem elektrycznym krokowym. Rozwiązanie w postaci napędu śrubowego z silnikiem krokowym posiada wiele zalet. Po pierwsze mechanizm jest samohamowny. W wypadku awarii zasilania robot pozostanie w aktualnej pozycji. Dodatkowo mechanizm śrubowy podnosi dokładność urządzenia oraz zwiększa zakres sił, przez co można zastosować silniki krokowe o niewielkich gabarytach i mocach. Z kolei silnik krokowy może być sterowany prostym algorytmem, w którym łatwo można odtwarzać wcześniej zapamiętane trajektorie. Korzyść wynikająca z takiego rozwiązania polega na możliwości kilkukrotnego poprowadzenia końcówek robota po tej samej trajektorii. Istotną cechą zaprezentowanej struktury kinematycznej jest usytuowanie członów obrotowych. Człony obrotowe stanowią parę kinematyczną, którą można zrealizować zarówno za pomocą łożysk ślizgowych jak i tocznych. Ze względu na zastosowanie mechanizmu równoległego, nie potrzeba narzucić szczególnych wymagań wytrzymałościowych. Człony obrotowe mogą być niewielkich rozmiarów o prostej budowie. Prezentowane rozwiązanie pozwala na użycie prostych elementów składowych jednak szczególnie ich ułożenie sprawia, że robot może wykonywać zadania złożone. Połączenie dwóch mechanizmów daje użytkownikowi pięć stopni swobody o dużej precyzji przy zachowaniu niewielkich gabarytów urządzenia. Oznacza to, że w oparciu o prezentowaną strukturę można zbudować robota o niskich kosztach użytkowania, ale o dużych korzyściach eksploatacyjnych. W ostatniej publikacji należącej do cyklu osiągnięcia naukowego, przedstawiam możliwości wykorzystanie tzw. e-nauczania w szeroko pojętej dydaktyce (Publikacja 6). Nowe trendy to m.in.: edukacja ukierunkowana na wynik nauczania (outcome based education), zastosowanie symulacji, ocena oparta na kompetencjach i jakości wykonania procedur, szkolenia dla trenerów, edukacja medyczna oparta na najlepszych dowodach (Best Evidence Medical Education – BEME) czy nauczanie na odległość. Edukacja w cyberprzestrzeni jest rzeczywistością i już obecnie studenci spędzają znaczną część czasu studiowania „on-line”, o czym świadczą istniejące wirtualne uniwersytety. Niewątpliwie nabierające coraz większego znaczenia nauczanie na odległość (e-learning, e-nauczanie, e-edukacja) posiada wiele zalet. Niezależnie od kontynentu, systemu nauczania czy stopnia rozwoju technologii e-learning jest polecony jako strategiczne narzędzie w edukacji medycznej przez wiodące rady programowe. Dostępna w sieci, dzięki e-learningowi, oferta edukacyjna jest możliwa do wykorzystania 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu i niezależnie od lokalizacji studenta, co daje możliwość dopasowania terminu nauki do osobistych preferencji i predyspozycji (np. sprawność intelektualna zależna od rytmu biologicznego, studia prowadzone w trybie zaocznym czy wieczorowym, osoby niepełnosprawne). Innym aspektem jest samodzielność. Indywidualizacja procesu uczenia się i adaptacja materiałów na potrzeby poszczególnych studentów w zależności od ich osobistych preferencji, włączając w to poziom posiadanej wiedzy na dany temat, motywację, stopień przeszkolenia dotyczący użytkowania komputerów, uwzględniając style uczenia się i odpowiednio dobrane środki poznawcze, rozpoznawane przez nauczyciela lub wirtualną inteligencję komputera, mogą znacząco wpłynąć na optymalizację nauczania. Obecnie istnieje kilka rodzajów systemów do symulacji podejmowania decyzji podczas analizy przypadków medycznych. Głównie różnią się strukturą prezentowanych danych (liniowa, rozgałęziona). Niektóre z nich tj. CASUS czy OpenLabyrinth są uznanymi narzędziami wykorzystywanymi w procesie edukacji w wielu krajach Europy i Stanów Zjednoczonych. W ramach współpracy miedzy Zakładem Bioinformatyki i Telemedycyny UJCM a Katedrą Ginekologii i Położnictwa UJCM opracowałam przykłady wirtualnych przypadków w tym dotyczący problemu nietrzymania moczu wraz z poszczególnymi etapami leczenia tego schorzenia. W programie do symulacji podejmowania decyzji „Wirtualny Pacjent” poszczególne „porcje” wiedzy o pacjentce są udostępniane stopniowo (niejako krok po kroku) dając studentowi możliwość zastanowienia się i podjęcia decyzji na temat dalszych losów pacjenta. Kolejne etapy umożliwiają analizowanie każdej zaproponowanej przez obserwatora drogi z uzyskaniem tzw. porad eksperta w trakcie podejmowania decyzji oraz podsumowanie wyników jakie uzyskał uczący się. Kolejne karty z coraz to większą „porcją” informacji na temat problemu kobiety z nietrzymaniem moczu przedstawiają etapy badań diagnostycznych narządu rodnego, jak również dają możliwość sprawdzenia się studentom w podejmowaniu właściwych decyzji. Otwierane karty (te wcześniej omówione i kolejne) opatrzone są zwykle multimediami (zdjęcia, filmy, wywiady) jak również linkami do interesujących stron internetowych rekomendowanych przez specjalistę. Możliwość dodawania linków do innych zewnętrznych stron dodatkowo poszerza, a tym samym wzbogaca treść opracowania nie powodując poczucia utraty głównego wątku. Dzięki tej możliwości można uzupełniać niezbędną wiedzę także o bardziej szczegółowe i wyrafinowane podejścia do problemu pacjentki oraz wyniki najnowszych badań naukowych. Te dodatkowe wątki są bardzo dobrym uzupełnieniem głównego wątku zwłaszcza dla studentów, którzy chcą wiedzieć więcej i interesuje ich np. rozważanie przyczyny problemu medycznego na poziomie bardziej zaawansowanym – poziomie badań podstawowych albo rozszerzenie wiedzy na temat budowy i możliwości sprzętu medycznego. Elektroniczny sposób prezentowania danych powoduje, że uzupełnienia i aktualizacje mogą być niemal natychmiast dodane bez zaburzenia całości opracowania. Realizowanie poszczególnych kart z coraz to większą liczbą informacji, prowadzi finalnie do powstania kompletnej „opowieści” o realnym problemie medycznym, który wystąpił faktycznie u konkretnej pacjentki. Przygotowanie dobrych merytorycznie i jakościowo pod względem technicznym materiałów wymaga zaangażowania wielu specjalistów (przygotowujących i oceniających przypadki), co także nie jest prostym zadaniem. Ponadto system przygotowany w oparciu o nowoczesne technologie informatyczne może stanowić w początkowo barierę dla niektórych potencjalnych użytkowników. Pomimo tych niedogodności, szereg doświadczeń praktycznych (pozyskanych w ramach prowadzonych zajęć dydaktycznych w UJCM), jak również naukowych sugeruje, że wspomaganie nauczania w medycynie metodą prezentacji wirtualnych pacjentów przyczynia się do efektywnego pozyskiwania wiedzy przez studentów lub lekarzy w trakcie specjalizacji. Uważam, że systemy e-nauczania są cenną pomocą w edukacji przyszłej kadry medycznej, z której osobiście korzystam w trakcie moich zajęć dydaktycznych. 6). OMÓWIEНИE POZOSTAŁYCH OSIĄГNIЕĆ NAUKOWO-BADAWСZYCH (ARTYSTYCZNYCH) A. TEMATYKA PRAC BADAWСZYCH 1. Czynniki ryzyka i techniki operacyjne wykorzystywane w leczeniu schorzeń uroginekologicznych. Stangel-Wójcikiewicz K., Wojtys A., Piwowar M., Migdal M., Popławska AM. Laparoscopic colpopexy technique performed with laparoscopic supracervical hysterectomy, total laparoscopic hysterectomy, and following total abdominal hysterectomy. BIO-ALGORITHMS AND MED-SYSTEMS Vol. 7, No. 13, 2011, pp. 43-48 Rechberger T., Miotla P., Futyma K., Bartuzi A., Basta A., Oplawski M., Stangel-Wójcikiewicz K., Baranowski W., Doniec J., Rogowski A., Starczewski A., Nawrocka-Rutkowska J., Borowiak J., Sikora J., Bakon I., Magnucki J., Witek A., Drosdol A., Solecka A., Malinowski A., Ordon W., Jakimiuk A., Borucki W., Rodzoch R. Czynniki ryzyka defektów dna miednicy u kobiet zakwalifikowanych do operacji rekonstrukcyjnych – polskie badanie wieloosródkowe. Ginekol Pol. 2010, 81, 821-827 Wójtowicz U., Płaszewska-Żywko L., Stangel-Wójcikiewicz K., Basta A. Barriers in entering treatment among women with urinary incontinence. Ginekol. Pol. 2014 : T. 85, nr 5, s. 342-347 Zaburzenie statyki narządu rodnego POP (pelvic organ prolapse) wiąże się z wystąpieniem uczucia dyskomfortu w podbrzuszu, nawracającymi stanami zapalnymi pochwy i dróg moczowych a także całym szeregiem objawów czynnościowych wynikających z nieprawidłowości anatomicznych. Etiologia tego schorzenia jest wieloczynnikowa, ale najczęstszymi przyczynami powodującymi te nieprawidłowości anatomiczne są uszkodzenia struktur powięziowo-mięśniowo-nerwowych w przebiegu porodu siłami natury (w tym zabiegowy), operacje w zakresie miednicy mniejszej a także czynniki hormonalne (menopauza) i genetyczne. Znaczne obniżenie lub wypadanie narządów miednicy mniejszej manifestuje się klinicznie wysuwaniem ścian pochwy i/lub szyjki macicy poniżej płaszczyzny błony dziewiczej, będącej ustalonym punktem referencyjnym skali POP-Q. Problem ten może dotyczyć nawet 50% kobiet, po pierwszym porodzie siłami natury. W ciągu całego życia kobiety ryzyko konieczności poddania się operacji z powodu nietrzymania moczu i/lub wypadania narządu płciowego wynosi 11%, co jednoznacznie obrazuje skalę problemu zarówno w aspekcie zdrowotnym jak i ekonomicznym. W postępowaniu terapeutycznym wykorzystywane są różne techniki zabiegowe (laparoskopia, laparotomia, droga przez pochwowa). W uzasadnionych sytuacjach np. po niepowodzeniach wcześniejszego zabiegu, stosowane są materiały syntetyczne, które wzmacniają struktury tkankowe podtrzymując narządy miednicy mniejszej. W przypadku współistnienia schorzeń narządu rodnego (mieśniakowatość macicy, łagodne zmiany torbielowe przydatków i in.) z POP, konieczne staje się usunięcie macicy lub jej fragmentu (nadszyjkowa amputacja trzonu macicy) z zastosowaniem protezowania. Zabieg sakrokolpofiksacji jest uznawany za złoty standard w uroginekologii i może być przeprowadzany równoczesowo z ww. Technika samego zabiegu jest czasochłonna i ryzykowna dla mało wprawnego operatora (uszkodzenie aorty brzusznej). Moja propozycja zabiegu korygującego POP, pozwala na zminimalizowanie tego ryzyka. Umocowanie siatki do kikuta szyjki macicy lub kikuta pochwy a następnie przeprowadzenie jej wzdłuż więzadeł obłych i wszycie jej do powięzi mięśni prostego i skośnego brzucha, stabilizuje statykę i nie powoduje kolizji z dużymi naczyniami i innymi strukturami w miednicy mniejszej. Nasz 36 miesięczny okres obserwacji ukończyło 28 kobiet. Nie stwierdziliśmy powikłań w okolicy wkłuć trokarów i wszycia siatki w powięź mięśniową (krwiak, stan zapalny). Ból tych okolic ustąpił w około miesiąc od zabiegu. Nie obserwowaliśmy również odległych powikłań wynikających z utraty krwi, erozji taśmy lub uogólnionego odczynu zapalnego. Kolejne obserwacje pochodzą z badania wieloosrodkowego, którym objęto 717 kobiet przyjętych do leczenia operacyjnego zaburzeń statyki dna miednicy. Analizie poddane zostały czynniki ryzyka wystąpienia POP oraz współistniejących zaburzeń czynnościowych na podstawie ankiety zaprojektowanej przez autorów badania. Obiektywną ocenę stopnia zaawansowania POP dokonano w oparciu o klasyfikację POP-Q. Stwierdzono, że subiektywna ocena łączna uciążliwości związanych z zaburzeniami statyki narządu płciowego w skali VAS (Visual Analogue Scale) wynosiła 61,4 punktów (mediana – 60). Najczęstszym defektem stwierdzanym u ankietowanych była przepukлина przedniej ściany pochwy (96,5%), następnie przepukлина tylnej ściany pochwy (92,7%) oraz defekt kompartmentu centralnego (79%), przy czym średnie zaawansowanie choroby oceniano jako stopień III w skali POP-Q. Zaburzenia czynnościowe dolnych dróg moczowych (NM, parcia nagłące, zaburzenia mikcji) występowały u 81% ankietowanych, zaś zaburzenia funkcjonowania końcowego odcinka przewodu pokarmowego (zaparcia, nietrzymanie gazów i stolca, dyschezja) występowały u 43% badanych. Średni czas od obiektywnego rozpoznania schorzenia do podjęcia decyzji o leczeniu operacyjnym wynosił niemal 5 lat. Za wiodące czynniki schorzenia uznano porody drogami natury, otyłość oraz proces starzenia się. Kolejne badanie miało na celu identyfikację barier w szukaniu pomocy przez kobiety z nietrzymaniem moczu (NM). Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego, techniką ankiety i wywiadu wśród dwóch grup pacjentek. Pierwszą (gr. I) stanowiło 80 kobiet w wieku 47-79 lat, oraz druga grupa (gr. II) obejmowała 61 pacjentek w wieku 26-81 lat. Pacjentki z wysiłkowym nietrzymaniem moczu (WNM) zgłaszały się do lekarza średnio po 4 latach, z naglącym nietrzymaniem moczu (NNM) po 3 latach, z mieszaną postacią nietrzymania moczu (MNM) po 6 latach, a z nietrzymaniem moczu z przepełnienia po 10 latach od wystąpienia pierwszych objawów. Lęk, wstyd, przekonanie, że objawy NM są stanem normalnym związanym z wiekiem, a także uznanie go za sytuację przejściową miały znaczący wpływ na długość czasu, jaki upłynął od wystąpienia objawów do zgłoszenia się do lekarza. Najczęściej badane kobiety podejmowały decyzję o leczeniu samodzielnie, a głównym motywem było nasilenie objawów. Większość (89,4%) ankietowanych kobiet łagodziła objawy nietrzymania moczu bez pomocy lekarza, niekiedy stosując metody niekorzystne dla zdrowia. Pacjentki z NM zgłaszały się późno do lekarza z powodu braku wiedzy i błędnych przekonań na temat choroby, co w dalszej perspektywie wymaga opracowania działania edukacyjnego skierowanego do kobiet najbardziej narażonych na wystąpienie tego schorzenia. 2. Schorzenia ginekologiczne i aspekt zachowania płodności u kobiet leczonych z powodów nowotworów Klimek M., Skotnicki A., Papis K., Pabian W., Walter Z., Skotniczny K., Stangel-Wójcikiewicz K., Węglarska D., Rudnicka L. The cryopreservation of ovarian tissue sampled from patient with AML before a scheduled bone marrow transplantation. Pol J Gyn Invest 2004; 7(1/4):7-10. Stangel-Wójcikiewicz K., Zdebik A., Jach R., Huras H., Wadowska-Jaszczynska K., Radoń-Pokracka M., Kempisty-Zdebik E., Ludwin A., Ludwin I. Hormone replacement therapy regimens in chemotherapy-induced premature ovarian failure and the subsequent correction of hormone levels. Neuro Endocrinol Lett. 2012; 33(7):101-106. Basta P., Kolawa W., Stangel-Wójcikiewicz K., Schwarz J. Pregnancy and labor after fertility-sparing surgical management of cervical cancer. Ginekol Pol. 2015 Sep;86(9):700-5. Zachowanie płodności u kobiet po leczeniu onkologicznym jest tematem wciąż rzadko poruszanym. W schorzeniach onkologicznych (w tym hematologicznych), kiedy wymagane jest leczenie systemowe, jedynym sposobem zachowania płodności jest pozyskanie tkanki jajnikowej i poddanie jej krioprezerwacji. Mechanizm ten jest dobrze znany i wykorzystywany w weterynarii, dlatego też nasz protokół witryfikacji oparłam na wykorzystywanych tam schematach. W przeciwieństwie do oocytów czy zarodków, kriokonserwacja fragmentów tkanki jajnikowej może być wykorzystywana do utrzymania płodności wśród młodych dorosłych kobiet jak i u dziewcząt przed okresem dojrzewania. Metoda ta daje tym grupom kobiet nadzieję odzyskania funkcji jajnika oraz naturalnej płodności dzięki orto – lub heterotopowemu wszczepieniu rozmrożonego fragmentu jajnika. Procedura taka pozwoliłaby na zachowanie zdolności do rozrodu i posiadania dzieci w przypadku, gdy leczenie choroby podstawowej (nowotworowej, hematologicznej) zostało zakończone pomyślnie a zastosowane środki farmakologiczne czy radiologiczne spowodowały stałą lub czasową niepłodność. Wyniki wielu badań wskazują na związek pomiędzy stadium dojrzałości oocytów a zdolności do przeżycia po ich rozmrożeniu. Tak na przykład ich dojrzałość, jakość i wielkość są istotnymi czynnikami mającymi wpływ na proces krioprezerwacji. Całość schematu zamrażania i rozmrażania oocytów jest wprowadzana w działalność kliniczną, jednakże jej efektywność jest różna i trudna do przewidzenia. Oocyty ludzkie mogą być obecnie przechowywane jako pojedyncze oocyty lub skumulowane. Wstępna selekcja związana jest z poziomem dojrzałości jądra komórkowego oocytu. Zaproponowano mrożenie oocytów na poziomie metafazy II podziału ze względu na fizjologiczny potencjał do podjęcia dojrzewania po rozmrożeniu. Po roku krioprezerwacji jedna ze słomek z tkanką jajnikową została rozmrożona, celem sprawdzenia prawidłowości procedury zamrażania i rozmrażania, a następnie poddana ocenie patomorfologicznej. Stwierdzono obecne drobne fragmenty warstwy korowej jajnika z obecnością na terenie części z nich kilku pęcherzyków pierwotnych o zachowanej strukturze. Material nie wykazywał cech autolizy. Powyższa ocena histopatologiczna świadczyła o poprawności przeprowadzonego mrożenia a także o celowości ww. metody. Otrzymany materiał tkankowy mógł zostać wykorzystany w dalszej procedurze podtrzymania płodności u pacjentki. Kontynuując tematykę zachowania płodności w przebiegu schorzenia nowotworowego, kolejne obserwacje dotyczyły możliwości zajścia w ciąży u kobiet, które z powodu raka szyjki macicy w stopniach IA i IB1 miały wykonany zabieg chirurgiczny oszczędzający narząd rodny tj. konizację chirurgiczną lub radykalną pochwową trachelektomię z laparoskopową limfadenektomią. Grupę badaną stanowiło 80 kobiet, z których 68 (85%) przypadkach były to pacjentki po konizacji chirurgicznej zmian w stopniu IA1 i IA2 oraz w 12 (15%) przypadkach po radykalnej pochwowej trachelektomii z laparoskopową limfadenektomią zmian w stopniu IA2 i IB1. W trakcie obserwacji ciężarnych po konizacji chirurgicznej 3 (5,8%) kobiety poroniły ciążę, 2 (3,8%) urodziły przed terminem i 47 (90,4%) w terminie. Natomiast po radykalnej pochwowej trachelektomii z laparoskopową limfadenektomią 1 (16,7%) ciężarna poroniła ciążę, 2 (33,3%) urodziły przed terminem oraz 3 (50%) w terminie. Obserwacje wskazują na fakt, iż przebieg porodu po konizacji chirurgicznej szyjki macicy nie różni się od porodu u kobiety bez patologii szyjki macicy. Poród po radykalnej trachelektomii pochowej z laparoskopową limfadenektomią powinien zakończony być droga cięcia cesarskiego. Zabiegi oszczędzające narząd rodny u kobiet z rakiem szyjki macicy, przy właściwej kwalifikacji, umożliwiają w znacznym odsetku tych chorych na prawidłowy przebieg późniejszej ciąży i porodu. Kolejnym aspektem moich obserwacji było prowadzenie kontroli ginekologicznej w grupie kobiet po leczeniu z powodu schorzeń hematologicznych (Hodgkin lymphoma, non-Hodgkin lymphoma). Najczęstszą jednostką jaka prowadzi do dalszych następ w zakresie narządu rodnego jest wystąpienie przedwczesnego wygaśnięcia czynności jajników POF (Premature Ovarian Failure). Konsekwencja przewlekłego niedoboru hormonalnego, negatywnie wpływa na układ krążenia i układ kostny, a w konsekwencji na jakość życia kobiet. Zapobieganie ww powikłań wymaga przewlekłego stosowania terapii hormonalnej (HT) uzupełniającej. Wykorzystywaliśmy różne drogi podania HT tak by w jak najmniejszym stopniu wpływały na chęć kontynuacji leczenia przez pacjentki. Obserwacja wyników FSH, LH i estradiolu przed i po leczeniu, pozwoliła wytypowanie optymalnej drogi podania i dawki hormonów. Stosowanie 2mg estradiolu z 10mg dydrogesteronu było zasadne u kobiet z bardzo niskimi wartościami estradiolu. W przypadku niskich wartości progesteronu najlepsza odpowiedź obserwowano po zastosowaniu 5 mg linestrenolu. Leczenie kontynuowano pomimo uzyskania wyników referencyjnych ww hormonów. Próby odstawienia terapii skutkowały ponownym zatrzymaniem miesiączki i nasileniem objawów menopauzalnych. 3. Zmiany patologiczne szyjki macicy i sromu Kabzińska-Turek M., Basta A., Stangel-Wójcikiewicz K., Knafel A., Zając K., Przybylska-Jurecka P., Jach R., Milewicz T. Ocena występowania nawrotów lub zmian rezydualnych po wycięciu zmiany przy Rak szyjki macicy jest drugim co do częstości nowotworem występującym u kobiet, sięgający 500 000 nowych przypadków każdego roku na świecie. Screening cytologiczny w znacznym stopniu zmniejszył umieralność na ten nowotwór. Po odkryciu wpływu infekcji wirusem brodawczaka ludzkiego-HPV (hyman papillomavirus) na rozwój zmian patologicznych szyjki macicy i wprowadzeniu szczepień profilaktycznych skierowanych przeciwko HPV, sytuacja epidemiologiczna uległa niewielkiej poprawie. W przypadkach zaawansowanych (śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy- CIN) dalsze postępowanie wymaga interwencji chirurgicznej, a zabiegem z wyboru jest często konizacja szyjki macicy chirurgiczna lub przy pomocy pętli elektrycznej o wysokiej częstotliwości (LEEP- loop electro excisional procedure). LEEP jako metoda postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w CIN zyskuje coraz więcej zwolenników. Zabieg LEEP został do chwili obecnej zmodyfikowany co umożliwiło całkowicie bezpieczne i skuteczne jego zastosowanie w praktyce klinicznej. Celem badań z tego zakresu była ocena nawrotów po ww zabiegach. Grupę badaną stanowiło 115 kobiet, ze zmianami widocznymi w obrazie kolposkopowym, które zakwalifikowano do wycięcia przy pomocy pętli elektrycznej o wysokiej częstotliwości. Obserwację prowadzono przez 5 lat w oparciu o diagnostykę cytologiczną i kolposkopową. Stwierdzono, że na efekt terapeutyczny ma wpływ lokalizacja zmiany CIN; jeżeli występuje ona w obrębie nabłonka kanału szyjki macicy odsetek nawrotów i zmian rezydualnych jest istotnie statystycznie wyższy. Efekt terapeutyczny, a właściwie ilość nawrotów CIN lub zmian rezydualnych, zależy od stanu marginesu wyciętego fragmentu szyjki. Brak wolnego od CIN marginesu istotnie pogarsza wyniki leczenia. Kolejne obserwacje dotyczą zmian patologicznych w obrębie sromu. Omawiane badanie, objęło 100 kobiet z dysplazją sromu (30 - VIN I, 10 - VIN2, 60-VIN3) ze średnią wieku 65 lat, oraz 10 kobiet z rakiem sromu ze średniym wiekiem 71 lat. Celem badania było porównanie immunohistochemicznej ekspresji śródnabłonkowych czynników wzrostu VEGF-C i D, i ekspresji VEGFR-3, w VIN i inwazyjnym raku sromu, wraz z oceną przeciwciał markera limfatycznego D2-40 w obu grupach, jako czynnika prognostycznego. Analiza statystyczna wykazała istotną statystycznie różnicę w ekspresji VEGF-C i-D i VEGFR-3 między grupą VIN a grupą z inwazyjnym rakiem sromu. Zmiany dysplastyczne wyższego stopnia wiązały się z wyższą ekspresją czynników wzrostu i ich receptorów. Może to wskazywać, poza czynnością pro-limfoangiogeniczną, na autokrynne działanie VEGF-C i-D bezpośrednio na komórki guza poprzez receptor VEGFR-3. W przypadku raka sromu i opisywanych zmianach typu VIN obserwowaliśmy odwrotny efekt prognostyczny czynników limfangiogennych i ich związek z rozwojem zmian dysplastycznych. Przez wiele lat, utrzymywano, że zmiany typu VIN3 są groźniejsze dla kobiet po 40 roku życia. Czas od postawienia rozpoznania VIN3 do rozwoju raka inwazyjnego wynosi około 4 lat (1,1 do 7,3). Obecnie obserwuje się, że progresja do zmian złośliwych w stopniu niskim VIN, wskazuje raczej na przeżycie pacjentów a nie zmiany same w sobie. W naszym badaniu stwierdziliśmy, że obecność naczyń limfatycznych koreluje ze zmianą w stopniu dysplazji. Stwierdzono również ekspresję VEGF-C, VEGF-D i VEGFR-3 w obu grupach, która wiązała się z rozwojem zmian. 6). UDZIAŁ W PROJEKTACH BADAWCZYCH e-VIP (2007-2010) we współpracy z Zakładem Bioinformatyki i Telemedycyny UJ CM w Krakowie PBS NCBiR (2012-2015) „Mikromanipulacja narzędziami chirurgicznymi dla wspomagania zabiegów intrakorporalnych z wykorzystaniem obrazowania wiizyjnego” – MACHWIZ we współpracy z Katedrą Robotyki i Mechatroniki AGH w Krakowie Badania własne i statutowe 1. Wykorzystanie materiałów syntetycznych w laparoskopowym leczeniu zaburzeń statyki narządu rodnego u kobiet K/ZBW/000441 kierownik 2. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu z wykorzystaniem technik małoinwazyjnych tzw. mini slingów K/ZDS/003814 (w 2012 r. realizowany pod nr K/DSC/000774) kierownik 3. Ocena zaburzeń oddawania moczu u kobiet po leczeniu operacyjnym i systemowym nowotworów narządu płciowego – diagnostyka i postępowanie terapeutyczne K/ZDS/000580 współwykonawca 4. Zastosowanie materiału komórkowego jako leczenia uzupełniającego w leczeniu nietrzymania moczu K/ZDS/005569 współwykonawca 5. Czynność dolnych dróg moczowych w zaburzeniach neurologicznych. wniosek złożony na 2016 rok kierownik 7). UDZIAŁ W TOWARZYSTWACH NAUKOWYCH Aktualnie należę do następujących towarzystw naukowych: 1. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 2. International Continence Society 3. European Association of Urology 8). DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNA Od 10 lat prowadzę ćwiczenia i seminaria z zakresu położnictwa i ginekologii na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie a także w Szkole Medycznej dla Obcokrajowców Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Zakres tematyczny seminariów obejmuje m.in. Endometriosis. Pelvic pain syndrome., Gynecological oncology: cervical and endometrial cancer., Benign conditions of the uterus, management., Pelvic organ prolaps and lower urinary tract disorders. Promotor Pomocniczy w przewodzie doktorskim mgr Małgorzaty Dziedzic z Wydziału Nauk o Zdrowiu UJ CM pt.” Styl życia i samoocena zdrowia kobiet w wieku powyżej 45 lat w populacji miasta Krakowa”. Opiekun Studenckiego Koła Uroginekologii (współpraca z Katedrą Urologii UJ CM) od stycznia 2015 roku. Do Koła należy 18 studentów z Wydziału Lekarskiego UJ CM (od 3 do 6 roku) zainteresowanych zagadnieniami z pogranicza ginekologii i urologii. Mój udział polega na ukierunkowaniu tematycznym i poddaniu propozycji prac naukowych a także, korygowaniu przygotowywanych artykułów lub wystąpień naukowych. Opiekun lekarzy specjalizujących się w położnictwie i ginekologii Lek. med. Magdalena Lisak Lek. med. Michał Żmuda AUTOREFERAT dr n. med. Klaudia Stangel-Wójcikiewicz str. 22 9). DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACYJNA - Pełnomocnik Dziekana Wydziału Lekarskiego UJ CM ds. zawodowych praktyk wakacyjnych na kierunku lekarskim - Koordynator Dydaktyki Kliniki Ginekologii i Onkologii UJ CM - W latach 2008-2014 byłam aktywnym członkiem Komisji do Spraw Kształcenia Podyplomowego Okręgowej Izby Lekarskiej w Krakowie. W trakcie jej posiedzeń ustalone zostały zasady przyznawania punktacji akredytacyjnej dla szkoleń, warsztatów i konferencji organizowanych na terenie OIL. Kolejnym punktem prac komisji była wersyfikacja punktów zgromadzonych przez lekarzy a wymaganych ustawowo w ramach ustawicznego kształcenia. 10). NAGRODY I WYRÓŻNIENIA Nagroda dla autora pracy naukowej poniżej 35 roku życia, 2010r., zgłoszonej na 14th World Congress of Gynecological Endocrinology, Florencja Włochy pt.: "Laparoscopic modification of colpopexy technique performer with LSH, TLH, and after open hysterectomy", przyznana przez Komitet Naukowy International Society of Gynecological Endocrinology 11). WYGŁOSZENIE REFERATÓW NA KRAJOWYCH I MIĘDZYNARODOWYCH KONFERENCJACH TEMATYCZNYCH 2016r. wygłoszony referat pt: "ISD- Jak wybrać najlepszą strategię postępowania?" Forum Uroginekologiczne Kraków 2015r. wygłoszony referat pt: "Regenerative medicine in urogynecology - are we ready?" Central European Conference on Regenerative Medicine Bydgoszcz 2015r. wygłoszony referat pt: "Medycyna regeneracyjna w uroginekologii" Forum Uroginekologiczne Zakopane 2015r. wygłoszony referat pt: "Narzędzia badawcze wykorzystywane w diagnostyce nietrzymania moczu." II Ogólnopolskie Sympozjum „Rehabilitacja w schorzeniach nerek i układu moczowego” Kraków 2014r. wygłoszony referat pt: "Tissue engineering in urogynecology". Warsztaty Projektu OMICRON Uniwersytet Jagielloński Kraków 2014r. wygłoszony referat pt: „Nietrzymanie moczu – diagnostyka i leczenie „up to date” posiedzenie małopolskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego Kraków 2013r. wygłoszony referat pt:” Komórki macierzyste w leczeniu nietrzymania moczu u kobiet” I Ogólnopolskie Sympozjum „Rehabilitacja w schorzeniach nerek i układu moczowego” Kraków 2010r. wygłoszony referat pt:” Komórki macierzyste w uroginekologii- stan wiedzy na 2010r.” V Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Postępy w Uroginekologii” Mrągowo Kraków dn. 01.03.2016 podpis	<urn:uuid:87e80651-7f1a-4eb9-83ba-9780dbd2dba5>	finepdfs	1.235352	CC-MAIN-2019-39	https://wl.cm.uj.edu.pl/cm/uploads/2018/02/Stangel-Wojcikiewicz_Autoreferat.pdf	2019-09-18T22:34:54Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573368.43/warc/CC-MAIN-20190918213931-20190918235931-00054.warc.gz	732,832,391	0.999695	0.999906	0.999906	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 1214, 3778, 6946, 9372, 11822, 14445, 17104, 19609, 22086, 24504, 25930, 28643, 31396, 32183, 34767, 37325, 40008, 42507, 44925, 46537, 48809, 50932, 52706, 53250 ]	1	0
HARMONOGRAM UDZIELONEGO WSPARCIA \| Lp. \| Rodzaj wsparcia \| Data \| Adres \| Godziny \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------\|----------------------------------------------------------------------\|---------------\| \| 1. \| Kurs - operator wózków jezdniowych podnośnikowych (wyd. nr 12), zajęcia teoretyczne \| 03.07.2020 r. \| Zespół Szkół im. Marii Skłodowskiej - Curie ul. Komisji Edukacji Narodowej 2 66-470 Kostrzyn nad Odrą \| 15.00 – 19.00 \| \| \| \| 07.07.2020 r. \| \| 15.00 – 19.00 \| \| \| \| 09.07.2020 r. \| \| 14.00 – 18.00 \| \| \| \| 15.07.2020 r. \| \| 13.00 – 17.00 \| \| \| \| 16.07.2020 r. \| \| 14.00 – 18.00 \| \| \| \| 22.07.2020 r. \| \| 13.00 – 17.00 \| \| \| \| 24.07.2020 r. \| \| 15.00 – 18.00 \| \| \| \| 28.07.2020 r. \| \| Egzamin UDT \| Koordynator Projektu Ewa Kogucka	<urn:uuid:363f5877-253c-4199-bdf7-0b9be219297b>	finepdfs	1.554688	CC-MAIN-2021-17	https://www.powiatgorzowski.pl/wp-content/uploads/2020/07/2020-07-Harmonogram-wsparcia-kurs-operator-w%C3%B3zk%C3%B3w-jezdniowych-.pdf	2021-04-13T04:22:37+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038072082.26/warc/CC-MAIN-20210413031741-20210413061741-00213.warc.gz	1,063,098,159	0.993867	0.993867	0.993867	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2029 ]	1	0
edukacja menedżera MichałChlebowski Senior Manager Business Development, EY Academy of Business zdarza się, że wiedza uzyskana na pierwszym roku studiów może być nieaktualna na ostatnim, zwłaszcza jeśli są to kierunki związane z nowymi technologiami. z badań i obserwacji trendów wynika, że 65 proc. dzieci rozpoczynających dziś naukę w szkole będzie pracowało w zawodach, które jeszcze nie istnieją. Jednocześnie system edukacji nie nadąża za potrzebami rynku pracy – 40 proc. firm w Unii europejskiej przyznaje, że ma problemy ze znalezieniem pracowników posiadających odpowiednie kwalifikacje. rów, konferencji, filmów instruktażowych w social mediach. stale rośnie też oferta szkoleń tego typu, w czym jako eY academy of Bussines mamy spory udział. Menedżerowie z doświadczeniem szukają zajęć z motywowania pracowników (w tym motywacji pozafinansowej) czy doskonalenia umiejętności komunikacyjnych. Już jakiś czas temu pojawiła się powszechna świadomość, że „tryb nakazowo-rozdzielczy" już nie działa i to menedżerowie muszą dostosować swoje umiejętności do potrzeb zespołu, a nie odwrotnie. Młodsi uczą się np., jak budować swój autorytet, dbać o wizerunek, tworzyć zespół, zarządzać swoją efektywnością. soft skills to jedne z niewielu umiejętności, z którymi sztuczna inteligencja i automatyzacja na razie nie będą w stanie walczyć. Już dziś od osób z działów it wymaga się nie tylko fachowej wiedzy, ale także sprawnej komunikacji (w tym pisemnej), umiejętności negocjacji, prezentacji idei czy produktu. trzeba pamiętać, że umiejętności miękkie nie są wtórne i mniej ważne od umiejętności twardych. Bez cienia przesady można je określić kompetencjami przyszłości, które zdecydują o sukcesie i przetrwaniu firm oraz samego menedżera. Umiejętność uczenia się przez całe życie Polacy są coraz bardziej świadomi dynamiki zmian w otaczającym świecie (w tym również w biznesie). z badań przeprowadzonych kilka lat temu przez PaRP wynika, że 20 proc. (4,8 mln) Polaków uczestniczyło w różnych formach edukacji – kursach, szkoleniach, warsztatach, seminariach, konferencjach lub studiach podyplomowych. z kolei raport gUs z zeszłego roku wskazuje, że co czwarta osoba w wieku 2564 lat wzięła udział przynajmniej w jednym kursie lub szkoleniu. z jednej strony, maleje liczba osób zainteresowanych studiami – być może dlatego, że dyplom uczelni wyższej jest coraz bardziej powszechny w krajach oeCD, ale nie daje gwarancji lepszego zatrudnienia i wyższych zarobków. z drugiej strony, rośnie liczba ludzi, którzy chcą korzystać z mniej formalnych, krótszych i bardziej intensywnych sposobów uczenia się, takich jak szkolenia. Korzysta z nich 29 proc. więcej osób niż 10 lat temu, a autorzy raportu gUs przewidują, że do 2021 roku liczba ta wzrośnie do 35 proc. Umiejętność uczenia się przez całe życie staje się ważniejsza niż typowa edukacja. Uczymy się cały czas, a procesy edukacyjne stały się nierozłącznym elementem danie zrealizowane na zlecenie eY academy of Business pokazuje, że szkolenia są istotne dla pracowników, a pracodawcom mogą posłużyć do przyciągnięcia najlepszych kadr i zapewnić kształcenie oczekiwanych kompetencji. każdego aspektu życia. Dostęp do wiedzy w dobie internetu przestał być problemem. trudność obecnie stanowi szybkie dezaktualizowanie się wiedzy w wielu dziedzinach, a przede wszystkim umiejętność odpowiedniego wykorzystania zdobywanej wiedzy w codziennym życiu. arto się dokształcać? Czy w Nie tylko warto, ale nawet trzeba. W marketingu funkcjonuje powiedzenie: „wyróżnij się albo zgiń". W dziedzinie szkoleń można pokusić się o hasło: „ucz się lub zgiń". Nowych informacji przybywa w tak szybkim tempie, że osoby, które nie widzą potrzeby dokształcania, po prostu narażają się na wypadnięcie z rynku pracy. Kompetencje przyszłości Szansa na rozwój osobisty Jednym z najbardziej popularnych narzędzi dających szansę na szybki rozwój osobisty są dzisiaj szkolenia. odpowiednio przygotowane są odpowiedzią na wyżej wspomniane problemy obecnych procesów edukacyjnych – aktualność wiedzy i umiejętność jej szybkiego zastosowania w praktyce. Dlatego pracownicy chętniej zatrudniają się w przedsiębiorstwach oferujących jasne ścieżki kariery i wspomniane możliwości rozwoju, a szkolenia traktują jako element decydujący o atrakcyjności pracodawcy. firmy – z kolei – poszukują kandydatów do pracy, którzy chcą się uczyć i są otwarci na nowe narzędzia i innowacyjne rozwiązania. Ba- Jaka jest motywacja do lifelong learning? najczęściej jest to chęć zachowania obecnej pracy, pragnienie zdobycia nowej posady lub założenia własnej działalności gospodarczej. Chcemy zmienić przebieg swojej kariery lub wznieść ją na wyższy poziom – szacuje się, że dziś zmieniamy pracę przeciętnie 10-15 razy w ciągu życia. na współczesnym rynku pracy na znaczeniu zyskują dwa trendy. Pierwszym jest automatyzacja i ai (ang. artificial intelligence), która jest zagrożeniem nie tylko dla pracowników fizycznych, ale także dla „białych kołnierzyków", pracujących w branżach związanych z zarządzaniem wiedzą. Drugim – gig economy, czyli forma zatrudnienia tymczasowego, zewnętrznych i niezależnych pracowników na potrzeby poszczególnych projektów. szacuje się, że do końca obecnego dziesięciolecia w takiej formule będzie pracowało ponad 40 proc. amerykanów. w Polsce również liczba osób pracujących projektowo powiększa się z roku na rok i nie zanosi się na to, żeby był to stan przejściowy. „giggersi" są to często również osoby posiadające unikalne kompetencje. oba te zjawiska wymagają od pracowników elastyczności, kompetencji komunikacyjnych, umiejętności „zarządzania własnym czasem" czy zdolności zarządzania zmianą. są to tzw. umiejętności miękkie. Można je rozwijać, korzystając z darmowych webina- Czy warto się dokształcać? Jak widać, taK! trend jest jasny: w najbliższej przyszłości firmy będą poszukiwały kompetencji, a nie osób. edukacja menedżera Coraz większe i trudne do zrealizowania oczekiwania wobec menedżerów oraz będące tego konsekwencją przeciążenie w tej roli, stają się bardziej zauważalne. partnerskiego traktowania i możliwości wpływu na kluczowe decyzje. trendy te opisuje między innymi raport wszechnicy UJ „organizacja w okresie dojrzewania. Jakie są oczekiwania pracowników wobec kultury organizacyjnej?". kontekstu, w którym funkcjonuję, a także świadomość tego czego się ode mnie wymaga oraz jaka jest moja odpowiedzialność, będą podstawą dla kształtowania samodzielności przyszłych menedżerów. Po drugie, sprofilowanie stanowiska menedżerskiego i wymagań wobec tej roli w taki sposób, by był czas na pracę z ludźmi. Po trzecie, organizacja bieżącego wsparcia rozwojowego dla menedżerów. Powinno ono opierać się na następujących zasadach: * indywidualne podejście – praca indywidualna z menedżerem w formie coachingu, mentoringu lub doradztwa, realizowana przez zewnętrznego dostawcę, specjalistę HR, lub, w najbardziej pożądanej wersji, przez bezpośredniego przełożonego menedżera. indywidualne podejście pozwala na dostosowaniu się do potrzeb menedżera i pracy nad jego rzeczywistymi wyzwaniami zawodowymi. Umożliwia potraktowanie go z uwagą, docenie- Właściw prezes zarządu, Wszechnica UJ Maciej Kocurek ie zdefiniować rolę menedżera Konieczność wsparcia Menedżerowie odpowiedzialni są niezmiennie za wynik. towarzyszy temu konieczność wdrażania ciągłych zmian, aby nadążyć za rynkiem lub wymaganiami własnej firmy. wymaga to osobistej elastyczności, ciągłego pozyskiwania kolejnych kompetencji, a także nauczenia zespołu, jak funkcjonować w nowej sytuacji. Dużo więcej wymagają także od menedżerów ich pracownicy. Coraz częściej jasno deklarują swoje oczekiwania, wymagając uwagi, wysłuchania i adekwatnej reakcji. Pracownicy oczekują również rozwoju, nia innowacyjnych rozwiązań, czasami pracujących z mniejszą werwą? no kto? Ja. to by bowiem mogło znaczyć, że w zespole mam ludzi, którzy żyją, a nie tylko oddychają, żeby przeżyć. „Organizacja idealna" Jakie k o mpetencje można wyszkolić, czyli o granicach możl i wości edukacji menedżerskiej Zacznę od odpowiedzi na to zaczepne pytanie w tytule artykułu: wszystkie! I w zasadzie na tej optymistycznej odpowiedzi mogłabym zakończyć, jednak jest ona podszyta szyderczą prowokacją. Gdyby tak bowiem było uznalibyśmy, że człowieka można po prostu wytresować lub poskładać jak model żaglowca wedle własnej instrukcji. Oczywiście jest to niedorzeczne, choć nie niemożliwe, w tym sensie, że już wielu próbowało. Ze skutkiem krótkoterminowym, a nawet z ograniczonym terminem przydatności. Magdalena Trus-Urbańska trener, CERTES My, trenerzy, specjaliści od rozwoju menedżerów, sami wprowadziliśmy do szkoleniowego krwiobiegu pojęcie „szkolenia z kompetencji miękkich". Kompetencja składa się z trzech komponentów: wiedzy, umiejętności i doświadczenia. Kolejność tychże nie jest przypadkowa. oznacza to, że kompetencje można nabyć, ale nie się z nich przeszkolić. nie oznacza to, że szkolenia i rozwój pracowników pozbawiony jest sensu. oznacza to jedynie, że warto na edukację menedżerską patrzeć, nie jako na jednorazowy akt wyposażania go w wiedzę i umiejętności. te ostatnie bowiem musi wypróbować w naturalnym środowisku, jakim jest organizacja, a nie w labo- w związku z tym można również zaobserwować kłopot z rekrutacją na stanowiska menedżerskie. Ludzie bądź nie chcą być menedżerami, bądź doświadczając dużych trudności, złożoności i presji szybko rezygnują. Czasem rezygnacja jest zbyt trudna z powodów finansowych i prestiżowych, wtedy taka osoba, nie radząc sobie, tkwi w sytuacji niekomfortowej dla niej, zespołu i organizacji. Jak wspierać menedżerów w takiej sytuacji? Po pierwsze, kompleksowe przygotowanie, którego istotą powinno być właściwe zdefiniowanie roli menedżera. Rozumienie ratorium jakim jest dwudniowe szkolenie. W procesie ciągłej zmiany zdobywanie koniecznego doświadczenia jest edukacją trwającą, dziejącą się ciągle, weryfikowalną i poddawaną modyfikacjom. swen Brinkman w swojej bestsellerowej książce „Poczuj grunt pod nogami. Jak uciec z pułapki samorozwoju" już we wstępie zwraca uwagę, że pracując w organizacjach uczących się, jedynym stabilnym punktem odniesienia jest ciągła zmiana. Co za tym idzie, to czego nauczyliśmy się wczoraj, dnia następnego może być nieaktualne. stąd właśnie z pojęcia „rozwijania kompetencji" uczyniliśmy kluczowe pojęcie, które konsekwentnie szerzymy we wszelkich systemach edukacyjnych i organizacjach. autor słusznie zauważa, że zaczęliśmy instrumentalizować cechy osobiste. wypreparowaliśmy z nich te, które są najbardziej przydatne, tj: otwartość, zaangażowanie, kreatywność, komunikatywność itp. Któż bowiem chciałby pracowników zamkniętych w sobie, niezdolnych do poszukiwa- stwórzmy jednak, na potrzeby tego artykułu, organizację idealną. taką, w której nikt nie wpadł na szalony pomysł, by ludzi traktować jako byty skończone i równo przycięte wedle firmowego wzoru. w organizacji idealnej zaczęlibyśmy od pytania, jakiego specjalisty aktualnie potrzebuje organizacja, a nie jaki on ma być. Przyglądalibyśmy się jego cechom i mocnym stronom, tym które wybrzmiewają w pracy własnej i we współpracy z innymi. Czyniąc tak, nie mielibyśmy czasu na utyskiwanie nad tym, jaki ten ktoś nie jest a być powinien, według naszej subiektywnej opinii. Pracownik pozbawiony tego ukrytego nakazu „bądź bardziej", „bądź lepiej" w swobodny sposób, poprzez wykorzystywanie swoich umiejętności doświadcza ich bardziej, a nawet lepiej. i w konsekwencji sam z siebie chcieć może więcej i lepiej. granice możliwości rozwijania kompetencji menedżerskich tkwią w możliwościach samego człowieka, a nie w tymczasowych potrzebach organizacji. Czy szkolić z kompetencji przywództwa? Moim ulubionym tematem do burzliwych rozmów z koleżankami i ko- legami trenerami jest, czy szkolenia z kompetencji przywództwa mają sens i jeśli tak, to jaki? Co z nich wynika? Dostrzegam trzy tendencyjne reakcje menedżerów po szkoleniu: (1) nigdy nie będę liderem, bo nie mam takich właściwości jakie powinien mieć (spadek samooceny), (2) jestem super liderem, mam moc! (pycha), (3) w ogóle mnie to nie obchodzi, to są jakieś bzdury, po co mi to? (opór i wycofanie). Jest też czwarta, acz rzadka – chcę o przywództwie dowiedzieć jeszcze więcej i sprawdzić jakie i czy w ogóle mam naturalne predyspozycje, by być liderem. Choć mogłoby się zdać, że ten imperatyw wewnętrzny ma pułapkę, ja sądzę, że nawet jeśli tak, najbliżej mu do menedżerskiej dojrzałości, w której pokerowe „sprawdzam", sprawdza się najlepiej. w organizacji idealnej tak bym to sobie wyobrażała – wiem jaki jesteś, co umiesz i czego nie potrafisz, rozumiem, że są granice rozwoju twoich kompetencji – sprawdźmy to! Komunikatywność ilekroć na sali szkoleniowej zadaję pytanie, czy jest wśród nas osoba niekomunikatywna, nigdy jeszcze nikt się do tej kompetencji niekomunikatywności nie przyznał. Menedżer nie może nie być komunikatywny. Komunikatywność to podstawa sprawnego zarządzania, to w zasadzie podstawa wszystkiego. Jak są kłopoty to na ogół winna jest ta biedna komunikacja, a w zasadzie jej brak. Komunikatywność często jest mylona nie i poradzenie sobie z samotnością w tej roli. * koncentracja na rozwiązywaniu problemów – menedżerowie pracują na rzecz rozwiązania konkretnych problemów, z którymi się mierzą, rozwój kompetencji nie jest priorytetowym celem, pojawia się raczej jako wartość dodana. Ma to ogromy wpływ na motywację do uczenia się. • krótkie formy rozwojowe – w sytuacji kumulacji oczekiwań wobec nich menedżerowie mają bardzo mało czasu na własny rozwój. należy zatem proponować im coś, co prowadzi do rozwiązania ich problemów (o tym powyżej) oraz zajmuje mało czasu. sprzyja temu indywidualne podejście, ponieważ sesje jeden na jeden trwają 45-90 minut. w tym kontekście ewentualne szkolenia powinny mieć charakter „pigułkowy" – ograniczone w czasie i precyzyjnie zawężone tematycznie. sensowną praktyką są również krótkie (60-90 minut), wewnętrzne spotkania menedżerów, podczas których analizują oni sytuacje trudne pojawiające się w ich pracy oraz dzielą dobrymi praktykami. z mówieniem. gdyby z poziomu gadania przejść na poziom dialogu i takiego pojmowania komunikacji międzyludzkiej, okazałoby się, że komunikatywność nie jest osobistą kompetencją, tylko procesem wydarzającym się pomiędzy nami, ludźmi. Komunikujemy się w różnych, jakże odmiennych od naszych, stylach, dlatego warto bardziej nadstawić ucha i szarych komórek, żeby się porozumieć. Czy zatem kompetencja porozumiewania się mieści się w ogóle w granicach możliwości edukacji menedżera? oczywiście, że tak. Mieści się jak najbardziej i najbardziej pojemnie jak się da. Podobnie jak rozwijanie kompetencji przywództwa, motywowania przez zaangażowanie, efektywnym i satysfakcjonujących zarządzaniem zespołem, ale w bardzo wyraźnie zarysowanych granicach. na tej granicy wyróżniłabym punkty kontrolne, które warto odwiedzić projektując edukację dla menedżerów: (1) czy chce uczyć, czy rozwijać, to co już jest?, (2) co to, czego chcę uczyć lub rozwijać, zmieni bądź usprawni? (3) czy rozumiem, że 100 proc. może być tylko naładowana komórka, a nie człowiek? im mniej będziemy chcieli zmieniać menedżerów poza granicami ich naturalnych możliwości, a im częściej będziemy stwarzali im warunki do tego by w swobodny sposób, bez nacisku przekraczali legalnie swoje własne granice, tym większa będzie skuteczność rozwojowa. tak organizacji, jak i menedżerów. edukacja menedżera Błąd 4 – stworzenie niedostatecznej koalicji menedżerów. Najczęstsze błędy menedżerów w zarządzaniu zmianą Zmiana we współczesnej firmie jest czymś nieuniknionym. Wynika to z konieczności dostosowania się do zmieniającego się otoczenia (prawa, które reguluje nasze działania, podmiotów współpracujących z organizacją, interesantów korzystających z naszych usług itd., itp.). I chociaż podświadomie chcemy utrzymać status quo, bo kojarzy nam się to z bezpieczną przystanią, musimy zdać sobie sprawę, że niezmienność firmy pozostać musi marzeniem. Jeden menedżer mówi jedno, drugi mu zaprzecza i mówi co innego. im więcej nieporozumień i widocznych walk tym bardziej zmiana jest nieefektywna. takie podejście rodzi chaos i brak mobilizacji do zmian. Ludziom się odechciewa, wyczekują jednoznacznej decyzji. a gdzie silny pro-zmianowy front? Błąd 5 – niewystarczająca komunikacja wizji i celów zmian oraz projektów zmierzających do jej realizacji. Kto wdraża, te często niechciane, zmiany? odpowiedź jest prosta – pracownicy. nawet najlepsza nowa procedura bez człowieka, który jej przestrzega, jest martwa. nie przynosi organizacji żadnego pożytku. Czyli zmianę „robią" ludzie, którzy mają swoje obawy i wątpliwości i którzy nie zawsze mają na nią ochotę i entuzjazm do jej wdrożenia. i tu pojawia się „mąż opatrznościowy": menedżer zarządzający ze- społem. Dzięki jego zaangażowaniu oraz efektywnym i mądrym decyzjom ludzie mają motywację do wprowadzenia nowych sposobów działania, a zmiana zachodzi szybko, sprawnie i efektywnie. Brzmi optymistycznie. Pojawia się tylko wątpliwość, czy każdy menedżer radzi sobie z wdrożeniem zmiany równie skutecznie? niestety nie każdy. wielu popełnia błędy. oto 5 najczęstszych z nich. Błąd 1 – brak własnego zaangażowania w zmianę widocznego dla pracowników. Błąd 3 – brak zrozumienia dla obaw pracowników. wdrażane rozwiązania. Czy to szczerość czy brak odpowiedzialności? trudno wymagać od ludzi zaangażowania w zmianę, jeśli samemu zachowuje się widoczny dystans lub „zwala" odpowiedzialność za wdrożenie zmiany na kogoś wyżej w strukturze. niektórzy posuwają się nawet do tego, że otwarcie krytykują Błąd 2 – brak cierpliwości do utrwalania, „zamrażania" zmiany. niektórzy neurotyczni menedżerowie oczekują natychmiastowych rezultatów. nie pamiętają, że każda zmiana niesie ze sobą koszty (materialne i społeczne), a ludzie muszą mieć czas na nauczenie się nowych rozwiązań. zmiana to zadanie jak każde inne? niezupełnie. zmiana kojarzy się z potem i łzami, związanymi z dodatkowym wysiłkiem, inną organizacją pracy, zwolnieniami. nic dziwnego, że niektórzy mają obawy z nią związane. Czy można je wyśmiewać i lekceważyć i narzekać „z kim ja muszę pracować?" Ludzie boją się zmiany tym silniej, im mniej o niej wiedzą. tymczasem menedżer trzyma informacje przy piersi, bo nie wie, jak je zakomunikować, albo boi się reakcji i trudnych pytań ze strony podwładnych. są też menedżerowie, którzy uważają, że informacja to władza. im mniej ludzie wiedzą, tym lepiej. Łatwiej będzie nimi zarządzać. Bez komentarza. Czy naprawdę chodzi o to, żeby zaskakiwać ludzi decyzjami z dnia na dzień? Jakie to rodzi zaufanie do menedżera i podejmowanych przez niego decyzji? REKLAMA PRESTIŻOWE PROGRAMY MBA: Executive MBA Program \| International MBA Program \| MBA KSB + MASTER Program KONTAKT tel. 12 293 5560 e-mail: email@example.com www.ksb.uek.krakow.pl Wykształciliśmy już 967 absolwentów Programów MBA edukacja menedżera Marka menadżera a marka pracodawcy Czy opłaca się inwestować w personal branding kadry menadżerskiej? Czy inwestując w markę osobistą menadżera, nie pomagamy mu w gładkim przejściu do konkurencji? Oczywiście, że z dobrą strategią personal branding łatwiej będzie mu zmienić pracę. Jak wspierać w tym menadżerów reorganizację w związku z optymalizacją procesów. trwają zmiany kadrowe. Część etatów jest redukowana, ale tworzą się także stanowiska dla liderów nowych zespołów. Paweł na szkolenie z personal brandingu trafia w momencie, kiedy firma ogłasza rekrutację wewnętrzną na jedno z takich stanowisk. to dobry i świadomy krok w jego karierze. Dobrze skomunikowany z rynkiem menadżer to dobry PR i employer branding dla firmy. Pokazując swoje sukcesy na portalach profesjonalistów (np. Linkedin), nie tylko lansuje kulturę organizacyjną swojej firmy, ale także kreuje markę pracodawcy. i trener GRUPY ODITK, ekspert komunikacji biznesowej Aleksandra Ślif rsk a Jednak tworząc w firmie kulturę organizacyjną opartą na zaufaniu i wspieraniu ludzi w rozwoju, jeszcze skuteczniej budujemy z nimi relacje i stwarzamy im satysfakcjonujące środowisko pracy. Dzisiaj konkurujemy reputacją, czyli opinią o nas, która tworzy się przede wszystkim poprzez styl zarządzania i komunikowanie skuteczności. Pracodawcy, którzy wspierają menadżerów w budowaniu ich personal brandingu, tworzą sobie idealnych ambasadorów marki, którzy świadomie komunikują to, co dla firmy najważniejsze. Pamiętaj: Praca nad personal brandingiem przynosi zwrot w postaci dobrej komunikacji. Menadżer, który może pochwalić się dobrą opinią w zespole, zdecydowanie lepiej nim zarządza i realizuje cele. Buduje bardziej zaangażowany team. a kiedy poszukuje do niego pracowników, nie musi wydawać na czasochłonne procesy rekrutacyjne. skutecznie komunikując swój styl zarządzania i sukcesy, potrafi przyciągać z rynku najlepszych. Budowanie marki osobistej wymaga wiedzy o tym, jakich narzędzi używać i w jaki sposób. warto uczyć się tego od ekspertów tematu, np. poprzez szkolenia czy konsultacje. a te wiążą się z nakładami. ale pamiętajmy, że menadżer, który np. przechodzi szkolenie z personal brandingu, dowiaduje się na nim, jak odpowiadać na realne potrzeby organizacji. Pozycjonując siebie, skupia się na potrzebach firmy, potrafi je mapować i być biznesowym partnerem dla liderów swojej organizacji. Uczy się również, jak wygrywać ważne rekrutacje wewnętrzne. zanim przyjdzie na rozmowę z szefem, dokładnie zmapuje zapotrzebowania organizacji na to stanowisko. znajdzie sojuszników, którzy wesprą jego kandydaturę, ponieważ sam proces uczenia się technik personal brandingu mocno koncentruje się na świadomym rozwoju menadżera i na relacjach, które budują jego markę i pozycjonują go w organizacji jako ważną część zespołu. nie mówiąc już o poczuciu, że ma się wpływ na wiele rzeczy. Podczas szkolenia poznaje narzędzia, dzięki którym może przygotować się do procesu rekrutacyjnego oraz zaplanować istotną dla menadżera komunikację i budowanie sojuszy. Pierwszy krok: ucz się mówić o swoich osiągnięciach. Dziel się sukcesami, nazywaj je, prezentuj. to zwykle najtrudniejszy etap dla menadżerów. a przecież ważne, by to umieć, ponieważ by awansować, trzeba nie tylko wykonywać swoją pracę rewelacyjnie, ale jeszcze rewelacyjnie to komunikować. na szkoleniu Paweł opracowuje strategię rekrutacji. następnie rozmawia ze wszystkimi interesariuszami, którzy mają wpływ na wybór osoby na to konkretne stanowisko. Pyta o potrzeby, by dobrze przygotować się do spotkania z rekruterami i pokazać, że rozumie cele organizacji i działu, którym miałby kierować. zbiera nawet sojuszników, którzy rekomendują go zarządowi. Jest odpowiednio przygotowany, by przez tę rekrutację przejść z sukcesem. 1. Marka osobista twoich menadżerów to ważna część strategii marki pracodawcy (employer branding), ponieważ komunikując swoje sukcesy i budując reputację, przyciągają do organizacji wartościowych pracowników. zatem odpowiadając krótko na pytanie zadane w tytule tego artykułu: tak, opłaca się. Kiedy robi się to w odpowiedni sposób. Prześledźmy to na przykładzie: Paweł, lat 42, pracuje w międzynarodowej korporacji, która ogłosiła 3. Dobra strategia personal branding to skuteczne zarządzanie sobą i umiejętność konstruowania przekazu do kluczowych pracowników, co przekłada się na lepsze zarządzanie zespołem i realizację celów. nić w efekcie przejmowania tradycyjnych zadań przez nowe technologie. Potencjałem, jaki widzą w tej sytuacji, jest większy nacisk na tworzenie wartości dla przedsiębiorstwa dzięki automatyzacji powtarzalnych zadań. zmianę tę ułatwi specjalizacja w takich obszarach jak analiza danych, zarządzanie cyberryzykiem i modele biznesowe. Dodatkowo wspomoże ją nowy sposób myślenia, umożliwiający stałe uczenie się, oduczanie i odświeżanie wiedzy, a także umiejętność radzenia sobie z kompleksowymi sytuacjami oraz działania w elastycznym środowisku. i sprawozdawczości, do roli komercyjnie myślącego strategicznego partnera biznesowego, łączącego umiejętności z zakresu rachunkowości zarządczej z nowymi rozwiązaniami technologicznymi i tworzącego wartość dla organizacji dzięki wykorzystaniu specjalistycznej wiedzy. osoby związane z finansami w firmach powinny też rozwinąć swoje umiejętności społeczne i komercyjne, aby lepiej prowadzić narrację biznesu, generować nowe rozwiązania biznesowe oraz skutecznie współpracować z kolegami z całej organizacji i zewnętrznymi interesariuszami. Spec ja liści z dziedziny finansów muszą udos ko nalić swoje umiejętności Ciągły rozwój nowych technologii powoduje niespotykane dotąd tempo i skalę zmian. Firmy muszą stale podnosić swój potencjał, aby wykorzystać nowe możliwości i zachować rentowność. To samo dotyczy specjalistów z dziedziny finansów, którzy mierzą się z jednymi z największych zmian w zakresie wymagań kompetencyjnych. Według badania Future of Finance, ponad 20 proc. zadań finansowych zostanie zautomatyzowana w ciągu najbliższych trzech lat. Co więcej, zmienia się profil najbardziej pożądanych kompetencji pracowników. Według raportu The Future of Jobs przygotowanego przez World Economic Forum, w 2020 na znaczeniu zyska między innymi inteligencja emocjonalna oraz elastyczność poznawcza. 2. Praca nad marką własną menadżera to wspieranie go w budowaniu samoświadomości i rozwoju, a to ma dla menadżerów kolosalne znaczenie, kiedy wybierają pracodawcę. Na nowo zdefiniować rolę specjalistów z dziedziny finansów Skutecznie wspierać rozwój swoich organizacji Jakub Bejnarowicz Regional Director, Europe Association of International Certified Professional Accountants nowa rzeczywistość stanowi dla specjalistów z dziedziny finansów ogromną szansę na wyjście poza dotychczasową strefę komfortu i wykorzystanie rozwijających się technologii. Muszą jednak ponownie zdefiniować swoją rolę, przechodząc od wykonywania funkcji czysto technicznej, skoncentrowanej głównie na budżetowaniu, planowaniu wpływ nowych technologii na świat biznesu wymaga od specjalistów ds. finansów dostosowania się do nowych sposobów pracy. w efekcie badania future of finance zidentyfikowaliśmy kluczowy zestaw umiejętności i kompetencji, wykraczających poza podstawową wiedzę techniczną, które specjaliści z dziedziny finansów będą musieli dosko- Jak wynika z badania future of finance przeprowadzonego przez instytut Rachunkowości zarządczej CiMa, większość zespołów finansowych i specjalistów z dziedziny finansów nie rozwija swoich umiejętności dostatecznie szybko, aby uwzględniać w ramach posiadanych kompetencji wpływ sztucznej inteligencji, automatyzacji procesów oraz innych technologii. Ponad 50 proc. globalnych liderów finansów uważa, że kompetencje ich zespołów muszą się w najbliższym czasie znacząco zmie- Budowanie marki osobistej wymaga wiedzy o tym, jakich narzędzi używać i w jaki sposób. Warto uczyć się tego od ekspertów tematu, np. poprzez szkolenia czy konsultacje. w czasach, kiedy tak trudno o specjalistów, a procesy rekrutacyjne ciągną się miesiącami, skuteczni menadżerowie, cieszący się uznaniem i szacunkiem, są dla firm wyjątkowym aktywem. zapewnienie im właściwego wsparcia w kwestii personal brandingu buduje ich wewnętrzną satysfakcję z pracy, co przekłada się na lojalność i zaangażowanie. Marka osobista jeszcze do niedawna kojarzyła się raczej z top managementem. Dzisiaj jest to narzędzie dla każdego, kto chce świadomie budować profesjonalną ścieżkę kariery. i na kolejnych poziomach stanowisk kierowniczych, i na stanowiskach eksperckich wewnątrz organizacji. ale to już temat na osobny artykuł. nalić w cyfrowym świecie biznesu. to podstawowe umiejętności cyfrowe, technologiczny know-how, w tym takie zagadnienia jak przetwarzanie informacji w chmurze, prywatność i bezpieczeństwo, analiza danych. w styczniu br. wprowadziliśmy na rynek kompleksowy zestaw materiałów do nauki oraz dostosowane do cyfrowej rzeczywistości zasoby przeznaczone do profesjonalnego rozwoju, aby wyposażyć specjalistów z dziedziny finansów oraz członków i studentów CiMa w narzędzia oraz zasoby, które pomogą im rozwinąć skrzydła w erze cyfrowej. specjaliści ds. finansów muszą zainwestować w umiejętności cyfrowe, aby skutecznie wspierać rozwój swoich organizacji. zespoły finansowe mają do odegrania kluczową rolę w przygotowaniu firm na przyszłe wyzwania. ale co jeszcze ważniejsze – i co warto szczególnie podkreślić – specjaliści z dziedziny finansów mają w tej chwili możliwość, by nadać szybsze tempo rozwoju swoich organizacji i pewnie poprowadzić je w przyszłość. edukacja menedżera Szkolenie, coaching, mentoring? Jak wybrać n arzędz ie odpowiednie do potrzeb menedżera? Obecnie w wielu firmach wdraża się kulturę coachingową. Przede wszystkim chodzi o rozwój liderów w kierunku przywództwa partycypacyjnego, czyli takiego, które mocniej wykorzystuje potencjał tkwiący w pracownikach. kierują, jak mi to pomaga lub przeszkadza w życiu. w tej relacji nie sprawdzą się jako coachowie osoby nastawione operacyjnie na szybkie rozwiązywanie problemów. trener, Lauren Peso Polska Grzegorz Róziewicz Jesteś dla nas ważny w dzisiejszych zmiennych warunkach, kiedy potrzeba indywidualnego podejścia do zarządzania, zmienia się rola menedżera. szef nie jest już w stanie wszystkim się zająć, a natłok informacji jest ogromny. Jedną z metod radzenia sobie z tą sytuacją, jest delegowanie odpowiedzialności. wymaga to jednak coraz wyższej samoświadomości liderów i umiejętności korzystania z dostępnych zasobów: czy to organizacyjnych, czy ludzkich. wdrażając coaching, należy edukować i zachęcać pracowników do spróbowania coachingu poprzez udział w warsztatach lub pracę z coachem. Coaching musi być nagrodą i formą inwestycji w pracownika z przesłaniem: firma w ciebie inwestuje, bo jesteś dla nas ważny. niezwykle istotny jest wybór właściwych osób do pierwszych procesów coachingowych, takich, które osiągają sukcesy, mają wysoką samoświadomość i motywację do rozwoju. wokół tego procesu należy w organizacji zbudować dobrą narrację – historię. Narzędzie wspierające Coach powinien lubić ludzi i być ich ciekawy. z jednej strony powinien być otwarty na coachee, na jego pomysły, z drugiej zaś musi być strażnikiem pewnej procedury i zasad, dbać, by proces przebiegał zgodnie ze standardami. Powinien być zatem osobą dobrze zorganizowaną: taką, która lubi pracować z celami. Coaching jest jednym z narzędzi wspierających menedżerów w ich pracy. warto rozszerzać portfolio menedżerskie, poprzez wyposażenie ich w umiejętność zadawania otwartych pytań, dawania przestrzeni pracownikom, motywowania i doceniania ich tak, aby wydobywać tkwiący w nich potencjał. stosowanie umiejętności coachingowych wcale nie musi się wiązać z sesją jako taką, tylko z pewnym stylem przywództwa. Postawa coachingowa i umiejętności coachingowe wspierają model pozytywnego przywództwa. z mojego doświadczenia wynika, że nie każdy może być coachem. osoby, które mają bardzo silne przekonania i są do nich mocno przywiązane („Ja" wszystko wiem najlepiej i wszystko widziałem), mogą mieć problem ze słuchaniem i słyszeniem. Coachowi przydaje się również cierpliwość i chęć wykorzystania rozmowy, by zainspirować do innej perspektywy, innego niż zazwyczaj podejścia, lepszego zrozumienia własnych paradygmatów działania i zachowań, po prostu do zmiany. Coaching to w dużej mierze proces budowania samoświadomości: jakim jestem człowiekiem, jakie przekonania i wartości mną Mentorem mogą być osoby, które są autorytetem, które żyją w zgodzie wartościami firmy i prezentują model przywództwa promowany w organizacji. sami mentorzy bardzo angażują się w te procesy, mocnych pytań przy założeniu, że coachee ma wszystkie zasoby, aby znaleźć rozwiązanie. Jednak ludzie, szukając coacha, szukają intuicyjnie osoby doświadczonej, posiadającej określoną wiedzę, czyli tak naprawdę mentora. Mistrza, który pomoże im się rozwinąć. Mentor jest kimś więcej niż coachem: powinien mieć umiejętności coachingowe, lecz wspierając swojego podopiecznego, na początku sprawdza, czy ma on zasoby do wypracowania rozwiązań, a jeśli nie ma, to dzieli się swoim doświadczeniem i w końcu może nauczać, pokazując pewne gotowe rozwiązania i modele. Dlatego osobiście mentoring pozycjonuję wyżej niż coaching w organizacji. Daje większe możliwości. te procesy bardzo wpływają na kulturę organizacyjną. Jeżeli chodzi o takie mierzalne efekty, to najbardziej je widać w wynikach ankiety pracowniczej, w części związanej z relacją przełożony–podwładny. wyniki w obszarach, które są związane z komunikowaniem oczekiwań, motywowaniem przez przełożonego, udzielaniem informacji zwrotnej, dawaniem przestrzeni, rozwijaniem, naprawdę rosną. wierzę, że jest to wynik dobrego modelu przywództwa w organizacji i codziennej pracy nad jego rozwojem. wspomniana już wcześniej dobra historia narracyjna, dobre doświadczenie organizacji w tym procesie. warto też opisać sam proces, tak by był klarowny, posiadał jasne zasady. Podobnie jak przy procesie coachingu zawsze jest podpisywany kontrakt trójstronny. Poza mentorem i mentee stroną kontraktu jest sponsor, czyli przełożony, który zobowiązuje się wspierać proces. Każdy proces ma ustalone cele i kryteria oceny ich realizacji. Powinny być stosowane zasady etyczne w mentoringu, czyli m.in. zasadę poufności sesji, brak zależności służbowej miedzy mentorem i mentee itd. Indywidualnie, czy zespołowo? Coaching indywidualny sprawdzi się u osób, które są ciekawe siebie Rola mentora rozwijając w ten sposób swoje umiejętności menedżerskie. są też bardziej widoczni w organizacji. Mentoring łączy pokolenia i wyzwala intermentoring. Przyszłość i chcą się rozwijać. Dostrzegam natomiast ogromne korzyści z coachingu zespołowego i jego wpływ na organizację. obecnie coraz więcej mam zleceń na coachingi zespołowe, w których pracujemy nad efektywnością zespołową. Można też pracować z grupą pracowników, tzn. osób z różnych zespołów, ale mierzących się wspólnie z jednym tematem. niewątpliwie potrzebne jest tu silne wsparcie „od góry". Proces mentoringu musi być wspierany przez prezesa i cały zespół zarządzający firmą. Potrzebna jest też spójność strategii, kultury organizacyjnej, wspierające i świadome otoczenie, rozumiejące, na czym procesy mentoringowe polegają, co dają. w momencie szerszego wdrażania ważna jest Myślę, że dzięki coachingowi stałem się innym, bardziej świadomym siebie i innych człowiekiem. więcej czerpię z potencjału innych, którzy są tak różnorodni, co bardzo ubogaca organizację. Ludzie naprawdę potrafią wymyślać niesamowite rzeczy i je realizować. Przyszłość widzę w szerokim wprowadzaniu mentoringu w organizacjach, ale wykorzystującym umiejętności coachingowe. natomiast zdecydowanie widzę przyszłość w stosowaniu coachingowego stylu przywództwa, czyli mądrym stosowaniu przez menedżerów umiejętności coachingowych i pozytywnej postawy. Mentor musi mieć umiejętności coachingowe i znać proces oraz model, według którego pracujemy, tzn. musi wiedzieć, na czym mentoring polega, i umieć przeprowadzić prawidłowo sesję, czyli zacząć od zdiagnozowania celu, zasobów, które tkwią w mentee, i dopasować formy interwencji do jego gotowości. ważne są też zasady etyczne, które kontraktujemy w procesie. wiele korporacji opiera się na metodologii przywództwa Leadership Pipeline. zgodnie z nią obowiązuje zasada 10/20/70, czyli w rozwoju pracownika 10 proc. stanowią szkolenia, 20 proc. coaching i mentoring, a 70 proc. uczenie się przez doświadczenie. w strategii rozwoju pracowników warto skupić się na rozwoju talentów, oferując im różnego rodzaju programy rozwojowe. Mentoring bardzo jest w te programy wpisany. Mentoring jest również świetnym narzędziem w procesie wdrożenia nowych lub awansowanych pracowników. Środowisko sprzyjające to przede wszystkim dające wsparcie otoczenie: szef, podwładni i koledzy, którzy wiedząc, nad czym pracuje coachee, udzielają mu informacji zwrotnej na bieżąco i doceniają postępy. transparentność jest tu niezwykle cenna. w coachingu korporacyjnym zawsze są trzy strony tego procesu: coach, coachee i sponsor w postaci przełożonego. Jednak środowisko to też wartości firmowe prezentowane na co dzień. a także silny sponsorship. wtedy to rzeczywiście działa. w organizacji dobrze pokazać, i to najlepiej szybko, efekty podejmowanych działań. Czy łatwo jest pokazać efekty coachingu? to zależy. niektóre cele, czy też obszary, nad którymi pracuje pracownik w procesie coachingowym, są osiągane szybciej i przez zmianę zachowań są bardziej widoczne. Przykładowo: osoba o zbyt dyrektywnym stylu zarządzania, jeśli zacznie się zmieniać, to szybko dostanie informację zwrotną od zespołu, np. na temat sposobu prowadzenia spotkań. taka pozytywna informacja bardzo motywuje do dalszej pracy. natomiast jeżeli celem procesu jest podniesienie efektywności zespołowej, to tu na efekty trzeba poczekać dłużej. Ponadto ludzie zmieniają się pod warunkiem, że mają do tego motywację i potencjał, również intelektualny. te zmiany do łatwych nie należą. Pamiętajmy, że coaching nie jest cudownym lekarstwem na wszystkie problemy organizacyjne. większość organizacji, które szkoliłem, rozpoczynało od coachingu, a później przechodzą bardziej w kierunku mentoringu. Czysty coaching zakłada pomoc przez zadawanie zawsze jednak podkreślam, że coaching należy traktować jak jedno z narzędzi, i stosować go ze zdrowym rozsądkiem, nie na siłę. wiedzieć, w jakim momencie z niego skorzystać, a kiedy sięgnąć po inne narzędzia czy interwencje menedżerskie.	<urn:uuid:636c84b3-348b-49f2-8723-78933a4435cd>	finepdfs	2.212891	CC-MAIN-2024-46	https://gf24.pl/wp-content/uploads/attachments/Edukacja_menedzera.pdf	2024-11-07T21:52:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028017.48/warc/CC-MAIN-20241107212632-20241108002632-00126.warc.gz	256,307,036	0.999972	0.999972	0.999972	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 5878, 15409, 18888, 28453, 37412 ]	1	0
Numer sprawy: SZZ.251.17.2019.PW Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Tomaszowie Lubelskim ul. Aleje Grunwaldzkie 1, 22-600 Tomaszów Lubelski tel: (84) 664-44-11, fax: (0 84) 664-20-50, email: email@example.com, www: http://szpital-tomaszow.pl SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA zwana dalej specyfikacją w trybie przetargu nieograniczonego o wartości poniżej 221 000 Euro Nazwa zamówienia: „Dostawy szwów chirurgicznych." Numer sprawy: SZZ.251.17.2019.PW Spis treści SIWZ: ROZDZIAŁ I: Nazwa i adres zamawiającego oraz adres strony internetowej zamawiającego. ROZDZIAŁ II: Tryb udzielania zamówienia. ROZDZIAŁ III: Opis przedmiotu zamówienia. ROZDZIAŁ IV: Termin wykonania zamówienia. ROZDZIAŁ V: Warunki udziału w postępowaniu i podstawy wykluczenia Oświadczenia lub dokumenty potwierdzające spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do wykluczenia. ROZDZIAŁ VI: ROZDZIAŁ VII: Informacje o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z wykonawcami, przekazywania oświadczeń lub dokumentów oraz wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z wykonawcami ROZDZIAŁ VIII: Wadium ROZDZIAŁ IX: Termin związania ofertą. ROZDZIAŁ X: Sposób przygotowania oferty. ROZDZIAŁ XI: Termin oraz miejsce składania i otwarcia ofert. ROZDZIAŁ XII: Sposób obliczenia ceny. ROZDZIAŁ XIII: Kryteria oceny ofert, ich znaczenie oraz sposób oceny ofert. ROZDZIAŁ XIV: Informacje o formalnościach, jakie powinny zostać dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. ROZDZIAŁ XV: Zabezpieczenie należytego wykonania umowy. ROZDZIAŁ XVI: Istotne postanowienia umowy. ROZDZIAŁ XVII: Środki ochrony prawnej. Rozdziała I Nazwa i adres zamawiającego oraz adres strony internetowej zamawiającego Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej, 22-600 Tomaszów Lubelski Aleje Grunwaldzkie 1 województwo lubelskie, powiat Tomaszów Lubelski telefon: (84) 664-44-11 do 19 faks: (84) 664-25-21 poczta elektroniczna (e-mail): firstname.lastname@example.org adres internetowy: http://www.szpital-tomaszow.pl Rozdział II Tryb udzielenia zamówienia Zamówienie publiczne udzielane jest zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018r. poz. 1986), zwaną dalej „ustawą", w trybie przetargu nieograniczonego. Wartość zamówienia nie przekracza równowartość kwoty określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy. 1. Zamawiający nie przewiduje przeprowadzenia aukcji elektronicznej. 3. Zamawiający żąda wskazania przez Wykonawcę części zamówienia, których wykonanie zamierza powierzyć podwykonawcom i podania przez Wykonawcę firm podwykonawców. 2. Zamawiający nie przewiduje zwrotu kosztów udziału w postępowaniu z wyłączeniem art. 93 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych. 4. Zamawiający nie przewiduje zawarcia umowy ramowej. 5. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert wariantowych. 6. Zamawiający nie przewiduje dokonywania zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt. 6 i 7 Ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo o zamówień publicznych (Dz. U. z 22 grudnia 2018 r. poz. 1986). 7. Zamawiający, zgodnie z art. 24aa ustawy Pzp, zastosuje tzw. procedurę odwróconą tj. w pierwszej kolejności dokona oceny ofert, a następnie zbada czy wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu tj. zbada oświadczenie wstępne a następnie zażąda przedłożenia dokumentów w trybie art. 26 ust. 1 ustawy Pzp. Rozdział III Opis przedmiotu zamówienia 1. Przedmiotem zamówienia są: Dostawy szwów chirurgicznych. Wspólny słownik zamówień publicznych: (Kod CPV 220.127.116.11-4 Szwy chirurgiczne) Przedmiot zamówienia został podzielony na 4 zadania : Zadanie I – Szwy wchłaniane Zadanie II – Szwy niewchłanialne Zadanie III – Staplery skórne Zadanie IV – Staplery do zespoleń jelitowych 2. Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych. Za ofertę częściową uznaje sie taka, która obejmuje jedno pełne zadanie. Wykonawca może złożyć ofertę na jedna lub na dowolna liczbę części zamówienia. 3. Każdy Wykonawca może złożyć tylko jedna ofertę. 4. Wymagany minimalny termin płatności wynosi 30 dni. 5. Zamawiający informuje, że warunkiem koniecznym jest kompletność oferowanego przedmiotu zamówienia w danym zadaniu pod względem asortymentu jak i ilości. Oferta musi obejmować całość przedmiotu zamówienia w danym zadaniu. W przeciwnym wypadku oferta zostanie odrzucona jako nie odpowiadająca treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia. 7. Zamawiający zastrzega sobie prawo do niewykorzystania zamówienia w zakresie ilościowym i wartościowym 6. Zamówienie dotyczy sukcesywnych dostaw w oparciu o bieżące potrzeby Zamawiającego. Dostawę przedmiotu zamówienia do Apteki SPZOZ w Tomaszowie Lubelskim przy Alejach Grunwaldzkich 1 zapewnia Wykonawca, ponosząc koszty i ryzyko transportu. 8. Towar dostarczany będzie Zamawiającemu na koszt i ryzyko Wykonawcy. W szczególności Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za szkody wynikłe w czasie transportu oraz spowodowane niewłaściwym opakowaniem. Rozdział IV Termin wykonania zamówienia Sukcesywne dostawy przez okres 12 miesięcy licząc od daty zawarcia umowy. Realizacja zamówienia odbywać sie będzie sukcesywnie każdorazowo na podstawie zamówień częściowych. Rozdział V Warunki udziału w postępowaniu i podstawy wykluczenia 1. Warunki udziału w postępowaniu. Zamawiający nie określił warunku w tym zakresie. a) Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów: b) sytuacja ekonomiczna lub finansowa: Zamawiający nie określił warunku w tym zakresie. c) zdolność techniczna lub zawodowa: Zamawiający nie określił warunku w tym zakresie. 2. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy , którzy: a) nie podlegają wykluczeniu na podstawie art. 24 ust. 1 pkt. 12-23 oraz ust. 5 pkt. 1 u PZP b) spełniają warunki udziału w postępowaniu, o ile zostały one określone przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu. 3. Dodatkowe podstawy wykluczenia Wykonawcy w związku z art. 24 ust. 5 pkt. 1 ustawy PZP Rozdział VI Oświadczenia lub dokumenty potwierdzające spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do wykluczenia. 1. Do oferty każdy wykonawca musi dołączyć aktualne na dzień składania ofert oświadczenie w zakresie wskazanym w załączniku nr 3 do specyfikacji. Informacje zawarte w oświadczeniu będą stanowić wstępne potwierdzenie, że wykonawca nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. 2. W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez wykonawców oświadczenie, o którym mowa w punkcie 1 rozdziału składa każdy z wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. Oświadczenie to ma potwierdzać spełnianie warunków udziału w postępowaniu w zakresie, w którym każdy z wykonawców wykazuje spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw wykluczenia. 3. Zamawiający nie wymaga zamieszczenia informacji o podwykonawcach w oświadczeniu, o którym mowa w punkcie 1 rozdziału, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia z udziału w postępowaniu. 4. Wykonawca, który powołuje się na zasoby innych podmiotów, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia oraz spełnienia w zakresie, w jakim powołuje się na ich zasoby, warunków udziału w postępowaniu składa także oświadczenie, o którym mowa w punkcie 1 rozdziału, dotyczące tych podmiotów. 5. Zamawiający przed udzieleniem zamówienia, wezwie wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 5 dni, aktualnych na dzień złożenia następujących oświadczeń lub dokumentów: a) Odpisu z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy; 7. Jeżeli wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast dokumentów, o których mowa w punkcie 5 rozdziału 6 składa informację z odpowiedniego rejestru albo, w przypadku braku takiego rejestru, inny równoważny dokument wydany przez właściwy organ sądowy lub administracyjny kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dotyczy informacja albo dokument, w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 ustawy. 6. Wykonawca w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia na stronie internetowej informacji, o której mowa w art. 86 ust. 5 ustawy, zobowiązany będzie do przekazania Zamawiającemu oświadczenia o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 23 ustawy. Wraz ze złożeniem oświadczenia (Załącznik nr 4 do SIWZ), wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia. 8. Dokumenty, o których mowa w punkcie w punkcie 7 rozdziału 6, powinny być wystawione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. 9. Jeżeli w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w punkcie 5 rozdziału 6, zastępuje się je dokumentem zawierającym odpowiednio oświadczenie wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub oświadczenie osoby, której dokument miał dotyczyć, złożone przed notariuszem lub przed organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania wykonawcy lub miejsce zamieszkania tej osoby. 10. W zakresie nie uregulowanym specyfikacją, zastosowanie mają przepisy Rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia. 11. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia w rozumieniu art. 23 ust. 1 ustawy. a) Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia publicznego (np. członkowie konsorcjum, przedsiębiorcy prowadzący działalność w formie spółki cywilnej) są zobowiązani ustanowić Pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu albo do reprezentowania ich w postępowaniu i do zawarcia umowy. b) W takim przypadku wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia publicznego są zobowiązani do złożenia w ofercie Pełnomocnictwa ustanawiającego Pełnomocnika. Pełnomocnictwo powinno zawierać umocowanie do reprezentowania w postępowaniu lub do reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy. Rozdział VII Informacje o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z wykonawcami, przekazywania oświadczeń lub dokumentów oraz wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z wykonawcami 1. W niniejszym postępowaniu oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje są przekazywane faksem lub drogą elektroniczną. Zawsze dopuszczalna jest forma pisemna. 2. Jeżeli Zamawiający lub Wykonawca przekazują oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje za pośrednictwem faksu lub przy użyciu środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, każda ze stron na żądanie drugiej strony niezwłocznie potwierdza fakt ich otrzymania. 3. Postępowanie o udzielenie zamówienia prowadzi się w języku polskim. Dokumenty sporządzone w języku obcym są składane wraz z tłumaczeniem na język polski. 4. Oferta musi być złożona w formie pisemnej. 5. Korespondencję w formie pisemnej wykonawcy są zobowiązani wysyłać bądź składać na adres: Sekcja Zamówień Publicznych, Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej, Aleje Grunwaldzkie 1, 22-600 Tomaszów Lubelski. 6. Korespondencję w formie faksu wykonawcy są zobowiązani przesyłać na numer: (84) 664 20 50 7. Korespondencję w formie elektronicznej należy kierować na adres: email@example.com 8. Przesłanie korespondencji na inny adres lub numer niż zostało to określone powyżej, może skutkować tym, że zamawiający nie będzie mógł zapoznać się z treścią przekazanej informacji. 9. Wykonawcy mogą zwrócić się do zamawiającego o wyjaśnienie treści specyfikacji. Wyjaśnienia treści specyfikacji oraz jej ewentualne zmiany będą dokonywane zgodnie z art. 38 ustawy. Zamawiający preferuje korespondencję w formie elektronicznej. Wnioski o wyjaśnienie treści specyfikacji należy przesyłać na adres mailowy podany w punkcie 5 w formie umożliwiającej kopiowanie treści pisma i wklejenie jej do innego dokumentu. W przypadku przesłania pisma w formie elektronicznej nie ma potrzeby przesyłania go dodatkowo pocztą lub faksem. 10. Osoby uprawnione do porozumiewania sie z Wykonawcami: W sprawach formalnych do kontaktów z Wykonawcami upoważniony jest: Marcin Piwko – 084 6644411 do 19 wew. 500 W sprawach merytorycznych do kontaktu z Wykonawcami upoważniona jest: Halina Raczkiewicz – 084 6644411 do 19 wew. 497 Rozdział VIII Wadium Zamawiający nie wymaga wniesienia wadium. Rozdział IX Termin związania ofertą. 1. Wykonawca pozostaje związany złożoną ofertą przez okres 30 dni od upływu terminu składania ofert. 2. Wykonawca samodzielnie lub na wniosek Zamawiającego może przedłużyć termin związania ofertą, z tym że Zamawiający może tylko raz, co najmniej na 3 dni przed upływem terminu związania ofertą, zwrócić się do Wykonawców o wyrażenie zgody na przedłużenie tego terminu o oznaczony okres, nie dłuższy jednak niż 60 dni. 3. Przedłużenie okresu związania ofertą jest dopuszczalne tylko z jednoczesnym przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą. Jeżeli przedłużenie terminu związania ofertą dokonywane jest po wyborze oferty najkorzystniejszej, obowiązek wniesienia nowego wadium lub jego przedłużenia dotyczy jedynie Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza. 4. Wniesienie odwołania po upływie terminu składania ofert zawiesza bieg terminu związania ofertą do czasu ogłoszenia przez Izbę orzeczenia (art. 182 ust. 6 ustawy) Rozdział X Sposób przygotowania oferty. 1. Ofertę należy sporządzić w języku polskim, w formie pisemnej. 2. Do oferty należy dołączyć następujące dokumenty: b) Wypełniony i podpisany przez osoby upoważnione do reprezentowania wykonawcy Arkusz cenowy, sporządzony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do specyfikacji. a) Wypełniony i podpisany przez osoby upoważnione do reprezentowania wykonawcy formularz oferty, sporządzony według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do specyfikacji. c) Oświadczenia wymienione w rozdziale 6 specyfikacji. d) Pełnomocnictwo - do reprezentowania wykonawcy w postępowaniu albo do reprezentowania wykonawcy w postępowaniu i zawarcia umowy, jeżeli osoba reprezentująca wykonawcę w postępowaniu o udzielenie zamówienia nie jest wskazana jako upoważniona do jego reprezentacji we właściwym rejestrze lub ewidencji działalności gospodarczej. 3. Wskazane jest aby wszystkie zapisane strony oferty były ponumerowane. 4. Wskazane jest aby wszystkie strony oferty były zszyte, zbindowane lub w inny sposób trwale złączone w celu zapobieżenia ich dekompletacji. 6. Wskazane jest aby pierwszą stronę oferty przetargowej stanowił spis treści zawierający wykaz dokumentów wchodzących w skład oferty, z podaniem numeru strony oferty, na której dany dokument się znajduje oraz ilość wszystkich stron oferty. 5. Wszelkie poprawki lub zmiany treści któregokolwiek dokumentu wchodzącego w skład oferty muszą być parafowane własnoręcznie przez osobę upoważnioną do reprezentowania wykonawcy. 7. Przedstawienie propozycji rozwiązań alternatywnych lub wariantowych nie będzie brane pod uwagę i spowoduje odrzucenie oferty. 8. Wykonawcy ponoszą wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty. 9. Każdy wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę. 10. Zamawiający nie ujawni informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli wykonawca nie później niż w terminie składania ofert zastrzeże, że nie mogą one być udostępnione oraz wykaże, że zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. W takim wypadku wskazane jest, aby oferta składała się z dwóch rozdzielonych części. Część pierwsza oznaczona napisem „Dokumenty jawne" powinna zawierać wszystkie wymagane dokumenty określone w specyfikacji, z wyjątkiem informacji będących w ocenie wykonawcy tajemnicą przedsiębiorstwa. Informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa powinny być złożone w drugiej części oferty oznaczonej napisem „Informacje zastrzeżone". W przypadku gdy wykonawca nie zabezpieczy odpowiednio poufności informacji, Zamawiający nie bierze odpowiedzialności za ewentualne ujawnienie ich treści. Wykonawca nie może zastrzec informacji, o których mowa w art. 86 ust. 4 ustawy. 11. Wykonawca może zmienić lub wycofać ofertę przed upływem terminu składania ofert. W przypadku zmiany oferty wykonawca winien złożyć jednoznaczne pisemne oświadczenie o tym co i jak zostało zmienione oraz dokumenty wymagane w związku ze zmianą. Całość powinna być złożona w kopercie oznakowanej „ZMIANA OFERTY". Wszystkie wymagania dotyczące składania ofert dotyczą również przypadku zmiany oferty. W przypadku wycofania oferty wykonawca winien złożyć jednoznaczne pisemne oświadczenie o wycofaniu oferty. Podczas otwarcia ofert Zamawiający sprawdzi skuteczność złożonego oświadczenia w powiązaniu z dokumentami złożonymi w ofercie, której dotyczy wycofanie. W przypadku skutecznego wycofania oferty informacje w niej zawarte nie zostaną odczytane - zostanie ona zwrócona wykonawcy. 12. W przypadku złożenia oferty, której wybór prowadziłby do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, zamawiający w celu oceny takiej oferty doliczy do przedstawionej w niej ceny podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek rozliczyć zgodnie z tymi przepisami. Wykonawca, składając ofertę, winien poinformować Zamawiającego, czy wybór oferty będzie prowadzić do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego, wskazując nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, których dostawa lub świadczenie będzie prowadzić do jego powstania, oraz wskazując ich wartość bez kwoty podatku. Jeżeli złożono ofertę, której wybór prowadziłby do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, do ceny najkorzystniejszej oferty lub oferty z najniższą ceną dolicza się podatek od towarów i usług, który zamawiający miałby obowiązek rozliczyć zgodnie z tymi przepisami. W związku z tym, w takim przypadku cena podana przez takiego wykonawcę w ofercie jako „cena brutto" nie może zawierać podatku VAT, który zamawiający będzie miał obowiązek rozliczyć. Zamawiający jest zarejestrowany dla potrzeb transakcji wewnątrz wspólnotowych i posiada NIP 921-16-45-721. 13. Ofertę należy złożyć w zamkniętej kopercie. Koperta powinna być zamknięta w sposób gwarantujący zachowanie w poufności jej zawartości oraz zabezpieczający jej nienaruszalność do terminu otwarcia ofert. Koperta powinna być zaadresowana według poniższego wzoru: Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Aleje Grunwaldzkie 1, 22-600 Tomaszów Lubelski Oferta na: Dostawy szwów chirurgicznych SZZ.251.17.2019.PW Nie otwierać przed …………...2019r. godz. ………. i opatrzona nazwą oraz dokładnym adresem Wykonawcy 14. Wskazane jest, aby wykonawca umieścił w kopercie zawierającej ofertę również osobną kopertę zawierająca dokumenty zastrzeżone, jeżeli zachodzi przypadek określony w punkcie 10. 16. Oferty złożone po terminie będą zwrócone Wykonawcom, zgodnie z zapisami art. 84 ust.2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych – za zaliczeniem pocztowym. 15. Wykonawca może wprowadzić zmiany lub wycofać złożoną przez siebie ofertę pod warunkiem, że Zamawiający otrzyma pisemne powiadomienie o wprowadzeniu zmian lub wycofaniu oferty przed upływem terminu składania ofert. Zarówno zmiana jak i wycofanie oferty wymagają zachowania formy pisemnej. Zmiany dotyczące treści oferty lub powiadomienie o wycofaniu oferty powinny być przygotowane, opakowane i zaadresowane w ten sam sposób jak oferta. Dodatkowo opakowanie, w którym jest przekazywana zmieniona oferta lub powiadomienie o wycofaniu oferty, należy opatrzyć napisem ZMIANA lub WYCOFANIE. Rozdział XI Termin oraz miejsce składania i otwarcia ofert. 1. Miejsce i termin składania ofert. Oferty należy składać w Sekretariacie Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej Aleje Grunwaldzkie 1, 22-600 Tomaszów Lubelski, nie później niż do dnia 07-05-2019. godz. 09:00 Oferty złożone po terminie zostaną zwrócone zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy. 2. Miejsce i termin otwarcia ofert. Otwarcie ofert odbędzie się w dniu 07-05-2019. godz. 10:00, w Sekcji Zaopatrzenia i Zamówień Publicznych Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej, ul. Wyspiańskiego 7, 22-600 Tomaszów Lubelski. Podczas otwarcia ofert zamawiający poda informacje określone w art. 86 ust. 4 ustawy. 3. Niezwłocznie po otwarciu ofert Zamawiający zamieści na stronie internetowej informacje dotyczące: a) kwoty, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia; b) firm oraz adresów wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie; 4. Informacje te zostaną zamieszczone na stronie internetowej www.szpital-tomaszow.pl w miejscu, w którym zostało zamieszczone ogłoszenie o przedmiotowym postępowaniu. c) ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach. Rozdział XII Sposób obliczenia ceny. 1. Cena (brutto) oferty winna być przedstawiona w PLN i podana do dwóch miejsc po przecinku oraz powinna obejmować wszelkie koszty ponoszone przez Wykonawcę dla kompleksowej realizacji przedmiotowego zamówienia. 2. Cenę oferty należy określać z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Cenę oferty zaokrągla się do pełnych groszy, przy czym końcówki poniżej 0,5 gr pomija się, a końcówki 0,5 grosza i wyższe zaokrągla się do 1 grosza. 3. Wykonawca obliczy cenę oferty na podstawie stosownie do zakresu złożonej oferty wypełnionych Arkuszy asortymentowo-cenowych stanowiących Załączniki nr 2 do SIWZ. 4. Ceny podane w ofercie przez wykonawcę pozostają niezmienne przez cały okres obowiązywania umowy za wyjątkiem zmian stawki podatku VAT. 5. Rozliczenia z wykonawcą będą odbywały się w PLN. Zamawiający nie przewiduje rozliczania się w walutach obcych. 6. Zamawiający poprawia w ofercie: a. Oczywiste pomyłki pisarskie b. Oczywiste omyłki rachunkowe z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowych dokonanych poprawek c. Inne omyłki polegające na niezgodności oferty ze specyfikacja istotnych warunków zamówienia nie powodujące istotnych zmian w treści oferty - niezwłocznie zawiadamiając o tym Wykonawcę, którego oferta została poprawiona. Rozliczenia z wykonawcą będą odbywały się w PLN. Zamawiający nie przewiduje rozliczania się w walutach obcych. Rozdział XIII Kryteria oceny ofert, ich znaczenie oraz sposób oceny ofert. 1. Opis kryteriów, którymi Zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, wraz z podaniem znaczenia tych kryteriów i sposobu oceny oferty. Wszystkie oferty niepodlegające odrzuceniu oceniane będą na podstawie następujących kryteriów: Liczba punktów, jaką można uzyskać w kryterium cena, obliczona zostanie na podstawie Kryterium: cena – znaczenie max. 60 % następującego wzoru: gdzie: X– wartość punktowa ocenianego kryterium C min – najniższa cena ze złożonych ofert Co – cena ocenianej oferty Wykonawca może uzyskać maksymalnie 60 pkt w ramach kryterium „cena". Kryterium: warunki płatności- znaczenie 40% Punktacja za warunki płatności dokonana zostanie w sposób następujący (skala 0-40 pkt): Termin zapłaty - 60 dni- 40 punktów Termin zapłaty- 45 dni- 20 punktów Termin zapłaty- 30 dni- 0 punktów Zamawiający dopuszcza termin zapłaty za dostarczony towar min. 30 dni max. 60 dni Wykonawca oferowany termin zapłaty zobowiązany jest wpisać w formularzu ogólnym oferty – zał. nr 1 do SIWZ. Ocena końcowa oferty: Jest to suma punktów uzyskanych za kryterium „cena" oraz kryterium „warunki płatności" Wykonawca może uzyskać maksymalnie 100 pkt. Rozdziała XVI Informacje o formalnościach, jakie powinny zostać dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. 1. Zamawiający poinformuje niezwłocznie wszystkich wykonawców o: b) wykonawcach, którzy zostali wykluczeni, a) wyborze najkorzystniejszej oferty, podając nazwę albo imię i nazwisko, siedzibę albo miejsce zamieszkania i adres, jeżeli jest miejscem wykonywania działalności wykonawcy, którego ofertę wybrano, oraz nazwy albo imiona i nazwiska, siedziby albo miejsca zamieszkania i adresy, jeżeli są miejscami wykonywania działalności wykonawców, którzy złożyli oferty, a także punktację przyznaną ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktację, c) wykonawcach, których oferty zostały odrzucone, powodach odrzucenia oferty, a w przypadkach, o których mowa w art. 89 ust. 4 i 5, braku równoważności lub braku spełniania wymagań dotyczących wydajności lub funkcjonalności, d) unieważnieniu postępowania- podając uzasadnienie faktyczne i prawne. Informacje, o których mowa powyżej zostaną zamieszczone na stronie internetowej. 2. Zamawiający prześle umowę wykonawcy, którego oferta została wybrana albo zaprosi go do swojej siedziby w celu podpisania umowy. 3. W przypadku wyboru oferty złożonej przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego zamawiający może żądać - przed zawarciem umowy - umowy regulującej współpracę tych wykonawców. Rozdział XV Zabezpieczenie należytego wykonania umowy. W niniejszym postępowaniu nie jest wymagane wniesienie zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Rozdział XVI Istotne postanowienia umowy. 1. Istotne postanowienia umowy stanowi Wzór umowy - załącznik nr 5 do specyfikacji. 2. Zamawiający przewiduje możliwość zmiany postanowień zawartej umowy (zmiany postanowień umowy będą dokonywane pisemnej pod rygorem nieważności w formie aneksu do umowy) w następujących przypadkach: - zmiana stawek podatku VAT. Rozdział XVII Środki ochrony prawnej. 1. Każdemu Wykonawcy a także innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy, przysługują odpowiednio środki ochrony prawnej, o których mowa w dziale VI ustawy Pzp. 2. Wykonawcy na podstawie art. 180 ust. 1 przysługuje odwołanie wyłącznie od niezgodnej z przepisami ustawy czynności zamawiającego podjętej w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub zaniechania czynności, do której Zamawiający jest zobowiązany na podstawie ustawy. 3. Odwołanie wnosi się Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w terminach określonych w art. 182 ustawy Pzp. Odwołujący przesyła kopię odwołania Zamawiającemu przed upływem terminu do wniesienia odwołania w taki sposób, aby mógł on zapoznać się z jego treścią przed upływem tego terminu. 4. Odwołanie powinno wskazywać czynność lub zaniechanie czynności Zamawiającego, której zarzuca się niezgodność z przepisami ustawy, zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, określać żądanie oraz wskazywać okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające wniesienie odwołania. 5. Na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej stronom oraz uczestnikom postępowania przysługuje skarga do sądu. Skargę wnosi się do sądu okręgowego właściwego dla siedziby Zamawiającego za pośrednictwem Prezesa Izby, w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia Izby, przesyłając jednocześnie jej odpis przeciwnikowi skargi. 6. Środki ochrony prawnej wobec ogłoszenia o zamówieniu oraz SIWZ przysługują również organizacjom wpisanym na listę, o której mowa w art. 154 pkt. 5 ustawy Pzp. Załączniki: 1. FORMULARZ OFERTOWY – załącznik nr 1 do specyfikacji 2. FORMULARZ CENOWY – załącznik nr 2 do specyfikacji 3. Oświadczenia – załącznik nr 3 do specyfikacji 4. Oświadczenia – załącznik nr 4 do specyfikacji 5. Wzór umowy – załącznik nr 5 do specyfikacji Tomaszów Lubelski dnia 2019-04-25	<urn:uuid:9163bad3-8d20-446f-8ddb-349888b60f59>	finepdfs	1.071289	CC-MAIN-2019-22	https://szpital-tomaszow.pl/przetargi/26.04.2019.SZZ%20251%2017%202019%20PW/siwz.pdf	2019-05-26T09:11:21Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232259015.92/warc/CC-MAIN-20190526085156-20190526111156-00030.warc.gz	644,580,200	0.999995	1.000002	1.000002	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1713, 4222, 7232, 11348, 14121, 19069, 21737, 24215, 26908, 28256 ]	1	0
OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE w związku z zatrudnieniem na stanowisku wójt, zastępcy wójta, sekretarza gminy, skarbnika-gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta Gluszyca, dnia 17 października 2024r. (miejscowość) Uwaga: 1. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest do zgodnego z prawdą, starannego i zupełnego wypełnienia każdej z rubryk. 2. Jeżeli poszczególne rubryki nie znajdują w konkretnym przypadku zastosowania, należy wpisać "nie dotyczy". 3. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest określić przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. 4. Oświadczenie majątkowe dotyczy majątku w kraju i za granicą. 5. Oświadczenie majątkowe obejmuje również wierzytelności pieniężne. 6. W części A oświadczenia zawarte są informacje jawnie, w części B zaś informacje niejawne dotyczące adresu zamieszkania składającego oświadczenie oraz miejsca położenia nieruchomości. CZĘŚĆ A Ja, niżej podpisany(a), IWONA KUPIEC-DARMETKO, KUPIEC (imiona i nazwisko oraz nazwisko rodowe) urodzony(a) 26 grudnia 1974r. w Gluszyce Urząd Miejski w Gluszyce, Sekretarz Gminy (miejsce zatrudnienia, stanowisko lub funkcja) po zapoznaniu się z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2017r. poz. 1393) oraz ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022r. poz. 559), zgodnie z art. 24h tej ustawy oświadczam, że posiadam wchodzące w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej lub stanowiące mój majątek odrębny: I. Zasoby pieniężne: — środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej: 758017,32 zł — środki pieniężne zgromadzone w walucie obcej: nie dotyczy — papiery wartościowe: nie dotyczy II. 1. Dom o powierzchni: nie dotyczy m², o wartości: ......................... tytuł prawny: ....................... 2.1. Mieszkanie o powierzchni: 45,5 m², o wartości: 130000 zł, tytuł prawny: własność 2.2. Mieszkanie o powierzchni 48 m², o wartości 330000 zł, tytuł prawny: własność 3. Gospodarstwo rolne: rodzaj gospodarstwa: nie dotyczy powierzchnia: ....................... o wartości: ............................................................ rodzaj zabudowy: .......................................................................... tytuł prawny: .............................................................. Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości: ....................... 4. Inne nieruchomości: 4.1. dom letniskowy o powierzchni: 54 m² o wartości: 280000 zł; tytuł prawny: własność 4.2. udział 2/12 w nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr 695/24 o pow. 0,0144 ha stanowiącej drogę dojazdową do domu letniskowego o wartości 1000 zł, tytuł prawny: własność III. Posiadam udziały w spółkach handlowych – należy podać liczbę i emitenta udziałów: nie dotyczy ............................................................................................................................... udziały te stanowią pakiet większy niż 10% udziałów w spółce: ........................................ ............................................................................................................................... Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: ................................ ............................................................................................................................... IV. Posiadam akcje w spółkach handlowych – należy podać liczbę i emitenta akcji: nie dotyczy ............................................................................................................................... akcje te stanowią pakiet większy niż 10% akcji w spółce: .................................................. ............................................................................................................................... Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: ................................ ............................................................................................................................... V. Nabyłem(am) (nabył mój małżonek, z wyłączeniem mienia przynależnego do jego majątku odrębnego) od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków, komunalnej osoby prawnej lub związku metropolitalnego następujące mienie, które podlegało zbyciu w drodze przetargu – należy podać opis mienia i datę nabycia, od kogo: nie dotyczy VI. 1. Prowadzę działalność gospodarczą² (należy podać formę prawną i przedmiot działalności): nie dotyczy – osobiście ............................................................................................................................... – wspólnie z innymi osobami ................................................................................................ Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości: .................... ............................................................................................................................... 2. Zarządzam działalnością gospodarczą lub jestem przedstawicielem, pełnomocnikiem takiej działalności (należy podać formę prawną i przedmiot działalności): nie dotyczy – osobiście ............................................................................................................................... – wspólnie z innymi osobami ................................................................................................ Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................... ............................................................................................................................... VII. 1. W spółkach handlowych (nazwa, siedziba spółki): nie dotyczy – jestem członkiem zarządu (od kiedy): ................................................................................... – jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy): .................................................................... – jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy): ................................................................. Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................... 2. W spółdzielniach: nie dotyczy – jestem członkiem zarządu (od kiedy): ................................................................................... – jestem członkiem rady nadzorczej³ (od kiedy): .................................................................... – jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy): ................................................................. Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................... 3. W fundacjach prowadzących działalność gospodarczą: nie dotyczy – jestem członkiem zarządu (od kiedy): ................................................................................... – jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy): .................................................................... – jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy): ................................................................. ² Dla osób fizycznych, które prowadzą działalność gospodarczą, należy podać formę prawną i przedmiot działalności. ³ Dla osób fizycznych, które są członkami rady nadzorczej spółdzielni, należy podać formę prawną i przedmiot działalności. Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................................. VIII. Inne dochody osiągane z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu: dochód z tyt. zatrudnienia - umowa o pracę w Urzędzie Miasta Jedlina-Zdrój (I-VII 2024r.) – 68376,11 zł; ekwiwalent za niewykorzystany urlop - 2858,53; ZUS (zasilek chorobowy) – 9700,26 zł; najem nieruchomości – dochód: 9882zł.; Zatrudnienie:, IX. Składniki mienia ruchomego o wartości powyżej 10 000 złotych (w przypadku pojazdów mechanicznych należy podać markę, model i rok produkcji): BMW GT 320 z 2015r., CHRYSLER Crossfire roadster z 2008r, Yamaha Tracer GT z 2023r., rower elektryczny Specialized Como. X. Zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10 000 złotych, w tym zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz warunki, na jakich zostały udzielone (wobec kogo, w związku z jakim zdarzeniem, w jakiej wysokości): nie dotyczy CZĘŚĆ B Adres zamieszkania osoby składającej oświadczenie: 58-330 Jedlina-Zdrój, ul. Moniuszki 15a Miejsce położenia nieruchomości wymienionych w punkcie II części A (adres): 1. ............................................................................................................................... 2.1. 58-330 Jedlina-Zdrój, Pl. Zwycięstwa 2/5 2.2. 58-304 Wałbrzych, ul Piasta 47G/58 3. ............................................................................................................................... 4. Karłowice 31 D, 59-830 Olszyna Powyższe oświadczenie składam świadomy(a), iż na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi kara pozbawienia wolności. Głuszyca, 17 października 2024r. (miejscowość, data) __________________________ (podpis) 1 Niewłaściwe skreślić. 2 Nie dotyczy działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego. 3 Nie dotyczy rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych.	<urn:uuid:f4c00528-125f-49f0-ab66-dc53dc54eb91>	finepdfs	1.088867	CC-MAIN-2024-46	https://www.bip.gluszyca.pl/upload/upload/oswiadczenia/o%C5%9Bwiadczenia%20sk%C5%82adane%20w%202024%20r./2024%20-%20I.Kupiec-Darmetko%20powo%C5%82anie%20sekretarz.pdf	2024-11-04T15:28:28+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027829.31/warc/CC-MAIN-20241104131715-20241104161715-00425.warc.gz	618,280,258	0.999686	0.99987	0.99987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2795, 7712, 8702, 9741 ]	1	0
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Suwałkach 16 – 400 Suwałki, ul. 23 Października 20 e-mail: tel. 87/562 89 70, fax 87/562 89 71 Znak:MOPS-Or-A – ZP-341/2/14 Suwałki 10 marca 2014 r. firstname.lastname@example.org www.mops.suwalki.pl SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA O WARTOŚCI SZACUNKOWEJ NIE PRZEKRACZAJACEJ RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 207.000 EURO NA DOZÓR BUDYNKÓW I OCHRONĘ MIENIA MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W SUWAŁKACH Specyfikacja istotnych warunków zamówienia zawiera 17 łącznie ponumerowanych stron. Dyrektor MOPS Maria Metelska ____________________________________ Podpis i pieczęć osoby zatwierdzającej I. NAZWA ORAZ ADRES ZAMAWIAJĄCEGO Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Suwałkach Adres: 16-400 Suwałki, ul. 23 Października 20 NIP: 844-10-95-005REGON: 790191985 Tel. 087 562 89 70; fax: 087 562 89 71 Adres e-mail: email@example.com Adres strony internetowej: www.mops.suwalki.pl Adres elektronicznej skrzynki podawczej: https://eup.mpips.gov.pl/eup/php/index.php?_mod=formmod&_op=welcome&_setdomain=ops-suwalki Godziny urzędowania : od poniedziałku do piątku 7 30 - 15 30 II. TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA Trybem udzielenia zamówienia jest przetarg nieograniczony zgodnie art. 39 i art. 40 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Z 2013 r. poz.907 z późn.zm.) III. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA: Wspólny słownik zamówień CPV: 79710000 – 4 – usługi ochroniarskie Przedmiotem zamówienia jest dozór budynków i ochrona mienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach, poprzez: 1) Ochronę fizyczną kompleksu obiektów w Suwałkach przy ul. 23 Października 20 na terenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W skład kompleksu wchodzą - ośrodek pomocy społecznej, centrum interwencji kryzysowej, środowiskowy dom samopomocy, placówka opiekuńczo - wychowawcza, budynek mieszkalno-garażowy 2) Zapewnienie stałej obecności na wskazanym w pkt 1 terenie jednego pracownika w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 19:30 do 7:30 oraz całodobowo w dni wolne od pracy oraz święta 3) Średniomiesięczna liczba godzin usługi wynosi ok. 480 godzin, zaś w okresie trwania umowy 17.280 godzin 4) Ochrona obiektów przed kradzieżą, zniszczeniem, pożarem i innymi zdarzeniami losowymi, 5) podejmowanie działań interwencyjnych w przypadku stwierdzenia zakłóceń porządku własnymi grupami interwencyjnymi lub za pomocą wezwania stosownych organów 6) Obserwacja osób, których zachowanie może wskazywać na zamiar dokonania przestępstwa, 7) W określonych sytuacjach pracownicy Wykonawcy mogą podjąć działanie w strefie peryferyjnej chronionego obiektu, 8) Wspomaganie dozoru fizycznego obserwacją monitoringu -11 kamer 9) Prowadzenie książki dyżurów, do której personel Wykonawcy wpisywać będzie wszelkie spostrzeżenia, uwagi oraz istotne wydarzenia związane ze sprawowaniem ochrony mienia 10) Bieżące informowanie Zamawiającego o niepokojących spostrzeżeniach. 11) Pracownik ochrony powinien pełnić służbę w odpowiednio do tego przeznaczonym umundurowaniu z logo firmy i imiennym identyfikatorem. IV. ZAMAWIAJĄCY NIE PRZEWIDUJE UDZIELENIA ZMÓWIENIA UZUPEŁNIAJACEGO, O KTÓRYM MOWA W ART. 67 UST. 1 PKT. 6 USTAWY Pzp V. NIE DOPUSZCZA SIĘ SKŁADANIA OFERT CZĘŚCIOWYCH VI .NIE DOPUSZCZA SIĘ SKŁADANIA OFERT WARIANTOWYCH VII. TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA 1. Termin realizacji umowy: - 3 lata od daty podpisania umowy 2. Zasady i termin płatności: - płatne przelewem, w ciągu do 14 dni o daty otrzymania faktury VAT. VIII. WYMAGANIA DOTYCZĄCE WADIUM Zamawiający odstępuje od żądania wadium. IX. ZAMAWIAJĄCY NIE PRZEWIDUJE UDZIELANIA ZALICZEK NA POCZET WYKONANIA ZAMÓWIENIA. X. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ OPIS SPOSOBU DOKONYWANIA OCENY SPEŁNIANIA TYCH WARUNKÓW 1. Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia muszą spełniać następujące warunki udziału w postępowaniu: - posiadają uprawnienia do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania – Wykonawca wykaże, iż posiada koncesję wydaną przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych; - posiada niezbędną wiedzę i doświadczenie – Wykonawca wykaże, że w okresie ostatnich trzech lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, wykonał zamówienia związane z przedmiotem zamówienia o łącznej wartości nie mniejszej niż 180 tys. zł brutto z podaniem ich wartości, przedmiotu, dat wykonania i podmiotów na rzecz których usługi zostały wykonane, oraz załączeniem dowodów, że usługi zostały wykonane lub są wykonywane należycie - dysponuje odpowiednim potencjałem technicznym - udokumentuje podstawę dysponowania min. 1 samochodem interwencyjnym - dysponuje osobami zdolnymi do wykonania zamówienia – udokumentuje potencjał kadrowy wynoszący co najmniej 6 osób ( w tym: min. 3 osoby – pracownicy ochrony oraz min. 3 osoby - z licencją pracownicy grupy interwencyjnej, nr tel. do grupy interwencyjnej, która w przeciągu 15 min. jest w stanie wesprzeć pracownika ochrony od czasu zgłoszenia w razie nagłej potrzeby ) wraz z informacją o zakresie wykonywanych czynności, doświadczeniem - minimum 3 letni okres zatrudnienia na stanowisku pracownika ochrony, które będą uczestniczyły w wykonywaniu zamówienia, kwalifikacji i podstawie dysponowania tymi osobami. - znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia – aktualna polisa OC w zakresie prowadzonej działalności na sumę ubezpieczenia nie niższą niż 1 mln zł. 2. Wykonawca może polegać na wiedzy i doświadczeniu, potencjale technicznym, osobach zdolnych do wykonania zamówienia lub zdolnościach finansowych innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi stosunków. Wykonawca w takiej sytuacji zobowiązany jest udowodnić Zamawiającemu iż będzie dysponował zasobami niezbędnymi do realizacji zamówienia, w szczególności przedstawiając w tym celu pisemne zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia. 3. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia na podstawie art. 23 ustawy Pzp, określone warunki w pkt. 1 są spełnione, gdy podmioty składające wspólną ofertę spełniają je łącznie. 4. Na potwierdzenie spełniania w/w warunków Zamawiający wymaga złożenia przez Wykonawców pisemnych oświadczeń oraz dokumentów określonych w cz. XI SIWZ. 5. Wykonawca musi spełniać wymagania określone w niniejszej SIWZ i wymagania wynikające z ustawy Prawo zamówień publicznych. niespełnienie wymagań spowoduje wykluczenie Wykonawcy z postępowania. Ofertę Wykonawcy wykluczonego uznaje się za odrzuconą. XI. WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, JAKIE MAJĄ DOSTARCZYĆ WYKONAWCY W CELU POTWIERDZENIA SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ NIEPODLEGANIA WYKLUCZENIU NA PODSTAWIE ART. 24 UST.1 USTAWY W celu wykazania spełnianie przez Wykonawcę warunków, o których mowa w art. 22 ustawy Pzp Zamawiający żąda następujących dokumentów (zamieszczone w dokumentach informacje w sposób bezsporny muszą potwierdzać spełnianie warunków, o których mowa w cz. X): 1. Oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, o których mowa w art. 22 składane na podstawie art.44 Pzp - załącznik Nr 2. 2. Wykaz realizowanych zamówień z ostatnich trzech lat przed upływem składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy, w tym okresie, związanych z przedmiotem zamówienia z podaniem ich wartości, daty wykonania i podmiotów na rzecz, których usługi zostały wykonane załącznik Nr 3. 3. Poświadczenia, że usługi, o których mowa w załączniku Nr 3 zostały wykonane należycie lub oświadczenie Wykonawcy - jeżeli z uzasadnionych przyczyn o obiektywnym charakterze Wykonawca nie jest w stanie uzyskać poświadczenia. W odniesieniu do nadal wykonywanych usług poświadczenie powinno być wydane nie wcześniej niż na 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert w przypadku gdy zamawiający jest podmiotem na rzecz którego usługi wskazane w wykazie, zostały wcześniej wykonane, wykonawca nie ma obowiązku przekładania dowodów. 4. Wykaz środków transportu oraz informacja o podstawie dysponowania tymi środkami - załącznik Nr 4. 5. Wykaz osób, które będą uczestniczyły w wykonywaniu zamówienia wraz z informacją o zakresie wykonywanych czynności i podstawie dysponowania tymi osobami oraz oświadczeniem, że osoby będące pracownikami grupy interwencyjnej posiadają licencję, nr tel. do tej grupy - załącznik Nr 5 6. Aktualna koncesja wydana przez MSW . 7. Opłacona polisa OC w zakresie prowadzonej działalności na sumę ubezpieczenia nie niższą niż 1 mln zł. Wykonawca zobowiązany jest do utrzymania przedmiotowej ochrony ubezpieczeniowej w całym okresie trwania umowy. W celu wykazania braku podstaw do wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia Wykonawcy w okolicznościach, o których mowa w art. 24 ust.1 ustawy Pzp Zamawiający żąda przedstawienia następujących dokumentów: 8. Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia z postępowania na podstawie art.24 Pzp - Załącznik Nr 6 9. Aktualny odpis z właściwego rejestru, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru, wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert a w stosunku do osób fizycznych oświadczenie w zakresie art. 24 ust. 1ustawy Pzp potwierdzające, że wykonawca uprawniony jest do wykonywania działalności objętej niniejszym zamówieniem 10. Aktualne zaświadczenie właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego, potwierdzające, że Wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków lub zaświadczenie, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu - wystawione nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert. 11. Aktualne zaświadczenie właściwego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzające odpowiednio, że Wykonawca nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne lub społeczne lub potwierdzenie, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu - wystawione nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert. 12. Aktualną informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt. 4-8 ustawy, wystawioną nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. 13. Aktualną informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust.1pkt. 9 ustawy, wystawioną nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. 14. Wykonawca powołujący się przy wykazywaniu spełniania warunków udziału w postępowaniu na potencjał innych podmiotów, które będą brały udział w realizacji zamówienia przedkłada także dokumenty wymienione w pkt 6-13 w odniesieniu do tych podmiotów. Wykonawca mający siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej z prawem kraju, w którym ma 15. Polskiej składa dokument lub dokumenty, wystawione zgodnie siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzające odpowiednio, że: - nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości - wystawione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert; - nie ogłoszono wobec niego zakazu ubiegania się o zamówienie - wystawione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert; - nie zalega z uiszczeniem podatków , opłat, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne albo, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu – wystawione nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert; - zaświadczenie właściwego organu sądowego lub administracyjnego miejsca zamieszkania albo zamieszkania osoby, której dokumenty dotyczą w zakresie określonym w art.24 ust.1 pkt 4-8 lub 9 ustawy. Jeżeli w miejscu zamieszkania osoby lub w kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w pkt 14 zastępuje się je dokumentem zawierającym oświadczenie złożone przed notariuszem, właściwym organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego odpowiednio miejsca zamieszkania osoby lub kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania. W przypadku wątpliwości co do treści dokumentu złożonego przez Wykonawcę mającego siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Zamawiający może zwrócić się do właściwych organów odpowiednio miejsca zamieszkania osoby lub kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, z wnioskiem o udzielenie niezbędnych informacji dotyczących przedłożonego dokumentu. Inne dokumenty 17. Pełnomocnictwo dla osoby podpisującej ofertę do podejmowania zobowiązań w imieniu Wykonawcy składającego ofertę, gdy prawo do podpisania oferty nie wynika z innych dokumentów do niej załączonych. 18. W przypadku złożenia oferty wspólnej przez kilku Wykonawców, należy przedstawić pełnomocnictwo ustanawiające Pełnomocnika do reprezentowania Wykonawców w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. Zaleca się, aby pełnomocnikiem był jeden z Wykonawców składających ofertę wspólna (partnerów). 19. Pisemne zobowiązanie innych podmiotów do oddania wykonawcy do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia – jeżeli wykonawca polegać będzie na wiedzy i doświadczeniu, potencjale technicznym, osobach zdolnych do wykonania zamówienia lub zdolnościach finansowych innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi stosunków Uwaga: Zamawiający dołączył do niniejszej SIWZ wzory załączników, które są materiałem uzupełniającym, a ich forma nie musi być traktowana przez Wykonawców jako obowiązująca XII. SPOSÓB POROZUMIEWANIA SIĘ ZAMAWIAJACEGO Z WYKONAWCAMI ORAZ PRZEKAZYWANIA OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, A TAKŻE WSKAZANIE OSÓB UPRAWNIONYCH DO POROZUMIEWANIA SIĘ Z WYKONAWCAMI 1. W przedmiotowym postępowaniu wszelkie oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy będą przekazywać pisemnie, drogą faksową, e-mail lub za pośrednictwem poczty. 2. Jeżeli w/w oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje będą przekazywane za pomocą faksu lub drogą elektroniczną, uważa się je za złożone w terminie, jeżeli ich treść dotarła do adresata przed upływem terminu i została niezwłocznie potwierdzona pisemnie. 3. Wykonawcy mogą zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści SIWZ. Zamawiający jest obowiązany udzielić wyjaśnień niezwłocznie, jednak nie później niż 6 dni przed upływem terminu składania ofert – pod warunkiem, że wniosek o wyjaśnienie treści SIWZ wpłynął do Zamawiającego nie później niż do końca dnia, w którym upływa połowa wyznaczonego terminu składania ofert. 4. Postępowanie odbywa się w języku polskim. 5. Korespondencję pisemną należy kierować na adres: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej 16-400 Suwałki, ul. 23 Października 20 Korespondencje w formie faksu należy kierować na numer telefonu (87) 562-89-71 Korespondencję przesyłaną drogą elektroniczną należy kierować na adres: e-mail: firstname.lastname@example.org 6. Zamawiający na swojej stronie internetowej: www.mops.suwalki.pl zamieści informacje i inne dokumenty zgodnie z wymaganiami określonymi w ustawie Pzp. 7. Osobą uprawnioną do porozumiewania się z Wykonawcami jest Wiesław Murawko, w dni robocze od 7 30 do 15 30 087-565-28-85. XIII. TERMIN ZWIĄZANIA OFERTĄ 1. Termin związania ofertą wynosi 30 dni. 2. Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert. 3. Wykonawca samodzielnie lub na wniosek Zamawiającego może przedłużyć termin związania ofertą na zasadach określonych w art. 85 ustawy Pzp. XIV. OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERT 1. Oferta składana przez Wykonawcę powinna być sporządzona w 1 egzemplarzu, odpowiednio wypełniona i podpisana z wykorzystaniem formularza stanowiącego załącznik nr 1 do SIWZ. 2. Do oferty Wykonawca powinien dołączyć oświadczenia i dokumenty wymienione w cz. XI SIWZ. 3. Wszystkie dokumenty powinny być składane w formie oryginałów lub kopii poświadczonej przez Wykonawcę za zgodność z oryginałem (Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać Zamawiający od Wykonawcy, oraz form, w jakich te dokumenty mogą być składane (Dz. U. 2013, poz. 231). 4. Oferta musi być podpisana przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu Wykonawcy. W przypadku podpisywania oferty przez osoby, których uprawnienie do występowania w imieniu Wykonawcy nie wynika z dokumentów należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego kopię poświadczoną notarialnie. 5. W przypadku, gdy informacje składane w trakcie postępowania stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co do których Wykonawca zastrzega, że nie mogą być udostępniane innym uczestnikom postępowania, muszą być oznaczone klauzulą: „Nie udostępniać innym uczestnikom postępowania". Informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) i powinny stanowić odrębną część oferty. 6. Oferta powinna być sporządzona w języku polskim, na komputerze, maszynie do pisania lub ręcznie w sposób zapewniający trwałość i czytelność tekstu. Oferty nieczytelne nie będą rozpatrywane. 7. Zaleca się, aby wszystkie strony oferty były ponumerowane oraz podpisane lub parafowane przez osobę podpisującą ofertę. Niespełnienie tego wymagania nie będzie skutkowało odrzuceniem oferty, jednak wszelkie negatywne konsekwencje, mogące wyniknąć z niezachowania tego wymagania, będą obciążały Wykonawcę. 8. Poprawki powinny być naniesione czytelnie przez skreślenie oraz opatrzone datą i podpisem osoby uprawnionej. 9. Każdy Wykonawca ma prawo złożyć tylko jedną ofertę i zaproponować tylko jedną cenę. Oferty wielowariantowe nie będą rozpatrywane. 10. Ofertę wraz z załączonymi dokumentami należy umieścić: - w zamkniętej kopercie zapieczętowanej w sposób gwarantujący zachowanie poufności jej treści oraz zabezpieczającej jej nienaruszalność do terminu otwarcia ofert - kopertę należy opatrzyć następującym dopiskiem: „Przetarg nieograniczony. Oferta na dozór budynków i ochronę mienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach. Nie otwierać przed dniem 18.03.2014 r. do godziny 10:30". XV. MIEJSCE ORAZ TERMIN SKŁADANIA I OTWARCIA OFERT 1. Ofertę wraz z załączonymi dokumentami należy złożyć w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach, ul. 23 Października 20, pokój nr 7 (Sekretariat) w terminie 18.03.2014 r. do godziny 10 00 . 2. Otwarcie ofert odbędzie się 18.03.2014 r. o godzinie 10 30 w siedzibie Zamawiającego w Suwałkach ul. 23 Października 20, pok. nr 6A. 3. Wszelkie oferty wniesione po terminie zostaną zwrócone niezwłocznie Wykonawcom bez otwierania. 4. O wyborze najkorzystniejszej oferty Zamawiający zawiadomi niezwłocznie Wykonawców a także przekaże informację zgodnie z art.92 ustawy Pzp. XVI. OPIS SPOSOBU OBLICZENIA CENY 1. Przez cenę oferty za realizację danego zadania należy rozumieć wartość wyrażoną w złotych i groszach, którą Zamawiający jest obowiązany zapłacić Wykonawcy za wykonanie całości przedmiotu zamówienia opisanego w SWIZ. Cena ofertowa powinna obejmować wszystkie koszty towarzyszące wykonaniu zamówienia. 2. Wykonawca podaje cenę oferty w formularzu oferty (zał. nr 1 do SWIZ) 3. Oferowana cena jest stała i nie podlega waloryzacji w trakcie realizacji zamówienia. 4. Błąd rachunkowy w obliczeniu ceny, którego nie można poprawić na podstawie art. 87ustawy Pzp spowoduje odrzucenie oferty. XVII. KRYTERIA OCENY OFERT ORAZ ICH ZNACZENIE 1. Stosowanie matematycznych obliczeń przy ocenie ofert stanowi podstawową zasadę oceny ofert, które: 1) oceniane będą w odniesieniu do najkorzystniejszych warunków przedstawionych przez Wykonawcę w zakresie kryterium oceny, 2) za parametry najkorzystniejsze w danym kryterium oferta otrzyma maksymalną ilość punktów ustaloną w poniższym opisie, pozostałe oferty oceniane będą odpowiednio do parametru najkorzystniejszego, 3) wybór oferty zostanie dokonany na podstawie opisanego kryterium i ustaloną punktację: punktacja 1 – 100 punktów. 1. Za najkorzystniejszą zostanie uznana oferta z najwyższą ilością punktów obliczoną w oparciu o ustalone kryterium: „cena" - 100 % Maksymalna liczba punktów jaką może uzyskać oferta wynosi 100. 2. W kryterium „cena" zostanie zastosowany wzór: C =Cbn : Cbb x 100 pkt Gdzie: Cbn = cena brutto – najniższa Cbb = cena brutto oferty badanej 3. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, którego oferta odpowiada wszystkim wymaganiom przedstawionym w ustawie Pzp oraz SIWZ i uzyska najwyższą ilość punktów. 4. W przypadku, gdy zostaną złożone dwie lub więcej ofert z tą samą ceną, Zamawiający wezwie Wykonawców, którzy złożyli te oferty, do złożenia w terminie określonym przez Zamawiającego ofert dodatkowych. Wykonawcy składając oferty dodatkowe nie mogą zaoferować cen wyższych niż zaoferowane we wcześniej złożonych ofertach. 5. O wynikach postępowania Zamawiający powiadomi wszystkich Wykonawców, którzy ubiegali się o udzielenie zamówienia zgodnie z art. 92 ustawy Pzp. XVIII. INFORMACJE DOTYCZĄCE WALUT OBCYCH W JAKICH MOGĄ BYĆ PROWADZONE ROZLICZENIA MIĘDZY ZAMAWIAJACYM A WYKONAWCĄ 1. Zamawiający nie przewiduje rozliczenia w walutach obcych. 2. Rozliczenia finansowe między Zamawiającym a Wykonawcą prowadzone będą w PLN. XIX INFORMACJE O FORMALNOŚCIACH, JAKIE POWINNY ZOSTAĆ DOPEŁNIONE PRZEZ WYKONAWCĘ W CELU ZAWARCIA UMOWY O ZAMÓWIENIE PUBLICZNE. 1. Termin podpisania umowy zostanie określony w zawiadomieniu wysłanym do Wykonawcy, którego oferta zostanie wybrana. 2. Zamawiający wyznaczy termin wybranemu Wykonawcy na przedłożenie wymaganych dokumentów warunkujących podpisanie umowy (numer NIP i nr rachunku bankowego). 3. W przypadku zmiany osoby uprawnionej do składania oświadczeń woli w imieniu Wykonawcy, zmiany oznaczenia podmiotu itp. należy fakt ten zgłosić w jednym z dopuszczalnych sposobów porozumiewania się, do Zamawiającego przed terminem wyznaczonym na zawarcie umowy i przekazać Zamawiającemu stosowne dokumenty potwierdzające te zmiany, w celu prawidłowego przygotowania przedmiotowej umowy. XX. ISTOTNE POSTANOWIENIA UMOWY 1. Istotne postanowienia oraz warunki należytego wykonania umowy określa wzór umowy stanowiący załącznik Nr 7. 2. Zawarta umowa będzie jawna i będzie podlegała udostępnianiu na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej zgodnie z art.139 ustawy Pzp. XXI. POUCZENIE O ŚRODKACH OCHRONY PRAWNEJ PRZYSŁUGUJĄCYCH WYKONAWCY W TOKU POSTĘPOWANIA O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA 1. Wykonawcom, a także innym instytucjom i organizacjom, jeżeli ich interes prawny w uzyskaniu zamówienia doznał lub może doznać uszczerbku przysługuje odwołanie wyłącznie od niezgodnej z przepisami ustawy czynności zamawiającego podjętej w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub zaniechania czynności, do której zamawiający jest zobowiązany na podstawie ustawy. 2. Odwołanie wnosi się: - wobec treści ogłoszenia o zamówieniu oraz postanowień SIWZ w terminie 5 dni od publikacji ogłoszenia w BZP lub zamieszczenia na stronie internetowej; - wobec czynności Zamawiającego w terminie 5 dni od przesłania informacji w sposób określony w dziale XII SIWZ i potwierdzenia faktu ich otrzymania. - wobec innych czynności w terminie 5 dni od dnia, w którym powzięto wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę jego wniesienia 3. Odwołanie wnosi się do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej, 02-676 Warszawa, ul. Postępu 17a w formie pisemnej albo elektronicznej opatrzonej bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. 4. Odwołujący przesyła kopię odwołania zamawiającemu przed upływem terminu do wniesienia odwołania w taki sposób (pisemnie, faxem, elektronicznie) aby mógł on zapoznać się z jego treścią przed upływem terminu na wniesienie odwołania. XXI. INFORMACJE OGÓLNE - ZASADY UDOSTĘPNIANIA DOKUMENTÓW 1. Protokół wraz z załącznikami jest jawny. 2. Załączniki do protokółu Zamawiający udostępni po dokonaniu wyboru najkorzystniejszej oferty lub unieważnienia postępowania. 3. Oferty Zamawiający udostępni od chwili ich otwarcia (z wyjątkiem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, zastrzeżonych przez uczestników postępowania). 4. Zamawiający udostępnia wskazane dokumenty po złożeniu pisemnie lub faksem wniosku przez Wykonawcę. 5. Zamawiający wyznacza termin i miejsce udostępnienia dokumentów. 6. Zamawiający wyznacza członków komisji w których obecności udostępnione zostaną dokumenty. 7. Udostępnienie może mieć miejsce wyłącznie w siedzibie Zamawiającego oraz w czasie godzin jego urzędowania, tj. od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30 do 15:30. Załączniki do SIWZ 1. Formularz oferty. 2. Oświadczenie o spełnianiu warunków do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. 3. Wykaz zamówień zrealizowanych z ostatnich 3 lat. 4. Wykaz środków transportu. 5. Wykaz osób przewidzianych do realizacji zamówienia. 6. Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia z postępowania o zamówienie publiczne. 7. Projekt umowy. …………………………… Pieczęć firmy, NIP Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Suwałkach FORMULARZ OFERTY Nawiązując do ogłoszenia o przetargu nieograniczonym na dozór budynków i ochronę mienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach zgodnie z wymaganiami określonymi w SIWZ z dnia 10.03.2014 r. 1. Oferuję wykonanie przedmiotu zamówienia za cenę ………………..zł brutto słownie:…………………………………………………………………………………………………) Cena ofertowa zawiera wszystkie koszty związane z realizacją przedmiotowego zamówienia. 2. Przedmiot zamówienia zamierzam wykonać osobiście /następujący zakres usługi……………………………………………………………………………………………………………………………….. powierzę do wykonania podwykonawcy-podmiotowi udostępniającemu swoje zasoby. Oświadczam, że: 1. Zapoznałem się ze SIWZ i nie wnoszę do niej żadnych zastrzeżeń oraz uzyskałem wszystkie informacje konieczne do złożenia oferty. 2. Akceptuję projekt umowy, stanowiący załącznik nr 7 do SIWZ i w razie wybrania naszej oferty zobowiązuję się do podpisania umowy na warunkach zawartych w SIWZ. 3. Uważam się za związanego niniejszą ofertą przez okres 30 dni od upływu terminu na składanie ofert. 4. Przedmiot zamówienia zrealizowany zostanie zgodnie z § 1 umowy. W ZAŁĄCZENIU 1. Oświadczenie o spełnianiu warunków do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego 2. Wykaz realizowanych usług w okresie ostatnich 3 lat zamówienia o wartości nie mniejszej niż 180 tyś. zł. 4. Wykaz środków transportu. 3. Poświadczenia o należytym wykonaniu umowy. 5. Wykaz osób, które będą uczestniczyły w wykonywaniu zamówienia. 6. Aktualna polisa OC na sumę ubezpieczenia nie niższa niż 1 mln zł z poświadczeniem opłaty. 7. Koncesja wydana przez MSW. 9. Aktualny odpis albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. 8. Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia. 10. Aktualne zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego. 12. Aktualną informację z Krajowego Rejestru Karnego. 11. Aktualne zaświadczenie Oddziału ZUS lub KRUS. 13. Pełnomocnictwo osoby/osób upoważnionych do występowania w imieniu Wykonawcy. 14. Inne. ……………………… dnia…………. ……………….………………………………… (podpis osoby/osób wskazanych w dokumentach uprawnionych/ej do występowania w obrocie prawnym do reprezentowania oferenta i składania oświadczeń woli w jego imieniu) OŚWIADCZENIE o spełnianiu warunków do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego (art. 22 ustawy Prawo zamówień publicznych) Przystępując do postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na ochronę i dozór mienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach, oświadczam, że : 1. Posiadam uprawnienia do wykonywania działalności i czynności określonych przedmiotem zamówienia, jeżeli ustawy nakładają obowiązek posiadania takich uprawnień, 2. Posiadam niezbędną wiedzę i doświadczenie, 3. Dysponuje odpowiednim potencjałem technicznym oraz osobami zdolnymi do wykonania zamówienia 4. Znajduję się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia ……………………………., dnia…………………… …………………………………………………………. (podpis i pieczątka osoby/osób upoważnionych do występowania w imieniu wykonawcy) Wykaz zamówień zrealizowanych przez wykonawcę w okresie ostatnich trzech lat przed upływem terminu składania ofert Nazwa i adres wykonawcy ………………………………………………………………………………………………………….. ………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………….. . * należy dołączyć odpowiednio dokumenty potwierdzające należyte wykonanie zamówienia ………………………………………………………………………. (data, podpis i pieczątka osoby/osób upoważnionych do występowania w imieniu wykonawcy) Wykaz środków transportu ….……………………………………………………… (data, podpis i pieczątka osoby/osób wskazany w dokumentach uprawnionych/ej do występowania w obrocie prawnym do reprezentowania oferenta i składania oświadczeń woli w jego imieniu) Wykaz osób przewidzianych do realizacji zamówienia Nazwa i adres wykonawcy ………………………………………………………………………………………………………….. ………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………..……...…… ……………………………………………………………………………………………………………………………… Oświadczam, iż osoby zatrudnione w grupie interwencyjne posiadają licencję oraz w razie nagłej potrzeby podejmą interwencję na wniosek pracownika ochrony w przeciągu 15 min. Nr tel. do grupy interwencyjnej………………………………………………….. ……………………dnia……………………. …………………………………………………………. (podpis i pieczątka osoby/osób upoważnionych do występowania w imieniu wykonawcy) OŚWIADCZENIE o braku podstaw do wykluczenia z postępowania (art. 24 ustawy Prawo zamówień publicznych) Ubiegając się o zamówienie publiczne prowadzone w trybie przetargu nieograniczonego o wartości poniżej 207.000 Euro na ochronę i dozór mienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach, oświadczam, że : nie ma podstaw do wykluczenia nas z postępowania z powodu nie spełniania warunków o których mowa w art. 24 ustawy Prawa zamówień publicznych. ……………….…………………………………………………………. (podpis i pieczątka osoby/osób upoważnionych do występowania w imieniu wykonawcy) UMOWA-Projekt zawarta w dniu …………… w Suwałkach pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Suwałkach , zwanym dalej Zamawiającym reprezentowanym przez: Marię Metelską – Dyrektora Małgorzata Zarzecka – Główny Księgowy a ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. zwanym dalej Wykonawcą reprezentowanym przez: ……………………………………………….. W wyniku wyboru wykonawcy w postępowaniu przeprowadzonym przez Zamawiającego w trybie przetargu nieograniczonego zgodnie z art. 39 i 40 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 907 z późn. zm.) została zawarta umowa o następującej treści: § 1 1. Wykonawca zobowiązuje się wykonać zamówienie polegające na ochronie i dozorze obiektów znajdujących się na terenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach zgodnie ze SIWZ oraz ofertą złożoną w dniu……………, która jest integralną częścią niniejszej umowy poprzez:. 1) Ochronę fizyczną kompleksu obiektów w Suwałkach przy ul. 23 Października 20 na terenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W skład kompleksu wchodzą - ośrodek pomocy społecznej, centrum interwencji kryzysowej, środowiskowy dom samopomocy, placówka opiekuńczo wychowawcza, budynek mieszkalno-garażowy 2) Zapewnienie stałej obecności na wskazanym w pkt 1 terenie jednego pracownika w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 19:30 do 7:30 oraz całodobowo w dni wolne od pracy oraz święta 3) Średniomiesięczna liczba godzin usługi wynosi ok. 480 godzin, zaś w okresie trwania umowy 17.280 godzin 4) Ochrona obiektów przed kradzieżą, zniszczeniem, pożarem i innymi zdarzeniami losowymi, 5) podejmowanie działań interwencyjnych w przypadku stwierdzenia zakłóceń porządku własnymi grupami interwencyjnymi lub za pomocą wezwania stosownych organów 6) Obserwacja osób, których zachowanie może wskazywać na zamiar dokonania przestępstwa, 7) W określonych sytuacjach pracownicy Wykonawcy mogą podjąć działanie w strefie peryferyjnej chronionego obiektu, 8) Wspomaganie dozoru fizycznego obserwacją monitoringu -11 kamer 9) Prowadzenie książki dyżurów, do której personel Wykonawcy wpisywać będzie wszelkie spostrzeżenia, uwagi oraz istotne wydarzenia związane ze sprawowaniem ochrony mienia 10) Bieżące informowanie Zamawiającego o niepokojących spostrzeżeniach. 11) Pracownik ochrony powinien pełnić służbę w odpowiednio do tego przeznaczonym umundurowaniu z logo firmy i imiennym identyfikatorem. 2. Strony zobowiązują się do współdziałania przy wykonywaniu niniejszej umowy. § 2 Umowa zostaje zawarta na okres 36 miesięcy od dnia 01.04.2014 r. do dnia 31.03.2017 r. § 3 1. Zamawiający za wykonanie zamówienia określonego w § 1 umowy zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie:………. zł brutto za 1 r/h ( słownie:……………………………………………………………………..) średniomiesięcznie 480 godzin przez okres 36 miesięcy co daje kwotę brutto……………………………………………………… 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 jest niezmienne przez okres obowiązywania umowy. 3. Wykonawcy nie przysługuje wynagrodzenie za czas, w którym ochrona nie była świadczona w sposób określony w umowie. 4. Podstawą wystawienia faktury są wpisy Wykonawcy do książki dyżurów dotyczące czasu pracy, potwierdzone przez Zamawiającego. 5. Miesięczne wynagrodzenie Wykonawcy stanowi iloczyn stawki określonej w ust. 1 oraz ilości roboczogodzin ochrony wynikających z książki dyżurów. 6. Wynagrodzenie przysługujące Wykonawcy będzie płatne za miesiąc poprzedni przelewem na jego rachunek ……………………………………………………… w terminie 14 dni od daty otrzymania faktury przez Zamawiającego. 7. Za datę zapłaty strony ustalają dzień, w którym Zamawiający wydał swojemu bankowi polecenie przelewu wynagrodzenia na konto Wykonawcy. 8. Zamawiający upoważnia Wykonawcę do wystawienia faktury VAT bez podpisu Zamawiającego. 9. Wykonawca zobowiązuje się do dokonywania rozliczeń miesięcznych w terminie do dnia 5 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za miesiąc grudzień do 28 grudnia, obejmującego miesięczny koszt realizacji przedmiotu umowy. 10.Wykonawcy przysługują odsetki ustawowe w przypadku zwłoki w opłacie faktur przez Zamawiającego. 11.Strony nie przewidują płatności częściowych ani zaliczek. 12.Zamawiający nie ponosi odpowiedzialności prawnej ani finansowej za niezrealizowane zamówienia w całości. § 4. Zamawiający zobowiązuje się do zapewnienia warunków socjalno-bytowych w stopniu i zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązków umownych przez Wykonawcę na terenie pomieszczeń, o których mowa w § 1 ust. 1 . § 5 Osobami odpowiedzialnymi za koordynację obowiązków określonych w umowie są: ze strony Zamawiającego : …………………………………………. ze strony Wykonawcy : ……………………………………………… § 6 1. Wykonawca ponosi odpowiedzialność materialną za szkody wyrządzone w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania przez Wykonawcę obowiązków określonych w umowie. 2. W przypadku powstania szkody w mieniu Zamawiającego, bądź w mieniu powierzonym Zamawiającemu, obowiązek odszkodowawczy obejmuje naprawienie szkody w pełnej wysokości, o ile jest ona następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania tych obowiązków przez Wykonawcę. 3. Wykonawca jest zobowiązany do utrzymania polisy ubezpieczeniowej przez okres trwania umowy z tytułu odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej na sumę ubezpieczenia nie niższą niż 1 mln zł. § 7 Wykonawca zachowa w tajemnicy wszystkie informacje pozyskane przy wykonywaniu umowy, związane z ochroną mienia Zamawiającego, w szczególności dotyczące systemu zabezpieczeń, przedmiotów znajdujących się w pomieszczeniach, rozkładu pomieszczeń itp. § 8 1. Zamawiający może odstąpić od umowy w szczególności w przypadkach: 1) utraty przez Wykonawcę wymaganych uprawnień do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie dotyczącym przedmiotu umowy, 2) nie zawarcia przez Wykonawcę umowy o polisę ubezpieczeniową. 3) niedostarczenia dowodów w wyznaczonym terminie potwierdzających kontynuację ubezpieczenia 4) w przypadku zastrzeżeń do ochrony obiektu. § 9 Stosownie do art.144 ustawy Pzp Zamawiający zastrzega możliwość dokonania zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty na podstawie, której wybrano Wykonawcę polegającej na : 1) Zmianie terminu realizacji zamówienia z przyczyn niezależnych od Zamawiającego jak również Wykonawcy, 2) Zmianie liczebności godzin wynikającej ze zmiany potrzeb na mniejszą. 3) Wystąpienia zdarzeń losowych. § 10 1. Wykonawca zobowiązany jest do zapłaty kar umownych w przypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego z winy Wykonawcy w wysokości 10.000 zł. 2. W przypadku, jeżeli kara umowna nie pokryje wysokości szkody, Zamawiającemu przysługuje prawo dochodzenia odszkodowania uzupełniającego. § 11 Wszelkie zmiany niniejszej umowy pod rygorem nieważności wymagają formy pisemnej. § 12 Strony zastrzegają sobie prawo do jednostronnego wypowiedzenia umowy w terminie 3 miesięcy. § 13 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową będą miały zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego oraz przepisy ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 907 z późn.zm.) 1. Ewentualnie powstałe spory z niniejszej umowy będzie rozstrzygał sąd właściwy dla siedziby zamawiającego. 2. Umowę spisano w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach – jeden egzemplarze otrzymuje 3. Zamawiający, jeden egzemplarz Wykonawca. Wykonawca Zamawiający	<urn:uuid:accdbcbb-bbb4-4c75-a9c1-8143f3968581>	finepdfs	1.089844	CC-MAIN-2020-16	http://bip.um.suwalki.pl/resource/file/preview/id.23121	2020-04-05T02:35:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-16/segments/1585370528224.61/warc/CC-MAIN-20200405022138-20200405052138-00088.warc.gz	24,975,689	0.993067	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 632, 3567, 8144, 12887, 16945, 20823, 24764, 25580, 27861, 28739, 29251, 29487, 30087, 30663, 33726, 37199, 38090 ]	1	0
Instrukcja przygotowania Wniosku wraz z załącznikami dla przedsięwzięć związanych z innowacyjną zieloną infrastrukturą oraz ochroną bioróżnorodności Wniosek należy wypełnić w Generatorze Wniosków dostępnym na stronie Funduszu: https://wnioski.wfosgw.poznan.pl/ - zgodnie z Instrukcją obsługi Generatora (przy okienku logowania w Generatorze). Do Wniosku należy dołączyć (i ująć w Spisie załączników): 1. W przypadku JST i ich związków: zaświadczenie o wyborze na stanowisko Wójta lub Burmistrza lub Prezydenta lub uchwałę o wyborze Członków Zarządu Powiatu lub uchwałę o wyborze Członków Zarządu Województwa lub uchwałę o wyborze Członków Zarządu Związku. W przypadku podpisania wniosku wraz z załącznikami przez inną osobę/ inne osoby należy dostarczyć dodatkowo upoważnienie dla osoby/osób podpisujących ww. dokumenty. 2. Dokument potwierdzający zatrudnienie głównego księgowego / powołanie na skarbnika jednostki. 3. W przypadku jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, należy załączyć dokument wskazujący osobę uprawnioną do reprezentacji (powołanie) oraz akt prawny regulujący zadania, strukturę organizacyjną i sposób działania podmiotu (statut). 4. W przypadku podmiotów nie będących JST, należy załączyć kopię odpowiedniego dokumentu potwierdzającego posiadanie osobowości prawnej (np.: KRS, CEIDG) oraz dokument wskazujący osoby upoważnione do dokonywania czynności prawnych w imieniu Jednostki (jeśli nie wynika to z dokumentu potwierdzającego posiadanie osobowości prawnej) - dokument upoważniający do reprezentacji. 5. Informacja Beneficjenta końcowego Wnioskodawcy – w przypadku, gdy beneficjentem końcowym nie jest Wnioskodawca (korelacja z punktem 17 we Wniosku: „Beneficjenci końcowi"). 6. Oświadczenie o niewystąpieniu krzyżowego finansowania podmiotu – w przypadku, gdy Wnioskodawca prowadzi działalność/ci gospodarczą/e, a na przedsięwzięciu nie będzie prowadzona działalność gospodarcza (Wnioskodawca zaznaczył odpowiedzi TAK w punkcie 16.1 Wniosku). Oświadczenie wypełnia się wg wzoru dołączonego do naboru. 7. Upoważnienie do reprezentowania Wnioskodawcy w ramach występowania do Funduszu o pomoc finansową w zakresie tytułowego przedsięwzięcia – opcjonalnie (jest to zabezpieczenie dla Wnioskodawcy). 8. Upoważnienie do potwierdzania kopii dokumentów za zgodność z oryginałem (o ile nie wynika ono z ww. dokumentów). 9. W przypadku wyboru priorytetu VI.3 Nasadzenia ochronne (śródpolne) na obszarach użytkowanych rolniczo -Tworzenie i uzupełnianie pasów oraz remiz śródpolnych, należy dostarczyć opinię właściwych jednostek (np. RDLP, RDOŚ, itp.) nt. nasadzanych gatunków roślin. 10. W przypadku realizacji prac pielęgnacyjnych w obrębie form ochrony przyrody ustanawianych przez radę gminy (z wyłączeniem stanowisk dokumentacyjnych) należy dostarczyć Uchwałę Rady Gminy lub Oświadczenie, że uchwała zostanie podjęta. 11. W przypadku wyboru priorytetu VI.4 Działania na rzecz utrzymania i odbudowy populacji zagrożonych i zanikających rodzimych gatunków flory i fauny z wyłączeniem działań na rzecz ochrony i odbudowy populacji pszczół na terenie województwa wielkopolskiego, w tym obejmujące działania polegające na usuwaniu barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi ) oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym, wymienionych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r., należy dostarczyć dokument potwierdzający wpis gatunku do: * aktualnych dokumentów planistycznych przyjmowanych przez właściwe organy ochrony przyrody (dla województwa wielkopolskiego)lub Czerwonych ksiąg, list gatunków prowadzonych przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i jej oddziały w Polsce lub innego dokumentu o podobnej randze. Powyższa informacja nie dotyczy odbudowy populacji kuropatw oraz zajęcy. 12. W przypadku wyboru priorytetu VIII.3, jeżeli działania dotyczą prac na terenach objętych ochroną konserwatorską, należy dostarczyć dokument potwierdzający wpis parku, ogrodu do Rejestru Parków Zabytkowych. 13. W przypadku zasiedleń zwierzyną drobną, należy dostarczyć zatwierdzony przez upoważnioną do tego jednostkę „Program zasiedleń". 14. Warunkiem uzyskania dofinansowania w priorytecie VI.4 na działania związane z usuwaniem barszczu Sosnowskiego oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym, jest posiadanie zatwierdzonego przez organy nadzorcze jednostki „Programu usuwania barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi)" oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym, który będzie zawierał: 1) Inwentaryzację występowania barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi)oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym na terenie jego występowania, 2) dokumentację fotograficzną miejsc występowania barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi)oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym na terenie występowania, 3) harmonogram zabiegów usuwania barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi)oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym na terenie występowania, oraz będzie określał stosowane metody, w tym unieszkodliwienie barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) oraz innych gatunków roślin i zwierząt mogących zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym. 15. W przypadku prowadzenia zabiegów i działań, związanych z realizacją przedsięwzięć w zakresie priorytetów VI.1 – VI.5 i VIII.3, na terenach niestanowiących własności Wnioskodawcy, Wnioskodawca musi przedstawić zgodę właściciela gruntów na prowadzenie wszystkich działań i kontrolę ich wykonania przez pracowników Funduszu w trakcie obowiązywania umowy. 16. W przypadku podmiotów, dla których wsparcie będzie pomocą publiczną, należy załączyć: − formularz informacji przedstawiany przez Wnioskodawcę przy ubieganiu się o pomoc de minimis z rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/ 2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis, − Załącznik PP-3 Pomoc Publiczna z przeznaczeniem na pomoc de minimis; Opis załącznika pomocy publicznej znajduje się na końcu niniejszej Instrukcji w punkcie Informacja do punktu 16: Pomoc publiczna. 17. Inne załączniki wymagane przez Fundusz niezbędne do weryfikacji wniosku (w zależności od treści wniosku) oraz pomocy na wsparciu (dotyczy pomocy publicznej); Instrukcja wypełniania Wniosku wraz z Załącznikami : - Wniosek należy wypełnić w języku polskim, przy użyciu Generatora Wniosku dostępnego na stronie internetowej Funduszu generator.wfosgw.poznan.pl - Instrukcja obsługi Generatora Wniosku znajduje się pod okienkiem logowania do Generatora. - Wniosek, po przesłaniu do Funduszu w wersji elektronicznej przy użyciu Generatora Wniosku należy wydrukować w formacie A4 i podpisany przez osobę upoważnioną/ osoby upoważnione w wersji papierowej dostarczyć w komplecie wraz z Załącznikami do Biura Podawczego Funduszu lub przesyłać na adres Funduszu lub na skrzynkę podawczą Funduszu znajdującą się na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej (ePUAP). W ten sam sposób składa się Wniosek (korekta) - przez funkcję „korekta" w Generatorze (na etapie oceny) i Wniosek Aktualizacyjny - przez funkcję „aktualizacja". - Załączniki do Wniosku należy wypełnić wyłącznie komputerowo w języku polskim, wydrukować w formacie A4 i podpisane przez osobę upoważnioną/ osoby upoważnione w wersji papierowej dostarczyć w komplecie (wraz z wydrukowanym Wnioskiem) do Biura Podawczego Funduszu lub przesyłać na adres Funduszu lub na skrzynkę podawczą Funduszu znajdującą się na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej (ePUAP) - Wszystkie kopie załączników do wniosku muszą być potwierdzone za zgodność z oryginałem przez osobę do tego upoważnioną, stosowne upoważnienie należy dołączyć do wniosku (prawidłowe potwierdzenie za zgodność z oryginałem wymaga: pieczątki firmowej, pieczątki imiennej, daty i podpisu osoby potwierdzającej) - Należy wypełnić wszystkie pola we Wniosku (dotyczy edytowalnej części widocznej w Generatorze).Pola, które nie dotyczą Wnioskodawcy (o ile inny sposób nie został wskazany w formularzu Wniosku) muszą zawierać adnotację „nie dotyczy" lub „ n/d" (opcjonalnie inne wskazujące, że „nie dotyczy"). - Wniosek i Załączniki sporządzone przez Wnioskodawcę muszą być opatrzone podpisem osoby upoważnionej 1 . - Osoba uprawniona do podpisu może upoważnić inną osobę (np. Burmistrz upoważnia Zastępcę) do reprezentowania Wnioskodawcy w ramach występowania do Funduszu o pomoc finansową w zakresie tytułowego przedsięwzięcia. Upoważnienie należy dostarczyć do Funduszu w formie załącznika wraz z Wnioskiem i pozostałymi Załącznikami (ujętymi w Spisie załączników). - W przypadku braku pieczątki imiennej Wniosek i Załączniki powinny być podpisane czytelnie imieniem i nazwiskiem (opcjonalnie drukowanymi literami i obok podpis). - Na każdym etapie pracy nad Wnioskiem istnieje możliwość zapisania Wniosku w Generatorze Wniosków (dotyczy każdego etapu wypełniania i otwarcia zapisanej wcześniej wersji). - Podatek od towarów i usług (VAT) stanowi koszt kwalifikowany przedsięwzięcia wyłącznie w sytuacji, gdy zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie Beneficjent nie ma możliwości jego odliczenia. 1 Przez osobę upoważnioną rozumie się właściwą osobę wskazana w statucie/KRS/dokumencie rejestrowym lub innym równoważnym dokumencie/stosownym upoważnieniu podpisanym przez osobę wskazaną w statucie/KRS/dokumencie rejestrowym lub innym równoważnym dokumencie poświadczonym notarialnie. - Wniosek (korekta) składany jest w przypadku, gdy Wnioskodawca otrzyma uwagi do Wniosku na etapie oceny wg kryteriów dostępu. Poprawki (korektę) w złożonym Wniosku dokonuje się poprzez Generator klikając przycisk "korekta" na ekranie startowym na poziomie złożonego wniosku, który ma być poprawiony. Wniosek poprawiony posiada w nagłówku opis „WNIOSEK (KOREKTA)". - Aktualizacja Wniosku składana jest w przypadku zmiany zakresu rzeczowofinansowego realizowanego przedsięwzięcia oraz zmiany nazwy przedsięwzięcia oraz zmianę terminu zakończenia realizacji może nastąpić po podjęciu Uchwały o przyznaniu pomocy finansowej i podlega ponownej ocenie. Wniosek aktualizacyjny składa się poprzez Generator klikając przycisk Aktualizacja na ekranie startowym na poziomie złożonego wniosku. Wniosek aktualizowany należy wypełnić zgodnie ze standardową procedurą i posiada w nagłówku opis „WNIOSEK AKTUALIZACYJNY". - Wniosek (korekta) nie jest Wnioskiem aktualizacyjnym i nie może być wypełniany na tym formularzu (jest to błąd powodujący odrzucenie wniosku z powodu złożenia go na niewłaściwym formularzu) Uwaga: Zwiększenie wartości Kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia nie jest podstawą do zwiększenia pomocy finansowej. Wnioskodawca zobowiązany jest zrealizować cały zakres rzeczowy przedsięwzięcia, bez względu na poziom pomocy finansowej udzielonej przez Fundusz. Zarówno w przypadku zmniejszenia, jak i zwiększenia zakresu rzeczowo-finansowego procent dofinansowania nie ulega zwiększeniu. W przypadku zwiększenia zakresu rzeczowo-finansowego kwota pomocy finansowej nie ulega zwiększeniu. Instrukcja przygotowania Wniosku w części merytorycznej składa się z dwóch części: * I Części - w której znajdują się informacje dotyczące wypełniania poszczególnych punktów we Wniosku * II Części - w której znajdują się informacje do weryfikacji pomocy publicznej Informacje dotyczące obsługi Generatora Wniosków znajdują się w Instrukcji dostępnej pod panelem logowania Część I - Wypełnianie Wniosku - dotyczy części Wniosku widocznej w Generatorze Na górze i na dole formularza Wniosku widoczne są trzy przyciski: Zapisz - służy do zapisywania danych wpisanych do Wniosku i w trakcie (w celu częściowego zapisywania danych) i na końcu (przy zakończeniu pracy nad Wnioskiem w danym momencie lub po całkowitym wypełnieniu). Zaleca się częste zapisywanie w czasie pracy nad Wnioskiem w celu uniknięcia utraty danych już wpisanych. Sprawdź poprawność - polega na sprawdzeniu, czy wszystkie pola Wniosku zostały wypełnione lub wypełnione we właściwym formacie. Sprawdzenie można przeprowadzić w trakcie wypełniania Wniosku lub po całkowitym wypełnieniu. Przed sprawdzeniem zaleca się zapisanie. Tylko Wniosek, który przeszedł pozytywnie sprawdzenie może zostać wysłany elektronicznie. Sprawdzenie poprawności nie jest kompletnym sprawdzeniem wniosku, a jedynie narzędziem wspomagającym poprawne wypełnienie. Powrót - umożliwia wyjście z Wniosku i przejście do strony startowej Generatora. Przed wyjściem należy Wniosek zapisać. Zapisana wersja będzie mogła być następnie edytowana. Wypełnianie Wniosku Ad. 1. Nazwa przedsięwzięcia Nazwa przedsięwzięcia powinna być jednozdaniowa i rzeczowa, określająca charakter przedsięwzięcia będącego przedmiotem Wniosku (spójna z wybranym priorytetem pkt.8 Wniosku). Dodatkowo o ile jest to możliwe powinna zawierać jego lokalizację. Nazwa powinna zawierać maksymalnie 200 znaków ze spacjami. Ad. 2. Lokalizacja przedsięwzięcia Lokalizację przedsięwzięcia należy podać zgodnie z obowiązującym podziałem administracyjnym. Należy wpisać jedną z trzech możliwości: 1. całe województwo wielkopolskie, 2. powiat … /podać nazwę lub nazwy/, 3. gmina … /podać nazwę lub nazwy. Ad. 3. Dane adresowe wnioskodawcy W danych adresowych Wnioskodawcy należy podać pełną nazwę podmiotu będącego Wnioskodawcą oraz dokładne dane adresowe i teleadresowe siedziby Wnioskodawcy. Nr telefonu należy wpisać bez „0" na początku (tylko 9 cyfr w ciągu - bez przerw lub wstawiania innych znaków). W pozycji adres elektronicznej skrzynki podawczej (ePUAP) należy podać prawidłowy adres skrzynki podawczej ePUAP lub wprowadzić wartość "Nie dotyczy". W pozycji NIP cyfry należy wpisać bez kresek. W polu przeznaczonym na numer PKD należy wpisać jeden numer odpowiadający wnioskowanej pomocy lub głównemu rodzajowi działalności prowadzonej przez Wnioskodawcę, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności ( PKD) (Dz. U. Nr.251, poz. 1885, z późn. zm.). Jeżeli pole nie dotyczy Wnioskodawcy, należy wpisać „nie dotyczy". UWAGA: Korespondencja przesyłana jest na adres wskazany w tym punkcie. Ad. 4. Osoba wyznaczona do roboczych kontaktów w sprawie Wniosku W tym punkcie należy podać dane osoby, która z ramienia Wnioskodawcy będzie zajmować się prowadzeniem przedsięwzięcia i będzie w stanie udzielać bezpośrednich odpowiedzi na zapytania dotyczące Wniosku. Nie należy wpisywać Prezydentów, Burmistrzów, Wójtów ani ich zastępców. Ad. 5. Forma prawna Wnioskodawcy Należy wybrać właściwą formę prawną Wnioskodawcy. Wybrana forma prawna automatycznie zapisze się w polu. Ad. 6. Rachunek bankowy, na który ma zostać przekazana pomoc finansowa Należy wpisać 26 cyfrowy numer rachunku bankowego (bez spacji), na który ma zostać przekazana pomoc finansowa wraz z nazwą banku. Ad. 7. Informacja na temat kwalifikowalności podatku VAT Należy w pole okienka wpisać nazwę podmiotu, który będzie ponosił koszty przedsięwzięcia (na ten podmiot będą wystawiane faktury i rachunki - najczęściej jest to Wnioskodawca). Następnie należy zaznaczyć, czy podmiot ma, czy nie ma prawnej możliwości odliczania podatku VAT. Należy podać nazwę podmiotu na który będą wystawiane faktury a następnie należy zaznaczyć, czy podmiot (na który będą wystawiane faktury) ma, czy nie ma prawnej możliwości odliczania podatku VAT). Ad. 8. Zgodność z Listą przedsięwzięć priorytetowych na rok 2023 Należy wybrać dla wnioskowanego przedsięwzięcia właściwy numer priorytetu (np. VI.1) z „Listy przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW na rok 2023". Ad. 9. Przewidywany efekt ekologiczny Należy krótko opisać efekt ekologiczny (zgodnie z pkt. 13 Harmonogramu rzeczowofinansowego przedsięwzięcia oraz nawiązując do priorytetu z pkt. 8 Wniosku), uwzględniając cel i miernikowanie (krótki opis, cel i rodzaj miernika). Należy użyć maksymalnie 3000 znaków ze spacjami. Ad. 10 Przewidywany efekt ekologiczny (rodzaj miernika) Należy podać rodzaj miernika w zależności od wybranego priorytetu w pkt.8 wniosku. Ad. 11. Rodzaj obszaru, na którym przywrócono lub zapewniono ochronę właściwego stanu środowiska lub ochrony przyrody Należy podać rodzaj obszaru, na którym przywrócono lub zapewniono ochronę właściwego stanu środowiska. W przypadku wyboru Priorytetu VI.3 lub VI.5 należy zaznaczyć "Nie dotyczy". W pozostałych przypadkach jeśli nie dotyczy należy zaznaczyć "Nie dotyczy". Ad. 12. Źródła finansowania kosztu przedsięwzięcia Kwoty podane w tabeli należy podać w zaokrągleniu do dwóch miejsc po przecinku w złotych NETTO/ BRUTTO zgodnie z podpowiedzią w Generatorze (kwotę NETTO podaje się w przypadku, gdy Wnioskujący ma prawną możliwość odzyskania lub odliczenia podatku VAT). Szare pola nie są edytowalne - wypełnia się tylko białe pola. Kwotę wnioskowaną z WFOŚiGW należy rozbić w zależności od planowanych kosztów/ wydatków na koszty/wydatki inwestycyjne i zakupy inwestycyjne oraz koszty/wydatki bieżące. Podział zależy od tego, na jakich kontach (inwestycyjnych czy bieżących) będą u Wnioskodawcy księgowane poszczególne koszty (księgowy podział kosztów). Kwota dofinansowania przedsięwzięcia w formie dotacji nie może przekroczyć 250 000,00 zł dla jednego przedsięwzięcia i może wynieść odpowiednio: 1) do 70% wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VI.1, 2) do 80% wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VI.2, 3) do 80% wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VI.3, 4) do 80 % wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VI.4, 5) do 70% wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VI.5, 6) do 85 % wartości kosztów kwalifikowanych w zakresie priorytetu VIII.3, (zgodnie z § 7 ust. 2 i 8 Regulaminu naboru Wniosków na przedsięwzięcia związane z innowacyjną zieloną infrastrukturą oraz ochroną bioróżnorodności). Pozycja „WFOŚiGW w Poznaniu kwota wnioskowana", „Całkowity koszt przedsięwzięcia" (cały wiersz), oraz wszystkie koszty w kolumnach „Ogółem" i „%" wypełniają się automatycznie. W puste pola należy wpisać „0", a w „Inne źródła" – np.: „n/d" jeśli nie dotyczy. 13. Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsięwzięcia Należy wypisać planowane koszty i zakupy inwestycyjne lub bieżące. Należy podać jednostkę miary oraz ilość. Kwoty podane w tabeli należy podać w zaokrągleniu do dwóch liczb po przecinku NETTO/ BRUTTO zgodnie z podpowiedzią w Generatorze. Należy pamiętać o zgodności z Regulaminem w zakresie kosztów kwalifikowanych (§ 5 Regulaminu naboru Wniosków dla przedsięwzięć związanych z innowacyjną zieloną infrastrukturą oraz ochroną bioróżnorodności). W szczególności do kosztów kwalifikowanych należą takie wydatki jak: 1) prace pielęgnacyjne drzew i krzewów polegające na przeprowadzeniu cięć: sanitarnych, prześwietlających, technicznych i redukcji korony, 2) zakup i nasadzenie roślin okrywowych, 3) prace na pomnikach przyrody, 4) założenie wiązań dynamicznych (elastycznych) i podpór w koronach drzew, 5) usunięcie drzew i krzewów w ramach zabiegów pielęgnacyjnych, 6) przygotowanie gruntu pod nasadzenia, 7) nasadzenia drzew i krzewów oraz roślin wieloletnich - z wyłączeniem gatunków inwazyjnych zgodnie z „Wykazem roślin obcego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem roślin inwazyjnych" dołączonym do Naboru, 8) zakup sadzonek drzew i krzewów wraz z palikami, osłonkami, taśmami itp., roślin wieloletnich. Materiał roślinny musi odpowiadać aktualnie obowiązującym Polskim Normom oraz stanowić nieinwazyjne gatunki (dotyczy pkt. 7). Lista gatunków inwazyjnych niefinansowanych przez Fundusz stanowi załącznik do ogłoszenia o Naborze. 9) koszty pielęgnacji przy nasadzeniu drzew i krzewów (tworzenie systemów nawadniających, podlewanie, wykaszanie chwastów), 10) koszty transportu związane z realizacją przedsięwzięcia, 11) zakup tablic informacyjnych i edukacyjnych dotyczących opisu gatunków roślin, 12) poprawa warunków bytowych zwierząt wolno żyjących (dzikich) oraz w ośrodkach leśnych, doświadczalnych (np. budowa, modernizacja boksów, wolier, wybiegów, zagród itp.), 13) opieka weterynaryjna dla zwierząt, 14) czynna ochrona roślin i zwierząt zagrożonych lub zanikających, w szczególności: a) budowa lub zakup platform gniazdowych, gniazd, b) budowa lub zakup urządzeń do podchowu, wylęgu narybku, c) zarybianie rzek i jezior, d) zakup narybku, tarlaków, e) zakup kuropatw, zajęcy i innej zwierzyny drobnej rodzimych gatunków pod warunkiem dostarczenia programu zasiedleń zatwierdzonych przez odpowiednie organy, f) zakup budek lęgowych, g) budowa podestów i kładek dla zwierząt, h) odtworzenie zasobów przyrodniczych i krajobrazowych zniszczonych w wyniku klęsk żywiołowych lub katastrof naturalnych (wymagane jest udokumentowanie zniszczeń), i) koszty prac i usług związanych z prowadzeniem monitoringu z zakresu czynnej ochrony gatunków i siedlisk. 15) usuwanie barszczu Sosnowskiego: a) koszty usług związanych z wykonywaniem zabiegów likwidacji barszczu Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi Manden.), b) zakup środków chemicznych, komponentów umożliwiających realizację zabiegów, c) zakup środków ochrony bezpośredniej oraz zabezpieczenie miejsca wykonywania prac, d) koszty promocji realizowanych przedsięwzięć, informowania mieszkańców, prewencji, 16) rozwój i tworzenie ekologicznych murali zewnętrznych z wykorzystaniem farb fotokatalitycznych i wertykalnych ogrodów, żywych zielonych ścian ( zewnętrznych jak i wewnętrznych), 17) budowa tężni solankowych, 18) zewnętrzne stacje uzdatniania powietrza, 19) na rzecz małej retencji na obszarach chronionych. Wypełniając punkt 12 i 13 Wniosku („Źródła finansowania kosztu przedsięwzięcia" i „harmonogram rzeczowo - finansowy") należy pamiętać o zgodności wysokości wydatków (kosztów) pomiędzy obiema tabelami. „Całkowity koszt przedsięwzięcia" w punkcie 12 musi być równy pozycji „Razem I+II" w punkcie 13. 14 .Proponowane zabezpieczenie Prawne zabezpieczenie dotacji stanowi weksel „in blanco" wraz z deklaracją wekslową. Obowiązek ten nie dotyczy jednostek sektora finansów publicznych, w rozumieniu Ustawy o finansach publicznych i jednostek Skarbu Państwa oraz dotacji do kwoty 10 000,00zł. (zgodnie z § 13 ust. 1 Regulaminu naboru Wniosków na przedsięwzięcia związane z ochroną bioróżnorodności i świadczeniami ekosystemowymi w roku 2022). Ad.15. Informacja w sprawie obowiązku uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych Pole Wnioskodawca wywiązuje się z powyższych opłat i kar musi być zaznaczone. UWAGA: Na etapie kompletowania dokumentów do umowy Wnioskodawca będzie zobowiązany dostarczyć odpowiednie zaświadczenia dotyczące uiszczania powyższych opłat i kar. Szczegółowe informacje na temat wnoszenia opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska znajdują się na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego. Ad. 16. Pomoc publiczna w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską) weryfikacja występowania pomocy publicznej. Przed wypełnieniem punktu 16 należy bezwzględnie zapoznać się z informacją zamieszczoną na końcu tej Instrukcji. Odpowiedzi do pytania punktu 16 stanowią podstawę do oceny, czy wnioskowane dofinansowanie będzie stanowić pomoc publiczną. Zawarte w nim wyjaśnienia będą podstawą do weryfikacji pomocy publicznej. W zależności od rodzaju udzielonej odpowiedzi (TAK lub NIE) będą lub nie będą pojawiać się kolejne pytania. W przypadku udzielenia odpowiedzi NIE na pierwsze pytanie (lub kolejne pytania) pokaże się pole, w którym należy podać szczegółowe i pełne uzasadnienie do tej odpowiedzi. Format Wniosku pozwala na wprowadzenie odpowiedzi, o maksymalnej liczbie 1000 znaków ze spacjami. W przypadku dłuższego opisu, należy uzasadnienie do odpowiedzi przygotować w osobnym załączniku i w polu dotyczącym uzasadnienia wpisać „Załącznik nr …" podając kolejny numer załącznika do wniosku. Odpowiedź NIE blokuje wyświetlanie dalszych pytań. W przypadku udzielenia odpowiedzi TAK w pytaniu 16.1, pojawi się kolejne pytanie 16.2. W przypadku udzielenia odpowiedzi TAK na pytanie 1 6.2, pojawi się pytanie 16.3. W przypadku udzielenia odpowiedzi TAK na pytanie 16.3, pojawi się pytanie 16.4. Oświadczenie Wnioskodawcy dotyczące pomocy publicznej. Jeżeli nie jest spełniony co najmniej jeden z warunków wymienionych w punktach 16.1-16.4, (co najmniej raz zaznaczono „NIE", z właściwym uzasadnieniem), wówczas wnioskowane dofinansowanie nie będzie stanowiło pomocy publicznej. W takiej sytuacji, osoby reprezentujące Wnioskodawcę podpisują Oświadczenie znajdujące się w punkcie 16 widoczne dopiero na wydruku wniosku. Jeżeli we Wniosku w punktach 16.1 – 16.4 zaznaczono 4 odpowiedzi „TAK", to na dofinansowaniu wystąpi pomoc publiczna. Wnioskodawca wraz z Wnioskiem składa Załącznik PP-3 Pomoc publiczna dla przedsiębiorców wraz z formularzem informacji przedstawianych przez Wnioskodawcę przy ubieganiu się o pomoc de minimis z rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/ 2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis – informacje szczegółowe w Części II. Ad. 17. Beneficjenci końcowi W przypadku, gdy ostatecznym odbiorcą korzyści, jaka nie jest dostępna w warunkach rynkowych, wynikającej z udzielenia dofinansowania przez WFOŚiGW nie jest Wnioskodawca – ale podmiot trzeci prowadzący albo rozpoczynający działalność gospodarczą w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, może on stać się beneficjentem pomocy publicznej czyli beneficjentem końcowym, a Wnioskodawca (nie WFOŚiGW) staje się wówczas podmiotem udzielającym tej pomocy. W punkcie tym należy wymienić grupy beneficjentów końcowych (np. organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy). Pod polem wyświetla się ilość znaków użytych i pozostałych do wykorzystania. Charakterystykę beneficjenta/-ów końcowego/-ych należy zamieścić w odrębnym Załączniku do Wniosku pn.: „Informacja Beneficjenta końcowego Wnioskodawcy" oddzielnie dla każdego beneficjenta końcowego (dla nieokreślonej grupy osób np. lokalni mieszkańcy powyższy załącznik „Informacja …" nie jest wymagany). Gdy Wnioskodawca jest beneficjentem końcowym należy wpisać „nie dotyczy" lub „n/d". Ad. 18. Oświadczenie Wnioskodawcy Wszystkie zgody muszą być zaznaczone. Wnioskodawca powinien dołożyć należytej staranności w zakresie zgodności zapisów przedłożonej dokumentacji Wniosku z przepisami prawa i dobrej praktyki w zakresie ochrony środowiska, w tym w szczególności zwrócenia uwagi na swoje prawa i obowiązki wynikające z przedstawionych dokumentów, o których mowa w Oświadczeniu. Oświadczenie, które należy podpisać przed złożeniem wniosku w wersji papierowej, widoczne jest dopiero po wydruku Wniosku. W tym punkcie, należy w edytowalne pole wpisać miejscowość. Data sporządzenia Wniosku generuje się automatycznie przy ostatniej zapisanej wersji Wniosku. Ad. 19. Spis załączników W Spisie załączników należy wymienić ponumerowane w kolejności wszystkie dokumenty dołączone do Wniosku. Wymagane przez Fundusz załączniki muszą być dostarczone na właściwych (aktualnych) formularzach dołączonych do Naboru. W przypadku korekty wniosku (Wniosek (korekta)) i dołączenia nowego załącznika, należy zaktualizować Spis załączników o nową pozycję. W przypadku składania tylko korekty wniosku, Spis załączników pozostaje niezmieniony i nie należy powtórnie składać załączników (złożonych wcześniej poprawnie). We Wniosku (korekta) można ze Spisu usunąć tylko błędnie dołączony załącznik (np. taki, który nie dotyczy przedsięwzięcia). PRZYKŁADOWY SPIS ZAŁĄCZNIKÓW 1) Powołanie burmistrza (opcjonalnie również upoważnienie dla zastępcy) 2) Dokument potwierdzający zatrudnienie gł. księgowego / powołanie na skarbnika 3) Oświadczenie o niewystąpieniu krzyżowego finansowania podmiotu 4) ….. PRZYKŁADOWY SPIS ZAŁĄCZNIKÓW 2 (w przypadku, jeśli dofinansowanie będzie pomocą publiczną): 1) Powołanie burmistrza (opcjonalnie również upoważnienie dla zastępcy) 2) Dokument potwierdzający zatrudnienie gł. księgowego / powołanie na skarbnika 3) Załącznik PP-3 Pomoc publiczna z przeznaczeniem na pomoc de minimis wraz z częścią dotyczącą pomocy de minimis 4) Formularz informacji przedstawiany przez Wnioskodawcę przy ubieganiu się o pomoc de minimis 5) …. Szczegółowa lista załączników (w zależności od formy prawnej Wnioskodawcy) znajduje się w powyższej Instrukcji na str. 1. Wszytskie kopie załączników do wniosku muszą być potwierdzone za zgodność z oryginałem przez osobę do tego upoważnioną, stosowne upoważnienie należy dołączyć do wniosku (prawidłowe potwierdzenie za zgodność z oryginałem wymaga: pieczątki firmowej, pieczątki imiennej, daty i podpisu osoby potwierdzającej). Część II - Informacje do weryfikacji pomocy publicznej Informacja do pkt.16 Pomoc publiczna Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej pomoc udzielana przez Państwo przedsiębiorstwu podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, o ile jednocześnie spełnione są następujące przesłanki: 1. dofinansowanie udzielane jest przez Państwo lub ze środków państwowych, 2. przedsiębiorca uzyskuje dofinansowanie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, 3. dofinansowanie ma charakter selektywny i uprzywilejowuje określonego lub określonych przedsiębiorców albo produkcję określonych towarów, 4. dofinansowanie grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między krajami członkowskimi UE /tzw. handel wewnątrzwspólnotowy/. W tej definicji pomocy publicznej przedsiębiorstwem jest podmiot oferujący towary i/lub usługi na rynku. Dofinansowanie z Funduszu spełnia powyższe pierwsze trzy przesłanki pomocy publicznej. W pkt. 16 wniosku poddano analizie przesłankę czwartą, w celu wykluczenia lub potwierdzenia występowania na planowanym wsparciu pomocy publicznej w następujących pytaniach: 16.1 Czy Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu unijnego prawa konkurencji (tj. czy świadczy usługi lub oferuje towary na rynku)? 16.2 Czy planowane przedsięwzięcie związane jest z prowadzoną działalnością gospodarczą w rozumieniu unijnego prawa konkurencji? 16.3 Czy w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej na przedsięwzięciu Wnioskodawca spotyka się z konkurencją lub konkurencja taka może wystąpić (czy podobną działalność na rynku prowadzą lub mogą prowadzić inne podmioty)? 16.4 Czy wnioskowane dofinansowanie wpłynie lub może wpłynąć na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej? Analizując spełnienie przesłanek wymienionych w punkcie 16 wniosku, należy interpretować je w sposób następujący: 16.1 Działalność gospodarcza, według unijnego prawa konkurencji rozumiana jest bardzo szeroko, jako oferowanie na rynku towarów bądź świadczenie na nim usług. Należy zwrócić uwagę, że zakres tego pojęcia jest szerszy niż w prawie krajowym (art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej), ponieważ nie wymaga się aby działalność miała charakter zarobkowy, czy była prowadzona w sposób zorganizowany lub ciągły. Przedsiębiorca to każdy podmiot zaangażowany w działalność gospodarczą, niezależnie od jego formy prawnej i źródeł jego finansowania. Co więcej, nie ma znaczenia, czy jest to podmiot nastawiony na zysk czy też nie (organizacja non-profit – np. orzeczenie ETS z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Albany C-67/96). Przedsiębiorcą może być więc również stowarzyszenie czy fundacja, które nie działają z zamiarem osiągania zysku. Należy podkreślić, iż przepisy prawa unijnego znajdują zastosowanie także w odniesieniu do podmiotów sektora publicznego prowadzących działalność gospodarczą, np. spółek jednostek samorządu terytorialnego, a nawet samych jednostek samorządu terytorialnego. W punkcie tym należy zatem wziąć pod uwagę, czy Wnioskodawca prowadzi taką działalność, która może generalnie podlegać normalnym zasadom gry rynkowej (nawet jeśli w konkretnych warunkach motyw zysku jest wyłączony). Jeżeli Wnioskodawca w punkcie 16.1 zaznaczył „NIE" i właściwie uzasadnił kwalifikację w zakresie prowadzonej działalności(w przypadku: − JST, która prawnie ma nałożoną działalność gospodarczą do obsługi mieszkańców i wykonuje ją samodzielnie lub poprzez inne, nadzorowane przez JST podmioty, którym JST powierzyła te obowiązki, w pkt 16.1 zaznacza TAK, − inne podmioty w tym punkcie wpisują uzasadnienie, tylko wtedy jeżeli nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej tzn. nie świadczą usługi lub nie oferują towarów na rynku), oraz w zakresie planowanej działalności na przedsięwzięciu, jak i finansowanego przez Fundusz produktu lub usługi (wymagane jest przeprowadzenie krótkiej analizy podanej w pkt 16.2), wówczas podpisuje oświadczenie, gdyż jeśli nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, nie występuje groźba zakłócenia konkurencji. 16.2 Wnioskodawca może prowadzić zarówno działalność gospodarczą, jak i inną działalność, nie będącą działalnością gospodarczą w rozumieniu unijnego prawa konkurencji i ubiegać się o dofinansowanie tej drugiej działalności. W odpowiedzi NIE Wnioskodawca uzasadnia, dlaczego dofinansowanie do realizacji przedsięwzięcia nie stanowi pomocy publicznej. Wnioskodawca powinien wziąć pod uwagę fakt, czy wnioskowana pomoc na realizowane przedsięwzięcie spełnia przesłanki z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (więcej informacji na stronie www.uokik.gov.pl oraz www.nfosigw.gov.pl). W punkcie tym należy przeprowadzić krótką analizę i wpisać: − z jakiego prawa wynika konieczność wsparcia przedsięwzięcia, − na jakiej zasadzie prowadzona jest działalność na przedsięwzięciu, kto jest odbiorcą korzyści przedsięwzięcia i na jakich warunkach jest ono przekazywane i − odnieść się do poszczególnych elementów przedsięwzięcia np. kto współuczestniczy w realizacji przedsięwzięcia, czy jest odbiorcą pomocy i czy został wybrany na warunkach konkurencyjnych w zależności od rodzaju przedsięwzięcia. Wskazanie w tym punkcie „NIE" możliwe jest pod warunkiem, że oba rodzaje działalności, ich koszty i finansowanie można wyraźnie rozdzielić, zapewniając odrębną ewidencją rachunkową lub wyodrębnienie kosztów. Do punktu 16.2 należy złożyć oświadczenie o niewystąpieniu krzyżowego finansowania podmiotu wg wzoru Funduszu. Jeżeli Wnioskodawca w punkcie 6.2 zaznaczył „NIE" i właściwie uzasadnił kwalifikację wówczas na wsparciu nie występuje groźba zakłócenia konkurencji i Wnioskodawca podpisuje oświadczenie. 16.3 Wsparcie stanowi pomoc publiczną, o ile przynajmniej potencjalnie wpływa na konkurencję. Należy zauważyć, iż istotne jest nie tylko faktyczne występowanie konkurencji, ale nawet możliwość jej /realnego/ wystąpienia. Pod pojęciem konkurenta należy rozumieć podmiot, który oferuje na rynku towary lub usługi podobne (mogące stanowić substytut) do towarów lub usług oferowanych przez Wnioskodawcę. W przypadku, gdy na rynku istnieje potencjalna lub faktyczna konkurencja, wnioskowane dofinansowanie ze środków WFOŚiGW (ze względu na jego preferencyjny charakter) będzie groziło zakłóceniem konkurencji. 16.4 Aby wsparcie stanowiło pomoc publiczną, musi ono – choćby potencjalnie – oddziaływać na handel (tj. na przepływ towarów lub usług) pomiędzy poszczególnymi (przynajmniej dwoma) Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej. Jeżeli Wnioskodawca, w zakresie przedsięwzięcia objętego wnioskiem, działa na rynku, na którym istnieje (lub mogłaby wystąpić) konkurencja, wnioskowane dofinansowanie z zasady będzie miało potencjalny wpływ na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej. Należy zaznaczyć, iż nie ma znaczenia fakt, że Wnioskodawca faktycznie nie uczestniczy w tej wymianie, tj. np. nie eksportuje towarów na rynki innych Państw Członkowskich ani, na rynki państw spoza Unii Europejskiej. Pomoc publiczna wystąpi, gdy wnioskowane wsparcie spełnia wszystkie przesłanki pomocy publicznej, o których mowa w art. 107 ust. 1 TFUE (we wniosku w punktach 16.1-16.4 zaznaczono wszystkie odpowiedzi „TAK"). W takim przypadku Wnioskodawca wraz z wnioskiem składa: a) Załącznik (PP-3) Pomoc publiczna b) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis w zakresie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/ 2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis. Ad. a) Załącznik PP-3 Pomoc publiczna W Załączniku PP-3 wypełnić dane podmiotu i nazwę przedsięwzięcia, oraz podać: − w pkt I.1 tabeli informacje o innej planowanej pomocy państwa na te same koszty przedsięwzięcia; − w pkt I.2 w tabeli w rubrykach 1.1-1.n należy podać wymagane informacje o otrzymanej przez wnioskodawcę pomocy de minimis w bieżącym roku i 2 ostatnich latach podatkowych, w rubrykach 2.1-n.n należy podać wymagane informacje o otrzymanej pomocy de minimis przez wszystkie podmioty powiązane gospodarczo z wnioskodawcą (tzw. podmioty dominujące) i tworzące wraz z nim „jedno przedsiębiorstwo" w ww. okresie 3 lat podatkowych. Uwaga: jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane wyłączenie dlatego, że każda z nich jest bezpośrednio związana z danym organem publicznym lub danymi organami publicznymi, nie są traktowane jako powiązane. Szczegółowe informacje w zakresie pomocy de minimis dla „jednego przedsiębiorstwa" zamieszczono w odrębnej instrukcji do wypełnienia załącznika PP-3. W przypadku nie otrzymania pomocy de minimis w ww. okresie 3 lat podatkowych w tabeli w wierszu 1.1 w ostatnich trzech kolumnach należy wpisać „0". Ad. b) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis należy wypełnić zgodnie z dołączoną do niego Instrukcją i opisem. Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis jest opublikowany w Dz. U. z 2014 r. poz. 1543 oraz zamieszczony w wersji edytowalnej na stronie internetowej Funduszu w Naborze wniosków. Rubryki dokumentów należy wypełnić komputerowo, z wyjątkiem podpisu, zgodnie z poleceniami ujętymi z poszczególnego przeznaczenia pomocy.	<urn:uuid:fd306368-3d8e-45a3-9eb3-635fb6c12cde>	finepdfs	1.266602	CC-MAIN-2024-33	https://www.wfosgw.poznan.pl/wp-content/uploads/2023/02/Instrukcja-przygotowania-wniosku-wraz-z-zalacznikami.pdf	2024-08-14T01:39:55+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641086966.85/warc/CC-MAIN-20240813235205-20240814025205-00636.warc.gz	819,393,870	0.999997	1	1	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 148, 3392, 6723, 9902, 12671, 15269, 18267, 21248, 24126, 27219, 30029, 33438, 37000, 38446 ]	1	0
Fragment rozdziału (wersja robocza 1): Chybalski F., Warszawa 2013, s. 25-47. wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilo Uogólnianie wyników Filip Chybalski 2 2.1. Studium przypadku 1 Opis problemu Przedsiębiorstwo ŚRUBEX zajmuje się produkcją wyrobów metalowych i w jego szerokim asortymencie dominują różnego rodzaju śrubki i wkręty. Śrubki są sprzedawane w opakowaniach o różnej wadze, przy czym najczęściej jest to opakowanie 10-kilogramowe. Pakowanie wyrobów następuje automatycznie na odpowiedniej linii technologicznej, przystosowanej do tego celu. Zarząd chce sprawdzić z 98-proc. prawdopodobieństwem, ile waży przeciętnie 10-kilogramowe (z założenia) pudełko śrubek z błędem nie większym niż ±0,09 kg. Jeżeli będzie to możliwe, zarząd chciałby również dysponować informacją (na poziomie wiarygodności równym 98%), o ile przeciętnie waga pudełka różni się od jego oczekiwanej wagi. Odpowiedź na pierwsze pytanie pozwoli zarządowi ocenić, ile waży przeciętnie pudełko śrubek, a tym samym sprawdzić, czy w masowym zjawisku, jakim jest pakowanie śrubek do pudełek, nie ma znaczących nadwyżek lub niedoborów wyrobów (czy np. do 100 pudełek trafia 1000 kg śrubek). Tym samym będzie można odpowiedzieć na pytanie, czy firma nie odnotowuje na etapie pakowania śrubek nieprzewidzianych i niezamierzonych zysków lub strat. Drugie pytanie dotyczy natomiast tego, ile przeciętnie waga pudełka śrubek różni się od średniej wagi tego pudełka. Odpowiedź na pierwsze pytanie nie dostarcza informacji na ten temat, bowiem fakt, że np. opakowanie waży średnio 10 kg nie oznacza, że każde tyle waży. Jedno bowiem może ważyć 10,1 kg a drugie 9,9 kg, co oznacza tylko, że przeciętnie ważą 10 kg, ale żadne z nich nie waży dokładnie 10 kg. Odpowiedź na pytanie o przeciętne odchylenie od średniej wagi pudełka jest zatem ważna, ponieważ wówczas będzie można ocenić, na ile kilogramów śrubek jest przeciętnie „oszukiwany" klient, przy czym to „oszukiwanie" w tym miejscu ma znaczenie neutralne, tzn. klient może kupić opakowanie o wadze wyższej niż średnia (i skorzystać na tym) lub o wadze niższej niż średnia waga pudełka (i stracić na tym). Ponadto odpowiedzi na oba pytania dostarczą zarządowi informacji o sprawności działania linii technologicznej do pakowania oraz jakości jej obsługi przez pracowników. Opis metody rozwi ą ś zania problemu: dobór próby, przedziały ufno ci, testy statystyczne Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod ś ą ą ciowe w zarz dzaniu organizacj ", C.H. Beck, Fragment rozdziału (wersja robocza 1): Chybalski F., Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilościowe w zarządzaniu organizacją", C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 25-47. Przedstawiona powyżej przykładowa sytuacja w pewnym przedsiębiorstwie, nawet, jeśli wydaje się, że dotyczy prostego problemu oceny jakości działania linii technologicznej, z punktu widzenia statystyki jest problemem złożonym, wymagającym zastosowania kilku narzędzi statystycznych na różnych etapach jego rozwiązania. Kwestią kluczową jest zrozumienie problemu, gdyż to umożliwia zaplanowanie odpowiednich działań, mających na celu jego rozwiązanie. Następnie należy dobrać odpowiednie narzędzia statystyczne, które pozwolą udzielić odpowiedzi na dwa zadane przez zarząd pytania. Co ciekawe, etap planowania etapów rozwiązania problemu wymaga znacznie więcej kreatywności, aniżeli etap zastosowania metod ilościowych, ponieważ te nie są zbyt zaawansowane i skomplikowane. Zresztą studiując metody ilościowe warto prezentować podejście, że nie jest sztuką nauczyć się skomplikowanych narzędzi statystycznych i nie wiedzieć, jak i kiedy je wykorzystać. Sztuką jest potrafić proste narzędzia statystyczne wykorzystać w praktyce, w tym w praktyce zarządzania przedsiębiorstwem. Właśnie takie podejście znacznie obniża powszechnie panującą awersję do statystyki. Przeanalizujmy kolejno złożoność przedstawionego problemu. Po pierwsze zarząd sformułował dwa pytania, dotyczące ogółu 10-kilogramowych opakowań śrubek, a nie konkretnej ich partii. Pytanie dotyczy więc pewnej cechy (wagi opakowania śrubek, z założenia 10-kilogramowego) w populacji generalnej tych opakowań. Aby na te pytania odpowiedzieć ze 100-proc. wiarygodnością, należałoby ważyć każde z nich. Jednak zarząd zaznaczył, że satysfakcjonuje go wiarygodność na poziomie 98%. Stąd wiadomo, że badanie może mieć charakter częściowy i w związku z tym może być przeprowadzone na odpowiednio licznej próbie. Pierwsze ważne pytanie, jakie się nasuwa, brzmi: w jaki sposób ta próba musi być dobrana? Ponieważ w oparciu o wyniki uzyskane w próbie (tymi wynikami są średnia waga oraz odchylenie standardowe wagi opakowania śrubek) mają być sformułowane wnioski dotyczące ogółu tych opakowań (czyli ich populacji generalnej), należy zastosować odpowiednie narzędzia, umożliwiające uogólnienie wyników z próby na populację (czyli narzędzia wnioskowania statystycznego, zwane również statystyką matematyczną). Warunkiem uogólnienia tych wyników z określonym prawdopodobieństwem (w naszym przykładzie równym 98%) jest reprezentatywny charakter próby, co oznacza, że: - musi ona zostać pobrana w sposób losowy, tzn. każda jednostka populacji generalnej (czyli każde 10-kilogramowe pudełko śrubek) ma znane i różne od zera prawdopodobieństwo wylosowania do próby, - liczebność próby będzie odpowiednio duża. Aby pierwsze kryterium zostało spełnione, próba musi zostać pobrana w odpowiedni sposób. Stosowanymi najczęściej w praktyce schematami losowania dającymi próbie losowy charakter są przede wszystkim losowanie za pomocą liczb losowych oraz losowanie metodą doboru Fragment rozdziału (wersja robocza 1): Chybalski F., Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilościowe w zarządzaniu organizacją", C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 25-47. systematycznego. W analizowanym przykładzie można zastosować zarówno jeden jak i drugi schemat losowania, niemniej schemat losowania metodą doboru systematycznego wydaje się być tu łatwiejszy do zastosowania, ponieważ polega on na wybieraniu do próby „co któregoś" pudełka z linii technologicznej. Aby odpowiedzieć na pytanie, co które pudełko powinno zostać odłożone z linii i w ten sposób umieszczone w próbie, znana musi być liczebność populacji generalnej oraz pożądana liczebność próby. Wiadomo, że losowanie będzie dokonywane w przeciągu jednego dnia na trzech kolejnych zmianach produkcyjnych (każda trwa 8 godz.) W ciągu jednej godziny taśmę opuszcza 360 10-kilogramowych pudełek śrubek. Wynika stąd, że próba zostanie pobrana spośród 8640 pudełek. Interwał losowania ustala się za pomocą następującego wzoru: Aby ustalić pożądaną liczebność próby, należy doprecyzować, w jaki sposób udzielona zostanie odpowiedź na pierwsze pytanie, czyli dotyczące przeciętnej wagi pudełka śrubek. Aby ustalić z zadanym prawdopodobieństwem (mniejszym od 1), ile wynosi szacunkowa przeciętna waga pudełka śrubek, należy oszacować odpowiedni przedział ufności. Tylko przedział ufności w przypadku zmiennych losowych ciągłych umożliwia określenia prawdopodobieństwa, że dany parametr statystyczny przyjmuje określoną wartość (wartość z jakiegoś przedziału). W naszym przypadku tym parametrem jest wartość średnia µ (inaczej wartość przeciętna, wartość oczekiwana). Ponieważ nie znamy rozkładu wagi 10-kilogramowego pudełka śrubek oraz wariancji tej cechy w populacji generalnej, przedział ufności dla średniej może być szacowany wyłącznie dla próby dużej, czyli liczącej więcej niż 30 elementów, według wzoru: gdzie: X - średnia wartość cechy, obliczona w próbie, σ – odchylenie standardowe cechy w populacji generalnej, które w naszym przykładzie jest nieznane i należy je przybliżyć wartością z próby, czyli σ≈S, przy czym S liczymy według wzoru 2.8, n– liczebno ść próby, t α - warto ść krytyczna, odczytana z tablic rozkładu normalnego tak, ż e 2 1 ) ( α φ α − = t , 1-α - poziom wiarygodności (prawdopodobieństwo p). Jak wspomnieliśmy, bezwzględny błąd szacunku X d jest równy połowie rozpiętości przedziału ufności, czyli: Fragment rozdziału (wersja robocza 1): Chybalski F., Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilościowe w zarządzaniu organizacją", C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 25-47. Ponieważ jednak σ nie jest znane, na podstawie próbki wstępnej, liczącej n0 elementów, obliczamy odchylenie standardowe według wzoru: i nim przybliżamy odchylenie standardowe w populacji generalnej σ. Liczebność próby właściwej n obliczamy w takim przypadku z następującego wzoru: 1 p Wartość 1 , − o n tα odczytujemy z tablic rozkładu t-Studenta dla przyjętego poziomu istotności α=1oraz n0-1 stopni swobody. W ten sposób uzyskujemy liczebność próby n. Następnie, korzystając ze wzoru 2.1, ustalimy wielkość interwału losowania. Po pobraniu nelementowej próby można przejść do oszacowania przedziału ufności dla średniej (wzór 2.2). Interpretacja otrzymanego przedziału oznacza, że z zadanym prawdopodobieństwem przedział ten pokrywa rzeczywistą wartość średniej w populacji, czy też inaczej, że średnia z zadanym prawdopodobieństwem zawiera się w tym przedziale. Następnie można przejść do działań zmierzających do udzielenia odpowiedzi na drugie pytanie. Zarząd oczekuje informacji wiarygodnej na poziomie 98% bez wskazania wielkości bezwzględnego błędu szacunku, dlatego posłużymy się tą samą próbą, co w przypadku szacowania przedziału ufności dla średniej wagi pudełka śrubek. Ponieważ jednak teraz pytanie dotyczy przeciętnego odchylenia od tej średniej, należy oszacować odpowiedni przedział ufności dla miary zmienności, jaką jest wariancja. Po spierwiastkowaniu wartości krańcowych uzyskanego przedziału dla wariancji, otrzymamy przedział ufności dla odchylenia standardowego (które jest pierwiastkiem wariancji). Przedział ufności dla wariancji można szacować wyłącznie w sytuacji, gdy rozkład badanej cechy (w tym przypadku wagi pudełka śrubek) jest normalny. Ponieważ my taką informacją nie dysponujemy, musimy odpowiedzieć na pytanie, czy rozkład wagi pudełka śrubek jest normalny? Odpowiedzi na to pytanie można udzielić na podstawie pobranej wcześniej próby, przy czym wiarygodność wnioskowania będzie mniejsza od 1. Wynika to stąd, że znów staramy się odpowiedzieć na pytanie dotyczące populacji generalnej czyniąc to w oparciu o informacje 1 Ostasiewicz S., Rusnak Z., Siedlecka U., Statystyka. Elementy teorii i zadania, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2003, s. 254. Fragment rozdziału (wersja robocza 1): Chybalski F., Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilościowe w zarządzaniu organizacją", C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 25-47. pochodzące z próby. Podobnie, jak w przypadku przedziału ufności, mamy do czynienia z uogólnianiem wyników z próby na populację. Narzędziem, które pozwala sprawdzić, czy rozkład zmiennej ma określoną postać, jest test statystyczny, za pomocą którego weryfikujemy odpowiednią hipotezę statystyczną. Dalsza część rozdziału dostępna w: Chybalski F., Uogólnianie wyników z wykorzystaniem metod wnioskowania statystycznego, [w:] I. Staniec (red.) „Metody ilościowe w zarządzaniu organizacją", C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 25-47, ISBN 978-83-255-4393-8.	<urn:uuid:539aff45-598c-4176-903f-d272902cc1c0>	finepdfs	2.736328	CC-MAIN-2018-47	http://cde.com.pl/files/xmarticles/items/0/Uogolnianie%20wynikow_fragment%20na%20cde.pdf	2018-11-17T09:51:20Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039743351.61/warc/CC-MAIN-20181117082141-20181117104141-00133.warc.gz	62,599,876	0.999965	0.999976	0.999976	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2521, 5673, 8133, 10583, 11365 ]	1	2
OGÓŁNE WARUNKI UBEZPIECZENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ OPERATORA TRANSPORTOWEGO z dnia 25.09.2000 r. zmienione Aneksem Nr 1, 2, 3 i 4 (TEKST JEDNOLITY) Informacja o postanowieniach ogólnych warunków ubezpieczenia, o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. 2015, poz. 1844) RODZAJ INFORMACJI Przesłanki wypłaty odszkodowania i innych świadczeń lub wartości wykupu ubezpieczenia NUMER JEDNOSTKI REDAKCYJNEJ W OWU §3 §4 §5 Ograniczenia oraz wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń uprawniające do odmowy wypłaty odszkodowania i innych świadczeń lub ich obniżenia §6 §7 ust. 3 §12 ust. 6, 7 i 8 §14 ust. 3 Postanowienia ogólne §1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej operatora transportowego (zwane dalej OWU) mają zastosowanie do umów ubezpieczenia zawieranych przez Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji „WARTA” Spółka Akcyjna, zwane dalej WARTA, z operatorami transportowymi będącymi osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, zwanych dalej Przewoźnikiem. 2. Na podstawie niniejszych OWU mogą być zawierane następujące rodzaje umów ubezpieczenia: 1) umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu krajowym, 2) umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym, 3) umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora. 3. Umowa ubezpieczenia może być zawarta na cudzy rachunek. Wyjaśnienie pojęć §2 Przez użycie w niniejszych OWU określenia rozumie się: 1. operator transportowy – przedsiębiorca prowadzący zarobkową, zarejestrowaną zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi działalność przewozową, spedycyjną lub spedycyjno-przewozową, który zawarł umowę ubezpieczenia lub na rzecz którego została zawarta umowa ubezpieczenia. 2. akt terrorystyczny – używe przemocy do osiągnięcia celów politycznych, skierowanych przeciw społeczeństwu, w którym jest on wykonawcą. 3. kontener – urządzenie transportowe o trwałym charakterze i odpowiedniej wytrzymałości zapewniającej możliwość wielokrotnego użytkowania, o pojemności co najmniej jednego metra sześciennego, specjalnie zaprojektowane w celu utrwalenia przewozu towarów jednym lub kilkoma rodzajami środków transportowych. 4. list przewozowy lub inny dokument przewozowy – dokument wystawiony zgodnie z ustawą Prawo przewozowe, zawierający następujące dane: - nazwisko lub nazwa i adres nadawcy przesyłki, - nazwisko lub nazwy i adresy odbiorców przesyłki, - numer listu przewozowego i adres odbiorcza, - miejsce przeznaczenia przesyłki (dokładny adres), - określenie rodzaju i gatunku przewozowego towaru, jego masy, liczby sztuk oraz sposób opakowania i opakowań, - inne dane i oznaczenia wymagane albo dopuszczone zgodnie z przepisami ze względu na warunki danej umowy lub sposób rozliczeń. 5. list przewozowy CMR – dokument wystawiony zgodnie z Konwencją o Umowie Międzynarodowego Przepisu Drogowego Towarów (CMR). 6. parking – strefa parkingowa oznaczona, odpowiednio oznakowana, zlokalizowana w porze nocnej, wyposażony w urządzenia blokujące wjazd i wyjazd, które uniemożliwiają wjazd i wyjazd pojazdu bez zezwolenia osoby dozorującej parking. 7. przesyłka – towary przypiecone do przewozu na podstawie jednego listu przewozowego lub innego dokumentu przewozowego, który jest jednym listem przewozowym. 8. przewóz – wyznaczenie za usługę przewozową. 9. rabunek (rozboj) – zabór mienia przez sprawcę w celu przywłaszczenia przy użyciu przemocy fizycznej lub groźby jej natychmiastowego użycia wobec Ubezpieczającego, osób za które ponosi odpowiedzialność albo przez doprowadzenie Ubezpieczającego lub tych osób do stanu nieprzytomności lub bezradności. 10. SDR – Specjalne Prawo Ciągnienia/Special Drawing Rights/ – pieniądz kredowany przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy. 11. szkoda, na którą składają się: 1) szkoda rzeczowa – szkoda polegająca na utracie, ubytku lub uszkodzeniu przesyłki lub kontenera, 2) szkoda finansowa – wyrządzona w pieniądzu stratą finansową powstała w związku z niewykonaniem lub niemalniejącym wykonaniem przez Ubezpieczającego zobowiązań z umowy przewozu lub spedycji, nie obejmująca utraczonej korzyści tj. korzyści które można by osiągnąć, gdyby przesyłka pozwalała na uzyskanie szkody finansowej. 12. wartość pieniężna – pieniądzowa wartość w kraju lub za granicą prawnym środkiem płatniczym (waluta polska lub waluty obce), a także pełniąca funkcje płatnicze: weksle, czeki, czeki podróżnicze, akredytywy, polecenia wypłat, przekazy i inne dokumenty bankowe i finansowe płatne w walucie polskiej lub walutach obcych oraz metale, srebro i wyroby z tych metali, kamienie szlachetne i perły, a także inne wartości w grupy płatnicze. 13. włamanie do kontenera – usunięcie przeszkodzonych materialnych, będącej częścią konstrukcji lub specjalnym zamknięciem kontenera utrudniającym dostęp do jego wnętrza. 14. wypadek środka transportu – zdarzenie polegające na nagłym działaniu siły mechanicznej momentowej, której powstanie przyczyną jest zderzenie, upadek, spadanie, a także przewrócenie się, wywrócenie się, wykołanie się, spadnięcie, zatoniecie środka transportu. 15. przedsiębiorca – osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której ustawą przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. PRZEDMIOT I ZAKRES UBEZPIECZENIA Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu krajowym §3 1. WARTA udziela ochrony ubezpieczeniowej w zakresie odpowiedzialności cywilnej Ubezpieczającego dokonanego przewozu przesyłek: 1) zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania krajowego transportu drogowego, 2) na podstawie listu przewozowego lub – jeśli nie wystawiono listu przewozowego – na podstawie innego dokumentu przewozowego, w których są zamieszczone dane Ubezpieczającego: nazwa (firma/szko), adres oraz inne wskazane w § 2 ust. 4. 2. Przedmiotem ubezpieczenia jest odpowiedzialność Ubezpieczającego, którą ponosi on zgodnie z przepisami ustawy Prawo przewozowe za: 1) szkody rzeczowe, które nastąpiły w czasie między przejściem przesyłki do przewozu a jej wydawaniem, 2) szkody finansowe powstałe w wyniku opóźnienia w dostawie – do wysokości podwójnej kwoty przewozowej – zgodnie z art. 83 ustawy Prawo przewozowe. 3. Ochroną ubezpieczeniową może być objęta odpowiedzialność cywilna Ubezpieczającego z tytułu zgłoszonych we wniosku o ubezpieczenie przewozów materiałów niebezpiecznych dokonywanych przez Przewoźnika na terenie Rzeczypospolitej Polskiej przepisami prawnymi dotyczącymi przewozu materiałów niebezpiecznych z wyjątkiem materiałów zaliczanych do klasy I – VII Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR). ubezpieczającego, ubezpieczonego, uzyskanego z umowy z ubezpieczenia, spadkobiercy ubezpieczonego lub spadkobiercy uzyskanego z umowy ubezpieczenia. 6. Skargi, zaznaczenia w tym reklamacje mogą być składane przez Ubezpieczającego, Ubezpieczonego lub Uprawnionego z umowy ubezpieczenia do WARTY: 1) w formie pisemnej na adres: skr. pocztowa 1020, 00-950 Warszawa, 2) w formie elektronicznej za pomocą formularza www.warta.pl/reklamacje, 3) telefonicznie pod nr 502 847 900, 4) w kantorze jednostki WARTY, na piśmie doręczonym osobiście lub w formie ustnej do protokołu. Na wniosek klienta WARTA potwierdza wpływy skargi, zaznaczenia, reklamacji na piśmie lub ustnie w rozmowie telefonicznej. WARTA rozpatrzy skargę, zaznaczenie, reklamację w terminie 30 dni od dnia jej ujęcia i udzieli odpowiedniego formułowanego rozporządzenia listowym lub w formie doręcznej na wniosek składającego skargę, zaznaczenie, reklamację. W szczególnie skomplikowanych przypadkach termin na udzielenie odpowiedzi może zostać przedłużony do 60 dni, o czym wnioskujący skargę, zaznaczenie, reklamację zostanie uprzednio powiadomiony. Organem właściwym rozpatrzenia skargi, zaznaczenia, reklamacji jest jednostka organizacyjna wyznaczona przez Zarząd WARTY. WARTA podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. 7. Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia w powyższym brzmieniu mają zastosowanie do umów ubezpieczenia zawartych od dnia 1 marca 2016 roku. Wiceprezes Zarządu Krzysztof KUDELSKI Prezes Zarządu Jacek PARKOT ZAŁĄCZNIK NR 1 DO OGÓLNYCH WARUNKÓW UBEZPIECZENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ OPERATORA TRANSPORTOWEGO KLAUZULA Nr 1 Włączenie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe wskutek rabunku (rozboju) 1. Na podstawie niniejszej Klauzuli WARTA udziela ochrony ubezpieczeniowej przewoźnikom drogowym, o których mowa w OWU §83, 4, z tytułu odpowiedzialności cywilnej za szkody rzeczowe powstałe wskutek rabunku (rozboju). 2. Góra granicę odpowiedzialności WARTY za wszystkie szkody powstałe z jednego zdarzenia stanowi suma ubezpieczenia, o której mowa w OWU §9 ust. 1. 3. Rozszerzenie zakresu ubezpieczenia poprzez zastosowanie niniejszej Klauzuli następuje po opłaceniu składki dodatkowej. 4. W sprawach nie uregulowanych w niniejszej Klauzuli zastosowanie mają przepisy OWU odpowiedzialności cywilnej operatora transportowego, do których załącznikiem jest niniejsza Klauzula. KLAUZULA Nr 2 Włączenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu utraty lub uszkodzenia kontenera 1. Na podstawie niniejszej Klauzuli WARTA udziela ochrony ubezpieczeniowej przewoźnikom drogowym, o których mowa w OWU §§3, 4 z tytułu odpowiedzialności cywilnej Ubezpieczającego za szkody rzeczowe polegające na utracie lub uszkodzeniu kontenera. 2. Ochrona ubezpieczeniowa, o której mowa w ust. 1 obejmuje szkody, które są następstwem wy- padków środka transportu, rabunku lub wypadku, który próbuje włączenia do kontenera. 3. Ochrona ubezpieczeniowa w stosunku do ramach niniejszej Klauzuli dotyczących okresu przewozu kontenera wraz z przewoźnikiem towarowym, jak również okresu przewozu pustego kontenera z miejsca jego podania do nadawcy w celu zaladowania przesyłki, a także od odbiorcy, po zakończeniu przewozu i wydaniu przesyłki, do wskazanego miejsca dostarczenia kontenera. 4. Niekiedy w momencie zakończenia przewozu, WARTA ubezpieczająca nie są objęte: 1) szkody spowodowane normatym zużyciem lub naturalnym procesem starzenia się kontenera w tym korozją i powolnym działaniu środków zrącznych, 2) szkody wynikłe z wady konstrukcyjnej lub materiałowej, zmian lub błędów w projekcie techniczno-technologicznym, 3) szkody związane z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem okresowych przeglądów konserwacyjnych, 4) szkody spowodowane użytkowaniem kontenera w sposób i w celu niezgodnym z jego przeznaczeniem, 5) szkody wystąpiące w kontenerach stanowiących własność Ubezpieczającego lub którym dysponuje on na podstawie umowy leasingu, 6) szkody powstałe wskutek uzycia pojazdu nieprzyzwoistowego do przewozu kontenera. 5. Wysokość odszkodowania ustalana będzie w przypadku: 1) naprawy kontenera podlegającej się na podstawie według rzeczywistych kosztów naprawy określone na podstawie rachunku lub na podstawie wyceny kosztów naprawy sporządzonej przez eksperta powołanego przez WARTĘ lub przez Ubezpieczającego w porozumieniu z WARTĄ; wysokość odszkodowania nie może przekroczyć wartości kontenera określonej w dokumencie przyjęcia go do przewozu przez Ubezpieczającego, 2) rabunku kontenera lub uszkodzenia kontenera w stopniu dyskwalifikującym go do naprawy — na podstawie wartości kontenera określonej w dowodzie przyjęcia go do przewozu przez Ubezpieczającego, 3) uszkodzeń kontenera w stopniu umożliwiającym dalszą sprzedaż po obniżonej cenie — na podstawie wartości pozycji pozostawionej kontenera określona w dowodzie przyjęcia przed skradłą, a cena ustalona w drodze przetargu. 6. Góra granicę odpowiedzialności WARTY za wszystkie szkody powstałe z jednego zdarzenia stanowi suma ubezpieczenia, o której mowa w OWU §9 ust. 1 z zastrzeżeniem postanowień ust. 5 niniejszej Klauzuli. 7. Rozszerzenie zakresu ubezpieczenia poprzez zastosowanie niniejszej Klauzuli następuje po opłaceniu składki dodatkowej. 8. W sprawach nie uregulowanych w niniejszej Klauzuli zastosowanie mają przepisy OWU odpowiedzialności cywilnej operatora transportowego, do których załącznikiem jest niniejsza Klauzula. KLAUZULA Nr 3 Włączenie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe podczas przewozu żywych zwierząt 1. Na podstawie niniejszej Klauzuli WARTA udziela ochrony ubezpieczeniowej przewoźnikom drogowym, o których mowa w OWU §§3 i 4 z tytułu odpowiedzialności cywilnej Ubezpieczającego za szkody rzeczowe powstałe w czasie przewozu żywych zwierząt, polegające na ich padnieciu lub odcięciu, wypadku albo wskutek rabunku (rozboju). 2. WARTA nie odpowiada za szkody powstałe: 1) w czasie dokonywania przewozu samochodami nie przystosowanymi do przewozu żywych zwierząt, 2) w czasie przewozu niezgodnie z przepisami prawnymi obowiązującymi na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i zagranicą oraz niezgodnie z nakazami lub zakazami obowiązującymi w kraju, w którym dokonywany jest przewóz 3) wskutek nie przestrzegania instrukcji, które zostały Ubezpieczającemu udzielone przez nadawcę lub odbiorcę. 3. Rozszerzenie zakresu ubezpieczenia poprzez zastosowanie niniejszej Klauzuli następuje po opłaceniu składki dodatkowej. 4. Góra granicę odpowiedzialności WARTY za wszystkie szkody powstałe z jednego zdarzenia stanowi suma ubezpieczenia, o której mowa w OWU §9 ust. 1. 5. W przypadku, gdy Ubezpieczający zobowiązany jest, z zastrzeżeniem OWU §12 ust. 1 pkt. 9) dostarczyć dodatkowo: 1) zaświadczenie lekarza weterynarii o stanie zdrowia zwierząt, zezwalające na ich przewóz, 2) dowód stwierdzający padnięcie zwierzęcia lub dobicie zwierzęcia z konieczności, podpisany przez lekarza weterynarii lub technika weterynaryjnego, względnie protokół z odpowiedniej administracji weterynaryjnej. 6. W sprawach nie uregulowanych w niniejszej Klauzuli zastosowanie mają przepisy OWU odpowiedzialności cywilnej operatora transportowego, do których załącznikiem jest niniejsza Klauzula. KLAUZULA Nr 4 Włączenie odpowiedzialności cywilnej za szkody w towarach składowanych w ramach umowy składu 1. Na podstawie niniejszej Klauzuli WARTA udziela ochrony ubezpieczeniowej spedytorom, o których mowa w OWU §5 prowadzącym przedsiębiorstwo składowe na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem klubu lub magazynu celnego. 2. Przedmiotem ubezpieczenia jest odpowiedzialność cywilna Ubezpieczającego wobec składającego towar za szkody rzeczowe powstałe w okresie ubezpieczenia, od momentu przyjęcia towaru na skład, aż do wydania osoby uprawnionej. 3. Szczegółowe warunki podjęte w OWU §6 ochroną ubezpieczeniową nie są objęte szkody: 1) w momencie przyjętym na skład w celu wykonania jego obróbki, naprawy, badania, produkcji lub innych podobnych usług, 2) w składowanych miejscach Ubezpieczających, 3) podczas transportu składowania szczególnie z obowiązującymi dla danego rodzaju towaru przepisami, normami lub związkami. 4. W przypadku rozszerzenia ochrony ubezpieczeniowej poprzez zastosowanie niniejszej Klauzuli w umowie ubezpieczenia wprowadza się dodatkowo odrębną sumę ubezpieczenia, która stanowi półtora razy odpowiedzialność WARTY za szkody rzeczowe w okresie ubezpieczenia oraz wprowadza się odrębną franzję redukcyjną w wysokości 10 % każdej szkody. 5. Podstawę obliczenia składki z tytułu udzielonej w ramach niniejszej Klauzuli ochrony ubezpieczeniowej stanowi suma ubezpieczenia, o której mowa w ust. 4.	d33a93d4-6dac-4cdb-bbcd-989dd5aa1f31	finepdfs	1.427734	CC-MAIN-2021-49	http://logius.pl/wp-content/uploads/2019/05/WARTA-OWU-OC-OT-Logius.pdf	2021-11-30T02:18:30+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358903.73/warc/CC-MAIN-20211130015517-20211130045517-00445.warc.gz	39,564,403	0.999991	0.999999	0.999999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 6987, 8503, 15637 ]	1	0
Aby rozpocząć lekturę, kliknij na taki przycisk 📖 , który da ci pełny dostęp do spisu treści książki. Jeśli chcesz połączyć się z Portem Wydawniczym LITERATURA.NET.PL kliknij na logo poniżej. Karol May Winnetou Tower Press 2000 Copyright by Tower Press, Gdańsk 2000 ROZDZIAŁ I NAD WIELKĄ KOLEJĄ ZACHODNIĄ Od wczesnego ranka przebyłem znaczną przestrzeń. Opanowało mnie pewne znużenie, które zwiększały jeszcze silne promienie słońca, dochodzącego już do zenitu. Postanowiłem więc zatrzymać się, ażeby odpocząć i spożyć obiad. Preria rozciągała się przed mną falista i bezkresna. Od pięciu dni, kiedy Ogellallajowie rozbili nasz mały oddziałek, nie zauważałem żadnego zwierzęcia ani żadnego śladu człowieka i zateśknilem w końcu za jakąś rozumną istotą, za której pośrednictwem mógłbym się przekonać, czy z powodu długotrwałego milczenia nie zapomniałem zupełnie mowy ludzkiej. Ponieważ w tej okolicy nie było potoku ani żadnej innej wody, nie było też lasu ani zarośli, przeto nie potrzebowałem długo wybierać miejsca na postój, lecz mogłem stanąć, gdzie mi się podobało. Toteż w pierwszym zagłębieniu falistego gruntu, na które natrafiłem, zeskoczylem na ziemię, spętałem moego mustanga, zdjąłem zeń derkę i wyszedłem na wzgórszenie, aby się tam położyć. Konia musiałem zostawić na dole, ażeby go nie dostrzegł zbliżający się nieprzyjaciel, dla siebie zaś obrałem punkt wyższy, by móc objąć wzrokiem całą okolicę. Nie obawiałem się, żeby mnie tam kto zobaczył, gdyż położyłem się od razu na ziemi. Miałem dostateczne powody do ostrożności. Wyruszyliśmy znad brzegów Platty w liczbie dwunastu ludzi z zamiarem zejścia po wschodniej stronie Gór Skalistych do Teksasu. W tym samym czasie różne plemiona Siuksów opuściły swoje wsie, aby wywrócić zemstę za to, że zabito w ostatnich czasach kilku ich wojowników. Wprawdzie wiedzieliśmy o tym, lecz pomimo całej naszej przebiegłości wpadliśmy im w ręce i po krwawej walce, w której pięciu z nas utraciło życie, rozproszyliśmy się na wszystkie strony. Ponieważ po tropie, którego nie zdolaliśmy zatrzeć zupełnie, Indianie musieli poznać, iż udaliśmy się na południe, przeto nie ulegało wątpliwości, że będą nas ścigać. Trzeba było mieć się na baczności, jeśli się chciało uniknąć tego szczęścia, żeby owinąwszy się derką wieczorem, zbudzić się rano bez skalpu w wiecznych ostepach Wielkiego Ducha. Położyłem się więc na ziemi, wydobyłem kawałek suszonego mięsa bawolego, natarłem je w braku soli prochem strzelniczym i spróbowałem doprowadzić zębami do stanu, który by pozwolił tę skórzana substancję przenieść do żołądka bez niebezpieczeństw dla zdrowia. Następnie wyjąłem z kieszeni „własnorożecznice” zrobione cygaro, zapaliłem je za pomocą punksu i zacząłem wydmuchiwać z dymu esy-floresy z taką przyjemnością, jak gdybym był plantatorem w Wirginii i palił skubane w rękawiczkach środkowe listki najprzedeńniejszego tytoniu. Leżałem tak na kocu jeszcze przez jakiś czas, kiedy nagle obejrzałszy się przypadkiem poza siebie, ujrzałem na widokręgu punkt zbliżający się ku mnie pod kątem ostrym do kierunku mojej drogi. Zsunąłem się wobec tego natychmiast ze wzgórza tak głęboko, że mnie całkiem zasłoniło, i przypatrywałem się dalej ruchomemu punktowi, w którym wnet rozpoznałem jeźdźca, zwyczajem Indian siedzącego koniowi prawie na karku. Zobaczyłem go w odległości może półtorej mili angielskiej. Koń jego włókł się tak powoli, że potrzebował chyba z pół godziny, aby przebyć milę. Spojrzałszy ponownie w dal, w stronę skąd jeździec przybywał, zobaczyłem z przerażeniem jeszcze cztery punkty zdążające w śląd za nim. Wyostrzyło to moją uwagę w najwyższym stopniu. Pierwszy jeździec był białym, czego niezbicie dowodziło jego ubranie. Czyżby tamci byli Indianami, którzy go ścigali? Wyciągnąłem moją lunetę. Nie pomyliłem się. Jeźdźcy zbliżyli się i po ich uzbrojeniu i tatuażu mogłem rozpoznać dokładnie, że są to Ogellallajowie, najbardziej wojownicze i najokrutniejsze plemię Siuksów. Indianie mieli znakomite konie, gdy tymczasem koń białego wydawał się całkiem lichą szkapą. Biały zbliżył się wreszcie do mnie tak, że mogłem mu się dokładnie przypatrzyć. Był to człowiek chudy i niskiego wzrostu, a na głowie miał stary kapelusz pilśniowy bez kresy. Na prerii szczegół ten mógłby ujść niezauważony, ale w tym wypadku odsłaniał on brak, który mnie niezwykle uderzył. Biały nie miał uszu, a miejsce, na którym znajdowały się niegdyś, świadczyło, że pozbawiono go ich przemocą. Widocznie poobiciano mu je bez litości. Z ramion zwisała mu ogromna dera, osłaniająca całkowicie górna część ciała tak, że wyzieraly spod niej tylko niezmierne chude nogi w osobliwych butach, z których w Europie śmiano by się do rozpuku, należały bowiem do rodzaju obuwia, jakie wyrabiają i noszą zwykle gauchowie$^1$ z Południowej Ameryki. Takie buty wyrabia się w ten sposób, że zdejmuję się skórę z nogi końskiej po odcięciu kopyta, wtyka się nogę ludzką w tę rurę, dopóki jest ciepła, i czeka się, aż ostygnie. Skóra przylega szczelnie do stopy i łydki, tworząc doskonale obuwie, które ma tę tylko właściwość, że się w nim chodzi na własnych podezwach. U siodła jeździec wisiało coś podobnego do strzelby, co jednak przypominało raczej patyk znalezionej przypadkowo w lesie. Klacz nieznajomego miała wysokie, wielbłądzie nogi, niepomiernie wielki lub z przerażającą długości uszami i była bez ogona, słowem – wyglądała tak, jak gdyby ja poskładano z końskich, ósłich i wielbłądzich części ciała. Szła z głową spuszczoną ku ziemi, uszy zaś, jakby zbyt ciężkie, zwieszala się tuż przy samej głowie jak u psa rasy nowofundlandzkiej. Niedoświadczony człowiek w innych okolicznościach uśmiałby się na widok tego jeźdźca, mnie jednak wydał się on, pomimo swej osobliwej postaci, jednym z owych westmanów, których trzeba wprzód poznać, zanim się oceni ich wartość. Nie przeczuał widocznie, że tak blisko za nim podąża czterech najstrasliwszych wrogów preriowego myśliwca, bo nie jechałby tak wolno i beztrosko, lecz obejrzałby się przynajmniej od czasu do czasu za siebie. Zbliżył się już do mnie na odległość stu kroków i natrafił na mój trop. Kto pierwszy ten trop spostrzegł, czy jeździec, czy jego klacz, nie mógłbym tego powiedzieć. Dość, iż zauważyłem, że klacz się zatrzymała, spuściła głowę jeszcze niżżej i zaczęła zezować ku śladowi mego mustanga, przy czym ruszała żywo uszami, to opuszczając je ku przodowi, to kładąc w tył, co wyglądało tak, jak gdyby jakaś niewidzialna siła chciała jej te uszy z głowy powykręcać. Jeździec zamierzał zeskoczyć z siodła, aby zbadać trop dokładniej, na co straciłby niepotrzebnie wiele cennego czasu. Toteż powstrzymałem go od tego okrzykiem; – Halo, hej, człowieku! Jedzieć dołem i przybliźcie się trochę ku mnie! Równocześnie zmieniłem swoją postawę, aby mógł mnie zobaczyć. Klacz podniosła głowę, wyprężyła uszy naprzód, jak gdyby się starała pochwycić w nie mój okrzyk jak piłkę, i wywijała przy tym pilnie krótkim, bezwłosym kikutem ogona. – Halo, master! – odpowiedział jeździec, – Na drugi raz zapanujcie nad swoim głosem i ryczcie cokolwiek ciszej! Na tej starej łące nigdy się nie wie, czy tu lub ówdzie nie tkwią jakieś uszy, które nie powinny nic słyszeć. Chodź, Tony! Na skutek tej zachęty klacz wprawiła w ruch swoje niesłychanie długie nogi i potem stanęła obok mojego mustanga. Spojrzawszy nań wyniosłe i z wielką niechęcią, odwróciła się do niego wprost niegrzecznie pewną częścią ciała, którą na okręcie nazywają rufą, należała bowiem do tych, nie rzadko na prerii spotykanych wierzchowców, które żyją wyłącznie dla swoego pana, a wobec każdego innego stworzenia zachowują się nieufnie i z dezaprobatą. --- $^1$ gaucho (hiszp.) — konny pasterz, pilnujący stad koni i bydła w stepach Ameryki Południowej – Sam wiem dobrze, jak głośno wolno mi mówić – odparłem. – Skąd przybywacie i dokąd zmierzacie? – To was diabelnie mało obchodził – Tak wam się zdaje? Nie grzeszycie zbytnią uprzejmością. Takie świadectwo mogę wam już teraz wystawić z czystym sumieniem, chociaż zamieniliśmy zaledwie dwa słowa. Muszę wam się jednak szczerze przyznać, że jestem przyzwyczajony, do tego, żeby na moje pytania odpowiadano! – Hm, tak, wydajecie mi się bardzo dostojnym dżentelmenem – rzekł patrząc na mnie lekceważąco. – Dlatego zaraz wam udzięle żądanego wyjaśnienia. Po tych słowach wskazał ręką poza siebie oraz przed siebie, a potem dodał: – Przybywam stamtąd, a tam zmierzam. Ten człowiek zaczął mi się podobać. Uważał mnie pewnie za jakiegoś zabłąkanego, niezdzielnego myśliwca. Prawdziwy westman nie troszczy się o swoją powierzchowność i okazuje szczera niechęć do wszystkiego, co schudne. Kto latami włóczy się po Dzikim Zachodzie, tego wygląd zewnętrzny nie nadaje się do salonu. W każdym porządnie ubranym człowieku westman domyśla się greenhorna, po którym nie można się spodziewać niczego dobrego. Ja zaś właśnie niedawno zaopatryłem się w forcie Rondall w nową odzież, a broń zawsze lubiłem utrzymywać w porządku. Te dwie okoliczności sprawiały, że nie mogłem zyskać uznania w oczach sawannowego myśliwca. Dlatego też nie wziąłem za złe nieznajomemu osobnikowi tej lakonicznej odpowiedzi, lecz odrzekłem spokojnie, wskazując tak samo jak on przed siebie: – To starajcie się dojść “tam”, ale uważajcie na czterech Indian, którzy dążą za waszym tropem! Nie spostrzegliście ich pewno dotychczas? Obcy utkwili we mnie jasne, bystre oczka z wyrazem zdumienia i wesołości równocześnie. –Nie spostrzegłem? Hi, hi, hi! Aż czterech Indian ja bym miał nie zauważyć! Wy, na przykład, wydajecie mi się wcale szczególną figurą! Ci poczciwięj jadą za mną już od rana, ale ja się z nimi nie potrzebuję wcale oglądać, gdyż sposoby tych panów są mi znane. Za dnia będą się trzymali w odpowiednim oddaleniu, a spróbują podejść mnie dopiero, gdy się ulóżę na noc. Ale bardzo się przeliczać, gdyż okrąże ich wówczas i znajdę się na ich tyłach. Dotąd nie miałem jeszcze odpowiedniego terenu do tych manipulacji. Będę mógł to zrobić dopiero tu, między tymi falistymi wzgórzami. Jeżeli chcecie się nauczyć, jak stary westman zabiera się do takiej, zabawy z czerwonoskórymi, to zaczekajcie tu z dziesięć minut. Ale wy pewnie zaniechacie tego, gdyż człowiek waszego pokroju diabelnie nie miewa ochoty wciągać do nosa indiańskiego zapachu. Naprzód, Tony! Nie troszcząc się więcej o mnie odjechał, a w pół minuty potem zniknął razem ze swoją sławetną kłaczą pomiędzy wyniosłościami terenu. Dobrze pojąłem jego plan, gdyż na jego miejscu postąpiłbym podobnie. Nieznajomy chciał zatoczyć łuk, aby dostać się na tyły swoich wrogów, i zbliżyć się do nich, zanimby na podstawie zmienionego kierunku drogi przejrzał jego taktykę. Aby to uczynić, musiał oczywiście trzymać się falistego terenu. Najlepiej by było, gdyby zatoczył łuk tak krótki, żeby Indianie wymienili go z przodu. Dotąd mogli go śledzić bardzo dokładnie, wiedzieli więc, że znajduje się daleko przed nimi, nie mogli zatem przypuszczać, że jest znowu blisko. Ponieważ było czterech przeciwnko jednemu, przeto przygotowałem się od razu na to, że będę musiał użyć broni. Zbadalem ją zatem i czekałem na dalszy przebieg wypadków. Indianie z każdą chwilą zbliżali się coraz bardziej, jadąc ciągle gęsiego. Dojechali już prawie do miejsca, gdzie trop przybywsza stykał się z moim, kiedy nagle jadący na przedzie zatrzymał konia i odwrócił się do towarzyszy. Wydało im się bowiem podejrzone, że ścigany przez nich biały gdzieś zniknął. Odbyli więc krótką naradę, podczas której stali tuż obok siebie. Kulą z mego sztucera mogłem ich już dosięgnąć, ale to było niepotrzebne, gdyż w tej samej chwili huknął jeden strzał, a zaraz po nim drugi. Dwaj Indianie spadli z koni bez życia, a równocześnie rozległ się tryumfalny okrzyk: – O-hi-hi-hiii! – wydany gardłowym głosem, podobnie jak to czynią Indianie przy ataku wojennym. Ale tym razem nie wydał tego okrzyku Indianin, lecz mały myśliwiec, który wychylił się z dolu. Wykonał swój zamiar, zniknął poza mną, a obecnie ukazał się znów, tym razem udając, że po swoich dwóch wystrzałach chce uciekać. Jego klacz zamieniła się teraz w całkiem inne zwierzę. Wyrzuciła kopyta, aż trawa w górę wylatywała; strzygąc z zapalem uszami, zadarła łeb do góry, a każda żyła, każde ścigno na jej ciele naprężyło się do ostatecznych granic. Jeździec i koń jakby się ze sobą zrośli. Myśliwy wywinął strzelbę i nabił ją w cwale z pewnością, która świadczyła o tym, że nie po raz pierwszy znalazł się w takim położeniu. Za nim rozległ się trzask dwóch wystrzałów. Obaj Indianie strzelili do niego, lecz nie trafili. Wobec tego wrzasnęli wściekle, porwali za tomahawki i popędzili za nim. Aż do tej chwili ścigany nie oglądnął się na nich, teraz jednak, uporawszy się z nabijaniem, skręcił nagle konna. Zdawało się, że koń odgaduje myśli swego pana, bo stanął i wypreżał się jak kozioł do rznięcia drzewa. Jeździec podniósł strzelbę i szybko wymierzył. W następnej chwili błysnęło raz po raz, przy czym klacz ani drgnęła, a obaj Indianie spadli z koni z przestrzelonymi głowami. Trzymałem przez cały czas broń gotową do strzału, lecz cyngla nie nacisnąłem, gdyż mały myśliwiec nie potrzebował mojej pomocy. Teraz zsiadł z konia, aby zbadać poległych, a ja zbliżyłem się ku niemu. – No, sir, czy wiecie teraz, na przykład, jak się okrąża czerwonoskórych łajdaków? – zapytał. – Dziękuję, master! Przekonałem się, że mogę się od was czegoś nauczyć. Mój uśmiech musiał mu się jednak wydać trochę dwuznaczny, gdyż spojrzał na mnie bystro i rzekł: – Może i wy bylibyście także wpadli na taki pomysł? – Zatoczenie koła nie było tu tak bardzo potrzebne. Tam gdzie można się ukryć w falistym terenie, wystarczy ukazać się nieprzyjacielowi z przodu w większej odległości, a potem wrócić po prostu własnym śladem. Zataczanie koła jest odpowiedniejsze na równej, otwartej preri, – Patrzcie! Skądże wy o tym wiecie? Kto wy właściwie jesteście, he? – Piszę książki. – Piszecie książki? – powtórzył i cofnął się o krok w zdumieniu, przybierając minę na pół podejrzliwą, a na pół litościwą. – Czyście chorzy, sir? Wskazał przy tym na czoło. Oczywiście domyśliłem się od razu, o jakiej chorobie mówił. – Nie – odrzekłem. – Nie? To was chyba niedźwiedź zrozumie, ale nie ja. Ja strzelam do bawolu, bo muszę jeść, ale z jakiego powodu wy piszecie książki? – Ażeby je ludzie czytali. – Sir, nie weźcie mi tego za złe, ale ja twierdzę, że to największe głupstwo, jakie tylko można wymyślić! Kto chce czytać książki, niech je sobie sam pisze! Ja także zwierzyny dla nikogo nie strzelam! Aha, więc jesteście pismak? Ale w takim razie po co przyjeżdżacie na sawanny? Czy chcecie tu, na przykład, pisać książki? – Czynię to zwykle dopiero po powrocie do domu. Opowiadam w tych książkach wszystko, co przeżyłem i na co patrzyłem, a tysiące ludzi czytają to i wiedzą potem zupełnie dobrze, co się dzieje na sawannach, i nie potrzebują sami udawać się na prerię. – Czy i o mnie tam wspomniecie? – Oczywiście! Nieznajomy odstąpił jeszcze o krok, a potem podszedł tuż do mnie, położył prawą dłoń na rękojeści noża, a lewą na mym ramieniu i rzekł: – Sir, tam stoi wasz koń. Wgramolcie się na niego i zabierajcie się stąd czym prędzej, jeśli nie chcecie, żeby się wam zakradło pomiędzy żebra kilka cali ostrego, zimnego żelaza. Nie można przy was słowa powiedzieć ani ręką ruszyć, żeby się cały świat o tym nie dowiedział. Niech was diabeł porwie jeden z drugim! Drałujcie sobie stąd czym prędzej! Mały człowieczek siegał mi zaledwie do ramienia, a mimo to groził mi nie na żarty. Bawiło mnie to oczywiście w duszy, choć tego po sobie nie okazywałem. – Zapewniam was, że tylko dobrze o was napiszę! – rzekłem. – Wynoście się! Powiedziałem i tak być musi! – To dam wam słowo, że nic o was nie napiszę! – To nic nie znaczy! Kto pisze książki dla drugich, to wariat, a wariat nigdy nie dotrzymuje słowa. A więc wynoś się precz, człowiecze, bo mnie żółć zaleje i spowoduje coś, co może być dla was niemiłe! – Co takiego? – Zaraz zobaczycie! Spojrzałem z uśmiechem w jego płonące gniewem oczy i powiedziałem spokojnie: – No, to pokażę – A więc patrzcie! Jak wam się podoba ta klinga? – Wcale, wcale! Zaraz wam tego dowiodę! W jednej chwili pochwyciłem go i wykręciłem mu ręce w tył. Moją lewą rękę wsunąłem między jego grzbiet a dłonie i przycisnąłem je do siebie mocno, prawą zaś ująłem go w przeğubach tak silnie, że wypuścił nóż z ręki. Ten niespodziewany napad tak stropił małego człowieczka, że zanim zdolał wykonać jakikolwiek ruch oporu, związałem mu ręce na plecach rzemieniem od worka z kulami. – Niech to wszyscy diabli! – zawołał. – A wam co znowu? Co chcecie ze mną zrobić, na przykład? – Halo, master! Zapanujcie nad swoim głosem i ryczcie cokolwiek ciszej! – odpowiedziałem mu podobnie jak on mnie poprzednio. – Na tej starej łące nigdy się nie wie, czy tu lub ówdzie nie tkwią jakieś uszy, które nie powinny nic słyszeć. Puściłem go i szybkim ruchem pochwyciłem jego nóż i strzelbę, które odłożył podczas badania poległych Indian. Mały myśliwy próbował uwolnić sobie ręce, z wysiłku krew nawet nabiegła mu do twarzy, lecz nie udało mu się rozërwać rzemienia. – Dajcie spokój, master! – poradziłem mu. – Będziecie skrępowani, dopóki ja zechce! Chciałem wam tylko pokazać, że pismak zwykl tak przemawia do ludzi, jak on do niego. Dobylisiście na mnie noża, chociaż ja was nie obraziłem ani nie uczyniłem wam nic złego, podlegacie więc według prawa sawannów takiej karze, jaka mi się spodoba. Nikt mnie za to nie zgani, jeśli teraz to ostre, zimne żelazo zakradnie się wam między zebra, zamiast mnie, jakieście to przedtem chcieli zrobić. Pchnijcie – odrzekł ponuro. – Najlepiej będzie, jeśli ze mną skończycie, gdyż pozwolić się jednemu człowiekowi – oko w oko, w biały dzień – pokonać i związać nie naruszywszy mu włosa na głowie, to hańba, której nie przeżyje Sans-ear$^2$. – Sans-ear! Wy jesteście Sans-ear?! – zawołałem. Słyszałem wiele, bardzo wiele o tym słynnym westmanie, którego nikt jeszcze nie widział w niczym towarzystwie, ponieważ nie uznawał nikogo za godnego bliższej znajomości ze sobą. Przed wielu laty musiał zostawić u Nawajów uszy, dlatego nosił to szczególne przewzi- --- $^2$ sans (franc.) – bez; ear (ang.) – ucho sko „Bezuchy”, złożone z wyrazów pochodzących z dwóch języków. Pod tym nazwiskiem znano go jak sawanny długie i szerokie, a nawet i dalej. Westman nie odpowiedział na moje pytanie. Dopiero gdy je powtórzyłem, odrzekł: – Moje nazwisko nic was nie obchodzi! Jeśli jest źle, to nie warto go było podawać, a jeśli dobre, to należało je uchronić od obecnej hańby! Przystąpiłem doń i rozwiązałem mu ręce. – Macie tu swoją strzelbę i nóż. Jesteście wolni. Możecie odejść, gdzie wam się podoba! – Nie róbcie głupich żartów! Czy mogę tu zostawić hańbę klęski poniesionej z rąk greenhorna? Żeby to był chociaż jakiś setny chłop, jak Winnetou, długi Haller lub sławni tropiciele, jak Old Firehand czy Old Shatterhand, wtedy, no wtedy... Żal mi się zrobiło starego. Mój cios trafił go w samo serce. Było mi jednak przyjemnie, że mogę go pocieszyć, szczególnie teraz, kiedy wymienił swoje przezwisko, które cieszyło się dobrą sławą zarówno przy obozowych ogniskach białych, jak i w wigwamach Indian. – Greenhorna? Czy naprawdę sądzicie, że nowicjusz potrafiłby wypłacać takiego figla wam, dzielnemu Sans-earowi? – A któż wy jesteście? Wyglądamie tak, jak gdybyście wyszli prosto od krawca, a broń wasza jest pięknie wyczyszczona, niczym na maskaradę. – Ale dobra! Możecie się zaraz przekonać! Uważajcie dobrze! Podniósłem z ziemi kamień wielkości dwudolarówki, wyrzuciłem wysoko w powietrze, złożyłem się szybko i trafiałem go w chwili, w której siła rzutu i siła przyciągania ziemi pozwoliły mu osiągnąć największą wysokość. Zdawało się, że kamień zawisł w powietrzu, a kula pchnęła go jeszcze wyżej. Setki razy ćwiczyłem się dawniej w takim strzelaniu, zanim mi się to udało. Nie była to zresztą nadzwyczajna sztuka. Ale mały westman spojrzał na mnie z wyrazem zdumienia w oczach. – Wielkie nieba! To był strzał! Czy to się wam zawsze udaje? – Dziewiętnaście razy na dwadzieścia. – No, to że święća szukać takiego strzelca! Jak brzmi, na przykład, wasze nazwisko? – Old Shatterhand. – Nie może być! Old Shatterhand musi być o wiele, wiele starszy, bo inaczej nie nazywano by go Starym Shatterhandem. – Zapominacie, że słowa old używa się często nie tylko dla oznaczania wieku. – To słuszne! Ale, hm! Nie weźmie mi tego za złe, sir! Old Shatterhand leżał raz pod burym niedźwiedziem, który go zaskoczył we śnie i zdarł mu skórę z pleców aż po żebrą. Zraniony westman przylepił sobie potem szczęśliwie kawał rumsztyku, ale blizna z pewnością będzie widoczna, na przykład! Na to rozpięłam bluzę myśliwską i znajdującą się pod nią białą koszulę ze skóry jelenia. – Popatrzcie! – Do stu piorunów? A to was ładnie urządził! Było wam pewnie widać wszystkie sześćdziesiąt osiem żeber. – Prawie. Stało się to nad rzeką Red River. Leżalem z tą okropną raną przez dwa tygodnie nad rzeką obok niedźwiedzia, zdany tylko na siebie samego, dopóki nie znalazł mnie wódz Apaczów, Winnetou, którego imię wypowiedzieliście przed chwilą. – W takim razie jesteście jednak Old Shatterhand! Hm, posłuchajcie: czy sądzicie, że ja, na przykład, jestem okropnym głupcem? – Nie, tak nie sądzę. Popelniłeś tylko błąd biorąc mnie za greenhorna, i nic więcej. Ze strony nowicjusza nie spodziewaliście się takiego ataku. Sans-eara można zwyciężyć tylko zaskoczeniem. – Oho! Wy nie potrzebowaliście stosować zaskoczenia, bo niewielu zapewne ludzi posiada taką bawolą siłę jak wy. Zresztą dać się przez was zaskoczyć nie jest hańbą. Moje imię i nazwisko brzmi właściwie Sam Hawerfield. Jeżeli chcecie mi zrobić przyjemność, to mówcie mi: Sam! – A wy mnie Charley, jak mówią wszyscy moi przyjaciele. Oto moja ręka! – Zgoda, niech tak będzie, sir! Stary Sam nie ściska od razu palców pierwszemu lepszemu, ale wam podaję rękę natychmiast. Proszę was tylko, nie zgniecie mi jej na pudding. Potrzebuję jej jeszcze nadal. – Bez obawy, Samie! Ta ręka niejedną mi jeszcze wyświadczy przysługę, tak samo jak i moja gotowa jest wam zawsze służyć. Ale teraz wolno mi chyba będzie zapytać powtórnie: skąd i dokąd? – Przybywam po trosze z Kanady, gdzie dotrzymywałem towarzystwa drwalom, a chcę teraz, na przykład, udać się do Teksasu i do Meksyku, gdzie podobno tak dużo jest lotrów, że aż serce się śmieje na myśl o kulach i pchnięciach nożem, jakie tam można otrzymać. – Moja droga także tam prowadzi. Jadę właśnie do Teksasu i do Kalifornii i wszystko mi jedno, czy zboczę nieco przez Meksyk. Mogę się do was przyłączyć? – Dziwne pytanie! Byliście już przecież na Południu, a takiego towarzysza mi właśnie potrzeba. Ale powiedziecie mi bez żartów: czy rzeczywiście piszecie książki? – Tak. – Hm! Skoro to robi Old Shatterhand, to niewątpliwie jest to coś innego, aniżeli sobie myślelem. Powiem wam jednak, że wolę wpaść niespodzianie w jamę niedźwiedzia aniżeli wepchnąć pióro w atrament. Przez całe życie nie zdolałbym sklecić nawet i jednego słowa. A teraz powiedziecie mi, skąd się tu biorą Indianie! To na pewno Ogellallajowie, przed którymi trzeba się mieć na bacznosci. Opowiedziałem mu, co o tym słyszałem. – Hm! – mrucnął Sam. – Wobec tego nie jest wskazane zatrzymywać się tu długo. Natknąłem się wczoraj na trop, przed którym trzeba mieć respekt. Naliczyłem co najmniej sześćdziesiąt koni. Ci czterej musieli należeć do tego oddziału i byli pewno wysłani na zwiady. Czyście już kiedyś tu byli? – Nie. – Mniej więcej dwadzieścia mil na zachód stąd preria staje się zupełnie równa, a jeszcze dziesięć mil dalej jest woda, dokąd zapewne jechali Indianie, aby napoić tam konie. Zejdziemy im chyba z drogi i skierujemy się wprost na południe, chociaż tam natrafimy na wodę dopiero jutro pod wieczór. Jeśli wyruszymy natychmiast, dotrzemy jeszcze dzisiaj przed nocą do kolei biegnącej ze Stanów do krajów zachodnich, a jeżeli przybędziemy we właściwym czasie, spotka nas przyjemność zobaczenia, na przykład, pociągu, który będzie koło nas przejeżdżał. – Jestem gotów do drogi. Ale co zrobimy z trupami? – Co zrobimy? Nic. Zostawimy je tutaj, tylko najpierw zabiorę im uszy. – Musimy je zakopać, gdyż mogą zdradzić naszą obecność. – Niech je znajdą, Charley. Tego właśnie chcę. Sam zaniósł zwłoki Indian na grzbiet wzniesienia i poukładał je obok siebie. – Tak, Charley! Zobaczą trupy i dowiedzą się, że był tu Sans-ear. Nie uwierzylibyście, jakie to nędzne uczucie, kiedy człowiek chce w zimie zmarznąć w uszy, a nie ma ich. Byłem raz o tyle niezręczny, że dałem się złapać czerwonoskórym. Kilku z nich zabiłem, a jednemu obciąłem tylko ucho nie trafiwszy go dobrze tomahawkiem. Dla szyderstwa obcięli mi za to uszy, odkładając moją śmierć na później. Uszu mnie wprowadzie pozbawiili, lecz życia nie, bo Sam Hawerfield zabrał nogi za pas i zwiąż niespodziewanie. Ale za moich dwóje uszu... no... policzcie tu! Podniósł strzelbę i pokazał na niej nacięcia. Każde z nich kosztowało życie Indianina. Teraz wyciął cztery nowe kreski i mówił dalej: – To sami czerwonoskórzy. Tu na górze jest osiem karbów dla białych, którzy zasmakowali moich kul. Za co, o tym wam kiedyś opowiem. Szukam jeszcze dwóch, ojca i syna, największych łotrów na tym świecie. Gdy ich odnajdę, zadanie mojego życia będzie spełnione. Oczy jego zabłyśli naraz wilgocią, a ogorzała twarz nabrzała wyrazu rzewności, wzruszenia i miłości. Domyśliłem się, że serce starego myśliwca upomniało się także niegdyś o swoje prawa. Może jego, tak samo jak wielu innych, rzucił w objęcia dzikiej pustyni jakiś ból albo pragnienie zemsty. Sam nabił na nowo strzelbę. Był to jeden z owych strasznych samopałów, jakie się nierzadko spotyka na prerii. Kolba straciła już swoją pierwotną formę. Karb siedział przy karbie, nacięcie przy nacięciu, a każde przypominało o śmierci jednego wroga. Lufa pokryta grubą rdzą wyglądała, jak gdyby się wyciągnęła. Nikt obcy nie potrafiłby strzelać z niej nawet znośnie. Natomiast w ręku właściciela strzelba taka nie chybia. Przywykły do niej przez całe życie, zna on wszystkie jej zalety i wady i gdy w nią wpuści kulę na proch, można się założyć o życie, że dosięgnie swego celu. – Tony! – zawołał Bezuchy. Klacz pasła się dotychczas w pobliżu. Na zwołanie przybiegła i stanęła przy swym panu tak wygodnie, że wystarczyło mu tylko rękę wyciągnąć, aby wskoczyć na siodło. – Samie, toż wy macie znakomitego konia! Na pierwszy rzut oka nikt by dolara za niego nie ofiarował, ale przyjrzałszy się jednak, każdy pozna, że nie oddalibyście go za tysiąc suwerenów³. – Tysiąc? Pshaw! Powiedziec: milion! Znam w Górach Skalistych miejsca, skąd mógłbym wybierać pieniądze lopatami i jeśli kiedyś spotkam człowieka, który zasłuży na to, żeby go Sam Hawerfield całym sercem umiłował, to pokażę mu te miejsca. Nie potrzebuję więc oddawać mojej Tony za pieniądze. Powiem wam tylko tyle, Charley: ten, którego teraz nazywają Sans-ear, był niegdyś całkiem inny, pełen szczęścia i radości życia, jak dzień jest pełen światła, a morze pełne wody. Był młodym farmerem i miał żonę, za którą byłby tysiąc razy życie oddał w ofierze, i dziecko, które przedstawiało dlań wartość dziesięciu tysięcy istnień. Te żonę przywiózł do domu na swej najlepszej klaczy, zwanej Tony. Kiedy później klacz urodziła źrebię, zdrowe, żwawe i rozumne jak rzadko, czemu nie miało się ono także nazywać Tony jak jego matka? Czy nie mówię słusznie? – Oczywiście – odrzekłem głęboko wzruszony dziecięca naiwnością, która ujawniała się teraz niespodziewanie spodewnętrznej skorupy szorstkości Sans-eara. – Well! Potem przyszło owych dziesięciu, o których wam przedtem wspomniałem. Była to zgraja bandytów, którzy wtenczas grasowali po okolicy. Spalili moją farmę, zabili mi żonę i dziecko, zastrzelili klacz, której nie mogli użyć, ponieważ nie chciała nosić na sobie obcego. Tylko źrebię uniknęło śmierci dlatego, że wybiegło przypadkowo w pole. Powróciwszy z polowania, zastałem to zwierzę jako jedynego świadka mojego dawnego szczęścia. Coż wam więcej powiem? Ośmiu z tych łajdaków padło z mojej ręki i od kul tej oto strzelby. Dwaj, którzy uszli z życiem, będą także moi, gdyż człowiek, na którego trop raz wejdzie Sans-ear, nie umknie mu, choćby nawet biegł aż do Mongołów. W tym właśnie celu udaję się do Meksyku i Teksasu. Z młodego i żwawego farmera zrobił się siwy wędrownik, który przebiega lasy i prerie myśląc tylko o krwi i zemście, źrebię zaś zmieniło się w istotę podobniejszą do kozła niż do dobrego konia. Lecz oboje są jeszcze dzielni i wytrzymają razem niejedną przygodę, dopóki nie świśnie celna strzała lub kula, dopóki nie przetnie powietrza tomahawk, któ- --- ³ suweren – tu: złota moneta angielska o wartości 1 funta szterlinga ry skróci życie jednemu z nich. Kto zaś pozostanie – człowiek czy zwierzę – zginie sam ze zmartwienia i tęsknoty. Sans-ear przesunął dłonią po oczach, a potem skoczył na siodło i dodał: – Tyle o dawnych dziejach, Charley! Jesteście pierwszym, któremu je opowiadam, chociaż was widzę po raz pierwszy, i będziecie prawdopodobnie ostatnim. Słyszałeś zapewne o mnie już często, a mnie także nierzaz obiło się o uszy wasze nazwisko, ilekroć przyszło mi na myśl przysiąść się do jakichś ludzi przy ognisku. Dlatego chciałem wam okazać, że nie uważam was za obcego. A teraz zróbcie mi tę przyjemność i zapomnijcie o tym, że się wam pozwoliłem zaskoczyć! Będę się starał udowodnić, że stary Hawerfield potrafi zawsze uczynić to, co do niego należy. Tymczasem i ja odwiazałem mego mustanga i wsiadłem nań. Sans-ear powiedział przedtem, że pojedziemy na południe, tymczasem ruszył prosto na zachód. Nie pytałem go o nic, gdyż z pewnością dobrze wszystko obmyślili. Nie powiedziałem również nic na to, że zabrął ze sobą włożnie czterech Indian. Przypominał mi żywo starego Sama Hawkensa, tym bardziej że obaj nosili to samo imię. Przebyliśmy już dość dużą przestrzeń, nie zamieniwszy ze sobą ani słowa, kiedy nagle mały westman zatrzymał swego konia, zsiadł i wetknął jedną włożnię na szczycie pagórka, zapewne w tym celu, aby zostawić Indianom drogowskazły, które by ich zaprowadziły do zabitych, oraz by im pokazać, że zemsta Sans-eara porwała znów cztery ofiary. Następnie wyjął z torby przy siodle osiem grubych szmat, z których cztery dał mnie. – Charley, zsiądźcie tutaj i owinięcie tym kopyta waszego mustanga! Na tego rodzaju gruncie nie pozostawią śladów, a czerwonoskórym będzie się zdawało, że odlecieliśmy drogą powietrzną. Teraz skierujecie się wprost na południe, dopóki nie dostaniecte się do kolei, gdzie na mnie zaczekacie. Ja zatknę jeszcze te trzy włożnie, a potem wrócę, na przykład, do was. Spotkamy się na pewno, a gdybymy się rozminęli o jakiś kawałek drogi, to sygnałem będzie w dzień krzyk sepa, nocą zaś wycie kujota. W pięć minut potem straciśmy siebie z oczu. Jechałem we wskazanym mi kierunku pograżony w cichej zadumie. Owinienie kopyt przeszkadzało koniowi w biegu, dlatego po przebyciu pięciu mil zsiadłem i zdjąłem mu szmaty, tym bardziej że chodziło tylko o ukrycie naszych śladów w pobliżu wbitych włożni. Teraz mustang mógł biec prędzej. Preria stawała się coraz równiejsza, a tu i ówdzie zaczęły się na niej pojawiać małe krzaki leszczyny i dzikiej czereśni. Słońce stało jeszcze nad zachodnim nieboskłonem, kiedy na południu ujrzałem prostą linię, ciągnącą się ze wschodu na zachód. Czyżby to był tor kolei, o której wspomniał Sans-ear? Chyba tak. Skierowałem się tam i nie omyliłem się. Wkrótce zobaczyłem przed sobą nasyp, który dosięgał wzrostu człowieka, a na nim szyny. Opanowało mnie szczególne uczucie: niejasne, a mimo to zrozumiałe. Oto znów po długim okresie czasu zetknąłem się z cywilizacją. Wystarczyło zaczekać na pociąg, dać ręką znak, wsiąść do wagonu i pojechać na wschód lub na zachód... Przywiązałszy konia lassem do palika, zacząłem szukać w zarosłach suchego drzewa na ognisko. Na zboczu nasypu rośł krzak. Schyliłem się ku niemu, aby podnieść trochę gałęzi, i ku memu zdumieniu spostrzegłem na ziemi – młot. Leżał on tam niewątpliwie od niedawna, gdyż sam tłuczek błyszczał jasno, a na bokach i okuciu rączki nie było ani śladu rdzy, która musiałaby je pokryć, gdyby choć przez kilka dni był wystawiony na działanie rosy nocnej. To wszystko dowodziło, że tego dnia lub najdalej poprzedniego byli w tym miejscu jacyś ludzie. Zbadałem najpierw zwróconą do mnie stronę nasypu, lecz nie znalazłem nic szczególnego. Następnie wydostałem się na wierzch nasypu i szukałem znów przez jakiś czas – również bezskutecznie. Wtem zauważyłem kępkę wonnej, odznaczającej się krótkimi żdźblami trawy, która zwróciła moją uwagę dlatego, że w tych stronach rzadko spotyka się taką trawę. Na niej wyciśnięty był świeży jeszcze śląd stopy ludzkiej, pozostawiony najwyżej przed dwiema godzinami. Źdźbła, przygięte brzegiem podeszwy, już się podniosły, ale na wewnętrznej części odcisku widać było dokładnie szerokość pięty i palców. Ślad pochodził od mokasynu. Czyżby w pobliżu byli Indianie? Na co wskazywały w takim razie mlot? Ale czyż biali nie noszą także często indiańskich mokasynów? Czy nie mógł to być dróżnik kolejowy, który używał tego wygodnego obuwia? Takie pytania nasunęły mi się zaraz do głowy. Mimo to zdawało mi się, że nie powinienem zadawać się żadnym domysłem. Trzeba było zyskać pewność. Co prawda, badanie nasypu było rzeczą wysoce niebezpieczną. Po obu stronach za każdym krzakiem mógł się znajdować zaczajony nieprzyjaciel, a z wierzchu nasypu widać mnie było na dużą odległość. W innych warunkach ten mlot nie zaniepokoiłby mnie tak bardzo, a byłbym też bezzwłocznie zaczął badania. Teraz jednak, wiedząc, że Ogellallajowie grasują w tych stronach, musiałem zważać na najmniejszą drobnostkę. Przewiesiłem rusznicę przez plecy i wziąłem w rękę tylko rewolver. Skradając się od krzaka do krzaka, przesunąłem się po dość dużej przestrzeni, lecz bez żadnego wyniku. Powróciłem drugą stroną – także na próżno. Badanie to przeprowadziłem na zachód od miejsca, na którym pasł się mój koń. Potem ruszyłem na wschód, z początkiem także bez skutku. Wobec tego postanowiłem się przedostać przez nasyp i szybko przeczolgalem się w poprzek toru. Wtem wydało mi się, że słyszę pewien szczególny szmer, taki jaki powstaje wówczas, gdy się sypie piasek. Zwróciło też moją uwagę to, że piasek tworzył tutaj kolistą powierzchnię; wyglądał tak, jakby go ktoś rozsypał nujemylnie. Zacząłem skwapliwie grzebać palcami. Wnętrz z przerażeniem spostrzegłem, że ręka zabarwiła mi się krwawo, a piasek był także czerwony i wilgotny. Leżąc na ziemi zbadałem wszystko dokładnie i przekonałem się, że zasypano tu piaskiem dużą i głęboką kałużę krwi. Domyśliłem się, że popełniono morderstwo, krwi zwierzęcej bowiem nie starano by się tak starannie ukryć. Na górze śladów nie było, gdyż na twardym gruncie nie pozostawały odciski, kiedy jednak rzuciłem okiem na drugą stronę, porosła trawą bawołą, zauważyłem kilka śladów nóg ludzkich oraz dwa długie pasy, jak gdyby ciągnięto człowieka, którego nogi włókły się po ziemi. W tym miejscu było nader niebezpiecznie przechodzić z jednej strony nasypu na drugą. Krew nie wsiąkała jeszcze zupełnie w ziemię, a ślady były tak świeże i dobrze zachowane, że prawdopodobnie morderstwo zostało popełnione niedawno, a mordercy musieli znajdować się jeszcze w pobliżu. Dlatego zsunąłem się z nasypu, cofnąłem się o znaczną przestrzeń i dopiero tam przeczolgalem się przez nasyp na drugą stronę ku wschodowi. Odbyło się to bardzo powoli, gdyż przy wszelkich ruchach i pozycjach ciała musiałem zastosować całą przebiegłość i czętność, aby się nie dać zaskoczyć, gdyby niebezpieczeństwo było blisko. Szczęściem rosły tu gęsto krzaki, a chociaż musiałem ukrywać się starannie za każdym z nich i badać dokładnie wzrokiem następny, zanim się odważyłem przebiec dzielącą je przestrzeń, dostałem się przecież bez wypadku poniżej miejsca, gdzie przedtem zauważyłem krew na nasypie. Naprzeciwko czereśni, pod którymi leżałem zaczajony, rośł krzak oddalony od nich o osiem metrów. Jakkolwiek czereśniowe zarośla przeszkadzały mi w swobodnej obserwacji, i pomimo iż ów krzak był bardzo gęsty, wydało mi się, że widzę pod nim coś, co przypominało kształtem ciało ludzkie. Przedmiot ten bowiem, starannie czymś okryty, tworzył ciemną masę, odbijającą od otaczających go krzaków, przez które dostawało się światło, i miał długość ciała ludzkiego. Czy porzucono tam zamordowanego, czy też był to może jeden z morderców? Postanowiłem odpowiedzieć sobie na to pytanie. Po coż naraziłem się na niebezpieczeństwo? Wszak mogłem zaczekać na Sama, a potem najspokojniej pojechać z nim dalej! Ale preriowy myśliwiec musi wiedzieć, jakiego wroga ma przed sobą, za sobą i obok siebie. Bada on sumiennie najdrobniejszą okoliczność, gdyż znamość jej zwiększa jego własne bezpieczeństwo, choć nie przyszłoby to – być może – na myśl najbystrejszemu nawet uczonemu i profesorowi. Myśliwiec preriowy wyciąga wnioski nawet z najmniej ważnych szczegółów, które dla człowieka niewtajemniczonego nie mają żadnego znaczenia. Kto inny śmiałby się nawet może z tych wniosków, tymczasem one często okazują się słuszne. I oto jednego dnia przebywa westman na swym mustangu czterdzieści i pięćdziesiąt mil angielskich, a w ciągu następnego posuwa się naprzód zaledwie o pół mili, ponieważ musi dobrze zbadać, czy może uczynić krok dalej. Jeśli zaś sam z takiej ostrożności nie korzysta, to może swoim doświadczeniem przysłużyć się innym, może im dobrze poradzić, ostrzec ich i udzielić potrzebnych wyjaśnień. Oprócz tego tkwi w każdym człowieku chęć upewnienia się, jakie niebezpieczeństwo mu zagraża, i chęć przeciwdziałania ze wszystkich sił wszelkiemu zлу, pomijając już urok, jaki na każdą naturę wywiera śmiałe przedsięwzięcie. Wziąłem leżącą nie opodal gałąź, założyłem na nią kapelusz i wywołując naumyślnie szeslest, wysunąłem ją z krzaka czerśni. Z przeciwnej strony musiało to wyglądać tak, jakby ktoś usiłował się przedrzeć przez krzak. Po tamtej stronie nic się jednak nie poruszyło. Albo nie było tam żadnego nieprzyjaciela, albo miałem do czynienia z kimś zbyt przebiegłym i doświadczonym na to, żeby się dać wziąć na taki fortel. Postanowiłem odważyć się na wszystko. Zsunąłem się z powrotem i skręciłem w bok. Dwoma skokami przebiegłem wolną przestrzeń i z nożem, gotowym do pchnięcia, wpadłem w zarosła. Pod połamanymi gałęziami leżał człowiek – wyczułem to od razu – ale był nieżywy. Podniosłem w górę gałęzie i ujrzałem zmienioną okropnie twarz. Był to biały, którego oskalpowano. W plecach tkwiło mu zaopatrzone w haczyki ostrze ułamanej strzały. Nie ulegało wątpliwości, że morderstwo popełnili Indianie znajdujący się na ścieżce wojennej. Świadczyły o tym owe zakrzywione haczyki. Czy oddali się, czy też zatrzymali się jeszcze w pobliżu? Musiałem się o tym koniecznie dowiedzieć. Ślady ich widać było stąd wyraźnie – prowadziły z nasypu kolejowego na prerię. Poszedłem za tymi ślädami od krzaka do krzaka, przygotowany na to, że w każdej chwili dostanę strzałę lub będę musiał użyć noża. Ślady świadczyły, że było to dwóch mężczyzn i dwóch młodzieńców. Podczas gdy ja posuwałem się naprzód tylko na końcach palców rąk i nóg, co wymaga wielkiej wprawy i niezwykłej siły, oni nie starali się ukryć swego tropu, jak gdyby czuli się tutaj zupełnie bezpiecznie. Wiatr wiał z południowego wschodu, a więc z tej strony, w którą zdążałem. Toteż nie przestraszyłem się zbytnio usłyszawszy parskanie konia, gdyż nie mógł mnie zwietrzyć. Począłem się dalej i znalazłem się wreszcie u celu, to znaczy: zobaczyłem dość, aby się cofnąć. Przede mną stało w zarosłach sześćdziesiąt koni, z wyjątkiem dwóch wszystkie miały uprząż założoną na sposób indiański. Siodła były pozdejmowane, prawdopodobnie służyły w obozie za siedzenia lub poduszki pod głowę. Zwierzęta strzegło tylko dwóch ludzi. Jeden z nich, młody jeszcze, miał na nogach buty z grubej skóry, które były prawdopodobnie własnością zamordowanego, znalazłem go bowiem prawie bez ubrania. Rzeczy jego rozdzielił mordercy pomiędzy siebie. Ten młodzik musiał zatem należeć do owych czterech ludzi, których trop przyprowadził mnie tutaj. Indianin obcuję często z białymi, którzy nie rozumieją jego mowy. Z tego powodu wyrobił się między czerwonoskórymi a „bladymi twarzami” język mimiczny, a każdy, kto wyrusza na Dziki Zachód, musi rozumieć jego znaki i ich znaczenie. Wobec żywości temperamentów i podniecających okoliczności często się tak dzieje, że ktoś posługując się mową wzmacnia ją mimo woli gestami, których znaczenie jest potwierdzeniem wypowiadanych słów. Obaj wartownicy mówili o czymś, co ich bardzo żywo interesowało, gdyż, sądząc, że nikt ich nie widzi, gestykulowali w sposób, który ściągnąłby na nich zapewne naganę starych, poważnych wojowników. Pokazywali na zachód i naśladowali gestami ogień i konia, co oznaczało lokomotywę, zwaną przez Indian koniem ognistym, uderzali łukami o ziemię, jak gdyby rąbali lub bili młotem, mierzyli jak podczas strzelania, wykonywali ruchy naśladujące pchnięcie nożem i rzut tomahawkiem. To mi wystarczyło, cofnąłem się więc niezwłocznie, starając się zatrzeć za sobą ślady. Z tego też powodu upłynęło wiele czasu, zanim dostałem się do swego konia. Znalazł on tymczasem towarzysza, gdyż obok pasła się klacz Sama, który leżał sobie wygodnie w krzakach i żuł potężny kęs suszonego mięsa. – Ilu ich jest, Charley? – zapytał mnie. – Kogo? – Indian. – A wy skąd o nich wiecie? – Stary Sans-ear wydaje się wam teraz greenhornem, jak wy jemu poprzednio. Mylicie się jednak grubo, hi, hi, hi! Był to półgłośny śmiech, świadczący o pewności siebie, jaki już raz u niego słyszałem. Sans-ear śmiał się tak, ilekroć czuł swoją przewagę. Pod tym względem był także podobny do Sama Hawkensa, który również wybuchał takim śmiechem. – Pod jakim względem się mylę, Samie? – Czy trzeba wam to dopiero mówić? Co byście zrobili, gdybyście, przyszedłszy tutaj, znaleźli obok konia ten młot zamiast przyjaciela? – Zaczekałbym, dopóki by nie wrócił. – Naprawdę? Niechętnie bym w to uwierzył, na przykład. Nie było was, kiedy nadszedłem. Ponieważ mogło się wam stać coś złego, przeto puściłem się za wami. – Ja jednak mogłem zajmować się czymś, w czym wasza obecność tylko by mi przeszkodziła. Zresztą Old Shatterhand nie przedsiębiere niczego bez nieodzownej ostrożności. Jak daleko byliście za mną? – Najpierw tu, potem tam, z tej i z tamtej strony, a wreszcie koło tego biedaka, którego zdmuchnęli czerwonoskórzy. Mogłem się poruszać szybko, gdyż wiedziałem, że jesteście przede mną. Ujrzałszy zabitego, pomyślałem, że pewnie poszliście na zwiady, i wróciłem tu, gdzie, na przykład, czekałem na was spokojnie. A zatem ilu jest Indian? – Może sześćdziesięciu. – Popatrzcie! A więc to oddział, którego trop wczoraj widziałem. Czy są na ścieżce wojennej? – Tak. – Czy obóz założyli na krótko? – Pozdejmowali siodła. – Do pioruna! W takim razie postanowili pewnie coś tutaj zrobić. Czy nie zauważyliście niczego? – Chcą, jak mi się zdaje, wyrwać szyny, aby pociąg uległ katastrofie, a potem mają zamiar go ograbić. – Czyście zwariowali, Charley? To byłoby straszne niebezpieczeństwo dla kolejarzy razem z ich podróżnymi. Skądże wy o tym wiecie? – Podsłuchałem ich. – A rozumiecie narzecze Ogellallajów? – Tak, ale tym razem nie było to potrzebne, gdyż warta przy koniach rozmawiała wyraźną mimiką. – Taka mimika czasami zawodzi. Opiszcie mi ją. Uczyniłem to. Mały myśliwiec zerwał się z ziemi, lecz wnet pohamował się i usiadł z powrotem. – A więc zrozumieлиście dobrze. Musimy wobec tego ruszyć na pomoc pociągowi. Nie wolno nam jednak zbytnio się spieszyć, gdyż nad tak poważnymi rzeczami należy się spokonie zastanowić i naradzić. A więc sześćdziesięciu? U mnie na kolbie zmieści się jeszcze najwyżej dziesięć karbów. Gdzie potem będę, nacinał? Pomimo poważnej sytuacji omal nie roześmiałem się głośno. Ten mały człowiek miał przed sobą sześćdziesięciu Indian i zamiast się bać ich przewagi liczebnej, troszczył się o miejsce na nacięcia na swej kolbie. – Iluż zamierzacie położyć trupem? – spytałem. – Tego sam jeszcze nie wiem, na przykład, chyba najwyżej dwóch czy trzech, gdyż na widok dwudziestu lub trzydziestu białych reszta ucieknie. Sam brał więc w rachubę to samo, co ja: liczył, że przyłączy się do nas personel kolejowy i podróżni. – Najważniejsze – zauważyłem – żebyśmy odgadli, na który pociąg chcą napaść. Byłoby źle, gdybyśmy obrali fałszywy kierunek. – Z waszego sprawozdania wynika, że mają na myśli pociąg z Mountain, nadchodzący z zachodu i… to mnie dziwi. Pociąg ze wschodu wiezie zawsze więcej towarów i rzeczy przedstawiających wartość dla Indian. Nie pozostaje nam nic innego, jak rozdzielić się: jeden z nas pójdzie na wschód, a drugi na zachód. – Musimy to istotnie zrobić, jeśli nie uda nam się zdobyć pewności. Gdybyśmy tak mogli się dowiedzieć, skąd i kiedy przejeżdżają tedy pociągi! – Kto to może wiedzieć! Jak długo żyję, nie siedziałem jeszcze w tym, co się nazywa wagonem, gdzie człowiek ze strachu nie wie, jak nogi ulożyć. Ja lubię prerię i moją Tony. Czy nie spotkaliście jeszcze Indian przy robocie? – Nie. Widziałem tylko konie. Z tego wszystkiego należy jednak wnosić, że Indianie wiedzą, kiedy pociąg nadejdzie, i zdaje się, że nie zabiorą się do roboty przed nocą. Do zmroku brakuje jeszcze najwyżej pół godziny. Potem podkradniemy się do nich i zdobędziemy potrzebne nam wiadomości. – Well! Niech i tak będzie! – Ale w takim razie trzeba, żeby jeden z nas zajął stanowisko tu, na nasypie. Czerwonoskórym może strzelić do głowy, żeby zabrać się do rzeczy z drugiej strony. Sądzę jednak, że wyrwą szyny z naszej strony, ponieważ muszą urządzić miejsce ataku między pociągiem a sobą. – To niekoniecznie, Charley! Przypatrzcie się mojej Tony! Nie przywiązuje jej nigdy ani nie pętam, ale to sławnie mądre bydło ma węch, któremu mogę zaufać. Czy widzieliście kiedy konia, który by nie parskał skoro zwietrzy nieprzyjaciela? – Nie. – No, to patrzcie na jedyny wyjątek pod tym względem, na moją Tony. Parskanie ostrzega wprawdzie pana, lecz równocześnie zdradza, gdzie jest jeździec i koń, oraz to, że jeździec został ostrzeżony. Toteż oduczyłem moją Tony parskania, a mądre zwierzę mnie pojęło. Puszczam ją zawsze wolno na paszę, a ona, skoro tylko zwietrzy nieprzyjaciela, przychodzi do mnie i trąca mnie pyskiem. – A jeśli nic nie zauważy? – Pshaw! Wiatr wieje prosto od Indian. Możecie mnie zastrzelić na miejscu, jeśli Tony nie wywieszy każdego czerwonoskórego na tysiąc kroków. Zresztą te draby mają oczy jak orły i mogą was zauważyć z daleka, nawet gdy się położycie na torze. Zostańcie więc spokojnie tutaj, Charley! – Dobrze. Zaufam raz waszej Tony tak samo jak wy. Znam ją dopiero od niedawna, ale przekonałem się już prawie, że ona nigdy nie zawodzi. Wyjąłem cygaro własnego wyrobu i zapaliłem. Sam rozwarł oczy, jak mógł najszerzej, potem usta, nozdrza zaś rozszerzyły mu się i wciągnęły pożądliwie woń ziela, a na twarzy jego odmalował się zachwyt. Westman nie często kosztuje dobrego tytoniu, a paleniu oddaje się zazwyczaj namiętnie. – Cudowne!... Charley!... Czy to być może, że macie cygara? – Oczywiście! Mam jeszcze tuzin. Cheecie zapalić! – Dawajcie! Jesteście zuch, dla którego należy mieć całą dynię⁴ szacunku! Zapalił podane mu cygaro, połknął indiańskim zwyczajem dym z kilku pociągnięć i wydmuchnął go potem z żołądka. Twarz miał przy tym tak rozanieloną, jakby się dostał do siódmego nieba Mahometa. – Precz z troskami! A to dopiero przyjemność! Czy mam zgadnąć, jaka to marka, Charley? – No, zgadnijcie. Jesteście znawcą? – Właśnie. – No? – Goosefoot z Wirginii lub Marylandu! – Nie. – Co! Wobec tego pomyliłem się pierwszy raz. To goosefoot, bo znam ten smak i ten zapach. – Nie. – W takim razie to brazylijskie legittimo. – Również nie. – Curassao z Bahii? – Znowu nie. – No, a cóż? – Przypatrzcie się cygara. Wyjąłem nowe cygaro, rozwinałem je i podałem mu środek i liść do owijania. – Czy zwariowaliście, Charley? Rujnujecie takie cygaro! Każdy traper ofiaruje wam za to, zwłaszcza gdy długo nie palili, pięć do ośmiu skórek bobrowych! – Za dwa lub trzy dni dostanę nowe. – Za trzy dni? Nowe? Skądże? – Z mojej fabryki. – Co? Wy macie fabrykę cygar? – Tak. – Gdzie? – Tam – rzekłem wskazując na mego mustanga. – Charley, proszę was, strójcie ze mnie żarty tylko wtedy, kiedy są coś warte, na przykład! – To nie żart, lecz prawda. – Gdybyscie nie byli Old Shatterhandem, pomyślałbym naprawdę, że macie w głowie cze- goś za dużo albo za mało! – Przypatrzcie się najpierw tytoniowi! Sam Hawerfield zabrął się troskliwie do badania. – Nie znam go, ale dobry, bardzo dobry. – Teraz pokażę wam moją fabrykę. Podszedłem do mustanga, rozluźniłem siodło i wydo-byłem spod niego małą poduszkę, którą rozwiniąłem. – Siegnijcie tam! Sam wyciągnął garść liści. – Charley! Nie róbcie ze mnie błazna. To są przecież liście czereśni i lentysków! – Słusznie! Dodajcie do tego trochę dzikich konopi, a liść zewnętrzny pochodzi z rośliny, którą wy tu nazywacie verhally. Ta poduszka jest rzeczywiście moją fabryką tytoniu. Ilekroć znajdę jeden z gatunków tych liści, zbieram tyle, ile mi potrzeba, wkładam do poduszki i wsuwam ją pod siodło. Powstaje ciepło, liście zaczynają fermentować i oto cała moja sztuka. --- ⁴ traperskie określenie na „bardzo wiele” – Trudno uwierzyć! – A jednak to prawda! Takie cygaro jest wprawdzie tylko nędzną namiastką i nawet palacz z podniebieniem jak skóra bawola pociągnie najwyżej raz i wyrzuci je potem, lecz pobiegając sobie parę lat po prerii i zapalcie potem coś takiego, a wyda wam się, że to goosefoot. Sprawdziliście to przecież na własnym przykładzie! – Charley, rośniecie w moich oczach! – Tylko nie zdradźcie tego, gdy znajdziecie się między ludźmi, którzy nie znają jeszcze Zachodu! Uważałyby was za Tunguza, Kirgiza lub Ostiaka z natartymi dziegieciem i smołą narzędziami smaku i powonienia! – Tunguz czy Ostiak, wszystko mi jedno, jeśli tylko cygaro smakuje. Zresztą nie wiem nawet, gdzie można znaleźć ludzi tego rodzaju. Ujawnienie mej tajemnicy nie popsuło mu bynajmniej smaku, przeciwnie, wypalił cygaro do końca, a wyrzucił tylko mały niedopałek, którego nie mógł już utrzymać w ustach. Tymczasem słońce pochylało się i zmrok już zaczął zapadać, a niebawem zrobilo się tak ciemno, że mogliśmy przystąpić do wykonania naszego zamiaru. – Czy teraz? – zapytał Sam. – Tak. – W jaki sposób? – Dojdziemy razem do koni czerwonoskórych, tam się rozdzielimy, zakradniemy się pod obóz, a potem znów się za nim spotkamy. – Dobrze, a gdyby nas coś zmusiło do ucieczki, gdybyśmy się nawzajem stracili z oczu, to jeździmy się znowu nad wodą prosto stąd na południe. Dziewiczy las, spływający z gór, wysuwa tam na prerię najdalszą swą odnogę. Dwie mile od końca odnogi, na południowym skraju puszczy jest coś w rodzaju preriowej zatoki, gdzie się łatwo odszukamy. – Dobrze! A więc naprzód! Nie zdawało mi się prawdopodobnym, żeby nas miano rozdzielić, należało się jednak przygotować na wszelki wypadek. Wyruszyliśmy w drogę. Było już tak ciemno, że mogliśmy bezpiecznie przejść wyprostowani przez tor. Potem skierowaliśmy się na lewo i poszliśmy wzdłuż nasypu, trzymając w ręku noże na wypadek spotkania z wrogiem. Na prerii oko przyzwyczaja się bardzo prędko do ciemności; poznałibyśmy każdego Indianina na odległość kilku kroków. Obok zwłok zabitego białego dostaliśmy się na miejsce, gdzie przedtem stały konie. Były tam jeszcze dotychczas. – Wy w prawo, a ja w lewo – szepnął Sam i odczołgał się cicho ode mnie. Okrażyłem łukiem konie i znalazłem się w miejscu wolnym od zarośli, gdzie leżały ciemne postacie Indian. Nie rozmiecieli ognia i zachowywali się tak cicho, że można było słyszeć szeslest chrząszcza w trawie. Nieco opodal ujrzałem trzy postacie siedzące i zajęte rozmową. Zacząłem się skradać ku nim możliwie najostrożniej. Kiedy znalazłem się zaledwie o sześć kroków za nimi, w jednym z nich poznałem ku mojemu zdumieniu – białego. Co go łączyło z Indianami? Jeńcem ich nie był. To było jasne od razu. Może był to jeden z owych preriowych włóczęgów, którzy przystają bądź do czerwonoskórych, bądź do białych zależnie od tego, jak odpowiadają to ich rozbojniczym zamiarom. Mógł to być także jeden z owych białych myśliwców, którzy dostawshy się do niewoli, ocalają swoje życie w ten sposób, że biorą sobie za żonę indiańską dziewczynę i należą polem do szczepu. Ale wówczas jego ubranie, które dobrze widziałem mimo ciemności, miałoby bardziej indiański kroj. Dwaj pozostali byli wodzami, na co wskazywały pióra przymocowane do wysoko podniesionego wezła włosów. Zeszli się tu zatem wojownicy dwóch różnych plemion lub wsi. Wszyscy trzej siedzieli na skraju wolnego placu, tuż pod krzakiem, do którego się właśnie zbliżyłem, by podsłuchać choć kilka słów z ich rozmowy. Przysunąłem się do nich i położyłem się tak blisko, że mogłem ich prawie dosięgnąć ręką. W ich rozmowie nastąpiła widocznie przerwa. Milczeni przez kilka minut, po czym jeden z wodzów zapytał myśliwca żargonem składającym się ze słów angielskich i indiańskich, jakim się posługuje Indianin w stosunkach z białymi: – Czy mój biały brat wie, że właśnie tym najbliższym koniem ognistym nadejdzie mnóstwo złota? – Wiem o tym – odrzekł zapytany. – A kto mu to powiedział? – Jeden z ludzi mieszkających w stajni konia ognistego. – Czy złoto przywiozą z kraju Wajkurów⁵? – Tak. – I oddadzą ojcu bladych twarzy⁶, który z niego chce zrobić dolary? – Tak jest. – Ojciec bladych twarzy nie dostanie z tego złota nawet tyle, ile potrzeba na pół pensa! Czy dużo mężczyzn pojedzie na koniu ognistym? – Tego nie wiem, ale żeby ich było nawet jak najwięcej, mój czerwony brat i tak pobije ich wszystkich przy pomocy swoich dzielnych wojowników. – Wojownicy Ogellallajów przyniosą do domu dużo skalpów, a ich żony i córki zatańczą z radości. Czy jeździecy konia ognistego będą mieli ze sobą dużo rzeczy, które by się przydały czerwonym wojownikom? Ubrania, roń? – Wszystko to i wiele jeszcze innych rzeczy. Ale czy czerwoni wojownicy dadzą białemu bratu to, co mu przyrzekli? – Mój biały brat otrzyma całe złoto i srebro, które przywiezie koń ognisty. My się tego rzekamy, bo w naszych górach jest więcej nuggetów, niż potrzebujemy. Ka-wo-mien, wódz Ogellallajów – wskazał przy tym ręką na siebie – poznał swego czasu rozumną i mężną bladą twarz, która powiedziała, że złoto jest to śmiercionośny pył, stworzony przez zlego ducha ziemi po to, by czynić ludzi złodziejami i mordercami. – Ta blada twarz była strasznie głupia. Jak jej na imię? – To nie był wcale głupiec, lecz bardzo mądry, waleczny wojownik. Synowie Ogellallajów byli nad wodami Broad Fork, skąd chcieli przynieść skalpy kilku traperów, którzy na ich terytorium złowili mnóstwo bobrów. Między traperami znajdował się pewien biały, którego wszyscy uważali za głupca, ponieważ przybył tylko po to, aby zbierać chrząszcze i rośliny oraz przypatrzeć się sawannom. Ale w jego głowie mieszkała madrość, a w jego ramieniu siła. Strzelba jego nigdy nie chybiała, a nóż jego nie obawiał się szarego niedźwiedzia z Gór Skalistych. Ów mądry biały chciał swoim braciom dać rozum przeciwko czerwonym mężom, lecz biali wyśmiali go. Dlatego zginęli wszyscy, a skalpy ich zdobią do dzisiaj wigwamy Ogellallajów. On nie opuścił swych białych braci w ich nieszczęściu i położył trupem wielu czerwonych mężów, którzy jednak, jako znacznie liczniejsi, powalili go, chociaż stał jak dąb leśny, druzgocący wszystko, gdy pada pod siekierą drwala. Pojmano go i zaprowadzono do wsi Ogellallajów. Nie zabito go tu jednak, ponieważ był odważnym wojownikiem i niejedna dziewczyna z czerwonego narodu pragnęła jako skwaw pójść do jego wigwamu. Największy wódz Ogellallajów, Ma-ti-ru, gotów był oddać mu swą córkę i jej wigwam, lecz on pogardził kwiatem prerii, porwał konia wodza, wykradł swoją broń, zabił kilku wojowników i umknął. – Kiedy się to stało? --- ⁵ kraj Wajkurów (ind.) – Kalifornia ⁶ ojciec bladych twarzy – prezydent Stanów Zjednoczonych – Słońce zwyciężyło od tego czasu cztery zimy. – A jak się nazywał ten biały? – Pięść jego była jak łapa niedźwiedzia. Gołą ręką roztrząskał wiele czaszek czerwonych mężów, a wiele także i białych, dlatego nazywali go biali myśliwi Old Shatterhand. Była to rzeczywiście jedna z moich dawniejszych przygód, o której przypomniał mi teraz Ka-wo-mien. Poznałem go dopiero w tej chwili, jak również siedzącego obok niego Ma-ti-ru, który mnie kiedyś wziął do niewoli. Opowiadający mówił prawdę, musiałem mu tylko w duchu zarzucić to, że o mojej osobie wyrażał się zbyt pochlebnie. – Old Shatterhand? Ja go znam! – odrzekł biały. – Znajdował się swojego czasu w kryjówce Old Firehanda, kiedy wraz z kilku dzielnymi towarzyszami napadłem na nich, aby im zabrać skórki wydr i bobrów. Umknąłem wówczas tylko z dwoma ludźmi, dlatego bardzo życzyłbym sobie spotkać się jeszcze z tym łotrem. Zwrócilibym mu kapitał z obfitym procentem! Tego również poznalem. Był to herszt bushheaderów$^7$, którzy uderzyli na nas nad południowym Saskaczawanem, gdzie jednak dostali taką odprawę, że tylko trzech z nich z życiem uszło. Był to więc jeden z owych rozbójników preriowych, których należy się obawiać bardziej niż najdzikszych Indian, ponieważ łączą w sobie wady obu ras w zdwojonej mierze. Ma-ti-ru, który milczał dotychczas, podniósł rękę i powiedział: – Biada mu, jeśli jeszcze raz wpadnie w ręce czerwonych mężów! Przywiążą go do pala, a Ma-ti-ru odejmie mu każdy miesięń od kości. On zabił wojowników Ogellallajów, porwał najlepszego konia wodzowi i odepchnął od siebie serce najpiękniejszej z córek sawannów! Gdyby ci trzej ludzie wiedzieli, że ten, przeciwko któremu miotali takie groźby, leżał za nimi zaledwie o kilka piedzieli! – Czerwoni mężowie nie zobaczą go już nigdy, ponieważ wyjechał daleko za morze do kraju, gdzie słońce pali jak ogień, gdzie piasek jest większy niż na sawannach gdzie ryczy lew, a mężowie mogą mieć po kilka żon. Siedząc u ognisk obozowych, wspominałem nieraz przy sposobności, że zamierzam zwiedzić Saharę. Dokonałem tego i oto teraz podczas wyprawy na prerie dowiedziałem się ku mojemu zdumieniu, że wieści o tym dotarły aż do Indian. Tutaj, z nożem w ręku, udało mi się przedżej zostać znanym człowiekiem aniżeli w kraju za pomocą pióra. – On powróci – rzekł Ma-ti-ru. – Kto przesiąknął tchnieniem prerii, ten zatęskni do niej, dopóki Wielki Duch życia mu nie odbierze! Pod tym względem czerwony wódz miał słuszność. Jak góral tęskni na dolinach za górami, a żeglarz nie może rozstać się z morzem, tak samo dzieje się z każdym, kogo raz weźmie w swoje objęcia – preria. Nic więc dziwnego, że i ja na nią wróciłem. Wtem Ka-wo-mien wskazał na niebo. – Niech mój biały brat spojrzysz na gwiazdy! Czas już udać się na drogę konia ognistego. Czy żelazne ręce, odebrane białemu słudze konia przez moich wojowników, są dość silne do przerwania jego drogi? To pytanie wyjaśniło mi, kim był zamordowany. Niewątpliwie był to dróżnik kolejowy, który dla zbadania toru szedł wzdłuż jego trasy z narzędziami, określonymi przez wodza jako „żelazne ręce”. – Są silniejsze od rąk dwudziestu czerwonych mężów – odrzekł biały. – A czy mój biały brat umie się z nimi obchodzić? – Tak. Niechaj czerwoni bracia pójdą za mną! Za godzinę nadejdzie pociąg. Ale niechaj moi bracia zważą raz jeszcze, że wszystko złoto i srebro będzie należeć do mnie. --- $^7$ bushhead (ang.) – bandyta, rozbójnik – Ma-ti-ru nigdy nie kłamie! – zapewnił dumnie wódz powstając z miejsca. – Zloto jest twoje, a wszystko inne wraz ze skalpami białych twarzy stanie się własnością walecznych wojowników Ogellallajów. – A wy mi dacie muły, które poniosą moje złoto, i ludzi, pod których osłoną udam się nad Canadian. – Dostaniesz muły, a wojownicy Ogellallajów będą ci towarzyszyć aż do granic kraju Aztlan$^8$. Jeśli zaś koń ognisty przynieście dużo rzeczy, które spodobają się Ka-wo-mienowi i Ma-ti-ru, to zaprowadzą cię oni jeszcze dalej – aż do miasta Aztlan, gdzie, jak mówileś, czeka na ciebie twój syn. Rzekłszy to wydał okrzyk, na który zerwali się Indianie. Wobec tego zacząłem się cofać. Niedaleko od miejsca, na którym leżałem, usłyszałem ledwo dosłyszalny szmer, jak gdyby lekki wiatr musnął trawę. – Samie! Tchnąłem raczej, aniżeli wymówiłem to słowo, mimo to uniosła się w odległości kilku kroków mała figurka mego towarzysza. Trwało to jednak tylko mgnienie oka, po czym równie cicho zabrzmiało: – Charley! Poczolgalem się do niego. – Coście widzieli? – zapytałem go. – Niewiele, Indian, podobnie jak i wy. – A słyszeliście? – Nic, ani słowa, a wy? – Bardzo wiele. Ale chodźcie! Oni wyruszają w każdym razie na zachód, musimy więc się spieszyć, żebyśmy się dostali na czas do naszych koni. Pomknąłem naprzód, a on za mną. Dotarliśmy do toru kolejowego, przeszliśmy przez nasyp na drugą stronę, gdzie zatrzymaliśmy się na chwilę. – Samie, pójdźcie do koni i pojedźcie z pół mili wzdłuż toru, a tam zaczekajcie na mnie. Nie chciałbym opuścić Indian, dopóki nie zorientuję się dokładnie w sytuacji. – A czy nie mógłbym ja wziąć tego na siebie? Wyście już tyle wyszpiegowali, że muszę się wstydzić, iż nic nie zrobiłem. – To nie może być, Samie! Mój mustang was posłucha, a wasza Tony nie dałaby mi się ruszyć z miejsca. – W tym macie, na przykład, wielką słuszność, Charley. Postąpię zatem wedle waszej wskazówki. Po tych słowach poszedł wyprostowany swoją drogą, nie troscząc się oczywiście w ciemności o ślady. Ledwie zniknął mi z oczu, ujrzałem, leżąc po tej stronie nasypu, Indian przemykających się szybko jeden po drugim. Udałem się za nimi w ten sposób, że posuwałem się ciągle równolegle z nimi. Niedaleko miejsca gdzie znalazłem młot, zatrzymali się i zaczęli piąć się na wał. Wtedy cofnąłem się w zarosła i wkrótce doszedł moich uszu odgłos uderzeń młota. Widocznie więc bushheader zabrał się na dobre do dziela i zaczął odebranymi dróżnikowi narzędziami odrywać szyny od podkładów. Nadszedł już czas i dla mnie. Opuściłem przypuszczalny teren bitwy i pospieszyłem naprzód. W pięć minut potem dogoniłem Sama. – Pracują nad szynam? – spytał mnie. – Tak. – Słyszałem to. Jeśli się przyłoży ucho do szyny, słyszy się, na przykład, każde uderzenie młota. --- $^8$ Aztlan (ind.) – Meksyk – Teraz naprzód, Samie! Za trzy kwadransy nadejdzie pociąg, musimy się do niego dostać, zanim Indianie zdolają zobaczyć światła. – Słuchajcie, Charley, ja nie pójdę z wami! – Dlaczego? – Jeśli obaj opuścimy to miejsce, to za dużo cennego czasu stracimy na nowe zwiady. Jeśli zaś ja wrócę do Indian, żeby ich śledzić, to powiadomię was dokładnie o wszystkim, gdy do mnie wrócicie. – To prawda! A wasza Tony? – Zaczeka na mnie tutaj. – Dobrze! Wiem, że niczego nie popsujecie. – Możecie mi pod tym -względem zaufać. A więc wynosicie się, Charley! Znajdziecie mnie potem tutaj. Dosiadłem konia i pojechałem naprzeciw pociągu tak szybko, jak na to pozwalała ciemność. Należało dotrzeć doń w takiej odległości, aby Indianie nie zauważyli, że się zatrzymał. Noc rozjaśniła się coraz bardziej. Wschodziły gwiazdy rzucając na prerię tyle łagodnego światła, że na kilka długości konia można było wszystko dokładnie rozróżnić. Z tego też powodu wzmagała się z każdym krokiem szybkość mojej jazdy, nie przerywanej żadną przeszkodą na przestrzeni może trzech mil angielskich. W tej odległości od Indian zatrzymałem się, zsiadłem z konia, przywiązałem go i spętałem mu przednie nogi, gdyż hałas, spowodowany przez zbliżający się pociąg, mógł go spłoszyć i skłonić do ucieczki. Następnie nazbierałem, ile tylko mogłem, zeszlej trawy i położyłem na nią trochę chrustu. Potem sporządziłem także pochodnię, przywiązawszy wiązkę trawy do kija, wyłamanego z zarośli. Tak przygotowany do zatrzymała pociągu, pościeliłem derkę na torze, usiadłem na niej i przykładałem co chwila ucho do szyn lub podnosilem się, aby spoglądać w stronę, z której miał nadjeść pociąg. Już może po dziesięciu minutach czekania usłyszałem lekki turkot, który wzmagał się z każdą sekundą, potem spostrzegłem w dali mały, jasny punkt, wychylający się spomiędzy gwiazd na widnokregu. Nie mogła to być jednak gwiazda, gdyż punkt powiększał się uderzając i zbliżał szybko. To nadchodził pociąg. Wkrótce światło rozdzieliło się na dwa punkty. Teraz należało wziąć się do dzieła. Zapaliłem prędko kupę chrustu, który buchnął od razu w górę tak wysokim płomieniem, że musiano ogień zobaczyć z pociągu. Turkot wzmagał się ciągle. Wkrótce zobaczyłem klin świetlny, wywołany przez obydwie latarnie, którym lokomotywa rozbiijała ciemności. Za chwilę pociąg mógł przelecieć obok mnie. Wobec tego zapaliłem pochodnię i wywijając nią nad głową z całych sił, zacząłem biec na spotkanie pociągu. Maszynista poznał, że chcę pociąg zatrzymać, bo wkrótce zabrzmiały trzy przeraźliwe gwizdy jeden po drugim. W ślad za tym hamulce przywarły ze zgrzytem do kół, a powietrze napełnił rozdzierający uszy huk, turkot, syk i loskot, po czym lokomotywa stanęła jak wryta tam, gdzie płonęło ognisko. Maszynista wychylił się ku mnie i zapytał: – Halo, człowieku! Co to za znaki? Czy chcecie wsiąść do pociągu? – Nie, sir. Ośmielibyśmy się właśnie prosić was o coś przeciwnego. Wysiadajcie! – Ani myśle! – A jednak musicie to uczynić, gdyż na przedzie są Indianie, którzy zerwali szyny. – Co? Indianie? Tam do diabla! Czy mówicie prawdę, człowieku? – Nie mam powodu klamać. – Co się stało? – spytał teraz także konduktor, który wysiadł i podszedł do mnie. – Podobno czerwonoskórzy są przed nami– odpowiedział mu maszynista. – Naprawdę? Czy widzieliście ich? – Widziałem i podsłuchalem. To Ogellallajowie. – To najgorsi ze wszystkich! Ilu ich było? – Około sześćdziesięciu. – A do kata! Już trzeci raz w tym roku te draby napadają na pociąg, ale my ich pięknie odeślemy do domu, Już dawno pragnę znaleźć sposobność, by dać im trochę po łapach. Jak daleko stąd się znajdują? – O jakieś trzy mile. – W takim razie zakryjcie światła, maszynisto! Te hultaje mają bystre oczy. Słuchajcie, master, jestem wam niewymownie wdzięczny za to, żeście nas ostrzegli. Jesteście z prerii, jak świadeczy wasze ubranie? – Coś w tym rodzaju. Mam ze sobą jeszcze jednego towarzysza, który uważa na Indian, zanim my nie przybędziemy. – To rozumnie z waszej strony. Miejsca, ludzie! Nie grozi nam żadne nieszczęście, przeciwnie – zapowiada się nawet przyjemność. Z najbliższego wozu usłyszano naszą rozmowę i natychmiast pootwierano wszystkie drzwi. Podróżni powyskakiwali i cisnęli się, zasypując nas okrzykami i zapytaniami. Dopiero po napomnieniu konduktora zapanował jaki taki spokój, – Czy wiecie złoto i srebro? – zapytałem konduktora. – Kto to powiedział? – Indianie. Dowodzi nimi biały bushheader, któremu czerwonoskórzy obiecali wszystek kruszce jako udział w zdobyczy, a resztę wraz ze skalpami mają wziąć sami. – Ach! Skąd ten lajdak mógł się dowiedzieć, jaki mamy ładunek? – Zdaje się, że od jakiegoś urzędnika, chociaż nie wiem, w jaki sposób. – Już my to z niego wydobędziemy, byleśmy go tylko dostali żywcem w swoje ręce, czego sobie bardzo życzę. Ale podajcie, master, swoje szanowne nazwisko, ażebyśmy wiedzieli, jak do was mówić. – Mój towarzysz nazywa się Sans-ear, a ja... – Sans-ear? Do stu piorunów, to tegi zuch, który w tej sprawie potrafi zdziałać tyle, co tuzin innych! A wy? – Mnie na prerii nazywają Old Shatterhand. – Old Shatterhand, którego przed trzema miesiącami ścigało w Montanie przeszło stu Siuksów, który całą przestrzeń od Śnieżnej Góry aż do fortu Union po Yellow Stone przebiegł na nartach w przeciągu trzech dni? – Tak. – Sir, słyszałem o was niejedno i cieszę się, że was dzisiaj spotykam! Ale to szczególne! Czy nie ocaliliście już swego czasu pociągu, który chciał zniszczyć Paranoh, biały wódz Siuksów? – Ocaliłem rzeczywiście. Był ze mną wtedy Winnetou, wódz Apaczów – Indianin tak słynny, jak daleko sięga preria. Czas jednak, sir, coś postanowić. Indianie wiedzą dokładnie, kiedy pociąg ma nadejść, i mogliby się czegoś domyślić, gdybyśmy się dłużej ociągali. – Macie słuszność! Przede wszystkim więc trzeba wiedzieć, jakie zajmują stanowiska. Kto chce uderzyć na nieprzyjaciela, musi wiedzieć, co nieprzyjaciel przedsięwziął. – Mówicie jak wielki dowódca, sir. Niestety, nie mogę wam dać odpowiednich wyjaśnień. Chcąc was ostrzec, nie mogę czekać, dopóki Indianie ustawią się do boju. O tym wszystkim dowiemy się od mego towarzysza. Proszę was o to, żebyście coś postanowili, chciałem się tylko dowiedzieć, czy jesteście skłonni podjąć z nimi walkę, czy też nie. — Naturalnie, naturalnie, że ich zaatakuję — odrzekł skwapliwie. — Mam przecież obowiązek popsuć tym ludziom raz na zawsze apetyt na nasze towar. Wy i wasz towarzysz to za mało na sześćdziesięciu Indian, nie powinniście wcale puszczać się na... — Pshaw, sir! — wtrąciłem. — Co nam wolno, a czego nie wolno, to wiemy sami lepiej od innych. Sans-ear zdmuchnął dzisiaj rano w biały dzień czterech czerwonoskórych w przeciagu dwu minut, a ja powiadam, że bez waszej pomocy wyślemy kilka tuzinów Ogellallajów do wiecznych ostępów Wielkiego Ducha. Mniej tu chodzi o liczbę, a więcej o inne rzeczy, które trzeba mieć w pięści i w głowie. Jeśli z mego sztucera wystrzelę w ciemności dwadzieścia pieć razy bez nabijania, to Indianie nie będą wiedzieli, czy mają przeciwko sobie dwóch czy dwudziestu przeciwników. Słuchajcie, ludzie, którzy z was są uzbrojeni? Pytanie to było właściwie zbyteczne. Widziałem, że każdy z tych ludzi miał przy sobie coś na kształt strzelby, lecz konduktor zrobił taką minę, jak gdyby chciał objąć kierownictwo, a do tego nie mogłem dopuścić. Aby poprowadzić nocny atak na Indian, trzeba było umieć trochę więcej aniżeli to, co mógł umieć pracownik kolejowy, choćby nawet uchodził za nie wiem jak dzielnego i odważnego człowieka. Na moje pytanie odpowiedziano powszechnym: „Tak”, a konduktor dodał: — Mam między podróżnymi szesnastu robotników kolejowych, którzy umieją doskonale obchodzić się ze strzelbami i nożami, oraz dwudziestu żołnierzy jadących do fortu Palwieh i uzbrojonych w karabiny, rewolwery i noże. Oprócz tego jest tu jeszcze kilku dzentelmenów, którym będzie przyjemnie poskrobać trochę głębiej pod skórą poczciwych Indian. Hej, kto z nami, ludzie? Wszyscy bez wyjątku zgłosili swą gotowość do akcji, a chociaż niejednemu może brakowało odwagi, godził się mimo to na wszystko, żeby nie uchodzić za tchórz. Tacy ludzie jednak oczywiście nie na wiele by się przydali, dlatego wolalem ich zostawić. Toteż rzekłem: — Słuchajcie, panowie! Jesteście dzielnymi ludźmi, ale sami widzicie, że wszyscy pójść nie mogą. Jest tu kilka dam, których nie wypada zostawić bez opieki. Jeśli nawet zwyciężymy, o czym nie wątpię, to mogłoby się zdarzyć, że zbiegowie, spośród rozgromionych Indian, przechodząc tędy, rzuciliby się na opuszczony pociąg. Dlatego musimy zostawić kilku odważnych ludzi dla ochrony. Kto by się chciał podjąć tego zadania, niech wystąpi! Zgłosilo się ośmiu, którzy gotowi byli bronić pociągu z narażeniem własnego życia. Byli to mężowie trzech obecnych pań oraz pięciu podróżnych, którzy robili na mnie wrażenie, że da-leko lepiej rozumieją się na cenach towarów żelaznych, wina, cygar i konopnego nasienia aniżeli na władaniu nożem. Pierwszym trudno było brać za złe ich postępowanie, bo mieli przede wszystkim obowiązki względem swoich żon. — Pociąg nie może się obejść bez obsługi! Kto tu zostanie? — zapytałem konduktora. — Maszynista z palaczem — brzmiała odpowiedź. — On też może objąć dowództwo nad tymi dzielnymi dzentelmenami. Ja pójdę oczywiście z wami i będę dowodził całym oddziałem. — Dobrze, sir! Byliście już pewnie nieraz na wyprawie przeciw Indianom? — Tu nie potrzeba żadnego przygotowania. Ci Yanbarikowie umieją tylko podstępem napadać na swych przeciwników. W otwartym i regularnym boju szukają zawsze ocalenia w ucieczce. Będziemy mieli łatwą robotę. — Wątpię, sir! To Ogellallajowie, najchciwi krwi ze wszystkich Siuksów, a dowodzą nimi słynni wodzowie Ka-wo-mien i Ma-ti-ru. — Nie chcecie chyba napędzić mi strachu przed nimi? Jest nas tu przeszło czterdziestu mężczyzn, a sprawa bardzo prosta. Kazałem zasłonić światła, aby czerwonoskórzy nie zmiarkowali, że nas ostrzeżono. Teraz jednak zdejmijemy maski, a wy wsiadacie na maszynę i każecie maszynistę dojechać tuż do uszkodzonych szyn. Tam zatrzymamy się, zeskoczymy i wpadniemy na tych opryszków tak, że ani jeden z nich nie ujdzie z życiem. Potem naprawimy tor i będziemy się starali nadrobić tę godzinę zwłoki. – Muszę przyznać, że okazujecie zdolności godne wcale dzielnego pułkownika konnicy, który nie zna większej przyjemności niż traktowanie nieprzyjaciela. Ale tu potrzeba innych warunków! Jeśli wykonacie rzeczywiście swój zamiar, to zapędzicie swoich czterdziestu ludzi na pewną śmierć, a ja ani myślę brać w tym udziału. – Co? Wy nie chcecie nam pomóc? Czy z tchórzostwa, czy też ze złości, że nie odegracie roli dowódcy? – Tchórzstwo? Pshaw! Jeśli naprawdę słyszeliście kiedy o mnie, to fakt, że wymawiacie takie słowa, jest z waszej strony dowodem całkowitego braku rozwagi. Old Shatterhand mógłby mieć ochotę udowodnienia wam pięścią na czaszce, że przynosi zaszczyt swojemu nazwisku. Co zaś do złości, to jest mi obojętne, do kogo będą należały skalpy i pociąg – do was czy do Indian. Ale do skóry na własnej głowie mam wyłączne prawo, postaram się też zachować ją jeszcze przez pewien czas. Dobranoc, moi panowie! Odwróciłem się, aby odejść, lecz konduktor ujął mnie za ramię. – Stop, master! Tak nie można! Ja objałem tutaj naczelne dowództwo i wymagam posłuszeństwa. Nie zostawię pociągu w takim oddaleniu od pola walki, gdyż odpowiadam za każdą stratę. Przeprowadzę więc mój uprzedni plan: wy poprowadzicie pociąg na miejsce, a my nie opuścimy wagonów, dopóki się tam nie dostaniemy. Dobry wódz musi uwzględnić każdą okoliczność, a więc i te, że może przegrać bitwę. W takim wypadku wagony będą dla nas bezpiecznym schronieniem, skąd będziemy mogli się bronić, dopóki nie otrzymamy posiłków z następnego pociągu z zachodu lub wschodu. Nieprawdaż, moi panowie? Wszyscy przyznali mu słuszność. Nie było między nimi ani jednego westmana, a plan konduktora miał pozory praktyczności, które zrobiły na podróżnych dodatnie wrażenie. Zadowolony z tego wyniku, konduktor rzekł do mnie: – A zatem wsiadać, sir! – Bardzo pięknie! Wy rozkazujecie, ja słucham! Jednym skokiem znalazłem się na mustangu, któremu podczas rozmowy rozpiętałem nogi. – O nie, kochasiu. Ja myślę o maszynie! – A ja o koniu, sir. Nasze zdania tu się właśnie rozhodzą. – Nakazuję wam zsiąść! Pchnąłem konia ku niemu, pochyliłem się nad nim i odpowiedziałem: – Człowieku, zdaje się, że nie zetknęliśmy się jeszcze nigdy z prawdziwym westmanem, bo w przeciwnym razie przemawiałibyście do mnie innym tonem. Bądźcie tacy dobrzy i stańcie sami na lokomotywie! Pochwyciłem go prawą ręką za piersi i podrzuciłem w górę. Jednym silnym ściśnięciem kolan podpędziłem mustanga tuż pod maszynę, a w następnej chwili kolejowy strategik znalazł się w budce lokomotywy, ja zaś odjechałem galopem. Noc tymczasem tak pojaśniała od gwiazd, że zarosła nie przeszkadzały mi wcale w szybkiej jeździe. W niespełna pół godziny dotarłem do Sama. – No? – zapytał, gdy zsiadłem z konia. – Myślałem, że sprowadzicie tu ludzi! Opowiedziałem mu, dlaczego się to nie stało. – Postapiliście słusznie, Charley, bardzo słusznie. Taki kolejarz patrzy na takich jak my z pogardą, ponieważ się, na przykład, trzy razy dziennie nie fryzujemy. Oni oczywiście swój plan wykonają, ale będą się mieli z pyszna. Hi, hi, hi! Śmiejąc się cicho, zrobił ręką ruch skalpowania i rzekł: – Ale nie słyszałem jeszcze od was, o czym dowiedzieliście się przedtem u Indian. – Ka-wo-mien i Ma-ti ru są ich dowódcami. – Ach, w takim razie będzie to walka, którą uraduje się moje stare serce. – Jest z nimi biały, który im zdradził, że pociąg wiezie złoto i srebro. – On chce mieć to złoto i srebro, a im zostawić skalpy? – Tak jest. – Tak sobie myślałem. To pewnie bushheader? – Ja go znam. Napadł kiedyś ze swoją bandą na kryjówkę Old Firehanda, musiał jednak dać spokój. – Jak się nazywa? – Nie wiem. Zresztą to nie ma żadnego znaczenia, gdyż ludzie tego rodzaju przybierają sobie codziennie inne nazwisko. Czy byliście na zwiadach? – Tak. Czerwonoskórzy rozdzieliли się i ustawili po obu stronach toru, mniej więcej w środku pomiędzy zniszczonym miejscem a swymi koniami, przy których zastałem znowu dwóch ludzi na straży. Ale co mamy zrobić, Charley? Czy pójdziemy, na przykład, z pomocą kolejarzom, czy też odjedziemy? – Naszym obowiązkiem jest im pomóc, Samie. A może jesteście innego zdania? – Wcale nie. Co do obowiązku macie zupełną słuszność, a oprócz tego pamiętajcie o moich uszach, za które im jeszcze w całości nie zapłaciłem. Stawiam w zakład moją Tony za zieloną żabkę, że jutro rano kilku nieżywych Indian będzie leżało obok toru bez uszu. Ale co teraz robić, Charley? – Rozdzielimy się także i rozstawimy po obu stronach nasypu pomiędzy Indianami a ich koniami. – Well! Ale posłuchajcie! Pryszła mi dobra myśl. do głowy. Co sądzicie o porządnym stampedo$^9$? – Hm! To byłoby dobre, gdybyśmy mieli przewagę i gdyby nam chodziło o wybiec Indian, ale na razie nie radziłbym tego robić. Kolejarze przegrają sprawę, a my dwaj nie zdolamy uczynić nic innego, jak zatrzymać Indian aż do najbliższego pociągu lub napędzić im tyle strachu, żeby zaraz umknęli. W każdym razie będzie lepiej, jeśli będą mieli możliwość się stąd oddalić. Jeśli jednak zabierzemy im konie, zatrzymamy ich tym samym w pobliżu. Czy nie słyszeliście nigdy o tym, że w pewnych okolicznościach trzeba nieprzyjacielowi budować złote mosty? – Spotykałem dotychczas tylko drewniane, murowane i żelazne mosty. Jestem z całym szacunkiem dla waszego zdania, Charley, ale jeśli sobie, na przykład, wyobrażę, jakie miny zrobią czerwonoskórzy, gdy zechcą dosiąść koni, a nie znajdą ich, to czuję swędzenie we wszystkich palcach. A przede wszystkim, czy nie moglibyśmy ich przez to właśnie do szpiku kości przerazić, że wpędzimy na nich ich własne konie? – To słuszne! Ale lepiej będzie zaczekać, aż się ta cała sprawa jakoś wyjaśni. – Nie sprzeciwiam się, lecz jedno musicie mi przyznać w każdym razie! – Co? – Że warto by skończyć z tymi dwoma wartownikami. Nie? – W zasadzie jestem stanowczym wrogiem rozlewu krwi, lecz w tym wypadku przyznaję wam słuszność; to smutna konieczność. Gdy nie będzie już stróży, konie znajdą się w naszej mocy. Zaprowadźmy więc najpierw nasze zwierzęta w bezpieczne miejsce, a potem do dzieła! Oddaliliśmy się nieco, po czym ja uwijałem mego konia tak krótko, że mógł się poruszać tylko na przestrzeni kilku kroków, a Sam uczynił to samo ze swoją Tony. Chociaż był jej pewny nawet na wypadek stampeda, to jednak spłoszona gromada indiańskich koni mogła popędzić w kierunku naszych wierzchowców i porwać je za sobą. Następnie obeszliśmy Indian od tyłu. Świateł lokomotywy wciąż jeszcze nie było widać, co dowodziło, że albo plan konduktora znalazł przeciwników, albo że po prostu banio się przedsięwziąć wyprawy bez mojego przewodnictwa. --- $^9$ stampedo (hiszp.) – masowa ucieczka koni Dostawszys się do koni Indian, rozpoznaliśmy z łatwością sylwetki obu strażników, którzy nie stali teraz ani nie siedzieli spokojnie, lecz pojedynczo patrolowali teren dokola. Jeden z nich zbliżał się powoli do krzaka, za którym się ustawiliśmy. W chwili kiedy koło niego przechodził, błysnęło ostrze noża i pograżyło mu się w sercu tak, że nie zdążył nawet krzyknąć. Gdy nadszedł drugi wartownik, spotkał go ten sam los. Kto nie zna prerii, nie potrafi sobie wyobrazić, z jaką zawziętością zwalczają się biali i czerwonoskórzy, brodząc krok za krokiem we krwi swych przeciwników. Odwracając się, aby nie patrzeć na upadek drugiej ofiary, rzuciłem okiem na stojącego najbliższego konia i zauważyłem na nim wygodne siodło hiszpańskie, jakiego używa się w Ameryce Środkowej i Południowej – z wielkimi sabotami miast strzemion. Koń ten zresztą osiodlany był nie na sposób indyjski. „Czyżby należał do białego?” – pomyślałem sobie i podszedłem bliżej. Po obu stronach siodła wisiały kabury, w których znalazłem trochę papierów i dwie sakiewki. Zawartości sakiewek nie mogłem na razie zbadać, wszystko to więc schowałem do kieszeni. – Co teraz robić? – zapytał Sam. – Ja pójdę w prawo, a wy w lewo. Ale stanicie i popatrzcie przed siebie! – To pociąg, naprawdę pociąg nadjeżdża, na przykład! Zatrzymajmy się jeszcze, Charley, aby zobaczyć, co się stanie. A więc zdanie konduktora przeważyło! Ostre światła lokomotywy zbliżały się, lecz powoli, bardzo powoli, gdyż widocznie szukano uszkodzonego miejsca. Niebawem doleciał nas głośniejszy turkot kół, aż wreszcie pociąg stanął tam, gdzie się kończyły szyny. Jakaś wściekłość musiała porwać dzikich, gdy zobaczyli, że główny warunek ich zwycięstwa spełzł na niczym! Odgadli zapewne, że ostrzeżono jadących przed niebezpieczeństwem. Pasażerowie pociągu postąpili by teraz najrozsądniej, gdyby się zachowali cicho, ukryci w swych wagonach. Byłem niemal pewny, że to uczynią. Iecz rozczarowałem się; niestety, wagony pootwierały się, a biali powyskakiwali, żeby ruszyć natychmiast do ataku. Skutki tego fałszywego kroku nie dały długo na siebie czekać. Pchając się naprzód, biali dostali się w kraj najsilniejszego światła lokomotywy, tworząc w ten sposób tak wyraźny cel, że Indianie nie mogli sobie życzyć lepszego. Huknęła jedna salwa, potem druga, a następnie rozdarło powietrze wycie tak okropne i wstrząsające, jakie trudno sobie wyobrazić. Z wystrzelonymi strzelbami w ręku popędzili dzicy naprzód, lecz zastali tylko zabitych i rannych, gdyż reszta cofnęła się natychmiast, aby się schronić do wagonów. Kilku Indian pochyliło się chcąc poobcinać poległym skalpy, lecz wnet musieli tego zaniechać, gdyż z pierwszych wagonów zaczęto do nich strzelać. W tym położeniu najrozsądniejszą rzeczą było ruszyć wstecz za pomocą tak zwanej kontrparry, ale to nie nastąpiło. Być może, iż maszynista i palacz siedzieli w wagonach razem z pasażerami. – Teraz zacznie się, na przykład, regularne oblężenie – rzekł Sam. – Wałępię! Czerwonoskórzy wiedzą, że mają czas tylko do najbliższego pociągu i spróbują pójść do szturmu, chociaż nigdy tego chętnie nie czynią. – A my? Tu bardzo trudno postanowić coś właściwego. – Postanowienie tylko wtedy jest coś warte, jeśli się je szybko wykonuje. Najlepszym środkiem zaczępnym jest ogień. Spieszmy do koni! Objedziemy je wielkim półkolem i zsadzając co pięćdziesiąt kroków podpalimy prerię. Przedtem jednak wywołamy stampedo, aby przeszkodzić nieprzyjaciolom w szybkim ataku i odjąć im możność ucieczki. W obecnych warunkach nie można zrobić nic lepszego. – Do stu piorunów! Ten plan da się Indianom we znaki! Ale obawiam się, że spalimy przy tym wagony! – Broń Boże! Nie wiem wprawdzie, czy zawierają materiały palne, jak olej i smołę, ale ich drzewo jest dość twarde, aby oprzeć się ogniom trawy. Oprócz tego należy wziąć pod uwagę to, że Indianom pozostanie tylko jeden środek ocalenia przed usmażeniem się w ogniu. Muszą zapalić tak zwany przeciwigień i uczynią to w bezpośredniej bliskości pociągu. Ja, na przykład, starałbym się na ich miejscu dostać na szyny pod wagonami. – A czy pomyśleliście nad tym, ile czasu będzie nam potrzeba do rozniecenia ognia za pomocą naszych powolnych punksów? Pochodni nie możemy użyć, bo zdradziłyby nas! – Doświadczony westman musi być przygotowany na wszelkie wypadki. Ja zachowałem sobie na podobne okoliczności dostateczną ilość zapalek. Macie! – Brawo, Charley! A więc teraz stampedo, a potem do naszych koni! – Stać, Samie! Teraz widzę, że byłem głupi nie do wybaczenia! Wszak nie potrzebujemy na razie naszych koni, gdyż mamy pod dostatkiem innych. Ja biorę tego gniadego! – A ja tego kasztana! Dalejże przeciąć lassa! Uczyniliśmy to, pomykając szybko od jednego konia do drugiego. Potem zapaliliśmy znajdujące się za końmi zarośla i wskoczyliśmy na siodła. Plomień wysunął się na początku tylko na kilka cali w górę, dzięki czemu Indianie nie dostrzegli go, my zaś mogliśmy przystąpić do dziela, bez obawy, by nas zauważyli. – Gdzie się potem spotkamy? – zapytał Sam. – Tam przy torze, tylko nie przed ogniem, lecz pomiędzy płomieniami. Zrozumieliście? – Bardzo dobrze. A więc jazda, stary kasztanie! Konie były podniecone już podczas przecinania pęt, i gdy teraz zweszłyły ogień, najeżyły grzywy. Kilka stanęło dęba, stado było gotowe każdej chwili rzucić się do ucieczki. Odjechałem na prawo w głąb prerii, zatoczyłym ciałem półkole o promieniu jednej mili angielskiej, zeszkoczyłem pięć razy, aby zapalić trawę i znalazłem się znowu w bliskości nasypu. Przyszło mi wówczas na myśl, że dopuściliśmy się wielkiej nieostrożności. Oto w pośpiechu zapomnialiśmy o naszych własnych wierzchowcach. Zawróciłem więc natychmiast konia i popędziłem w prostej linii ku miejscu, na którym zostawiliśmy je poprzednio. Ogniste koło oświetlało teraz każdy przedmiot. Z dala dolatywał od prerii tętent uciekających koni, a w pobliżu zabrzmiło takie wycie wściekłości, jakie może się wydobyć tylko z indiańskich pierś. Pod kolami wagonów zamigotało kilka małych płomyków. Nie pomyliłem się zatem, przypuszczając, że Indianie poszukują ocalenia w przeciwogniu. Na lewo stał mój mustang, obok długonogiej Tony, a z prawej strony nadjeżdżał Sam tak szybko, że koń jego niemal brzuchem dotykał ziemi. On także uprzytomnił sobie w ostatniej chwili nasze niedopatrzenie. Ale równocześnie Indianie dostrzegli nasze konie i w kilkunastu ruszyli prosto ku nim. Dwaj najszybsi z nich znajdowali się od nas już tylko o kilka kroków. Przyciągnąłem silniej rzemień od strzelby, podniosłem się na siodle i pochwyciłem za tomahawk. W tygrysich niemal skokach rzucił się koń mój naprzód i stanął na miejscu równocześnie z obu czerwonoskórymi. Jeden rzut oka wystarczył, aby ich poznać. Byli to dwaj wodzowie. – Precz, Ma-ti-ru! To moje konie! Wezwany odwrócił ku mnie głowę i poznał mnie. – Old Shatterhand! Gin, płazie bładych twarzy! Z tym okrzykiem na ustach wyrwał zza pasa noż i jednym skokiem znalazł się obok mego konia, by go pchnąć, lecz ugodzony moim tomahawkiem, runął zaraz na ziemię. Drugi wódz wskoczył tymczasem na grzbiet mego konia, nie zauważył jednak, że koń był spętany. – Ka-wo-mien, ty rozmawiałeś przedtem o mnie z białym zdrajcą, teraz ja z tobą pomówię! Wódz zrozumiał, że grozi mu zguba na koniu, którym nie można było kierować, i zsunął się z niego, aby zniknąć w zaroślach. Wtedy ja zamachałem się tomahawkiem, a ciężka broń tak uderzyła Indianina w ozdobioną piórami czaszkę, że upadł. Trzy strzały powałyły jeszcze tyłuż czerwonoskórych, tymczasem ogień tak się przybliżył, że już nie było czasu na dalszą walkę. Przeciąłem więc pęta mojego mustanga i wskoczyłem nań, Gniadosz zerwał się i popędził przed siebie. — Halo, Charley, teraz w tę luku między płomieniami! — zawołał Sam. Dotarł właśnie w tej chwili na miejsce, zeskoczył z kasztana w pędzie, wsiadł na swoją klacz, pochylił się z siodła, aby jej przeciąć rzemiennie, którymi była spętana, i popędził obok mnie ku wolnej luce, gdzie płomienie nie zdolały się jeszcze połączyć. Przedostaliśmy się szczęśliwie, a skręciwszy na lewo poza płomienie, zatrzymaliśmy się natychmiast. Było to miejsce, gdzie zapaliłem ogień po raz trzeci. Ziemia była czarna od spalenizny i ochłodziła się już nieco. Przed nami i za nami widać było czarny pas wypalonej trawy. Po obu jego stronach szalało morze płomieni i rozchodził się żar, który tak dalece pochłaniał tlen z powietrza, że prawie nie można było oddychać. Ten stan poprawiał się jednak z każdą minutą. Im dalej posuwał się ogień, tym bardziej oziębiało się powietrze, a pół godziny później już tylko horyzont gorzał purpurowymi barwami. Dokola nas rozciągły się prerie tak czarne, że widziało się zaledwie o kilka kroków, gdyż.. gwiazdy przysłonił dym. — Niech mnie wszyscy diabli... a to był skwar piekielny! — rzeki Sam. — Dziwiłbym się, gdyby pociąg nie odniósł żadnej szkody. — Sądzę, że nie jest wcale uszkodzony. Wagony są odpowiednio zabezpieczone, ponieważ zdarza się często, że pociąg musi przebywać płonące lasy lub sawanny. — Co teraz czynić, Charley? Indianie zauważyli nas i będą się mieli na bacznosci. — Widzą nas i teraz jeszcze, ponieważ znajdujemy się pomiędzy nimi a jasnym horyzontem. Trzeba w nich wzbudzić mniemanie, że odchodzimy. Może pomyśla, że należemy do jakiegoś większego oddziału myśliwców i teraz do nich spieszymy, aby ich sprowadzić na pomoc. Ruszmy więc cwalem na północ, skierujemy się potem na wschód i zawrócimy półkolem. — Takie jest, na przykład, także moje zdanie. Sądzę również, że sprawa skończy się dla kilku czerwonoskórych utratą uszu. Wasz tomahawk, na przykład, także zrobił już, co do niego należało. — Lecz ugodzeni mimo to nie zginęli — odrzekłem sucho. — Nie zginęli? Co mam przez to rozumieć, na przykład? — Zostali tylko ogłuszeni tomahawkiem. — Tylko ogłuszeni? Czy jesteście przy zdrowych zmysłach? Jak można tylko ogłuszać Indianina, który zasługuje na rozpłatanie toporem? Będziecie znowu mieli z nimi do czynienia! — A jednak są powody, z których przynajmniej jeden pojmiecie. — Nie, ani jednego, Charley. Domyślam się, że to byli wodzowie, a tych właśnie nie należy oszczędzać. — Byłem niedługo ich jeńcem, którego mogli zabić. Lecz oni tego nie uczynili. Musiałem ich dobroć odpłacić wtedy niewdzięcznością, kiedy od nich umknąłem i dlatego teraz nadałem tomahawkowi tylko połowę rozpedu. — Nie weźcie mi tego za złe, Charley, lecz to było z waszej strony okropną głupotą! Gdyby chociaż te draby umiyały być za to wdzięczne! Tymczasem oni powiedzą co najwyżej, że Old Shatterhandowi brak siły w ręku na rozbicie czaszki czerwonoskórego. Sądzę jednak, że ogień naprawił wasz błąd. Podczas tej rozmowy, którą prowadziliśmy, krzycząc jeden do drugiego, pędziliśmy obok siebie przez prerie. Stara klacz Sama tak dzielnie wyrzucała przy tym długie nogi, że dotrzymywała kroku memu mustangowi. Po upływie kilku minut dotarliśmy znów do toru w odległości może jakieś mili od pociągu. Tu spętaliśmy i przywiązaлиśmy konie i zaczęliśmy się skradać wzdłuż nasypu w stronę miejsca napadu. Powietrze przepchnione było wonią spalenizny, a miałki popiół pokrywał całą równinę. Lekki wiatr unosił go w górę i pobudzał do kaszlu, który nas łatwo mógł zdradzić. Światła lokomotywy były całkiem wyraźne, ale ani po jednej, ani po drugiej stronie nasypu nie było widać dzikich. Przyczolgawszy się bliżej, spojrzałem bystrzej i przekonałem się, że rzeczywiście stało się to, co przypuszczałem. Oto Indianie schowali się przed ogniem na torze pod kołami wagonów. Leżeli tam ciasno jeden obok drugiego i nie śmiali się ruszyć ze strachu przed kulami białych. Nagle wpadłem na pewien pomysł, Wykonać go było trudno, ale należało się spodziewać, że wywoła niezawodny skutek. – Samie, wrócicie do koni, żeby nam ich Indianie nie zabrali! – Pshaw! Oni się teraz cieszą, że mają bezpieczną kwaterę! – A ja chcę ich z niej wypędzić. – Czy za pomocą strzelby? – Nie. Objaśniłem mu mój plan, a on skinął głową uradowany. – Well, Charley, to dobra myśl. Idźcież prędzej na górę, żeby was nie pochwycili podczas skoku. Ja, na przykład, będę we właściwej chwili z końmi pod ręką i hi, hi, hi, potem wpadniemy między nich jak bawół między kujoty. Mały westman poczołgał się w tył, ja zaś popełzłem dalej przy samej ziemi z nożem w prawej ręce, aby w razie zaskoczenia być gotowym do obrony. Dostałem się szczęśliwie do miejsca, gdzie stała lokomotywa. Wielkie koła rozpędowe oraz fakt, że leżałem nisko przy ziemi, nie pozwalaly mi zobaczyć, co się działo na torze. Posunąłem się jeszcze wyżej po zboczu i w dwu szybkich skokach znalazłem się na „koniu ognistym”. Głośny okrzyk zabrzmiał pode mną. Ja zaś chwyciłem za korbę i w następnej chwili pociąg zaczął się cofać. Złożony z wielu głosów krzyk, wywołany w części bólem, a w części zdumieniem, rozległ się pod kołami. Ujechawszy ze trzydziestu kroków, zatrzymałem pociąg, a potem ruszyłem znów naprzód. – Psie! – wrzasnął ktoś tuż koło mnie i jakaś postać z nożem w ręku usiłowała wspiąć się na górę. Był to biały, którego natychmiast jednym silnym uderzeniem nogą w pierś zruciłem na dół. – Charley, do mnie! – usłyszałem naraz. – Prędko! Po lewej stronie lokomotywy pędził Sans-ear na swojej Tony, trzymając jedną ręką za cugle mustanga, a drugą broniąc się przeciwko nacierającym nań dwóm dzikim. Przede mną biegli do swoich koni nie uszkodzeni przez koła Indianie w złudnej nadziei, że zwierzęta pomimo ognia nie opuściły swego dotychczasowego miejsca postoju. Na wołanie Sama zatrzymałem natychmiast pociąg i podbiegłem ku niemu. Lecz obaj Indianie spostrzegli mnie i zaraz umknęli. Wobec tego wsiadłem znów na konia i niebawem znaleźliśmy się w największej gęstwinie uciekających. Wyczyn nasz nie był wszakże tak niebezpieczny, jakby się mogło zdawać. Indian opanował istotnie paniczny strach, a gdy w dodatku przekonali się, że im przepadły konie, rozbiegli się przed nami, jak gromada płochliwej zwierzyny, w którą wdarła się sfora psów myśliwskich. Wtem usłyszałem głośny okrzyk Sama: – Do wszystkich diabłów, to Fred Morgan! Giń, szatanie! Zwróciłem głowę w tę stronę i ujrzałem przy świetle płonącego jeszcze na widokręgu ognia, że Sam zamierzył się do potężnego cięcia, które jednak nie dosięgło celu, gdyż przeciwnik pochylił się w tej samej chwili i zniknął w gromadzie pędzących Indian. Sans-ear dał ostroge swej klaczy, która zrobiła niezwykły skok i znalazła się w samym środku uciekających. Nie mogłem jednak śledzić dalszego ciągu tego epizodu, gdyż wynurzyło się przede mną kilku czerwonoskórych, którzy zaprzątnęli całkowicie moją uwagę na pewien czas, zanim nie zaczęli dalej uciekać. Nie ścigałem ich, gdyż dość już krwi popłynęło i nie ulegało wątpliwości, że po tej nauczce nie przyjdzie im już na myśl powracać. Chcąc nakłonić Sama, żeby zaniechał pościgu, który oprócz niebezpieczeństwa żadnej korzyści przynieść mu nie mógł, zacząłem tak głośno, jak tylko potrafiłem, naśladować wycie kujota, po czym pojechałem na powrót do pociągu. Cała obsługa wysiadła. Maszynista, wypuściwszy parę, szukał zabitych i rannych, konduktor zaś stał obok i przeklinał. Na mój widok rzucił się na mnie z wściekłością: – Jakim prawem pozwoliłeś sobie puścić w ruch lokomotywę i wypędzić nam czerwonoskórych, których mieliśmy już w ręku? – Zwolna, zwolna, człowieku! Cieszcie się, że odeszli. Bardzo łatwo mogli oni was przytrzymać, zamiast wy ich. Nawarzyliście i tak dosyć piwa! – Kto podpalił prerię? – Ja. – Czyście zwariowali? A przedtem porwaliscie się na mnie! Czy wiecie, że mogę was zaresztować i wydać w ręce sądu? – O tym nie wiem, lecz zgadzam się na to, żebyście ściągnęli Old Shatterhanda z konia, zamknęli do wagonu i wydali sądowi. Ciekaw tylko jestem, jak się do tego weźmiecie. Konduktor zakłopotał się widocznie. – Ależ takiego zamiaru właściwie nie miałem, sir! Wprawdzie zrobiliście głupstwo, ale przebaczam wam. – Dziękuję, sir. Człowiekowi robi się przyjemnie na sercu, gdy można tego świata okazują skłonność do łaski i milosierdzia. Cóż teraz uczynicie? – Każe chyba naprawić szyny i rozpocząć dalszy ciąg jazdy. Czy grozi nam może ponowny napad Indian? – Tego się nie obawiajcie, sir! Wasz atak został tak znakomicie obmyślony i przeprowadzony, że odeszła im ochota do powrotu. – Sądzę, że chyba nie drwicie sobie ze mnie, sir! Gdyby tak było, musiałbym to sobie bardzo surowo wyprosić. Nie jestem przecież winien temu, że było ich tylu i że tak dalece przygotowali się na nasz atak. – Ja was uprzedzałem. Ogellallajowie umieją doskonale obchodzić się z bronią. Z waszych szesnastu robotników i dwudziestu żołnierzy padło aż dziewięciu. Ja za to nie odpowiadam. Jeżeli zaś zważycie, że ja i mój przyjaciel, we dwóch tylko, zmusiliśmy do ucieczki całą zgraję, to wyobraźcie sobie, co by się stało, gdybyście mnie posłuchali. Konduktor miał widocznie ochotę sprzeciwiać się jeszcze, lecz podeszli inni podróżni i przyniżeli mi słuszność. Wobec tego zakończył całkiem skromnie: – Czy zostaniecie tu, dopóki nie odjedziemy? – Jasne! Prawdziwy westman niczego nie robi połowicznie. Weźcie się do roboty, zapalcie kilka ognisk – zarośli jest tu pod dostatkiem – i postawcie kilku ludzi na straży na wypadek, gdyby czerwonoskórzy zechcieli powrócić. – Wy byście się tego nie podjęli, sir? – Czego? – Pilnowania. – Ani myślę. Dość już dla was uczyniłem i czeka mnie jeszcze niejeden trud, gdy tymczasem wy chcecie się urządzić tak, jak wam wygodnie. Wasz talent strategiczny powie wam, jak należy rozstać warty. – Ależ my nie mamy takich bystrych i wprawnych oczu jak wy! – Wyteżcie je, sir, wyteżcie cokolwiek, a będziecie widzieli tak samo быстро jak ja. Cicho, ludzie! Posłuchajcie tu, na lewo! Czy słyszycie coś? – Tak. To koń nadbiega. Pewnie dziki! – Pshaw! Czy sądzicie istotnie, że Indianin, który chciałby na was napaść, nadjeżdżałby tak głośno? To mój towarzysz, którego radzę przyjąć uprzejmie. Sans-ear nie lubi żartów! Rzeczywiście nadjechał Sam i zsiadł ze swojej Tony z taką miną, jak gdyby był obrażony na cały świat. – Czy słyszeliście moje hasło? – spytałem go. Skinął tylko głową i zwrócił się do konduktora: – Czy to wy umiecie obmyślać takie piękne plany strategiczne? – Tak – odrzekł zapytany z taką naiwnością, że ledwie powstrzymałem się od uśmiechu. – Well, sir, w takim razie moje uszanowanie, gdyż moja stara klacz ma więcej oleju w głowie, aniżeli wy widzieliście kiedykolwiek. Ale z was mogą jeszcze być ludzie. Uważajcie tylko, żeby was nie obrano prezydentem! Zostań, Tony, ja zaraz wrócę! Kolejarz stał osłupiały, nie wiedząc, jak się wobec tego zachować. Gdyby zresztą nawet znalazł jakąś odpowiedź, nie miałby się do kogo z nią zwrócić, gdyż Sans-ear zniknął już w ciemnościach nocnych. Pytałem siebie w duchu, co mogło wprawić zacnego Sama w tak niezwykle zły humor, i nie mogłem znaleźć żadnej innej przyczyny niż osoba Freda Morgana, czyli owego białego rabusia, którego straciłem z lokomotywy. Domyśliłem się, dokąd Sam się teraz udał, i ucyniłbym także to samo, lecz nie miałem dotąd na to czasu! W kilka minut potem mały westman powrócił. Usiadłszy na nasypie, zacząłem przypatrywać się przygotowaniom, jakie przy świetle ognisk czyniono do naprawy toru. Sam zajął miejsce koło mnie, ale twarz jego weacle się nie rozchmurzyła, przeciwnie, nawet stała się, jeżeli to jeszcze było możliwe – groźniejsza. – No? – zapytałem. – Co, no? – ofuknął. – Czy nie żyją? – Nie żyją? To śmieszne! Jak mogą nie żyć dwaj indiańscy wodzowie, skoro poskrabaliście ich po głowie jak muchę, którą swędzi pod skrzydłem. Czy słyszeliście, co powiedziałem konduktorowi? – Co? – Że moja Tony ma więcej oleju w głowie niż on. – Cóż z tego wynika? – Domyślicie się sami! Tony, na przykład, zabiłaby Ka-wo-miena i Ma-ti-ru całkowicie, a nie do połowy. Zdołali ujść z życiem. – To bardzo miło! – Miło? Toż to straszna rzecz, żeby takich dwóch łotrów puszczać wolno, skoro się już miało w ręku ich skalpy. – Przedstawidem wam moje powody, Samie! Przestańcie już piorunować! Powiedzcie lepiej, co wam tak pospuło humor! – Well! Mogłoby to rozzłosić najobojętniejszego człowieka, a cóż dopiero mnie! Czy wiecie, kogo spotkałem? – Freda Morgana. – Zaiste! Kto wam to powiedział? – Wykrzyknęliście głośno jego nazwisko, gdyście go poznaли. – Tak? Nic o tym nie wiem. Zgadnijcie, kto to? – Chyba nie morderca waszej żony i dziecka? – Naturalnie! Któż by inny? Zerwałem się na równe nogi. – O, to dziwny zbieg okoliczności! – rzekłem. – Czy zdolaliście go pochwycić? – Uciekł mi ten drab, ten łotr, za góry i rzeki! Powyrywałbym sobie uszy ze złości, gdybym je tylko miał! – Widziałem przecież, jak skoczyliście za nim na koniu w sam środek Indian. – To już się na nic nie zdało. Stracilem go z oczu. Może tak przypadł do ziemi, że przejechałem obok niego? Ale i tak będzie mój! Muszę go znaleźć. Koni nie mają. Możemy się więc trzymać śladów stóp. – To będzie trudne zadanie! Można wprawdzie łatwo odróżnić ślady białego od śladów Indianina, ale kto nam zaręczy, że nie jest on na tyle chytry, aby chodzić tak jak Indianie stopami do środka? A zresztą nie każdy grunt pozwala rozpoznać tropy. – Macie słuszność, Charley. Coż więc robić? Siegnąłem ręką do kieszeni i wydobyłem sakiewki i papiery znalezione przy koniu białego. – Może tu znajdzie się jakaś wskazówka. Otworzylem sakiewkę. Niedaleko nas płonęło ognisko, a blask jego padł właśnie na zawartość, którą zdolałem rozpoznać. Wydałem okrzyk zdumienia: – Kamienie, prawdziwe kamienie, diamenty! Samie, wpadła nam w ręce ogromna fortuna! Skąd miał je ten bushheader i jak dostały się z nim razem na dzikie sawanny? To pewne, że w uczciwy sposób ich nie zdobył, było więc bezwarunkowo moim obowiązkiem odszukać prawowitego właściciela. – Diamenty? Tam do licha, naprawdę! Pokażcie no! Jeszcze nigdy w życiu nie trzymałem w palcach takiego, na przykład, drogiego kawałka królestwa tego świata. Podałem Samowi sakiewkę, mówiąc: – To brazylijskie. Przypatrzcie się! – Hm! Co za dziwne stworzenia z tych ludzi! Przecież to tylko kamień, nawet nie rzetelny, dobry kruszec. Prawda, Charley? – To węgiel, Samie, tylko węgiel! – Węgiel czy kokos, wszystko mi jedno. Ja nie oddałbym za ten cały kram mojej starej pukawki! Co zrobić z tym śmieciem? – Oddam prawowitemu właścicielowi. – A kto nim jest? – Na razie nie wiem, ale niewątpliwie się dowiem, gdyż tak ogromna strata nie przebrzmie bez echa i rozpiszą się o tym we wszystkich gazetach. – Hi, hi, hi, w takim razie musimy od jutra zaabonować jakiś dziennik. Prawda, Charley? – Może nie będzie potrzeba. Może w tych papierach coś znajdziemy. – To przejrzyjcie je, na przykład, zaraz! Uczyniłem to i znalazłem dwie bardzo dobre mapy Stanów Zjednoczonych oraz list tej treści: Galveston, dnia . . . Kochany Ojciec! Bardzo mi jesteś potrzebny; przybywaj tak prędko, jak tylko możesz, bez względu na to, czy ci się sztuczka z kamieniami udała, czy nie. Wzbogacimy się w każdym razie. W połowie sierpnia spotkasz mnie w Sierra Blanca, tam gdzie Rio Pecos wypływa spomiędzy Skeitel Pik a Head Pik. Resztę omówimy ustnie. Twój Patrick Data obok Galveston była oddarta, wobec czego nie mogłem oznaczyć, kiedy list napisano. Przeczytałem go Samowi. – Tam do licha! – zawołał, gdy skończyłem. – To się zgadza, syn jego, na przykład, nazywa się istotnie Patrick. Tych dwóch właśnie brakuje mi do dziesięciu, których muszę jeszcze pochwycić. Ale powiedziecie mi, jak się nazywają te dwie góry? – Skettel Pik i Head Pik. – Czy znacie je? – Cokolwiek. Jeździłem z Santa Fé do gór Organos, a że w Sierra Blanka miały się znajdować niedźwiedzie, zboczyłem w tamte strony. – Czy byliście także nad Rio Pecos? – Oczywiście. – W takim razie jesteście człowiekiem, jakiego mi właśnie potrzeba. Mieliśmy się udać do Tekساسu i Meksyku, a tymczasem możemy zboczyć trochę w prawo. Zresztą zamierzalem udać się tam tylko dlatego, że spodziewałem się zastać tych ludzi, ponieważ jednak sami oznajmiają mi tak uprzejmie, gdzie ich szukać, byłbym głupcem, gdybym nie pokazał im Sans-eara i jego Tony. Czy pójdziecie ze mną, jeżeli nie znajdziemy jutro śladu Freda Morgana? – Oczywiście! Ja go także potrzebuję, gdyż on wie, do kogo należą kamienie. – Schowajcie zatem te rzeczy i zobaczymy, co robią nasi kolejarze! Konduktor poustawił strażę stosownie do mej rady. Obsługa kolejowa razem z robotnikami wzięła się do naprawy toru, a część podróżnych stała przypatrując się ich robocie, część zaś zajmowała się poległymi i rannymi. Spoglądali na nas dwóch z podziwem, nie śmiejąc przeszkodzić nam w rozmowie. Dopiero gdyśmy wstali, podeszło do nas kilku ludzi, aby nam wyrazić swoją wdzięczność za pomoc. Mieli widocznie więcej rozumu od konduktora. Nadto pytali nas, w jaki sposób mogliby nam okazać swoje uznanie w formie jakiegoś podarunku. Wtedy ja poprosiłem, żeby nam sprzedali trochę ołowiu, prochu, tytoniu, chleba i zapalek, jeśli mają te cenne artykuły. Wszyscy sięgnęli natychmiast do swoich zapasów i niebawem zaopatrzeno nas az nadto we wszystko, czegośmy potrzebowali. Zapłaty za to przyjąć nie chcieli, nie mogłem więc im się z tym dłużej narzucić. Tak upłynął krótki czas, potrzebny do naprawy toru. Potem pochowano narzędzia, a konduktor zbliżył się do nas i zapytał: – Czy wsiadziecie, panowie? Zabiorę was chętnie, dokąd was się spodoba. – Dziękuję, sir! Zostaniemy tutaj – odrzekłem. – Skoro taka wasza wola, to nie będę nalegał. Będę musiał oczywiście uwiadomić o dzisiejszym wypadku moje władze i nie omieszkam wspomnieć z uznaniem o was. Wynagrodzenie was nie minie. – Dziękuję. Na nic nam się to nie przyda, gdyż nie zostajemy w tym kraju! – Do kogo należą zdobyte tutaj trofea? – Wedle prawa sawannów własność zwyciężonego dostaje się zawsze do rąk zwycięzcy. – My zwyciężyliśmy, możemy więc Indianom zabrac wszystko, co mają przy sobie. Dalej, ludzie! Każdy z nas musi sobie wziąć pamiątkę z dzisiejszej walki. Na to wystąpił Sam i powiedział: – Pokażcie nam, sir, Indianina, którego zwyciężyliście i zabiliście! Konduktor spojrzał nań z pewnym zakłopotaniem. – Jak to rozumiecie? – Jeśli położyliście którego trupem, to wolno wam zabrać sobie jego własność, ale inaczej nie. – Samie, zostawcie im tę przyjemność! – zwróciłem się do towarzysza. – Nam tego nie potrzeba! – Skoro tak sądzicie, to dobrze – odpowiedział mi mały westman, a do konduktora rzeki: – Ale skalpów nie ruszycie! – I weźmiecie do pociągu zwłoki zamordowanego dróżnika, który tam leży. To wasz obowiązek! – dodałem. To życzenie zostało spełnione. Następnie kolejarze odszukali zabitych Indian, ograbiли ich z broni i innych przedmiotów, po czym zabrawszy do wagonów ciała poległych białych, po krótkim pożegnaniu ruszyli w dalszą drogę. Przez pewien czas dolatywał nas jeszcze turkot oddalającego się pociągu, aż w końcu zostaliśmy znowu sami na rozległych, cichych sawanach. – Co teraz, Charley? – zapytał Sam. – Spać. – Myślicie, że Indianie nie zjawią się raz jeszcze po odjeździe tych „walecznych” ludzi? – Wątpię. – Mnie jednak dziwiłoby to, na przykład, bardzo, gdyby Fred Morgan nie wrócił, aby przy- najmniej spróbować odszukać konia, a z nim razem drogie kamienie! – To możliwe, lecz nieprawdopodobne. Kto znajdzie konia, który uciekł przed ogniem? Nadtó wie on, że oprócz kolejarzy są tutaj jeszcze inni ludzie, którym się nie może pokazać, jeśli nie chce narazić się na największe niebezpieczeństwo. – Ale on poznał mnie tak samo jak ja jego, dziwiłbym się przeto, gdyby nie miał ochoty wpakować mi kuli lub ostrego żelaza! – To się jeszcze pokaże. Na dziś jednak jesteśmy bezpieczni. Mimo to radziłbym oddalić się od kolei tak, żebyśmy nabrali pewności, że nam nikt nie przerwie naszego odpoczynku. – Well! A więc naprzód! Wsiadłszy na konie, odjechaliśmy z milę angielską na północ. Zatrzymawszy się tam, spę- taliśmy koniom nogi i zawinęliśmy się w koce. Byłem rzeczywiście znużony i usnąłem niebawem. We śnie wydało mi się, że słyszę turkot pociągu, który biegł ze wschodu na zachód. Lecz nie ocknąłem się całkowicie i zasnąłem na nowo. Gdy się zbudziłem, było jeszcze bardzo wcześnie. Mimo to Sam siedział już koło mnie, paląc z zadowoleniem jedno z cygar otrzymanych wczoraj od podróżnych. – Dzień dobry, Charley! Widzę istotną pewną różnicę między tym zielem a waszymi pa- tentowanymi cygarami, których manufakturę trzymacie pod siodłem. Zapalcie sobie także jedno, a potem przystąpimy do dzieła. Śniadania musimy się wyrzec, dopóki nie natrafimy na wodę. – Żebyśmy ją tylko wkrótce znaleźli; to konieczne dla koni, które nie mają się nawet gdzie popaść. Zapaliłem cygaro i rozpiętałem konia. – Jak pojedziemy? – zapytał Sam. – Spirala aż tam, gdzie stał pociąg. W ten sposób nie ujdzie nam żaden ślad. – Ale nie obok siebie. – Oczywiście. W odpowiednim oddaleniu. A więc naprzód! Na miałkim popiele spalonej trawy ślady zbiegłych Ogellallajów odcisnęły się niewątpli- wie bardzo wyraźnie, lecz wiatr tak je przez noc pozwiewał, że nie było nic widać. Wskutek tego przybyliśmy na miejsce bez żadnego wyniku. – Czy widzieliście co, Charley? – zapytał Sam. – Nie. – Ja tak samo. Niech kaczka kopnie taki wiatr, który nadchodzi wtenczas, kiedy go naj- mniej potrzeba! Gdybyście nie znaleźli listu, nie wiedzielibyśmy doprawdy, co począć. – A więc dalej nad Rio Pecos! – Well, wpierw jednak muszę oznajmić czerwonoskórym, komu mają być wdzięczni za wczorajszą przyjemność. Podczas gdy zsiadłem z konia i rozciągnąłem się na nasypie, Sans-ear zabrał się do dzieła, w którym ja nie mogłem uczestniczyć. – A teraz jazda! – rzekł Sam. – Droga do najbliższej wody daleka, a ciekaw jestem, kto ją lepiej wytrzyma, wasz mustang czy moja stara Tony. – Wasz wierzchowiec niesie mniejsze brzemień niż mój. – Well, Charley, wprawdzie niesie on trochę mniejszego człowieka, lecz dużo oleju w głowie. Nie ja jestem winien, że mi uciekł ten Morgan, ale że wy nie zdołaliście wykończyć obu wodzów, to, na przykład, przebaczę wam dopiero wtedy, gdy mi pomożecie schwytać Morgana! ROZDZIAŁ II STAKEMANI Pomiędzy Teksasem, Arizoną, Nowym Meksykiem a terytorium indiańskim albo, mówiąc inaczej, pomiędzy odnogami gór Ozark, dolną i górną Sierra Guadelupe a górami Gualpa, leży otoczona wzgórzami – odgraniczającymi górny bieg Rio Pecos i źródła rzek: Red River, Sabina, Trinidad, Brazos i Kolorado – niezmierzona i okropna połac kraju, którą można by nazwać Saharą Stanów Zjednoczonych. Puste płaszczyzny suchego, rozjarzonego piasku przeplatane skalnymi pokładami nie użyczają roślinności warunków potrzebnych do najkrótszego choćby życia. Zimna noc następuje tu nagle, bez żadnego przejścia po dziennym skwarze. Ani samotny dżebel, ani zielonejące wadi nie przerywa, jak na Saharze, martwej, jednostajnej pustyni, a cichy bir nie wyczarowuje swą wilgocią żadnej oazy. Brak tu nawet przejścia w postaci stepu między porośniętymi lasem terenami górzystymi a pustkowiem pozbawionym wszelkiego życia. Wszędzie staje przed oczyma śmierć, śmierć bez osłony w najstraszliwszej swej postaci. Tylko tu i ówdzie sterczy – nie wiadomo jaką siłą wydobyty i zachowany – samotny krzak mezkita z liśćmi barwy skóry, jak gdyby drwił sobie z oczu ludzkich spragnionych zieloności. Również ze zdziwieniem spotyka się gdzieniegdzie gatunek dzikich kaktusów rosnących pojedynczo, w grupach albo nawet gęsto pokrywających rozległe obszary. Gdy się je widzi, trudno odgadnąć i wyjaśnić sobie zagadkę ich bytu. Lecz ani mezkita, ani kaktus nie czynią na widzu przyjemnego wrażenia. Barwa ich jest szarobrunatna, a kształty brzydkie. Pokrywa je gruby pył piaskowy, a biada koniowi, którego nierozważny jeździec skieruje do takiej kaktusowej oazy. Twarde i ostre jak igły kolce tak mu porania ściegna, że już nigdy nie będzie mógł chodzić. Jeździec musi go się wyrzucić i zwierzę ginie marnie, jeśli go sam właściciel nie dobije. Na przekór tym wszystkim okropnościom, jakimi ta pustynia przerża, człowiek odważył się przecież wkroczyć na nią. Wiodą przez nią gościniec do Santa Fé i Fortu Union, w górę ku Paso del Norte i w dół ku obficie nawodnionym preriom i lasom prowincji Teksas. Tamtejszy „gościniec” nie ma jednak nic wspólnego z bitwami drogami w krajach cywilizowanych. Czasem wprawdzie przejedzie przez pustynię w największym pośpiechu samotny jeździec lub rastreador, jakieś towarzystwo zuchwałców lub podejrzana gromadka Indian, kiedy niekiedy zaskrzymy po beznadziejnym pustkowiu powolny jak ślimak, długi łańcuch wozów zaprzężonych w woły, ale na próżno szukalibyś tam drogi we właściwym tego słowa znaczeniu. Nawet nie widać wyjeżdżonych kolami śladow. Każdy jedzie tamtędy konno lub na wozie, własnym torem, dopóki widzi na ziemi jakieś oznaki tego, że posuwa się we właściwym kierunku. Oznaki te jednak nikną z czasem nawet dla najwprawniejszego oka, dlatego też zaznacza się kierunek wbijanymi w ziemię palikami. Mimo to pustynia ta żąda o wiele liczniejszych, w stosunku do jej rozmiarów, i okropniejszych ofiar niż haracz, którym zadawała się afrykańska Sahara i środkowo-azjatycka Szamo. Trupy ludzi i zwierząt, resztki wozów i siodel oraz inne, przerażające pozostałości leżą obok --- 10 stakemani (ang.) – bandyta zmieniający w celach rabunkowych położenie palików oznaczających drogę 11 dżebel (arab.) – góra 12 wadi (arab.) – doliny bezwodne na pustyniach, powstałe przez erozję strumieni, które w czasie nawałnic spływają na niższe części pustyni i giną w piaskach 13 bir (arab.) – źródło 14 rastreador (hiszp.) – tropiciel gościnca i zagrażająca drogę, opowiadając nieme dzieje, niedostępne wprawdzie dla ucha, lecz tym wyraźniejsze dla oka i wyobraźni. A w górze unoszą się sepy, pożeraczce padliny, śledząc z niepokojącą wytrwałością każdy ruch, jaki się pod nimi odbywa, jak gdyby wiedziały, że im nie ujdzie pewna zdobycz. Jak się ta pustynia nazywa? Mieszkańcy położonych dokoła obszarów nadają jej rozmaite, bądź angielskie, bądź francuskie lub hiszpańskie, nazwy. W dalszych jednak stronach, z powodu palików wbitych dla oznaczenia drogi, znana jest pod nazwą Llano Estaccado$^{15}$. W kierunku od dopływów rzeki Red River ku Sierra Blanca na straszliwie pomęczonych koniach jechali dwaj jeźdźcy. Biedne zwierzęta pochudły tak, że została na nich tylko skóra i kości, a sierść im się najeżyła jak pióra ptakowi, który nazajutrz ma paść martwy w klatce. Konie potykając się za każdym niemal krokiem, wlokły powoli bezsiline nogi i każdej chwili można było się spodziewać, że się przewróczą. Oczy nabiegły im krwią, a suchy język zwieszał się spomiędzy warg, które utraciły swoją prężność. Pomimo spieki nie wystąpiła na nie ani kropla potu, a u pyska ani płatek piany, co dowodziło, że oprócz krwi, zgęstniałej od słonecznego żaru, nie było w ich ciałach ani kropli innego płynu. Końmi tymi była Tony i mój mustang, a więc jeźdźcami mogli być tylko Sam i ja – Old Shatterhand. Już od pięciu dni jechaliśmy przez Llano Estaccado i z początku znajdowaliśmy tu i ówdzie wodę, teraz jednak zabrakło jej zupełnie. Jadąc w tej spiekocie ciągle myślałem o tym, jak praktyczną rzeczą byłoby sprowadzić na tę pustynię afrykańskie wielbłądy. Mały Sam wisiał na szty swojego konia, jak gdyby utrzymywała go na nim jakaś niewidzialna i dobrzeczynna siła. Usta miał otwarte, a w oczach ów tępy, bezduszny wzrok wskazujący na zbliżanie się zupełnego odrętwienia. Mnie samemu zdawało się, że ołów ciąży mi na powiekach, a krtan była tak wyschła, że nie próbowałem wymówić nawet jednego słowa, bojąc się, żeby najmniejszy dźwięk nie rozsadził mi gardła. Krew w żyłach parzyła mnie jak roztopione żelazo. Czułem, że najdalej za godzinę zsuniemy się z koni na ziemię i zginie my z pragnienia. – Wody! – stęknął Sam. Podniósł głowę, nie wiedząc, co na to odrzec. Wtem mój koń potknął się i stanął. Zadalem sobie niemal trudu, by go poruszyć z miejsca, lecz nadaremnie. Stara Tony poszła za jego przykładem. – Zsiadać! – szepnąłem cicho, a mimo to każdy dźwięk tego słowa sprawiał mi niewymowny ból. Zdawało mi się, że cały przewód oddechowy od płuc aż do warg nadziany jest tysiącami szpilek. Złazłem z konia, wziąłem go za cugle i poszedłem dalej w milczeniu. Uwolnione od ciężaru zwierzę powlokło się za mną powoli. Sam ciągnął za sobą swego Rosynanta$^{16}$, lecz był widocznie jeszcze bardziej wyczerpany ode mnie. Zatacał się po prostu i za każdym krokiem zdawało się, że upadnie. Tak posuwaliśmy się jeszcze z milę, kiedy naraz usłyszałem za sobą westchnienie. Obejrzałem się i dostrzegłem poczciwego Sama leżącego na piasku z zamkniętymi oczyma. Poszedłem do niego i usiadłem obok, nie mówiąc ani słowa, gdyż żadne gada nie i tak nie mogło zmienić naszego położenia. Taki więc miał być koniec mojego życia i moich wędrówek! Starałem się przypomnieć sobie rodziców i rodzeństwo w dalekiej ojczyźnie, starałem się zebrac myśli do modlitwy, ale na próżno. Wydało mi się, że mózg mi kipi. Padliśmy ofiarą sztuczki, którą niejeden już wędrowiec przypłacił życiem. --- $^{15}$ Llano Estaccado (hiszp.) – pole wypałikowane $^{16}$ Rosynant – koń Don Kichota, bohatera słynnej powieści hiszpańskiego pisarza Miguela Cervantesa de Saavedra (1547–1616) Od Santa Fé i przez Paso del Norte wracają często na wschód oddziały poszukiwaczy złota, którym sprzyjało szczęście w kopalniach kalifornijskich. Muszą oni przebyć Llano Estaccado, gdzie czyha na nich bez liku niebezpieczeństw, tkwiących nie tylko w warunkach klimatycznych i topograficznych, lecz także w wielu innych. Ci bowiem, którzy nie mieli szczęścia w kopalniach i stracili chęć do uczciwej pracy, osobniki podupadłe moralnie i materialnie, jakie wypłuwa z siebie Wschód, ludzie pod każdym względem zwyrodnieni, schodzą się na skraju Estaccada i urządzają zasadzki na poszukiwaczy złota. Ponieważ są to przeważnie silni i zahartowani w bojach awanturnicy, którzy odwagę swoją wyróbowały już w tysięcznych potrzechach i walkach, przeto spotkać się z nimi jest zawsze niebezpiecznie. Ci rabusie wpadli na pomysł tak okrutny i niegodziwy, że gorszego nie podobna sobie wyobraźić. Oto wyjmują paliki, wskazujące drogę, i wbijają je w innym, fałszywym kierunku, tak że idąc za nimi podróżni trafiają w najstraszniejsze okolice pustyni i dostają się prosto w objęcia śmierci z głodu i pragnienia. Po czym rabusie przywłaszczają sobie ich mienie bez szczególnego wysiłku i niebezpieczeństwa. Wskutek tego kości setek ludzi bieleją w głębokiej samotności na słońcu, gdy tymczasem krewni na próżno oczekują ich powrotu lub przynajmniej skapej wieści o ich losach. Słyszmy dotąd z ufnością według owych pali i dopiero około południa zauważyliśmy, że jesteśmy na zlej drodze. Nie wiedząc, kiedy zboczyliśmy z drogi właściwej, nie mogliśmy wracać, zwłaszcza że stan nasz czynił nam każdą minutę coraz droższą. Sam nie mógł już iść dalej, a ja uszedłbym także najwyżej milę, gdybym wytężyl siły aż do ostatka. Choć żywi, czuliśmy, że znajdujemy się już w grobie, z którego mógł nas wyrwać tylko jakiś szczęśliwy przypadek, i to gdyby nastąpił możliwie prędko. Wtem rozległ się nad nami jakiś ochrypły i przerażliwy wrzask. Spojrzałem w górę i zobaczyłem sęp, który pewnie dopiero co zerwał się z ziemi, a teraz zatoczył nad nami koło, jak gdyby uważał nas już za swą pewną i niechybną zdobycz. Jego obecność tutaj wskazywała na to, że gdzieś niedaleko od nas musiała leżeć ofiara pustyni albo siedział zaczajony stakeman, jak nazywają rozbójników Estaccada. Rzuciłem więc wzrokiem dokola, aby odkryć jakiś ślad. Chociaż z powodu żaru słońca i gorączki krew nabiegła mi do oczu tak, że bolały mnie i groziły odmówieniem służby, zobaczyłem w oddaleniu mniej więcej tysiąca kroków kilka punktów, które nie mogły być ani kamieniami, ani żadnymi wzniesieniami gruntu. Wziąłem do ręki strzelbę i starałem się tam zbliżyć. Nie uszedłem jednak ani połowy tej przestrzeni, kiedy rozpoznałem trzy kujoty, a nieco opodal kilka sępów. Zwierzęta te siedziały dokola jakiegoś łupu. Musiał to być człowiek lub zwierzę, jeszcze nie całkiem martwe, gdyż inacej kujoty i sępy już by się podzielili zwłokami. Mimo wszystko widok kujotów napełnił mnie czymś w rodzaju nadziei, ponieważ nie mogą one długo obejść się bez wody i nie zapuszczają się zbyt daleko na wyschłe obszary pustyni. Zresztą trzeba było zobaczyć, co za łup otoczyły. Już uniosłem nogę, aby iść dalej, kiedy zaswiatała mi myśl, pod wpływem której przygotowałem czym prędzej broń do strzału. Byliśmy bliscy śmierci z pragnienia, a wody nigdzie nie było. Czy jednak krew tych zwierząt nie mogła orzeźwić nas choćby w nieznacznym stopniu? Złożyłem się więc do strzału, lecz z powodu osłabienia i gorączki ręce nie dopisały i wylot lufy chwiał się na kilka cali to w jedną, to w druga stronę. Usiadłem więc na ziemi, wsparłem rękę na kolanie i w ten sposób dopiero wystrzeliłem. Wypaliłem raz i drugi. I wnet dwa kujoty tarzały się już w piasku. Na ten widok zapomniałem o osłabieniu i pobiegłem pospiesznie do nich. Pierwszy wilk miał przestrzeloną głowę, ale drugi strzał był taki, że musiałbym się go wstydzić przez całe życie, gdyby nie usprawiedliwiał mnie mój stan i choroba. Kula strzaskała drugiemu zwierzęciu tylko przednie nogi, tak że wyjąc z bólu rzucalo się po piasku. Dobyłem noża, przeciąłem pierwszemu wilkowi naczynie krwionośne na szyi i zacząłem pić krew, jak gdyby to był nektar olimpijski. Następnie wyjąłem skórzany kubek, napełniłem go krwią i przystąpiłem do człowieka leżącego opodal na ziemi jak martwy. Był to Murzyn. Zaledwie rzuciłem okiem na jego twarz nie czarną teraz, lecz brudnoszarą, omal nie upuściłem kubka na ziemię. – Bob! Na ten okrzyk Murzyn otworzył lekko powieki. – Wody! – westchnął. Ukląknęłem obok niego, podniosłem go i przytknąłem mu kubek do ust. – Pij! Murzyn rozchylił wargi, lecz wyschnięte gardło nie mogło już przelatywać, wskutek czego upłynęło sporo czasu, zanim wlałem weń ten wstrętny płyn. Po czym Murzyn upadł twarzą w piasek. Teraz należało pomyśleć o Samie. Zużytkowałem naumyślnie jako pierwszą krew śmiertelnie ugodzonego zwierzęcia, ponieważ ścięłaby się prędzej aniżeli krew zranionego. Mały westman leżał na ziemi zupełnie zobojętniały, ale podniósł się, gdy rzekłem: – Samie, masz! Pij! – Pić? Och! Skwapliwie pochwyciłem kubek i wypróżniłem go jednym łykiem. – Krew! Brrr, a jednak to lepsze, niżby kto sądził. Wysączyłem resztę krwi i zerwałem się prędko, gdyż zbiegły przedtem trzeci kujot powrócił i pomimo obecności ocuconego Murzyna zajął się swymi martwymi towarzyszami. Nabilem strzelbę na nowo, podszedłem bliżej i zastrzeliłem wilka. Murzyn wzmacnił się o tyle, że zaczął się ruszać i wkrótce całkiem oprzytomniał. Wędrowiec miewa często spotkania, które nazwać można cudownymi, i takim było właśnie spotkanie Murzyna, którego znałem bardzo dobrze. Korzystałem w swoim czasie z gościnny jego pana, jubilera Marshalla w Louisville, i polubiłem wiernego i wesołego Murzyna. Dwaj synowie jubilera zrobili ze mną wycieczkę myśliwską w góry Cumberlandu i odprowadzili mnie potem nad Missisipi. Byli to wspaniali młodzieńcy, z których towarzystwa bardzo byłem zadowolony. Nie mogłem sobie wszakże wyjaśniać, w jaki sposób stary, siwowłosy Bob dostał się na tę pustynię. – Czy już wam lepiej, Bob? – zapytałem. Lepiej, bardzo lepiej, całkiem lepiej – odrzekł poznawszy mnie widocznie dopiero teraz. – Massa, czy to być może? Massa Charley, bardzo wielki myśliwiec? Och, czarny Bob być bardzo szczęśliwy, że zetknąć się z massą, bo massa Charley ocalić massa Bern, który być zupełnie zabity, bardzo nieżywy. – Bernard? A gdzie on? – Gdzie być massa Bern? – Oglądał się i wskazał na południe. – Massa Bern tam być! O, nie, być tam albo tam, albo tam! Obrócił się przy tym dokoła własnej osi i pokazał na zachód, na północ i na wschód. Po-rczciwy Bob sam nie znal miejsca pobytu swego młodego pana. – Co Bernard robi tu na Llano Estaccado? – Co robić? Bob tego nie wiedzieć, gdyż Bob nie widzieć massa Bern. On odejść z wszystkimi innymi massa. – Kto są ci ludzie, z którymi wędruje? – Być myśliwcami, być kupcami, być… och, Bob nie wiedzieć wszystkiego! – Dokąd chciał jechać? – Do Kaliforn, do Francisko, do młodego massa Allan. – A więc Allan jest we Francisco? – Massa Allan tam być i kupić bardzo wiele złota dla massa Marshall. Ale massa Marshall nie potrzebować już złota, bo massa Marshall już nie żyć. – Master Marshall umarł? – zapytałem zdumiony, gdyż jubiler trzymał się za mojej bytności jeszcze bardzo rześko. – Umrzeć nie wskutek choroby, lecz wskutek morderstwa. – Zamordowali go?! – zawołałem przerażony. – Kto? – Bob nie znać morderców i nikt ich nie znać. Mordercy przyjść w nocy, pchnąć nożem w pierś massa Marshall i zabrać wszystkie kamienie, klejnoty i złoto massa Marshall. Kto być mordercą i dokąd pójść, tego nie wiedzieć ani szeryf, ani sąd, ani massa Bern, ani Bob. – Kiedy się to stało? – Przed wiele tygodni, wiele miesięcy; pięć miesięcy. Massa Bern zostać bardzo ubogi i napisać do massa Allan w Kaliforn, lecz nie otrzymać odpowiedzi i dlatego sam. pójść szukać massa Allan. Była to zaiste straszna wiadomość. Morderstwo i rabunek zburzyły szczęście tej zacnej rodziny, pozbawiły życia ojca i wtrąciły w nędzę obu synów. Wszystkie kamienie i klejnoty zniknęły. Ta opowieść przypomniała mi od razu diamenty odebrane Fredowi Morganowi. Ale co mogło zapędzić sprawcę z Louisville na prerię? – Jak odbywaliście podróż? – Z Memfis do fortu Smith, a potem przez góry do Preston. Bob jechać i chodzić aż do wielka, straszna pustynia Estaccad, gdzie już nie znaleźć wody. Koń i Bob się zmęczyć, chcieć pić dużo wody jak Mississipi. Bob spaść na ziemię, koń uciec, a Bob zostać na ziemi. Potem straszna bieda, Bob prawie umrzeć z pragnienia, a przyjść massa Charley i dać Bobowi krew do ust. O, massa, ocalić także massa Marshall, a Bob kochać massa tak bardzo jak cały świat, całą ziemię! Było to zaiste życzenie, co do którego spełnienia nie mogłem mieć żadnej nadziei. Nie wiem, skąd pochodziła ufność Murzyna do mnie, ale zaspokoić jej niestety nie mogłem. Miło to pytałem dalej: – Ile ludzi liczyło wasze towarzystwo? – Bardzo wiele: dziewięć ludzi i Bob. – Dokąd zmierzałście najpierw? – Tego Bob nie wiedzieć. Bob zawsze jechać z tyłu i nie słyszeć, co massa mówić. – Masz noż i szablę. Czy wszyscy byliście uzbrojeni? – Dużo flint, strzelb, nożów, pistoletów i rewolwerów. – A kto był waszym przewodnikiem? – Ten człowiek nazywać się Wiliams. – Przypomnij sobie jeszcze raz dobrze, gdzie oni pojechali, kiedy spadłeś z konia? – Nie wiedzieć już, tam i tam. – Kiedy to było? O jakiej porze dnia? – Być wkrótce wieczór... ach, och, teraz Bob wiedzieć. Massa Bern pojechać prosto w słońce, kiedy Bob upaćć z konia. – Dobrze! Czy możesz już chodzić? – Bob znówu biegać jak jelen. Krew dobre lekarstwo na pragnienie. Rzeczywiście, mnie także orzeźwił ten szczegółny napój, tak że nawet gorączka znikła. Obok mnie stał już Sam, w którym również nastąpiła podobna zmiana. Przeszedł, aby się przysłuchać, i wyglądał znacznie lepiej aniżeli przed pięciu minutami. Towarzystwo, w którym znajdował się Bernard Marshall, musiało być tak samo wyczerpane jak my, bo dzielny młodzieńiec nie opuściłby wiernego sługi. Może pragnienie i gorączka tak szalały w jego wnętrznościach, że już nie był panem swoich myśli i zmysłów. Ostatnia wskazówka Boba nasuwała przypuszczenie, że tak samo jak my podążał ku zachodowi. Jak jednak mieliśmy się dostać do niego, jak go ratować, kiedy nam samym tak bardzo potrzeba było pomocy, a konie nasze wypowiedziały nam służbę? Długo nad tym myślałem, ale nie przyszła mi do głowy żadna zbawcza myśl, chociaż przypuszczałem, że towarzystwo to nie powinno być jeszcze zbyt daleko. Dlaczego jednak nie zostawili żadnych śladów? Zwróciłem się do Sama z następującą prośbą: – Zostań tutaj przy koniach! Może one o tyle się wzmocnią, że potem z milę ubiegną. Jeśli za dwie godziny nie wrócę, pójdziesz za moim śladem. – Well, Charley! Nie polecisz daleko, gdyż ten lyk, na przykład, nie wystarczy na długo. Nie mówiliśmy już teraz do siebie „wy”, jak w pierwszym dniu znajomości, lecz „ty” – zwyczajem westmanów. Zbadawszy dookoła teren przekonałem się, że ślady Boba wiodły od miejsca, na którym leżał, ku północy. Idąc za nimi, dostalem się w niespełna dziesięć minut na trop dziesięciu koni, które szły ze wschodu na zachód. Tu widocznie Murzyn musiał zsunać się z wierzchowca, czego nie zauważono, gdyż pozostał w znaczonej odległości od reszty oddziału. Ślady pouczyły mnie nadto, że koń jego pobiegł za tamtymi. Wszystkie zwierzęta musiały być bardzo znużone, gdyż potykały się często i wlokły tak, że suwały wprost kopytami po piasku. Ta okoliczność sprawiła, że trop był nadzwyczaj wyraźny, dzięki czemu mogłem szybko podążać naprzód. Powiadam „szybko” i rzeczywiście tak było, chociaż dziś jeszcze nie potrafiłbym wyjaśnić, czy ten okropny napój, czy też troska o Bernarda Marshalla dała mi niespodzianie tyle sił. Uszedłszy może z milę, ujrzałem kilka pojedynczo rosnących kaktusów, zeszłych zupełnie tak, że nabraly już żółtego koloru. Potem zobaczyłem je w coraz większych kepach, aż w końcu utworzyły nieprzejrzaną przestrzeń ciągnącą się daleko poza linię horyzontu. Oczywiście trop, który badałem, nie prowadził pomiędzy niebezpieczne rośliny, lecz okrążał je dookoła. Poszedłem za nim, gdy wtem zaświtała mi myśl, która tchnęła we mnie nowe siły. Gdy na rozjarzonych nizinach półwyspu Floryda spiekota, pochlaniająca wodę, tak się wzmoże, że ludziom i zwierzętom grozi śmierć z pragnienia, ziemia zaś ciągle jest jak płynny ołów, a niebo jak białe, rozjarzone żelazo bez jednej chmurki, wówczas zrozpaczeni ludzie zapalają trawy i suche zarosła. I wtedy nagle zaczyna padać deszcz. Sam widziałem to dwukrotnie, a kto choć do pewnego stopnia obeznany jest z prawami, siłami i zjawiskami przyrody, wyjaśni to sobie bez naukowych tłumaczeń. O tym pomyślałem w tej chwili i równocześnie ukląknąłem, aby wyciąć nożem potrzebne do zapalenia łodygi. W kilka minut potem buchnął ogień, który z początku zwolna, potem szybcej ogarniał coraz szerszą przestrzeń, aż wreszcie rozlało się morze płomieni, którego granic nie podobna było objąć wzrokiem. Przeżyłem już kilka pożarów preri, ale żaden nie posuwał się z takim grzmiącym łoskotem jak to piekło kaktusowe; kaktusy pękały z hukiem podobnym do huku wystrzałów tak silnym, jak gdyby cały korpus wojska stanął do bitwy. Płomienie buchały w niebo, a nad nimi unosily się opary dymu, przez który przełatywali drzązgi z kaktusów, wyrzucone w górę jak strzały. Czułem, jak ziemia drży mi pod nogami. To była najlepsza pomoc, jaką – przynajmniej teraz – mogłem dać Bernardowi Marshallowi i jego ludziom. Z tą myślą wróciłem nie troszcząc się już o to, czy potem rozpoznam ich ślady, czy nie. Nadzieja tak mnie pokrzypiła, że na drogę powrotną zużyłbym zaledwie pół godziny, tymczasem nawet to było zbyteczne, gdyż wkrótce spotkałem Sama i Boba z obydwoma końmi, które nabraly już nieco sił. – Rany boskie, Charley, co się tam właściwie dzieje? Najpierw wydalo mi się, że to trzęsienie ziemi, teraz jednak widzę, na przykład, że zapalił się ten piekielny piasek. – Piasek nie, Samie, lecz kaktusy, których tam rośnie mnóstwo. – Jak się zajęły? Ty chyba nie podłożyłeś ognia?! – Właśnie że ja. – Ależ, człowiecze, w jakim celu? – Aby sprowadzić deszcz! – Deszcz? Nie weź mi tego za złe, Charley, ale zdaje mi się, że dla odmiany dostaleś lekkiego bzika! – Czy nie wiesz, że u niektórych dzikich wariaci uchodzią za bardzo rozumnych? – Sam chyba nie sądzisz, że zrobiłeś coś madrego. Gorąco podwoiło się teraz raczej, niż zmniejszyło. – Gorąco się wzmogło i przez to w powietrzu będzie więcej elektryczności! – Daj mi, na przykład, spokój z elektrycznością! Nie mogę jej ani zjeść, ani wypić i nie wiem w ogóle, co to ta jedna. – Niebawem ją usłyszysz, gdyż wkrótce zerwie się burza, może nawet z piorunami. – Przestańże! Charley, biedaku, dostaleś naprawdę bzika! Spojrzał na mnie z wyraźnym i poważnym niepokojem. Ja zaś wskazałem ręką ku górze i zapytałem: – Czy widzisz te zbliżające się opary wodne? – Do stu piorunów, Charley! W końcu gotów jestem przypuścić, że nie zwariowałeś! – Opary utworzą chmurę, która musi się gwałtownie wyładować. – Charley, jeśli to się sprawdzi, to ja jestem osłem, a ty najmędzdrszym człowiekiem w Stanach Zjednoczonych i poza nimi! – Nie przesadzajmy, mój Samie! Widziałem po prostu taki pożar na Florydzie i tutaj zastosowałem ten sam sposób, ponieważ sądzę, że nie zaszkodzi nam odrobiną deszczu. Popatrz, oto masz już tę chmurkę. Skoro tylko kaktusy się spała, zacznie się burza, a jeżeli nie wierzysz, to przypatrz się tylko swojej Tony, jak wywija kikutem ogona i rozdyma nozdra! Mój mustang także wietrzy już deszcz, który co prawda obejmie tylko przestrzeń pożaru. Chodźcie naprzód, żeby się dostać w jego zasięg! Poszliśmy pieszo, chociaż mogliśmy już pojechać, gdyż nasze wierzchowce okazywały żwawość, jak na swój stan całkiem niezwykłą, i pchały się po prostu naprzód. Instynktom poczuły, że znajdą upragnione orzechwienie. Proroctwo moje spełniło się rzeczywiście. W pół godziny potem owa mała chmurka rozszerzyła się tak dalece, że całe niebo nad nami było czarne. Po czym zaczął padać deszcz, ale nie zwolna jak w strefach umiarkowanych, lecz nagle, jak gdyby chmury były naczyniami, które teraz poprzewracano. Zdawało się, że ktoś grzmoci nas pięściami po plecach, i w prześcigu minuty przemoczyło nas tak zupełnie, jak gdybysmy w ubraniach przepłynęli przez rzekę. Oba konie stały z początku cicho, a potem radosnym parskaniem zaczęły wykazywać swoje zadowolenie z gwałtownej kapieli, wyprawiać przeróżne skoki i widać było, że odzyskały siły zupełnie. Nas również ogarnęło nader przyjemne uczucie. Rozłożyliśmy koce, by nalapać jak najwięcej drogocennej wilgoci, po czym to, czego nie zdolaliśmy wypić, wlaliśmy do skórzanych worów. Największą radość okazywał Murzyn Bob. Zatacał koła, przewracał kozły i robił miny, które wskutek kontrastu barw: jego czarnej twarzy i siwych włosów, były nieopisanie śmieszne. – Massa, massa, och, ach, woda, dobra woda, dużo wody! Bob zdrów, Bob mocny, Bob znowu jechać, biegać, chodzić aż do Kaliforn. Massa Bern będzie miał także wodę? – Prawdopodobnie, gdyż wątpię, czy zdażył odjechać daleko poza pole kaktusowe. Ale pij, bo wnet przestanie padać! Murzyn podniósł szeroko kresy kapelusza, przytrzymał go denkiem na dół, rozszerzył grube wargi tak, że powstała przepaść od ucha do ucha, odrzucił głowę wstecz i ączał orzeźwiający napój między zęby. – Och, ach, przyjemnie, massa. Bob pić jeszcze wiele więcej! – Nadstawił znówu kapelusza, lecz rozczarował się srodze. – Ach, deszcz się skończyć, woda już nie przyjść! Rzeczywiście, po ostatnim grzmocie deszcz ustal tak samo prędko, jak się zaczął, co nie sprawiło nam już jednak przykrości, gdyż ugasiliśmy zupełnie pragnienie, a ponadto napełniliśmy wory. – A teraz posilmy się trochę – rzekłem – potem zaś dalej w drogę, aby dotrzeć do Marshalla! W ciągu kilku minut zjedliśmy po kawalku suszonego mięsa bawolego, a następnie dosiadlszy koni, pokłusowaliśmy naprzód. Bob okazał się przy tej sposobności tak doskonałym szybkobiegaczem, że z łatwością dotrzymywał nam kroku. Ślady zatarły się oczywiście po deszczu. Znałem jednak ich kierunek i niebawem zauważyłem skórkę z harbuza, porzuconą prawdopodobnie przez jednego z ludzi jadących przed nami. Pole kaktusowe ciągnęło się daleko ze wschodu na zachód, gdyż zdawało się, że czarne spalenisko nigdy się nie skończy. To mnie pocieszało, gdyż wnosiłem stąd, że deszcz orzeźwił także tych, których szukaliśmy. Wreszcie minęliśmy spalenisko, a poza nim ukazała się w dali grupa ludzi i zwierząt. Wziąłem do rąk lunetę i naliczyłem dziewięćdziesięciu ludzi i dziesięć koni. Osiem osób siedziało na ziemi, dziewiąta zaś, dosiadlszy konia, oddzieliła się od towarzystwa i ruszyła cwałem wprost na nas. Wtem jeździec musiał nas dostrzec, gdyż osadził konia. Przypatrzywszy mu się lepiej, poznałem Bernarda Marshalla. Odgadłem jego zamiar. Przedtem znajdował się prawdopodobnie w stanie takiego znużenia i zbojętnienia, że, tak samo jak inni, nie zauważał braku swego sługi. Dzięki jednak ożywczemu deszczowi odzyskał znowu energię i przeżność i uznał za swój obowiązek odszukać Boba i przywieść go do reszty swoich ludzi. Domysł mój potwierdziła także ta okoliczność, że jeździec prowadził za sobą drugiego konia za cugle. To, że nikt się doń nie przyłączył, oburzyło mnie trochę. Bylbym się założył, że towarzystwo składało się z samych Jankesów, dla których życie Murzyna, zwłaszcza gdy nie jest ich sługa, znaczy tyle, co nic. Jeździec przypatrzył się nam dokładnie, zawołał ku swoim kilka stów i natychmiast wszyscy wsiedli na konie, wziąwszy broń do rąk. – Naprzód, Bobie, wytłumacz im, kim jesteśmy! – rozkazałem Murzynowi. Murzyn puścił się pędem, a my ruszyliśmy za nim wyciągniętym stopem. Skoro tylko Marshall poznał swego sługę, zniknęła jego nieufność, towarzystwo zaś zsiadło z koni i oczekiwało nas w pokojowej postawie. Bob wybiegł tylko cokolwiek naprzód, tak że usłyszeliśmy, co oznajmił głośno jubilerowi: – Nie strzelać, nie rąbać; bardzo dobrzy, piękní ludzie! Massa Charley, który zabija tylko łotrów, ale pozwala żyć dżentelmenom i Murzynom! – Charley! Czy to być może? – zawołał zaskoczony niespodziewanym spotkaniem Marshall i spojrzał uważnie na mnie. W ojczyźnie jego ubierałem się bardziej elegancko, aniżeli to jest możliwe na sawannach. Poza tym twarz z małą bródką, którą się znaló, nie łatwo poznać po kilku miesiącach, gdy okala ją dziko wyrosła, pełna broda. Ponieważ Marshall nie widział mnie jeszcze nigdy w mojej obecnej powłoce, przeto nie wziąłem mu tego za złe, że nie poznał mnie od razu z daleka. Teraz jednak w oddaleniu trzydziestu długości konia przekonał się, że Bob miał słuszność. W jednej chwili podjechał obok i podał mi z konia rękę. – Charley, czy to prawda? Czy to ty rzeczywiście? Wszak wybierałeś się do fortu Benton i w Góry Śnieżyste! Co cię sprowadziło tu na Południe? – Byłem i tam, Bernardzie, ale wydawało mi się za zimno, dlatego przeniosłem się na Południe, a teraz witam cię w Estaccado! Może mnie przedstawisz swoim towarzyszom? – Oczywiście! Charley, zapewniać cię, że tysiąc dolarów nie sprawiłoby mi takiej przyjemności jak twoje przybycie. Zsiadź i chodź bliżej! To rzekłszy zaznajomił mnie ze swoimi ludźmi, a potem zarzucił mnie tysiącem pytań, na które odpowiadałem, jak mogłem. Towarzystwo jego składało się rzeczywiście z samych Jankesów, dobrze uzbrojonych pięciu agentów ze Spółki Sprzedaży Futer i z trzech ludzi tak obwieszonych bronią, że trudno było uważać ich za westmanów. Przypuszczałem, że są to pewnie owi wspomniani przez Boba kupcy. Wyglądali jednak raczej na awanturników udających się na Zachód po to, by zdobyć szczęście – w uczciwy albo nieuczciwy sposób. Najstarszy z komiwojażerów, przedstawiony mi jako Wiliams, był dowódcą oddziału i wydawał się wcale znośnym „szopem”, że użyję popularnego na Zachodzie wrażenia. Gdy odpowiedziałem już na kilka nic nie znaczących pytań Bernarda, zwrócił się z kolei do mnie Wiliams. Mały Sam wyraźnie nie zrobił na nim zbyt wielkiego wrażenia. – Wiemy już mniej więcej, kim jesteście, a teraz pragnęlibyśmy usłyszeć, dokąd zmierzacie. – Może do Paso del Norte, a może gdzie indziej, sir. Zależy to od tego, co będziemy mieli do roboty. Nie uważałem za stosowne powiedzieć mu więcej, aniżeli na razie było potrzeba. – A czym się trudnicie? – Rozglądamy się trochę po świecie. – To jest praca, która nie nuży i nie męczy. Jesteście w takim razie zamożni, a może nawet bogaci. Widać to po waszej błyszczącej broni! Jego przypuszczenie było niestety mylne, gdyż posiadałem właśnie tylko tę broń oprócz kilku drobnotek, które zostawiłem w domu. Pytanie jego nie podobało mi się wcale, a jeszcze mniej podstępny wzrok i na pół szydrczy, a na pół zdawkowy ton, w jakim je wypowiedział. Był to człowiek nieostrożny i pomimo swojej przyzwioitej powierzchowności wzbudził we mnie podejrzenie. Postanowiłem nadal mieć go ciągle na oku, a na razie odpowiedziałem, nie potwierdzając jego słów ani im nie zaprzeczając: – Zdaje mi się, że na Estaccado to nie ma znaczenia, czy jestem ubogi, czy zamożny. – Macie słuszność, sir. Jeszcze pół godziny temu byliśmy wszyscy bliscy śmierci i tylko cud nas ocalił, cud, jaki się rzadko zdarza w tych stronach. – Jaki? – Oczywiście ten deszcz. Ale wy może przybywacie z okolicy, w której nie padał? – Owszem, padał i u nas, gdyż samiśmy go wywołali. – Wywołali? Co chcecie przez to powiedzieć, sir? – Ze bylibyśmy zginęli tak samo jak i wy, gdybyśmy nie doszli do przekonania, że nie ma innego środka ocalenia, jak spowodowanie chmur i piorunów. – Słuchajcie, panie blagier, spodziewam się, że nie uważacie nas za ludzi, którym można mydlić oczy, gdyż w przeciwnym razie byłoby źle z waszą skórą. Byliście pewnie kiedyś w Utah nad wielkim słonym jeziorem i należycie do „świętych Sądu Ostatecznego”, którzy także robią podobne cuda! – Rzeczywiście byłem już i tam, lecz teraz nie mam do czynienia z Sądem Ostatecznym, lecz przede wszystkim z dniem dzisiejszym i z wami. Czy pozwolicie nam przyłączyć się do was? — Owszem, zgadzamy się tym bardziej, że jesteście znajomym master Marshalla. Jak mogliście tylko we dwóch zapuścić się w Llano Estaccado? Nieufność moja w stosunku do niego kazała mi udawać człowieka lekkomyślnego i niedoświadczonego. — Na to nie potrzeba odwagi. Droga jest wytyczona, wchodzi się więc, a potem wychodzi szczęśliwie. — Patrzcie go, prędko się z tym załatwicie! Czy słyszeliście już co o stakemanach? — Co to za ludzie? — A więc tak! Nie chcę o nich mówić, aby nie wywołać wilka z lasu, to tylko powiem, że kto we dwójkę puszcza się na Estaccado, musi być zuchem jak Old Firehand czy Old Shatterhand albo być takim madrym i przebiegłym westmanem jak pogromca Indian, stary Sans-ear. Czy słyszeliście kiedy o którymś z tych ludzi? — Być może, ale wyszło mi to z pamięci. Jak długo trzeba jeszcze jechać, aby się wydostać z Estaccado? — Dwa dni, — Znajdujemy się oczywiście na właściwej drodze? — A dlaczegoż miałoby być inaczej? — Ponieważ wydało mi się, że pale zwrócili się nagle na południowy wschód, zamiast na południowy zachód. — To może się wydawać wam, lecz nie takiemu staremu i wytrawnemu agentowi handlowemu jak ja. Ja znam Estaccado jak własną kieszeń. Podejrzenie moje się wzmogło. Jeśli rzeczywiście był tak doświadczony, to musiał wieǳieć, że zboczył z właściwego kierunku. Postanowiłem wybadać go bliżej. — Jak się to dzieje, że wasza spółka posyła was tak daleko na południe? Zdawałoby się, że na północy jest więcej futer. — Jacyście mądrzy! Futro to skóra, a skóra to futro. Na południe udajemy się nie tylko dla tego, że i tutaj żyją czarne i bure niedźwiedzie oraz szopy i oposy, ale w tym celu, aby podczas wędrówki bawołów nagromadzić kilka tysięcy skór. — Ach, tak! Sądziłem, że w rezerwatach i dokola nich można nabyć mnóstwo takich skór z największą łatwością. Zresztą, jako agent, jesteście w bardzo dobrym położeniu, ponieważ nie potrzebujecie się obawiać Indian. Opowiadano mi, że spółka używa agentów równocześnie jako listonoszy i gońców, a taki list jest podobno najlepszym talizmanem przeciwko atakom Indian. Czy to prawda? — Tak. Nie tylko nic nam nie grozi ze strony Indian, lecz nawet zawsze możemy liczyć na ich pomoc. — To pewnie i wy macie takie listy? — Naturalnie. Wystarczy mi pokazać pieczęć, a każdy Indianin użyczy mi pomocy. — Zaciekawiacie mnie, sir... Pokażcie mi łaskawie taką pieczęć! Dobrze? Zauważyłem, że się zakłopotał, lecz starał się to pokryć gniewną miną. — Czy słyszeliście kiedy o tajemnicy listowej? Tylko Indianom wolno mi pokazywać listy. — Nie chciałem poznać treści listu, a z waszej odpowiedzi widzę, że nie znajdujecie się chyba nigdy w tym położeniu, żebyście musieli legitymować się przed białymi! — W tym wypadku legitymuję się strzelbą. Zapamiętajcie to sobie! Udałem, że jestem bardzo strapiony tym jego ostrym wystąpieniem i zamilkłem, niby to strasznie zakłopotany. Mały Sam łyknął okiem, nie ku mnie – to by mnie zadrzuciło – lecz ku swojej Tony, jak gdyby zgadzał się z nią w najwyższym stopniu, ja zaś odwróciłem się do Marshalla: — Bob opowiedział mi, dokąd i w jakim celu przedsięwzięliście tę podróż. Czy nie odnaleźliście śladu mordercy, który was pobawił całej fortuny? – Najmniejszego. Zresztą w tym morderstwie było niewątpliwie zamieszanych więcej osób. – Gdzie znajduje się Allan? – W San Francisko, przynajmniej stamtąd wysyłane były wszystkie jego listy. – Well, w takim razie odszukasz go łatwo. Czy wyruszycie dzisiaj dalej, czy tu staniecie obozem? – Ułożyliśmy się, że tu zostaniemy. – W takim razie rozsiodłam mego konia. Podniosłem się, zdjąłem siodło i uzdę z mustanga i dałem mu trochę kukurydzy. Sans-ear zrobił to samo ze swoją klaczą. Unikaliśmy przy tym rozmowy, co zresztą było zbyteczne, gdyż rozumieliśmy się bez słów. Dwaj myśliwi obcujący z sobą przez kilka tygodni, odczytują nawzajem swoje myśli z wyrazu oczu. Do Marshalla nie przemówiłem także poufnie ani jednego słowa. Wśród zdawkowych rozmów upłynęła reszta dnia aż do wieczora. – Rozstawcie straże, sir! – rzekłem do Wiliamsa. – Jesteśmy znużeni i chcemy się wyspać. Wykonał to polecenie, ale dziwnym sposobem nie wyznaczył na podwójne posterunki ani mnie, ani Sama, ani Bernarda. – Śpij pomiędzy nimi, żeby nie mogli rozmawiać z sobą potajemnie! – szepnąłem do Marshalla, który spojrzał na mnie ze zdumieniem, ale usłuchał. Konie pokładyły się, ponieważ paszy nie było. Podczas gdy inni ulożyli się do snu z głowami wspartymi na siodłach, tworząc obszerne koło, ja ległem z boku, obok mojego mustanga, kładąc głowę na jego brzuchu jak na poduszce – uczyniłem to z ważnego powodu. Samowi wystarczyło jedno skinienie z mej strony, żeby się umieścić pomiędzy agentami, tak że mogli się ze sobą porozumiewać tylko na posterunkach. Gwiazdy powschodziły, lecz może z powodu deszczu wisiała pomiędzy nimi a ziemią taka mgła, że nie świeciły tak jasno, jak to byłowało innymi wieczorami. Dwaj kupcy odbywali pierwszą straż, która minęła zupełnie spokojnie. Druga warta przypadała na Wiliamsa i najmłodszego agenta. Gdy przyszła kolej na nich, nie spali jeszcze. Powstali i każdy z nich zaczął patrolować swoje półkole Zapamiętałem sobie dokładnie oba punkty, w których spotykali się regularnie. Jeden z tych punktów znajdował się w pobliżu konia Boba i to wydało mi się okolicznością korzystną, ponieważ należało przypuszczać, że Murzynowi nie dano dobrego preriowego konia, przed którego instynktem trzeba by się mieć na bacznosci, Nie mogłem dostrzec, czy ci dwaj ludzie rozmawiali z sobą przy każdym spotkaniu, ale odgłos ich kroków pozwalał się domyślać, że stawali na chwilę, aby sobie coś szepnąć. W czasie pobytu na sawannach zaosztrzyłem sobie bardzo słuch. Jeśli się tym razem nie myliłem, to mieliśmy tu do czynienia z bardzo szczewczymi ludźmi. Poczolgałem się ostrożnie łukiem do konia. Był to widocznie bardzo cierpliwy i łagodny czlapak, gdyż nie zdradził mego zbliżania się ani jednym parsknięciem, żadnym ruchem. Mogłem więc przylgnąć do niego tak szczelnie, że w żaden sposób by mnie nie odkryli. Właśnie nadchodził Wiliams z jednej, a agent z drugiej strony. Zanim się odwrócili, doszły mnie całkiem wyraźnie następujące słowa: – Ja jego, a ty Murzyna! Słowa te powiedział Wiliams. Gdy powrócili, usłyszałem znów: – Oczywiście, że ich także! Wydało mi się, że na przeciwległym punkcie stycznym agent zapytał Wiliamsa o mnie i o Sama. Gdy się znowu do mnie zbliżyli, usłyszałem słowa: – Pshaw! Jeden mały, a drugi... to będzie przecież we śnie! „Małym” był oczywiście Sam, a „drugim” – ja. Nie ulegało wątpliwości, że postanowili nas zamordować, chociaż nie wiedziałem, dlaczego. Gdy się znowu przybliżyli, usłyszałem dokładną odpowiedź: – Wszystkich trzech! Być może, iż po drugiej stronie padło pytanie, czy trzej kupcy mają także podzielić nasz los. A więc tych pięciu rzekomych agentów chciało się istotnie do nas zabrać! Było nas pięciu przeciwko pięciu, ale wynik tego przedsięwzięcia mógł się okazać nad wyraz korzystny... dla nich. Tak, byliby nas uśmiercili, nie skałczywszy się nawet, gdyby nie przyszło mi na myśl ich podsłuchać. Teraz obydwa rozbójnicy zeszli się znowu. – Ani minuty wcześniej... Wszystko w porządku! – rzekł Williams do towarzysza. Zajmująca rozmowa dobiegła końca. Ostatnie słowa odnosiły się oczywistnie do chwili, w której czyn miał zostać spełniony. Teraz chodziło o to, kiedy to nastąpi – czy we śnie, czy dzisiaj, czy jutro? Prawdopodobniejszy był pierwszy termin, a ponieważ lotrzy mieli się jeszcze przechadzać co najwyżej kwadrans, przeto należało ich zamierzenia uprzedzić. Przygotowałem się do skoku. Spotkali się znowu, nie zamieniwszy już ani słowa i odwrócili się równocześnie. Zaledwie Williams mnie minął, zerwałem się z ziemi tuż za nim, pochwyciłem go lewą ręką za gardło, by nie zdążył wydać głosu, a pięścią prawej uderzyłem go w skroń tak silnie, że obsunął się cicho na ziemię. Po czym poszedłem zamiastiego i zetknąłem się na przeciwległym punkcie z drugim strażnikiem, który się niczego nie spodziewał i uważał mnie za Williamsa. Schwyciłem go natychmiast za gardło i powaliłem na ziemię. Wiedziałem, że będą tak leżeć przynajmniej dziesięć minut, zanim odzyskają przytomność. Wobec tego poszedłem szybko do grupy śpiących. Dwóch tylko jeszcze ludzi nie spało, oczywiście Sam i Bernard, którego tak zaniepokoiała wyszeptana przeze mnie wskazówka, że nie mógł zasnąć. Odczepiłem lasso od pasa, Sam uczynił podobnie. – Tylko tych trzech agentów! – szepnąłem, a potem zawołałem głośno: – Halo, wstawać, ludzie! W jednej chwili wszyscy byli na nogach, nawet Murzyn Bob, ale równocześnie pętle naszych lass owinęły się dokola rąk i ciał dwóch agentów. Druga pętla i rzemienie zacisnęły się tak silnie, że pojmani nie mogli nawet pomyśleć o ich rozerwaniu. Bernard Marshall prawie bezwiednie rzucił się na trzeciego i przytrzymał go, dopóki nie związałem go własnym jego lassem. Stało się to tak prędko, że było już po wszystkim, kiedy jeden z kupców poczuł nagle przypływ odwagi i krzyknął, chwytając strzelbę: – Zdrada! Do broni! Sans-ear zaśmiał się głośno: – Zostaw no swoją ognistą sikawkę, mój chłopcze, mogłoby zabraknąć kapsli tobie i innym, hi, hi, hi! Podczas gdy ja podsłuchiwałem, przezorny Sam pozdejmował kapsle z trzech karabinów, dowodząc tym, jak szybko mnie zrozumiał, chociaż nie zamieniliśmy z sobą ani słowa. – Nie obawiajcie się, ludzie, nie stanie się wam nic złego! – uspokoiłem ich. – Oni chcieli nas i was zamordować. Dlatego unieszkodliwiliśmy ich na razie. Pomimo ciemności widać było przestrach, jaki wywołały moje słowa. Nawet Bob poszedł czym prędzej do mnie. – Massa, czy chcą zamordować i Boba? – I ciebie także! – To oni umrzeć, wisieć w Estaccad, wysoko na pal! Jeńcy nie odezwały się wcale. Liczyli na pewno na pomoc straży. – Bobie, tam leży Williams, a tam jego towarzysz. Przynieś ich! – rozkazałem Murzynowi. – Już nieżywi? – zapytał. – Tylko nieprzytomni. – Ja przynieść ich! Olbrzymi Murzyn przyniósł obu lotrów jednego po drugim na swoich szerokich barkach i rzucił na ziemię, po czym ich natychmiast związano. Teraz mogłem już wyjaśniać kupcom, dlaczego to uczyniliśmy. Kupcy wpadli w straszną wściekłość i domagali się natychmiastowej śmierci agentów. Musiałem się im oczywiście sprzeciwić. — Sawanny rządzą się także swoimi prawami i ustawami. Gdyby stanęli przeciwko nam z bronią w ręku, kiedy życie nasze zależałoby od mgnienia oka, moglibyśmy ich powystrzelać, ale wobec tego stanu rzeczy nie wolno nam popełnić morderstwa. Musimy ich uprzednio osądzić. — Och, ach, tak, sądzić — rzekł Murzyn, ciesząc się już z góry widowiskiem — a potem Bob powiesić wszystkich pięć! — Teraz nie czas na to. Noc ciemna, a ognisk nie mamy, trzeba więc zaczekać do świtu. Jest nas siedmiu, pięciu więc może spać spokojnie, a dwóch będzie czuwało. O jeńców nie potrzebujemy się obawiać, dopóki słońce nie wzędzie. Kosztowało mnie sporo trudu, zanim postawiłem na swoim, doprowadziłem jednak do tego, że pięciu z nas ulożyło się znów na spoczynek, ja zaś z jednym z kupców stanąłem na straży. W godzinę potem zluzowano nas, a ostatniej warty podjął się Sans-ear sam jeden, gdyż w tym czasie zaczynało już szarzeć i para oczu wystarczała zupełnie do zapewnienia nam bezpieczeństwa. Przez całą noc nie odezwał się żaden z pojmanych. Kiedyśmy jednak wstali, zauważyłem, że Williams i jego towarzysz już oprzytomnieli. Zjedliśmy najpierw śniadania i daliśmy komion porcję kukurydzy. Potem przystąpiliśmy do rozprawy. Sam wskazał na mnie i oznajmił: — Oto nasz szeryf; on, na przykład, niech przewodniczy. — Nie, Samie, ty musisz objąć przewodnictwo. — Ja? Ho! Ho! Co ci się stało? Hawnerfield szeryfem! Kto pisze książki, ten się lepiej do tego nadaje. — Nie jestem obywatelem Stanów Zjednoczonych, oprócz tego nie byłem tak długo jak ty na sawannach. Jeśli się ty usuwasz, to Bob musi się tego podjąć. — Bob szeryfem? To ci dopiero! Muszę się zatem zgodzić, jeśli, na przykład, ty nie przystajesz na inne załatwienie sprawy przewodnictwa. Usiadł w odpowiedniej postawie i przybrał minę, z której wynikało, że w tym sądzie prenrowym będzie się kierował tą samą co najmniej starannością i sprawiedliwością, jaką by się uważał za stosowne kierować w sądzie przysięgłych jakiejś cywilizowanej prowincji. — Usiądźcie w koło, moi panowie! Wy wszyscy jesteście ławnikami, a Bob niech stoi, ponieważ będzie konstablem¹⁷! Bob ściągnął mocniej rzemień od pałasza i starał się przyabrać minę pełną jak największej godności. — Konstablu, zdejm więzy z jeńców, gdyż znajdujemy się w wolnym kraju, niech więc nawet mordercy stają tutaj przed sędzią wolni od więzów. — A jeżeli drapać wszystcy pięć, to... — ośmielił się zauważyć Murzyn. — Słuchać! — huknął nań Sans-ear. — Nikt z tych ludzi nie umknie, gdyż odebraliśmy im broń, a zanimby, na przykład, zrobili dziesięć kroków, dosięgłyby ich nasze kule! Zdjęto więźniom rzemień, a oni podnieśli się, wciąż jeszcze milcząc. Każdy z nas miał strzelbę pod ręką i o ucieczce rzeczywiście mowy być nie mogło. — Nazywają cię Williams — zaczął Sam. — Czy to twoje właściwe nazwisko? Zapytany odrzekł z zawziętą miną: — Nie będę wam odpowiadał. Wy jesteście mordercami, to wy napadliście na nas i sami powinniście stanąć przed sądem! — Czyń, co chcesz, mój chłopce. Masz wolną wolę, ale pamiętaj, że milczenie znaczy tyle, co przyznanie się. A więc, czy rzeczywiście jesteś agentem handlowym? ¹⁷ konstabel (ang. constable) stopień policyjny w Anglii i Stanach Zjednoczonych – Tak. – Udowodnij to! Gdzie masz listy? – Nie mam żadnych. – Dobrze, mój chłopcze! To wystarczy zupełnie, aby wiedzieć, z kim się ma do czynienia. Czy powiesz mi, o czym rozmawiałeś wczoraj na warcie ze swoim towarzyszem i co postanowiłeś? – Nic! Nie zamieniliśmy ani słowa. – Ten czcigodny mąż podszedł was i słyszał wszystko dokładnie. Nie jesteście westmanami, gdyż prawdziwy preriowy myśliwiec byłby się o wiele mądrzej zabrał do rzeczy. – My nie jesteśmy westmanami? Do wszystkich diabłów, skończcie już raz tę komedię, a my wam potem pokażemy, że nie boimy się żadnego z was. Coż wy za jedni? Greenhory, które zaskoczyły nas we śnie, aby zamordować i ograbić! – Nie rozdrażniaj się niepotrzebnie, mój synu! Dowiesz się jeszcze, co to za greenhory, które cię mają sądzić na śmierć i życie. Ten mąż powalił was sam jeden pięścią, a dokonał tego tak poprawnie, że nikt nic nie zauważył, nawet wy sami. Właściciel tak pięknej pięści nazywa się Old Shatterhand. A teraz przypatrzcie się mnie! Czy może ktoś, komu Nawajowie obcięli uszy, nazywać się Sans-ear? Jesteśmy tymi dwoma ludźmi, którzy mogą się zapuścić sami w Llano Estaccado. Prawdę jest również to, że kazaliśmy wczoraj padać deszczowi. Któż bowiem inny mógł to uczynić? Bo czy słyszał kto kiedy, żeby deszcz dobrowolnie padał na Estaccado? Brzmienie naszych nazwisk nie wywarło na tych pięciu ludziach zamierzonego wrażenia. Williams pierwszy zabrał głos. Rozważażywszy sytuację, właśnie dzięki naszym nazwiskom wpadł na myśl, że nie potrzebuję się obawiać gwałtu z naszej strony. – Jeśli rzeczywiście jesteście tymi, za kogo się podajecie, to spodziewamy się od was sprawiedliwości. Powiem wam prawdę. Nosilem dawniej inne nazwisko, lecz to nie zbrodnia, gdyż wy właściwie także nie nazywacie się Old Shatterhand i Sans-ear. Każdemu wolno przybrać sobie nazwisko, jakie mu się podoba. – Well!! Toteż nie jesteś oskarżony o zmianę nazwiska! – A morderstwa także nie możecie nam zarzucić. Rozmawialiśmy wprawdzie wczoraj wieczorem o morderstwie, ale czy wymówiliśmy przy tym wasze nazwiska? Poczciwy Sam patrzył długo przed siebie, aż w końcu rzekł z niezadowoleniem: – Tego nie uczyniliście istotnie, ale z waszych słów można było wszystko wyraźnie wnioskować. – Wniosek to jeszcze nie dowód oparty na rzeczywistych faktach. Taki sąd preriowy to rzecz bardzo chwalebna, ale może on sądzić tylko na podstawie faktów, a nie domysłów. Przyjęliśmy uprzejmie Sans-eara i Old Shatterhanda, a oni w nagrodę za to chcą nas zabić. Dowiedzą się o tym wszyscy myśliwi od Wielkiego Jeziora aż po Missisipi, od Meksykańskiej Zatoki aż do Rzeki Niewolników, a każdy powie, że ci dwaj wielcy westmani są zbójcami i mordercami. Musiałem w duszy przyznać, że ten łotr dobrze prowadził swoją obronę. Zaskoczyła ona Sama tak niespodzianie, że się poderwał z miejsca. – Niech to diabli! Tego nikt nie powie, gdyż my was nie skażemy na śmierć. Jesteście wolni, moim zdaniem, a co wy na to, panowie? – Są wolni – są niewinni – rzekli trzej kupcy, których przekonanie o winie oskarżonych od początku nie było zbyt wielkie. – Ja także nie mogę nic przeciwko nim zeznać – rzekł Bernard. – Kim są i jak się nazywają, to nas nic nie obchodzi, nasze oskarżenie opiera się tylko na domysłach, a nie na dowodach. Murzyn Bob po prostu osłupiał, kiedy spostrzegł, że pozbawiono go nadziei powieszenia winowajców. Co do mnie, byłem z tego zwrotu sprawy dość zadowolony, przewidziałem go nawet i dlatego nie tylko doradzałem wczoraj zwłokę, lecz pozostawiłem dzisiaj Samowi przewodnictwo. On, jako myśliwiec, posiadał wprawdzie rzadką przebiegłość, lecz nie był zdolny wziąć mordercy w ogień krzyżowych pytań. Na prerii nie jest się nigdy pewnym swego życia, po coż więc niszczyć pięć istnień ludzkich, skoro nie popełniono jeszcze żadnej zbrodni? W takim bowiem razie musiałoby się zabijać nieprzyjaciela za sam jego domniemany zamiar. Nie tyle zależało mi na śmierci tych ludzi, ile na naszym bezpieczeństwie, a pod tym względem można było zarządzać, co by się okazało potrzebne. Nie mogłem jednak całkiem puścić plazem Samowi tego, że pozwolił wymóc na sobie to, co powinno być aktem naszej łaski. Gdy więc zwrócił się z zapytaniem o moje zdanie, odrzekłem: – Czy wiesz, Samie, co jest zaletą twojej Tony? – Co? – Że ma olej w głowie. – Zaiste, przypominam sobie, a ty masz widocznie dobrą pamięć. Ale co ja jestem temu winien, że zostałem myśliwcem, a nie uczonym w prawie? Ty może potrafilbyś wydobyć coś z tych ludzi, czemu więc nie przyjąłeś godności szeryfa? Teraz oni są wolni, gdyż słowo raz powiedziane nie może już być cofnięte. – Oczywiście, moje zdanie nie może już teraz nic zmienić. Zwalnia się ich od oskarżenia o zamach morderczy, lecz to jeszcze nie koniec. Master Wiliams, zapytam was teraz o pewną rzecz, a od waszej odpowiedzi będzie zależało, co się dalej z wami stanie. W którym kierunku można najpędzej dostać się nad Rio Pecos? – Prosto na zachód. – W jakim czasie? – W przeciągu dwóch dni. – Uważam was za stakemanów, chociaż wczoraj sami nas przed nimi ostrzegaliście i chociaż razem z całym oddziałem, co prawda dopiero wówczas, gdy byliście już ostatecznie wyczerpani, trzymaliście się właściwego kierunku. Zostanietcie z nami przez te dwa dni jako nasi jeńcy. Jeżeli zaś po upływie tego czasu nie będziemy jeszcze nad Rio Pecos, to zginiecie, gdyż ja sam dam wam skosztować mojej kuli czy lassa lub odprawimy nad wami nowy sąd.-Teraz wiecie już, czego macie się trzymać! Przywiąźcie tych ludzi do ich koni i naprzód! – Ach, och! To być dobrze! – zawołał Bob. – Jeśli nie przyjść nad rzekę, to Bob powiesić ich na drzewie! Już w kwadrans potem znajdowaliśmy się w drodze. Jeńcy, przywiązani do koni, jechali oczywiście w środku. Bob, nie chcąc widocznie złożyć urzędu konstablą, nie odstępował ich i trzymał pod najsurowszym dozorem. Sans-ear dowodził tylną strażą, ja zaś z Marshallem prowadziłem pochód. Oczywiście przedmiotem rozmowy był wczorajszy wypadek. Ja jednak nie miałem ochoty zbytnio się nad nim rozwodzić. W końcu Marshall przerwał rozmowę o agentach i rzekł: – Czy to prawda, co twierdził Sans-ear, że wywołałeś deszcz? – Tak. – To dla mnie niepojęte, chociaż wiem, że nie mówisz nigdy nieprawdy. – Spowodowałem deszcz, żeby ocalić siebie i was. I objaśniłem mu to proste postępowanie, za pomocą którego czarownicy i szamani niektórych dzikich ludów zdobywają u swych współplemieńców nadzwyczajny szacunek. – Wobec tego wszyscy zawdzięczamy ci życie. Bylibyśmy zginęli z pragnienia tam, gdzie nas spotkałeś. – Nie zginęlibyście z pragnienia, lecz z rąk morderców. Przypatrz się tylko derkom tych tak zwanych agentów, pod nimi znajdują się jeszcze pełne wory z wodą. Oni nie cierpieli najmniejszego pragnienia. Byłbym ich bezwarunkowo wystrzelał, gdybym nie czuł wstrętu do przelewu krwi ludzkiej. Jak się nazywa najmłodszy z nich, który wczoraj stał na straży razem z Wiliamsem? — Meercroft. — Zapewne także przybrane nazwisko. Ten łotr wydaje mi się, pomimo swego młodego wieku, najbardziej podejrzany. Odnoszę nawet wrażenie, że podobną twarz już gdzieś widziałem w niezbyt miłych okolicznościach. Biada im, jeśli w oznaczonym czasie nie dostaniemy się nad rzekę! Teraz podaj mi bliższe szczegóły zamordowania i ograbienia waszego ojca! — Nie ma żadnych bliższych szczegółów, Allan udał się do Francisko po zakup złota, a my zostaliśmy we czwórkę z Bobem i gospodynią, ponieważ robotnicy i czeladnicy mieszkali osobno. Ojciec wychodził codziennie wieczorem na przechadzkę, jak o tym wiesz, aż pewnego pięknego poranku znaleźliśmy jego trupa w zamkniętej sieni, pracownia zaś i sklep były otwarte, a wszystko, co przedstawiało jakąś wartość, zniknęło. Ojciec nosił przy sobie zawsze klucz, którym odmykało się wszystkie drzwi i dokonano rabunku. — Nie nasunęło się wam żadne podejrzenie? — Tylko jeden z czeladników mógł coś wiedzieć o kluczu, wszelkie jednak policyjne śledztwa nie przyniosły żadnego wyniku. Czeladników musieliśmy oddalić i zniknęli gdzieś bez echa. Pomiędzy zrabowanymi klejnotami znajdowały się znaczne depozyty, za które musiałem zapłacić. Pozostała kwota wystarczyła mi zaledwie na podróż do Kalifornii w celu odszukania brata, o którym nagle uuchyły wszelkie słuchy. — I nie masz żadnej nadziei, że pochwycisz kiedyś złodzieja i odbierzesz choćby część swojej własności? — Żadnej nadziei! Sprawcy razem ze swą zdobyczą są już pewnie dawno poza granicami kraju, a chociaż umieściłem ogłoszenie o tym strasznym wypadku we wszystkich większych gazetach Europy i Ameryki i dodałem dokładny opis zrabowanych przedmiotów, na nic mi się to nie przyda, gdyż wytrawny zloczyńca znajdzie dość środków i dróg do zabezpieczenia się przed pościgiem. — Chciałbym przeczytać to ogłoszenie! — Możesz! Noszę przy sobie numer „Morning Herald’a”, aby na wszelki wypadek mieć to ogłoszenie pod ręką. Wydobył z kieszeni gazetę i podał mi ją. Jadąc dalej, przeczytałem opis i wpadłem znowu w podziw nad jednym z owych rzządzeń losu, który nazywamy często przypadkiem. Skończywszy czytać, złożyłem papier i oddałem Marshallowi, mówiąc: — A co by było, gdybym ci wymienił sprawcę, a przynajmniej jednego ze sprawców? — Ty, Charley? — zapytał pośpiesznie, — I dopomógł ci do odzyskania przynajmniej części straty? — Żarty na bok, Charley! Wówczas, kiedy popełniono ten czyn, znajdowałeś się na prerii. Jakże potrafiłbysz dokonać tego, co nie udało się ludziom najbardziej tym dotkniętym? — Bernardzie, popatrz na to. Wydobyłem i podałem mu sakiewkę. On wziął ją z gorączkowym podnieceniem, a gdy ją otwierał, ręce mu drżały. Zaledwie rzucił okiem na zawartość sakiewki, wydał okrzyk radośnego zdumienia: — Boże, nasze diamenty! Tak, to one, to naprawdę te same! W jaki sposób... — Spokojnie! — przerwałem mu. — Pohamuj się, młodzieńcze! Ci z tyłu nie potrzebują słyśać dokładnie, o czym mówimy. Jeśli to wasze kamienie, to zatrzymaj je sobie, żebyś zaś mnie przypadkiem nie wziął za opryszka, to ci opowiem, w jaki sposób się u mnie znalazły. — Charley, co ci na myśl przychodzi? Jak możesz sądzić, żebym ja... — Sza! Krzyczysz, jak gdybyś chciał, żeby usłyszano naszą rozmowę aż w Australii! Poczuł się Bernarda niespodziewana radość istotnie pozbawiła niezbędnego w takich rzeczach spokoju. I ja cieszyłem się z całego serca jego szczęściem, żałując tylko, że razem z drogimi kamieniami nie podobna było wrócić mu życia ojca. – Opowiadaj, Charley! – prosił. – Ciekaw jestem, jak moje kamienie dostały się w twoje ręce. – Sprawcę mordu i rabunku miałem już prawie w ręku. Był tak blisko mnie, że tą otworną strąciłem go z lokomotywy, na której stałem, a Sam ścisnął go, choć bezskutecznie. Lecz spodziewałem się, że dostanę go znowu w ręce, i to wkrótce – po drugiej stronie Rio Pecos. Łotr udał się tam zapewne z powodu jakiegoś nowego łajdactwa, na którego śląd również wpadniemy. – Opowiadaj, Charley, opowiadaj! Opowiedziałem mu o napadzie na pociąg, dokonanym przez Ogellallajów, i przeczytałem potem list Patricka do Freda Morgana. Bernard przysłuchiwał się z największą uwagą, a potem rzekł: – Pochwycimy go, Charley, pochwycimy i dowiemy się także, gdzie się podziała reszta klejnotów! – Nie zaczynaj znowu krzyczeć, Bernardzie! Zostawiliśmy wprawdzie naszych towarzyszy za sobą o kilka długości końskich, ale pamiętaj, że tu, na Zachodzie, należy się ukrywać z najdrobniejszą nawet rzeczą. Nierożwaga nigdy nie przynosi pożytku. – Chcesz naprawdę oddać mi te kamienie bez żadnych warunków ani pretensji? – Oczywiście, przecież są twoje! – Charley, jesteś... lecz posłuchaj! – rzekł i sięgnąwszy do sakiewki, wyciągnął jeden z większych diamentów. – Zrób mi tę przyjemność i weź to na pamiątkę ode mnie! – Pshaw! Ani mi się śni, Bernardzie! Zresztą nawet nie masz prawa mi tego podarować, gdyż te kamienie należą nie tylko do ciebie, lecz i do twoego brata. – Allan zgodzi się na to, co ją uczynił! – Być może, jestem nawet tego pewien; zważ jednak, że te kamienie nie są jeszcze wszystkim, coście utracili. Zatrzymaj zatem ten kamień, a kiedyś przy rozstaniu dasz mi coś innego, co was nic nie będzie kosztowało, dla mnie zaś będzie miłą pamiątką. Teraz jedź dalej w tym samym kierunku, a ja zaczekam tu na Sama. Zostawiłem go sam na sam z jego szczęściem i zatrzymałem się, przepuszczając wszystkich obok siebie, dopóki nie nadjechał Sans-ear. – Co nadzwyczajnego załatwiałe tam na przedzie? – zapytał mnie. – Biliście rękami powietrze, jak gdybyście nam chcieli przedstawić balet na koniach. – Czy wiesz, kto jest mordercą ojca Bernarda? – No? Nie dowiedziałeś się chyba teraz o tym? – Owszem! – Chwacko zrobione! Tobie się wszystko udaje. Kto inny latami nieraz dobija się swego celu, a ty ruszysz ręką nawet we śnie i masz to, co chciałeś. No, który to? Spodziewam się, że się nie omyliłeś! – Fred Morgan! – Fred Morgan? On? Charley, uwierzę we wszystko, ale nie w to. Morgan jest lotrem wśród westmanów, ale na Wschodzie nie buszuje. – Nie będę się sprzeczał. Ale kamienie odebrane Morganowi były własnością Marshalla i już mu je oddałem. – Ha, skoro to uczyniłeś, to widocznie jesteś tego całkiem pewny. Musiał się ucieczyć biedny chłopiec! No, to wobec tego jest nowy powód do zamienienia kilku słów z tym Morganem. Obym jak najpędzej mógł naciąć jego karb na mojej kolbie! – A co zrobimy, gdy się z nim załatwimy? – Co zrobimy? Hm, ja tylko z jego powodu wybrałem się na Południe i poszedłbym za nim aż do Meksyku, Brazylii i Kraju Ognistego. Jeśli go jednak tu znajdę, to mi wszystko jedno, dokąd potem powędrować. Może przyjdzie mi chęć wyjechać do starej Kalifornii, gdzie podobno nie brak okazji do wspaniałych przygód. – W takim razie pojedziemy razem. Pozostaje mi jeszcze kilka miesięcy czasu, a nie chciałbym poczciwego Bernarda puszczać samego w tę daleką i niebezpieczną drogę. – Well, masz moją rękę! Postaraj się jednak przedtem o to żebyśmy się wydostali z tego piasku i z tego towarzystwa, które mi się teraz jeszcze mniej podoba niż dzisiaj rano, a szczególnie nie przypada mi do gustu twarz tego młodego. To gęba, że tylko bić, i zdaje mi się, że widziałem ją już raz przy jakiejś paskudnej robocie. – Tak samo mnie się zdaje. Może sobie nawet przypomnę, gdzie się z nim zetknąłem. Jechaliśmy bez przeszkód aż do wieczora. Gdy się ściemniło, zatrzymaliśmy się, a zaopatrywszy konie i zjadłszy po kawałku twardego, suszonego mięsa udaliśmy się na spoczynek. Jeńców skrępowano na noc, a straż pilnowała, żeby się nie uwolnili. Gdy nadszedł ranek, ruszyliśmy znowu naprzód i już około południa znaleźliśmy się na obszarze mniej jałowym. Kaktusy, napotkane po drodze, były soczystsze, a tu i ówdzie wystawały już z piasku kępki żółtozielonej trawy, którą konie żarłocznie skubały. Zwolna zaczęły się te kępki łączyć w szersze płaszczyzny, pustynia zmieniła się powoli w prerię, wobec czego musieliśmy pozsadzać z koni, żeby mogły zaspokoić swój głód. Rzuciły się też na zieleń z ściśle wilczym apetytem. Nie mogliśmy im jednak pozwolić na zbyt wiele, więc spętaliśmy je i przywiązaли do palików, żeby pasły się najwyżej na długość lass. Teraz byliśmy pewni, że znajdziemy niebawem wodę, wobec czego nie oszczędzaliśmy już resztek tej, którą mieliśmy z sobą. Gdyśmy się tak cieszyli, że straszna pustynia została już nareszcie za nimi, przystąpił do mnie Williams i zapytał: – Sir, czy teraz wierzycie, że powiedziałem prawdę? – Wierzę. – Więc oddajcie nam broń i konie i puśćcie nas wolno. Nie zrobiliśmy wam nic złego i mamy prawo tego żądać. – Być może, ale nie mogę sam rozstrzygnąć, muszę poradzić się moich przyjaciół. Zasiedliśmy więc do narady, którą rozpocząłem z góry obmyślonym wstęmem. – Panowie! Pustynię minęliśmy szczęśliwie, a przed nami leży kraj urodzajny. Powstaje pytanie, czy mamy nadal pozostać razem. Dokąd zamierzacie się udać? – zwróciłem się przede wszystkim do kupców. – Do Paso del Norte – brzmiała odpowiedź. – My czterej pojedziemy do Santa Fé, więc drogi nasze się rozchodzią. A teraz drugie pytanie: co zrobić z tymi pięciu ludźmi? Tę ważną sprawę załatwiono po krótkiej naradzie w ten sposób, że postanowiono wypuścić agentów na wolność, i to nawet nie następnego dnia, lecz niezwłocznie. Nie było to sprzeczne z moim planem, przeto jeńcy otrzymali z powrotem swoją własność i wyruszyli w drogę na tychmiast. Na pytanie, w którą stronę się zwrócą, odpowiedział Williams, że ruszą wzdłuż rzeki Pecos aż do Rio Grande, aby tam zapołować na bawoły. W pół godziny po nich odjechali także kupcy i niebawem obie grupy zniknęły na widnokregu. Siedzieliśmy jeszcze jakiś czas w milczeniu, aż Sam przerwał ciszę słowami: – Co myślisz o nich, Charley? – Myślę, że nie pojądą wcale do Rio Grande, lecz zastąpią nam drogę do Santa Fé. – Well, ja myślę tak samo. Roztropnie postapiłeś, mówiąc im, iż właśnie tam się udamy. Teraz pytanie, czy mamy zatrzymać się tutaj jakiś czas, czy też zaraz wyruszyć dalej? – Ja bym radził zostać. Za tamtymi lotrami pójść nie możemy, gdyż oni tego właśnie się spodziewają i będą dobrze uważali; ponieważ zaś czekają nas może trudy, którym nasze konie na razie nie podobałyby, dobrze będzie, jeśli pozwolimy im do jutra odpocząć i napaść się do woli. – A jeśli ci ludzie w nocy powrócą i napadną na nas? – zapytał Marshall. – To zmusiliby nas, żebyśmy wreszcie pogadali z nimi tak, jak na to zasługują. Zresztą ja pojadę na zwiady. Biorę to na siebie, ponieważ mam najsiłniejszego konia. Wy zostaniecie oczywiście tutaj aż do mego powrotu, który nastapi prawdopodobnie dopiero wieczorem. Dosiadlszy konia, pojechałem śladami agentów. Wiodły one w kierunku południowo-zachodnim w głąb urodzajnego kraju, gdy tymczasem trop kupców szedł bardziej ku południowi. Jechałem klusem. Agenci oddalili się wolnym stopem, potem jednak niewątpliwie przyspieszyli jazdę, gdyż upłynęło z pół godziny, zanim ich zobaczyłem. Wiedziałem, że nie mają teleskopu, mogłem więc jechać za nimi swobodnie, nie spuszczając oczu z lunety. Po upływie pewnego czasu jeden z nich odłączył się ku memu zdumieniu od reszty i zwrócił się prosto ku zachodowi, gdzie kępy zarośli wrzynały się w prerię niczym półwyspy, co wskazywało na obecność potoków. Co miałem zrobić i za kim podążyć? Czy za tymi czterema, czy też za tym jednym? Przeczucie mówiło mi, że właśnie ten jeden nosił się z jakimś planem wymierzonym przeciwko nam. Było mi właściwie obojętne, dokąd się udała reszta, ponieważ stale oddalali się od naszego obozu, ale wiadomość o tym, co zamierzał ten jeden, mogła się okazać nader pożyteczna. Ruszyłem więc za nim. Po trzech kwadransach zniknął mi z oczu w zaroślach. Puściłem mustanga cwałem i zatoczyłem łuk, by się nie zdradzić, gdyby jeździec powracał tą samą drogą. Niedaleko od miejsca, w którym zniknął, wjechałem i ja także w zarośla, posuwałem się pośród nich jeszcze przez jakiś czas, aż dotarłem do malej, otoczonej krzakami, polanki porośniętej szczyczą zielenią. Tutaj, ku mojej wielkiej radości, tryskało źródło czystej wody. Zsiadłem z konia, przywiązałem go tak, by mógł się napaść i napić, potem napilem się znakomitej wody i poszedłem tam, gdzie spodziewałem się natrafić na trop agenta. Znalazłem go wkrótce, a nawet zauważyłem, ku mojemu zdumieniu, że przejechało tędy kilku jeźdźców i że znajdowała się tu porządna ścieżka, którą widocznie często jeżdżono. Nie wszedłem na nią, gdyż mogła być strzeżona przez człowieka, który poczęstowałby mnie w każdej chwili kulą. Przeciskałem się więc równolegle do ścieżki przez krzaki, dopóki nie zwróciło mojej uwagi głośne parskanie. Właśnie miałem zamiar wyjść zza krzaka, aby zobaczyć, gdzie stoi koń, który parsał, kiedy odskoczyłem błyskawicznie: tuż przed mną leżał na ziemi człowiek z głową ukrytą w zaroślach w ten sposób, że sam mógł się przypatrzyć ścieżce, gdy tymczasem jego nie podobna było z niej zobaczyć. Była to zapewne straż, z której obecności należało wnosić, że w pobliżu znajduje się większe towarzystwo. Człowiek ten ani nie spostrzegł mnie, ani nie posłyszał. Cofnąłem się o kilka kroków, żeby go obejść, i udało mi się to tak dalece, że w pięć minut zbadałem cały teren. Ścieżka biegła ku szerokiej polanie, na której środku rosły gęste zarośla, poprzeplatane dzikiem chmielem – trudno było przez nie coś dostrzec. Stamtąd doleciało mnie parskanie. Poczółgałem się skrajem polany, aby zobaczyć, czy w zaroślach znajduje się jakaś luka, lecz nie znalazłem żadnej. Niezawodnie zakryto ją sztucznie, gdyż w tej chwili właśnie odezwał się jeden, a potem drugi głos, zdradzając obecność większej liczby ludzi. Czy miałem się odwrócić i podejść ich, czy nie? Było to niebezpieczne, lecz postanowiłem to uczynić. W kilku szybkich skokach przedostałem się na drugą stronę polany, w miejscu, w którym strażnik nie mógł mnie spostrzec, bo zarośla znajdowały się pomiędzy nim a mną. Były zresztą tak gęste, że nie udało mi się przebić ich wzrokiem. Tylko w jednym miejscu, tuż przy korzeniach, można się było w nie wsunąć, leżąc na ziemi. Szło to naprawdę powoli, bardzo powoli, lecz przecież dokonałem tego i zauważyłem, że zwarte od zewnątrz krzewy były od wewnątrz wyrabane i tworzyły w środku wolne miejsce średnicy mniej więcej trzydziestu łokci. Po jednej stronie tego płaczu stało osiemnaście koni poprzywiązywanych tuż obok siebie. Nie opadał mojej kryjówki siedziało na ziemi siedemnaścioro mężczyzn obok kupy różnorodnych przedmiotów przykrytych bawolimi skórami. Doznałem wrażenia, że widzę jaskinię zbojecka, w której lotry gromadzą wszystko, co zabiorą ofiarom napadów. Jeden z owych lotrów przemawiał właśnie do zebranych. Był to Wiliams. A więc to on oddzielił się od reszty agentów! Słyszałem każde jego słowo. – Jeden z nich pewnie nas podsłuchał, gdyż nagle uderzono mnie pięścią w głowę i runąłem jak kloda. – Podsłuchano cię? – zapytał surowo drugi, odziany w dość bogaty meksykański strój. – Jesteś tuman, z którego nie mamy żadnego pożytku. Jak można się nie ustrzec przed podsłuchiwaniem, i to w dodatku na Estaccado, na którym nie ma się gdzie ukryć! – Nie bądź zbyt surowy, kapitanie! – rzekł Wiliams. – Gdybyś wiedział, kto to był, przyznałbyś, że sam nie czujesz się wobec niego bezpiecznym. – Ja? Czy mam ci kulą lub roztrzaskać? A więc nie tylko pozwoliłeś, żeby cię podsłuchano, lecz nawet powalono, powalono gołą pięścią jak dziecko czy tchorza? Żyły nabrzmiały Wiliamsowi na czołe. – Wiesz, kapitanie, że tchorzem nie jestem. Ten, który mnie pokonał, i ciebie rozciągnąłby jednym uderzeniem. Kapitan zaśmiał się głośno. – Opowiadaj dalej! – I Patrick, który przybrał teraz nazwisko Meercroft, runął pod jego uderzeniem. – Patrick? Ten z czaszką byka? I kiedy to? Wiliams opowiedział wszystko, co się stało, aż do chwili, w której wypuściliśmy ich na wolność. – Łotrze, zastrzelę cię jak psa! Ten drab wraz z czterema moimi najlepszymi ludźmi dopuścił do tego, że go jakieś przybłędy podsłuchyła, a potem powaliły i pojmały jak chlopaczka bez szpiku w kośćach, który nie odstapił jeszcze nigdy od matczynego fartuszka! – Do pioruna, kapitanie, czy wiesz, kto byli ci dwaj ludzie, z których jednego zwano Charleyem, a drugiego z początku Samem Hawerfieldem? Gdyby ci dwaj weszli tutaj teraz tylko ze strzelbami w ręku i z nożami za pasem, niejeden z was nie wiedziałby, czy ma się bronić, czy poddać. To byli Old Shatterhand i mały Sans-ear. Dowódca zerwał się z miejsca i zawołał: – Kłamco! Chcesz tylko tym usprawiedliwić swoje tchorzostwo! – Kapitanie, przebij mnie nożem, a przekonasz się, że nie zadrga mi nawet powieka! – Mówisz więc istotnie prawdę? – Tak. – Jeśli tak, to w imię wszystkich świętych obaj muszą zginąć, a razem z nimi Murzyn, gdyż na pewno nie spoczną, dopóki nas nie znajdą i nie zniszczą. – Nic nam nie zrobią, gdyż uradzili jechać natychmiast do Santa Fé. – Milcz! Jesteś tysiąc razy głupszy od nich, a mimo to sam nie powiedziałbyś im, dokąd jedziesz naprawdę. Znam dobrze obyczaje tych północnych myśliwców. Jeśli zechcą szukać naszych śladów, to znajdą je, choćbyśmy frunęli powietrzem. Nie możemy być nawet pewni, czy któryś z nich nie siedzi tu teraz w krzakach i nie podsłuchuje naszej rozmowy. Nie mogę powiedzieć, aby te słowa nie wywarły na mnie wcale wrażenia. Kapitan zaś mówił w dalszym ciągu: – Znam bardzo dobrze ich obyczaje, gdyż przez cały rok przebywałem ze słynnym Florimontem, którego biali nazywali Track Smeller$^{18}$, a Indianie As-ko-lah$^{19}$. U jego boku pozna- --- $^{18}$ Track Smeller (ang.) – Wywachiwacz Tropów $^{19}$ As-ko-lah (ang.) – Wywachiwacz Tropów łem wszystkie ich sztuczki. Zapewnim was, że ci ludzie nie udadzą się do Santa Fé ani nie opuszczą dzisiaj swego obozu. Wiedzą, że jeszcze jutro znajdą wasze ślady i że przede wszystkim konie ich muszą wypocząć. Jutro rano wyruszą za nami, wzmacnieni na duchu i na ciele, i chociaż my ich na pewno w końcu położymy trupem, to oni rozciągną przynajmniej połowę z nas na ziemi. Słyszałem, że Old Shatterhand ma strzelbę, z której może strzelać przez cały tydzień, nie nabijając. Diabeł mu ją sporządził, a on zapisał mu za to duszę. Wobec tego musimy na nich napaść jeszcze dzisiaj wieczorem, gdy będą spali pod osłoną jednego tylko wartownika. Jest ich na szczęście tylko czterech. Czy znasz dobrze miejsce ich obozu? – Tak – odrzekł Wiliams. – To bądźcie gotowi. Punktualnie o północy musimy być tam, ale bez koni. Podejdziemy i zaskoczmy ich tak, że zabraknie im czasu pomyśleć o obronie. Zacny kapitan nie znał nas jednak tak dokładnie, jak sądził, gdyż wydalby zupełnie inne zarządzenia. Na prerii tak samo jak w cywilizowanych krajach zdarza się skłonność do przesady, która robi „z igły widły”, jak to się mówi. Jeśli jakiś myśliwiec parę razy zachowa się dziennie w obliczu wrogów, a w dodatku zdola okazać przytomność umysłu, to zaraz głoszą o nim dziwy od obozu do obozu, wszędzie coś dodząd, aż w końcu zostaje on bohaterem, a imię jego działa prawie tak samo jak jego broń. W ten sposób dostałem nawet „od diabła” strzelbę, z której podobno mogłem strzelać tydzień bez nabijania, a tym cudownym narzędziem był mój zwykły sztucer, który oddawał dwadzieścia pięć strzałów. – Gdzie jest Patrick z resztą? – zapytał dowódca. – Udał się do Head Pik, by tam poczekać na ojca, jak ci o tym sam doniósł. Przy tej sposobności dobierze się do tych trzech kupców, którzy mają bardzo ładną broń i wiozą ze sobą dużo pieniędzy. – Odesłe mi więc zdobyć? – Przez dwóch ludzi, a trzeciego weźmie z sobą. – Najlepsze strzelby zabierzemy obydwu myśliwcom. Słyszałem, że ze strzelby Sans-eara można strzelać na odległość tysiąca dwustu kroków. Wtem rozległo się w oddali szczekanie psa preriowego. Hasło było głupio obrane, gdyż w tych stronach nie ma wcale tych zwierząt. – To Antonio z palami, które potem ma zanieść na Estaccado – rzekł kapitan. – Niech ich tam nie składa, lecz niech wejdzie tutaj. Od kiedy ci westmani znajdują się w pobliżu, musimy podwoić czujność. Słowa te upewniły mnie całkowicie, że miałem do czynienia z dobrze zorganizowaną bandą stakemanów i że na ukryte pod skórami przedmioty składały się niezawodnie nagromadzone tutaj lupy, dawniej własność nieszczęsnych ludzi którzy swą stratę musieli jeszcze przypieczętować własnym życiem. W tej chwili rozchyliła się tuż przed mną ściana zarośli, utworzona tylko ze zwisających lian, dzięki czemu łatwo mogła się podnosić. Przez otwór wjechało trzech jeźdźców, których konie wlokły za sobą znaczną ilość palików, przymocowanych rzemieniami po obu stronach siodel na wzór indiańskich tyk namiotowych. Przybycie tych trzech ludzi zaprzątnęło tak dalece uwagę obecnych, że mogłem się wycofać niepostrzeżenie. Postarałem się jednak o dowód, że tu byłem. Oto kapitan złożył przedtem za sobą pas z nożem i dwoma okutymi mosiądzem pistoletami. Jednego z nich mogłem dosięgnąć ręką. Zabrałem go więc i zacząłem powoli czołgać się wstecz, zacierając za sobą całą po cału ślady. To samo uczyniłem także poza ścianą zarośli, po czym przemknąłem szybko przez polanę i wpadłem znowu w zarośla. Stąd posuwałem się dalej na palcach rąk i nóg, aby znisz- --- 19 A-s-k o-l a h (ind.) – Niedźwiedzie Serce czyć za sobą trop, dopóki nie oddaliłem się na tyle, że mogłem w wyprostowanej już postawie powrócić do mego konia. Odwiązałszy go, zrobilem ogromny łuk, by stakemani nie mogli odkryć mojej obecności. Kiedy przybyłem do towarzyszy, zaczął już zapadać mrok. Zauważyłem po ich minach, że się już o mnie niepokoili i z niecierpliwością oczekiwały moego powrotu. – Massa Charley znów być tutaj! – zawołał Bob tonem, w którym odczułem niemały stopień przywiązania do mej osoby. – O, Bob być w strachu i wszyscy być w strachu o massa Charley! Pozostali byli mniej wylewni. Kazali mi usiąść obok siebie, a potem Sam zapytał: – No? – Kupcy zostaną zamordowani. – Przypuszczalem to! Ci agenci, a w rzeczywistości stakemani, zmienili kierunek i zamierzają napaść w nocę na swe ofiary, jeśli nie uczynili tego jeszcze za dnia. – Zgadnij, kto to był ten Meercroft! – Słyszałeś już nieraz ode mnie, że wolę borykać się z niedźwiedziem niż odgadywać coś, co mogę usłyszeć. – Nazwisko Meercroft było fałszywe, a... – Nie byłem też na tyle głupi, żebym w nie wierzył. – ... a – skończyłem przerwane zdanie – ten człowiek nazywa się Patrick Morgan! – Pa... trick... Mor... gan...! – zawołał Sam po raz pierwszy, od kiedy go znałem, z miną wielkiego zdumienia – Patrick Morgan! Czy to być może? O, Samie Hawerfield, ty stary szope, jaki z ciebie osioł! Miałeś tego lotra już w ręku, byłeś szeryfem w sądzie, przed którym on stał jako oskarżony, i wypuściłeś go na wolność! Charley, czy wiesz na pewno, że to on? – Na pewno. Pojmuję już teraz, dlaczego wydał mi się tak dobrze znany: jest podobny do swego ojca. – Świętnie! Teraz mi się wszystko rozjaśnia! Z tego samego powodu i mnie przyszło także na myśl, że go już gdzieś widziałem. Gdzie on teraz jest? Ufam, że nie zdoła nam umknąć! – Zamorduje owych trzech kupców, a potem uda się z jednym tylko towarzyszem do Skettel Pik i Head Pik, aby tam spotkać się z ojcem. – W takim razie wstawajcie, ludzie! Ruszamy za nim! – Wolnego, Samie! Wieczór już zapada, nie zobaczymy teraz jego śladow, a oprócz tego musimy się przygotować na pewne zaszczytne odwiedziny. – Odwiedziny? Któż tu ma przyjść? – Ten Patrick jest członkiem bandy stakemanów, którzy opodal mają swój obóz. Ich dowódca, Meksykanin, którego nazywają kapitanem, odbył niewątpliwie wcale niezłą szkołę pod starym Florimontem. Podsłuchałem tych rozbójników, gdy Wiliams opowiadał im o swojej przygodzie. Chcą na nas napaść punktualnie o północy. – Przypuszczają więc, że tu zostaniemy? – Istotnie. – Well, w takim razie niech się spełni ich życzenie, gdyż teraz dopiero zatrzymamy się naprawdę i powitamy ich serdecznym „dobry wieczór!” Ilu ich jest? – Dwudziestu jeden. – To trochę za dużo na nas czterech! Wobec tego radzę zrobić tak: zapalmy ognisko, po-układajmy dokola nasze bluzy, żeby je te lotry wzięły za nas, sami zaś ustawmy się nieco dalej, żeby napastnicy weszli pomiędzy nas a płomienie. W ten sposób będziemy mieli świetny cel. – To dobry plan – oświadczył Bernard – i zdaniem moim jedyny, jaki się da zastosować w naszej sytuacji. — Pięknie! W takim razie poszukajmy zaraz opalu na rozpalenie ogniska, zanim się całkiem ściemni — rzekł Sam powstając. — Siedź! — odrzekłem na to. — Czy sądzisz rzeczywiście, że w ten sposób możemy stanąć do walki z dwudziestu jeden ludźmi? — Czemu nie? Uciekną zaraz po pierwszych strzałach, bo nie będą wiedzieli, kogo mają za sobą, — A jeżeli ten kapitan jest na tyle mądry, że zrozumie nasz podstęp? Wtedy czeka nas ciężka przeprawa, w której zginiemy pomimo oporu. — Na podobne rzeczy myśliwiec powinien być, na przykład, zawsze przygotowany! — W takim razie musiałbyś także wyrzec się schwytyania obydwóch Morganów! — Nie wiem, jak ci podziękować! Masz rację! Z twoich słów widać, że najchętniej zabralibyś się stąd po cichu i nie zaczepiał tych rabusiów. — Rozumiesz mnie w tej sprawie całkiem błędnie. Ja mam inny plan i, zdaje mi się, lepszy. — No, jaki? — Uderzyć na ich kryjówkę i zabrać im konie oraz zapasy, gdy oni będą nas tutaj szukali. — Przebóg, to niezle! Ale mówisz o uprowadzeniu koni; skąd wiesz, że chcą na nas uderzyć pieszo? — Wiem i z tego też wnoszę, że opuszczą swoją kryjówkę na dwie godziny przed północą, gdyż tyle czasu będą potrzebowali, aby się tu dostać. — Czy tylko nie zawiodą cię twoje rachuby? — Nie ma obawy! Czekając tutaj na nich, narażamy na niebezpieczeństwo nasze życie, jeśli zaś zabierzemy im żywność, amunicję i konie, to przynajmniej przez dłuższy czas nie będą mogli uprawiać swego rzemiosła, a nas nie będzie to kosztowało nawet jednego strzału. — Ale oni zostawią pewnie kogoś na straży! — Znam miejsce, w którym ukrywa się wartownik. — Pomyśl, że będą nas ścigali! — Uczyniliby niezawodnie to samo, gdybysmy tu na nich czekali. Wtedy dopiero musielibyśmy umykać! — Muszę ci przyznać słuszność! Kiedy ruszamy? — Za kwadrans będzie już zupełnie ciemno. Wtedy się wybierzymy. — O, to być pięknie! — rzekł Murzyn. — Bob jechać razem i wziąć wszystkie rzeczy, jakie leżeć u zbójców. To lepiej niż zostać i oni zastrzelić Boba! Tymczasem zaległa taka ciemność, że było widać zaledwie na jakieś dziesięć kroków. Wyjechaliśmy więc, ja na czele, a reszta za mną wzorem Indian, jeden za drugim, gęsiego. Oczywiście nie skierowaliśmy się prosto do kryjówki stakemanów, lecz zatoczyliśmy jak największy łuk i zatrzymaliśmy się na brzegu zarośli, w miejscu oddalonym może o milę angielską od ich obozu. Przywiązaliśmy tu konie i udaliśmy się pieszo ku kryjówce. Choćż zarówno Marshall, jak i Murzyn nie mieli wielkiej wprawy w skradaniu się, mimo to dotarliśmy niepostrzeżenie na skraj polany naprzeciw zarośli, w których przedtem leżała warta. Światło nad kryjówką dowodziło, że płonęło tam ognisko lub pochodnia; dokoła nas jednak było tak ciemno, że mogłem bez obawy przejść przez polanę w wyprostowanej postawie. Odnalazłem szczęśliwie to miejsce, z którego podsłuchałem poprzednią rozmowę. Zanim zdążyłem się schylić, usłyszałem głos dowódcy. Przecisnąłem się pomiędzy korzeniami i ujrzałem wszystkich stakemanów. Stali w pełnym uzbrojeniu gotowi do drogi. Kapitan coś im prawil. — Gdybysmy znaleźli choć najmniejszy trop, należałoby przypuszczać, że jeden z tych dwóch myśliwców był tutaj, żeby nas podsłuchać. Ale gdzie się podział mój pistolet? Może zgubiłem go podczas jazdy dziś rano i nie zauważyłem tego, odkładając pas. Hoblyn, czy wiedziałeś rzeczywiście wszystkich czterech, siedzących razem? – Wszystkich czterech! Było trzech białych i jeden czarny, a obok pasły się ich konie, z których jeden nie miał ogona i wyglądał jak koziół bez rogów. – To stara klacz Sans-eara, sławna jak on sam. Oczywiście nie dostrzegli ciebie? – Nie. Podjechałem z Wiliamsem tylko na taką odległość, na jaką pozwalał wzrok na nasze bezpieczeństwo, i podczolgałem się potem po ziemi, dopóki nie zobaczyłem dobrze wszystkiego. Uczeń Florimonta był więc na tyle rozsądny, że wysłał patrol w naszą stronę, na szczęście dopiero wówczas, gdy byłem już z powrotem razem z przyjaciółmi. – W takim razie wszystko dobrze pójdzie! Ty, Wiliams, jesteś znużony, więc zostaniesz tutaj, a ty, Hoblyn, obejmiesz wartę przy drodze. Reszta naprzód za mną! Przy świetle niezbyt jasno płonącego ognia zobaczyłem, jak otwarto wyjście. Dziewiętnastu ludzi opuściło kryjówkę, a dwaj wymienieni zostali. Jeszcze nie wszyscy zniknęli na ścieżce, kiedy znalazłem się znów obok Sama. – Jak tam, Charley? Zdaje mi się, że właśnie teraz wyruszają! – Tak. Dwóch zostaje – jeden jako warta na drodze, a Wiliams w samej kryjówce. Wiliams nie jest uzbrojony, ale wartownik ma strzelbę w ręku. Teraz nie zaczniemy jeszcze, bo mogą wrócić, gdyby się okazało, że coś zapomniali. Ale przygotujmy się tymczasem. Chodź, Samie! Wy dwaj zaczekajcie tutaj, dopóki was nie zawołamy lub nie przyjdziemy po was! Po tym zarządzeniu podeszliśmy aż do drogi. Tam staliśmy z dziesięć minut, zanim się ukazał wartownik, który najwyraźniej nie obawiał się ani trochę o swoje bezpieczeństwo. Nie przeszedł o pół kwadransa, kiedy się do nas zbliżył. Teraz można już było być pewnym, że nikt nie wróci, przeto nie należało już zwlekać. Przycisnąłem się z jednej, a Sam z drugiej strony do krzaka. W chwili gdy wartownik znalazł się pomiędzy nami, Sam pochwycił go za gardło. Ja zaś oderwałem od jego bluzy dużą szmatę, zwinąłem ją w kłąb i wcisnąłem mu między zęby. Następnie własnym jego lassem skrępowaliśmy mu ręce i nogi i w tym stanie przywiązałem go do krzaka. – Teraz dalej! Podeszliśmy do wejścia, gdzie odsunąłem trochę na bok gałęzie dzikiego chmielu. Wiliams siedział przy ogniu i piekł kawałek mięsa. Był zwrócony do mnie plecami, wskutek czego mogłem się do niego zbliżyć niepostrzeżenie. – Trzymajcie wyżej mięso, master Wiliams, bo przypalicie! – odezwałem się nagle. Stakeman odwrócił się, a gdy mnie poznał, zamarł na swoim miejscu. – Dobry wieczór! Omal że nie zapomniałem przywitać się z wami, a dżentelmenom wszego pokroju należy się nie byle jaka grzeczność. – Old... Old... Shat... Shatterhand! – wyjąkał wytrzeszczając na mnie oczy. – Czego tu chcecie? – Chciałem odnieść kapitanowi pistolet, który dzisiaj zabrałem, kiedyście mu opowiadali o swojej przygodzie. Wiliams skurczył jedną nogę, jak gdyby próbował się podnieść, i oglądnął się, chcąc się przekonać, czy może dosięgnąć strzelby, przy nim bowiem leżał tylko noż. – Siedźcie spokojnie, master, bo za najmniejszy ruch zapłacicie życiem. Po pierwsze: mam nabity pistolet waszego kapitana, a po wtóre: wystarczy wam spojrzeć ku wejściu, aby zobaczyć, że jest nas tu więcej! Stakeman obrócił się i dostrzegł Sama, który mierzył do niego ze strzelby. – Do pioruna... jestem zgubiony! – Może jeszcze nie, jeśli będziecie posłuszní. Bernard, Bob, do mnie! Na ten okrzyk wewziani ukazali się w wejściu. – Przy siodłach wiszą lassa, Bobie. Weź jedno i zwiąż tego człowieka! – Wszystkie piekła! Żywcem mnie już drugi raz nie pochwycicie! Z tymi słowy pchnął się Williams własnym nożem w serce i padł na ziemię. – Boże, bądź miłoświc jego duszy! – rzekłem. – Na sumieniu tego lotra ciąży może więcej niż sto istnień ludzkich – odezwał się ponuro Sans-ear. – Nigdy jeszcze noż nie trafił właściwiej, jak tym razem. – Sam wymierzył sobie sprawiedliwość – odparłem. – Mamy szczęście, że nie potrzebujemy już tego czynić. Następnie wysłałem Boba po Hoblyna, który też niebawem leżał przed nami na ziemi. Gdy mu wyjęto z ust knebel, odetchnął głęboko i ciężko i pełen przerażenia utkwił wzrok w zwłokach towarzysza rozbojów. – Zginiesz tak jak on, jeśli nam nie udzieliś wyjaśnień. – Powiem wszystko! – przyrzekł wylekły rabuś. – Gdzie macie schowane złoto? – Jest zakopane za workami z mąką. Pozdejmowaliśmy bawole skóry i zaczęliśmy badać lupy. Było tam mnóstwo wszystkiego, co kiedykolwiek przewożono przez Estaccado. Broń wszelkiego rodzaju, proch, ołów, naboje, lassa, siodła, worki, derki, kompletne stroje myśliwskie, sukna i perkale, ozdoby, fałszywe korale i szmury perel, noszone z upodobaniem przez Indianki, przeróżne drobne towary i narzędzia oraz wiele puszek pełnych konserw mięsnych i wszelkich innych środków żywności – wszystko to nosiło na sobie ślady grabieży. Bob rzucał dokola siebie workami, jak gdyby to były kapciuchy z tytoniem. Marshall wyszukał między narzędziami motykę i łopatę. Wzięto się do kopania i niebawem wydobyto tyle piasku złotego i złotych ziarnek, że można było dobrze objuczyć tym konia. Zgroza mnie zdjęła na myśl, ilu biednych poszukiwaczy złota musiało zginąć, zanim nagonmadzono tu taką ilość tego „śmiertelnego pyłu”, który słusznie zasługuje na to miano. Zazwyczaj jednak powracający poszukiwacze przynoszą z sobą do ojczyzny niewiele złota w naturalnej jego postaci, zmieniają bowiem najczęściej owoce swojej pracy na przekazy i kwity depozytowe albo na papierowe pieniądze. Pomordowani mieli niezawodnie wiele takich papierów przy sobie. Gdzie mogły się one w tej chwili znajdować? – Gdzie są pieniądze i papiery, które zabraliście ograbionym? – zapytałem Hoblyna. – W kryjówce, daleko stąd. Kapitan nie chciał ich tu przechowywać, gdyż byli wśród nas ludzie, którym nie ufiał. – Więc tylko on wie o tej kryjówce? – On i porucznik. – Kto jest porucznikiem? – Patrick Morgan. Teraz przemknęła mi przez głowę myśl. “Wzbogacimy się w każdym razie” – pisał ten człowiek do ojca. Czyżby zamierzał zdradzić swego towarzysza? – Czy nie potrafisz określić, gdzie mniej więcej może się znajdować ta kryjówka? – Nie. Przypuszczam, że kapitan nie dowiera nawet porucznikowi. Porucznik odjechał dzisiaj z jeszcze jednym towarzyszem do Head Pik nad Rio Pecos, ja zaś miałem z dwoma ludźmi udać się za nim jutro, żeby go śledzić. – Ach! Wobec tego kapitan opisał ci dokładnie to miejsce? Zapytany umilkł z zakłopotaniem. – Powiedz prawdu! W przeciwnym razie zginiesz! Jeśli zaś nie skłamiesz – dostapisz łaski, chociaż wszyscy zasłużyliście na stryczek. – Dobrze się domyślacie, sir! Rzeczywiście polecono mi natychmiast po odjeździe stąd odszukać to miejsce i zastrzelić porucznika, gdyby się tam zbliżył. Jest to mała dolinka, którą znam bardzo dokładnie, ponieważ raz już tam byłem. Opis jej nie na wiele by się wam przydał, gdyż mimo to nie zdołalibyście jej znaleźć. – Czy kapitan oznaczył ci tylko dolinkę, czy też wymienił jakiś szczególny punkt? – Punktu żadnego nie podał, kazał mi tylko ukryć się i posłać porucznikowi kulę w łeb, gdyby wszedł w dolinkę. – To mi wystarcza. Darowuję ci życie, oczywiście pod tym warunkiem, że zaprowadzisz nas do tej doliny. – Owszem, dopełnię tego warunku. – Zapamiętaj sobie jednak, że pożegnasz się ze światem, jeśliśmy usiłowali nas oszukać. Teraz pojedziesz z nami, oczywiście jako jeniec. – Well! – rzekł Sam. – Wobec tego nasze badanie można uważać za zakończone. Co dalej? – Zabierzemy z sobą tylko złoto i te przedmioty, które są nam potrzebne jak: broń, amunicję, tyton i żywność, oraz kilka drobnostek na darunki dla Indian na wypadek, gdybymy się z nimi spotkali. Wy wybieracie, a ja przypatrzę się tymczasem koniom. Od razu wpadły mi w oko cztery krepe michiganskie klusaki, które doskonale nadawały się do dźwigania ciężarów. Oprócz nich mogły nam się przydać jeszcze tylko trzy mustangi. Dwa z nich przeznaczyłem dla Bernarda i Boba, którzy jechali dotąd na lichych czlapakach, a trzeciego dla Hoblyna. Znalazły się także siodła juczne, podobne do tych, jakie noszą muły; przywiązałem więc po jednym z nich do każdego klusaka. Następnie to wszystko, co mieliśmy z sobą zabrać, zostało owinięte w koce. Powstało w ten sposób osiem pakunków, po dwa na jednego konia. Reszta przedmiotów ułożyliśmy w wielki stos, umieścивszy na jego spodzie proch, któregośmy nie potrzebowali, oraz wszystkie łatwo zapalne materiały. – Co zrobimy z tamtymi końmi? – zapytał Sam. – Bob rozpięta je i wypędzi na prerię. Nie jest to wprawdzie najlepszy sposób pozbawienia stakemanów ich wierzchowców, ale żal mi zabijać niewinne zwierzęta. Ty prowadź orszak, a ja zostanę i podpalę stos. – Dlaczego nie możemy uczynić tego zaraz? – spytał mnie Marshall. – Ogień byłby widoczny z daleka. Stakemani, nie znalazlszy nas w naszym obozie, wrócą tu czym prędzej i mogliby nas pomimo ciemności doścignąć. Lepiej zatem będzie, jeśli odjeździcie dość daleko, a ja was wkrótce dopędzę. – Well, masz rację, Charley, więc naprzód, boys! – zawołał Sam i ruszył przodem, prowadząc za cugle jednego z jucznych koni; za nim poszły trzy inne, a Bernard i Bob zamykali mały orszak, wiodąc między sobą przywiązanego do konia Hoblyna. Ja stanąłem przy swoim koniu i zaczekałem, aż ucichł odgłos kopyt wierzchowców moich towarzyszy. Wreszcie po upływie jeszcze jednego kwadransa, nie chcąc dłużej zwlekać, bo stakemani mogli mnie zaskoczyć niespodziewanie, wszedłem do kryjówki, by podpalić stos. Z podartego koca sporządziliśmy przedtem rodzaj lontu, aby go można było zapalić, a samemu usunąć się z tego miejsca, zanim płomień dojdzie do prochu. Należało się także spoǳiewać wybuchu, ponieważ włożyliśmy do stosu mnóstwo naboi. Zapaliwszy więc lont, wziąłem konia za cugle i wyprowadziłem ścieżkę na prerię. Przy kępie ostatnich zarośli wskoczyłem na siodło. Wtem dał się słyszeć straszny huk i trzask. To dowodziło, że ogień dosięgnął zawiniętych w koc naboi. Ścisnąłem konia ostrogami i odjechałem tak szybko, jak na to tylko pozwalała ciemność, aby wydostać się z kręgu światła płonącej kryjówki. Ogień pochłaniał tymczasem mienie stakemanów, zagrabione, nieszczęśliwym podróżnym. ROZDZIAŁ III POŚRÓD KOMANCZÓW Tam gdzie się stykają obszary Teksasu, Arizony i Nowego Meksyku, a zatem nad dopływami rzeki Rio Grande del Norte, wznoszą się góry Sierra de los Organos, Rianca i Guadelupe, tworzące krainę pełną dzikich, bezładnie rozrzuconych pasm górskich. Wyglądają one na widokręgu bądź jak olbrzymie, nagie szanice, bądź też są pokryte gęstą dziewiczą puszczą, a tu i ówdzie poprzeryzowane kanionomi o prawie prostopadłych ścianach lub łagodnie opadającymi dolinami, które wyglądają tak, jak gdyby od chwili swego powstania były odcięte od świata zewnętrznego. A mimo to wiatr przenosi pył kwiatowy i nasiona przez te grzbietu i granie, dzięki czemu krzewi się tam bujnie roślinność. I mimo to błądzi po skałach czarny i bury niedźwiedź, szukając w nich niedostępnego legowiska. Mimo to znalazł tu dziki bizon kilka przesmyków, którymi w stadach, liczących często tysiące sztuk, przeciska się podczas swoich wiosennych i jesiennych wędrówek. Mimo to także zjawiają się tutaj białe i miedzianoczerwone postacie, tak dzikie jak te okolice, a gdy znikną, nikt nie wie, co się z nimi stało, gdyż chropowate kamienne olbrzymy są nieme, puszcza dziewicza milczy, a człowiek nie rozumie dotąd mowy zwierząt. Dociera tu czasem odważny myśliwiec, zdany tylko na siebie i swoją strzelbę; zapędza się zbieg, popadłszy w zatarg z cywilizacją; zakrada się Indianin, wypowiadający wojnę całemu światu, ponieważ cały świat grozi mu zagładą. W tych okolicach wychyla się spomiędzy gałęzi futrzana czapka trapera, to znowu szerokie sombrero Meksykanina, wreszcie – związana w węzeł czupryna dzikiego. Czego oni tu chcą? Co ich łączy te niedostępne wyżyny? Na to istnieje tylko jedna odpowiedź: wrogość względem innych ludzi i zwierząt, walka o byt, który nie zawsze można nazwać godnym tak zażartych zmagań. W dole, na równinie, stykają się z sobą krainy Apaczów i Komanczów, a na tym pograniczu dokonują się bohaterskie czyny, o których milczy historia. Z powodu starć obu tych wojowniczych ludów niejeden rozbitek czy nawet cały pokonany oddział chroni się w góry, gdzie musi walczyć na śmierć i życie z potegami, których pokonanie wydaje się niemożliwe. Rio Pecos wytryska w Sierra Jumanes, z początku toczy swe wody w kierunku południowo-wschodnim, a potem płynąc poprzez Sierra Blanca zwraca się wprost na południe. Opuszczając to pasmo zakręca ku zachodowi wielki łuk otoczony po prawej i po lewej stronie przez góry; góry te nie dochodzą do rzeki, tak że po obu jej brzegach ciągnie się to szerszy, to węższy pas prerii pokryty bujną trawą, nikającą dopiero w puszczy, która zdaje się sływać ze zboczy górskich. Jest to teren wysoce niebezpieczny. W prawie nieprzerwanych ścianach gór mało gdzie przebija się szczelina lub wąwóz, a kto tu spotka się z wrogiem, niełatwo go wyminię, jeśli nie zechce zostawić konia, bez którego tak samo może zginąć. Dostaliśmy się do tej właśnie doliny rzecznej. Przejeżdżałem nią już kiedyś, jednakże w liczniejszym i gwarantującym większe bezpieczeństwo towarzystwie. Teraz było nas tylko czterech, a siły nasze osłabiała jeszcze konieczność pilnowania jeńca, który wprawdzie okazywał nadzwyczajne posłuszeństwo, ale łatwo mógł chować zdradę w sercu. Jechał on pośrodku obok Boba, Sans-ear prowadził pochod, a ja z Marshalllem, który dziennie się trzymał podczas całej drogi, zamykałem orszak. Uciążliwość podróży zwiększała jeszcze ta okoliczność, że jakkolwiek była to połowa sierpnia, przez większą część doby dokuczał nam chłód, gdyż słońce zapadało poza ciemne góry zaraz po południu. Nic też dziwnego, że dość rzadko zrzucaliśmy z ramion derki. W ciągu dnia Hoblyn jechał pomiędzy nami wolny, wiązałszy go tylko na noc. Za prawdziwość wiadomości, których nam udzielał, ręczył swoim życiem. Pewnego dnia przed południem zapytał mnie Marshall: – Czy daleko jeszcze do Skettel Pik i Head Pik? – Jutro może dotarlibyśmy do nich, gdybysmy nie musieli przedtem zboczyć na prawo, co Hoblyn uważa za konieczne. – Czy nie lepiej byłoby udać się najpierw w góry, żeby odszukać Freda Morgana? – To właśnie byłoby niewłaściwe, gdyż Morgan mógłby nas spostrzec. On niezawodnie musi tam być, bo dzisiaj mamy już czternastego sierpnia. Zresztą skoro Patrick pojechał do doliny, możliwe, że znajdzie się tam i jego ojciec. Zresztą Patrick może być tylko o kilka godzin drogi przed nami, ciągle bowiem następowaliśmy mu na pięty. Dzisiaj w nocy obozował o sześć mil stąd, a jeśli wyruszył równocześnie z nami o brzasku, to jest teraz najwyżej o trzy godziny drogi od nas. – Baczność! – zawołał w tej chwili jadący na przedzie Sam. – Tam na skraju lasu leży na ziemi zielona gałązka, którą niewątpliwie niedawno odłamano. Ktoś tu był na krótko przed nami. Podjechawszy bliżej, zsiedliśmy z koni, Sam podniósł z ziemi gałązkę i obejrzałszy ją powiódł mi, mówiąc: – Przypatrz się jej, na przykład, Charley! – Hm, zalożylbym się, że zerwano ją zaledwie przed godziną! – Ja tak samo myślę. Teraz ja pochyliłem się ku ziemi. – Dwaj ludzie. Popatrz! Wyjąłem z kieszeni dwa patyczki, które przyciąłem sobie podług śladów stóp, zbadanych na miejscu obora Patricka. – To oni; miara dokładnie się zgadza! Nie możemy jechać dalej, Samie. – Masz słuszność. Patrick nie powinien zauważyć, że ktoś jedzie za nim. Ale skoro ci rabusie zsiedli tutaj z koni, to chyba nie bez jakiegoś zamiaru. Tam konie ich skopały piasek, a ślady stóp prowadzą w las. Zobaczmy! Kazaliśmy więc trzem naszym towarzynom chwilę zaczekać, a sami weszliśmy po śladach do lasu. Po przebyciu nieznacznej przestrzeni, Sam, idący przodem, przystanął. Tuż przed nim ziemia była stratowana, a powłoka mchu rozluźniona – wyglądało tak, jakby pod nią kopano, a potem położono ją na dawnym miejscu. Pochyliwszy się, odsunąłem mech. – Motyka! – rzekł Sam. – Rzeczywiście! – potwierdziłem, zaskoczony. – Tu leżała motyka. Pod mechem ukazał się dokładny odcisk motyki. – Zabrali ją z sobą. Ale skąd się ona mogła wziąć? – zapytał Sam. – Na to pytanie bardzo łatwo odpowiedzieć. Gdy kapitan z porucznikiem, zakopawszy swój skarb, opuścili dolinę, porzucili tu motykę, ponieważ przeszkadzała im w drodze. Znajdziemy zapewne na skrajnych drzewach jakiś znak, zrobiony przez nich na wypadek powrotu. Niewątpliwie musieli się liczyć z tym, że motyka może się okazać potrzebna przy wydobywaniu skarbu z ziemi. Przykrywszy ślad na powrót mechem, powróciłem, aby przypatrzeć się drzewom, i rzeczywiście po obu stronach tropu zobaczyłem na dwóch pniach ślady trzech nacięć, jednego nad drugim. Oprócz tego odlamano u obu drzew po trzy dolne gałęzie. – O czym to świadczy, Charley? Jak sądzisz? – zapytał mnie Sans-ear. – To nie trudno odgadnąć. Patrick rzeczywiście zamierza udać się do doliny. – Trzeba koniecznie dostać się tam przed nim. Nasuwa się tylko pytanie, czy on skieruje się wprost do doliny, czy przedtem będzie chciał odszukać ojca. – Zaraz się o tym dowiemy. W tym celu zwróciłem się do Hoblyna z pytaniem: – Czy daleko jeszcze do miejsca, w którym droga od rzeki skręca w dolinę? – Najwyżej dwie godziny jazdy, jeśli sobie dobrze przypominam. – Jedźmy więc tam. Jeśli Patrick obierze tę drogę, to znaczy, że podąża wprost do kryjówki, jeśli zaś zachowa nadal obecny kierunek, to będzie świadczyło, że chce przedtem pojechać do ojca. Zastosujemy się do tego, co on zrobi! Zresztą marudził tu niewątpliwie bardzo długo, skoro Patrick jest zaledwie o godzinę drogi przed nami. Z tego powodu należałoby trochę zaczekać, by nas nie spostrzegł, gdyby się z jakieś przyczyny zatrzymał. – Świetnie, Charley! Posłuchamy twojej rady. Lecz nie bądźmy tacy nieostrożni jak on i nie zostawiamy koni na otwartym miejscu. Zaprowadźcie je między drzewa i wyjmijcie z torby coś do jedzenia, gdyż ja, na przykład, nie miałem nic w ustach od wschodu słońca. Postapiliśmy zgodnie z propozycją Sama i ulożyliśmy się na mchu. Zaledwieśmy to uczyńili, gdy nagle Hoblyn wydał cichy okrzyk wskazujący ręką pomiędzy drzewa: – Popatrzcie poza ten parów, panowie! Wydawa mi się, że zobaczyłem tam na szczycie coś błyszczącego, podobnego do ostrza włóczni. – To niemożliwe! – odrzekł Sam. – Kto by na taką odległość spostrzegł koniec włóczni? – Niemożliwe to nie jest – odpowiedziałem – zwłaszcza jeśli wzrok spocznie przypadkiem na tym właśnie punkcie, w którym się ów przedmiot znajduje. Takie włócznie jednak noszą tylko Indianie, musieliby więc... W tej chwili ja także ujrzałem błysk, najpierw w górze, a potem nieco niżżej. – Słuchajcie, ludzie – zawołałem – to mogą być tylko Indianie! Szczęście, że wleźliśmy tu w zarośla. Gdybyśmy pojechali dalej, byliby nas niewątpliwie dostrzegli, ponieważ mamy słońce naprzeciw siebie. Wydobyłem lunetę i skierowałem ją na parów. Widok, który się ukazał moim oczom, zapniepokoł mnie w najwyższym stopniu. – Przypatrz się, Samie, lepiej tym jeźdźcom! – rzekłem podając mu szkła. – Jest ich przy najmniej stu pięćdziesięciu. Sam przyłożył lunetę do oka, po czym wręczył ją Bernardowi. – Zobaczcie i wy raz czerwonoskórych, master Marshall! Czy mieliście już kiedy do czynienia z Komanczami? – Nie. A czy to są Komancze? – Tak. W tej okolicy można by się spodziewać także Apaczów, oni jednak noszą inaczej ułożone czuprynę aniżeli ci, którzy tam oto nadchodzą. Czy widzicie czerwoną i błękitną farbę, która pomalowali sobie twarze? To pewny znak, że są na ścieżce wojennej. Dlatego wypolerowali tak groty włóczni, a we wszystkich kołczanach tkwią zatrute strzały, z którymi dziś, na przykład, nie chciałbym mieć nic do czynienia. Co by było, Charley, gdyby tedy przeszli? – Spostrzegliby nas niezawodnie. – Żebyśmy tak mogli wyjść z zarośli, usunąć tę gałązkę i pozacierać nasze ślady! Ale to będzie trudno! – To też by się na nic nie przydało, gdyż dalej, w górze, zobaczyliby nasz trop i doszliby po nim aż tutaj. – To pewne, ale przynajmniej zyskalibyśmy czas na to, żeby stąd wyruszyć i uciec, zanim powrócą. – To prawda. Ślady kopyt są zaraz tutaj, na samym skraju. Może się to da zrobić bez opuszczania naszej kryjówki. Za mną stał zeszły, cienki świerk. Odciażwszy go, przyciągnąłem nim gałązkę. Następnie poszukałem suchego igliwia, a wziawszy garść, przysypałem nim ślady, które co prawda tak były niewyraźne, że mogło je zauważyć tylko bardzo bystre oko Indianina. – Ciekaw jestem, czy to co pomoże, Charley! Mnie nie wywiódłbyś tym w pole. – Dlaczego? – Czy klon ma sosnowe szpilki? Rzeczywiście, tuż nad ślädami kopyt stał klon, ale na to nie można już było poradzić, tym bardziej że całą naszą uwagę zajęli Indianie, którzy doszedłszy do dolnej części parowu zatrzymali się i wysłali kilku wojowników na zwiady. – Dobra nasza! Nie idą tutaj!- zawołał Sam z radością. – Z czego to wnosicie? – zapytał Bernard. – Wy tłumacz mu to, Charley, ponieważ ty grasz wobec niego rolę nauczyciela! – To bardzo proste. Z tych trzech wywiadowców dwaj jadą wzdłuż wzgórza z biegiem rzeki, a jeden ku wodzie. Chcą się zatem przeprawić, lecz nie pójdą w górę rzeki, gdyż w takim razie nie przeszukiwaliby terenu ku dolowi. Ci dwaj mają zlustrować to miejsce szukając tropów, to znaczy sprawdzić, czy jest ono bezpieczne, trzeci zaś zbada, czy można tutaj przepływać rzekę. Niebawem wszyscy trzej wrócili do czekających i widocznie przynieśli zadowalającą wiadomość, gdyż oddział ruszył wprost ku rzece. Teraz mogliśmy ich policzyć gołym okiem, przy czym okazało się, że jest ich dużo więcej, niż przypuszczałem poprzednio. Byli to sami młodzi i silni wojownicy, którzy należeli prawdopodobnie do dwóch plemion lub wsi, ponieważ pochód prowadzili dwaj wodzowie. – Czy ci dwaj z orlimi piórami to wodzowie? – zapytał Bernard. – Tak. – Słyszałem, że wodzowie zawsze jeżdżą na siwych koniach. – Na siwkach, hi, hi, hi! – zaśmiał się Sam. – Falszywie ci powiedziano, Bernardzie! – rzekłem. – W Starym Kraju zdarza się, że wódz jeździ na siwym koniu, ale tu nie. Indianin w ogóle nie lubi koni jasnej мастi i nawet na polowaniu nie używa siwka, ponieważ biel odstrasza zwierzynę. Tylko w zimie, kiedy ta barwa na tle śniegu jest zarazem maską, dosiada niekiedy, w pewnych wypadkach, siwego konia i narzucza na siebie białą opończę. Ja sam próbowałem już tego z dobrym skutkiem na Północy. Tymczasem wszystkie konie wesłyły już w wodę, a chociaż rzeka miała tu rwący prąd, trzymały się tak dzielnie, że wyładowały po drugiej stronie zaledwie o kilka łokci niżej. Potem Indianie znów zaczęli badać teren, aż wreszcie cały oddział ruszył w dół rzeki. Całe nasze towarzystwo odetchnęło z prawdziwą ulgą, gdyż niebezpieczeństwo groziło niemale. Sam pogłaskał po szyi swoją klacz, mówiąc: – Jak sądzisz, stara Tony? Co by było, gdyby czerwonoskórzy obcięli mi dzisiaj uszy, a tobie ogon? Tak, tak, to się już kiedyś zdarzyło. Lecz, Charley, co będzie, na przykład, z Patrickiem i jego stakemanami? Wszak jego trop zobaczą Indianie na pewno! – Nic mu nie zrobią – odrzekł Hoblyn. – Nic? A to czemu? – Bo go znają. To są Komancze z plemienia Rakurrojów. Kapitan i Patrick wypalili z nimi fajkę pokoju, gdyż wiele z tego, co nam zostawało z łupów, sprzedawaliśmy im. – To źle, bo w takim razie gotów jeszcze coś z nimi wspólnie przeciwko nam przedsięwziąć. – Musimy cierpliwie wszysko przeczekać, Samie – pocieszałem go. – Patrick nie weźmie ich chyba z sobą do doliny. Z uprzejmości może spędzić z nimi kilka godzin, aby wypalić z wodzami fajkę, a potem znów będzie mógł robić, co zechce. Podszedłem na skraj lasu i wystawiłem głowę z gąszczu, ażeby śledzić dzikich, którzy byli już za najbliższym zakrętem rzeki i wkrótce zniknęli za górą. Zanim się odwróciłem, rzuciłem mimo woli okiem w górę rzeki i... czym prędzej schowałem głowę między gałęzie. Sam zauważył ten szybki ruch wywołany przestrachem i zapytał: – Co tam? Czy z góry nadchodzą także Indianie? – Zdaje się, bo jeden stoi u wyjścia z górnego parowu. Sans-ear miał jeszcze przy sobie lunetę i przyłożył ją do oka. – Rany boskie, to prawda! Ale to tylko jeden, jeśli za nim nie ukryli się inni. Ale, co ja widzę! To Apacz, na przykład! – Rzeczywiście? – Tak, i to wódz. Jego długie włosy zwisają aż na grzbiet konia. Teraz zjeżdża ku wodzie. – Daj no mi lunetę! Lecz i przez szkło, niestety, nic nie zobaczyłem, gdyż Indianin znajdował się już w wodzie poza wyniosłością brzegu. – Wiesz, co tu się święci, Charley? Komancze nie przypuszczają, że ściągają ich Apacze, a ten wódz ruszył przodem, żeby ich mieć stale na oku. Diabelnie mądrze sobie poczyna, gdyż nie trzymał się ich tropu, lecz obrał sobie drogę powyżej nich, przez góry, najbliższym wawozem. Odstąpcie, bo ci hultaje cieszą się bystrymi oczyma! On w każdym razie tedy przejedzie, pochwycicie więc konie za nozdra, bo przywykły parskać, gdy się zbliża Indianin. Tylko moja Tony ma więcej oleju w głowie. No, cicho! Nie mogliśmy go dojrzeć, jak zdążył ku nam, ponieważ znajdowaliśmy się w górnej części zakrętu doliny, ale nie minęło pięć minut, gdy doleciał nas tętent konia. Towarzysze cofnęli się, tylko ja położyłem się za gestym krzakiem. Indianin jechał zwolna, patrząc uważnie na ziemię. Czyżby sporostrzegł kilka zdeptanych żdźbeł trawy lub jakieś inne nasze ślady? Widocznie tak było, bo nagle zatrzymał się naprzeciw mnie, rzucił okiem na igliwie, które przedtem rozsiałem, i w jednej chwili stanął na ziemi z tomahawkiem w ręku. – Ognia, Charley! – zakomenderował z cicha Sam. Ja jednak skoczyłem równie szybko jak Indianin i rzuciłem się przez krzaki ku niemu. Muskularna jego ręka zamierzyła się do strasliwego ciosu. – Winnetou! Czy wielki wódz Apaczów chce zabić swojego brata? Czerwonoskóry opuścił rękę, a ciemne jego oczy zabłysły. – Szarlil! Z ust jego padło tytko to jedno słowo, lecz brzmiała w nim taka radość, jakiej dumni Indianie zazwyczaj wstydzą się głośno objawiać. Potem wziął mnie w ramiona i przycisnął do pierśi. Ucieszony nadzwyczaj tym spotkaniem, zapytałem: – Co mój brat robi tutaj nad Rio Pecos? On zaś zatknął za pas tomahawk i odparł: – Te psy, Komancze, opuściły swój obóz, aby oddać Apaczom swoją krew. Wielki Duch mówi, że Winnetou zabierze ich skalpy. A co sprowadza mego białego brata w tę dolinę? Wszak brat mój przed wieloma miesiącami twierdził, że pojedzie przez Wielką Wodę do wigwamu swojego ojca i swoich sióstr, a potem uda się na wielką pustynię, straszliwszą aniżeli Mapimi i Estaccado! Widziałem wigwam mojego ojca i byłem na Saharze, lecz duch sawannów wzywał mnie do siebie w świetle dnia i w ciemnościach nocy. Usłuchałem jego głosu. – Brat mój dobrze postąpił. Serce prerii jest wielkie i szerokie, zawiera w sobie życie i śmierć, a kto raz tęto jego poczuł, choć odejdzie, zawsze wróci. Howgh! Wziął konia za uzdę i wszedł ze mną pod drzewa. Tu zobaczył moich towarzyszy. Nie spodziewał się ich, gdyż nie uprzedziłem go o ich obecności. Mimo to nie okazał najmniejszego zdziwienia, a nawet zachował się tak, jak gdyby ich nie zauważył, bo siegnąwszy ręką do torby przy siodle, wydobył fajkę i worek z tytoniem i usiadł z godnością na ziemi. — Winnetou jeździł daleko na północ do Wielkiego Jeziora po świętą glinę do fajki, a Szarlilh jest tym, który pierwszy tę fajkę zapali. — Moi towarzysze także chcieliby wypuścić z niej dym pokoju wraz z moim czerwonym bratem. — Winnetou pali tylko z walecznymi mężczyznami, w których sercu nie gnieździ się fałsz, na których ustach mieszka tylko prawda, lecz Winnetou wie, że jego biały brat zadaje się tylko z takimi ludźmi. — Czy wielki wódz Apaczów słyszał o dzielnym i rozумnym myśliwcu Sans-earze? — Winnetou zna go, lecz go jeszcze nie widział. Sans-ear jest chytrý jak waż, roztropty jak lis, a mężczy jak jaguar; pije krew czerwonych ludzi i zaznacza ich zgony na kolbie swojej strzelby, lecz oni wyrządzili mu wielką krzywdę. On zresztą zabija tylko złych. Widzę jego konia. Czemu on sam się nie zbliży, by wypalić z Winnetou fajkę pokoju? Sam podniósł się i podszedł trochę zakłopotany obecnością człowieka, który znany był jako największy, najwaleczniejszy i najsprawiedliwszy wojownik prerii. — Mój czerwony brat dobrze się wyraził; zabijam tylko złych, a dobrzy zawsze mogą liczyć na moją pomoc — rzekł skromnie. Skiniałem także na Bernarda. — Niech wódz Apaczów rzuci też jasnym okiem na tego wojownika, który niedawno jeszcze był bardzo bogaty, lecz za sprawą białych rabusiów stracił ojca, diamenty i dolary. Morderca jest tu nad Rio Pecos i wkrótce zginie z jego ręki. — Winnetou jest jego bratem i pomoże mu schwytać mordercę ojca. Howgh! Te ostatnie słowa były obietnicą, a obietnicy Winnetou zawsze dotrzymywała. Zyskałem więc dla Bernarda pomoc, o jakiej dotąd nawet nie marzyliśmy. Tymczasem Apacz napęlnił już sobie fajkę i zapalił. Wydmuchnął wspaniły dym po trzykroć ku niebu i ku ziemi, uczynił to samo zwracając się ku wszystkim czterem stronom świata, po czym podał fajkę mnie. Ja powtórzyłem to także i wręczyłem fajkę Samowi. Kiedy i Marshall odprawił tę ceremonię, fajka wróciła do rąk Winnetou. Następnie Sans-ear spytał Apacza: — Czy mój czerwony brat ma w pobliżu wielu wojowników? — Uff! Było to u Winnetou zawsze wyrazem zdziwienia. Sans-ear nie znał jeszcze zwyczajów Apaczów, a otrzymawszy w odpowiedzi tylko to słowo, sądził, że został źle zrozumiany. Dlatego jeszcze raz powtórzył: — Pytałem, czy mój brat ma w pobliżu swoich wojowników? — Uff! Niech mi mój biały brat powie, ile niedźwiedzi potrzeba do stratowania tysiąca mrówek? — Tylko jednego. — A ile krokodyli do pożarcia stu ropuch? — Tylko jednego. — A ilu wodzów Apaczów do zabicia tych much Rakuurojów? Gdy Winnetou wykopie to-pór wojenny, nie bierze z sobą wojowników, lecz idzie sam. On nie jest wodzem jednego szczepu, lecz jest królem wszystkich Apaczów. Skoro wyciągnie rękę, czy tu, czy tam, pod jego rozkazy śpieszą tysiące wojowników. Ma on wiele języków, które mu donoszą, co czynią synowie Komanczów, i ma dość tomahawków i noży, by wytepić swoich wrogów. Następnie zwrócił się do mnie: — Wojownik powinien przemawiać tylko pięścią, lecz niech mi mój biały brat powie, co zamierza przedsięwziąć razem z tymi ludźmi, którzy są przy nim? Zdałem mu krótko, ale dokładnie sprawę z wypadków, które sprowadziły nas nad Rio Pecos. Słuchał uważnie, a potem patrzył przez chwilę na ziemię. Wydmuchnął wspaniły dym po raz ostatni, wstał i schował fajkę do kieszeni. – Niech moi biali bracia udzą się za mną! To rzekłszy, wyprowadził swego konia z zarośli i dosiadł go. Podjechałem do niego i szybkim stempem ruszyliśmy w dalszą drogę. Winnetou jechał na znanym mi już z dawniejszych czasów grubokośćistym gniadoszu, który pozornie wyglądał na zajeżdżonego konia pociągowego, i tylko taki znawca jak Winnetou mógł go wybrać na swojego wierzchowca. W cwałe był ten koń niedościgniony, w klusie spokojny, w stempie szybki i niezmordowany, a jego płuc nigdy nie zawodziły. Roztropność jego nie ustępowała sprytowi klaczy Sama, ostrymi zaś i twardymi jak stal kopytami nieraz już zmusił do ucieczki nie tylko szarego wilka, ale nawet pumę. Gdy Winnetou wsiadał na siodło, zdawało się, że wierzchowiec i jeździec tworzą jedno ciało, jedną duszę, jedną wolę i jedną decyzję. Nie zdarzyło się też nigdy jeszcze, żeby temu zwierzęciu zabrakło siły, wytrwałości, odwagi albo zręczności. Dojechawszy do tropu Komanczów, zorientowaliśmy się, że ta zgraja czuła się zupełnie bezpieczna, gdyż nie zadawała sobie najmniejszego trudu, ażeby zacierać swe ślady. Jechaliśmy tak z godzinę, zatrzymując się na każdym zakręcie drogi, aby rzucić okiem na leżący przed nami teren. Nagle na rogu lasu Apacz szarpnął konia w tył i wskazał prawą ręką przed siebie, a lewą dal znak, żebyśmy milczeli i byli ostrożni. Wyciągnąłem szyję i wyteżylem wzrok, lecz nic nie zdolałem zauważyć. Winnetou powiesił strzelbę na kuli w siodła, wziął w rękę nóż, zsiadł z konia i nie rzekłszy ani słowa, zniknął między drzewami. – Co to może być, Charley? – zapytał Sam. – Nie wiem. – To dziwna istota ten Apacz! Czy nie mógł wam powiedzieć, co zamierza zrobić? – Czy nie słyszałeś jego zdania, że mąż powinien przemawiać tylko czynami? Widocznie zauważył coś podejrzanego i poszedł, by się przekonać o słuszności swych podejrzeń. Nie-wątpliwie sam się tego domyślałeś, więc nie potrzebujesz osobnych wyjaśnień. – Ale mógł powiedzieć, co spostrzegł. – I my także niebawem to zobaczymy. – Gdyby nie zataił przed nami swego zamiaru, to wiedzielibyśmy teraz, na przykład, czego się trzymać i jak mamy się zachować. – To było zbyteczne, bo nie-wątpliwie mamy tu czekać, dopóki on nie powróci albo nie da znaku, żebyśmy ruszyli dalej. To przecież bardzo proste. – Massa, och, ach, usłyszeć, massa? – przerwał Bob naszą sprzeczkę. – Co? – Jakiś człowiek krzyknął – Gdzie? – Tam, za rogiem! Spojrzałem pytającco na pozostałych, lecz nikt nic nie słyszał. Mimo to Murzyn mógł mieć słusność. Wtem zabrzmiał – teraz nie uszło to niczyjej uwagi – głos ptaka przedrzeźnicaca. Każdy inny człowiek wziąłby te dźwięki za głos prawdziwego wipp-por-willa, ja natomiast wiedziałem, że pochodziły z ust Apacza, gdyż jeszcze w czasie poprzednich naszych podróży obraliśmy go sobie za znak do porozumiewania się i używaliśmy go często. – Wipp-por-will tutaj? – rzekł Sam. – Ciekaw jestem, na przykład, gdzie nie można spotkać tego stworzenia. – To stworzenie widziałeś i słyszałeś dziś po raz pierwszy. To Winnetou na nas woła. Na-przód! On jest tam, na skraju lasu! Wziąłem konia Apacza za cugle, a reszta towarzyszys ruszyła za mną. Winnetou stał w odległości kilkuset kroków na skraju lasu. Gdy uszrał, że posłuchaliśmy jego wołania, zniknął w głębi. Przybywszy na to miejsce, zsiadłem z konia i wszedłem pomiędzy drzewa, gdzie zobaczyłem Apacza i leżącego u jego stóp młodego człowieka, skrępowanego własnym pasem. Miał oczy zwrócone, z nieopisaną trwogą, na Winnetou i jęczał z cicha. — Niedołęga! Rzuciwszy z pogardą to jedno słowo, odwrócił się Apacz dumnie od pojmanego. Był to biały. Na mój widok rozjaśniło się nieco jego oblicze, gdyż wobec tego, że należałem do jego rasy, wstąpiła weń znów nadzieja. Nadzieja ta wzmożła się jeszcze w widoczny sposób, kiedy podszedł doń Sans-ear. — Biały, i to Jankes! — zawołał mały myśliwiec. — Czemu mój czerwony brat postępuje z nim jak z wrogiem? — Złe oko! — odrzekł krótko Winnetou. Za nami zabrzmiał teraz okrzyk, a gdy się odwróciłem, ujrzałem Marshalla, który przypatrywał się jeńcowi z nieopisanym wyrazem twarzy. — Holfert! Na miłość Boga, a wy skąd tutaj? — Marshall! Master Marshall! — odrzekł zagadnięty, widocznie znajomy Bernarda. Jego zachowanie jednak świadczyło, że widok mego przyjaciela niemile go dotknął. — Co to za człowiek? — zapytałem. — Pochodzi z Knoxville, nazywa się Holfert i był czeladnikiem w naszym warsztacie — odrzekł Bernard. Czeladnik Marshalla, i to w pobliżu miejsca, gdzie spodziewaliśmy się zastać Morgana! Od razu też przyszła mi do głowy pewna myśl. — Czy był on jeszcze u was, kiedy zwijaliście interes? — Tak. Zwróciłem się do jejńca z następującymi słowami: — Master Holfert, szukaliśmy was już od dawna. Czy możecie mi powiedzieć, gdzie się znajduje wasz dobry przyjaciel, który się nazywa Fred Morgan? Dawny pomocnik Marshalla przestraszył się niezmiernie, a po chwili zapytał: — Czy jesteście detektywem, sir? — Kim jestem, o tym dowiecie się we właściwym czasie, na razie tylko zaznaczam, że nie chciałbym załatwić się z wami urzędowo, bo przypuszczam, że jesteście tylko obalamuceni. A więc odpowiadajcie. Gdzie Morgan? — Rozwiążcie mnie, sir, wtedy wyjawię wszystko. Bernard zrobił taką minę, jak gdyby słuchał rzeczy niewiarogodnych. — O rozwiązaniu więzów nie może być mowy, w najlepszym razie możemy je rozluźnić. Bobie, zrób to! — Bobie, i ty tutaj? — zawołał Holfert zdumiony. — Bob także tu, yes! Och, gdzie massa Bern, tam jego Murzyn Bob. Czemu massa Holfert nie zostać w Lu'ville, lecz pójść w góry? Dlaczego massa Holfert być związany? Murzyn rozluźnił nieco jeńcowi więzy, tak że teraz Holfert mógł usiąść prosto, ja zaś prowadziłem śledztwo dalej: — A więc po raz trzeci: gdzie Morgan? — Na Head Pik. — Jak długo byliście teraz razem? — Przeszło miesiąc. — A gdzieście się spotkali? — On kazał mi przybyć do Austin. — Kazał? Ach! Więc znaliście się przedtem? Jeniec umilkł, ja zaś wydobylem rewolwer. — Przypatrzcie się tej zabawce! Wiem bardzo dobrze, z kim mam do czynienia, życzę sobie jednak, żebyście mi opowiedzieli o śmierci pryncapała i o zniknięciu jego mienia. Jeśli się będziecie wzbranieli lub skłamięcie, dostaniecie kulą w łeb. Tu, na Zachodzie, ludzie załatwiają się z rozbójnikiem o wiele prędzej niż w Stanach. – Nie jestem mordercą! – wyjąkał w najwyższym przerażeniu Holfert. – Słyszeliście już ode mnie, że wiem dobrze, kim jesteście! Idzie teraz o to, czy mamy was uważać za zatwardziałego winowajcę, czy za człowieka skruszonego. A zatem, czy znaliście Morgana już dawniej? – To jest mój krewny. – A czy odwiedzał was w Louisville? – Tak. – Co dalej? Nie będę wam zadawał wielu pytań, gdyż możecie mówić i bez tego. Uważajcie na rewolwer! – Jeśli master Marshall odejdzie, opowiem wszystko. Musiałem uwzględnić ten zrozumiały odruch odkrytego tak niespodzianie mordercy. – Niech się stanie zgodnie z waszym życzeniem! Skinąłem na Bernarda. Oddalił się bez protestu, lecz zrobiwszy łuk powrócił i stanął za plecami jeńca, pod drzewem. – A zatem! Morgan bywał u mnie dość często i zachęcał mnie do gry. – Czy odwiedzał was w waszym mieszkaniu? – Tak, nigdy w sklepie. Z początku w grze sprzyjało mi szczęście, toteż grałem namiętnie dalej. Potem przegrywałem coraz więcej, aż zadłużylem się u niego na kilka tysięcy dolarów. A ponieważ nie miałem czym zapłacić, zagroził mi doniesieniem, gdyż na wekslach, które mu dawałem, podrabiałem podpis pryncypała. Nie miałem więc innego wyjścia, jak powiedzieć mu, gdzie przechowywano klucz od sklepu. – Czy wiedzieliście, po co Morgan chciał się tam dostać? – Tak. Mieliśmy się podzielić zdobyczą i udać się potem do Meksyku. Przedtem jednak musieliśmy się rozłączyć w obawie przed pościgiem, on zaś oznaczył mi czas spotkania w Austin. – Czy zdradziliście mu, że pryncypał nosił klucz przy sobie? – Tak, ale nie przypuszczałem, że Morgan go zamorduje, gdyż zapewniał mnie, że go tylko ogłuszy. Obaj więc zaczailiśmy się, lecz on, zamiast tylko ogłuszyć pryncypała, pchnął go nożem. Potem otworzyliśmy bramę i położyliśmy zwłoki w sieni. Znalezione mienie rozdzieliśmy od razu pomiędzy siebie. – On zabrął diamenty, a wy resztę? – Tak. Mnie, jako zawodowemu jubilerowi, nietrudno było zamienić moją część, oczywiście ze stratą, na pieniądze... – A teraz... Ach, zgaduję! Owe pieniądze odebrał wam Morgan? – Niestety. – Jak mogliście być na tyle nieogólnym, żeby sądzić, iż taki zły człowiek postąpi z wami uczciwie? Wszak łatwo było sobie wyobrazić, że on tylko po to wprowadził was tutaj, aby bezkarnie stać się panem całego łupu. W jaki sposób pozbawił was pieniędzy? – Wczoraj wieczorem on odbywał straż, a ja spałem mocno. Wtem poczułem, że ktoś mnie dotknął, i zbudziłem się na szczęście jeszcze na czas! Morgan zabrał mi już broń i pugilares i właśnie zamierzał wbić mi noż w serce. Strach dodał mi sił. Odepechnałem napastnika, zerwałem się i uciekłem, Morgan puścił się za mną w pogoń, ale z powodu ciemności nie mógł mnie schwytać. Biegłem przez całą noc, gdyż przypuszczałem, że pójdzie moim śladem, skoro tylko nastanie dzień. Dopiero niedawno ośmieliłem się tutaj ukryć, aby się trochę przespać, lecz to mi się nie udało, gdyż przechodziły tedy Indianie. Wobec tego postanowiłem uciekać. dalej, kiedy nagle zobaczyłem tego czerwonoskórego, który mnie tu odnalazł, pomimo że starałem się ukryć przed jego wzrokiem. Holfert był strasznie znużony. Chyba to tylko sprawiło, że się tak otwarcie do wszystkiego przyznał, gdyż w brzmieniu jego głosu nie było znać ani żalu, ani wewnętrznego wzruszenia. Zwróciłem się do Bernarda: – Ten człowiek należy do ciebie. Co z nim zrobisz? Przejęty opowiadaniem o zgonie ojca, Marshall milczał. W sercu jego niewątpliwie chęć zemsty walczyła z litością. Zapytał jeszcze jejńca o to i o owo, a w końcu rzekł do nas: – Ten łotr może i zasłużył na karę śmierci, ale puścmy go wolno. Bóg go osądzi! – To gorsze od szybkiej śmierci, Bernardzie, Bez broni i bez konia, bez pomocy i wszelkiego doświadczenia nie zajdzie stąd zbyt daleko. – To zabierzemy go ze sobą, dopóki nie nadarzy nam się sposobność pozbycia się jego towarzystwa. – Zawadzałby nam bardzo, zwłaszcza że mamy już jednego jejńca. Mogliby się łatwo porozumieć. – To zawsze jeszcze będzie nas czterech przeciwko dwóm. – Tu nie chodzi o to, że fizycznie będą dla nas groźni. Myślę o całkiem innych ewentualnościach, które mogłyby nas narazić na niebezpieczeństwo. Ja bym radził dać mu jednego z naszych koni jucznych i trochę broni. Zapytajcie Winnetou. Apacz przysłuchiwał się z boku całej rozprawie. Teraz poszedł i odwiązał pas z rąk Holferta. – Wstać! Jeniec podniósł się, a Winnetou wskazał na jego rękę. – Czy biały człowiek zmył ze swej ręki krew zamordowanego? – Tak – odrzekł Holfert, przestraszony brzmieniem tego głosu. – A więc była krew na tej ręce, krwi zaś nie zmywa się wodą, lecz także krwią. Tak chce Manitou i tego domaga się Wielki Duch sawannów. Czy biały człowiek widzi gałąź rosnącą tam, nad brzegiem rzeki? – Widzę. – Niech więc pójdzie po nią. Jeśli mu się uda ją zerwać, to będzie mu wolno żyć, gdyż gałązka jest oznaką pokoju i łaski. Ten dziwaczny warunek zaskoczył nas wszystkich. Holfert poszedł ku brzegowi, oddalonymu o czterysta kroków. Spełnić ten warunek było bardzo łatwo, gdyż gałązka znajdowała się nie w wodzie, lecz tuż nad brzegiem. Jeniec doszedł tam i sięgnął po nią ręką. Wtedy Winnetou podniósł nagle swoją nabijaną srebrnymi gwoździami strzelbę. Huknął strzała i Holfert runął z przestrzeloną głową do wody. Winnetou z zimną krwią na nowo nabił wystrzeloną broń. – Biały człowiek nie przyniósł gałązki, musiał więc umrzeć. Duch sawannów jest sprawiedliwy i miłosierny, nie używa więc łaski, która wiedzie do zguby. Białego mordercę zabiliby i tak Komancze, stakemani albo pożarłyby go kujoty! Następnie Apacz dosiadł konia i odjechał, nie oglądając się za nami. W milczeniu i w poważnym nastroju ruszyliśmy wszyscy za nim. Ślady Komanczów w dalszym ciągu były wyraźne. Tego, że przedsiewzięli wyprawę wojsenną, dowodziły ich pomalowane twarze, ale cel wyprawy był widocznie daleki, bo w przeciwnym razie zachowywali by się ostrożniej. Winnetou znał niewątpliwie ich zamiary, ale zbyt lubił milczeć, żeby miał bez zapytania wypowiadać swoje uwagi! Właśnie miałem się do niego zbliżyć, kiedy nagle usłyszeliśmy przed sobą huk jednego, a potem jeszcze dwóch wystrzałów. Wobec tego zatrzymaliśmy się natychmiast. Winnetou skinął, żebyśmy zawrócili, a sam pojechał do najbliższego zakrętu. Tam zsiadł z konia i wpadł w krzaki, ale niebawem wychylił się z nich i przywołał nas do siebie skinieniem ręki. – Komancze i dwie bladé twarze! To rzekłszy, wczółgał się znowu w zarośla, a my trzej udaliśmy się za nim, Bob natomiast został przy Hoblynie i koniach. Dolina rzeki rozszerzyła się tu przed nami w wielką kotlinę, w której ukazał się naszym oczom niespodziewany widok. Tuż nad prawym brzegiem rzeki zatknęli obaj wodzowie Komanczów swoje włócznie w ziemię, a tarcze oparli o drzewce. Sami siedzieli na trawie, paląc fajkę pokoju z dwoma białymi. Konie wszystkich tych czterech ludzi pasły się w pobliżu. Przed nimi zaś rozgrywała się wojownicza i dzika, a jednak pokojowa scena. To Komancze urządzili turniej, w którym zwykle okazują oni swoje mistrzostwo we władaniu bronią. Byli zbyt od nas oddaleni, by można było rozpoznać rysy twarzy wojowników, dlatego też przyłożyłem do oczu lunetę. Potem zaś rzekłem do Sans-eara, podając mu szkła: – Hola, a to kto? Samie, zobacz no! On zaś, wziąwszy ode mnie lunetę, popatrzył i zawałał cicho: – Niech to wszyscy diabli! To Fred Morgan z synem! Skąd oni się wzięli tu, wśród Indian? – To bardzo łatwo wy tłumaczyć. Patrick był ciągle w niewielkiej odległości przed nami, a Morgan zapędził się tutaj za Holfertem i tak się widocznie spotkali. Słyszałeś także, że nie potrzebują kryć się przed Komanczami. – Prawdopodobnie tak to istotnie było, ale to mnie bardzo martwi! – Czemu? – Jak wyrwiemy ich spomiędzy Indian? – Przypuszczam, że się od nich odlączą, gdyż chyba nie będzie im zależało na tym, żeby Indianie dowiedzieli się o skarbie, który chcą odkopać. – W takim razie zostanmy tutaj i uważajmy, co zrobią. – Zdaje się, że nic nam tu nie grozi, gdyż czerwonoskórzy nie mają zamiaru wracać. – A czy nie może nadejść Morgan, który ściga Holferta? – zapytał Marshall. – Dowie się od swego syna i od Komanczów, że go nie spotkali, i pomyśli, że Holfert udał się inną drogą – odrzekłem. – Czy ukryjemy konie? Winnetou skinął głową na znak zgody, ja zaś wyszedłem, aby się tym zająć. Ponieważ zanosiło się na dłuższy pobyt w tym miejscu, przeto zdjeliśmy ciężary z koni jucznych i zaprowadziliśmy je razem z innymi głębiej w las. Gdy Hoblyn ujrzał dolinę, wyciągnął rękę i powiedział: – Sir, tam na prawo biegnie parów, przez który wiedzie nasza droga. – Tam? To bardzo źle! – Czemu, Charley? – wtrącił Sam. – Ponieważ nie możemy się tam dostać przed Morganami. Przecież to zupełnie jasne, że natychmiast po odejściu Komanczów ruszą obaj w drogę. – Nie obawiajcie się, sir! – zauważył Hoblyn. – Tę drogę zna tylko kapitan i ja. Porucznik pójdzie inną, która biegnie dołem wzdłuż łożyska pewnego dopływu. – W takim razie jestem spokojny. Możemy więc bez obawy przypatrywać się zabawie Indian. Komancze, podzieleni na dwie części, udawali, że walczą z sobą bądź to w zwartych grupach, bądź rozsypani w pojedynkę. Okazywali przy tym zręczność i szybkość ruchów, które wprawiłyby w podziw każdego widza europejskiego. Nie używają oni w czasie takich popisów ani siodel, ani nawet użdzień. Przywiązują tylko do grzbietu końskiego derkę, skórę lub rogożę, a po obu stronach tych przedmiotów – mocny, szeroki rzemień. Ilekroć jeździec zaczepiony jedną nogą o grzbiet konia chce się położyć na jedną lub na drugą jego stronę, przetyka przez ten rzemień rękę. Dzięki temu szczególnemu sposobowi siodłania i ćwiczeniu, wojownicy ci mogą używać konia jako tarczy oraz zachowywać ogromną swobodę ruchów, posyłając nieprzyjacielowi strzałę albo kulę – gdy jeździec ma broń palną – sponad grzbietu konia albo spod jego szyi. Każdy z wojowników jest przy tym tak zręczny, że potrafi zależnie od potrzeby przerzucić się to na jedną, to na drugą stronę konia z szybkością i łatwością, która przyniosłaby zaszczyt niejednemu jeźdźcowi cyrkowemu. Konie idą zaś tak pewnie, że zarówno kule, jak strzała rzadko tylko chybają celu. Rzemień, w którym zwisa ręka zaczepiona tuż przy ramieniu, przymocowany jest do grzywy u końca karku końskiego, toteż nawet gdyby derka się zsunięła, jeździec nie traci punktu oparcia. Jeśli wojownik dobrze przywiąże pętlę, może się obejść doskonale bez derki i siodła, gdyż stopy, ubrane w mokasyny, trzymają się grzbietu końskiego tak pewnie, jak gdyby był on pokryty skórą bawoła. Gdy ci niezwykli jeźdźcy strzelają spoza grzbietu końskiego, mierzą oczywiście z góry, gdy zaś spod szyi konia, nakładają strzałę z dołu, co dzięki nieustannemu ćwiczeniu przychodzi im tak łatwo, jak gdyby celowali w sposób zwyczajny. Cała nasza uwaga tak była pochłonięta tą wojenną zabawą, bardzo podobną do arabskiej „fantazji”$^{20}$, że tylko raz obejrzałem się poza siebie, i to – na nasze szczęście – akurat w porę! Zobaczyłem bowiem, z przerażeniem, dwóch jeźdźców, zjeżdżających skrajem lasu i przypatrujących się bardzo uważnie tropowi Komanczów. – Baczność, panowie, tam nadchodzą ludzie! – ostrzegłem towarzyszy. Wszyscy spojrzeli poza siebie, a Hoblyn zawołał: – Kapitan z Conchezem! – To on, naprawdę! Skryjmy się głębiej w las i zatrzymyjmy ślady! Zrobiliśmy to w dwie minuty. Wszyscy się cofnęli, tylko ja i Winnetou zostaliśmy na nieco wysuniętym miejscu, z którego mogliśmy śledzić ruchy przybyszów, nie pokazując się im oczywiście. Byli już bardzo blisko nas i prawdopodobnie pojechaliby dalej, gdyby nie to, że Indianie podnieśli naraż okrzyk wojenny, który zabrzmiał jak wycie dzikich zwierząt. Obaj jeźdźcy osłupieli, rzucili ostrożnie wzrokiem poza zakręt drogi i zaprowadzili konie tam, gdzie przedtem stały nasze. Wtedy cofnęliśmy się do naszych towarzyszy. Tuż za przybyszami stały blisko siebie dwa klony. Udało mi się doczolgać aż do tych drzew i podsłuchać prowadzona półgłosem rozmowę. Na wszelki wypadek miałem przy sobie tomahawk. – To Komancze – rzekł kapitan. – Nie potrzebujemy się ich obawiać. Musimy się jednak wpierw dowiedzieć, co to za biali są z nimi. – Z tej odległości ich nie rozpoznamy. – Można by rozróżnić po ubraniu. Tego pierwszego nie znam, a drugiego zasłania mi wódz. – Kapitanie, przypatrzcie się temu kasztankowi, tam między tymi czterema końmi! Co wy na to? – Carajo! To kasztanek naszego porucznika! – Ja też tak sądzę. Wobec tego jednym z tych białych będzie zapewne Patrick. – Słusznie! Teraz nachyla się naprzód. Czy widzisz ten pstry kaftan? To on! Co począć? – Gdybym wiedział, co właściwie chcecie z nim zrobić, wówczas dałoby się może coś wymyślić. – Teraz muszę ci już wszystko wyjawić. Zakopałem w tych stronach najcenniejsze nasze skarby nie chcąc przechowywać ich w naszej kryjówce, gdyż jest między nami kilku ludzi, $^{20}$ fantazja (arab. fantasia) – turnieje konne arabskich jeźdźców, o charakterze gry wojennej, których uczestnicy prześcigają się w zręczności i odwadze którym nie można zbyt ufać. Miejsce, w którym te rzeczy leżą, znam tylko ja i porucznik. Czekał on na swego ojca i zamiaści w naszym obozie umówił się z nim tu, nad Rio Pecos. To wzbudziło we mnie podejrzenie, a ponieważ po ostatniej wyprawie do Estaccado wyruszył wprost tutaj, nie odwiedziwszy mnie przedtem, nabrałem przekonania, że postanowił porwać nam skarby. Z Indianami na pewno spotkał się tylko przypadkiem. Nasuwa się teraz pytanie: czy udać się do nich od razu, by go ukarać, czy też śledzić go, a potem pochwycić na gorącym uczynku. – To ostatnie jest chyba o wiele lepsze. Jeśli bowiem teraz do niego podejdziemy, nie po-trafimy dowiedzieć mu złego czynu. Powie po prostu, że przybył tutaj po ojca, a kto wie, jakich potem jeszcze użyje dróg do osiągnięcia swego celu. Jest nas dwóch, ich także dwóch, a In-dianom nigdy ufać nie można. Conchez zadawał sobie widocznie trud, aby odwieść kapitana od pierwotnego zamiaru, niewątpliwie bowiem i jemu zależało na tym, żeby się dowiedzieć o miejscu, gdzie zostały ukryte skarby. – Masz słuszność! Rakurrojowie są na wojennej wyprawie i zatrzymają się tutaj najwyżej godzinę. Potem Patrick wyruszy dalej. Musi bowiem jeszcze dość daleko jechać, zanim dotrze do miejsca, gdzie się znajduje kryjówka. Nie powinniśmy oczywiście pozwolić, żeby wziął to, na co ma ochotę, jeśli... jeśli... w ogóle skarb jeszcze się tam znajduje. – Jeśli się tam jeszcze znajduje? Któż by go mógł zabrać, skoro tylko wy dwaj o nim wiecie! – Hm, Sans-ear i Old Shatterhand, którzy nam zadali porażkę. – Jak mogliby oni wpaść na trop tajemnicy? – Całkiem po prostu. Chciałem wysłać za porucznikiem Hoblyna i byłem o tyle nieostrożny, że wydałem mu już odpowiednie wskazówki. Tymczasem on zniknął bez śladu i nie mogę pozbyć się myśli, że sprzymierzył się z tymi myśliwcami, aby ocalić własne życie. – Hm, w takim razie byłoby może najlepiej... – No, co? – Zwrócić się do Komanczów. – I zdradzić im naszą tajemnicę, żeby zabrali nasz skarb? Mamy zresztą jeszcze czas do namysłu, gdyż, jak widzę, Indianie wyciągają worki z żywnością. Przekąśmy i my coś niecoś. Idź po mięso! Conchez, idąc do konia, na pewno by mnie zobaczył, toteż cofnąłem się, jak mogłem, naj-spieszniej, a po sekundzie usunąłem się z obrębu jego pola widzenia. Przybywszy do towarzyszy, przedstawiłem im wynik podsluchu. – Czy nic, na przykład, nie powiedzieli o tych trzech agentach, którzy razem z porucznikiem pojechali za kupcami? – zapytał Sam. – Jeden z nich musiał chyba zostać z Patrickiem. – O tym nic nie wspominali. Może Patrick zamordował swego towarzysza, aby mieć wolną rękę. Ale co zrobimy z tymi dwoma? Puśćmy ich spokojnie, Charley! Na te słowa Winnetou potrącił głową i zauważył: – Niechaj moi biali bracia pamiętają, że mają tylko jeden skalp na głowie. – Któż by go nam miał zabrać? – odparł Sam. – Te weże, Rakurrojowie. – To im się nie uda. Zresztą wkrótce stąd pójdą, gdyż znajdują się na ścieżce wojennej. – Mój biały brat jest roztropnym myśliwym i walecznym wojownikiem, lecz nie zna dróg Komanczów. Ci czerwoni mężowie zdają do grobu swojego wodza Czu-ga-chaty21, jak to czynią co roku, w dniu, w którym zabił go wódz Apaczów Winnetou. --- 21 C z u-g a-c h a t a (ind.) – Ciemny Dym Teraz dopiero zrozumiałem, dlaczego Winnetou śledził ten oddział. – To wszystko jedno – rzekł Sam. – Jeśli są na takiej wyprawie, to po jakiego licha troszczyliby się, na przykład, o nas i o stakemanów? – Ja także nie chciałbym plamić się niepotrzebnie krwią – dodałem od siebie. – Niechaj moi biali bracia czynią, co im się podoba – rzekł Apacz. – Moi bracia oszczędzają wroga, który jest rozbójnikiem i mordercą, i oddadzą za to własną krew. Apacz powiedział. Howgh! Było mi właściwie przykro, że musiałem sprzeciwić się Winnetou, lecz dzisiaj popłynęła już krew jednego człowieka i nie mogłem się pogodzić z myślą, by miała popłynąć znowu, nawet choćby to była krew morderców, jeśli tego nie nakazywała konieczność obrony własnej. Jeszcze mnie zaprzątały te myśli, kiedy od obozu Komanczów zabrzmiały okrzyki, które świadczyły, że zaszło tam coś niespodziewanego i niezwykłego. Spostrzegliśmy, że na kapitanie i jego towarzyszcu także wywarło to silne wrażenie. Pomknąłem prędko, zataczając łuk na skraj lasu, aby się dowiedzieć o przyczynie tego zgiefku. Dostawszysię na miejsce, skąd roztačał się swobodny widok, ujrzałem Komanczów stłoczonych nad brzegiem i przypatrujących się jakiemuś przedmiotowi, którego nie mogłem rozpoznać. Po jakimś czasie wrzucono go znowu do wody, a wszyscy wojownicy utworzyli krag dokoła wodzów i obydwu białych. Potem nagle wszyscy dosiedli koni i ruszyli w dalszą drogę. Wtedy powróciłem do swoich. – Co się tam stało? – zapytał Bernard. – Znaleźli coś w rzece, może trupa Holferta? Winnetou zaczął się uważnie przysłuchiwać naszej rozmowie, gdyż zrozumiał, że obecność nasza byłaby zdrowadzona, gdyby domysły okazały się słuszné. – Czy mój biały brat sądzi, że ciało człowieka nieżywego może popłynąć tak daleko? – To zależy od pewnych warunków. Rzeka jest tutaj głęboka, rwąca i ma gładkie brzegi, nielatwo więc na nich coś osiadzie. Nie rzeklszy ani słowa, Apacz wstał i zniknął pomiędzy drzewami. Byłem pewny, że pójdzie pod osłoną lasu w górę rzeki tak daleko, żeby Komancze nie mogli go zobaczyć, a potem popłynie wodą na podejrzane miejsce, by się przekonać, jaki to przedmiot zwrócił na siebie ich uwagę. Musiałem przyznać w duchu, że to przedsięwzięcie nie było bezpieczne nawet dla tak znamomitego pływaka, jakim był Winnetou. Po pierwsze, kapitan i Conchez mogli w tym samym celu udać się nad rzekę, po wtóre, nie było wykluczone, że Komancze nabiorą podejrzenia, wnosząc, że gdzie jest świeży trup z raną od strzału, tam musi się też znajdować ktoś, kto tę ranę zadał. Nie było też wykluczone, że oddalił się tylko po to, aby w stosownym czasie wrócić i poszukać mordercy zabitego. Jak w czasie wojny nie wolno zostawać za sobą nie zdobytej, a przynajmniej nie oblężonej twierdzy, tak samo na Dzikim Zachodzie niebezpiecznie jest nie wiedzieć dokładnie, kogo się ma na tyłach. Przestrzeń, którą miał przepłynąć Winnetou najpierw w dół, a potem w górę rzeki, wynosiła może pół mili. Jako dobry pływak, potrzebował na to najwyżej pół godziny, doliczyszysy już do tego dziesięć minut drogi lądowej. Ale nie mieli jeszcze kwadrans, kiedy kapitan z towarzyszem ruszyli z miejsca. Nie mogliśmy niestety ich zatrzymać. Obaj, jak się tego spodziewałem, podjechali do miejsca postoju Komanczów i zwrócili się potem ku rzece. Wobec tego należało ochronić Winnetou, który wchodząc w wodę złożył niewątpliwie na brzegu broń i odzież i wziął ze sobą co najwyżej swój nóż. Trzeba było oczywiście zrobić to niepostrzeżenie. – Zostańcie tutaj! Z tymi słowy opuściłem kryjówkę i tak szybko, jak na to pozwalały gęsto rosnące drzewa, pospieszyłem skrajem lasu w dół rzeki aż tam, skąd można było kulą dosięgnąć punktu, w którym wrzucono do wody ów tajemniczy przedmiot. Ale nie stanąłem jeszcze na miejscu, kiedy spostrzegłem, że kapitan podniósł strzelbę i wystrzelił w nurty rzeki. Dzięki niezwykłej zręczności Winnetou w nurkowaniu – nie trafił! W niespełna pięć sekund po wystrzałe Apacz wyskoczył z wody jak ryba, dostał się na brzeg i rzucił się na kapitana. Wtedy Conchez podniósł swój karabin. Wówczas już i ja nie mogłem nie strzelać. Należało wszakże oszczędzać jego życie. Tymczasem Winnetou odwrócił się błyskawicznym ruchem od kapitana, skoczył ku Conchezowi i podbił mu w górę lufę w momencie, gdy lotr miał już pociągnąć za cyngiel, wskutek czego strzał poszedł w powietrze. Winnetou wyrwał mu strzelbę z ręki i ujął ją za lufę, by jej użyć jako maczugi. Potem zdażył jeszcze odskoczyć daleko w bok, gdyż kapitan zamierzył się nań właśnie kolbą z tyłu. Winnetou gotował się już do walki przeciw obydwóm napastnikom, kiedy z dołu zabrzmiało głośne wycie. Potwierdziło się moje przypuszczenie: Komancze nie odjechali daleko i usłyszawszy strzał kapitana, wrócili ciałem. Zaledwie Apacz Ich spostrzegł, wytrącił kapitanowi z rąk strzelbę, która szczęściem była tylko jednorurka, wrzucił ją do wody i popędził w górę rzeki potężnymi susami, jak ścigana pantera. Wiedziałem, że w tego rodzaju biegu mógł Winnetou przez dziesięć minut iść w zawodzie z najlepszym szybkobiegaczem. On sam uczył mnie tych skoków, przy których należy rzucać się w powietrze, przenosząc punkt ciężkości zawsze na jedną nogę, służącą zarazem za sprężynę, a zmieniać nogę w chwili zmęczenia. W niespełna dziesięć minut powinien był dotrzeć do swego ubrania, po czym – był wszak mądry – pobiegnie jeszcze pewną przestrzeń, zanim skręci w las i powróci pod jego osłoną do nas. Popędziłem co tchu do naszej kryjówki. – Wstawać prędzej! Musimy uciekać! – Niech to wszyscy diabli! A dokąd to, na przykład? – zapytał Sans-ear. – Zaraz tu nadejdą Komancze, a obaj biali są także z nimi! Na szczęście, przebiegną obok nas i zajmą się szukaniem ślądów Winnetou. Prędzej, konie na skraj lasu! Skoro nas tylko mina, pędźcie co siły w dół rzeki ich własnym tropem, żeby potem waszego nie odróżnili. Ja zostanę, żeby kryć odwrót, i zaczekam na Winnetou. – Ty sam? – zapytał Sans-ear. – Oczywiście – odrzekłem rzucając znacząco okiem na Hoblyna, któremuśmy nie ufali. – Nasi towarzysze nie są jeszcze na tyle doświadczeni. Muszę ich oddać tobie pod opiekę! – Well! A więc naprzód! Te draby już przebiegły! Rzeczywiście przemknął właśnie obok nas ostatni z Komanczów. Występ lasu był teraz między nami a nimi, wobec czego nie mogli nas dostrzec. Gdy Sans-ear z towarzyszami odjechał, zatarłem nasze ślady, o ile się tylko dało. Ledwie się z tym uporałem, kiedy zaszeleściło podszycie lasu i stanął przede mną Winnetou. – Uff! Ci szakale, Komancze, szukają ślądów Apacza. Gdzie towarzyszce mojego białego brata? – Odjechali naprzód. – Myśli mego brata są zawsze rozsądne. Blade twarze niedługo będą na nas czekały! Włożył czym prędzej ubranie, które trzymał dotychczas w ręku, i wyprowadził swego konia na wolne pole. Jeden rzut oka w górę rzeki pouczył mnie, że na razie byliśmy bezpieczni przed Komanczami, dlatego spytałem: – Co mój brat znalazł w rzece? – Zwióki bladej twarzy, Winnetou postąpił dzisiaj dwa razy bezmyślnie, jak chłopiec, lecz nie obawia się niczego i spodziewa się, że biali bracia mu przebaczą! Było to wyznanie, jakiego durny Apacz nie byłby pewnie uczynił wobec nikogo innego. Nic na to nie odpowiedziałem, gdyż Winnetou pędził już na swoim wierzchowcu, tak że mój mustang ledwie mógł za nim nadążyć. Nasi zatrzymali się tam, gdzie droga wiodła na prawo w góry, odgałęziając się od tropu Komanczów. Sans-ear zsiadł, aby przy pomocy towarzyszy powijać koniom nogi, przy czym musiano porozcinać kilka koców. Następnie ruszyliśmy naprzód parowem. Winnetou szedł z tyłu pieszo, aby pozacierać ślady, gdyby jeszcze jakieś pozostały. Za pierwszym zakrętem parowu zatrzymałem się. – Bernardzie, przytrzymaj mego konia – rzekłem – dopóki za wami nie przyjdę. Ta prośba zastanowiła Sama, bo zapytał: – A co chcesz uczynić, Charley? – Zaczekać tutaj, by zobaczyć, co zrobią czerwonoskórzy – odpowiedziałem. – Well, masz słuszność! W ten sposób dowiemy się, czy odgadli nasz podstęp. Towarzysze pojechali naprzód, ja zaś wlażłem w zarośla. Już po niedługim czasie usłyszałem tętent. To Komancze powracali, ale nie wszyscy. Był to tylko mały oddziałek. A gdzie się podzieliła reszta? Spostrzegłem także między nimi obydwoch Morganów; kapitana i Concheza jednak nie było. Indianie posuwali się naprzód bardzo powoli, z wzrokiem utkwionym w ziemię. Tam gdzie zatrzymaliśmy się, żeby poobwijać koniom nogi, stanęli, a jeden z wodzów zeszkoczył z konia, schylił się i podniósł z ziemi coś, czego nie mogłem rozpoznać. Po krótkiej naradzie obydwa biali i jeden z wodzów odlączyli się od reszty oddziału i aby wejść w parów na piechotę. Badając bystrymi oczyma nawet pozornie nie nie znaczące rzeczy, zbliżali się coraz bardziej. Były to dla mnie chwile bardzo niebezpieczne. Jednak dzięki naszej przezorności nie zdolali nic zauważyć. Gdy mnie mijali, zobaczyłem w ręku wodza ów przedmiot. Była to wehniana nitka, którą przy rozcinaniu koców któryś z nas rzucił niebacznie na ziemię. Życie nas wszystkich wisiało więc teraz dosłownie na tej nitce. Wywiadowcy zapuścili się jeszcze trochę dalej w parów, ale wkrótce zawrócili, nabrawszy widocznie przekonania, że nikt tedy nie przeszedł ani nie przejechał. Wobec tego wyniku badań uznali, że nie potrzebują już milczeć. – Tu nie było nikogo – usłyszałem słowa Freda Morgana. – Ślady końskie pochodzą od naszych własnych koni. – Ale kto to był ten czerwonoskóry i dwaj biali, których nie znaleźliśmy jeszcze? – zapytał syn. – Wkrótce się o tym dowiemy, ponieważ nie mogą nam ujść. Czerwonoskóry był nagi, trudno więc było rozróżnić, do jakiego szczepu należy. – Wyrządził nam niezłą przysługę, jeśli to był rzeczywiście trup tego Holferta, o którym mi opowiadałeś. – To nie ulega wątpliwości. Ale w jaki sposób dostał się ów Indianin na to miejsce, gdzie obozowaliśmy tak długo? Czy był tam już przedtem, czy przyszedł później? Ja sądzę... Więcej nie słyszałem, ponieważ mnie minęli. Z podchwycionych słów wywnioskowałem, że na razie nic nam nie grozi i że kapitan wolał nie pokazywać się Komanczom, zapewne dlatego, że jedynie w ten sposób mógł złapać porucznika na gorącym uczynku. Wydało mi się to oczywiście wątpliwe, czy on i Conchez zdolają ujść bystremu wzrokowi Komanczów. Na razie trzej wywiadowcy wrócili znów do swego oddziału, który po krótkim rozkazie wodza zawrócił i zniknął za drzewami. Osiągnąłem zatem swój cel, pośpieszyłem więc za towarzyszami, do których dotarłem dopiero w pół godziny, gdyż zdążyli już przebyć spory szmat drogi. Winnetou spojrzał na mnie pytając, ja zaś opowiedziałem o tym, co widziałem. – Well! – rzekł Sam. – Udało nam się splatać im figla. – Synowie Komanczów – dodał Apacz – mają oczy, a nie widzą, a uszy ich są tak zatkane, że nie słyszą kroków nieprzyjaciół. Niech moi biali bracia podejmują koniom mokasyny. Posłuchano chętnie tej rady Winnetou, gdyż konie, mając poobwijane kopyta, tylko z wielką trudnością posuwały się wzdłuż parowu zasypanego złomami skał i drzewami, postrzępionymi z obu stron przez starość lub burze. Z każdą chwilą wchodziliśmy w coraz dzikszą okolicę, a koło wieczora dotarliśmy do łańcucha gór, biegnącego równolegle z Sierrą z północy na południe. Przekroczywszy te góry, jechaliśmy jeszcze dalej, aż o zachodzie słońca znaleźliśmy znakomite miejsce na obóz. Wieczór i noc upłynęły spokojnie, a krótki wyjazd na zwiady, podjęty rano przeze mnie, utwierdził mnie w przekonaniu, że nikt nas nie ściga. Dalszą drogę odbywaliśmy przez okolice coraz uboższe w lasy, ponieważ zaczynało brakować wody, jak o tym świadczyło mnóstwo wyschłych lożysk rzecznych, których głębokość tylko przywodziła myśl o dawnej obfitości wód. Gdy kto zbliży się do jednego z takich lożysk, poplątanych między sobą jak sieć, na przeciwległym brzegu ujrzy dokładne odbicie gruntu, na którym właśnie stoi. Przy tym im dalej się jedzie, tym dokładniej oznaczają się warstwice, aż w końcu jeździec staje nagle nad przepaścią. Okropność tej przepaści łagodzi chyba tylko to, że na dnie jej jest tak samo jasno jak na górze, mimo to jednak strome jej ściany stanowią trudną do przebycia przeszkodę. Przyjrzałszy się dokładnie tym dolinom, można poznać, że w porze deszczowej bywają one całe wypełnione wodą, gdyż w rozmaitych miejscach powstają na skałach znaki, które wskazują, jak wysoko woda podeszła. Oko widza spoczyna tu z przyjemnością na piętrzących się nad sobą wspaniale skałach o malowniczych, a często dziwacznych zarysach. Na ogromnym obszarze sterczą skalne piramidy i sześciany, wznoszą się potężne kolumny i łuki, a woda wymywa gdzieniegdzie tak szczególnie zakręty i żłobi tak dziwne, podobne do ozdob konturny, że trudno uwierzyć, iż nie wykonała tego ręka ludzka. Dna tych lożysk nie tworzą wklęsłych koryt, a zejść na dół ze stromych i wysokich brzegów jest nadzwyczaj trudno. Płaskowyż jednak jest tak gęsto poprzecinany takimi suchymi lożyskami, że idąc wzdłuż ich brzegu, spotyka się co chwila poprzeczne doliny boczne. Prrowadzą one do lożyska głównego. Ponieważ ciągle się ono zwykle w jednym, wyraźnym kierunku, przeto może służyć za gościniec, o tyle wygodny i bezpieczny, że podróżnego można zobaczyć jedynie z brzegu. Ma to jednak tę złą stronę, że i podróżny nie dojrzy nieprzyjaciela, dopóki ten nie stanie bezpośrednio przed nim. Jechaliśmy taką właśnie doliną ciągle w kierunku zachodnim, a im dalej posuwaliśmy się naprzód, tym stawała się ona płyttsza i tym mniej uchodziło do niej dolin bocznych, aż w końcu zarysowały się przed nami porosłe lasem wzgórza Sierra Blanca. U stóp gór napotkaliśmy znów liczne dopływy Rio Pecos, a wśród nich także ten, który wytryskał w poszukiwanej przez nas dolinie. Dotarliśmy do tej doliny późno po południu. Zajmowała ona przestrzeń dużą może na półtorej mili, a około pół mili szeroka. Okalały ją wzgórza pokryte lasem, a nad wijącym się na dnie potokiem widniała święża zieleń. Niestety, nie mogliśmy tu popaść koni, gdyż zdziłoby to od razu naszą obecność. – Czy to na pewno ta dolina, o którą nam chodzi? – zapytałem Hoblyna, ponieważ łatwo się było pomylić. – To nie ulega wątpliwości, sir. Tam w górze pod dębem nocowałem z kapitanem, gdy byłem tu po raz pierwszy. – Radziłbym obejrzeć się za jakąś boczną doliną, gdziebyśmy mogli pod dozorem którego z nas zostawić konie. W ten sposób ułatwielibyśmy sobie robotę, bo mielibyśmy wolne ręce. – To niezły pomysł – rzekł Sam – ale co byśmy poczeli, gdybyśmy nagle potrzebowali koni? Ja swojej Tony nie puszęcę tak daleko od siebie! – Well! W takim razie musimy poszukać kryjówki w lesie. Ja z Bobem zbadam tę stronę, a Winnetou tamtą. Wy, reszta, poczekajcie tu na nas. Zsiadłem z konia, wziąłem rusznice i udałem się z Murzynem w las, który pokrywał dość strome zbocze doliny. Z powodu powalonych drzew i rozrzuconych głazów nielatwo było wprowadzić tu konie. Szliśmy w pewnym oddaleniu, równolegle do siebie. Nagle, może w połowie zamierzonej drogi, Bob krzyknął głośno: — Massa, och, ach, massa, przyjść prędko! Zwróciłem się ku niemu i zobaczyłem, jak skoczył ku niewielkiemu bukowi, chwycił się najniższego konara i wspiął się na drzewo. — Co tam, Bobie? — Massa, przyjść prędko na pomoc czarnemu! O, nie przyjść! Biegać i sprowadzić wszystkich ludzi, aby zabić potwór! Nie potrzebowałem pytać, jakiego potwora miał na myśli, gdyż ten wypadł właśnie z gestego podszycia. Był to szary niedźwiedź z owego miłego gatunku, który myśliwi nazywają grizzli. Słyszałem straszny głos lwa, który Arab nazywa "rad", czyli grzmot, słyszałem ryk bengalskiego tygrysa i serce mi wtedy zamierało, chociaż ręka musiała zachować pewność. Lecz głuchy, chrupliwy, zlowrogi i demoniczny pomruk szarego niedźwiedzia przenika aż do szpiku kości i najodważniejszego nawet myśliwego przejmuje strachem, tak że żeby mu szczękają, tylko że strach ten odczuwa się nie tylko w żyłach, lecz w całym ciele. Może na osiem kroków przede mną niedźwiedź wyprostował się na tylnych łapach i rozwarł paszczę. Było jasne, że jeden z nas musi zginać. Wymierzyłem mu w oko i wypaliłem, a w następnej chwili wycelowałem w serce i wystrzeliłem powtórnie. Odrzuciwszy strzelbę, dobylem noża i skoczyłem w bok, aby lepiej uderzyć. Olbrzymi zwierz wyprostowany jak świeca, jak gdyby obydwie kule przeleciały obok niego bez skutku, zrobił ku mnie jeden krok, drugi, trzeci, czwarty, ale w chwili, kiedy zamierzałem go pchnąć, opuścił wzniesione do góry łapy, wydał jakiś chrupliwy ryk, postał z minutę i runął nagle jak pod uderzeniem maczugi. Jedna kula wbiła mu się w mózg, a druga w serce – główne ośrodki życia. Pantera albo jaguar zwinąłby się po takim strzałe jak kot, mój grizzly zaś kroczył sobie spokojnie dalej! Jeszcze dwa kroki, a byloby już po mnie. — Och, ach! Dobrze, pięknie! — zawołał Bob z drzewa. — Czy niedźwiedź być dobrze zabity, massa? — Tak, zejdź! — Ale czy on na pewno nie żyć, massa? Nie pożręć czarnego Boba? — Jest już martwy. Tak samo szybko, jak uciekł na drzewo, zlazł teraz Murzyn na ziemię, ale gdy się przybliżył, nogi mu zadrżały. Ja sam nachyliłem się nad niedźwiedziem bardzo ostrożnie i wbilem mu kilkakrotnie nóż pomiędzy drugie a trzecie żebro. — Och, ach, wielki niedźwiedź większy niż cały Bob! Czy Bob może jeść niedźwiedź? — Tak, szynka i łapy są delikatne w smaku. — O, massa dać Bobowi łapy i szynki, bo Murzyn także bardzo delikatny. — Dostaniesz swoją część jak każdy z nas. Ale zaczekaj tutaj, ja zaraz przyjdę. — Bob czekać tutaj? A jeśli niedźwiedź znowu dostać życie? — To wskoczysz z powrotem na drzewo! I rzeczywiście w chwili potem siedział Murzyn na drzewie. Nie był on tchórzem, bo wobec ludzi zawsze stawał mężnie, ale szarego niedźwiedzia nigdy w życiu nie widział, dlatego rozumna jego ostrożność nie dziwiła mnie wcale. Przeszukałem najpierw otoczenie, aby się przekonać, czy tylko ten jeden niedźwiedź wyszedł z kryjówki, czy też znajdowała się w pobliżu cała rodzina. Na szczęście znalazłem ślady tylko tego jednego zwierzęcia, co mnie znacznie uspokoilo. Zresztą ani Bob, ani ja nie byliśmy długo sami. Moje strzały usłyszeli oczywiście towarzysze, a ponieważ nie wiedzieli, co je wywołało, natychmiast ku nam pospieszyli. Wszyscy uznali zabite zwierzę za jedną z największych sztuk, jakie dotychczas widziano, a Winnetou nachylił się, ażeby zanurzyć w jego krwi swój worek z lekami. – Mój biały brat dobrze trafił. Dusza niedźwiedzia będzie mu wdzięczna, gdyż prędko i bez męki wyzwoliła się z okowów ciała, a teraz może pójść do wiecznych ostępów swoich ojców! Indianie wierzą, że w każdym szarym niedźwiedziu mieszka dusza jakiegoś słynnego strzelca, która odbywa w ten sposób pokutę jak gdyby w czyściec. Apacz pomógł mi zdjąć skórę ze zwierzęcia i odciąć najcenniejsze kawałki mięsa. Resztę przykryliśmy gałęziami i kamieniami, ziemią i mchem, ażeby nie spostrzegły jej sępy, które mogłyby zadrżać naszą obecność. Kiedy ja byłem zajęty walką z niedźwiedziem, Winnetou wyszukał po drugiej stronie doliny kryjówkę dla koni. Ponieważ był jeszcze jasny dzień, przeto odważyliśmy się roznieść ogień, by upiec soczyste łapy niedźwiedzie, które wyborne nam smakowały. Gdy się ściemniło, owinęliśmy się kocami, a po ustaleniu porządku straży ulożyliśmy się na spoczynek. Przez całą noc spaliśmy bez przeszkody, a większa część następnego przedpołudnia upłynęła także bez żadnego wypadku. Każy z nas pełnił po kolei straż u wejścia do doliny. W oznaczonym czasie posterunek objął Sans-ear. Wkrótce potem wrócił i doniósł: – Nadchodzi! – Kto? – zapytałem. – No, tego, na przykład, nie mogę dokładnie powiedzieć, bo jeszcze są za daleko. – Ile ich jest? – Dwóch na koniach. – Pokaż! Udałem się z nim na wskazane miejsce i za pomocą lunety rozpoznałem obydwóch Morganów, których dzielił jeszcze od doliny z kwadrans drogi. Wszystkie ślady naszej obecności były skrzętnie zatarte, a ponieważ oprócz tego przeważaliśmy liczebnie, przeto mogliśmy z zupełnym spokojem oczekiwać ich przybycia. Właśnie skierowaliśmy się z Samem z powrotem do doliny, kiedy nagle coś zatrzeszczało nad nami w zarosłach. Pomyślałem najpierw, że to może znowu niedźwiedź, ale uważniejsze nadsluchiwanie przekonało nas, że to zbliżały się z góry jakieś dwie inne istoty. – Niech to wszystko diabli, Charley, kto to może być? – Zaraz zobaczymy. Chodźmy czym prędzej w krzaki! Obaj ukryliśmy się tak, że gałęzie zasłaniały nas całkowicie, ale mimo to byliśmy każdej chwili gotowi do obrony, gdyby się zjawiły dzikie zwierzęta. W kilka minut potem poznaliśmy, że nie były to zwierzęta, lecz dwaj ludzie, którzy schodzili z góry, prowadząc konie za sobą. Byli to kapitan i Conchez. Po ich koniach znać było znudzenie, a i powierzchowność jeźdźców dowodziła, że odbyli ciężką podróż. Stanęli nie opodal naszej kryjówki, bo stąd otwierał się swobodny widok w dal. – Nareszcie! – zawałał kapitan z westchnieniem ulgi. – To była jazda, jakiej nie życzyłbym sobie powtórzyć. Ale przybywamy przynajmniej na czas, bo widzę, że nikogo tu jeszcze przed nami nie było. – Po czym to poznajecie? – zapytał jego towarzysz, – Moja kryjówka jest jeszcze nienaruszona. Morganów tu zatem nie było, a nikt inny nie mógłby chyba dostać się w te odległe strony. – Prawdopodobnie macie słuszność. Nie myślicie już zapewne o Sans-earze i Old Shatterhandzie? – W istocie, nie biorę ich w rachubę. Gdyby ścigali Morganów, musieli by się natknąć na Komanczów, a to zniechęciłoby ich do dalszej podróży. – Niepokoi mnie jednak sprawa z tym nieznanim nagim Indianinem nad Rio Pecos i białym trupem w wodzie. – To nas teraz nic nie obchodzi. Nikt nam tu zaszkodzić nie może, gdyż za nami są Komancze. Każdy, komu by przyszło na myśl nas ścigać, wpadłby na nich. – Sądziecie więc, że czerwonoskórzy są na pewno za nami? – To nie ulega wątpliwości tak jak to, że stoję tu przy tobie. Zabili Indianina, jeśli był ich nieprzyjacielem – w co zresztą wątpię, gdyż Apacz nie zapędzałby się tak daleko – a potem ruszyli za nami. Spieszliśmy się przecież tak bardzo, że musieliśmy zostawić ślady niczym stado bizonów. – A jeśli nas tutaj znajdą? – To nic strasznego. Jesteśmy przecież ich przyjaciółmi. Zdziwią się najwyżej, że nie daliśmy się im poznać, ale ja im to wy tłumaczę w ten sposób, że opowiem im o poruczniku, który... – Carajo! Dam się powiesić, jeśli to nie on nadchodzi! – To on! – Dobrze! W takim razie mamy go nareszcie. Niech poczuje, co to znaczy oszukiwać kapitana i towarzyszy! – Jest ich tylko dwóch, to znaczy, że Komancze idą za nami. Ale, kapitanie, czy naprawdę chcecie dzisiaj wydobyć skarb? W mojej obecności? – Tak. – Dla kogo? – Dla nas. – „Dla nas”, to może znaczyć dla całej naszej kompanii albo tylko dla nas dwóch. – Co byś ty wolał? – To łatwiej pomyśleć aniżeli powiedzieć. Jeśli jednak uprzytomnicie sobie, co się stało z naszą kryjówką, to wiecie, że lepiej chyba tam nie wracać. Po tak długich trudach i mękach, jakieśmy wycierpieli, pragnie człowiek w końcu trochę spokoju i wygód. Wy możecie sobie ten spokój zapewnić dzięki temu, co macie w swej kryjówce, a jest tego tyle, że wystarczy i dla mnie. – Mówisz jak z książki. Teraz jednak idzie przede wszystkim o to, żeby tym dwom łajdakom dać dobrze po lapach! Chodźmy dalej w górę, tam jest miejsce jak wymarzone, a skarb znajduje się blisko. Czyżby niespodziewający się niczego kapitan miał na myśli miejsce, gdzieśmy obozowali? Rzeczywiście, prowadząc za sobą konie, skierowali się prosto w tę stronę, nie troszcząc się o nic tak dalece, że nie spostrzegli śladów zostawionych przeze mnie i przez Sans-eara. Co prawda trzeba było mieć dobre oczy, aby je rozpoznać. Nasi usłyszeli, że ktoś obcy się zbliża, i podnieśli się z ziemi. Jeszcze dziś pamiętam miny obu dżentelmenów, gdy wyszedłszy z krzaków, poznali Indianina, którego ścigali wzdłuż Rio Pecos. Ja omal się nie roześmiałem głośno. – Hoblyn! – zawołał Conchez poznawszy swego kolegę. – Hoblyn? – spytał kapitan, – Naprawdę! Jak dostateś się do Sierra Blanca i kto są ci ludzie? Wtem ja podszedł do niego z tyłu i poklepałem go po ramieniu. – Znajomi, sami znajomi, kapitanie. Zbliźcie się do nas, usiądźcie i rozgośćcie się swobodnie! – A kto wy, senior? – zapytał. – Przedstawię wam zaraz wszystkich, wobec czego na mnie przyjdzie kolej na końcu. Ten czarny master nazywa się Bob i był najlepszym przyjacielem niejakiego mr. Wiliamsa, dobrze wam znanego. Ten biały dzentelmen to pan Marshall z Louisville. Ma on kilka słów do zamienienia z Morganami, którzy zamierzają wam wykrąść jajka z gniazda. Ten czerwonoskóry dzentelmen nazywa się Winnetou. To nazwisko chyba już nieraz obiło się o wasze uszy, dla tego nie będę wygłaszał przy nim osobnej przemowy. Tego dzentelmena nazywają zwykle Sans-ear, a mnie Old Shatterhand. Kapitan tak osłupiał ze strachu, że nie zdobył się na żadną odpowiedź, tylko wyjąkał: – Czy to być może? – Nawet bardzo! Siądźcie sobie przy nas wygodnie, tak jak ja to uczyniłem w waszej kryjówce, kiedy was podsłuchałem i wziąłem sobie wasz pistolet na pamiątkę. Przedwczo raz leżałem znowu obok was, kiedy podsłuchiwałaś Komanczów i wywnętrzaliście się serdecznie przed sobą. Bobie, odbierz broń tym panom i zwiąż im cokolwiek ręce i nogi! – Senior! – wybuchnął kapitan. – Dobrze już, dobrze! Pomówimy z wami jak ze stakemanami. Nie zadawajcie sobie nadaremnie trudu, gdyż zanim Morganowie dotrą do doliny, będziecie skrępowani, zakneblowani albo... martwi! To wszystko spadło na nich tak prędko i niespodziewanie, że zapomnieli nawet o obronie. – Senior capitano, gdzie się znajduje kryjówka, której się zachciewa Morganom? – zapytałem. – Te rzeczy do was nie należą! – Tak wy się na to zapatrujecie, ale ja sądzę, że będzie inaczej. Nie zmuszam was bynajmniej do wypaplania tajemnicy, lecz stawiam tylko jedno pytanie, na które żadam odpowiedzi: co się stało z tak zwanymi agentami handlowymi, którzy poszli z waszym porucznikiem i z kupcami, których ścigali? – Kupca... hm, nie wiem... – Well! Już wiem. A agenci? – Dwóch zapewne wróciło do kryjówki, a trzeciego zamordował w drodze porucznik. Znaleźliśmy jego zwłoki. – Ja tak samo myślałem! A teraz pozwólcie sobie spokojnie założyć kneble! To tylko po to, żebyście nie zdradzili nas przed Morganami! Ledwie uporaliśmy się z nimi, kiedy u wejścia do doliny ukazali się obaj Morganowie. Zatrzymali się na chwilę i rozejrzeli w terenie. Potem Patrick ściągnął konia ostrogami i pojechał klusem, a ojciec za nim, co wskazywało na to, że nie mieli zamiaru zabawić tutaj dłużej. Wprost naprzeciw nas, w odległości dwudziestu kroków, rósł młody krzak ożyny. Tam skierowali się obaj jeźdźcy. – To tutaj, ojce! – rzekł Patrick. – Tu? Kto by przypuszczał, że tak niepokaźne miejsce kryje w sobie takie skarby! – Musimy się prędko z tym załatwić! Nie wiadomo, kto byli ci dwaj biali i czy udało się Komanczom ich pochwycić. Mówiąc to obaj jeźdźcy zeszkoczyli z siodel i przywiązali konie nad brzegiem potoku. Gdy spragnione zwierzęta pili wodę, opryszkowie uklęklki, odlłożyli broń i zaczęli usuwać nożami zarośla. Następnie wzięli się do rozkopywania ziemi. – Tu – rzekł Patrick i pokazał wkrótce jakąś paczkę zaszytą troskliwie w skórę bawołą. – Czy to już wszystko? – Wszystko, ale jest tego dość: banknoty, depozyty. Trzeba prędko zasypać i zakryć dziurę i zniknąć stąd lotem błyskawicy! – Może jednak zostanietcie trochę dłużej! Te słowa wypowiedział Sans-ear, a równocześnie ja jednym skokiem znalazłem się pomiędzy nimi a ich bronią. Reszta naszych towarzyszy wymierzyła do nich z rusznic. Sans-ear podobny był do tygrysa gotowego rzucić się na swoją ofiarę. W pierwszej chwili zaskoczyło ich to zupełnie, lecz opamiętali się rychło i chcieli chwycić za broń. Ale ja wycelowałem do nich z rewolweru i zagroziłem tymi słowami: – Zatrzymajcie się tam, gdzie stoicie, gdyż pierwszy krok przypłaciście życiem! – Kim jesteście? – zapytał Fred Morgan. – To wam powie rzekomy mr. Meercroft, wasz syn. – Jakim prawem napadacie na nas? – Takim samym, jakim wy napadaliście na innych, na przykład na mr. Marshalla w Louisville, potem na pociąg, a dawniej jeszcze na farmę niejakiego Sama Hawerfielda, który stoi tu właśnie przed wami. Bądźcie łaskawi położyć się płackiem na ziemi. – Tego nie zrobimy! – Sądzę, że upór wasz zmięknie, gdy wymienię wam nasze nazwiska. Tu stoi wódz Apaczów, Winnetou, to jest Sans-ear, dawny Sam Hawerfield, a mnie znacie już zapewne z tego, co opowiedział wam wasz syn. Liczę do trzech, jeśli potem nie będziecie leżeli, zginiecie. Raz... dwa!... Z zaciśniętymi zębami i pięściami Morganowie posłuchali rozkazu. – Bobie, zwiąż ich! – Bob związać bardzo pięknie, całkiem mocno, massa! – rzekł czarny zabierając się od razu do spełnienia swej obietnicy. W czasie tego zajścia Bernard strzegł kapitana i Concheza. Teraz zastąpił go Bob, dzięki czemu Bernard mógł podejść do nas. Na jego widok Fred Morgan rozwarł oczy, jak gdyby zobaczył widmo. – Marshall! Bernard rzucił nań krótkie spojrzenie. Nie powiedział ani słowa, ale w spojrzeniu tym tkwiło zimne, spokojne postanowienie sprawiedliwego odwetu. – Bobie, przyprowadź tamtych! – rzekł Sam. – Nie będziemy, na przykład, długo się tu zatrzymywać, ale krótko i węzłowo odprawimy nad tymi ludźmi sąd! Murzyn sprowadził Concheza i kapitana, a za nimi przyszedł Hoblyn, który przez cały ten czas sprawował się lepiej, aniżeli można się było tego spodziewać po stakemanie. – Kto zabierze głos? – zapytał Bernard. – Charley! – rzekł Sam. – Nie – zauważyłem. – My wszyscy jesteśmy stroną poszkodowaną, z wyjątkiem Winnetou. On jest wodzem prerii, niech przeto zabierze głos, abyśmy mogli załatwić te sprawę. Wszyscy zgodzili się na to, Apacz zaś skinął głową na znak zgody. – Wódz Apaczów słyszy mowę ducha sawannów i będzie sprawiedliwym sędzią nad białymi. Niech moi bracia wezmą broń do rąk, gdyż jedynie mężowice mogą sądzić pojmanych! Poszliśmy za tym indiańskim zwyczajem, a Winnetou zaczął: – Jak się nazywa ten biały? – Hoblyn – odparł Sam. – Co on uczynił? – Był stakemanem. – Czy zabił któregoś towarzysza moich braci? – Nie. – Komu teraz dopomagał: stakemanom, czy moim braciom? – Nam. – W takim razie niech moi bracia rozstrzygają sercem, a nie strzelbą. Winnetou chce, żeby ten człowiek odzyskał wolność, lecz nie wracał już do stakemanów! Wszyscy przyjęliśmy wyrok Apacza, który tak na mnie podziałał, że chwyciłem strzelbę i nóż Freda Morgana i podałem Hoblynowi, mówiąc: – Weźcie sobie tę broń! Jesteście wolni. – Dziękuję wam, sir! – rzekł uradowany Hoblyn. – Nie zrobię wam zawodu. Widać było po nim, że miał szczera chęć dotrzymania obietnicy. Winnetou mówił dalej: – Kto to jest to blada twarz? – Dowódca stakemanów. – To wystarczy; on musi umrzeć. Czy moi bracia tak samo sądzą? Nikt nie zaprzeczył, czyli wyrok zatwierdzono. – A jak się nazywa ten człowiek? – Conchez. – To imię, jakie noszą fałszywi ludzie z Południa. Czym on był? – Stakemanem. – Czego szukał tutaj? Chciał własnym towarzyszom zabrać ich skarb. Ma dwie dusze i dwa języki. Niechaj również umiera! I teraz nie podniósł się nikt dla obrony stakemanu, wobec czego Winnetou mówił dalej: – Ale nie zgina oni z ręki uczciwego męża, lecz z ręki takiego, który będzie również osądzony. Jak się nazywa ten człowiek? – Patrick. – Zdjąć z niego więzy, a on niech wrzuci stakemanów do wody! Żadna broń nie śmie ich dotknąć, niechaj utoną w wodzie! Bob rozwiązał Patricka, a ten wykonał dany sobie rozkaz z gotowością, jaką okazać może tylko bardzo zatwardziały zbrodniarz. Widział, że jest zgubiony, ale odczuwał widocznie przyjemność wypełniając przedtem na swych towarzyszach funkcję kata. Skazańcy byli tak zwiążani, że nawet nie próbowali się opierać. Mimo to odwróciłem głowę, by nie patrzeć na miejsce, gdzie dwóch ludzi miało zginać dziesięciokrotnie zasłużoną, lecz gwałtowną śmiercią. W dwie minuty było po wszystkim. Patrick pozwolił się znowu związać, gdyż w jego położeniu nie pozostawało mu nic innego. – Kto są te dwie blade twarze? – zapytał Winnetou. – Ojciec i syn. – Jakie zbrodnie zarzucają im moi bracia? – Ja – odrzekł Sam – oskarżam ich o mord popełniony na mojej żonie i moim dziecku. – Ja oskarżam starszą bladą twarz o to, że zamordowała mego ojca – dodał Bernard. – A ja go oskarżam o rozbójniczy napad na pociąg i zabicie jednego urzędnika kolejowego – dokończyłem. – Młodszą białą twarz oskarżam o zamach morderczy na mnie i na was. Te zbrodnie wystarczą do ich potępienia, choć można by ich przytoczyć o wiele więcej. – Mój brat słusznie powiedział: to wystarczy. Niechaj umrę, a zabije ich czarny mąż. – Stój! – zawołał Sam. – Do tego nie dopuszczę ja, który ścigalem ich od wielu lat. Krzywda, którą mi oni wyrządzili, jest ich najdawniejszą zbrodnią. Życie ich należy się mnie, a ich karby – mojej strzelbie. Gdy oni odpokutują za owe morderstwo, Sans-ear będzie wreszcie spokojny i wraz ze swoją Tony znajdzie odpoczynek w jakiejś szczelinie górskiej lub na prerii, gdzie bieleją kości tysiąca strzelców! – Żądanie mego brata jest słuszne. Niech więc weźmie sobie morderców i postąpi z nimi, jak ziechee! – Samie! – powiedziałem po cichu, pochyłając się ku niemu, by nikt oprócz niego nie usłyszał moich słów. – Nie plam się krwią morderców, strzelając do bezbronnych z zimną zawiłością. Myśliwiec utkwił wzrok w ziemi i milczał. Aby mu dać czas do namysłu, przystąpiłem z Bernardem do konia Freda Morgana. W kaburach siodła znaleźliśmy tylko kilka perel, które jubiler rozpoznał jako swoje. Wobec tego zbadaliśmy jeszcze samego morderce i znaleźliśmy przyszytą z jednej strony do jego bawołej bluzy paczkę, która zawierała banknoty niemałej wartości. Była to niewątpliwie część odebrana Holfertowi. Bernard schował tę paczkę. W tej chwili, z miejsca gdzie stały nasze konie, doleciało mnie trwożne parsknienie, które, jak mi się zdawało, wydał mój mustang. Zaniepokojony tym podszedłem do konia i zobaczyłem, jak z podniesioną grzywą i z iskrzącymi oczami starał się wyrwać z rzemienia. To zachowanie się wskazywało na to, że w pobliżu muszą się znajdować drapieżne zwierzęta albo Indianie. Uświadomiwszy to sobie, krzyknąłem, aby ostrzec towarzyszyc, ale oni mnie już nie dosłyszeli, gdyż w tej samej chwili zabrzmiął w dolinie okropne wycie. Skoczyłem czym prędzej na skraj zarosli i spojrzałem przez gałęzie. Oczom moim przedstawił się straszny widok. Cały plac roił się od dzikich. Trzech czy czterech klęczało nad Samem, którego powalono na ziemię. Dwóch innych zarzuciło lasso na szyję Winnetou i wlokło go za sobą. Hoblyn leżał na ziemi ze strzaskaną czaszką, a Bernarda nie mogłem wcale dojrzeć, tyłu się nań rzuciło napastników. Rakurojowie udali się więc rzeczywiście śladami kapitana, podeszli nas niepostrzeżenie, kiedy odprawialiśmy sąd, i wpadli tak niespodziewanie, że wszelki opór był niemożliwy. Co mogłem uczynić dla przyjaciół? Nic, chyba tylko ocalić siebie. Bardzo łatwo zastrzeliłbym z pól tuzina czerwonoskórych, ale komu by to było przyniosło korzyść? Oprócz Hoblyna wszyscy jeszcze żyli, a znając Komanczów, spodziewałem się, że zabiorą napadniętych, aby dopiero w swojej wsi zadać im powolną śmierć męczeńską. Wróciłem więc do swego konia, odwiązałem go i ciągnąc za sobą, zacząłem się wspinać na górę, jak tylko mogłem najszybciej. Na uratowanie czegoś więcej nie było czasu, gdyż dzicy niewątpliwie widzieli, jak wchodziliem w zarosła, gdybym zawrócił – usiłowaliby mnie pochwycić. Wspinając się wraz z koniem z wielką trudnością, ponieważ zbocze było strome, gdy jednak dostałem się na szczyt, skończył się las, który mi przeszkadzał w ucieczce. Tam wskoczyłem na siodło i puściłem się wzdłuż grzbietu z takim pośpiechem, jak gdyby mnie ścigała cała zgraja Indian. Po jakimś czasie zjechałem znowu w inną dolinę. Śladów swoich nie starałem się bynajmniej ukryć, bo wiedziałem, że prześladowcy i tak je na pewno odnajdą i pójdą za nimi. Chciałem tylko wywieść czerwonoskórych w pole. Na takiej nieprzerwanej jeździe w kierunku zachodnim upłynęła mi część dnia, po czym dostałem się nad brzeg rzeczki. Woda płynęła tu w skalistym lożysku, dzięki czemu kopyta końskie nie zostawały żadnych śladów. Tam więc zawróciłem konia i pojechałem przez dłuższy czas pod prąd, aby znużyć moich prześladowców. Po krótkim odpoczynku obwiązałem koniowi nogi szmatami i drogą okrężną wróciłem tam, skąd rozpoczynałem ucieczkę. Słońce już zasło, kiedy ujrzałem pasmo górskie, za którym leżała nieszczęsna dolina. Dalej nie mogłem się już zbliżyć tego samego dnia, wyszukałem więc w lesie miejsce pokryte mchem i stosowne na nocleg. Mój wierzchowiec był tak wyczerpany z powodu jazdy z owiniętymi nogami, że nawet nie miał ochoty paść się, lecz położył się natychmiast obok mnie na ziemi. Co za zmiany zaszły w naszej sytuacji! Nie byłem jednak usposobiony do rzewnych rozmyślań. W tym położeniu można było coś zdziałać tylko czynami, a do tego potrzebowałem przede wszystkim spoczynku i snu. Zamknąłem oczy, a kiedy otworzyłem je na powrót, słońce stało już wysoko na niebie. Najpierw rozejrzałem się za paszą dla konia, przywiązałem go i wybrałem się, aby obejrzeć pole wczorajszej walki. Był to wprawdzie zamiar bardzo niebezpieczny, ale musiałem się nań odważyć, jeśli chciałem pomóc moim towarzyszom. Skradałem się na górę powoli, krok za krokiem, przez co na drogę, którą zwykle piechur przebyłby w dziesięć minut, potrzebowałem dwóch godzin. Potem z jeszcze większą ostrożnością zacząłem schodzić z góry. Gdy już prawie mijalem potężny stary dąb, usłyszałem jakiś szczególny głos: – Pst! Oglądałem się, lecz nic nie dostrzegłem. – Pst! Wydało mi się, że głos pochodził z góry, toteż spojrzałem w tym kierunku. – Pst, massa! Ach! W górze nad pierwszą gałęzią czerniała wypróchniała dziupla, a z niej krzywiła się do mnie w uśmiechu twarz Boba. – Czekać, massa, Bob zejść! – szepnął. Zaraz potem z cichym szelestem rozstąpili się przede mną gałęzie leszczyny rosnące dookoła pnia. – Massa wejść do pokoju; żaden Indianin nie znaleźć tu mądry Bob i massa! Poszedłem za jego radą i znalazłem się we wnętrzu spróchniałego drzewa, którego otwór zakrywała zupełnie leszczyna. – Tam do licha, jak to odkryłeś?! – zapytałem. – Bydle uciekać przed Bobem, wleź w drzewo i patrzeć z okna u góry. Bob zrobić tak samo. – Jakie to było zwierzę? – Bob nie wieǳieć. Być wielkie, mieć cztery nogi, dwa oczy i ogon. Z tego równie dokładnego jak bystrego opisu domyśliłem się, że to był szop. – Kiedy znalazłeś to drzewo? – Zaraz kiedy przyjść Indian. – A więc siedzisz tutaj od wezoraj? Co słyszaleś przez tan czas i co widziałeś? – Bob słyszeć i widzieć dużo Indian. – Więcej nic? – Czy to nie dość? – Czy tutaj dzikich nie było? – Być tu, ale nie zauważyć Bob. Potem oni zrobić ogień, kiedy przyjść wieczór, i piec szynka z niedźwiedzia, którego massa zabić. Czemu wolno im jeść nasz niedźwiedź? Oburzenie poczciwego Murzyna było wprawdzie usprawiedliwione, ale fakt pozostawał faktem. – Co dalej? – Potem być rano i Indian odejść. – Ach, odeszli! Dokąd? – Bob nie wiedzieć, bo nie móc iść za nimi, ale widzieć, jak dużo Indian opuścić dolinę. Małe okno w górze, można śledzić wszystko. Być także massa Winnetou i massa Sam, i massa Bern! Mieć dużo sznurów i rzemiien na rękach. – A potem? – Potem Indian kręcić się tam i sam, chcieć schwytać Bob, ale Bob być mądry. – Ilu tu ich jeszcze zostało? – Bob nie wiedzieć, ale znać miejsce gdzie. – No? – Tam gdzie niedźwiedź. Bob patrzeć przez okno. Spojrzałem w górę i przekonałem się, że pustym wnętrzem drzewa można było rzeczywiście wydostać się na górę, czego zresztą dowiódł Bob. Wylazłem więc aż do otworu w pniu, który Murzyn nazywał oknem, a stamtąd mogłem istotnie rzucić okiem ku przeciwleglemu zboczu doliny. Pod pniem buka, na który uciekł Bob przed niedźwiedziem, spostrzegłem ze zgrozą siedzącego w kucki Indianina. Wicocnie więc po odprowadzeniu jejców rozstawiono potajemnie posterunki, aby nas pojmały, skoro tylko wrócimy. W niepewności, co należałoby teraz począć, zlazłem znów na dół i powiedziałem do Murzyna: – Tam jest tylko jeden, Bobie! – Gdzie indziej być jeszcze jeden i jeszcze jeden, ale Bob nie wiedzieć dokładnie, w którym miejscu. – Zaczekaj tutaj na mnie! – Massa chcieć iść? O, massa, zostać tu z Bobem! – Musimy dolożyć wszelkich starań, żeby ocalić naszych przyjaciół! – Ocaliś? Ocalić massa Bern? O, to być bardzo pięknie, bardzo dobrze! Bob także ocalić massa Bern i massa Sam, i massa Winnetou! – Więc zachowuj się cicho, żeby cię nie schwytano! Opuściłem wypróchniałe drzewo. Cieszyłem się bardzo, że przynajmniej jeden z towarzyszyszy wyszedł cało. Musiałem Indianom przyznać, że sprytnie postąpili zostawiając straż przy niedźwiedzim mięsie, które mogło mieć dla nas siłę przyciągającą i przyprawić nas o zgubę. W godzinę potem znajdowałem się po drugiej stronie doliny, nie dalej jak o trzy łokcie od Indianina. Indianin stał nieruchomo jak posag, bawiąc się dwoma palcami zawieszoną na szyi piszczalką, którą można naśladować głos sepa. Takich piszczalek używano często dla tajnego porozumiewania się. Było więc prawdopodobne, że i tym razem ustalono taki sygnał. Indianin był jeszcze młody, mógł mieć zaledwie osiemnastce lat. Może po raz pierwszy brał udział w wyprawie wojennej? Ozdoby jego głowy i czystość ubrania oraz dobra broń dowodziły, że był synem wodza. Czy miałem go zabić, czy miałem zniszczyć to młode, pełne nadziei życie? Nie! Przysunąłem się do niego cicho i pochwyciwszy go lewą ręką za gardło, zadałem mu prawą pięścią cios tak lekki, że dorosłemu wojownikowi nic by się nie stało, jego jednak ogłuszyło to natychmiast. Potem go skrepowałem, zakneblowałem mu usta i przywiązałem do drzewa tak, że otoczony zewsząd zaroślami był wprost niewidoczny. Odebrałem mu piszczalkę, a ukrywszy się przyłożyłem ją do ust i świsnąłem. Natychmiast zaszeleściło naprzeciwko mnie w zarosłach i wyszedł stamtąd stary Indianin, który ruszył prosto na mnie. Jedno uderzenie kolbą rozciągnęło go na ziemi. On również nie zginął, lecz padł ogłuszony, nie miałem bowiem zamiaru go zabić, a chciałem tylko chwilowo unieszkodliwić. W poblizu było niezawodnie więcej Indian aniżeli dwóch czy trzech, zwabiać ich zaś za pomocą piszczalki i ogłuszać w ten sposób jednego po drugim było niemożliwe. Przede wszystkim musiałem się dowiedzieć, gdzie są ich konie. Jakkolwiek było to dość niebezpieczne, wydałem z siebie głos naśladowujący rzenie ogiera i stamtąd, gdzie przedtem stały nasze konie, otrzymałem kilkakrotną odpowiedź. Teraz zdałem się na los szczęścia. Związawszy starego Indianina jego własnym lassem, wziąłem młodego na barki i pobiegłem pod osłoną drzew dokola zakrętu, tworzącego tylną ścianę doliny, ku miejscu, na którym znajdowały się konie. Było ich sześć, co dowodziło niezbicie, że jeszcze czterech Indian pilnowało doliny. Ci jednak niewątpliwie zajęli stanowiska bliżej jej wylotu, dzięki czemu miałem dość czasu na swoje przygotowania. Najpierw więc udałem się do Boba, który, wdrapawszy się w górę wydrążenia debowego, patrzył przez swoje okno. Ujrzałszy, że się zbliżam, zsunął się na dół i wyjrzał spomiędzy leszczyny. – Massa, ach, złapać Indianina! Massa zabić Indianina? – Nie. Trzeba go tylko przytrzymać tutaj. Czy pomożesz mi w ocaleniu massy Bernarda? – Czy Bob ocalić massa Bern, kochany, dobry massa Bern? Jak to Bob zrobić? – Weźmiesz tego Indianina i poniesziesz go w górę, a potem prosto w dół, aż dojdziesz do wielkiego klonu. Tam złożysz go na ziemi i zaczekasz na mnie. – Bob tak zrobić, massa! – Ale nie dotkniesz jego więzów. Gdyby się uwolnił, byłbyś zgubiony! – Bob nie chcieć być zgubiony! – To dobrze. Więc dalej do dzieła! Olbrzymi Murzyn zarzucił sobie Indianina na plecy i ruszył w górę, ja natomiast powróciłem do koni Komanczów. Właściwości terenu nie pozwalały na to, żeby usunąć stamtąd wszystkie sześć zwierząt, to znaczy wyprowadzić je z doliny na górę, a potem na dół. Sam jednak mogłem tego dokonać prędzej aniżeli z pomocą Murzyna, ponieważ znałem konie indiańskie. Pozwól wprawdzie wsiąść na siebie Murzynowi, ale żadną miarą nie pójdą za nim, gdy zechce je prowadzić za uzdę. Sprawdziło się teraz to, co zauważyłem już przedtem. Skarby nasze, zarówno te, które wywieźliśmy z kryjówki, jak też odebrane obydwom Morganom, przepadły. Złoto raz jeszcze okazało się „śmiercionośnym pylem”. Ze stu ludzi, udających się na poszukiwanie złota na Dziki Zachód, ginie dziewięćdziesięciu. Blask i dźwięk uwodzicielskiego kruszcu budzi zło-wrogie demony i jego błogosławiona potęga objawia się tylko pod opieką prawa. Zdjawszy z koni popręgi, poprzywiązywałem jednego do drugiego głową do ogona tak, że tworzyły nieprzerwany szereg. Następnie wziąłem pierwszego za cugle i ruszyłem w górę po stromym zboczu. Oporne zwierzęta sprawiały mi niemal kłopotu i pozostali czterej Indianie musieli znajdować się rzeczywiście daleko, skoro nie usłyszeli parskania i tupotu. Mimo tych trudności dostalem się wraz z końmi szczęśliwie na górę i po drugiej jej stronie – w dół. Komancze, pozbawieni w ten sposób wierzchowców, nie mogli już doścignąć swoich towarzyszy, a zarazem udaremnoni zostały ich główny zamiar ujęcia mnie i Boba. Murzyn siedział pod oznaczonym drzewem i pilnował młodego Indianina. Było mu widocznie nieswojo w tym sam na sam z nieprzyjacielem, bo odetchnął na mój widok z radością i ulgą. – O, pięknie, że przyjść masse. Indian robić oczy jak diabeł, mruczeć i chrzaskać jak bydlę, a czarny Bob dać mu klapsa na gębe, że cicho być. – Nie powinieneś go bić, Bobie, tak nie wolno. Oprócz tego jest to obraza, za którą Indianin płaci jedynie śmiercią. Gdyby kiedyś wydostał się na wolność i spotkał się z tobą, byłbyś zgubiony! – Czarny Bob zgubiony? Och, ach, masse! W takim razie lepiej zaraz zabić Indianina, żeby on nie wydostać się na wolność! Dobył rzeczywiście noża i przytknął jego ostrze do piersi Komańcza. – Stój, Bobie, nie morduj! Jeśli go zostawimy przy życiu, przyda nam się bardzo. Lepiej pomóż mi przywiązać go do konia. Wyjąłem knebel z ust Indianina. – Niech mój czerwony brat oddycha, ale nie wolno mu mówić, dopóki go nie zapytam! – Ma-ram będzie mówił, kiedy mu się spodoba – odparł Indianin. – Blada twarz i tak mnie zabije i zabierze mój skalp, choć będę milczał. – Ma-ram będzie żył i zachowa swój skalp, gdyż Old Shatterhand zabija wroga jedynie w walce. – Blada twarz jest Old Shatterhand? Uff! – To prawda. Ma-ram nie jest już moim wrogiem, lecz przyjacielem. Old Shatterhand zaprowadzi go do wigwamu jego ojca. – Ojcem Ma-rama jest To-kej-chun$^{22}$, wódz Rakurrojów. On zabije Ma-rama za to, że został jencem bladej twarzy. – Czy mój brat chce być wolnym? Indianin spojrzał na mnie ze zdziwieniem. – Czy Old Shatterhand może puścić wolno wojownika, którego życie i skalp należą do niego? $^{22}$ T o-k e j-c h u n (ind.) – Rogaty Byk – Jeśli mój młody czerwony brat przyrzeknie mi, że nie umknie, lecz towarzyszyć mi będzie do wigwamów swojego plemienia, to rozwiąże go, dam mu konia i broń jego, wiszącą u siodła. – Uff! Old Shatterhand ma silną pięść i wielkie serce i nie jest podobny do innych bladych twarzy. Ale czy jego język nie jest podwójny? – Ja zawsze mówię prawdę. Czy mój czerwony brat będzie mi posłuszny, dopóki nie stanieni przed obliczem To-kej-chuna? – Ma-ram podda się woli Old Shatterhanda! – Niechaj więc weźmie z rąk moich ogień pokoju a, który go pochłonie, jeśli nie dotrzyma swoich słów. Przyprowadziłem ze znajdującej się opodal kryjówki mojego konia i wyjąłem z torby dwa cygara, zabrane z zapasów stakemanów. Znalazły się także zapałki, wkrótce zatem po uwolnieniu Indianina z więzów, zapaliliśmy cienkie “habanos” zachowując zwykły ceremoniał. – Czy blade twarze nie mają Wielkiego Ducha, który bykazał rósć świętej glinie na fajkę pokoju? – zapytał Ma-ram. – Biali mają ducha większego od wszystkich duchów. On im dał wiele gliny, ale oni palą fajki tylko w swoich wigwamach, a na prerií “ędzą dym pokoju” z cygar, które nie zabierają tyle miejsca co fajka. – Uff! Sikarr! Wielki Duch bladych twarzy jest mądry. Sikarr łatwiej nosić niż fajkę. Bob zrobił zdziwioną minę, widząc, że w pobliżu tak strasznych wrogów palę cygaro z Indianinem, którego jeszcze przed chwilą miał przywiązać do konia. – Massa, Bob także zapalić pokój! – powiedział. – Masz tu cygaro, ale pal na koniu, bo musimy już ruszać! Komańcz wybrał spomiędzy owych sześciu koni swojego i wsiadł nań. Na tyle dotąd poznalem Indian, że nie obawiałem się, by Ma-ram mi uciekł. Bob dosiadł drugiego konia. Resztę powiązałem cugłami tak, żeby je można było wygodnie prowadzić, po czym wsiadłem na mego mustanga i ruszyliśmy w drogę. Miedzy wgłębieniem terenu, w którym znajdowaliśmy się obecnie, a ową nieszczęsną dla nas doliną ciągnęło się wzgórze, opadające ku równinie. Puściliśmy się najpierw ku temu wzgórzu, potem objechaliśmy je dokola, aby w ten sposób dostać się na trop Indian. To nam się wprawdzie udało, ale podczas tego spostrzegli nas pozostawieni w dolinie indiańscy wartownicy i zaczęli wściekle wyć. Nie troszczyliśmy się jednak o to, a Ma-ram panował nad sobą na tyle, że nawet nie drgnął i nie próbował obejrzeć się poza siebie. W milczeniu odbywaliśmy dalszy pochód tropem Indian aż do wieczora. Wieczorem dotarliśmy do Rio Pecos, gdzie znaleźliśmy miejsce odpowiednie na nocleg. W derkach indiaskich znajdowało się sporo suszonego mięsa, dzięki czemu byliśmy zabezpieczeni przed głodem i nie musieliśmy strzelać do zwierzyny. Od owych czterech Komanczów zaś byliśmy tak daleko, że nas w nocy doścignąć nie mogli. Ma-ram położył się natychmiast spać, ja zaś na przemian z Bobem czuwałem. O świcie zdjęłem z czterech luźnych koni wszystko, co miały na sobie, i wpędziłem je w rzekę. Konie przepłynęły przez wodę i zniknęły w lesie na drugim brzegu, Indianin patrzył na to, nie rzekłszy ani słowa. Trop, po którym posuwaliśmy się dalej, był bardzo wyraźny, co dowodziło, że Komancze nie obawiali się żadnego niebezpieczeństwa. Trzymali się ciągle prawego brzegu i jechali z biegiem rzeki aż do miejsca, gdzie Rio Pecos wkracza w górną Sierra Guadelupe. Tu trop się rozdzielił, ku mojemu zdumieniu. Większa część dzikich zwróciła się ku górom, a reszta zachowała dotychczasowy kierunek. Wobec tego zsiadłem z konia, by zbadać ślady. W drugim z wymienionych tropów dostrzegłem odciski kopyt starej Tony, które znałem zbyt dobrze, żebym się mógł pomylić. – Synowie Komanczów udali się w góry, by odwiedzić grobowiec wielkiego wodza? – zapytałem Ma-rama przerywając dotychczasowe milczenie. – Mój brat powiedział prawdę. – A ci – rzekłem wskazując na drugi trop – chcą zaprowadzić jeńców do wigwamów Komanczów. – Tak polecili obaj wodzowie Rakurrojów. – Synowie Rakurrojów mają także u siebie skarby bladych twarzy? – Zatrzymali je, gdyż nie wiedzą, do której z bladych twarzy należą. – A gdzie Komancze rozbili swoje wigwamy? – Na sawannach położonych nad tą wodą i nad rzeką, zwaną przez blade twarze Rio Grande. – A więc na sawannach pomiędzy tymi dwoma łańcuchami gór? – Tak jest? – W takim razie nie pojedziemy tym tropem, lecz wprost na południe. – Niech mój brat czyni, jak mu się podoba, lecz niech wie o tym, że tam nie ma wody ani dla niego, ani dla koni! Spojrzałem mu ostro w oczy. – Czy mój czerwony brat widział kiedy góry położone nad wielką rzeką, a pozbawione wody? Każda rzeka otrzymuje wodę z gór. – Mój brat zobaczy, kto ma słuszność, on. czy Komańc! – Ja domyślam się, dlaczego Ma-ram nie chce iść w góry. – Niechaj mi to mój brat powie! – Synowie Rakurrojów jadą z jeńcami wzdłuż rzeki, która płynie łukiem. Jeśli obiorę kierunek wprost na południe, doścignę ich, zanim się dostaną do swoich wigwamów. Czerwonoskóry zamrknął, czując, że go przejrzałem. Śladów, jak się o tym przekonałem, było szesnacie. Znaczyło to, że trzynastu Indian prowadziło Winnetou, Sama i Bernarda. Jeńcy byli zapewne mocno związani, dlatego, nawet gdybym ich doścignął, prędzej mogłem ich ocalić podstępem niż siłą. Skręciłem więc na południe, przynaglając konie do jak największego pośpiechu. Była to jazda bardzo uciążliwa, ponieważ nie znałem okolicy, a od Ma-rama trudno się było dowiedzieć czegoś pewnego. Ale mimo to już do następnego południa szczęśliwie przebyliśmy góry i ujrzieliśmy przed sobą ciągnące się daleko sawanny. Po lewej stronie błyszczyły wody Rio Pecos, ku której teraz zdażaliśmy się. Z gór zjechaliśmy przez gęsty las, który towarzyszył nam jeszcze dalej na znacznej przestrzeni wzdłuż rzeki. Nad jednym z potoków, wpadających do Rio Pecos, natrafiliśmy znów na ślady Komanczów, zostawione tam w przeddzień w południe, a nie opodal, nad drugim potokiem, znaleźliśmy miejsce po obozie, w którym czerwonoskórzy wypoczywali oczekując, aż przeminie największy skwar dzienny. Postanowiłem także odpocząć tu nieco, nie zatrzymałem się jednak nad samą rzeką, lecz dalej w zaroślach, aby się zabezpieczyć przed niepożądanym okiem. Niebawem ten środek ostrożności okazał się bardzo skuteczny. Zaledwie bowiem usiedliśmy obydwa z Ma-ramem, wrócił Bob, który poszedł napić konia, i zawołał: – Massa, och, ach, jeźdźcy się zbliżać; jeden, dwa, pięć, sześć jeźdźców. Uciekać, massa, czy zabić jeźdźców? Skoczyłem na skraj zarośli i ujrzałem rzeczywiście sześć koni, jeden za drugim, w dwóch grupach po trzy, pędzących ku nam w górę rzeki. Cztery konie były czymś objuczone, a na dwóch siedzieli jeźdźcy. Mieliśmy więc do czynienia tylko z dwoma nieprzyjaciółmi, jeśli to rzeczywiście byli nieprzyjaciele, gdyż mimo oddalenia poznałem, że to byli biali. Ale za tymi jeźdźcami pędziło pięću ludzi, a to mogli być tylko Indianie, którzy już, już doganiali uciekających białych. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że to był pościg. Aby więc zorientować się, jak należy się w tej sytuacji zachować, przyłożyłem lunetę do oczu. – Rany boskie – wyrwało mi się z ust mimo woli, gdyż pierwszym jeźdźcem był... Fred Morgan, a drugim jego syn, Patrick. Wyloniło się więc od razu pytanie, czy zabić ich, czy też pochwycić żywcem. Postanowiłem jednak nie plamić się krwią tych rozbójników. Wziąłem strzelbę do ręki i czekałem. Uciekający przybliżali się do nas coraz bardziej, a Indianie byli od nich najwyżej o pięćset kroków. Słyszaliśmy już nawet parskanie koni – chwila jeszcze, a uciekający miną naszą kryjówkę! Lecz zanim to się stało, wypaliłem dwa razy, mierząc w głowy wierzchowców, wskutek czego oba padły. Konie juczne, które były do nich przywiązane, przestraszone strzałami, usiłowaly się uwolnić. Jeźdźcy znaleźli się oczywiście na ziemi, ja zaś zamierzałem już rzucić się na nich, gdy wtem nadbiegający czerwonoskórzy, do których przyłączył się także Ma-ram, wydali wojenny okrzyk. W jednej chwili otoczeno mnie, a trzy tomahawki i dwa noże błysnęły nad moją głową. – Uff! – zawołał Ma-ram wyciągając rękę. – Ta blada twarz jest przyjacielem Ma-rama. Napastnicy odstąpili ode mnie wprawdzie, lecz skutków ich napadu nie podobna już było naprawić, bo obaj uciekający jeźdźcy, którzy spadli z koni, mieli czas wstać i uciec w krzaki. Konie juczne stanąwszy dęba na okrzyk Indian, porwały rzemienie i jak szalone pobiegły do rzeki, wskoczyły do niej i wnet zatonęły, gdyż były ciężko obładowane. Były to nasze konie juczne. Czterej Indianie popędzili za zbiegami, a piątego zatrzymałem na chwilę przy sobie. – Niech mi mój czerwony brat powie, czemu wojownicy Komanczów ścigają swoich białych przyjaciół? – zapytałem go. – Biali mają usta jak weże, a języki o dwóch końcach. W nocy zabili straż i uciekli ze skarbami. – Ze złotem? – Zabrali kruszec i wszystkie czarodziejskie kartki zaszyte w skórę. Po tym wyjaśnieniu zostawił nas, a sam pobiegł za towarzyszami. Z jego słów wynikało, że obaj Morganowie obawiali się, czy Komancze oddadzą im skarby, i uciekli z nimi. Owymi „czarodziejskimi kartkami” były naturalnie kwity depozytowe i banknoty, które chcieliśmy Morganom odebrać. W tym właśnie miejscu, gdzie konie wskoczyły w wodę, rzeka tworzyła nagły zakręt, a nieco niżej niebezpieczny wir. Utraciliśmy przeto wszelką nadzieję wydobycia pochłoniętego przez rzekę „śmiercionośnego pylu”. Co należało teraz czynić? Troska o przyjaciół był oczywiste większa od chęci schwytania obu wrogów, tym bardziej że podjęło się tego aż pięciu Komanczów, na których można było spokojnie zdać pościg. – Dlaczego mój biały brat strzelał do konia, a nie do jeźdźca? – zapytał Ma-ram. – Czy Old Shatterhand nie nauczył się mierzyć? – Dlaczego Old Shatterhand nie zabił Komańczy Ma-rama, nad którego sercem unosił się już jego nóż? Położyłem trupem konie, aby pomówić z jeźdźcami. – Old Shatterhand pomówi z nimi, ponieważ będzie ich ścigał ze swoimi czerwonymi braćmi. Omal nie roześmiałem się z jego usiłowania, żeby mnie odwieść od dalszego śledzenia tropu. – On nie będzie ich ścigał – odpowiedziałem. – Wojownicy Komanczów są rozumni i mężni; pochwycą złe blade twarze i sprowadzą do swoich wigwamów. Niech Ma-ram dosiądzie konia i jedzie za mną! To zdarzenie odebrało mi wszelką chęć wypoczynku. Zbliżyło zarazem chwilę spełnienia moich zamiarów. Dotąd strzegło naszych przyjaciół trzynastu jeźdźców, po odliczeniu zaś obu Morganów, pięciu Komanczów i zamordowanego wartownika zostało do pilnowania ich tylko pięciu Indian. W tych warunkach łatwiej ich było ocalić. Puściwszy więc znów konie szybszym biegiem, dojechaliśmy o zmroku do miejsca, w którym, jak to wykazało dokładne badanie tropów, ów mały oddział Komanczów odpoczywał około południa. Chociaż Ma-ram ciągle rozglądał się za miejscem na nocleg i domagał się wypoczynku, musiał jeszcze jechać cztery mile angielskie, dopóki się nie stało tak dalece, że nie można już było rozpoznawać śladów. Wtedy dopiero pozwoliłem zsiąść z koni i ulożyć się do snu. Ledwie zajął się świat, ruszyliśmy w dalsza drogę. Trop prowadził teraz w dół rzeki na sawannę. Tu i ówdzie napotykaliśmy ścieżki bawole, którymi posuwaliśmy się naprzód. Wygląd śladów świadczył, że zbliżamy się ciągle do ściąganych. Była chwila, kiedy myślałem, że natknę się na nich około południa, tymczasem stało się inaczej. Oto przybyliśmy na miejsce stratowane przez wiele koni, skąd wiodły dalej ślady co najmniej czterdziestu kopyt. – Uff! – zawołał Ma-ram. Nie powiedział nic więcej, tylko w oczach jego zabłysła radość, gdy tymczasem rysy twarzy pozostawały nieruchome. Zrozumiałem go dobrze. Eskorta, która prowadziła naszych towarzyszy, zetknęła się w tym miejscu z jakimś oddziałem Komanczów i pod jego osłoną pośpieszyła do obozu. – Jak daleko jeszcze do obozu Komanczów? – spytałem Indianina. – Rakurrojowie nie mieszkają w obozie, lecz we wsi, która jest większa od miast bladych twarzy. Jeśli mój brat pojedzie prędko, dostanie się tam, zanim jeszcze słońce skryje się poza trawami prerii. Ma-ram miał słuszność, gdyż rzeczywiście pod wieczór ukazało się na widokręgu kilka ciemnych linii, w których przez lunetę rozpoznałem długie szeregi namiotów. Była to znaczna osada, założona prawdopodobnie dla polowań na bawoły. Przybycie jejńców tak widocznie zajęło Komanczów, że chociaż byliśmy dość blisko obozu, nie spotkaliśmy nikogo. Wstrzymałem konia i zapytałem Ma-rama: – Tam są wigwamy Komanczów? – Tak, to one – odrzekł Indianin. – Czy będzie tam wielki wódz, To-kej-chun? – Ojciec Ma-rama jest zawsze przy swoich dzieciach. – Może mój czerwony brat pojedzie tam z wiadomością, że Old Shatterhand chce odwiedzić wielkiego wodza. Spojrzał na mnie ze zdziwieniem. – Czy Old Shatterhand nie będzie się bał tylu wrogów? Wprawdzie kładzie on trupem bawołu i niedźwiedzia, ale nie zdąży zabić Komanczów, których jest tak dużo jak drzew w lesie. – Old Shatterhand zabija zwierzęta w lesie, ale nie swoich czerwonych braci. Nie obawia się Siuksów, Keiowehów, Apaczów ani Komanczów, ponieważ jest przyjacielem wszystkich dzielnych wojowników, a kulę posyła tylko zlozczyńcom i zdrajcom. Old Shatterhand tu zaczeka. Niech mój brat idzie! – Ale Ma-ram jest jego jeńcem! Co będzie, jeśli umknie teraz memu bratu? – Ma-ram nie jest już moim jeńcem. Ma-ram jadł ze mną dym pokoju, jest więc wolny! – Uff! Z tym słowem na ustach Indianin ścisnął konia ostrogami i odjechał cwałem. Ja i Bob zeszliśmy z koni, ułożyliśmy się na ziemi, a zwierzęta puściliśmy na paszę. Poczciwy Murzyn przybrał minę nader stroskana. – Massa, co Indian zrobić z czarnym Bob, jeśli go massa zabracić do Indian? – To dopiero zobaczymy. – Dopiero zobaczyć niedobrze. Czy Bob ma czekać, aż Indian spalić go przy palu? – Może nie będzie tak źle, jak sądzisz. W każdym razie musimy udać się do Komanczów, jeśli chcemy ocalić twojego massę Bernarda. – Och, ach, tak, czarny Bob ocalić massa Bern, dać się upiec, zgotować, pożręć, jeśli tylko Indian uwolnić massa Bern. To heroiczne postanowienie przypięczał taki grymas, że Indianom na pewno odeszła by wszelka chęć zjedzenia Murzyna. Po czym Bob wziął sobie kawał suszonego mięsa, aby przed męczeńską śmiercią skosztować jeszcze życiowych rozkoszy. Nie czekaliśmy długo na rezultat naszego poselstwa, gdyż wkrótce przybył do nas liczny oddział jeźdźców. Otoczywszy nas, utworzyli wielkie koło, a potem dziko wyjąc i potrząsając bronią tak zaczęli zacieśniwać to koło, że zdawało się, iż nas stratują. Następnie zbliżyła się pełnym galopem grupa czterech wodzów i przeskoczyła przez nas. Bob padł na wznak, ja zaś pozostałem spokojnie na miejscu, nie poruszywszy głową ani o włos. – Och, ach, Indian stratować na śmierć Bob i massa! – ryknął Murzyn podnosząc ostrożnie głowę, by się przekonać, co się koło niego dzieje. – Bądź o to spokojny. Oni próbują tylko, czy jesteśmy odważni, czy też się ich boimy. – Próbują? Och, niech Indian tylko przyjść, Bob być odważnym, dużo odważnym! Po tych słowach wyprostował się na powrót z miną strasliwą, i to w sam czas, gdyż wodzowie zeszli właśnie z koni i szli prosto ku nam. Najstarszy z nich odezwał się pierwszy: – Czemu biały mąż nie powstanie, skoro się do niego zbliżają wodzowie Komanczów? – Chee im w ten sposób okazać, że wita ich chętnie – odparłem. – Niechaj moi czerwoni bracia usiądą obok mnie! – Wodzowie Komanczów mogą zająć miejsce tylko obok wodza. Gdzie biały mąż ma swoje wigwamy i swoich wojowników? Na to wziąłem tomahawk w prawą rękę. – Wódz musi być mocny i dzielny. Jeśli czerwoni mężowie nie wierzą, że jestem wodzem, niech walczą ze mną, a wtedy dowiedzą się, czy mówię prawdę. – Jak bladej twarzy na imię? – Czerwoni i biali wojownicy oraz myśliwi nazywają mnie Old Shatterhand. – Biały mąż zapewne sam sobie przybrał to imię! – Jeśli wodzowie Komanczów chcą ze mną walczyć, mogą wziąć tomahawki i noże, a ja stanę do walki z pustymi rękami. Howgh! – Biały mąż wypowiada dumne słowa; będzie mu wolno udowodnić, czy jest odważny. Niech wsiądzie na swego konia i pojedzie z wojownikami Rakurrojów! – Czy ci wojownicy wypalą ze mną fajkę pokoju? – Wprzód muszą się naradzić, czy mogą to uczynić. – Mogą, gdyż przybywam do nich w pokoju. Dosiadłem więc mojego konia, a Bob wdrapał się z trudem na swego. O Murzyna Indianie nie troszczyli się, mnie natomiast wzięli wodzowie w środek. W szalonym cwału ruszyliśmy ku wsi obozowej i przejechaliśmy pomiędzy szeregami namiotów. Przed największym namiotem dzieci zatrzymali się i zeszli, każąc mnie zrobić to samo. Boba nie widziałem, ponieważ wszyscy wojownicy otoczyli mnie szczelnie dookoła. Wódz, który przedtem do mnie przemawiał, chwycił za moją strzelbę. – Niech blada twarz wyda nam swoją broń! – Zatrzymam ją, ponieważ jestem u was dobrowolnie, a nie jako jeniec. – Mimo to biały mąż złoży nam swoją broń na ten czas, dopóki czerwoni mężowie nie dowiedzą się, czego od nich chce. – Czyżby czerwoni mężowie obawiali się mnie? Kto żąda oddania mojej broni, boi się mnie najwidoczniej! Wódz poczuł się urażony w swym honorze wojownika i rzucił na resztę pytające spojrzenie. Dostrzegł widać w ich oczach uspokajającą odpowiedź, gdyż rzekł: – Wojownicy Komanczów nie znają trwogi ani bojaźni! Biały mąż może zatrzymać swoją broń. – Jak się nazywa mój czerwony brat? – Old Shatterhand stoi przed To-kej-chunem, przed którym drżą nieprzyjaciele. – Proszę mego brata To-kej-chuna, by mi wyznaczył chatę, w której mógłbym zaczekać, dopóki wojownicy Komanczów nie rozmówią się ze mną! – Twoje słowa są dobre. Blada twarz zamieszka tymczasem w namiocie, zanim wojownicy Rakuurojów nie naradzą się, czy mają zapalić z nią fajkę pokoju. Skinął ręką i ruszył przodem, ja zaś wziąłem mego mustanga za cugle i udałem się za nim. Indianie utworzyli szpaler, wśród którego przesłyszmy wygodnie. Ujrzałem przy tym niejedną starą i niejedną młodą twarz kobiecą patrzącą z podziwem na białego, który poważył się wejść do jaskini lwa. Szczęściem nie było to owo plemię Komanczów, z którym w swoim czasie walczył Winnetou. Namioty i chaty były tu tak samo ustawione jak u Indian północnych, u których podobne wsie widywałem już dawniej. Pracę nad ich budową wykonują tylko kobiety, ponieważ Indianin nie zna innego zajęcia prócz wojny, polowania i rybołówstwa, a resztę prac zwała na barki tej pici, którą u nas nazywają słabszą. Kobiety zbierają skóry, które mają być użyte na ściany namiotów, rozkładają je na słońcu i oznaczają na nich węglem formę, po czym wykrawają kawałki i zszywają cienkimi rzemykami. Następnie znoszą tyki oraz inny materiał na miejscu, gdzie ma stanąć wigwam. Tam wykopują za pomocą najprymitywniejszych narzędzi kolisty rów na dwie stopy głęboki, a w środku umieszczają, stosownie do wielkości namiotu, mniej lub więcej tyk, wysokich przy najmniej na tyle, ile wynosi średnica wykonanego rowu. W górze zgina się tyki ku sobie i związuje wikliną lub młodą leszczyną. Praca to niełatwa. Kobiety i dziewczęta muszą się wspinać na tyki, a podczas wiązania utrzymywać się na nich tylko palcami nóg. Gdy rusztowanie jest gotowe, zaczyna się najtrudniejsza część budowy, czyli pokrywanie skórami. Rusztowanie oparte jest w środku swej wysokości na tykach zakończonych widłami i przypiączanych rzemienniami do tyk pionowych. W ten sposób powstaje wewnątrz pierwszego koła – drugie, dzieląc całą przestrzeń na dwie części. Obydwa koła tyk pokrywa się potem skórami w ten sposób, że w górze pozostaje otwór na dym ogniska płonącego pośrodku namiotu. Oba koliste pomieszczenia można za pomocą plecionek albo skór dzielić stosownie do potrzeb właściciela na dowolną ilość mniejszych pokoików. Namiot, do którego mnie wprowadzono, był mały i chwilowo nie zamieszkań. Przywiązałem konia z zewnątrz, odsunąłem zasłonę wejściową drzwi, złożoną z dwóch skór, i wszedłem do środka, nie troszcząc się dalej o wodza, który zresztą nie wszedł za mną. Już w dwie minuty po moim wejściu rozsunęła się zasłona, a w drzwiach ukazała się stara Indianka. Zrzuciwszy z pleców grubą wiązkę chrustu, wyszła, a po chwili wróciła z dużym, lecz nadbitym garnkiem, w którym znajdowało się mięso i – jak mi się zdawało – coś jeszcze. Rozniciła ogień i wstawiała weń ten garnek. Rozciągnąłem się na ziemi i jałem się jej w milczeniu przypatrywać, wiedząc o tym, że według pojęć indyjskich splamiłbym swój honor, gdybym rozpoczął z nią rozmowę. Wiedziałem również, że znajduję się tu niejako na cenzurowanym, i że w tajemnicy przede mną zagląda tu przez różne szpary wiele innych jeszcze oczu. Woda w garnku zaczęła się gotować, a po namiocie rozszedł się zapach rosołu. W godzinę później postawiła stara przede mną garnek z wrzątkiem, dając tym samym znak, że mogę jeść, po czym opuściła namiot. Zaraz też zabrałem się do jedzenia i musiał przyznać, że zmiaiałem z apetytem znalezione w garnka kawał połędwicy bawolej, nie gardząc i rosołem, pomimo że czystość naczynia nie zdolałaby zadowolić nawet najbardziej niewymagającego pod tym względem gościa. Cała potrawa przyrządzona była oczywiście bez soli, o której Indianin nie życzy sobie nic wiedzieć. Chceć być sprawiedliwym, musiałem przyznać, że obchodziło się ze mną nadzwyczaj wytworne. Co się zaś tyczy owego garnka, to dziś jeszcze mógłbym się założyć, że był on jedynym w całym obozie. Posiliwszy się dostatecznie, rozciągnąłem się znowu na ziemi, podłożyłem sobie koc pod głowę i oddałem się rozmysłaniom, które spędziły mi sen z powiek. Toteż zdołałem zauważyć, że nakarmiono także mego konia oraz że dwaj ludzie chodzili cicho na straży dokola mojej chaty. Wreszcie ogień się wypalił, a wkrótce potem zasnąłem. Stałem wprawdzie (a raczej leżałem!) w obliczu ważnych wypadków, ale nie przespana noc na nic by mi się nie przydała. Dopiero rano zbudziło mnie jakieś chrząkanie. Gdy otworzyłem oczy, ujrzałem znowu starą Indiankę. Roznieciwszy ogień, postawiła nad nim znany mi już garnek. Starucha pełniła swoje obowiązki w milczeniu, nie rzuciwszy nawet okiem na mnie, ja zaś nie miałem powodu skarżyć się na tę obojętność. Spożywszy śniadanie z niemniejszym apetytem jak wczorajszą wieczerczę, postanowiłem wyjść przed namiot. Zaledwie jednak wychyliłem głowę przez drzwi, skoczył ku mnie jeden ze strażników z włócznią, jak gdyby chciał mnie na nią nadziać. Nie mogłem na to oczywiście pozwolić, jeśli nie chciałem raz na zawsze utracić swojej powagi w oczach moich gospodarzy! Ująłem przeto włócznię oburącz tuż przy grocie, odechnąłem ją od siebie, a potem znowu przyciągnąłem tak nagle, że czerwony wojownik nie zdołał jej utrzymać, lecz puścił ją i padł jak długi tuż pod moje stopy. – Uff! – ryknął zrywając się i chwytając za noż. – Uff! – powtórzyłem ja także, dobijając nożem, a lewą ręką wrzucając włócznię do namiotu. – Niech mi blada twarz odda włócznię! — Niech ją sobie czerwonoskóry sam weźmie! Z miny jego poznalem, że mu się moja rada nie wydała ani bezpieczna, ani dobra, wnet jednak otrzymał pomoc w osobie drugiego strażnika, który tymczasem obszedł namiot dokola i rozkazał szorstko: – Niech biały mąż wejdzie do środka! On także przysunął mi włócznię tak blisko do twarzy, że nie mogłem się oprzeć pokusie, by nie powtórzyć z nim wykonanego poprzednio szczęśliwie eksperymentu. W jednej chwili leżał on w tym samym miejscu, co pierwszy strażnik, a włócznia jego wpadła również do namiotu. Ale tego było im już za wiele. Wydali okrzyk, który poruszył cały obóz. Naprzeciwko mego namiotu stał większy od Innych wigwam, a o ścianę jego oparte były trzy tarcze. Na krzyż straży rozchylono zasłony, a z namiotu wyjrzała Ciemna głowa dziewczęca, zapewne, aby zbadać przyczynę hałasu. Na małą chwilę spoczęła na mnie para czarnych, ognistych oczu i główka znowu zniknęła. W dwie sekundy potem wyszli ku nam z namiotu czterej wodzowie. Na rozkazujące skimienie To-kej-chuna strażnicy odstąpili na bok. – Co blada twarz robi tutaj przed namiotem? – Czy dobrze słyszę? Mój czerwony brat chciał pewnie zapytać, co ci dwaj czerwoni wojownicy mają tutaj do czynienia! – Uważają, żeby bladiej twarzy nie stało się nic złego, i dlatego niech biały mąż pozostanie lepiej w swojej chacie! – Czy w orszaku To-kej-chuna znajdują się tak żli ludzie, czy też rozkaz jego znaczy tak mało, że musi aż strażą otaczać swego gościa? Old Shatterhand nie potrzebuje opieki, gdyż potrafi sam roztrzaskać pięścią każdego, kto by konał przeciwko niemu coś złego lub myślał o kłamstwie. Moi czerwoni bracia mogą spokojnie wrócić do swego wigwamu, ja zaś obejrzę wieś, a potem przyjdę z nimi pomówić. Wstąpiłem na powrót do chaty, aby zabrać z sobą strzelby, których oczywiście nie mogłem im zostawić, kiedy jednak znówu chciałem wyjść na dwór, najechał się przede mną tuzin włóczni. A więc niewola! Czy miałem się bronić, czy też nie? Po krótkim namysle podszedłem ku tylnej ścianie namiotu, uderzyłem w nią tomahawkiem i wyrąbałem w twardej skórze otwór, przez który mogłem się wydostać. Kiedy się ukazałem po przeciwnej stronie namiotu, ujrzałem przed sobą osłupiałe twarze, po czym podniósł się taki ryk, jak gdyby tysiąc niedźwiedzi spuszczono z łańcuchów. Wodzowie, którzy wrócili już do swego namiotu, wyszli ze mną z pośpiechem, mało liczącym z ich zwyczajną godnością, i przecisnęli się przez wojowników ku mnie, jak gdyby chcieli mnie pojmać. O zbrojnej obronie trudno było myśleć, bo byłbym sam zgubiony, a moi towarzysze razem ze mną. Wyjąłem więc z kieszeni lunetę, rozdzieliłem ją na dwie części i wymierzyłem je ku nim groźnie. – Stać, bo zginą wszyscy synowie Komanczów! Odskoczyli istotnie, gdyż nie znając przyrządu o tym wyglądzie, nie wiedzieli, jakie skutki mogło wywołać jego użycie. – Co biały człowiek chce zrobić? – zapytał To-kej-chun. – Czemu nie siedzi w wigwamie? – Old Shatterhand jest wielkim czarownikiem u bladych twarzy – odrzekłem. – On pokaże czerwonym mężom, że potrafi zabić wszystkie dusze Komanczów. Schowałem lunetę na powrót i wziąłem do ręki sztucer Henry’ego. – Niechaj czerwoni mężowie popatrzą na ten pal, tam przed namiotem! Wskazałem na tykę, stojącą przed jednym z dalszych namiotów, po czym podniosłem strzelbę i wypaliłem; kula przedziurawiła górny koniec tyki, a dokola dał się słyszeć pomruk uznania. Wiadomo, że dziki ceni odwagę i zręczność nawet u największego swego wroga. Przy drugim strzałe kula wcisnęła się o cal niżżej pod pierwszą, a trzecia w tym samym oddaleniu pod drugą. Tym razem nie usłyszałem jednak pochwały, gdyż Indianie znali tylko dwururki, a nie mieli pojęcia o własnościach wielostrzałowego sztucera. Po czwartym strzałe cały tłum stał bez ruchu, po piątym, szóstym i siódmym zdumienie wzmogło się jeszcze bardziej, a potem przeszło w przerażenie, widoczne na wszystkich twarzach. Ja zaś powiesiłem spokojnie strzelbę na ramieniu i rzekłem: – Czy czerwoni mężowie widzą teraz, że Old Shatterhand jest wielkim czarownikiem? Kto by mu wyrządził coś złego, musiałby umrzeć. Howgh! Po tych słowach przeszedłem przez tłum i nikt już nie próbował mnie zatrzymać. Po obu stronach ulicy, utworzonej przez dwa szeregi namiotów, stały przed ich drzwiami niewiasty i dziewczęta, wytrzeszczając na mnie oczy jak na jakąś wyższą istotę. Byłem zadowolony z wrażenia, jakie wywarła na nich ta niewinnna blaga. Przed jednym z najbliższych namiotów stała straż, co dowodziło, że znajdował się tam więzień. Kto to mógł być? Namyślałem się, czy zapytać o to strażnika, kiedy z wnętrza zabrzmiał dobrze mi znany głos: – Massa, och, ach, wypuśćcie Murzyn Bob! Indian zlapać Bob, zabić i zjeść! Na te słowa podszedłem do namiotu, otworzyłem drzwi i wpuściłem Murzyna. Straż była tak przerażona, że nie próbowała stawiać mi oporu, a także wśród idących za mną dzikich nie podniosły się żadne głosy sprzeciwu. – Czy wsadzono cię tu zaraz, gdy przyszliśmy do obozu? – zapytałem czarnego. – Tak, massa. Indian zdjął Bob z konia i zaprowadzić do chaty, tam Bob siedzieć do teraz. – W takim razie nie masz pojęcia, gdzie może być twój massa Bernard? – Bob nic nie wiedzieć i nie słyszeć o massa Bern. – Chodź i trzymaj się tuż za mną. Zaledwie minęliśmy kilka dalszych namiotów, gdy spotkaliśmy znów owych czterech wodzów w liczonym towarzystwie. Wyprzedzili nas oni ostrożnie poza namiotami, aby mi przeszkodzić w przechadzce. Położyłem więc rękę na kolbie sztucera, lecz To-kej-chun dał mi z daleka znak ręką, że nie zbliża się we wrogich zamiarach. Wobec tego stanąłem i zaczekałem na niego. – Dokąd się mój biały brat wybiera? Niechaj przyjdzie na miejsce narady, gdzie pomówią z nim wodzowie Komanczów! Dotychczas byłem dla To-kej-chuna „białym mężem” albo „bladą twarzą”, teraz nazwał mnie swoim „białym bratem”. Ta zmiana wskazywała, że szacunek Indian wobec mojej osoby zwiększył się w wysokim stopniu. – Czy moi czerwoni bracia zapalą ze mną fajkę pokoju? – Najpierw pomówią z nim, a jeśli słowa jego będą dobre, stanie się on synem Komanczów. – To niechaj czerwoni bracia zaprowadzą Old Shatterhanda na miejsce narady. Ruszyliśmy znów z powrotem i przeszliśmy obok mojego namiotu. Nieco dalej ujrzałem Tony Sans-eara przywiązaną do pala, obok niej zaś konie Winnetou i Bernarda. Jeńców jednak w pobliżu nie było, gdyż, musiałbym zauważyć wartę. Wkrótce przybyliśmy na miejsce, gdzie rząd namiotów rozszerzał się i tworzył prawie kolisty plac, otoczony kilku szeregami Indian. Tam zapewne miała się odbyć narada. Wodzowie podeszli ku środkowi placu i usiedli, a pewna część dzikich, widocznie z jakiegoś tam powodu uprzywilejowanych, usadowiła się półkolem naprzeciwko nich. Ja nie myśląc wiele usiadłem także i dałem znak Bobowi, żeby uczynił to samo. Postępowanie moje nie spodobało się jednak wodzom. – Czemu biały mąż siada, gdy ma się odbyć sąd nad nim? – spytał To-kej-chun. Na to ja zrobiłem ręką ruch lekceważenia i odpowiedziałem: – A czemu czerwoni mężowie siadają, kiedy Old Shatterhand chce ich sądzić? Jakkolwiek twarze ich były nieruchome, to jednak zauważyłem, że zaskoczyły ich moje słowa. – Język białego męża jest żartobliwy. Pozwalamy białemu mężowi siedzieć. Ale dlaczego uwalnia on czarnego męża i sprowadza go na naradę? Czy biały mąż nie wie, że Murzynowi nie wolno siedzieć przy czerwonym mężu? – Ten Murzyn jest moim służącym. Gdy każe mu usiąść, posłucha mnie, chociażby tysiąc wodzów patrzyło na to z niechęcią. Ale ja jestem już gotów. Narada może się zacząć! Ratunek swój widziałem tylko w takim zuchwałym sposobie postępowania – unikałem jednak oczywistej wyraźnej obrady. Czułem, że tylko zuchwałstwem wzbudzę w Indianach poszanowanie dla siebie, gdy tymczasem bierne posłuszeństwo mogłoby mnie przyprawić jedynie o zgubę. To-kej-chun zapalił fajkę i podał ją siedzącym dokola Indianom, tylko mnie pominał przy tej ceremonii. Potem podniósł się i zaczął mówić. Wobec obcych Indianie są nadzwyczaj milczący, wówczas jednak, gdy chodzi o to, by dobrze przemówić, wykazują wymowność, nie ustępującą w niczym gadatliwości panującej na europejskich zgromadzeniach. Są między nimi wodzowie, słynni szeroko z krasomówstwa, którzy zabierają się do dzieła z taką samą retoryczną zręcznością jak wielcy mówcy cywilizowanych narodów w dawnych i nowych czasach. Ich kwiecieisty język przypomina wtedy bardzo sposób wyrażania się ludów wschodnich. To-kej-chun rozpoczął zwykłym wstępnem, czyli oskarżeniem skierowanym przeciwko całej rasie bladych twarzy. – Niechaj biały mąż słucha, gdyż przemówi wódz Komanczów, To-kej-chun! Ubiegło już wiele słońc od czasu, kiedy czerwoni mężowie mieszkali sami na ziemi pomiedzy obydwiemia Wielkimi Wodami. Budowali oni miasta, sadzili drzewa i polowali na bizony. Do nich należał blask słońca i deszcz, do nich rzeki i jeziora, do nich lasy, góry i wszystkie sawanny wielkiego kraju. Mieli oni żony i córki, braci i synów, byli bardzo szczęśliwi. Wtem zjawiły się blade twarze, których skóra jest jako śnieg, lecz serce jako sadza. Przyszli w liczbie niewielkiej, a czerwoni mężowie przyjęli ich do swoich wigwamów. Oni jednak przywieźli z sobą broń ognistą i wodę ognistą, sprowadzili innych bogów i innych kapłanów, przynieśli zdradzę, choroby i śmierć. Przybywało ich coraz to więcej przez Wielką Wodę. Języki ich były fałszywe, a noże ostre. Czerwoni mężowie wierzyli im, a za to byli oszukiwani. Musieli im oddać kraj, w którym leżały groby ich ojców, wypełdzano ich z wigwamów i myśliwskich ostępów, a kiedy się broniли, zabijano ich bez milosierdzia. Blade twarze, chcąc zwyciężyć czerwonych, siali niezgodę wśród ich plemion, które giną teraz jak kujoty w pustyni. Niech na nich spadnie przekleństwo po tylekróć, ile jest gwiazd na niebie, ile liści na drzewach w lesie! Głośne wyrazy zadowolenia nagrodziły ten okrzyk wodza. Mówił on tak donośnie, że wszyscy dokoła mogli go wyraźnie usłyszeć. – Jedna z tych bladych twarzy – ciągnął dalej – przybyła do chat Komanczów. Ten biały ma skórę kląmców i język zdrajców. Ale czerwoni wojownicy posłuchają jego słów i osądzą go sprawiedliwie. Niechaj zabierze głos! To-kej-chun usiadł, a po nim wstawali inni wodzowie jeden po drugim, przemawiali podobnie, a kończyli swe oskarżenia białej rasy wezwaniem, żebym się usprawiedliwić. Ja zaś podczas tych mów wydobyłem szkicownik i starałem się narysować siedzących przede mną wodzów wraz ze stojącymi na dalszym planie wojownikami i namiotami. Po czwartej przemowie To-kej-chun skinął na mnie ręką, pytając: – Co robi biały mąż, gdy wodzowie Komanczów przemawiają? Wydarłem kartkę i podałem mu. – Niechaj wielki wódz Rakurojów sam zobaczy, co robiłem! – Uff! – zawołał głośno, rzuciwszy okiem na kartkę. – Uff, uff, uff! – dało się słyszeć jeszcze po trzykróć, gdy trzej inni wodzowie spostrzegli rysunek. – To są jakieś czary – rzekł To-kej-chun. – Biała człowiek zakliną dusze Komanczów na tej białej skórze. Tu jest To-kej-chun, tutaj jego trzej bracia, a tam wojownicy i namioty. Co blada twarz z tym uczyni? – Czerwony mąż zaraz to zobaczy! Wziąłem kartkę z jego ręki i pozwoliłem popatrzeć na nią stojącym za nim wojownikom. Potem zmiłem ją na kulkę i włożyłem do lufy. – To-kej-chunie, sam powiedziałeś, że zakląłem dusze wasze na tym papierze, a teraz oto tkwią one w lufie mej strzelby. Czy mam je wystrzelić w powietrze, żeby je wszystkie wichry rozniosły, tak aby nigdy nie dotarły do wiecznych ostępów? Ten figiel wywołał o wiele silniejsze wrażenie, niż się spodziewałem. Wszyscy czterej wodzowie zerwali się z ziemi, a dokoła zabrzmiał wielki okrzyk zgrozy. Starając się ich uspokoić, odezwalem się w te słowa: – Niechaj czerwoni mężowie usiądą i zapalą ze mną fajkę pokoju. Skoro staną się moimi braćmi, oddam im z powrotem ich dusze. Wodzowie usiedli znówu czym prędzej, a To-kej-chun pochwycił za swoją fajkę. Wtem wpadł na pomysł, za pomocą którego mogłem jeszcze bardziej zmienić ich wrogie usposobienie na pokojowe. Oto jeden z wodzów miał na bluzie myśliwskiej jako szczególną ozdobę dwa mosiężne guziki wielkości talara. Podszedłem więc do niego i poprosiłem, żeby mi pożyczył na chwilę tej ozdoby, zapewniając, że otrzyma ją zaraz z powrotem. Nie czekając jednak na jego odpowiedź, oderwałem guziki i cofnałem się o kilka kroków, zanim zdążył temu przeszkodzić. — Moi czerwoni bracia widzą tu, w moich palcach, te dwa guziki, po jednym w każdej ręce. Niechaj dobrze uważają! Udałem, że rzuciłem oba guziki w powietrze i pokazałem im próżne ręce. — Niechaj moi bracia popatrzą! Gdzie są guziki? — Nie ma ich! — zawołał właściciel z wzrastającym gniewem. — Poleciały w górę ku słońcu. Niechaj je mój czerwony brat stamtąd zestrzeli! — Tego nie dokaże żaden biały ani czerwony mężczyzna, ani nawet czarodziej! — A ja to zrobię! Niechaj czerwoni bracia uważają, gdy guziki będą spadały! Ponieważ w mojej strzelbie tkwiła kartka z rysunkiem przedstawiającym wodzów, przeto wziąłem do tego starą dwururkę, leżącą obok To-kej-chuna, wymierzyłem prosto w górę i wypaliłem. W kilka sekund potem coś twardego uderzyło o ziemię tuż przed nami. Właściciel guzika przyskoczył i wydobył go nożem z ziemi. — Uff, to mój guzik! Kiedy wszyscy przypatrzywali się guzikowi, który w dziwny sposób spadł ze słońca, włożyłem drugi guzik do wylotu lufty i podniosłem strzelbę. Huknął strzał, a każdy z obecnych spojrzał w górę. Wtem Bob wrzasnął przerazliwie, zerwał się z ziemi i zaczął się pocierać po ramieniu. — Och, ach, massa mnie trafię, strzelić w ramię czarny Bob! Guzik uderzył rzeczywiście o jego ramię, a teraz leżał obok niego na ziemi. Wódz podniósł go i schował prędko oba odzyskane klejnoty, przy czym zrobił taką minę, jak gdyby postanowił nigdy już nie pozwolić na rzucanie ich do słońca. Ta mała sztuczka wywarła nadzwyczajne wrażenie. Wszyscy nie mogli wyjść z zadziwienia, że rzuciłem guzik na słońce, a potem zestrzeliłem go stamtąd. Guziki były istotnie w górze, w przeciwnym bowiem razie jeden z nich nie wbiłby się tak mocno w ziemię, a drugi nie nabiłby Bobowi sińca. Wodzowie siedzieli cicho, nie wiedząc widocznie, jak się wobec tego zachować, a ich otoczenie z ciekawością czekało na to, co nastąpi dalej. To ich zaciękiejanie postanowiłem zaspokoić w sposób trochę niebezpieczny. Obok To-kej-chuna leżała jeszcze fajka i skórzany worek z tytoniem, pomieszany, jak zwykle u Indian, z liśćmi konopi. Wziąłem tę fajkę, napełniłem tytoniem i trzymając w ręce, w postawie możliwie najdumniejszej, tak zacząłem mówić: — Moi czerwoni bracia wierzą w Wielkiego Ducha i mają słuszność, a ich Manitou jest także moim Manitou. On jest panem nieba i ziemi, ojcem wszystkich narodów i chce, żeby wszyscy ludzie żyli z sobą w pokoju i zgodzie. Czerwonych mężczyzn jest tylu, ile źdźbł trawy pomiędzy tymi namiotami; bladé twarze zaś dorównują liczba ilości źdźbł wszystkich prerií i sawannów. Biali przybyli tu przez Wielką Wodę i wypędzili czerwonoskórych z ich myśliwskich ostępów. Niewątpliwie źle zrobili, ale czerwoni mężczyźni żywią nienawiść względem wszystkich bladych twarzy. Czy czerwoni mężczyźni nie wiedzą, że jest dużo narodów bladych twarzy i że nie wszystkie usuwały czerwonych wojowników z ich siedzib? Czy Komancze chcą popełnić tę niesprawiedliwość i potępić niewinnych razem z winnymi? Old Shatterhand nie należy do tych, którzy by czerwonym wojownikom uczynili kiedykolwiek coś złego. Niechaj moi czerwoni bracia przypatrzą się Old Shatterhandowi, który stoi przed wami! Czy widzą u jego pasa jaki skalp czerwonego męża? Czy znajdą na jego włóczni, jego spodniach i mokasynach włosy swoich braci? Kto może powiedzieć, że on zanurzył rękę w krwi czerwonych ludzi? Old Shatterhand leżał w lesie ze swoimi przyjaciółmi, kiedy wojownicy Rakurojów palili fajkę pokoju z dwoma jego wrogami, a mimo to ani jeden włos nie spadł im z głowy. On pojmał Ma-rama, syna wielkiego wodza, To-kej-chuna, jednak nie zabił go, lecz zwrócił mu jego broń i zaprowadził go do wigwamu ojca. Mogąc pozbawić życia sześciu wojowników Rakurrojów, nie wyrządził im nic złego, przywiązał tylko do drzewa jednego z nich, ażeby jego bracia mogli go znaleźć i odwiązać. Czy nie mógł on pójść za wojownikami, którzy udali się w góry, zadać śmierć wielu z nich i znieważyć grobowiec wielkiego wodza? Czy nie strzelał do owych bładych twarzy, które zamordowały straże Komanczów i umknęły ze złotem? Wszak Old Shatterhand trzyma w lufie dusze Komanczów, a mimo to nie chce ich zgubić; może wszystkie ich święte worki z lekami rzucić na słońce, żeby już więcej nie spadły, a mimo to pragnie zostać bratem Rakurrojów i wypalić z nimi fajkę pokoju. Wodzowie Komanczów są mężni, mądrzy i sprawiedliwi. Kto w to nie uwierzy, tego Old Shatterhand zabije rurą, z której wylatuje tysiąc kul. Na znak tej gotowości zje teraz z nimi dym pokoju. Zapaliłem fajkę, pociągnąłem dymu i wydmuchnąłem go dwa razy ku niebu i ziemi, potem na cztery strony świata i z kolei podałem fajkę To-kej-chunowi. Na szczęście udało mi się rzeczywiście moją przemowę oszołomić go, bo wziął fajkę, pociągnął z niej sześć razy i podał ją dalej. Ostatni wódz zwrócił mi ją, po czym usiadłem znów, lecz tym razem już w środku, pomiędzy nimi. – Czy mój biały brat odda nam teraz nasze dusze? – zapytał jeden z wodzów. Musiałem odpowiedzieć bardzo ostrożnie. – Czy jestem już pośród czerwonych mężczyzn jako syn Komanczów? – Old Shatterhand jest naszym bratem. Dostanie dla siebie chatę i będzie mógł czynić, co mu się spodoba. – Która chatę mi odstąpić? – Old Shatterhand jest wielkim wojownikiem, otrzyma więc namiot, który sam sobie wybierze. – W takim razie niechaj moi czerwoni bracia pójdą ze mną, ażebym w tym celu mógł się przypatrzyć namiotom. Wodzowie spełnili ochoczo moje życzenie. Poszedłem więc wzdłuż rzędu namiotów, aż do tego, przy którym stało czterech wartowników. Tam, przyłożyszy ręce do ust, zawyłem jak kujot, na co dała się słyszeć z wnętrza namiotu taka sama odpowiedź. Wtedy skoczyłem ku drzwiom i zawołałem: – Tu będzie mieszkanie Old Shatterhanda! Wodzowie spojrzeni na siebie w najwyższym zdumieniu, gdyż nie przypuszczali, że mój wybór padnie właśnie na ten namiot, chociaż to można było łatwo przewidzieć. – Tego namiotu mój brat nie dostanie. – Dlaczego? – On należy do nieprzyjaciół Komanczów. – Kto są ci nieprzyjaciele? – Dwaj biali mężczyźni i jeden czerwonoskóry. – Jak się nazywają ci ludzie? – Czerwonoskórym jest Winnetou, wódz Apaczów, a jednym z białych Sans-ear, zabójca Indian. Ta odpowiedź ogromnie mnie zastanowiła, gdyż wynikało z niej, iż Komancze nie wieǳieli wcale o tym, że ja byłem towarzyszem pojmanych. Wprawdzie ja sam nie wspomniałem o tym Ma-ramowi ani słowem, ale Patrick niewątpliwie musiał ich o tym uwiadomić. – Old Shatterhand chce zobaczyć tych ludzi! Z tymi słowy wszedłem do środka namiotu, a wodzowie niezwłocznie poszli w moje ślady. Jeńcy leżeli na ziemi z powiązanymi rękami i nogami, przymocowani do tyk namiotowych. Poznali mnie oczywicie, ale nie rzekli ani słowa i żaden z nich nie okazał nawet odrobiny zadowolenia, jakie musiało im sprawić moje zjawienie się. – Co ci ludzie zawińli? – zapytałem. – Zabili wojowników Komanczów. – Czy mój czerwony brat widział to na własne oczy? – Wiedzą o tym wojownicy Rakurrojów! – Wojownicy Rakurrojów będą musieli tego dowieść. Ten namiot należy do mnie, a ci trzej ludzie są przeto moimi gośćmi! Dobyłem noża, aby rozciąć jeńcom więzy, gdy wtenczas jeden z wodzów ujął mnie za ramię. – Ci ludzie muszą umrzeć! Mój biały brat nie może ich uważać za swoich gości! – Kto mi tego zabroni? – Czterej wodzowie Rakurrojów! – Niech się osmiał! Po tej groźbie stanąłem pomiędzy nimi a jeńcami, a potem zwróciłem się do Murzyna, który wszedł za wodzami do namiotu: – Bobie, porozcinaj sznury, najpierw Winnetou! Murzyn podkradł się już tymczasem do swego pana, ale posłuchał mnie, zrozumiawszy również, że w tej chwili Winnetou może się bardziej przydać niż Bernard. – Niech czarny człowiek schowa swój noż! – zawołał ten sam wódz, lecz Winnetou był już wolny od więzów. – Uff! – wrzasnął wódz widząc, że zlekceważono jego rozkaz, i chciał rzucić się na Boba, który kleczał już nad Samem. W tej chwili zastąpiłem mu drogę, on zaś dobył noża i ugodził mnie, na szczęście, tylko w ramię, gdyż zdążyłem odskoczyć w bok. Indianin nie miał już czasu własnoręcznie wyjąć noża z rany, gdyż powaliłem go pięścią na ziemię – najpierw jego, potem jego sąsiada, wreszcie porwałem za gardło trzeciego. Winnetou pomimo opuchłych od więzów rąk chwycił To-kej-chuna. Zabrzmiało tylko to pierwsze jedno jedyne „uff!” Na dworze stali indiańscy wartownicy, lecz mimo to w dwie minuty byliśmy już panami chaty, a wodzowie leżeli na ziemi związaní i zakneblowani. – Wielkie nieba! To się nazywa pomoc! – rzekł Sam rozacierając sobie członki znieruchomiałe wskutek bólu i zatamowania krwi. – Charley, jak tego dokazałeś, na przykład? – Później wam to wyjaśnię, a teraz uzbrójcie się przede wszystkim. Ci czterej mają dość broni na sobie. Na wszelki wypadek otworzyłem także moją ładownicę i nabilem sztucer na nowo. Podczas tego wy tłumaczyłem przyjaciołom mój plan, który polegał na natychmiastowym unieszkodliwieniu czterech wodzów, gdyby Komancze povażyli się nas zaatakować. Potem wyszedłem z chaty. Straże odsunęły się nieco z uszanowania dla wodzów. Opodal stała znaczna ilość Komanczów, którzy podeeszli pod chatę za wodzami ciekawi dalszego przebiegu przygody. Zwróciłem się najpierw do wartowników: – Czy moi bracia słyszeli, że zostałem bratem Komanczów? Zapytani spuścili oczy na znak potwierdzenia. – Niechaj tedy czerwoni wojownicy dobrze pilnują namiotu i nie pozwolą wejść nikomu, dopóki wodzowie nie rozkażą inaczej. Potem zwróciłem się do pozostałych: – Niechaj moi bracia zwolnią wszystkich na miejsce, gdzie się zwykle odbywają narady. Komancze rozproszyli się, ja zaś udałem się również na oznaczone miejsce. Kto nie zna zwyczajów Indian, ten zapewne osądziłby moje zachowanie jako zbyt ryzykowne, ale nie miałby słuszności. Indianie nie są bynajmniej tymi „dzikimi”, za jakich się ich uważa. Mają oni swoje niewzruszone prawa i obyczaje. Kto umie je wykorzystać, nie naraża się znowu na tak wielkie niebezpieczeństwo. W tym wypadku zresztą szło o życie lub śmierć, niczego więcej zatem aniżeli życia nie mogłem wystawić na szwank, przez najgorsze nawet zuchwałstwo. Po drodze udało mi się zatrzeć ślady lekkiego skałeczenia mego ramienia, po czym usiadłem tam, gdzie przedtem siedziałem. W dziesięć minut cały plac zapęlił się wojownikami. W środku pozostało wolne miejsce, gdzie usiadła się starszyzna, która już uprzednio tam siedziała. Zwykle takiemu zgromadzeniu towarzyszy wielki zgiełk, teraz jednak nie padło ani jedno słowo. Wszyscy przyszli poważnie i cicho, wyszukali sobie miejsca i stali potem bez ruchu jak posągi, czekając na to, co miało nastąpić. Skiniałem na starszyznę, żeby się do mnie zbliżyła. Wojownicy usiedli wokoło mnie ciasnym półkolem, wtedy zabrałem głos: — Old Shatterhand został bratem Komanczów. Moi bracia już o tym zapewne słyszeli. — Wiemy o tym — odrzekł jeden za wszystkich. — Miał on, jako wielki wojownik i wódz, otrzymać chatę, która się jemu spodoba, a on wybrał sobie namiot, w którym znajdowali się jeńcy. Czy ten namiot był już wtedy jego własnością? — Należał już do niego! — A mimo to zabroniono mu objąć go w posiadanie. Czy wodzowie Komanczów są kłamcami? Jeńcy zażądali ochrony od Old Shatterhanda! Czy mógł im tego odmówić? — Nie. — Wziął ich tedy w opiekę, mówiąc, że są jego gościćmi. Czy było mu wolno tak uczynić? — Miał do tego prawo i nawet obowiązek, ale nie może ich chronić wówczas, gdy będą mieli stanąć przed sądem. Wolno mu tylko bronić ich i umrzeć z nimi. — Ale może rozwiązać ich pęta, jeśli swoją osobą za nich zaręczy? — Oczywiście. — Old Shatterhand uczynił więc tylko to, do czego miał prawo, a mimo to jeden z waszych wodzów chciał go zabić. Nóż ugodził go jednak tylko w ramię. Jak wolno postąpić Komanczowi, jeśli drugi człowiek zechce go pozbawić życia we własnym jego namiocie? — Wolno mu zabić go. — I wszystkich, którzy chcą pomóc mordercy? — Wszystkich! — Moi bracia są mądrzy i sprawiedliwi. Czterej wodzowie Rakurrojów usiłowali mnie zabić, lecz ja darowałem im życie. Grzmotnąłem nimi tylko o ziemię. Teraz leżą związani w mojej chacie, a goście moi stoją przy nich na straży. Krew za krew, łaska za łaskę! Żadam uwolnienia moich gości w zamian za wolność dla tych, którzy mnie zdradziecko napadli. Niech się moi bracia naradzą, a ja zaczekam. Ostrzegam jednak, żeby moi bracia zostawili w spokoju moich gości, gdyż oni zabiją wodzów, jeśli wejdzie do chaty kto inny niż Old Shatterhand. Ani jednym rysem twarzy nie okazali Komancze wstrząsającego wrażenia, jakie musiała na nich wywarzyć ta przemowa. Cofnąłem się od nich tak daleko, żeby nie słyszeć ich narad. Na skinienie przywódców zbliżyło się kilku ludzi, którzy z kolei, jak się zdawało, powiadomieni o stanie rzeczy donieśli o tym reszcie zgromadzonych na placu. Ta wiadomość wywołała pewien ruch w zebraniu, ale mnie przy tym nic nie groziło. Potem nastąpiła bardzo długa narada, wreszcie wstali trzej Indianie i zbliżyli się do mnie. — Czy nasz biały brat trzyma w swej chacie w niewoli wodzów Rakurrojów? — Tak jest. — On wyda ich wojownikom Komanczów, gdyż ma się nad nimi odbyć sąd. — Moi bracia zapominają, że wojownicy nie mogą nigdy sądzić swojego wodza, chyba gdyby się okazał tchórzem w walce. Wodzowie Rakurrojów napadli w złych zamiarach Old Shatterhanda, znajdują się w jego wigwamie i tylko on może ich ukarać. — A co z nimi uczyni? — Zabije ich, jeśli nie uzyska uwolnienia swoich gości. – Czy Old Shatterhand zna tych ludzi, których uważa za swoich gości? – Nawet bardzo dobrze. – To Sans-ear, zabójca Indian. – Czy moi bracia widzieli, żeby pozbawił życia któregoś z Komanczów? – A Winnetou, który setki Komanczów wysłał do wieczystych ostępów Wielkiego Ducha? – Czy który z Rakurrojów zginął z jego ręki? – Zaiste, nie. A kto jest ten trzeci? – Człowiek z północy, który nigdy nie wyrządził krzywdy żadnemu synowi czerwonej kobiety. – Jeśli mój brat zabije wodzów, to zginie także sam razem ze swoimi gośćmi! – Moi bracia żartują! Kto chce zabić Old Shatterhanda? Czyż on nie ma dusz Komanczów w swojej strzelbie? Czerwoni znaleźli się w kłopocie i musieli się namyślić. Nie mogli przecież wydać nam na pastwę swoich wodzów! – Niech mój brat zaczeka, dopóki nie wrócimy. Oddali się i narada zaczęła się na nowo. O ile zdołałem dostrzec, to nie zauważyłem w żadnej twarzy ślady nienawiści lub wściekłości na mnie. Broniłem się odważnie i ufiałem im, nie było więc to dla nich wstydem, że prowadzili ze mną układy. Nie minęło pół godziny, gdy przyszli do mnie znowu trzej wysłańcy i oświadczyli: – Dajemy wolność Old Shatterhandowi i jego gościom na czwartą część słońca! Wpadli więc na stary indiański pomysł sprawienia sobie szczególnej przyjemności: wypuścićwszy pojmanych, chcieli urządzić potem na nich zajmujące połowanie. Było to z ich punktu, widzenia o tyle korzystne, że oddalali wszelkie niebezpieczeństwo od wodzów. Zostawili nam więc sześć godzin czasu. To było trochę za mało. Gdybysmy jednak wyruszyli przed wieczorem, termin ten rozcignałby się na całą noc, gdyż w ciemnościach nie mogliby nas ścigać. W naszym położeniu byłoby głupota, gdybym nie przyjął tych warunków. Musiałem to jednak uczynić z odpowiednią powściągliwością. – Old Shatterhand zgadza się na ten czas, jeśli goście jego otrzymają z powrotem broń, którą im odebrano. – Dostana ją. – I wszystko, co mieli z sobą? Słowem “wszystko” obejmowałem głównie skarby, które wiózł przy sobie Bernard, gdyż nie wiedziałem, czy mu je odebrane. – Wszystko! – Moich białych gości pojmano, chociaż nie zrobili Rakurrojom nic złego. Wodzowie zaś mają odzyskać wolność, mimo że usiłowali mnie zabić. To nierówna zamiana! – Czego więc nasz brat jeszcze żąda? – Za pchnięcie mnie nożem w ramię dażą wodzowie trzy konie, które ja sam sobie wybiórę. Zostawię im za to trzy nasze. – Mój brat jest mądry jak lis. Wie, że jego konie są zmęczone, ale stanie się wedle jego życzenia. Kiedy Old Shatterhand wypuści wodzów ze swojego wigwamu? – Gdy będzie odjeżdżał od czerwonych braci. – A wyda nam dusze, które tkwią w lufie jego strzelby? – Nie wystrzeli ich w powietrze. – Niechaj więc rusza, dokąd mu się podoba. Jest on wielkim wojownikiem i chytrym szakalem. Zmysły wodzów były widać przyćmieione, że palili z nim fajkę pokoju. Howgh! Tak skończył się targ i mogłem odejść. Stojący dokoła czerwonoskórzy przepuścili mnie nie stawiając przeszkód, ja zaś powoli, bez pośpiechu, udałem się do mojego wigwamu. Tam czekali na mnie towarzysze, oczywiście z wielką niecierpliwością. Gdy się zjawilem, poznali od razu, że dobrze pokierowałem sprawę. — No? — spytał Bernard, nie mogąc z ciekawości wytrzymać ani chwili dłużej. — Czy odebrano wam diamenty i papiery? — Nie. Dlaczego o to pytacie? — Gdyż musieliby wam je zwrócić. Mamy wolność na sześć godzin. — Wolność, massa! — zawołał Bob. — Być wolny Bob i massa Bern? Ale tylko sześć godzin, a potem Indian znów złapać massa Bern i Bob? — Well! — rzeki Sam. — To przechodzi nasze najśmielsze nadzieje. Wpadliśmy, na przykład, we wściekłe diablą historię. A co tam z Tony? — Otrzymasz ją i wszystko, co twoje. Reszta koni jest bardzo znużona. Jakkolwiek niechętnie wyrzekam się mego zacnego mustanga, to jednak ugodziłem się z nimi, że wybiorę sobie z koni wodzów trzy najlepsze. — Dobra nasza, Charley! — śmiał się Sam. — Sześć godzin czasu i pięć dobrych koni to wystarczy dla takich trzech starych wygów jak my. Sądzę bowiem, że nie wybierzesz chyba capów zamiast koni! Teraz musiałem im opowiedzieć, co przeżyłem od tego czasu, kiedyśmy się tak nagle i nieszczęśliwie rozstali, Nie skończyłem jeszcze, kiedy ze dworu zabrzmiało jakieś niewyraźne wołanie. Wyszedłszy zobaczyłem starą, która gotowała mi jedzenie. — Niechaj blada twarz idzie! — Dokąd? — Do Ma-rama. Było to szczególne poselstwo. Zawiadomiwszy o tym towarzyszy, udałem się do chaty położonej naprzeciwko mojego wczorajszego mieszkania. Stały przed nią dwa konie, a na jednym z nich siedział Ma-ram. — Niechaj mój brat wybierze sobie konie! A więc o to chodziło! Dosiadłszy konia, pojechałem z Ma-ramem na prerię, gdzie znajdowała się znaczna ilość spędzanych koni. Młody Indianin zaprowadził mnie wprost do karego ogiera i rzeki: — To najlepszy koń Rakurrojów. Ma-ram otrzymał go od ojca i darowuje go Old Shatterhandowi za to, że mu nie zabrał skalpu. Ten bogaty, wspaniały wprost dar był dla mnie wielką niespodzianką. Na takim koniu nie podobna było mnie doścignąć. Oczywiście dar przyjąłem, a dla Bernarda i Boba wziąłem także dwa konie, z których mogli być zadowoleni. W drodze powrotnej Ma-ram zatrzymał się przed swoim namiotem. — Niech mój biały brat zsiądzie i wejdzie! Nie mogłem odrzucić tego zaproszenia, wstąpiłem więc do środka, gdzie skosztowałem kolacza przyrządzanego świetnie przez Indian. Gdy, pożegnawszy się, wyszedłem z chaty, zobaczyłem ciemnoooką dziewczynę, którą zauważyłem już rano, zajętą przy moich koniach. Pakowała nam żywność i pokraśniała, kiedy ją zaskoczyłem. — Kto jest ta córka Rakurrojów? — spytałem. — To Hi-la-dih$^{23}$, córka wodza To-kej-chuna. Ona prosi cię, żebyś przyjął to, co ci ofiarowuje, ponieważ oszczędziles jej brata Ma-rama. Podałem dziewczynie rękę, mówiąc: — Niechaj Manitou użyczy ci wiele szczęścia i wielu słońc, kwiecie sawannów. Twoje oko jest jasne, twe czoło czyste. Oby także twoje życie było tak niezamalone i czyste! Wskoczyłem na siodło i zaprowadziłem konie do przyjaciół. Wszyscy, a szczególnie Sam, wpadli w zachwyt na widok karego ogiera. $^{23}$ H i-l a-d i h (ind.) – Czyste Źródło – Charley! – rzekł Sans-ear, – On wart prawie tyle, co moja Tony, tylko że ona ma nieco krótszy ogon i dłuższe uszy. No, w porządku, ci czerwoni hultaje dali nam wszystko, czego nam brakowało. Ale już pewnie szósta godzina! Ruszajmy, a potem, na przykład, zobaczymy, czy nas dostaną po raz drugi. Wpakowaliśmy na konie to, cośmy jeszcze mieli zabrać, i uwolniliśmy z więzów naszych jenców. – Massa, teraz precz – upominał Bob – bardzo prędko precz, żeby Indian nie nadejść i nie zlapać massa Bern, Sam, Charley i Winnetou! Uwolnieni z więzów, wodzowie nie ruszyli się z miejsca, dopóki znajdowaliśmy się w na- miocie. Wreszcie dosiedliśmy koni i puściliśmy się w drogę. Ulica była pusta. Nie pokazał się ani jeden Indianin, chociaż z pewnością zawsze się nam przypatrywali. Wydawało mi się tylko, że w namiocie To-kej-chuna czworo oczu wyżerało przez szparę w zasłonie Sto serc oczekiwało z utęsknieniem pory, kiedy będzie można rozpocząć za nami pościg. Ale dwa ser- ca życzyły sobie, żeby się nam udało szczęśliwie umknąć! ROZDZIAŁ IV W KALIFORNII Drogą przez Rio Kolorado przebyliśmy szczęśliwie obszary Pahuta i zbliżaliśmy się do wschodnich odnóży gór Nevada, gdzie nad jeziorem Mona zamierzaliśmy zatrzymać się na kilkudniowy odpoczynek. Od kraju Komanczów aż do tych okolic jest dość daleko. Trzeba było przejechać przez nieskończone na pożór sawanny, niebotyczne góry, a potem rozległe płaszczyzny słonej pustyni. Choć w więc nasze konie i jeźdźcy byli bardzo silni, to przecież takie tarapaty nie pozostają bez wpływu ani na zwierzęta, ani na ludzi. Co zniewalało nas do odbycia tej dalekiej drogi, która prowadziła do Kalifornii? Po pierwsze, Bernard Marshall chciał odszukać tam swojego brata; po wtóre, przypuszczaliśmy, że obydwa Morganowie, utraciwszy tak nagle nad Rio Pecos całą swoją zdobycz, udali się również do tego kraju pełnego złota. Był słuszny powód do tego przypuszczenia. Kiedy wyjechaliśmy wówczas ze wsi Komanczów, nie przerywaliśmy jazdy przez cały wieczór i całą noc, a nazajutrz w południe ujrzaliśmy przed sobą Górna Sierra Guadelupe. Klacz Sans-eara i człapak Winnetou trzymały się doskonale, pomimo ogromnego wysiłku, a nowe nasze konie były tak wypoczęte, że nie potrzebowaliśmy się o nie obawiać. Udało się nam przejść przez góry Guadelupe, nie zauważysz ani śladu pościgu, a gdy w kilka dni potem przeprawiliśmy się przez Rio Grande, byliśmy już zupełnie bezpieczni. Na zachód od Rio Grande Kordyliery wysuwają z Sonory ku północy liczne odnogi wzgórz, do których dostaliśmy się bez szczególnych przygód. Tu jednak zdarzył się nam ważny wypadek. Odpoczywaliśmy raz około południa na górskiej przełęczy, a Winnetou czatował na skale ponad nami, skąd mógł objąć wzrokiem całą drogę przed nami i za nami. – Uff! – zawołał nagle owym gardłowym głosem, właściwym Indianom, położył się na skale i zsunął się szybko do nas. Pochwyciliśmy oczywicie natychmiast za broń i zerwaliśmy się z ziemi. – Co tam? – zapytał Marshall. – Czerwoni mężowie. – Dużo ich jest? – Tylu! Podniósł przy tym w górę pięć palców prawej ręki i trzy lewej. – Ośmiu? Z jakiego szczepu? – Winnetou nie mógł zobaczyć, ponieważ ci ludzie odłożyli wszelkie odznaki. – Czy znajdują się na wyprawie wojennej? – Nie mają na twarzy czerwonego i niebieskiego znaku, ale są uzbrojeni. – Jak daleko są jeszcze? – O czwartą część tego czasu, który bladé twarze nazywają godziną. Niech się moi bracia podzielą. Winnetou pójdzie z Sans-earem naprzód, a Marshall z czarnym mężem cofnie się wstecz, aby się ukryć między skalami. Mój brat Szarlil zostanie tutaj przy swoim koniu. Pozostałe cztery konie Winnetou wziął za cugle i zaprowadził za skały, gdzie nie można ich było zauważyć, po czym on i pozostali trzej towarzysze udali się na swoje stanowiska. Ja usiadłem zwrócony na poly w tym kierunku, z którego mieli nadejść czerwonoskórzy, a strzelba leżała koło mnie w pogotowiu. Upłynął zaledwie kwadrans, kiedy dał się słyszeć tętent. Udałem, że nic nie zauważyłem, ale mimo to wpatrywałem się spod oka w tych ośmiu Indian, którzy mnie już spostrzegli i zatrzymali swoje konie. Zamięniwszy z sobą kilka słów, zbliżyli się potem do mnie. Grunt był tutaj skalisty, śladów na nim nie było znać, więc przybyli nie mogli wiedzieć, że nie jestem sam. Wstałem spokojnie i wziąłem do ręki strzelbę, oni zaś stanęli o dziesięć kroków ode mnie, a pierwszy z nich zapytał: – Co blada twarz robi w tych górach? – Biały mąż spoczywa po długiej drodze. – Skąd przybywa? – Znad brzegów Rio Grande. – A dokąd zdąża? – Uff! – zawołał nagle drugi, – Wojownicy Komanczów widzieli tego białego męża nad wodą Pecos. Był tam razem z Ma-ramem i strzelał do bladych twarzy, które moi bracia ścigali. Ten Indianin zatem należał do owych pięciu Komanczów, którzy napadli na mnie, spowodowali ucieczkę Morganów, Nie poznałem go od razu, ponieważ miał wówczas wojsne barwy na twarzy. – Dokąd udała się potem blada twarz z Ma-ramem? – spytał dowódca po moim wyjaśnieniu. – Do wigwamów Komanczów. – Jak biały mąż spotkał się z Ma-ramem? – Pojmałem go w dolinie, w której został, gdy wojownicy Komanczów napadli na Winnetou, Sans-eara i leszcze jedną bladą twarz oraz Murzyna. Na tę odpowiedź przybysze pochwycili za noże. – Uff! – zawołał dowódca. – On schwytał Ma-rama! Gdzież była reszta czerwonych mężczyzn? – Nie uczyniłem im nic złego. Jednego z nich związałem, a czterej inni nie mieli oczu ani uszu, aby zobaczyć i usłyszeć, że zabrałem z sobą syna wodza. – Ale Ma-ram nie był związany, kiedyśmy go widzieli przy bladej twarzy – zauważył ten, który mówił poprzednio. – Uwolniłem go, ponieważ mi przyrzekł, że uda się ze mną spokojnie do wsi Komanczów. – Uff! Czego biały tam szukał? – Chciał wyswobodzić wodza Apaczów i Sans-eara. Wziąłem do niewoli czterech wodzów Rakurowców i wydałem ich w zamian za tamtych jeńców. Pozwolono mi z nimi odejść, a na ucieczkę dano mi czas czwartej części słońca. – I jeńcy uszli? – Tak jest. Bawiło mnie to, że wspominaniem tych zdarzeń pobudzałem ich do gniewu. – Wobec tego blada twarz musi umrzeć! Po tych słowach dowódca pochwycił swą strzelbę, jedyną, jaką Indianie mieli, gdyż towarzysze jego uzbrojeni byli tylko w łuki i strzały. – Czerwoni mężowie zginęliby, zanimby podnieśli swą broń, gdyż ja nie obawiam się ośmiu Indian. Ale wojownicy Komanczów nic mi nie zrobią, skoro im powiem, że mogą dzisiaj pochwycić Winnetou, Sans-eara i tamtych dwóch. – Uff! Gdzie? – Tutaj! – odpowiedziałem, wskazawszy na prawo i na lewo. – Tam stoi Winnetou z Sans-earem, a tu mąż biały i mąż czarny. Wymienieni wystapili o kilka kroków z tej i z tamtej strony i wymierzyli ze strzelb. Równocześnie ja odskoczyłem także o kilka kroków i wycelowałem do dowódcy Indian. – Czerwoni mężowie są naszymi jeńcami. Niech zsiądą z koni! – rozkazałem. Było ich o trzech więcej niż nas, ale my mieliśmy nad nimi przewagę pięciu strzelb. Uciekać oczywiście nie mogli, nie zdziwiłem się więc, gdy dowódca odjął rękę od strzelby i spytał: – Czy mój biały brat nie widzi, że czerwoni mężowie nie znajdują się na wojennej ścieżce? – A mimo to chcieli mnie zabić! Ale biały człowiek nie pożąda krwi czerwonoskórych. Niech moi bracia zsiądą z koni i zapalą z nami fajkę pokoju! Indianie nie posłuchali jednak od razu tego wezwania – mógł się za nim kryć podstęp. – Jak się nazywa mój biały brat? – zapytał dowódca. – Old Shatterhand. – Uff! W takim razie możemy zaufać jego słowa. Niech moi bracia zsiądą z koni! Dowódca wziął fajkę z siodła i usiadł przy mnie, a jego ludzie poszli za jego przykładem. Moi towarzysze przystąpili także i zajęli miejsca. Napchano fajkę tytoniem i puszczone ją dokoła, przy czym Bernard popełnił ten błąd, że podał ją także Winnetou, lecz ten jej nie przyjął, usprawiedliwiając się w ten sposób: – Wódz Apaczów siedzi obok Komanczów, ponieważ mój brat pragnie z nimi pokoju, lecz nie zapalił fajki z ich rąk. Niechaj oni rozmówią się z moimi białymi przyjaciółmi, gdy jednak skończą, niech się wystrzegają spotkania z Winnetou, gdyż on połączy ich z martwymi szakalami pustyni! Bernard powinien był to przewidzieć. Komancze udali, że tych słów nie dosłyszeli, ja zaś zwróciłem się do ich dowódcy: – Czy czerwoni mężowie ścigali obydwóch białych zdrajców? – Mój brat już słyszał! – I dopędzili ich? – Nie. Zdrajcy dostali się do kraju nieprzyjaciół Komanczów, skąd musieliśmy wrócić. – Jak mogli umknąć, nie mając koni? – Ukradli je Komanczom. – Ach! Czyż Komancze nie mają oczu, by zobaczyć złodzieja, ani uszu, by posłyszeć jego kroki? – Byli zgromadzeni dokoła mogiły wodza, a kiedy powrócili do koni, zostali straż już zabita i brak dwóch najlepszych wierzchowców. To była istotnie dla Morganów jedyna droga ocalenia, ale trzeba było nie lada zuchwałstwa, żeby zapuścić się w góry Komanczów i porwać konie, kiedy prześladowcy siedzieli im prawie na karkach. Ci zboje byli naprawdę odważnymi ludźmi, których, jako przeciwników, nie należało lekceważyć. Ale musieliśmy ich dostać w nasze ręce, choćbyśmy mieli ścigać ich dokoła ziemi! Toteż spotkanie z Komanczami było mi bardziej na rękę niż z kimkolwiek innym. Komanczowie zatrzymali się tylko na krótki odpoczynek. Przed ich odjazdem zapytałem: – Gdzie moi czerwoni bracia widzieli po raz ostatni ślad białych ludzi? – O dwa słońca stąd. Czy mój brat chce za nimi podążyć? – Tak. Gdy ich spotkamy, będą zgubieni. – Uff! Biały mąż mówi po myśli Komanczów. Niechaj więc jedzie ciągle na zachód, dopóki po upływie jednego słońca nie dostanie się do wielkiej doliny, która ciągnie się z południa ku północy. Tą doliną niech mój biały brat jedzie ku północy aż do miejsca, na którym było ognisko zdrajców, a potem niechaj przejedzie przez górę aż do wody płynącej na zachód i podąża wzdłuż niej. Na drodze napotka dwa razy popiół i miejsca po ogniskach bladych twarzy. Stamąd musieli zawrócić wojownicy Komanczów, ponieważ zaczynały się tam już obszary myśliwskie Nawajów. – Jak daleko od ściganych byli moi bracia, kiedy musieli zaprzestać pościgu? – Niespełna o pół słońca. Czerwoni wojownicy poszliby dalej za nimi, ale w dolinie zobaczyli wigwamy nieprzyjaciół, a tam naraziliby się na niechybna śmierć. – Wojownicy Komanczów mogą oświadczyć To-kej-chunowi i pozostałym trzem wodzom, że Winnetou, Sans-ear i Old Shatterhand dostaną w swe ręce obydwóch zdrajców. Ma-ram zaś niech zachowa w pamięci Old Shatterhanda, gdyż Old Shatterhand również go mile wspomina. – Czy Apacz Winnetou będzie ściagał Komanczów? – Nie. Wprawdzie jest on ich wrogiem, lecz Komancze wypalił fajkę pokoju z jego przyjaciółmi, dlatego on pozwoli im odejść. Dosiadłysz koni, Komancze odjechali swoją drogą, a my także ruszyliśmy w dalszą podróż. Oni nieśli na wschód wieść o spotkaniu z nami, my zaś zwróciliśmy się na zachód, teraz już pewni, że prędzej czy później dostaniemy Morganów w ręce. Po drodze znaleźliśmy wszystko tak, jak nam to opisali Komancze. Ponieważ Nawajowie żyli w przyjaźni z Apaczami, przeto mogliśmy zajechać do nich w towarzystwie Winnetou. Tu dowiedzieliśmy się, że zbiegowie zabawili tylko kilka godzin i pytali o najbliższe drogi do Kolorado. Wspominali także o jeziorze Mona. Choćż więc dzielilo nas od nich kilka dni drogi, ślady ich były tak wyraźne, że spodziewaliśmy się ich nareszcie dogonić. Skierowaliśmy się ku Sierra Nevada i jechaliśmy szeroką równiną, na której widniały liczne tropy bawołów. Pragneliśmy bardzo ubić choć jedno z tych zwierząt, gdyż od dawna spożywaliśmy już tylko suszone mięso; a jakkolwiek nasze zapasy mogły wystarczyć jeszcze na kilka dni, to przecież świeża połędwica lub udziec byłyby nie do pogardzenia. Z tego to powodu razem z Bernardem, który nie uczestniczył jeszcze nigdy w polowaniu na bawoły, zboczylem na prawo, gdzie wszelkiego rodzaju zarosła kazały się domyślać obecności wody i zwierzyny. Było to właśnie około południa, a w tym czasie spragniony bawół chętnie idzie chłodzić się do wody lub w jej pobliżu przeżuwa pożywienie. Nadzieja moja miała się istotnie spełnić, gdyż na widnokręgu wynurzyła się grupa złożona z czworga zwierząt. Ruszyliśmy tam natychmiast. Niestety, wiatr dął w tym samym kierunku, toteż bawoły wkrótce nas zwietrzyły. Musielismy więc puścić się pedem, a przy tej sposobności odznaczył się świetnie mój kary ogier, pędził bowiem z taką łatwością, jak gdybym miał przepisową wagę dżokeja. Koń Bernarda został daleko w tyle. Te wielkie zalety mego wierzchowca skłoniły mnie do wypróbowania i innych jeszcze jego cech. Postanowiłem nie posługiwać się przy polowaniu strzelbą, lecz lassem. Moje lasso miało zamiast ucha pierścien, przez który pętla prześlizguje się o wiele pewniej i lepiej aniżeli przez używaną u Indian skórzaną kluczkę. Nie opodal zarosli dotarłem do małego stada. Był to tegi byk i trzy krowy; wybrałem sobie jedną z krów której wygląd zdawał się świadczyć o delikatności mięsa. Odegnałem ją od reszty zwierząt i trzymając się obok niej, zarzuciłem pętlę. Mój ogier okazał się na wysokości zadania. Skoro tylko lasso świsnęło w powietrzu, skoczył wstecz, zaparł się nogami w ziemię, pochylając się naprzód całym ciałem. Pętla zacisnęła się wokoło krowiej szyi. Gwałtowne szarpnięcie posadziło niemal mego konia na tylnych nogach, ale kary wytrwał i naciągnął, jak mógł najbardziej, rzemień przywiązany do łęku siodła. Krowa upadła, ja zaś zeskokczyłem z konia i wbiłem jej silnie noż w kark, co spowodowało natychmiastową śmierć. Dzielny ogier śledził za mną oczyma i dopiero teraz rozluźnił lasso. Podszedłem do niego, pogłaskałem go pieszczotliwie po szyi, za co z wdzięczności potarł mnie głową po ramieniu. Teraz zjąłem pętlę z krowy i zamierzałem właśnie rozpiąć jej brzuch, kiedy nadjechał Bernard. – Za późno! – skarżył się. – Czy mam dalej?... – Nie. Jedna sztuka wystarczy. Pomóż mi teraz. Marshall zsiadł z konia, a ja przewróciłem krowę na drugą stronę, przy czym zauważyłem na jej skórze wypalony znak. – Ach! Krowa ta należy do trzody jakiejś hacjendy albo rancza. – Czy wolno nam było ją zabić? – Owszem. Bydło w tych stronach przedstawia tylko wartość skóry. Zgodnie ze zwyczajem każdy podróżnik może zabić jedną sztukę dla swoich potrzeb, ale skórę musi oddać właścielowi. – W takim razie trzeba go poszukać! – To zbyteczne. Jeśli w pobliżu znajduje się jakaś zagroda, wystarczy, że doniesiemy, gdzie skóra się znajduje. Podczas wielkich połowań dorocznych nie da się uniknąć, żeby jeden właściciel nie ubił czasem nawet kilku zwierząt drugiemu. W takich razach wymieniają tylko skóry. Krowa leżała najwyżej o pięć kroków od zarośli. Ledwie skończyłem moje wyjaśnienie, usłyszałem ostry świst i równocześnie prawie krzyk Bernarda. Odwróciwszy wzrok spostrzegłem, że ktoś wleczę biednego Marshalla na lassie przez zarośla. W jednej chwili porwałem strzelbę, przebiegłem przez krzaki i zobaczyłem jeźdźca w meksykańskim stroju, który cwałował, ciągnąc za sobą Bernarda na lassie. Nie było czasu do namysłu, bo Bernard mógł w każdej chwili ponieść śmierć. Wymierzyłem więc z rusznicy do konia i wypaliłem. Zwierzę zrobiło jeszcze kilka kroków i runęło na ziemię. Ja zaś podbiegłem zaraz do jeźdźca, lecz on na mój widok zostawił wszystko i uciekł. Ścigać go nie mogłem, wziąłem się więc prędko do opatrzienia Bernarda. Pętla tak mu przycisnęła ręce do ciała, że stracił wszelką zdolność ruchów. Gdy rozluźniłem pętlę, podniósł się, na szczęście, od razu na nogi. – Do stu piorunów! A to była sanna, Charley! Czego chciał ten hultaj? – Nie wiem. – Czemu nie strzeliliście do niego, lecz do konia? – Po pierwsze, dlatego, że to człowiek, a po wtóre, śmierć jego nie na wiele by się wam przydała, gdyż, jak widzicie, lasso przymocowane jest do siodła i koń włókłby was dalej bez jeźdźca. – Powinieneś był sam się tego domyślać – rzekł badając swoje członki, czy są nie uszkodzone. – Wróćmy do krowy. Musimy się z nią prędko uporać, gdyż tu widocznie nie jest zupełnie bezpiecznie. – Ja sądzę, że nic nam tu nie zagraża, ponieważ terytorium Indian leży już poza nami. – Mylicie się bardzo. Znajdujemy się właśnie na terenie niebezpiecznym, gdzie zamiast Indios bravos$^{24}$, jak ich nazywa Hiszpan, grasują meksykańscy rozbójnicy i lotrzykowie amerykańscy. Wkrótce zobaczycie ich i usłyszycie o nich. Zabraliśmy tylko najlepsze części zwierzęcia, włożyliśmy je pod siodło i pośpieszyliśmy za naszymi. Zrównaliśmy się z nimi prędko, ponieważ się zatrzymali. Bob, spostrzegłszy zapas mięsa, zawołał z daleka: – Och, ach, masa jechać z befsztykiem. Bob zaraz przynieść drzewa i upiec szynkę z bawołu. Zgodziliśmy się na to chętnie, a tymczasem opowiadaliśmy sobie o dzisiejszej przygodzie. Gdy pieczeń zarumieniła się należycie, pokaźne jej kawałki zaczęły szybko znikać za grubymi $^{24}$ Indios bravos (hiszp.) – dosłownie: dzielni Indianie; tak nazywano w Ameryce Indian, którzy nie chcieli się poddawać wpływom białych i prowadzili koczowniczy tryb życia utrzymując się polowania i rabunku wargami Murzyna. Bob tak się pograżył w tej milej czynności, że nie usłyszał nawet okrzyku Sama: – Uwaga! To jeźdźcy, czy tylko konie? Spojrzałszy przez lunetę, odpowiedziałem: – Jeźdźcy – trzej, czterej, pięciu, ośmiu… Tak, ośmiu. – Czy nas dostrzega? – Naturalnie. Dym już niewątpliwie dawno zauważyli. – Co to za ludzie? – Meksykanie w szerokich kapeluszach i na wysokich siodłach. – To weźmy, na przykład, broń do ręki, gdyż te odwiedziny pozostają może w związku z właścicielem lassa. Oddział zbliżał się ciągle i zatrzymał się nie opodal. Byli to sami Meksykanie, pan i służący widocznie, a w jednym z nich poznalem tego, któremu zastrzeliłem konia. Naradzali się przez chwilę, potem rozjechali się na dwie strony i utworzyli koło, którym nas otoczyli. – Zdaje się, że ci dzentelmeni chcą z nami mówić, hi, hi, hi! – prychał mały Sam, jak zwykle, gdy był rozbawiony. – Ja, na przykład, sam się tego podejmę. Koło wokół nas zacieśniło się tak, że jego promień wynosił zaledwie dwadzieścia długości konia, po czym wysunął się naprzód o kilka kroków dowódca i odezwał się do nas używaną w tamtych stronach mieszaniną języka angielskiego z hiszpańskim: – Kto jesteście? Na to odrzekł za nas Sam: – Mormoni$^{25}$ z wielkiego miasta nad Słonym Jeziorom, a jedziemy jako misjonarze do Kalifornii. – Ostrzegam, że niewiele tam wskóracie! Kto jest ten Indianin? – To nie Indianin, lecz Eskimos z Nowej Holandii, którego będziemy pokazywali za pieniądze, gdyby nam się źle powodziło. – A Murzyn? – To także nie Murzyn, lecz adwokat z Kamczatki, który jedzie na proces do San Francisco. Poczciwy Meksykanin nie był lepiej obeznany z geografią niż większość jego rodaków. – To ładne towarzystwo! – odpowiedział. – Trzej mormońscy misjonarze i obcy adwokat kradną mi krowę i usiłują zamordować mojego waquera. Ale ja was nauczę. Zabieram was jako jeńców do mego ranca. Sans-ear odwrócił się do mnie z szelmowską miną. – Czy pójdziemy, Charley? Może w rancu będzie więcej do jedzenia aniżeli tutaj? – Możemy spróbować. Jeśli to nie jest hacjendero z kilkuset poddanymi, lecz mały ranczeczo, to nic nam nie będzie mógł zrobić. – Well. Zrobimy sobie tę przyjemność! Potem zaś zapytał Meksykanina: – Czy rzeczywiście chcecie się trudzić z nami dla takiej drobnostki, senior? – Nie jestem żaden senior. Należy mi się tytuł: don$^{26}$, ponieważ jestem grandem$^{27}$. Nazwam się don Fernando de Venango e Colonna de Molynares de Gajalpa y Rostredo. Zapamiętajcie to sobie. $^{25}$ m o r m o n i – członkowie amerykańskiej sekty religijnej, założonej w 1827 r. przez „proroka” Mormona; wierzenia mormonów są mieszaniną wielobóstwa i chrześcijaństwa, do r. 1882 panowało wśród nich wielożeństwo $^{26}$ d o n, d o n i a (hiszp.) – pan, pani; honorowy tytuł szlachecki w Hiszpanii $^{27}$ g r a n d (hiszp.) – tytuł przysługujący arystokracji hiszpańskiej — Ho — ho, to z was wielki pan. Będziemy więc musieli was posłuchać, ale spodziewam się, że okażecie się dla nas łaskawi. Zaniechawszy wszelkiego oporu, powstaliśmy i po zagaszeniu ognia dosiedliśmy koni. Przy tym Bob zaśmiał się wesoło: — Och, ach, pięknie! Murzyn Bob być adwokat z... Bob już zapomniał skąd. — W ranczo być dużo dobre jeść, pić i Bob mieszkać tam bardzo dużo pięknie. Wzięto nas w środek, po czym ruszyliśmy wyciągniętym cwałem, gdyż Meksykanie nie są przyzwyczajeni do innego tempa jazdy. Po drodze miałem dość sposobności do przypatrzenia się ubraniu tych ludzi. Jest ono tak romantycznie piękne jak w mało którym kraju. Głowę ocienia niski kapelusz z szerokimi kresami, tak zwane sombrero, zrobiony z czarnego lub brunatnego filcu albo z owej delikatnej trawy, znanej także w Europie, ponieważ tego rodzaju okrycia na głowę przychodzą do nas pod nazwą kapeluszy panama. Kapelusz seniora, to znaczy pana, czy to haejendra, ranczera, czy też rozbójnika, jest zawsze z jednej strony założony, a złota lub mosiężna agrafa, wysadzana drogimi kamieniami lub kolorowymi szkielkami, przytrzymuje kresę i pióro, którego wartość jest różna zależnie od majątku właściciela. W każdym razie pióra nigdy nie może brakować. Meksykanin nosi krótką bluzę z szeroko rozciętymi rękawami, które, podobnie jak część bluzy na piersiach i jej szwy z tyłu, ozdobione są zwykle bogatym haftem ze sznurków wełnianych, jedwabnych lub bawełnianych oraz nieszlachetnych kruszców lub nawet ze złota i srebra. Szyję owija mieszkaniec Meksyku czarną chustą związaną pod brodą w węzeł. Końce takiej chusty dosięgałyby pasa, ale zwyczaj każe zarzucać je na plecy, co noszącemu ją nadaje dużo malowniczości. Spodnie mają także swój specjalny styl. Przylegają szczelnie do pasa, leżą gładko na biodrach, od kroku jednak rozszerzają się ku dołowi coraz bardziej, wskutek czego koło kostek są szersze niż na najgrubszej części uda. Nadto spodnie te mają na końcach rozcięcia, ozdobione frędzlami i haftem, a miejsca wyglądające spod rozcięcia wypełnia jedwabna materia o barwie dobranej w ten sposób, że odbija żywo od barwy samych spodni, Hafty zdobią także buty, sztyte z pieknie lakierowanej skóry. Butów tych nie można sobie wyobrazić bez pary ogromnych ostróg, które bywają wyrabiane ze srebra, stali, kiepskiego mosiądzu lub nawet z rogu, a opatrzone są zawsze kościanym kolcem, zdolnym biednemu koniowi wywiercić porządną dziurę w boku. Rozmiary tych ostróg przewyższają wszystko, co kiedykolwiek nosili średniowieczni rycerze. Razem z imadłami na but są, skromnie licząc, długie na dziesięć cali, z czego przynajmniej sześć przypada na trzon z "kołem" żebatym. To, co u nas nazywa się "kółkiem" i wielkością swoją przypomina grosz, jest u Meksykanina dwunastopromienną gwiazdą o sześciu calach średnicy. Cała ostroga waży dwa funty, a częstokroć nawet więcej. Meksykanie dosiadają zawsze dobrze wytresowanych, bardzo gibkich i wytrwałych na wszelkie trudy koni. Są to ludzie bardzo zręczni we władaniu bronią, którą odkładają tylko na noc, a gotowi są robić z niej użytek przy byle sposobności. Ze szczególną wprawą władają długim pistoletem z gwintowaną lufą, tak urządżonym, że za jednym pociskiemiem można go połączyć z kolbą od strzelby, przez co pistolet zmienia się w strzelbę o krótkiej lufie. W ręku Meksykanina taka strzelba niesie śmierć na odległość stu pięćdziesięciu kroków, ponieważ skręty w lufie są bardzo krótkie, skutkiem czego kula wiruje dokoła swej osi i nie może tak łatwo zboczyć z nadanego jej kierunku. Nadto do strzelby takiej potrzeba stosunkowo bardzo małej ilości prochu, dzięki czemu przy strzałe prawie nie odrzuca, jest więc po prostu prawdziwym skarbem w ręku wprawnego strzelca. Konie meksykańskie są przy tym tak wytresowane, że można strzelać, zarówno wtedy, gdy się jest zwróconym twarzą do nieprzyjaciela, jak i wtedy, gdy się jest od niego odwróconym tyłem. Podczas jazdy nie strzela się nigdy w bok, lecz zawsze albo w przód, albo za siebie. Jeśli jednak koń stoi, można posługiwać się strzelbą we wszystkich kierunkach. Wystarczy pokazać koniowi strzelbę, a rozumne zwierzę stanie na kilka sekund tak nieruchomo jak wykute z kamienia albo odlane z brązu. Jeszcze niebezpieczniejszą bronią Meksykanina jest lasso, ów straszný rzemień, za pomocą którego można schwytać i zabić rozbieganego bawołu, czarną panterę w skoku, a człowieka zarówno, kiedy naciera, jak i kiedy ucieka. Jest to rzemień długi na trzydzieści łokci, zaopatrzony na końcu w pętlę. Rzuca się nim przeważnie w cwale, a zaledwie raz na dziesięć tysięcy razy zdarza się, że lasso minie przeznaczoną na śmierć nieprzyjaciela. W rzucaniu lassem ćwiczą się w Meksyku już małe dzieci. Dlatego wydaje się, jak gdyby lasso zrosło się z Meksykaninem. Słucha ono nie tylko ręki, lecz nawet, że się tak wyraże, myśli i leci do swego celu bez względu na to, czy się to dzieje w czasie zabawy, czy też w trakcie poważnej walki. Gdy Meksykanin siedzi na koniu, z kuli u jego siodła zwisa „ponczo”$^{28}$, czyli koc, którym można okryć całe ciało. W środku znajduje się otwór na głowę, tak że połowa poncza zasłania plecy, a druga piersi. Zarówno ubranie jeźdźca, jak rząd na konia są bardzo kosztowne. Na siodle i na użdzie pełno wszędzie srebra, a czasem nawet złota. U bogatych ludzi wędzidło bywa zrobione z cienkiego srebra, a zdobiące je łańcuszki nie z dętego lecz litego złota. Takie ozdobne wędzidło kosztuje czasem pięćdziesiąt eskudów$^{29}$, a cała uzda dochodzi do wartości pięciuset eskudów. Konie noszą słynne albo raczej osławione hiszpańskie siodła, o tak niezwyklej wysokości, że trudno z nich spaść, gdy się już raz dobrze usiądzie. Jeśli zaś jeździec jest choć trochę zręczny, to koń nie zdola go z siebie zrzucić. Oparcie sięga jeźdźcowi aż po krótkie żebra i przylega zupełnie do grzbietu, przednia część jest również wysoka, a mosiężny klęb, przedstawiający często głowę konną, dochodzi aż do kości piersiowej. Od siodła aż do podogonia ciągnie się kawał grubej skóry chroniącej resztę grzbietu i boki zwierzęcia. Jeźdźcy współczesni zostawiają zwykle ten rodzaj czapraka w domu, biorąc go jednak do większych podróży głównie dlatego, że zaopatrzony jest w mnóstwo torb i kabur. Ten panczerz nazywa się zabawnie cala de pato – kaczy ogon. Strzemiona, wiszące często na srebnych łańcuchach, są zazwyczaj zrobione z drzewa, a w dawnych czasach były one prawdziwym obuwiem, które okrywało nogę, chroniąc ją przed każdym uszkodzeniem. Drewniane buty zarzucono, ale zachowano drewniane strzemiona. Do osłony nóg służą jednak przymocowane do przedniej części strzemienia – skórzane pokrywy (tapagers), ozdobione drucianą siatką. Bardzo bogaci ludzie miewają strzemiona z wycinanej blachy stalowej, bardzo kosztownej roboty, podobne do egzemplarzy spotykanych jeszcze po starych zbrojowniach. Ponieważ jeźdźcy starają się zabezpieczyć pod każdym względem, przeto po obu stronach łęku umieszczają jeszcze tak zwane armas de pelo. Są to kożle skóry przewrócone włosem na zewnątrz, które w razie deszczu kładzie się na kolanach. Podczas przeciskania się przez cierniowe zarośla są one doskonałą ochroną dla nóg. Po niespełna półgodzinnej jeździe wynurzył się przed nami dom. Domyślimy się od razu, że to rancho. Wjechawszy na obszerny dziedziniec, zsiadliśmy z koni. – Seniora Eulalia, seniorita Alma, chodźcie tu i zobaczcie, kogo prowadzę! – zawołał ranczero donośnym głosem, zwracając się do głównego budynku. --- $^{28}$ p o n c z o -- hiszp poncho $^{29}$ e s k u d o (hiszp. escudo) – dawna moneta hiszpańska Na ten okrzyk wybiegły z niezwykłym pośpiechem dwie niewiasty, jak słyszeliśmy: seniorea i seniorita, przy których jednak zwykła dziewczka od krów wyglądałaby jak wielka dama. Obie były bosze i z odkrytymi głowami, a czy osobliwa płatania na ich głowach była włosami, tego na razie rozróżnić nie mogłem. Krótkie spódniczki sięgały im do kolan, a dalej zasłaniał nogi brud, który wyglądał jak buty z cholewami. Górna część ciała okrywała tylko koszula, biała może przed laty, ale obecnie podobna do ścierki, której używa się do czyszczenia kominów. Obie kobiety wypadły na próg i wytrzeszczyły na nas oczy, otwarłszy przy tym szeroko usta. – Kogo nam tu sprowadzacie, don Fernando de Venango e Colonna?! – krzyknęła starsza. – Ileż to będzie roboty, gdy pięciu całkiem nie znanych gości zechce jeść i pić, grać, palić i spać? Tego nie znioszę i nie zgodzę się na to. Wolę uciec i zostawić was z całą waszą zgrają w tym nieszczęsnym ranczo. Żałuję teraz, że dałam się namówić do opuszczenia mego pięknego San Jose. – Ależ, matko, czy nie widzisz, że ten don jest taki podobny do naszego don Allana? – rzekła młodsza wskazując na Marshalla. – Niechaj sobie będzie nie wiem jak podobny, ale to nie on! – odpowiedziała tamta, rozniewana, że wstrzymano potok jej wymowy. – Kto są ci ludzie? A kto będzie musiał ich obsługiwać? Ja, nikt inny! A to coś znaczy, jeśli się ma już tyle roboty, co przy naszym wielkim gospodarstwie. Już i tak często głowy nie czuję, a tu zjawia się jeszcze pięciu obcych gości! – Ależ, senioro Eulalio, to nie są bynajmniej goście – przerwał jej ranczero. – Nie goście? A któż, don Fernando de Venango e Colonna? – Jeńcy, senioro Eulalio! – Jeńcy? A za co ich pojmano, don Fernando de Venango de Molynares? – Zabili nam krowę i trzech waquerów, moja kochana senioro Eulalio. Jego bezczelność w mnożeniu naszych potwornych zbrodni zadziwiła nas niemal. – Krowę i trzech waquerów! – zawołała, zalatując umorusane ręce, tak głośno, że aż nasze konie jęły strzyc trwoźnie uszami. – To straszne, to okropne, to wola o zemstę do nieba! Czy pochwyciliście ich na gorącym uczynku, don Fernando e Colonna de Gajalpa? – Nie tylko na jednym uczynku, lecz na wszystkich, senioro Eulalio. Oni nie tylko zabili nam krowę, lecz nawet upiekli ją i zjedli! Oczy donii otwarły się jeszcze szerzej. – Upiekli i zjedli? Krowę, czy waquerów, don Fernando de Gajalpa y Rostredo? – Najpierw krowę, senioro Eulalio. – Najpierw. A potem, don Fernando y Rostredo de Venango? – Potem? Potem nic. Schwytaliśmy ich i przywlekliśmy tutaj, senioro Eulalio, – Schwytaliście i przywlekliście. O, cały świat wie o tym, jak dzielnym jesteście rycerzem. Któż są ci ludzie, don Fernando de Molynares e Colonna? – Ci trzej biali to misjonarze z miasta mormonów, którzy udają się do San Francisko, aby nawrócić Kalifornię. – Pomocy, ratunku! Misjonarze, którzy kradną i zabijają krowy i chcą zjadać waquerów! Mówcie dalej, don Fernando y Rostredo de Venango! – Ten czarny, podobny do Murzyna, jest adwokatem z… stamtąd, gdzie mieszkają tu-bylecy z Kraju Ognistego. On jedzie do San Francisko, aby wykrąść spadek, senioro Eulalio! – Spadek wykrąść? W takim razie nic dziwnego, że wykradł krowę i trzech waquerów! A ten ostatni, don Fernando e Colonna de Gajalpa? – Wygląda jak indiański rozbójnik, ale jest Hotentotem z.. z Grenlandii. On będzie pokazywał misjonarzy za pieniądze. – O! O! O! Cóż zrobicie z tymi ludźmi, don Fernando de Molynares de Gajalpa de Venango? – Każę ich powiesić i zastrzelić. Zwołajcie wszystkich moich ludzi, senioro Eulalio. – Wszystkich waszych ludzi? Przecież wszyscy są tutaj z wyjątkiem starej Murzynki, Betty, która zresztą także już tutaj lezie. Ale właśnie przychodzi mi na myśl, że nie brakuje nikogo, a przecież mówicie, że ci ludzie pozbawili życia trzech naszych waquerów, don Fernando y Rostredo e Colonna! – To się jeszcze okaże, senioro Eulalio! Zamknijcie wszystkie drzwi i bramy, aby więźniowie nie pouciekali. Ja odprawię zaraz nad nimi surowy sąd. Brama była tylko jedna, a zamknięto ją na zasuwę tak mocno, że mieliśmy w ręku zacnego don Fernanda razem ze wszystkimi jego seniorami. – Tak! – rzekł ranczero. – Teraz przynieście mi krzesło. Konie nasze przywiązać do pali i możemy zaczynać. Nie przeszkadzaliśmy nikomu w wykonywaniu tych rozkazów. Kiedy konie odprowadzono na bok, zyskaliśmy więcej miejsca, dzięki czemu nie potrzebowaliśmy bynajmniej obawiać się owego strasznego sądu. Tymczasem przyniesiono trzy krzesła. Na środkowym usiadł don Fernando, a po obu jego bokach – seniora Eulalia i seniorita Alma we wspomnianych „sędziowskich togarach”. My stańliśmy blisko siebie, a waquerowie wzięli nas do środka. – Najpierw zapytam was o nazwiska – zaczął ranczero. – Ty jak się nazywasz? – Bob – odrzekł Murzyn, do niego bowiem wystosowane było pytanie. – Jak prawdziwy lotr. A ty? – Winnetou. – Winnetou? To nazwisko jest skradzione, gdyż nosi je tylko wódz Indian, najsłynniejszy ze wszystkich, jacy są. A ty? – Marshall. – Widzisz, że ma również jego nazwisko! – wtrąciła pośpiesznie seniorita, zwracając się do matki. – To nazwisko jankesowskie – zauważył ranczero – a one wszystkie są nic nie warte. A ty? – Sans-ear. – Także skradzione, gdyż tak się nazywa myśliwiec, znany wszędzie jako najdzielniejszy pogromca Indian. A ty? – Old Shatterhand. – Także nieprawnie przywłaszczone. Z tego widzę, że nie tylko jesteście rozbójnikami, ale także zuchwałymi klamcami. Teraz wysunąłem się cokołwiek naprzód i stanąłem tuż przy tym waquerze, który włókł po ziemi Bernarda, czym zasłużył sobie na pamiątkę. – My nie kłamiemy. Czy mam to udowodnić? – Udowodnij. W tej chwili moja zaciśnięta pięść spadła na głowę waquera, który runął nie wydawszy z siebie głosu. – Czy to nie grzmocąca ręka Old Shatterhanda? – Trzymaj mnie, Almo, bo mdleję, mam wapory, dostałam tęczca! – zawołała seniora Eulalia, otworzyła ramiona i upadła zacnemu don Fernandowi na piersi. On chciał się zerwać, lecz nie mógł się uwolnić od słodkiego ciężaru, który trzymał się mocno jego osoby. Pozostały mu więc jako jedyny środek obrony krzyk i przekleństwa, w czym wtorowała mu seniorita Alma. Meksykanin walczy bardzo dobrze na koniu, lecz tym gorzej pieszo. Waquerowie nie stanowili wyjątku z tej reguły, gdyż wyraźnie nie wiedzieli, co począć, kiedy towarzysze natychmiast po moim uderzeniu podnieśli strzelby na znak, że go- towi są mnie bronić. – Nie bójcie się, seniores – starałem się ich uspokoić – nic złego was nie spotka, jeśli bę- dziecie rozumni. Chcemy tylko zwrócić waszą uwagę na pewną pomyłkę, a potem będzie wam wolno zrobić z nami, co wasm się spodoba. Zbliżyłem się potem do krzesel, a ukloniwszy się możliwie najniżej i z największym usza- nowowaniem, przemówiłem: – Donio Eulalio, uważam się za wielbiciela piękności i pełen jestem podziwu dla cnót nie- wieskich. Racz się obudzić j obdarzyć mnie spojrzeniem swych oczu! – Achchch! Równocześnie z tym przeciągłem westchnieniem donia Eulalia otworzyła swe małe bazy- liszkowe oczka i nadała swej żółtej twarzy wyraz, który miał być zalotny, choć świadczył o trwodze i zakłopotaniu. – Piękna donio, słyszeliście zapewne o dawnych cours d’amour, owych trybunałach milo- snych, w których zasiadały damy, a każdy musiał się poddać ich wyroku. Nie jest rzeczą możliwą, żeby don Fernando osądził nas sprawiedliwie, ponieważ on sam jest stroną. Prosimy go zatem, żeby swą władzę złożył w wasze delikatne rączki, bo dopiero wasz wyrok, o czym nie wątpimy, dosięgnie rzeczywistego złoczyńcy. – Czy istotnie sobie tego życzycie, senior? – pnisnęła tak, jak gdyby jej wiązadła głosowe znajdowały się między dwiema szczotkami do szorowania. – Myślimy całkiem poważnie, senioro Eulalio. Wprawdzie trudno jest nam złożyć wam uszanowanie, odpowiednio do waszych zalet, gdyż od wielu miesięcy podróżujemy po Dzi- kim Zachodzie, ale dobroć jest największą ozdobą niewiast, przeto tuszymy, że spełnicie na- szą prośbę. – Czy jesteście rzeczywiście tymi, za których się podajecie? – Rzeczywiście! – Słyszycie, don Fernando de Venango de Gajalpa? Ci słynni seniores zrobili mnie sędzia nad sobą. Wiecie, że nie znoszę żadnego oporu. Czy godzicie się na to? Meksykanin skrzywił się, ale widocznie uznał siebie za mniej powołanego do pełnienia tej funkcji od swojej donii, bo odechnąwszy jakby z ulgą i zadowoleniem, odpowiedział: – Obejmijcie urząd, senioro Eulalio. Jestem pewien, że skażecie tych hultajów na powie- szenie. – Jeśli na to zasłużyli, don Fernando e Colonna de Molynares! Następnie wróciła się do mnie: – Udzielam wam głosu, senior. Skorzystałem oczywiście z jej laskawości i zacząłem: – Przypuśćmy, donio Eulalio, że wy jesteście głodnym, znużonym podróżnym i znajdujecie na sawannach krowę, której mięsem moglibyście zaspokoić głód. Czy byłoby wam wolno zabić tę krowę pod warunkiem, że skórę zostawicie jej właścicielowi? – Byłoby wolno. Taki zwyczaj panuje wszędzie. – Nie, tak nie jest wszędzie... – chciał jej przerwać ranczero, lecz donia powstrzymała go prędko: – Cicho, don Fernando! Ja mam tu teraz rozkazywać. Będziecie mówili wtedy, gdy was do tego zawezwę. Meksykanin usiadł z rezygnacją na krześle, a miny waquerów poczytyły mię, że seniora Eulalia była rzeczywistą panią rancza. – Taka była cała nasza zbrodnia, o donio! – podjąłem dalszą obronę. – Wtem pojawił się nagle ten oto waquero, który leży teraz na ziemi, zarzucił lasso na seniora Marshalla, który tu stoi przed wami, pociągnął go za sobą i byłby go pozbawił życia, gdybym nie zastrzelił w porę jego konia. — Marshall. To nazwisko jest mi drogie. Niejaki senior Allano Marshall mieszkał u mojej siostry w San Francisko. — Allan Marshall? Czy może z Louisville w Stanach Zjednoczonych? — zawołałem zdziwiony. — Właśnie, właśnie. On to właśnie, nikt inny. Czy wy go znacie? — Rozumie się. Ten oto senior Bernard Marshall to jego rodzony brat, jubiler. — Santa Laureta! To się zgadza! Tamten także był jubilerem i miał brata Bernarda. Almo, nie zawiodło cię twoje serce! Pójdzcie w moje ramiona, senior Bernardo. Witam was jak najuprzejmiej. Temu naglemu wylewowi radości brakło co prawda nieco wyjaśnienia i chociaż Bernard bardzo się ucieszył niespodzianą wiadomością o tym, którego szukał, wolał jednak tylko ucałować rękę seniory aniżeli dać się jej uścisnąć. — Przybyłem tutaj — rzekł — w tym właśnie celu, żeby odszukać brata. Gdzie on się teraz znajduje, donio Eulalio? — Moja córka Alma była niedawno u mojej siostry. Kiedy miała już powracać, senior Allano gotował się w drogę do kopalń Czy ci wszyscy ludzie to wasi przyjaciele, senior Bernardo? — Wszyscy. Zawdzięczam im bardzo wiele, bo wolność i życie. Ten oto senior Old Shatterhand uwolnił mnie z rąk stakemanów i z niewoli u Komanczów. Donia znów klasnęła w dłonie. — Czy to być może, żebyście przeżyli takie przygody? Musicie nam o tym wszystkim opowiedzieć. Ale jakim sposobem wy jesteście mormonem, skoro wasz brat nim nie jest? — Nie jesteśmy mormonami, donio Eulalio. Myśmy sobie tylko tak zażartowali. Donia odwróciła się czym prędzej do ranczera. — Czy słyszycie, don Fernando de Venango de Gajalpa? To nie są ani mormoni, ani rozbójnicy. Uwalniam ich od wszelkiej, winy. Będą odtąd naszymi gośćmi i zostaną u nas, dopóki sami zechcą. Almo, pobiegij prędzej do kuchni i przynieś flaszkę basilikjulepu$^{30}$. Musimy się napić na powitanie. Na słowo basilikjulep rozjaśniła się twarz ranczera. Zdaje się bowiem, że tylko w szczególnie uroczystych chwilach miał z tą flaszką do czynienia. Toteż trudno mu było wziąć za złe, że ucieszył się, iż nasze przybycie uznano za taką uroczystą okoliczność. Julep miał się okazać najlepszym środkiem do sprowadzenia zgody między nim a nami. Seniorita Alma pobiegła tak szybko, że omal jej brud nie popękał na nogach, i równie prędko wróciła z brzuchatą flaszką i szklanką odpowiedniej wielkości. Kto wie, jak nędzny samogon pod nazwą julepu przywożą w owe strony Jankesi, ten zapewne przypuszcza, że ledwie zamoczyliśmy w nim usta, a damy wcale go nie skosztowały. Tymczasem, przypuszczając tak nie pomyliłyby się tylko co do nas, bo obie damy wychyliły po szklance z taką rozkoszą, jak gdyby to był najprawdziwszy nektar. Winnetou, wierny swojej zasadzie, nawet nie popatrzył na wodę ognistą, ranczero zaś dolewał sobie tak długo, dopóki mu rezolutna gospodyni nie odebrała flaszki. — Zostawcie już, don Fernando de Venango y Rostredo e Colonna. Wszak wiecie, że mam tylko dwie flaszkę tego gatunku. Teraz zaprowadźcie seniores do ich pokoju. Damy zrobią najpierw toaletę, a potem wspólnie coś nieco przekąsmy, by zaspokoić głód. Chodź, Almo. Adios$^{31}$, seniores. $^{30}$ basilikjulep (biszp.) – napój wyskokowy $^{31}$ adios (hiszp.) – żegnaj Damy zniknęły w otworze muru, za którym znajdowała się widocznie ich garderoba czy kuchnia albo jedno i drugie równocześnie, nam zaś ranczero wskazał pomieszczenie, które seniora zaszczyciła mianem „pokoju”. Był tam tylko stół i kilka lawek, pozbijanych z nie ociosanych tyk, mieliśmy więc na czym usiąść. W porę przy tym zauważyliśmy, że waquero-wie bardzo gorliwie zabrali się do naszych koni, aby zbadać zawartość naszych torb przy siodłach. Wobec tego musiałem wyjść, by zabezpieczyć ich zawartość, pomny znanego powiedzenia, które głosi, że najlepszy waquero może być zarazem największym lotrem. Po czym kazalem Bobowi zostać przy koniach, które pasły się przed domem. Poczciwy Murzyn uskarzał się gorzko na to zarządzenie. – Massa teraz jeść dużo, piękne, dobre rzeczy przy stole. A czemu Murzyn Bob musieć pilnować koni? – Ponieważ jesteś silniejszy i dzielniejszy od Winnetou i Sans-eara. Dlatego też spokojnie powierzam ci nasze konie. Zadowolony z tego uznania, Bob zawałał: – Och, ach, to być słusznie! Bob być mocny i odważny i patrzyć, żeby nikt nie ruszyć koni. Uspokoiwszy Boba powróciłem do pokoju, gdzie prowadzono już dość ożywioną rozmowę. Nareszcie zjawiły się panie, w porównaniu z poprzednim swoim wyglądem zmienione nie do poznania. Ubrane były jak damy na Alamedzie$^{32}$ w Meksyku. Ubrania pań meksykańskich tylko w drobnych szczegółach przypominają stroje europejskie. Nawet najwybredniejsze strojnisie nie znają kapeluszy ani czepców. Powszechnie używane jest „rebozo”, czyli szal, długi na cztery metry, służący zarazem za okrycie na głowę. Będąc w towarzystwie, przewieszają go panie zwykle przez ramię, tak mniej więcej, jak się go nosi u nas. Na ulicy jednak, w odwiedzinach albo na wieczornej przechadzce, wkłada się rebozo na głowę w ten sposób, że z tyłu głowa jest zakryta, a twarz odsłonięta. Ponieważ zaś rebozo jest zawsze delikatny jak welon, przeto można go także używać jak welonu, przy czym nie tylko twarz, lecz także ramiona i cała figura są nim osłonięte. Rebozo wytwornej Meksykanki musi pochodzić z rąk indiaskich. Ponieważ się je tka, a raczej wypłata, a robota wymaga nieraz dwóch lat czasu, przeto cena osiemdziesięciu piastów nie jest wygórowana. Są jednak reboza, które kosztują dwa razy tyle. W takich rebozach ukazały się nam teraz obie panie. Umyły sobie twarz i ręce, a na nogach miały pończochy i trzewiki. Gdybym ich nie widział przedtem w ich codziennym stroju, mogły, zwłaszcza młodsza, wywrzeć dodatnie wrażenie. Usiadły obie przy stole, aby pełnić „hony domu”, a obsługuwanie stołu aż do najdrobniejszych szczegółów pozostawiły starej Murzynce. Uderzało mnie, że wspominały ciągle o seniorze Allanie, co obudziło nawet we mnie podejrzenie, że seniorita Alma „polowała” trochę na przystojnego jubilera i jeszcze teraz całkiem o nim nie zapomniała. Potrawy były prawdziwie meksykańskie: wołowina z ryżem zabarwionym na czerwono pieprzem meksykańskim, potrawy mączne z czosnkiem, suszone jarzyny z cebulą, baranina czarna od zwykłego pieprzu, kurczęta z cebulą i z czosnkiem, a w końcu połędwica z hiszpańskim pieprzem, cebulą, czosnkiem i zwykłym pieprzem. Nic dziwnego też, że zapieprzyłem sobie całe usta, zacebuliłem przętyk i zaczosnkowałem cały żołądek. Panie były mniej wrażliwe niż Old Shatterhand i podsycali rozkosz częstymi łykami basiljkulepu, po którym następował nieunikniony papieros. Aby Bob nie zaznał krzywdy, jeden z waquerów donosił mu wszystkie potrawy na rogóżce słomianej, używanej jako taca. Nie żałowano mu również basiljkulepu. O dalszym ciągu podróży trudno było tego dnia myśleć. Seniorita Alma nie opuszczała poczciwego Bernarda, a ja, nieszczęsny westman, za swoją wyrachowaną uprzejmość skazany $^{32}$ Alameda – nazwa ruchliwej, eleganckiej ulicy w mieście Meksyk byłem na wyłączne towarzystwo seniory Eulalii, która o ile przedtem niewiele różniła się od jedyż, o tyle teraz każdym słowem zaznaczała swą przychylność wobec mnie. Z Old Shatterhanda awansowałem wkrótce na „seniora Korlosa”, potem „don Korlosa”, a gdy Bernard opowiedział swoje przejścia, wprost na jej „zacnego i dzielnego Karłosa”. Kiedyśmy wstali od stołu, zapytała „swego kochanego Karłosa”, co weźmie na pamiątkę dla narzeczonej. Na to chytre pytanie nie mogłem jednak odpowiedzieć nieprawdy, toteż oświadczyłem, że nie mam prawa przywozić żadnej pamiątki z podróży, gdyż w spisie obywateli widnieję jako „mężczyzna stanu wolnego”. Ale aby jej dłużej nie przeszkadzać w domowych zajęciach, wyszedłem do Boba, usprawiedliwiając się tym, że chcę zajrzeć do koni. Podczas wieczerny, którą spożyliśmy znów w pokoju, seniora szepnęła do mnie: – Don Karlosie, mam wyjawić wam pewną tajemnicę. – Jaka? – Nie tutaj. Gdy wstaniemy od stołu, przyjdźcie zaraz tam pod trzy jawory. A więc schadzka! Nie odmówiłem, spodziewając się, że może doniesie mi o czymś godnym uwagi. Podczas wieczerny wprowadzono konie na dziedziniec, lecz brama była jeszcze otwarta. Wyszedłem i ułożyłem się pod wskazanymi drzewami. Niedługo jednak rozkoszowałem się tą wygodną pozycją, gdyż Eulalia nie kazała na siebie czekać. – Dziękuję wam, don Karlosie! – zaczęła. – Musiałam was prosić o chwilę rozmowy, ponieważ chcę was o czymś uwiodomić w tajemnicy przed tamtymi. Mogłam wprawdzie powiedzieć to także tamtym, ale was właśnie wybrałem, bo... – Bo siedzieliśmy najbliżej siebie, dlatego najłatwiej wam było posłać mnie tutaj po cichu. Prawda, donio Eulalio? – Zaiste. Oto senior Bernardo opowiadał mi o dwóch rozbójnikach, których ścigacie. Oni byli tu w naszym ranczo. – Ach! Kiedy? – Onegdaj rano odeszli. – Dokąd? – Przez Sierra Nevadę do San Francisko. Rozmawiałam z nimi wiele o seniorze Allano, bo oni pragną go odwiedzić. To była rzeczywiście bardzo cenna wiadomość, dzięki której odgadłem zamiary Morganów. Seniora tak jak z każdym rozmawiała i z nimi o Allanie, oni zaś pochwycili w lot sposobność zemszczenia się na Bernardzie i ograbienia jego brata, wyposażonego w znaczne środki materialne. – Czy wiecie na pewno, że to byli oni, donio Eulalio? – Oni, bo wszystko się zgadza, choć przybrali inne nazwiska. – Wypytywali was bardzo dokładnie o waszą siostrę i seniora Allana? – Tak. Musiałam im nawet dać znak, że u mnie byli. – Na czym ten znak polegał? – Był to list pisany do mnie ongiś przez męża siostry do San Jose. – Czy on jeszcze żyje? – Tak. Jest właścicielem hotelu „Valladolid” na Sutterstreet i nazywa się Enrico Gonzalez. – Kiedy seniorita Alma wyjechała od niego? – Przed trzema miesiącami. – Może byście mi opisali tych dwóch ludzi, którym daliście list? Z jej opisu nabrałem pewności, że to istotnie byli obydwa Morganowie. Jakkolwiek mogła mi to powiedzieć otwarcie przy stole, to jednak wobec ważności informacji nie gniewałem się na nią, że wyciągnęła mnie na tę przechadzkę. Podziękowałem jej więc najserdeczniej, po czym seniora Eulalia wróciła do domu. Wkrótce potem i ja wszedłem do pokoju, gdzie już na mnie czekano, gdyż przed udaniem się na spoczynek mieliśmy wylosować, kto ma czuwać. Nawet tutaj, w ranczu, uważaliśmy to za konieczne. Dopiero po wylosowaniu położyliśmy się spać. Aby sobie zdać sprawę z tego, jak spędziliśmy ową noc, trzeba zapoznać się z wnętrzem rancza. Budynek taki ma zazwyczaj jedną izbę mieszkalną, a u don Fernanda była nią ta, którą seniora Eulalia nazwała „pokojem”. Tu mieszka i śpi wszystko, co należy do domu, w sposób patriarchalny razem z gośćmi. Przez to, „co należy do domu”, rozumie się często także dojne krowy, ujeżdżone konie, owce, świnie, kury, psy i koty. Podłogę tworzy mocno ubita glina pokryta odrobiną trawy i mchu, w którym przebywają, żyją i rozwijają się skorpiony, pajaki, stonogi i inne robactwo. Siano i mech służą w nocy za pościel, a zamiast koldry używa się zazwyczaj poncza. Tak samo było i w naszym ranczu. Don Fernando de Venango, seniora Eulalia, seniorita Alma, stara Murzynka i wszyscy waquerowie, a wreszcie i my leżeliśmy obok siebie jak w wiejskiej karczmie, gdzie gość za trzy grosze ma prawo spać na słomie i podłożyć sobie pod głowę przewrócone krzesło zamiast poduszki. Wolalbym wyszukać sobie na dworze miejsce na nocleg, ale nie chciałem ryzykować tego wykroczenia przeciwko prawom gościnności, bo byłbym śmiertelnie obraził gospodarzy. Nazajutrz rano wyruszyliśmy dalej, obspany życzeniami szczęśliwej drogi przez wszystkich mieszkańców rancza. Nawet ten waquero, którego powaliłem uderzeniem pięści, musiał z uprzejmości dla seniori Eulalii, chcąc nie chcąc, wtórować w tym ogólnym chórze życzlowych głosów. Don Fernando de Venango e Colonna de Molynares de Gajalpa y Rostroedo odprowadził nas konno znaczną przestrzeń i zawrócił dopiero około południa. Widocznie niechętnie rozstawał się z mormońskimi misjonarzami, chociaż przez nich utracił całą flaszkę basilikjulepu. Z powodu wiadomości otrzymanej od seniori Eulalii nie musieliśmy trzymać się pierwotnego planu podróży, toteż dotarłszy do jeziora Mona, stanęliśmy tam na czas krótszy, aniżeli to pierwotnie zamierzaliśmy. Mogliśmy zresztą pozwolić sobie na to, gdyż konie nasze wypoczywały w ranczu prawie cały dzień. Przejechawszy w szybkim tempie Sierra Nevadę, udaliśmy się potem na dół do Stokton, a stamtąd do San Francisko. Miasto to leży na samym końcu wydłużonego półwyspu. Na zachodzie ma za sobą wielki ocean, na wschodzie pyszną zatokę, a od północy wejście do niej. Port w San Francisko jest najpiękniejszym chyba i najlepszym portem na całym globie, a zarazem jest tak obszerny, że mógłby pomieścić floty całego świata. Wszędzie widać tu ruch handlowy i nieopisane przemieszanie najróżnorodniejszej ludności. Z Europejczykami wszelkich narodowości spotykają się dzicy i półcywilizowani czerwonoskórzy, którzy znoszą tu swoją zwierzęnę i po raz pierwszy może otrzymują za nią mniej więcej sprawiedliwą cenę. Malowniczo ubrany Meksykanin przechodzi tu obok skromnego Niemca, znudzony Anglik – obok ruchliwego Francuza. Indyjski kulis w białym, bawełnianym ubraniu spotyka się z ubogim Żydem z Polski, elegancki dandys – z nieokrzesanym mieszkańcem puszczy, handlarz Tyrolczyk – z poszukiwaczem złota, którego cera jest ogorzała, włosy nie uczesane, a zmierzwniony zarost zakrywa wszystko, co nazywamy ludzką fizjoniomią. Przewijają się tu obok siebie Mongol z wyżyn azjatyckich, Pers z Azji Mniejszej lub z Indii, Malajczyk z Wysp Sundyjskich i Chińczyk znad brzegu Jangtsekiangu. W ogóle „synowie Państwa Środka” stanowią najpoważniejszy odlam obcokrajowców wśród tutejszej ludności. Wszyscy są podobni. U wszystkich widzi się krótkie, zadarte nosy, wszystkim wystaje nieco naprzód dolna szczęka, wszyscy mają kanciaste, wystające kości policzkowe, skośnie oczy, identyczną barwę skóry, brunatnawzielonawą bez żadnych odcięń, bez ślądu zaróżowienia policzków ani jaśniejszego zabarwienia czoła. Chińczycy są najpilniejszymi i niemal jedynymi robotnikami w San Francisko. Te małe, okrągłe, dobrze odżywione, a mimo to nadzwyczaj ruchliwe figurki, jak rzadko kto, zdolne są robić wszystko, co wymaga zręczności rąk i cierpliwości. Rzeźbią w kości słoniowej i w drzewie, toczą z kruszu, wyszywają na suknie, skórze, bawełnie, płótnie i jedwabiu, dziergają i tkają, rysują i malują, łączą z pozornie najmniej giętkich materiałów i wykonują osobliwe, podziwu godne roboty, zapewniające im odbiorców wśród miłośników wszelkich osobliwości. Do tego należy dodać, że Chińczycy są skromni i zadowalają się najmniejszym zyskiem. Żądają zrazu bezczelnie dużo, ale każdy wie, że może się z nimi targować, i w końcu godzą się nawet na trzecią i czwartą część żądanej ceny. Ich wynagrodzenie dżenne jest także mniejsze od wynagrodzenia białych robotników, a mimo to jest ono jeszcze dziesięć razy większe od tego, które Chińczycy otrzymują w swej ojczyźnie. Ponieważ są nadzwyczaj skromni w wymaganiach i oszczędni, przeto jeszcze nienajgorzej na tym wychodzą. Toteż Chińczycy zagarnęli w swe ręce wszystkie drobne rzemiosła, a pranie bielizny jak też obsługa domów i kuchni należy wyłącznie do ich żon i córek. Ale nie tylko Chińczycy są tu bardzo czynni. Wszyscy mieszkańcy miasta rozwijają bąjeczną wprost ruchliwość, zapatrzeni w jeden cel: zarobić jak najwięcej i jak najprędzej. Każdy jest przekonany o tym, że czas to pieniądz, że kto zatrzymuje drugiego, przeszkadza samemu sobie, a ponieważ nikt nie pozwala siebie zatrzymywać, przeto wszystko odbywa się bez zastojów. Każdy stara się, jak tylko może, ustępować z drogi drugiemu, aby tylko mieć wolne przejście dla siebie. Tak jest w domach i na dziedzińcach, tak jest też, na ulicach i placach publicznych. Blada, szczupła Amerykanka, dumna, czarnooka Hiszpanka, jasnowłosa Niemka, elegancka Francuzka i kobiety różnokolorowe chodzą, drepcą i spieszą to tu, to tam. Bogaty bankier we fraku, w cylindrze i w rękawiczkach trzyma w jednej ręce szynkę, a w drugiej kosz z jarzynami; ranczero zarzuca na plecy sieć z rybami, które transportuje do domu, aby uświetnić nimi jakąś uroczystość, oficer milicji ścisła w ręku tłustego kaplona; kwakier$^{33}$ niesie w odwiniętych polach długiego surduta kilka potężnych homarów, a wszyscy wymijają się sprawnie, spiesząc tam i z powrotem i nie przeszkadzając sobie nawzajem. Wjechaliśmy do metropoli kraju złota i nie zaczępieni przez nikogo przeszliśmy przez rojowisko ludzkie, aż do Sutterstreet, gdzie niebawem znaleźliśmy hotel „Valladolid”. Był to zajazd w stylu kalifornijskim – wąski i długi budynek drewniany o jednym piętrze. Oddaliśmy nasze konie stajennemu, który zaprowadził je zaraz do małej szopy, sami zaś weszliśmy do izby gościnnej, która pomimo olbrzymich rozmiarów tak była pełna, że z trudem zaledwie zdolaliśmy zdobyć wolny stolik. Jeden z barmanów zauważył nas dość prędko i podszedł ku nam pośpiesznie. Każdy z nas obstałował to, na co miał ochotę, a gdy przyniesiono zamówione napoje i potrawy, zacząłem swoje badanie: – Czy jest w domu senior Enrico Gonzalez? – Yes, sir! Życzę pan sobie widzieć się z nim? – brzmiała odpowiedź. – Tak, jeśli wolno prosić. Wkrótce podszedł do nas wysoki, poważny Hiszpan i przedstawił się jako senior Enrico. – Chciałbym się dowiedzieć – zacząłem uprzejmie – czy mieszka jeszcze u was niejaki Allan Marshall. – Nie wiem, senior. Nie znam go i nikogo zresztą, bo w ogóle nie zajmuję się nazwiskami moich gości. To należy do seniory. – A czy z nią można pomówić? $^{33}$ kwaker (ang. quaker) – członek sekty religijnej “Stowarzyszenia Przyjaciół” założonej w połowie XVII wieku w Anglii, rozpowszechnionej w Ameryce Północnej – Także nie wiem. Musicie o to spytać którąś z dziewcząt! Po tych słowach odwrócił się od nas. Wydalo mi się, że stosunek jego do swojej seniory był taki, jak stosunek don Fernanda do donii Eulalii, jej siostry. Powstałem więc i udałem się w kierunku, skąd na całe pomieszczenie rozchodził się przyjemny zapach pieczenia. Po drodze spotkałem małą, szczupłą kobietkę, która z jakimś przedmiotem w ręku chciała się właśnie koło mnie przemknąć. Pochwyciłem ją za rękę i zatrzymałem. – Gdzie jest seniora, moja mała? Ciemne jej oczy spojrzały na mnie z gniewem. – Vous êtes un âne.$^{34}$ “Aha, Francuzka” – pomyślałem sobie. Mała zaś wyrwała mi się wielce oburzona i uciekła. Powędrowałem dalej i przechodząc około stołu zetknąłem się z drugą Hebe$^{35}$. – Mademoiselle$^{36}$ – zapytuję uprzejmie – czy można się widzieć z seniorą? – I am not mademoiselle.$^{37}$ Odprawiwszy mnie tym, odeszła obojętnie. Była to Amerykanka albo Angielka. Już zacząłem się kłopotać, że defilując tak przed przedstawicielami wszystkich narodowości, nawet do wieczora nie dostanę się do seniory, gdy po drugiej stronie sali ujrzałem śledzącą mnie oczyma osobę, której twarz wydała mi się znajomą. Z niemałą otuchą puściłem się prosto ku niej. Ale ona już z daleka klaskała w ręce i zaraz skoczyła ku mnie tak gwałtownie, jakby mnie chciała stratować. – Sąsiedzie, byłabym was nie poznała, taką zapuścieliście brodę! – Do pioruna! Guścia, Ebersbach Guścia. Jakże nadzwyczajnie pani wyrosła. W jaki sposób dostała się pani z Niemiec do Kalifornii? Matka moja umarła zaraz po pańskim wyjeździe. Wkrótce potem przyjechał agent emigracyjny i namówił ojca, żeby się tutaj przeniósł. Lecz nadzieje ojca się nie spełniły. Teraz jest z braćmi tam, gdzie podobno jest dużo złota, a mnie zostawił tutaj. Powodzi mi się dobrze, czekam więc tutaj, zanim moi nie wróca. – Pomówimy z sobą jeszcze później, ale teraz powiedz mi, pani, gdzie można znaleźć seniorkę. Pytałem o to dwie pani koleżanki, ale zamiast odpowiedzi otrzymałem grubianistwa. – To zupełnie zrozumiałe, gdyż naszą panią wolno nazywać tylko donią, a najlepiej donią Elwirą. – Zastosuję się do tego. A więc czy można mówić z donią Elwirą? – Zaraz zobaczę. Gdzie pan siedzi? – Tam, przy drugim stole. – Wróć pan do swego stołu, a ja już pana zawiadomię. Było to jeszcze jedno dziwne spotkanie, jakich miałem już tyle w czasie moich wędrówek. Ojciec owej Guści i mój mieszkali obok siebie i obaj byli sobie kumami. Teraz stary stolarz szukał szczęścia w kopalniach złota, jego synowie, z których starszy był moim kolegą, pomagali ojcu, a w pierwszym zajezdzie, którego prób przestapiłem w San Francisko, spotkałem się z najmłodszą ich latorośłą, Guścią. Kiedy ją jeszcze jako dziecko nosiłem na rękach, burzyła nierzaz moją gęstą czuprynę, a potem śmiejąc się, lechtała mnie spiczastym noskiem po twarzy. Czy mogłem wtedy przypuścić, że po latach zobaczymy się w Kalifornii? Wkrótce Guścia wróciła. – Seniora przyjmie pańskie odwiedziny, chociaż teraz nie jest godzina audiencji. – Jak to: godzina audiencji? U gospodyni? $^{34}$ Vous êtes un âne (franc.) – pan jest osłem $^{35}$ Hebe – wg mitologii greckiej córka Zeusa i Hery, bogini młodości, która podczas uczt nalewała bogom olimpijskim nektar i ambrożję $^{36}$ mademoiselle (franc.) – panna $^{37}$ I am not mademoiselle (ang.) – ja nie jestem mademoiselle Guścia wzruszyła ramionami. — Ona tego surowo przestrzega. Można z nią mówić tylko rano od jedenastej do dwunastej, a po południu od szóstej do siódmej. Kto nie przyjdzie w tym czasie, musi czekać, naturalnie, jeśli nie ma dobrych rekomendacji. — Aha, dziękuję — roześmiałem się serdecznie. — Nikt by nie uwierzył, co warta dobra sąsiadka! — Prawda? No, chodź pan! Miałem wrażenie, że udaję się na audiencję do jakiejś politycznej czy też innej wielkości. Guścia wprowadziła mnie do przedpokoju i kazala tam czekać, dopóki za porterią nie odezwie się dzwonek. Było to bardzo zajmujące, zwłaszcza że na dzwonek musiałem czekać dobre pół godziny. Wreszcie wszedłem do pokoju zapchanego najrozmaitszymi meblami i różnym sprzętem. Donia Elwira musiała oczywiście mieć pokój pięknie urządzony, nic tedy dziwnego, że na ścianach nie było ani jednego wolnego cala. Pani domu siedziała na sofie, oparłyś jedną rękę na mapie zwisającej z bocznej poręczy. Na jej kolanach leżała gitara, obok niej zaczęły haft, a przed nią stała sztaluga — oczywiście pomiędzy nią a oknem, tak że o świetle nie było mowy — a na przypiętym do niej arkuszu papieru dostrzegłem dwa szkice. Jeden z nich miał przedstawiać kocura albo głowę starej kobiety bez czepca, drugi zaś był na pewno zoologicznej natury, ale nie mogłem go bliżej zidentyfikować. Złożyłem bardzo głęboki i unizony ukłon. Zdawało się jednak, że donia Elwira tego nie zauważała, bo patrzyła sztywno w jeden punkt sufitu, na którym ja zgłoś nic nie widziałem. Nagle odwróciła głowę szybkim ruchem i zapytała: — Jak daleko jest księżyc od ziemi? To pytanie nie było dla mnie niespodzianką, gdyż oczekiwałem jakiegoś dziwactwa. Nie chciałem jej wszakże pozostać dłużnym i odwzajemniłem się podobnie: — Pięćdziesiąt dwa tysiące mil w poniedziałek, ale w sobotę tylko pięćdziesiąt. — Słusznie. Teraz znowu zaczęła badać sufit, po czym nastąpiło drugie pytanko: — Z czego się robi rodzynki? — Z winogron. — Całkiem słusznie. Nieszczęsny punkt na suficie stał się znowu przedmiotem obserwacji. Po chwili padło pytanie: — Co to jest poil de chevre? — Materia po piętnaście łokci za eskudo d’oro, ale teraz mało kto jej używa. — Słusznie. Teraz witam was, senior! Augusta wstawiła się u mnie za wami, a ja nie jestem rozrztuną w rozdawaniu łask i zwyklam każdego starającego się o moją przychylność poddawać egzaminowi. Jesteście znani z uczoności, więc wybrałam dla was najtrudniejsze pytania z różnych dziedzin. Odpowiedzieliście świetnie, chociaż bardziej wyglądacie na niedźwiedzia aniżeli na uczonego. Ale Augusta uprzedziła mię, że uczęszczaliście do wielu szkół i poznaliście wszystkie kraje i narody. Usiądźcie, senior! — Dziękuję, donio Elwiro de Gonzalez! — odrzekłem siadając skromnie na krawędzi krzesła. — Czy chcecie zamieszkać w moim domu? — Właśnie. — Zgadzam się na to, gdyż jesteście bardzo uprzejmym człowiekiem, a swój wygląd zewnętrzný możecie doprowadzić do lepszego stanu, gdy zadacie sobie trochę trudu. Czy byliście w Hiszpanii? — Byłem. – Jak wam się podoba ta namalowana przeze mnie mapa mojej ojczyzny? Podała mi papier z nędzną kopią, narysowaną przez kalkę. – Bardzo dokładna, donio Elwiro de Gonzalez. Gospodyni przyjęła moją pochwałę obojętnie, sądząc zapewne, że się jej należała. – Tak, my, kobiety, wyemancypowaliśmy się nareszcie, a największym naszym triumfem jest to, że wnikiemy w głębię wiedzy i wyprzedzamy mężczyzn w sztukach pięknych. Przypatrzcie się tym dwom malowidłom. Są niedosćignione w ogromie przedmiotu. A ta delikatność linii, to ciemiowanie, ten refleks światła! Jesteście na pewno znawcą, ale mimo to muszę was wypróbować. Co to przedstawia? Byłbym poniósł straszną klęskę jako znawca piękna, gdyby już sam „ogrom przedmiotu” nie dał mi jasnej wskazówki. Odpowiedziałem więc z dość bezczelną zuchwałością: – Węża morskiego. – Slusznie. Wprawdzie nikt go jeszcze nie widział wyraźnie, ale skoro badacz mierzy w myśli przestrzenie, do których nigdy nie dotarł, to oko artysty może także ujmować kształty, na jakie on sam jeszcze nigdy nie patrzył. A ten rysunek? – To goryl sławnego du Chailly. – Slusznie. Przekonywam się, że jesteście najuczeńszym z ludzi, jakich dotąd spotkałam, gdyż jeszcze nikt przed wami nie rozpoznał natychmiast węża morskiego ani goryla. Zasługujecie na najwyższe akademickie godności. Duma, jaką poczułem z powodu tej pochwały, przyprawiła mnie o takie samo niemal wrażenie jak czosnek i cebula zacnej donii Eulalii. Genialna jej siostra wskazała teraz na stół, stojący u wejścia, mówiąc: – Króluję także nad moim domem, chociaż nie wchodzę w bliższą styczność z materialną stroną gospodarstwa. Tam jest atrament, pióro i księga. Wpiszcie swoje nazwisko. Uczyniłem to i zapytałem: – Czy wolno mi zapisać także od razu moich towarzyszy? – Macie towarzyszy? – Tak. – Co to za jedni? Zacząłem od kolorowych: – Bob, mój czarny służący. – Naturalnie! Człowiek, który od razu poznał mojego węża morskiego, jeździ tylko z lokajami. Tych się jednak nie zapisuje. Kto jeszcze jest z wami? – Winnetou, wódz Apaczów. Na to pani domu zrobiła ruch jak człowiek zaskoczony niespodzianką. – Słynny Winnetou? – On właśnie. – Chciałabym go poznać. Musicie mi go później przedstawić, a na razie go zapiszcie. – Dalej niejakí Sans-ear, który... – Pogromca Indian? – Tak. – Zapiszcie go, zapiszcie. Podróżujecie, jak widzę, w niezwykłym towarzystwie. Czy wszystkich już wymieniliście? – Czwarty i ostatni, to master Bernard Marshall, jubiler z Louisville w Kentucky. Elwira omal nie zerwała się z miejsca. – Co mówicie! Jubiler Marshall z Kentucky? – Ma on brata imieniem Allan, który miał szczęście u was mieszkać, donio Elwiro de Gonzalez. – A więc dobrze się domyślałam. Zapiszcie go, i to zaraz, senior. Wszyscy otrzymacie najlepsze pokoje do spania. Luksusowych apartamentów nie ma oczywiście w hotelu „Valladolid”, mimo to będziecie zadowoleni z mojego domu, a na dziś wieczór proszę was wszystkich do stołu, do mojego prywatnego pokoju! – Dziękuję, donio Elwiro! Cenię sobie bardzo wysoko to niezwykłe wyróżnienie. Zarazem zaznaczam, że zwyczajem moim jest poczynione w podróży doświadczenia podawać do poszwechnej wiadomości drukiem. Możecie być pewni, że gorąco poleczę hotel „Valladolid”. – Zróbcie to, senior, chociaż nie bardzo wyobrażam sobie was przy biurku. Jeśli macie jakąś prośbę, to wyjawicie ją śmiało, chętnie ją spełnię. – Proszę nie mam żadnej, ale pozwolilibym sobie o coś zapytać. – O co? – Czy Allan Marshall nie mieszka już u was? – Nie. Opuścił mój dom przed trzema miesiącami. – A dokąd się udał? – Do kopalni nad Sacramento. – Czy pisał do was od tego czasu? – Tylko raz. Zawiadomił mnie, do kogo mam odsyłać jego listy, gdyby jakieś nadeszły. – Czy przypominacie sobie jeszcze ten adres? – Doskonale, gdyż jest to adres mego dobrego znajomego. Jest to niejaki mister Holfey, w Yellow-water-ground, kupiec, u którego poszukiwacze złota zaopatrują się we wszystko. – Czy od odjazdu Allana przyszły tu do niego jakieś listy? – Kilka. Odesłałam mu je najbliżej okazją. Oprócz tego byli tutaj niedawno dwaj jego znajomi, którzy pozostają z nim w stosunkach handlowych, i chcieli się z nim koniecznie rozmówić. Im także powiedziałam, gdzie go należy szukać. – Kiedy oni odjechali? – Zdaje mi się… a tak, na pewno wczoraj rano. – Czy jeden z nich był starszy, a drugi młodszy? – Tak. Byli zresztą bardzo do siebie podobni, a poleciła mi ich moja siostra, u której byli w gościńcu. – Czy może w rancu don Fernanda de Venango e Colonna de Molynares de Gajalpa y Rostredo? – Co, wy go znacie? – Bardzo dobrze, zarówno jak waszą siostrę, donię Eulalię, u której wszyscy gościliśmy. Ja jednak nie prosiłem jej o list polecający do was. – Czy to być może? Opowiedzieć mi coś o tym, senior, jestem bardzo ciekawa. Zdałem jej sprawę z naszego pobytu u don Fernanda, mówiąc jednak tylko to, co uważałem za stosowne. Donia Elwira słuchała z wielkim zajęciem, a gdy skończyłem rzekła: – Dziękuję wam, senior. Jesteście pierwszym Niemcem, który umie w należytym sposob zachować się wobec donii hiszpańskiej. Cieszę się, że będę was dziś gościla na wieczorzy, i każę was zawczasu uwiadomić o jej terminie. Adios. Złożyłem jej pełen uszanowania uklon, który pozostawał niewątpliwie w rażącej sprzeczności z moim wyglądem, i zniknąłem za portierą. Gdy wszedłem do izby gościnnej, oczy służby zwróciły się na mnie z widocznym szacunkiem. Guścia Ebersbach znalazła się też zaraz przy mnie. – Panie sąsiedzie, jesteście chyba dzieckiem szczęścia. Nikt jeszcze nie był tak długo u naszej pani na audiencji. Widocznie bardzo się jej pan spodobał. – Przeciwnie – odrzekłem śmiejąc się. – Zapowiedziała właśnie, że pozwoli mi tu zostać tylko pod tym warunkiem, że się poprawię. Oświadczyła mi bez ogródów, że wyglądam jak niedźwiedź. — Niestety, jest w tym nieco słuszności. Ale ja wam pomogę. Zaprowadzę was na górę do mojej izdebki i postaram się o wszystko, co może wam być potrzebne: przybory do golenia, mydło, wodę, wszystko, wszystko! — To nie będzie potrzebne, gdyż wkrótce mają wyznaczyć nam osobne pokoje. — Nie wierz pan temu. Rozkazy dotyczące rozmieszczenia gości otrzymuję punktualnie o godzinie ósmej i ani sekundy wcześniej. — Wedle zapewnień donii mamy dostać najlepsze pokoje. Gdzie to będzie? — Wszystkie nasze pokoje dla przyjezdnych znajdują się na górze pod dachem. Otrzymacie więc zapewne pomieszczenia, w których będzie świeże powietrze. W tej chwili zabrzmiął głośny dzwonek. — To ona, panie sąsiadzie. Muszę do niej pójść, gdyż jeśli dzwoni o tak niezwykłej godzinie, to pewnie chodzi również o coś niezwykłego. Guscia pobiegła do swej pani, ja zaś usiadłem obok towarzyszy, którzy pomimo iż ukazanie się w San Francisko westmana lub Indianina jest czymś zwyczajnym, ściągali na siebie ciekawe spojrzenia wszystkich obecnych. Szczególnie majestatyczna postawa Winnetou i cały jego charakterystyczny wygląd budziły powszechną uwagę. Brak zaś uszu u małego Sama upewniał każdego, że ten człowiek przeżył niejedną przygodę, i to taką, jaką żaden z obecnych nie mógłby się pochwalić. — No? — spytał Bernard. — Odjechał jeszcze przed trzema miesiącami, a dał o sobie znać tylko raz z Yellow-water-ground. Wasze listy pisane do niego zostały tam odeslane. — Gdzie leży ta miejscowość? — Jest to, jeśli sobie przypominam, boczna dolina Sacramento, w której znaleziono sporo złota. Dawniej roło się tam po prostu od diggerów, teraz jednak przenieśli się dalej w górę rzeki. — Czy Allan zdeponował coś tutaj? — Nie pytałem o to donii Elwiry. — To musicie to jeszcze zrobić. — Wkrótce nadarzy się do tego sposobność. Jesteśmy wszyscy zaproszeni do niej na kolację. — A, to świadczy o jej wielkiej uprzejmości dla nas. Zresztą dowiem się w domu bankowym, z którym utrzymywaliśmy stosunki, czy on tam był. Teraz podeszła do nas moja dawna sąsiadka. — Panie sąsiadzie, wołano mnie z waszego powodu. Kolacja będzie o dziesiątej, a pokoje mam wam wskazać już teraz. — Pokoje? Słyszałem, że ich tu wcale nie ma. — Z tyłu jest przybudówka obejmująca kilka pokoi. Dwóch z nich używa donia, kiedy gości swych krewnych. — Tam pewnie mieszkała donia Alma? — Tak, słyszałam o tym, chociaż wówczas nie było mnie tu jeszcze. — Czy nie opowiadało pani przypadkiem, że ta donia знаła niejakiego Allana Marshalla, który przebywał tu równocześnie? — Coś mi o tym wiadomo. Wiele o tym mówiono i śmiano się z Almy, gdyż prześladowała po prostu tego pana tak, że nie mógł się opędzić od jej natarczywości. Ale proszę pójść za mną, już mam klucze. Udaliśmy się za nią do owych pokoi, które były urządzone wręcz zbytkownie w porównaniu z resztą zajazdu. Jeden pokój otrzymał Winnetou z Sans-earem, drugi ja z Bernardem, a dla Boba wyznaczono osobną izdebkę. Uprzejma córka mego dawnego sąsiada zaopatrzyła nas we wszystko, co mogło się przyczynić do nadania nam bardziej cywilizowanej powierzchowności. Niebawem też wyszliśmy na miasto. Winnetou został w domu, duma jego bowiem nie pozwalała mu na to, żeby wystawiać się na widowisko ciekawskim wypełniającym ulice i place. Sans-ear także rozciągnął się na swoim łóżku. – Po co ja, mam z wami iść? – rzekł. – Chodzić umiem i w tej umiejętności nie potrzebuję, na przykład, ćwiczyć się dopiero tutaj, a ludzi i domów dość już w życiu widziałem. Postarajcie się, żebyśmy co rychlej wydostali się z tego niespokojnego gniazda na wolne sawanny, bo mi tu jeszcze z nudów uszy wyrosną i będzie koniec z Sans-earem! Poczciwy westman był tu zaledwie godzinę, a już odczuwał tęsknotę za wolną prerią. Cóż więc musi się dziać z „dzikimi”, gdy zamykają się ich „dla poprawy” w cięsnych celach filadel-fickiego lub auburnskiego więzienia za to... że bronią się przed wyrzuceniem z ostępów, które są ich ojczyzną, żywią ich swoimi płodami i kryją mogły ich ojców i braci?! Udaliśmy się z Bernardem do bankiera, z którym Marshallowie pozostawali w stosunkach handlowych, i dowiedzieliśmy się tylko tyle, że Altan był u niego kilka razy, a potem, sprzedawszy wszystkie swoje papiery, wyjechał do kopalni, by zająć się skupem nuggetów. Po tych bezowocnych odwiedzinach zaczęliśmy przechadzać się po ulicach. Bernard wciągnął mnie do sklepu, gdzie na wieszadłach wisiały ubrania różnej wielkości, gatunku i rodzaju. Można tu było sobie wybrać zarówno najlepszy strój meksykański, jak i płócienną bluzę roboczą kulisa. Każdy rodzaj odzieży miał w sklepie swój osobny dział, a każde ubranie stanowiło komplet bez zarzutu. Bez trudności odgadłem zamiar Bernarda. Ubrania nasze, choć sporządzone z mocnej materiału, tak dalece ucierpiały w czasie długiej podróży, że wyglądałyśmy naprawdę jak obszarpanicy. Teraz byliśmy już ogoleni i przycięliśmy sobie nawzajem włosy, ale z naszą odzieżą było jeszcze bardzo źle. Przy zakupach zauważyłem, że poczciwy Bernard miał dobry smak. Kupił sobie na poly indiański, a na poly traperski strój, w którym było mu bardzo do twarzy. Tylko cena odpowiadała niestety stosunkom panującym w San Francisko. – No, chodźcie, Charley. Wy także potrzebujecie ubrania – rzekł, gdy sam się we wszystko zaopatrzył. – Pomogę wam wybrać. Wprawdzie porządne ubranie bardzo by mi się przydało, ale odstraszała mnie nieco wygórowana, jak na moja kieszeń, cena. Nie należałem nigdy do tych szczęśliwców, którzy gdziekolwiek sięgna, znajdują studiarówkę, a gdzie stąpa, potykają się o worek funtów. Mimo to zaliczam się do tych z kolei godnych zazdrości ludzi, którzy posiadają słodką pewność, że potrafią zarobić dziś tyle, ile im potrzeba na jutro. Dlatego też usłyszawszy zachętę Bernarda, zrobiłem minę, jak człowiek, który nie ma już nic do stracenia. Ubranie, na które padł jego wybór, składało się z następujących części: koszula myśliwska z wygarbowanej na biało skóry jeleniej, wyhaftowana pięknie rękami Indianek w czerwony desen; spodnie ze skóry jeleniej z frędzlami po bokach; wiatrówka myśliwska ze skóry bawolej, ale tak miękkiej jak futerko wiewiórcze; buty niedźwiedzie z cholewkami, które można było podciągnąć aż na uda, i z podeszwami z najmocniejszego materiału, bo ze skóry z ogona starego aligatora; wreszcie czapka bobrowa z denkiem z ozdobnie wyprawionej skóry grzechotnika. Bernard nalegał, żebym się zaraz przebrał, a kiedy wyszedłem z bocznej komórki, on już zapłacił za wszystko. Powinieneś był się trochę na niego za to pogniewać, lecz otwarcie mówiąc, nie potrafiłem. – Dajcie pokój, Charley! Jestem wam winien jeszcze bardzo wiele, a jeśli nie chcecie się na to zgodzić, to wpiszę te rzeczy na wasz rachunek, który kiedyś później wyrównamy. Bernard chciał kupić także niejedno dla Sama, lecz odradziłem mu to, znając przywiązanie małego westmana do swego prastarego ubrania, a również dlatego, że nasz Sam miał figurę, do której nie łatwo było cokolwiek dopasować. Kiedyśmy wrócili do hotelu „Valladolid”, największą ucieczkę z powodu mojej przemiany okazał Bob. – O, massa bardzo pięknie wyglądać, tak pięknie jak Bob, gdy dostać nową bluzę i czapkę! Podziękowałem mu wdzięcznym spojrzeniem za to łaskawe porównanie, wiedząc, że Murzyn wyraził w tej pochwałe wszystko, co tylko mógł najlepszego. Samowi widocznie po jakimś czasie zrobiło się za ciasno w jego pokoju, bo siedział już sam jeden przy stole w wielkiej izbie, a zobaczywszy mnie skinął, żebym zajął przy nim miejsce. – Słuchajcie – szepnął – tu obok nas prowadzą rozmowę, która nas także zajmie, na przykład. – O czym? – W kopalniach złota zaszły wypadki, z których nie podobna się cieszyć. Jest tam mnóstwo „bravos”, jednak nie Indian, lecz, jak się zdaje, białych, którzy rzucają się na powracających do domu poszukiwaczy złota, zabierają im majątek i w dodatku życie. Tu siedzi taki, który ledwo z życiem uszedł, i opowiada właśnie swoją przygodę. Słuchajcie! Rzeczywiście, przy stole za nami zauważyłem kilku ludzi, po których widać było, że poznali niejedno niebezpieczeństwo i niejedno mieli za sobą ciężkie przejście. Jeden z nich opowiadał coś, czego siedzący dokoła słuchali z największym skupieniem. – Well – mówił – jestem znad Ohio, to znaczy, że doświadczyłem już coś niecoś i na rzece, i na sawannach, na wodzie i na łądzie, w górach i w dolinach Zachodu. Poznałem korsarzy rzecznych na Missisipi i opryszków w Woodlandzie i nieraz toczyłem z nimi walkę. Uważam przeto za możliwe niejedno, o czym kto inny mógłby wątpić, ale żeby takie rzeczy mogły się dziać na tak ożywionym gościńcu, i to w biały dzień, to przechodzi już nawet możliwości mojej starej strzelby. – A jednak nie wydaje się to prawdopodobne – rzekł drugi. – Było was piętnastu ludzi przeciwko osmiu. Czyż to nie hańba dla was, gdyby się rzecz istotnie miała tak, jak przedstawiacie? Mówicie bardzo sprytnie i mądrze, ale przeżyjcie to w pierw sami, człowieku. Było nas wprawdzie piętnastu, to znaczy sześciu poganiaczy mułów i dziewięciu poszukiwaczy złota. Lecz po pierwsze, zrobiliśmy niestety wkrótce straszne odkrycie, że kto by chciał zaufać tym mulnikom, jest zgubiony, a po drugie, z owych dziewięciu poszukiwaczy złota trzech trapiła febra. Ledwie trzymali się na mulach, gorączka tak nimi trzęsła, że nie mogli ani pewnie wystrzelić, ani władać nożem. Czy było więc nas piętnastu? – Teraz już rozumiem, że sprawa była ciężka. Ale przecież po gościńcu jeździ i chodzi tyłu podróżnych, że ciągle jest w okolicy ktoś, na którego pomoc można liczyć. Tak wam się tylko zdaje. Któż bowiem zabroni tym szelmom zaczekać na taką właśnie chwilę, kiedy w pobliżu nie ma nikogo? Opowiedziecie więc wszystko po kolei, abyśmy sobie wyrobili jasny pogląd na tę sprawę. Dobrze, skoro sobie tego życzycie. Otóż nad Jeziorem Piramidowym znaleźliśmy złoże, jakich mało, i wierzcie mi, że w przeciągu ośmiu tygodni każdy z nas czterech miał po cennarze złotego pyłu i nuggetów. Dalej nie można już było szukać, ponieważ złoże zostało całkiem wyczerpane, a dwóch z nas przeziębilo sobie nogi i ręce. Niełatwa to rzecz stać od rana do wieczora po pas w wodzie i potrząsać bateą38. Spakowaliśmy się zatem i wrócili do Yellow-water-ground, gdzie naszą zdobycz sprzedaliśmy pewnemu Jankesowi, który zapłacił znacznie więcej aniżeli ci lądacy handlarze zamieni, u których za uncję złota dostaje się funt lichej mąki lub pół funta jeszcze gorszego tytoniu. Ale ten człowiek mimo to zrobił dobry interes. Nazywał się Marshall i pochodził gdzieś z Kentucky. Na te słowa Bernard odwrócił się szybko i zapytał: – Czy on jest tam jeszcze? --- 38 batea – naczynie służące do wypłukiwania złota z piasku – Nie wiem. Nic mnie to zresztą nie obchodzi. Dajcie mi pokój z niepotrzebnymi pytaniami, gdyż jeśli mam opowiedzieć wszystko po kolei, jak mnie o to proszą, to nie trzeba mi przeszkadzać. A więc ten Marshall – zdaje się, że się nazywał Allan Marshall – odkupił od nas wszystko. Bylibyśmy najmądzej postapili, gdybyśmy ruszyli od razu w drogę, ale po pierwsze, chcieliśmy wypocząć po trudach, a po wtóre, nasi chorzy potrzebowali leczenia. Zresztą nie było nawet dobrej okazji do wyjazdu. Przebąkiwano o napadach rozbójniczych po drodze, wymieniało nawet nazwiska rozmaitych ludzi, którzy opuściszyszy kopalnie nigdy już nie powrócili do Sacramento ani do San Francisko. – Czy okazało się to prawda? – Zaraz o tym usłyszycie. Czekaliśmy więc przez kilka tygodni, wydając dużo na życie, ho strasznie jest tam ono drogie. Ponieważ wiedziano, niestety, że nasze kieszenie nie są puste, przeto pobyt nasz uprzyjemniało ustawiczne opędzanie się od szulerów i podobnego robactwa, które ciągle dokoła nas krążyło. Tymczasem naszym chorym towarzyszom znacznie się polepszyło, tak, że postanowiliśmy wybrać się w podróź, przyłączając się do pięciu ludzi, którym również sprzykrzyło się tam siedzieć. Było nas zatem dziewięciu. Wynajęliśmy muły i nasza gromadka powiększyła się o sześciu mulników. Uzbrojeni byliśmy wszyscy znakomicie, nawet mulnicy wyglądał tak, jakby żaden z nich nie bał się pójść w zawody z dziesięciu wrogami. Ruszyliśmy więc nareszcie w drogę i z początku wszystko szło dobrze. Niebawem jednak zaczęły padać ustawiczne deszcze i towarzyszom odnowiła się febra. Nadto woda tak rozmiękczyła grunt, że z trudem tylko posuwaliśmy się naprzód, robiąc zaledwie po osiem mil dziennie. Nawet w ciągu nocy w namiotach nie byliśmy bezpieczni przed upustami niebieskimi. To wzmożno jeszcze febrę naszych chorych tak, że musieliśmy biedaków poprzywiązywać do mułów. – To diabelnie przykre! – przerwał jeden z siedzących bliżej. – Ja także zaznałem takich przyjemności, więc wiem, jak się człowiek wtedy czuje. – Well. W ten sposób przebyliśmy trzy czwarte drogi i pewnego wieczora wyszukaliśmy miejsce na oboz. Rozniciliśmy takie ogienko, że zrobiło się jasno jak w dzień, i zajęliśmy się rozbijaniem namiotów. Wtem ze wszystkich stron huknęły strzały. Ja klęczałem właśnie w cieniu namiotu, przywiązując sznur do kolka, dlatego mnie nie dostrzeżono. Zerwałem się czym prędzej i ujrzałem, że nasi mulnicy wisiają na muły, by się rzucić do ucieczki. Czynili to jednak z takim spokojem, że napastnicy mogli ich doskonale wystrzelać co do nogi. Nie zrobiли tego jednak. Miałem już zamiar podnieść strzelbę do strzału, lecz powstrzymał mnie od tego straszny widok, który się ukazał moim oczom. Oto ośmiu rozbójników wypaliło tak celnie, że pięciu moich zdrowych towarzyszy, zajętych pracą przy rozbijaniu obozu, leżało bez życia na ziemi, a trzech chorych zamordowano właśnie w chwili, kiedy chwyciłem za strzelbę. Zostalem więc przy życiu sam jeden. Co wy byście uczynili na moim miejscu, he? – Przekleństwo! Byłbym się na nich rzucił i starał wedle sił odpłacić im za wszystko! – rzekł jeden. – Nie. Ja bym celnymi kulami zmiótł najprzód kilku z nich! – zapewniał drugi. – Bardzo dobrze – odparł opowiadający. – Tak się to mówi, ale w rzeczywistości postapili-byście podobnie jak ja. Rzucać się na nich było szaleństwem, a strzelać również nie bardzo mądre, gdyż w takim razie zginąłbym i ja. Na pewno postaraliby się o to, żeby nie został przy życiu żaden świadek napadu. Ścigaliby mnie więc zawiezione, a ja mogłem przecież zabić najwyżej jednego lub dwóch. – Coż więc zrobiliście? – Pieniądze i papiery miałem w kieszeni, a mój muł stał nie opodal namiotu razem z innymi. Kiedy lotry przeszukiwały namioty, zakradłem się do zwierząt i odwiązałem go. Wtem jeden z rozbójników gwizdnął, a zaraz potem dał się słyszeć tętent. Jak myślicie – co się stało? – No? – Mulnicy wrócili. Wydali nas w ręce tych lotrów i przybyli teraz po swój udział w łupie. Było ich więc teraz razem czternastu. Wobec tego wsiadłem na muła i uciekłem, jak tylko mogłem najprędzej. Na szczęście było to zwierzę bardzo łagodne, a nie takie uparte bydlę, jakie się często spotyka między mulami. Rozległy się wprawdzie za mną głośne przekleństwa i wielki hałas, a potem nawet tętent, ale udało mi się szczęśliwie umknąć pod osłoną nocy. – A potem? – Potem? Przybyłem do San Francisko, a teraz cieszę się, że siedzę tutaj zdrów i popijam porter. – Czy żadnego z rozbójników nie poznałeście? – Mieli na twarzach czarne maski. Jeden tylko, jak się zdaje dowódca, wsadzając palec do ust, aby gwizdnąć, odsunął maskę z twarzy. Wtedy zobaczyłem jego fizjoniomię. Poznałbym tego lotra od razu, gdyby mi się nasunął przed oczy. Był to Mulat i miał na twarzy bliznę, prawdopodobnie od noża. – A mulnicy? – Poznałbym wszystkich, ale za nic nie wrócę już do tego piekła, w którym diabel gotuje i topi swoje złoto, aby niewinne dusze wabić na śmierć i zgubę. – Jak się nazywał mulero? Dobre jest czasem znać nazwisko takiego dżentelmena? – Wołano na niego Sanchez, ale dawniej niewątpliwie musiał mieć także i inne nazwiska. Sądzę, że większość tych lotrów należy do tych hounds, których San Francisko wypluło do wszystkich kopalni złota. Teraz rabują tam do spółki – różni agenci, mulnicy i zwykli zbóje. Byłoby najlepiej, gdyby kopalnie złota, podobnie jak w San Francisko, utworzyły straż, która zajęłaby się ściganiem i tepieniem tych band. Opowiedziałem wam już teraz wszystko. Skończyłem. – Jeśli tak – rzekł Bernard – to pozwólcie, że zapytam jeszcze raz o owego Marshalla, o którym mówiliście poprzednio. Jest to bowiem mój brat. – Wasz brat? Rzeczywiście, zdaje mi się, że jesteście nawet do niego podobni. Czego chcielibyście się o nim dowiedzieć? – Wszystkiego, co o nim wiecie. Jak dawno widzieliście go po raz ostatni? – Z pięć tygodni temu. – Czy sądzicie, że jest jeszcze w Yellow-water-ground? – Ważpię. W kopalniach złota jest człowiek dzisiaj tu, a jutro tam. chociażby nawet postanowił siedzieć w jednym miejscu. – Dziwi mnie to, że nie odpisywał mi nigdy, chociaż wiem, że otrzymał moje listy. – Tego nie możecie wiedzieć na pewno. Pomyślcie tylko o tym, co teraz opowiedziałem. Czy stąd idzie poczta do kopalni? Tak, idzie, ale to, co tutaj nazywają pocztą, pocztą nie jest. List błaka się często tam i z powrotem i nie dochodzi do rąk, które jedynie miałyby prawo go otworzyć. Wstępujecie tam na przykład do tawerny, a gospodarz należy do houndów, wchodzicie do sklepu, a kupiec to także hound, gracie z trzema ludźmi w karty – dwóch z nich lub nawet wszyscy trzej są także hounds, pracujecie z kimś razem, a tymczasem i on jest hound, który albo sam wydrze wam wasz zarobek, albo za cenę części waszego mienia wyda was rozbójnikom. Wszędzie są hounds, czemużby nie mieli być także i na poczcie, zwłaszcza że może im na tym zależeć, żeby to lub owo nie doszło według adresu. Ten obraz stosunków panujących w kopalniach wcale nie był ponętny. – Czy jedziecie do brata? – Właśnie. 39 mulero (hiszp.) – dowódca poganiaczy mulów 40 hounds (ang.) – psy, dawna nazwa gangsterów w San Francisko – Well. W takim razie udzięleć wasm dobrej rady, a czy jej posłuchacie, to już wasza rzecz. Stąd prowadzą do rozmaitych kopalni dwie drogi. Jedna na południe, do pasma górskiego, zwanego New Almaden, gdzie znajdują się wielkie ilości rtęci i naturalnego cynobru. Druga prawie wprost na północ, z lekkim tylko odchyleniem ku wschodowi, wiedzie do słynnych ze złota okolic Sacramento. Czy wiecie, gdzie leży Yellow-water-ground? – Dotąd wiem tylko, że tworzy boczną dolinę Sacramento, i nic ponadto. – Droga ciągnie się dokoła trzech czwartych zatoki San Francisko, a potem przez Rio San Joaguin w górę do doliny Sacramento. Gdy się tam udacie, każdy spotkany podróżny powie wam, gdzie macie szukać swego celu podróży. Jeśli jedziecie bez ciężkich pakunków, to dostaniecie się tam za pięć dni. Ale tą drogą nie radzę wam jechać. – Czemu? – Jest ona niewątpliwie wygodniejsza, ale nie krótsza, a nadto niebezpieczna właśnie z powodu tych hounds. Wołają oni wprawdzie napadać na tych, którzy wracają z kopalni, ale nie wiadomo, czy czasem nie czynią i przeciwnie. Wreszcie droga ta jest po prostu wybrukowana dolarami, wyciąganymi naiwnym podróżnym z kieszeni. W oberżach jest już na tyle kulturalnie, że się dostaje rachunki na piśmie, ale łatwiej je przeczytać aniżeli zapłacić. Płaciecie tam: za pokój dolara – a śpicie na dziedzińcu; za łóżko dolara – a dostaniecie dwie garści słomy; za światło dolara – a macie księżyce zamiast latarni; za obsługę dolara – a nie widzicie nikogo; za miednicę dolara – a musicie umyć się w rzece; za ręcznik dolara – a obcieracie twarz bluzą. Jedyną pozycją zapłaconą, a otrzymaną rzeczywiście, jest rachunek – „za wystawienie rachunku – jeden dolar”. Jak wam się to podoba, master Marshall? – Nieźle. – Ja też tak sądzę. Dlatego wskażę wam inną, lepszą drogę, którą, jeśli macie dobrego konia, dostaniecie się do Yellow-water-ground w cztery dni. Trzeba przejechać przez zatokę promem, a dalej ruszyć wprost na San John. Następnie zwrócicie się na wschód, a gdy znajdziecie się już w Sacramento, to będziecie tak jakby u celu podróży, a przynajmniej bardzo blisko. Jest tam dość rzeczyłek, które was zaprowadzą na miejsce. – Dziękuję, sir. Pójdę za waszą radą. – Well, a jeśli tam nad Sacramento spotkacie Mulata z blizną na twarzy, to poczęstujcie go nożem albo kulą. Zapewniam was, że spełnicie dobry uczynek. Tymczasem nadeszła pora kolacji, o czym przyszła nas zawiadomić Guścia. Zaprowadziła nas do bocznego pokoju, w którym był stół nakryty tak, jakby mieli przy nim jeść grandowie hiszpańscy. Donia Elwira czekała już na nas, tylko gospodarza nie było widać. Przyjęł gości, których jej przedstawiłem, z odpowiednim dostojenstwem, z miną władczyni udzielającej haskawie audiencji i robiła honory domu lepiej od niejednego maharadży. Ponieważ zależało jej na tym, żeby zadziwić gości swą uczonością, przeto rozmowa toczyła się z początku na tematy z zakresu nauki i sztuki. Potem jednak, kiedy się jej wydalo, że już w dostatecznej mierze zdobyła sobie nasz szacunek dzięki swym wiadomościom naukowym, raczyła zająć się naszymi osobami i przeżyciami i z kolei my musieliśmy jej opowiedzieć o wszystkim, cośmy przeszli. Po kolacji donia Elwira oświadczyła z dumą: – Spodziewam się, seniores, że dowiodłam wam, jak dalece przenoszę was nad innych gości, oraz sądzę, że będziecie u mnie bawili dłuższy czas. – Donio Elwiro – odpowiedziałem – dziękujemy za waszą niezwykłą dobroć. Zabawimy też na pewno dłużej w waszym gościnnym domu, ale nie teraz, gdyż już jutro rano musimy na krótko wyjechać. – Dokąd, senior? – Nad Sacramento, by odszukać Allana, którego także do was sprowadzimy. – Zgoda, seniores. Weźcie sobie u mnie wszystko, czego potrzebujecie. Obliczymy się później, a jeśli bedziecie mieli jeszcze jakieś życzenie, to zwrócicie się do Augusty. Tuszę oczywiście, że powiecie mi adios, zanim opuścicie jutro mój dom. Wyszła szumiąc jedwabiami, a my podążyliśmy za nią, żeby zajrzeć do koni i udać się na spoczynek. Nazajutrz rano płynęliśmy promem przez zatokę na przeciwległy półwysep. Potem pojechaliśmy dokładnie w kierunku, który nam wskazał poprzedniego dnia poszukiwacz złota, i wieczorem trzeciego dnia dotarliśmy do San John, po czym zwróciliśmy się na wschód. Następnego dnia w południe spuściliśmy się w dolinę rzeki Sacramento, napotykając na każdym kroku ślady gorączkowych poszukiwań owego śmiertelnego pyłu, który osłapia swym blaskiem oko i oszałamia zmysły i serca. Tyle już o tym napisano i powiedziano, że powstrzymałbym się chętnie od wszelkich uwag, ale muszę przyznać, że gorączka złota porywa nawet najbardziej trzeźwego człowieka, skoro tylko wejdzie w te okolice. I przede wszystkim – skoro spotka ludzi, którzy z zapadłymi policzkami i odziani często tylko w lachmany niosą w ofierze zdrowie, a nawet życie, aby się szybko wzbogacić, a potem, gdy się nawet szczęście do nich umięchie – równie prędko swoje bogactwo zmarnować. Pracują oni często miesiącami wytężając wszystkie siły bez godnego wzmianki wyniku. Każdemu ich poczynaniu towarzyszą przekleństwa, wylania się przed nimi widmo głodu, nędzy i rozpaczy i już, już chcą cofnąć znużoną dłoń, kiedy rozchodzi się wieść o czyjejś nadzwyczajnej zdobyczy, a wtedy znów przykładają rękę do batei i poddają się w niewolę potężnej i strasznej epidemii chciwości. Wieczorem dotarliśmy do Yellow-water-ground, długiej i wąskiej doliny, którą płynął mdły potoczek, dopływ Sacramento. Dolina ta była skopana od góry do dołu, a miejsca te świadczyły wyraźnie, że wypłukiwano tu złoto. Ożywiał je szereg namiotów i chałup, ale na pierwszy rzut oka widać było, że najświetniejsza epoka tej kopalni należała już do przeszłości. Mniej więcej w środku doliny stała niska, lecz szeroka i głęboka szopa z desek, a nad wejściem do niej wisiał napis: „Sklep towarów mieszanych i gospoda w Yellow-water-ground”. Gospodarz tej szopy, w której się mieszkalo, kupowało i piło, mógł nam udzielić najlepszych wiadomości. Zsiedliśmy więc z koni i zostawiliśmy przy nich Boba, weszliśmy do środka. Przy niedbale zbitych stołach siedzieli na ławach nędźnie na ogół, a częściowo zawadiacko ubrani ludzie, którzy zaraz zaczęli się nam ciekawie przypatrywać. – Czego panowie raczą się napić? – spytał gospodarz. – Piwa – odpowiedział Bernard. – Porter, czy ale? – Dajcie to, co lepsze. – W takim razie weźcie ale. Prawdziwe ale z Burton w Staffordshire. Zaciekał mi się trochę ten napój, który, wyrabiany w Anglii, i to w miejscu słynnym z tego specjału na cały świat, dostał się aż do Sacramento. Gospodarz przyniósł pięć flaszek, z których jedną zaniosłem Bobowi. Murzyn wypoźnił ją za jednym haustem. Zaledwie jednak odjął ją od ust, wywrócił oczy, otworzył usta tak, że wypełniły mu pół twarzy, i wydał okrzyk jak rozbitek, który po raz ostatni pochyla się nad wodą. – Co się stało? – spytałem sądząc, że skalectył sobie usta szkłem. – Massa, och, ach, Bob umrzeć. Bob wypić truciznę. – Truciznę? To nie trucizna, ale najprzedeńjsze angielskie ale. – To nie ale! Bob znać ale. Bob wypić truciznę, czuć w ustach i w żołądku arszenik i wilczą jagodę. Nasz poczciwy Bob nie był smakoszem. Jakże to musiało działać na bardziej wyrafinowane podniebienie! --- 41 ale (ang.) – rodzaj piwa Gdy wróciłem do izby, gospodarz zapytał: – Czy możecie także zapłacić za piwo, moi panowie? Bernard przybrał minę obrażonego i sięgnął do kieszeni. – Stać, master Bernard – rzekł Sam. – Ten rachunek ja załatwię. Ile kosztuje piwo? – Butelka po trzy dolary, razem piętnaście. – To wcale niedrogo, mój człowieku, zwłaszcza jeśli można flaszki zabrać ze sobą. Prawda? – Istotnie. – My jednak zostawimy je wam, gdyż ludzie znający miejsca, w których złoto leży całymi pokładami, nie troszczą się o kawałek szkła. Przynieście wagę. – Placicie złotem? – Tak. Sam otworzył ładownicę i wyjął z niej kilka nuggetów, z których jeden był wielkości gołębiego jaja. – Do pioruna, gdzie to znaleźliście? – U siebie. – A gdzie to jest? – Gdzieś w Ameryce. Mam lichą pamięć i przypominam sobie zwykle takie miejsca wtedy, kiedy potrzebuje pieniędzy. Gospodarz musiał tę uwagę schować do kieszeni, lecz oczy jego iskrzyły się od żądzy, gdy odważył nugget i wydawał resztę w pieniądzach. Kupił złoto po najniższej cenie, pomijając już to, że jego waga mogła mieć także wiadome właściwości. Sans-ear jednak schował pieniądze z miną człowieka, któremu nie zależy na tym, czy dostanie o jedną uncję mniej lub więcej. Nosił on pomiędzy kulami w ładownicy wcale pokaźną sumkę, i to tak, że nikt o tym nie wiedział. Teraz przypominały mi się jego słowa, które wyrzekł przy naszym pierwszym spotkaniu, że potrafi znaleźć w górach dostatecznie wiele złota, by nim wzbogacić przyjaciela. Teraz skosztowaliśmy piwa. Gdybysmy tu przyszli prosto z sawanny, wypilibyśmy je zapewne, ponieważ jednak dzięki gościnności donii Elwiry w hotelu „Valladolid” odswieżyliśmy zrujnowane podniebienia, nie mogliśmy już tego przełknąć. Jasne było, że gospodarz sam gotował swoje piwo z ziół i innych domieszek i sprzedawał po trzy dolary za butelkę. Oto jeden z wielu przykładów, że w kopalniach może się wzbogacić nie tylko ten, kto sam szuka złota. Gospodarz nie zadowolił się widocznie uwagą Sama dotyczącą nuggetów, bo usiadł koło nas i zapytał: – Czy daleko stąd jest to miejsce, sir? – Które? Znam ich cztery czy pięć. – Aż tyle! Nie mogę w to uwierzyć. W takim razie nie przychodzilibyście do nędznego Yellow-water-ground, gdy już niemal nic nie można znaleźć. – Czy uwierzycie w to, czy nie, to już, na przykład, wasza rzecz. – I bierzecie z tego złota zawsze tylko tyle, ile wam w danej chwili potrzeba? – Tak. – Co za lekkomyślność, co za nieostrożność! A co będzie, gdy inni zabiorą to, że się tak wyraże, coście mogli dla siebie zabezpieczyć? – Do tego nie dojdzie, panie sprzedawco ale. – Odkupiłbym od was jedno z tych złóż, sir. – Nie zdolalibyście za nie zapłacić. Czy macie, na przykład, tyle, żeby pięćdziesiąt lub sześćdziesiąt cetnarów złota wymienić na dolary albo banknoty? – Do stu piorunów! Aż tyle? Trzeba by się postarać o wspólnika, a nawet o dwóch albo trzech. Hm, z takim towarzyszem jak Allan Marshall można by coś zrobić. Przybył tu z kilkoma tysiącami dolarów, a odjechał z prawdziwymi skarbami. On rozumiał się na interesach! – Jak to? Marshall miał pomocnika, którego tu zostawił, ponieważ go okradł. Pomocnik ten opowiedział nam, że Marshall zmienił w Sacramento złoty pył i małe ziarnka na banknoty, a większe nuggety zakopał w swoim namiocie. Potem zniknął nagle nie wiadomo jak i nie wiadomo także, gdzie się podział. – Czy miał jakieś zwierzęta? – Tylko jednego konia. Zresztą szukano tu pana Marshalla onegdaj. – Ach, kto taki? – Trzej ludzie. Dwaj biali i jeden Mulat. Dopytywali się u mnie o niego, a i wy pewnie go znacie. – Trochę, dlatego chcielibyśmy się z nim spotkać. Dokąd udali się ci trzej? – Odszukali miejsce, w którym stał jego namiot, a wróciwszy tu, siedzieli długo nad papirem, który tam, zdaje się, znaleźli. Rzuciłem okiem na ten papier i spostrzegłem, że to jakaś mapa albo plan. – A potem? – Pytali o dolinę Short Rivulet$^{42}$. Gdy im ją opisałem i wyjaśniłem, jaka droga do niej wieźzie, zaraz tam pojechali. – Na podstawie samego opisu nie zdolają chyba dostać się do Short Rivulet? – A wy znacie tę dolinę? – Byłem tam raz. Ale czy nie moglibyście pokazać nam miejsca, w którym stał namiot Allana? – Możecie je zobaczyć stąd. Leży po prawej stronie na zboczu, przy krzakach tarniny. Jeśli tam pójdziecie, zauważycie od razu stad po ognisku. – A jak się nazywa człowiek, który był służącym Allana? – Fred Buller. Pracuje w drugiej płuczarce na lewo, jeśli się idzie z góry. Skinąłem na Bernarda i wyszedłem z nim ze sklepu. Puściliśmy się w górę potoku i zatrzymaliśmy się na oznaczonym miejscu. Pracowali tam tylko dwaj ludzie. – Dzień dobry, moi panowie! Który z was jest master Buller? – zapytałem. – Ja! – odrzekł jeden z nich. – Czy macie czas odpowiedzieć mi na kilka pytań? – Jeśli mi się to opłaci. Wiecie, że przy tej pracy każda minuta kosztuje pieniądze. – Ile chcecie za dziesięć minut? – Trzy dolary. – Macie! – rzekł Marshall podając mu pieniądze. – Dziękuję, sir! Jesteście szczodrymi dzentelmenami. – Skorzystacie jeszcze więcej z naszej szczodrości, jeśli szczercze odpowiecie na pytania! – rzuciłem mu na przynięte. – Well, sir! Pytajcie! Lotrostwo patrzyło mu z oczu. Jak miałem go zmusić do mówienia? Postanowiłem zagrać wobec niego rolę równego mu draba. – Czy nie poszłibyście razem z nami cokolwiek na stronę? – Do diabła, sir! Macie dobrą broń! Aha, ten lotr ma widocznie nieczyste sumienie! – Dobrą broń dla wrogów, a dobre pieniądze dla przyjaciół. Idziecie? $^{42}$Short Rivulet (ang.) – Krótka Rzeczka – A niech tam! Wyszedł z wody i oddalił się z nami od brzegu. – Byli u was przedwezoraj trzej ludzie? – Tak. – Dwaj biali i jeden Mulat? – Istotnie, a dlaczego pytacie? – Biali to byli ojciec i syn? – Tak, a Mulat to mój i ich znajomy. – Ach – nie wiem, skąd mi to przyszło nagle na myśl – tego Mulata ja znam także. Ma na prawym policzku ranę od noża? – Rzeczywiście, znacie kap... znacie sir Shelleya? Gdzieżście się z nim zetknęli? – Swego czasu mieliśmy z sobą różne interesy, dlatego chciałbym się dowiedzieć, gdzie on się teraz znajduje. – Nie wiem, sir! Widać było po nim, że powiedział prawdę. – Czego ci ludzie od was chcieli? – pytałem dalej. – Sir, dziesięć minut upłynęło już chyba! – Jeszcze nie. Ale ja wam powiem, że wypytywali was o waszego dawnego pryncypała master. Marshalla. Zresztą dostaniecie za dokończenie rozmowy z nami jeszcze pięć dolarów. Bernard sięgnął do kieszeni i zapłacił. – Dziękuję, sir! Jesteście zupełnie innymi ludźmi niż ci Morganowie i ten Shelley. Udzięle więc wam lepszych wskazówek aniżeli jemu. Skoro mieliście z nim interesy, to wiecie zapewne, jaki to sknera. Miał on towarzysza z Sid... Utknął, przerażony niemal tym słowem, które zaczął wymawiać. – Sidney Coves, chcieliście powiedzieć! Znam i to także. – Tak? Sądzę zatem, że potraficie ocenić, co znaczą drobne przysługi. Gdzie są teraz ci trzej, tego nie wiem, ale wiem, że szukali tu czegoś długo i znaleźli w końcu jakiś papier. Gdyby sir Shelley inaczej ze mną rozmawiał, dostałby jeszcze i inne papiery. – A jak należy z wami mówić, aby je dostać? Na to on roześmiał się nikczemnie i dodał: – Jak dotąd! Miał więc na myśli rozmowę dolarami, szczwany drab! – Jakież to są papiery? – Listy. – Od kogo i do kogo? – Hm, sir, boję się zaczynać, skoro nie jestem pewny, czy pomówicie ze mną moim językiem! – Oznaczcie cenę! – Sto dolarów! – Czy trochę nie za dużo? Podchwytyjecie listy swego pryncypała, aby je sprzedać kapitanowi rozbojników, a gdy ten daje wam za nie zbyt mało, zatrzymujecie je sądząc, że to, o co się usilnie stara sir Shelley, może wam przynieść niezły dochód. Przestrzegam jednak, że możecie na tym źle wyjść! Czy nie zadowolilibyście się pięćdziesięcioma dolarami? Wypowiedziałem przypuszczenie, które mi się nasunęło na podstawie tego, co dotychczas usłyszałem. Poznałem jednak natychmiast, że trafiałem w sedno, gdyż przystał od razu na moją cenę. – Teraz widzę istotnie, że mieliście wspólne interesy z kapitanem, ponieważ wszystko wiecie. Nie będę już was naciskał i przyjmę pięćdziesiąt. – Gdzie są te papiery? – Chodźcie do naszego namiotu! Wróciliśmy do tego „namiotu”, który w rzeczywistości składał się tylko z czterech ścian ziemnych i rozciągniętej nad nimi podziurawionej, pilśniowej dery. W każdym z czterech rogów znajdowała się jedna dziura. Dziury te widocznie służyły za schowki, bo Buller sięgnął ręką do jednej z nich i wydobył podartą chustkę, pełną różnorodnych przedmiotów. Rozwinąwszy chustkę wyciągnął dwa listy, które mi podał. Chciałem je wziąć, lecz on cofnął czym prędzej rękę i oświadczył: – Za pozwoleniem, sir! Najpierw pieniądze! – Nie, przedtem muszę przynajmniej przeczytać adres! – Dobrze! Ja potrzymam listy, a wy się im przypatrzycie! Potrzymał je istotnie przed nami, a my spojrzaliśmy na wypisane na kopertach słowa. – Dobrze! – zawołałem. – Bernardzie, daj mu pieniądze! Listy były adresowane do ojca Bernarda, ponieważ Allan nie wiedział jeszcze, że go zamordowano. Bernard dobył pospiesznie pieniądze, chociaż widać było, że wydało mu się to co najmniej osobiłwym płacić taką sumę za umyślnie, na jego szkodę nawet obliczone zagarnięcie cudzej własności. Buller zadowolony schował pieniądze i chciał już zawinać chustkę, kiedy nagle błysnęło z niej coś złotego. Bernard sięgnął natychmiast i wyrwał mu z ręki zegarek w szczerozłotych kopertach. – Dlaczego zabieracie się do mojego zegarka? – zapytał Buller. – Żeby zobaczyć, która godzina – odrzekł Marshall. – Nie nakręcony – odpowiedział Buller, skwapliwie wyciągając rękę. – Oddajcie, sir! – Zaraz! – zawołałem przytrzymując jego rękę. – Jeśli nawet stoi, to dowiecie się przy najmniej, którą godzinę ostatnio wybił. – Zegarek Allana! – zauważył Bernard zmieszany. – Naprawde? Skąd ten zegarek znalazł się w waszym ręku, człowieku? – zapytałem. – Co was to obchodzi? – odburknął zuchwale. – Nawet bardzo mnie to obchodzi, gdyż ten dżentelmen jest bratem dawnego właściciela zegarka. Skąd zatem macie zegarek master Marshalla? Drab znalazł się w wielkim kłopocie. – On mi go darował – rzekł. – Kłamstwo! – odparł Bernard. – Popatrzcie na te kamienie, Charley! Zegarka za trzysta dolarów nie darowuje się służącemu. – Well, Bernardzie. Przeszukajcie to miejsce, a ja tymczasem przytrzymam tego człowieka. Chwyćcie Bullera za obie ręce. Próbował się wyrwać, lecz mu się to nie udawało. – Kim jesteście i kto wam dal prawo przeszukiwania mojego namiotu? Wezwę towarzysza do pomocy i każe was zlinczować! – groził nam. – Nie róbcie głupich żartów, człowieku, gdyż sędzia Lynch gotów się dobrać i do waszego gardla. Skoro tylko krzykniecie, przycisnę was mocniej – odrzekłem. Trzymałem go lewą ręką za ramię, a prawą za kark. Rabuś zrozumiał, że będąc zupełnie w mojej mocy, musi się poddać. – Nie ma tu nic więcej! – stwierdził Bernard skończywszy badanie. – To puśćcie mnie teraz i oddajcie zegarek! – domagał się Buller. – Powoli, powoli! – odrzekłem. – Przytrzymam was jeszcze, dopóki się nie naradzimy, co z wami zrobić. Jak sądzicie, Bernardzie? – Ukradł zegarek – odpowiedział Bernard. – Oczywiście! – Musi go zwrócić. – Naturalnie. – A kara? – Postapimy z nim łagodnie. Za zatrzymanie listów i kradzież odda nam za darmo zegarek i listy. – Za darmo? Jak to? – Po prostu tak: odda pięćdziesiąt osiem dolarów. Będzie to i tak bardzo łaskawie z naszej strony. Przeszukajcie śmialo jego kieszenie, ja go przytrzymam! Mimo oporu Bullera odebraliśmy mu pieniądze, po czym go wypuściłem. Ledwie się to stało, wybiegł z namiotu i brzegiem wody popędził do oberży. Poszliśmy za nim powoli i posłyszeliśmy już z dala wściekłe krzyki, wobec czego przyspieszyliśmy kroku. Nasze konie stały nadal przed drzwiami, ale Boba nie było widać. Zajrzeliśmy szybko do wnętrza gospody i w sekundę znaleźliśmy się w środku walki. W jednym kącie izby stał Winnetou; chwyciwszy jedną ręką Bullera za gardło, drugą – wywiązał odwróconą rusznicę. Obok niego Sans-ear odpierał ciosy kilku gości. W drugim kącie Bob bronił się dzielnie pięściami i nożem, gdyż strzelbę zdążyono już mu odebrać. Buller, jak się później dowiedziałem, wezwał obecnych tu poszukiwaczy złota do pojmania mnie i Bernarda, a Sans-ear sprzeciwił się temu zamiarowi. Ponieważ gospodarz nabrał przekonania, że z Sans-earem nie zrobi interesu, nastąpił za jego zgodą napad, który moi towarzysze przypłaciiliby życiem, gdybysmy się nie zjawili na czas. Sans-ear i Winnetou mogli się jeszcze sami bronić, ale przede wszystkim należało przyjść z odsieczą Bobowi. – Strzelać tylko w ostatecznej konieczności! Bić kolbą, Bernardzie! – zawołałem. Z tymi słowy rzuciłem się na poszukiwaczy złota i w niespełna minutę Murzyn dostał z powrotem swoją strzelbę i jak wypuszczony z klatki tygrys skoczył na wrogów, którzy na nasze szczęście nie mieli broni palnej. – Ach, Charley! – westchnął z ulgą Sans-ear. – Teraz precz z kolbami i weźmy się do tomahawków, na przykład. Walić tylko płazem! Posłuchaliśmy rady doświadczonego westmana. Ledwie błysnęły nasze wojenne topory i kilku przeciwników dostało porządnie po głowach – cała zgraja wybiegła przez drzwi, a my zostaliśmy sami z Bullerem i gospodarzem. – Czy rzeczywiście ukradłeś temu człowiekowi zegarek i pieniądze, Charley? – zapytał żartobliwie Sans-ear. – Pshaw! To on ukradł bratu Bernarda listy i zegarek. – I wy puściliście go wolno! To mnie zresztą nic nie obchodzi. Ale obchodzi mnie trochę to, że poszczuł na nas tych kopaczy. Za to więc, na przykład, otrzyma nagrodę! – Nie zabijesz go, Samie! – Nie jest tego godzien! Uważaj, Winnetou! Apacz zagrodził drabowi wyjście, by nie mógł uciec, a Sans-ear podniósł pięść i wymierzył. – Tak, mój chłopce! Niedobrze jest grozić linczem doświadczonym i uczciwym westmanom, bo wtedy naraża się samemu na niebezpieczeństwo. A co z naszym panem gospodarzem? O, tam stoi! Chodźcie no tutaj, kochani, i pokażcie się nam także bliżej! Gospodarzowi nie przypadło widać do gustu to zaproszenie, bo ruszył tylko o krok. – Przypuszczam – rzekł – dzentelmeni, że nie zapłaciecie mi w ten sposób za moją gościnę! – Gościnę? Nazywacie gościną to, że każecie sobie płacić po trzy dolary za pół litra trującej wody? – Oddam wam natychmiast pieniądze! – Zatrzymajcie je sobie i nie bójcie się! Któż warzyłby w tej dolinie porter i ale, gdybysmy was unieszkośliwili? Ale teraz chodźmy stąd, bo ci kopaczce gotowi nam jeszcze raz wsiąść na kark! Ale Bob nie był z tego zadowolony. – Massa chcieć iść? Och, ach, czemu nie ukarać przedtem gospodarza za truciznę? Murzyn Bob go ukarać! Porwał rzeczywiście jedną flaszkę i podał gospodarzowi. – Wypić flaszkę do żołądka. Prędko, bo Bob zastrzelić! Gospodarz musiał spełnić rozkaz, ale ledwo się uporał z jedną flaszką, Bob podał mu drugą. – Jeszcze pić jedną! I tę gospodarz wypróżnił. – Znowu pić jedną! W ten sposób musiał nieszczęśliwy wypić pięć butelek, przy czym robił niesłychanie komiczne miny. – Tak, och, ach, teraz gospodarz wypić pięć razy trzy dolary i mieć w brzuchu dużo trucizny! Zrobiliśmy swoje. Winnetou puścił złodzieja, który dopóki był ściśnięty, nie mógł krzyczeć, ale teraz zaczął wyć tym głosniej. Wskoczyszyszy na konie, odjechaliśmy w samą porę, gdyż nie opodal domu gromadzili się już poszukiwacze złota ze strzelbami. Szczęściem, nie było ich jeszcze wszystkich, dlatego nie zaczepieni dostaliśmy się nad Sacramento. – Gdzie leży Short Rivulet? – zapytał Bernard. – Na razie pojedziemy w górę rzeki – odrzekł Sam. Ruszyliśmy wyciągniętym kłusem, nie zwalniając tempa, dopóki nie oddaliśmy się od gospody o tyle, że pościg nie mógł już być dla nas groźny. – Teraz się zatrzymamy! – zawołał Bernard. – Muszę przecież przeczytać listy! Zeskoczyliśmy z koni i usiedliśmy na ziemi. Marshall rozpieczętował listy i wziął się do czytania. – To dwa ostatnie – rzekł. – Allan skarży się, że mu nie odpowiadamy, a w ostatnim robi następującą ciekawą dla nas uwagę: ...zresztą interesy idą mi tu lepiej, niż sam przypuszczałem. Pył i ziarnka złota odesłałem przez pewnych ludzi do Sacramento i San Francisko, gdzie otrzymuję daleko wyższą cenę, aniżeli sam daje. W ten sposób podwoiłem sumę, którą z sobą wziąłem. Teraz jednak opuszczam Yeilow-water-ground, gdyż nie ma tu już ani czwartej części dawnej wydajności, a oprócz tego droga stała się tak niepewna, że nie mogę się już odważyć na żadną przesyłkę. Domyślamsię nawet ze wszystkich oznak, że rabusie chcą odwiedzić mój namiot. Dlatego zniknę stąd niespodzianie, nie zostawiając po sobie śladu, gdyż ci zboje gotowi mnie jeszcze ścigać. Wywiozę stąd więcej niż sto funtów nuggetów i udam się do doliny Short Rivulet, gdzie znaleziono obfite złoża złota. Tam niewątpliwie w ciągu jednego miesiąca zrobię lepszy interes niż tutaj w cztery. Stąd pojadę przez Lynn do Humboldhaven, a potem okrętem do San Francisko... – A zatem nasze wiadomości o jego wyjeździe do doliny Short Rivulet potwierdzają się – odzwał się Sans-ear. – Czy to nie dziwne, Charley? Ale skąd ci Morganowie także o tym wieǳieli? He? – Zapewne była o tym jakaś wzmianka w kartce znalezionej przez nich w namiocie. – Być może – wtrącił Bernard. – Jest tu jeszcze parę słów, które nam to może wyjaśnią. Słuchajcie: ...zwłaszcza że nie potrzebuję licznego towarzystwa. Obchodzę się nawet bez przewodnika, gdyż narysowałem sobie wedle najnowszych map plan podróży, który mi całkowicie wystarczy. – Czyżby ten właśnie plan Allan zgubił albo niebacnie wyrzucił jego brulion? – wtrąciłem. – I to nie jest wykluczone – odparł Sam. – Allan nie jest westmanem i nie nauczył się jeszcze, że czasem od najdrobniejszej okoliczności zależy życie, na przykład. A jeśli dotarł szczęśliwie do celu podróży, to jeszcze pytanie, jak sobie poradzi z Szoszonami, którzy mają tam swoje wsie, a dalej ku Lewis Fork swoje tereny myśliwskie. – Czyż oni są tacy źli jak Komancze? – zapytał Bernard z obawą. – Oni są wszyscy jednacy, szlachetni dla przyjaciół, a straszní dla wrogów. My nie mamy powodu ich się obawiać, gdyż byłem u nich przez dłuższy czas i każdy Szoszon zna Sanseara, jeśli nie osobiście, to z opowiadania. – Szoszoni? – zapytał teraz Winnetou. – Wódz Apaczów zna Szoszonów, którzy są jego braćmi. Wojownicy Szoszonów są dzielni, waleczni i wierni. Ucieszą się widokiem Winnetou, który wielekróć palił z nimi fajkę pokoju. W ten sposób spadły nam z serca dwie troski. Zarówno Winnetou, jak i Sama łączyły przyjazne stosunki z tamtejszymi Indianami i oczyszcie obaj znali okolicę, w której należało szukać doliny Short Rivulet. Obaj więc poprowadzili nas dalej. Teren, przez który musieliśmy teraz przejeżdżać, był przeważnie górzysty, gdyż opuściwszy dolinę Sacramento zmierzaliśmy w kierunku gór San Jose. Była to droga uciążliwa, lecz najprostsza i najkrótsza, dzięki czemu spodziewaliśmy się prześcignąć obu rozbójników. Wyprzedzili nas oni wprawdzie o dwa dni, ale obrali widocznie inną drogę, gdyż w przeciwnym razie natrafilibyśmy na ich trop. Z gór San Jose skręciliśmy na północny wschód i w tydzień po wyjeździe z Yellow-water-ground dotarliśmy do podnóża potężnej góry o piętnastu milach średnicy, sterczącej ponad innymi górami jak ścięty stożek. U stóp jej rósł gęsty, liściasty las, zbocza zaś nieco wyżej pokryte były nieprzebytym borem szpilkowym. Na wierzchołku, na środku płaskowyżu leżało jezioro, zwane dla swego posepnego otoczenia „Czarne Oko”. Do niego wpada od zachodu Short Rivulet. Skąd się tam wzięło złoto? Z wyższych miejsc nie mogła go splukać woda, musiało więc chyba być pochodzenia „plutonicznego”$^{43}$. Podziemne moce, wyrzucając w górę ten stożek, wyrzuciły widocznie zarazem złote skarby podziemnego królestwa, dlatego należało przypuszczać, że zamiast złotego piasku znajdują się tam całe żyły i złoża tego kruszu, o wiele większe niż w dolinie Sacramento. Wspinając się na górę znaleźliśmy się w takiej pierwotnej dziczy, że straciliśmy niemal odwagę, by przecisnąć się przez ten nieprzebyty chaos skal i drzew. Lecz im dalej, tym mniej napotykaliśmy trudności. Uciążliwe podsycie leśne stawało się coraz rzadsze, aż w końcu znaleźliśmy się jakby w olbrzymim tumie, którego sklepienie tworzył gąszcz gałęzi i konarów, wsparty na milionach kolumn tak grubych niekiedy, że zaledwie trzech ludzi zdołałoby objąć jedną z nich. Tak wspinaliśmy się zwolna, lecz ciągle pod górę, dopóki nie wydostaliśmy się na równinę, po której było już łatwiej posuwać się naprzód. Pod wieczór dotarliśmy do południowego brzegu Czarnego Oka, którego głębokie, nieruchome wody błyszczyły groźnym, fosforycznym blaskiem jak zagadka, której rozwiązanie sprowadzić może nieuniknioną śmierć. W dolinie dawno nie było już słońca, tu jednak zmrok wieczorny dopiero zapadał, dzięki czemu mogliśmy jeszcze przeszukać część brzegów. – Czy jadziemy dalej? – zapytał Marshall pragnąc jak najprędzej zobaczyć brata. – Moi bracia rozłożą się tu obozem! – odrzekł Winnetou krótko i dobitnie, jak to było jego zwyczajem. – Well – zgodził się Sans-ear. – Jest tu pyszny mech na loża, a nad wodą trawa dla koni. Jeśli wyszukamy sobie teraz zakryte miejsce, do czego, na przykład, później nie starczyłoby $^{43}$ Pluton – wg mitologii greckiej bóg podziemnego świata (Hadesu) nam czasu, to możemy nawet roznieć na sposób indyjski małe ognisko, aby upiec indyka zastrzelonego przez Boba. Tak, Bob dziś po raz pierwszy upolował coś do jedzenia i był wielce dumny z tego niezbytowego dowodu, że jest pożytecznym członkiem naszej kompanii. Wkrótce znaleźliśmy miejsce, jakiego sobie Sans-ear życzył, i rozłożyliśmy się obozem. Niebawem zapłonął ogień, a Bob zajął się gorliwie obdzieraniem z piór tego najbardziej charakterystycznego dla północnej Ameryki ptaka. Tymczasem zapadła czarna noc, a w migotliwym świetle ogniska majaczyły dziwnacznie pnie, konary i gałęzie otaczającej nas puszczy. Upiekleśmy indyka i po tej wspaniałej uczcie spaliśmy spokojnie do rana. O świcie ruszyliśmy dalej i dotarliśmy niebawem do doliny Short Rivulet. Jak wskazywała sama nazwa, potok ten przejmował tylko słabe dopływy z kilku niewielkich wzgórz i prawdopodobnie w porze gorącej zupełnie wysychał. Zastaliśmy tu zburzone namioty, skopane złotodajne miejsca i wszędzie ślady gwałtownej walki. Nie ulegało wątpliwości, że na poszukiwaczy złota napadli rozbójnicy. Nigdzie jednak nie zauważyliśmy trupów. Po dłuższych poszukiwaniach zobaczyliśmy po drugiej stronie pod drzewami trochę większy namiot. Był on także podarty, pocięty i poszarpany, tak że ani jeden ślad czy najdrobniejszy przedmiot nie wyjaśniał, do kogo w swoim czasie należał. Jakże rozczarował się Bernard! Miał nadzieję, że zastanie tu brata! – Tu mieszkał Allan! – rzekł stanowczo. Przeczuał to, a przeczucie mogło być słuszone. Objechaliśmy dokola dolinę otoczoną puszcza i natrafiliśmy na tropy, które prowadziły zachodnim zboczem góry. Tamtędy niewątpliwie wyszli stad rozbójnicy. – Allan chciał się udać przez Lynn do Humboldshaven, a zbóje puścili się za nim – zauważył znów Bernard. – Zapewne, oczywiście jeżeli udało mu się umknąć – odrzekłem. – Ta okoliczność, że nie widać trupów, nie dowodzi jeszcze, że napadnięci uszli z życiem. Rozbójnicy mogli ich wrzucić do jeziora. Głęboko pod wodami Czarnego Oka leżeli może teraz ludzie, którzy jeszcze niedawno marzyli o bogactwie, szczęściu i rozkoszach... Ciemny demon, zwany złotem, wyrwał ich z tych marzeń i wtrącił w objęcia śmierci. – A kim byli mordercy? – zapytał groźnie Marshall. – Mulat i obydwaj Morganowie. Tak długo nam umykali, pomimo że byliśmy tuż za nimi... – Ale teraz już ich dostaniemy – rzekł Sans-ear – a wówczas Sam Hawerfield będzie miał prawo załatwić się z nimi, bo ma na tym końcu najdawniejsze rachunki. – A zatem naprzód i za nimi! Trop nie był tak wyraźny, żebyśmy mogli liczyć poszczególne ślady, a w lesie każdy jeździec jechał swoim torem. Naliczyliśmy w końcu ślady dwudziestu zwierząt. Przez długi czas przypisywałem się dokładnie odciskom kopyt, a wynik obserwacji przedstawiłem towarzyszom: – Było tu szesnastu jeźdźców i cztery objuczone muły. Kopyta mułów odcisnęły się ostrzej, a że to były te właśnie zwierzęta, można poznać po tym, iż często się narowiły. Rozbójnicy nie zdolają posuwać się prędko naprzód, jest więc nadzieja, że dogonimy ich, zanim oni docigną Allana. Po południu dotarliśmy do miejsca ich pierwszego noclegu. Po krótkim odpoczynku nie chcąc przerywać pochodu ruszyliśmy dalej i jechaliśmy do zmroku, dopóki trop był widoczny. Położyliśmy się spać tylko na kilka godzin, o świcie ruszyliśmy znów dalej i już przed południem przybyliśmy na miejsce drugiego noclegu szajki, czyli że zbliżyliśmy się do nich o jeden dzień drogi. Checieliśmy już być wieczorem nad górnym Sacramento, spływającym tu z gór Shasta. Spodziewaliśmy się dopędzić zbójów nazajutrz. Tymczasem spotkała nas niemiła niespodzianka. Oto dalej, w miejscu gdzie Sacramento tworzy wielki łuk, trop się podzielił. Trop mułów i sześciu jeźdźców skręcał na lewo, przecinając łuk, a reszta oddziału utrzymała poprzedni kierunek. – Do wszystkich diabłów, to fatalne – zaklął Sans-ear. – Czy to podstęp wojenny, czy, na przykład, przypadek? – Jeśli chodzi o nas – tylko przypadek – odrzekłem. – Ale czemu oni się podzielili? – zapytał Bernard. – To łatwo wy tłumaczyć – odpowiedziałem. – Muły, niosące zdobycz znad Czarnego Oka, przeszkadzają rabusiom w szybkiej jeździe. Dlatego więc wysłali transport naprzód, a sami puścili się pośpiesznie w pogoń za Allanem. Gdy go obrabują, połączą się znowu gdzieś nad Sacramento. – Well, zostawmy zatem i my te muły, na przykład, i jedźmy za rozbójnikami. Moja Tony od dawna już gniewa się na mnie za to, że posuwamy się naprzód jak ślimaki! – Ej, czy to nie przesada! Zresztą należy tu rozważyć jeszcze jedno zagadnienie: którego z Morganów zastrzegasz sobie, Samie? – Rany boskie! Jak możesz o to pytać, Charley? Oczywiście, że obu! – Hm, to ci się nie uda! – Dlaczego? – Muły niosą złoto. Jeśli Fred Morgan je odsyła, to komu je powierzył? – No? – Rozumie się, że nikomu innemu tylko swemu synowi. – Masz słuszność. Ale co czynić? – Którego chciałabyś mieć przedzej? – Starego. – Tu dobrze, a więc naprzód prosto przed siebie! Przeprawiliśmy się rzeczywiście przez Sacramento zgodnie z oznaczonym zawczasu terminem i rozbiliśmy obóz po drugiej stronie rzeki. Nazajutrz rano ruszyliśmy dalej tropem, który był ciągle wyraźny. W południe wjechaliśmy w dolinę, gdzie ślady były tak świeże, że oddział nie mógł się znajdować dalej niż o pięć mil przed nami. Teraz przynagliliśmy konie do szybszego tempa, gdyż musieliśmy zbliżyć się do ściganych o tyle, by móc podejść nocą ich obóz. Wszystkich nas ogarnęło gorączkowe podniecenie. Mieliśmy przed sobą morderców, których tak długo szukaliśmy daremnie! Mój kary ogier niósł mnie ciągle przodem, a tuż za nim biegł czlapak Winnetou. Lecz co to? Nagle ujrzaliśmy mnóstwo śladów! Musiało je pozostawić co najmniej stu jeźdźców! Na ziemi widniały także ślady walki, a na jakiejś wielkolistnej roślinie ujrzałem nawet zakrzepłą krew! Zbadaliśmy więc dokładnie całe to miejsce. W lewo prowadziły ku dolinie ślady trzech koni, a trop wielu kopyt wiódł prosto. Ruszyliśmy więc co tchu tym tropem. Jeźdźcy byli na pewno Indianami, a ponieważ Allan niewiele ich wyprzedził, mógł łatwo wpaść w ich ręce. Ujechawszy może milę ujrzaliśmy przed sobą namioty indiańskiego obozu. – Szoszoni! – rzekł Winnetou. – Węże$^{44}$! – potwierdził Sam, prowadząc nas prosto do obozu. W samym jego środku stało przeszło stu Indian zgromadzonych dokola wodza. Na nasz widok pochwycili za strzelby i tomahawki i otworzyli koło. – Ko-tu-cho! – zawołał Winnetou, podjeżdżając do wodza tak gwałtownie, jak gdyby go chciał stratować, i osadził konia tuż przed nim. $^{44}$ Węże, czyli Snake-Indians – angielska nazwa Szoszonów Zagadnięty nie drgnął nawet na widok tej karkołomnej sztuczki Apacza, wyciągnął rękę i powitał przybyłego: – Winnetou, wódz Apaczów! Radość zagościła wśród wojowników Szoszonów, a rozkosz w sercu ich wodza, gdyż Ko-tu-cho od dawna pragnął zobaczyć się z walecznym swym bratem Winmetou! – A ze mną nie? – zapytał Sam. – Czyżby wódz Wężów zapomniał już o swym przyjacielu Sans-earze? – Ko-tu-cho pamięta o wszystkich swoich przyjaciołach i braciach. Niechaj będą pozdrowieni w wigwamach jego wojowników! Wtem przeszył powietrze przeraźliwy okrzyk. Obejrzałszy się zobaczyłem, że Bernard klęczy obok jakieś postaci leżącej na ziemi. Podbiegłem ku niemu czym prędzej i przekonałem się, że człowiek leżący przy chacie już nie żył; kula przebiła mu piersi. Był to biały i tak podobny do Bernarda jak brat do brata. To podobieństwo odkryło mi straszną prawdę! Reszta naszych towarzyszy podeszła także bliżej, lecz nikt nie przemówił ani słowa. Bernard klęczał w milczeniu nad zamordowanym, całował jego usta, czoło i policzki, odgarniał mu z twarzy powiernione włosy i obejmował go rękoma za szyję. Potem podniósł się i zapytał: – Kto go zabił? Wódz odpowiedział: – Ko-tu-cho wysłał wojowników, żeby ćwiczyli konie. Ci zobaczyli trzy bladé twarze, a za nimi wielu przesładowców, również białych. Kiedy czternastu ludzi ściga trzech, to ściągający nie są ani dobrzy, ani waleczni. Toteż moi wojownicy pospieszyli tym trzem z pomocą. Lecz wtedy tych czternastu wystrzeliło, a jedna kula ugodziła tę bladą twarz. Potem czerwoni wojownicy wzięli jedenastu ludzi do niewoli, a trzech uciekło. Ta blada twarz zmarła na ich rękach, a owi dwaj, którzy byli z nim razem, spoczywają na rogożach w wigwamie. Muszę ich widzieć w tej chwili! Ten zabity to mój brat, syn mojego ojca – dodał Bernard, przypomniałszy sobie inne jeszcze znaczenie słowa „brat” u czerwonoskórych. – Mój biały brat przybył z Winnetou i Sans-earem, przyjaciółmi Szoszonów, Ko-tu-cho te-dy uczyni, czego on żąda. Niech mój brat pójdzie za mną! Zaprowadzono nas najpierw do wielkiego namiotu, gdzie leżeli jeńcy ze związanymi nogami i rękami. Mulat z blizną na prawym policzku był pośród nich. Nie było tylko obu Morganów. – Co moi bracia zrobią z tymi bladymi twarzami? – zapytałem. – Czy biały brat zna ich także? – Znam. To rozbojnicy, którzy mają na sumieniu śmierć wielu ludzi. – W takim razie niech biali bracia ich osądzą. Porozumiałem się z towarzyszami spojrzeniem i odpowiedziałem: – Zasłużyli na śmierć, lecz nie mamy czasu ich sądzić. Oddajemy ich naszym czerwonym braciom. – Mój brat słusznie postąpił! – Gdzie są ci biali, którzy byli przy zabitym? – Niech moi bracia pójdą za mną! Wprowadzono nas do drugiego namiotu, w którym spali dwaj ludzie ubrani jak mulnicy. Zbudzono ich, lecz z odpowiedzi ich wywnioskowaliśmy, że stosunek ich do Allana był czy-sto służbowej natury. Wyjaśnienia ich były też całkiem nieistotne. Wróciliśmy do zabitego. Bernard przebył twardą szkodę w ostatnich miesiącach. Wzmocnił się na duchu i na ciele, ale ręce mu drżały, gdy przeszukiwał kieszenie tak długo szukanego brata. Zabrał z nich wszystko, co zawierały. Przypatrywał się z zajeciem dobrze znanym sobie przedmiotom, a gdzie otworzył notatnik i zobaczył ukochane pismo, jął całować kartki i wybuchnął gorzkim szlochaniem. Stałem obok niego i nie zdołałem także powstrzymać łez. Szoszoni stali nie opodal, a po twarzy dowódcy przemknęło coś jakby pogarda dla naszej słabości. Winnetou, nie mówiąc tego ścieśpieć, wskazał na nas i rzekł: – Niechaj wódz Szoszonów nie sądzi, że to są baby. Brat zabitego walczył ze stakemanami, z Komanczami i okazał waleczną dłoń, a tę drugą bladą twarz mój czerwony brat zna: to Old Shatterhand. Lekki pomruk przebiegł szeregi Weżów, ich wódz zaś przystąpił bliżej i podał nam rękę. – Dzień ten obchodzić będą uroczyście we wszystkich wigwamach Szoszonów. Bracia moi zatrzymają się w naszych chatach, będą jeść u nas mięso, pić dym przyjaźni i przypatrywać się zabawom naszych wojowników. – Biali mężowie będą gośćmi czerwonych braci, ale jeszcze nie dzisiaj. Wrócą dopiero później. Zostawiać zwłoki i mienie zabitego i popędzą natychmiast za mordercami – odrzekłem. – Tak – potwierdził Bernard. – Zostawię tu Allana i jego służących i nie czekam ani minutę dłużej. Kto jedzie z nami? – Wszyscy! – zapewniłem stroskanego towarzysza. Winnetou i Sam przystąpili do swoich koni. Wódz Szoszonów wydał swoim kilka cichych rozkazów. Przyprowadzono mu pysznego, po indiańsku okulbaczanego rumaka. – Ko-tu-cho pójdzie ze swoimi braćmi. Własność zmarłej bladej twarzy przechowa się w wigwamie wodza, a kobiety jego będą oplakiwały ze śpiewem zabitego. Taki był skutek krótkich odwiedzin u Szoszonów – powiększyliśmy nasze siły potrzebne do pościgu za mordercami. Ze stanu ich ślądów, zupełnie dobrze widocznych, wynikało, że wyprzedzili nas o dwie godziny drogi, ale konie nasze, jak gdyby rozumiejąc nasz zamiar, gnały tak przez równinę, że krzesalyby iskry, gdyby grunt był kamienisty. Tylko gniadosz Boba okazywał pewne zmęczenie, ale Murzyn ciągle zachęcał go do pośpiechu, więc i on musiał dotrzymać nam kroku. – Hoh-hih-hiih! – rycał Bob. – Koń musieć biec, gnać, żeby Bob złapać zabójców massy Allana! Minęło już pół popołudnia, a morderców należało doścignąć przed wieczorem. Po trzech godzinach szalonej jazdy zsiadłem z konia, aby dokładniej zbadać trop. Odciski były nadzwyczaj ostre: chociaż ziemię porastała gęsta, niska trawa, nie podniosło się jeszcze ani jedno źdźbło. Zbóje mogli więc być najwyżej milę przed nami. Od czasu do czasu przyklädałem do oczu lunetę, aby przeszukać widnokrag, wreszcie ujrzałem trzy punkty posuwające się zwolna przed nami. – Oto są! – rzekłem. – Haloo! Na nich! – krzyknął Bernard i popędził konia. – Powoli! – zawołałem. – To się nam na nic nie przyda. Musimy ich otoczyć. Mój ogier i koń wodza Szoszonów wytrzymają jeszcze szybką jazdę. Ja pojadę w prawo, Ko-tu-cho w lewo. W dwadzieścia minut przeszcigniemy ich niepostrzeżenie, wtedy dopiero uderzycie na nich. – Uff! – potwierdził wódz Szoszonów i jak strzała puścił się w lewą stronę. Ja ruszyłem równie prędko w prawą, a w dziesięć minut potem straciłem z oczu towarzyszy, chociaż i oni posuwali się naprzód. Pomimo trudów tych ostatnich dni mój wierzchowiec nie okazywał znudzenia. Nie miał ani płatka piany na pysku i ani ślądu potu na gładkiej skórze, a sadził naprzód tak elastycznie, jak gdyby jego pięknie zbudowane ciało było z gumy. Po piętnastu minutach zboczyłem w lewo i wkrótce, spojrzawszy przez lunetę, ujrzałem zbrodniarzy z boku za sobą, a wodza Weżów nieco w tyle poza mną, ale także przed nimi. Obaj zawróciliśmy teraz ku mordercom. Ponieważ jechaliśmy z naprzeciwka, przeto wkrótce nas zauważyli. Spojrzeni poza siebie i spostrzegli, że stamtąd także ich ścigano. Pozostał im tylko jeden środek ucieczki: przebić się pomiędzy nami. Rzucili się więc ku Szoszonowi. – Teraz pokaż, co umiesz, mój kary! I wydawszy ostry, przerząliwy okrzyk, który wytresowanego po indiánsku konia podnieca do wytężenia wszystkich sił, podniosłem się w strzemionach, aby mu jak najbardziej ulżyć i ułatwić oddychanie. Tak pędzi jeździec tylko wtedy, gdy za jego plecami szaleje pożar prerii. Wtem jeden z morderców, w którym natychmiast rozpoznałem Freda Morgana, zatrzymał konia i przyłożył strzelbę do policzka. W chwili kiedy błysnął strzał, wódz Szoszonów runął razem z koniem, jakby rażony piorunem. Sądziłem, że albo on, albo rumak jego został zabity, i wydałem okrzyk wściekłości, lecz na szczęście pomyliłem się, gdyż Ku-tu-cho zerwał się w mgieniu oka i rzucił na zbójów. Była to jedna ze sztuczek, których Indianie latami uczą swoje konie. Jego ogier wytresowany był w ten sposób, że na oznaczone słowo padał błyskawicznie na ziemię, a kula musiała przelecieć ponad nim. Gdy wódz Szoszonów powalił tomahawkiem jednego zbójca, ja wpadłem na Freda Morgana. Postanowiłem pochwycić go żywcem nie zważając na to, że skierował ku mnie strzelbę, w której miał jeszcze drugi nabój. Wypalił, lecz koń jego nie stał spokojnie i kula przebiła tylko rękaw mojej bluzy. – Hura, tu Old Shatterhand! – zawołałem. Świsnęło lasso, koń mój obrócił się i pocwałował wstecz, poczułem silne szarpnięcie i wówczas obejrzałem się za siebie. Pętla przycisnęła Morganowi obie ręce do ciała i pociągnęła go za mną. Równocześnie ujrzałem, że Sans-ear z dwoma towarzyszami zdążył przygalopować na miejsce walki. Trzeci zbój wystrzelił do Bernarda, lecz w tej samej chwili położyły go trupem kula Sama i tomahawk wódza Szoszonów. Zeskoczyłem z konia. Nareszcie mieliśmy w ręku Freda Morgana! Był ogłuszony upadkiem z konia. Zdjąłem z niego swoje lasso i związałem go jego własnym. Tymczasem nadciągęli i inni. Bob pierwszy zsiadł z konia i dobył noża. – Och! Ach! Murzyn Bob być tutaj z nożem i zakłuć powoli na śmierć złego zbójca, mordercę! – Stój! – zawołał Sam chwytając Murzyna za rękę. – Ten człowiek należy do mnie! – Czy tamci nie żyją? – zapytałem. – Obaj! – odrzekł Bernard, któremu krew płynęła z ramienia. – Jestes ranny? – Tylko draśniety. – I to niedobrze, gdyż mamy przed sobą jeszcze daleką jazdę. Musimy dopędzić muły! Co zrobimy z Morganem? – On jest mój! – powtórzył zawzięty Sam. – Ja mam o tym rozstrzygnąć. Powierzam go master Bernardowi i Bobowi, którzy go zawiozą do obozu Szoszonów i przypilnują tam, dopóki nie powrócimy z pogoni za mułami. Bernard, na przykład, jest ranny i musi się zająć zwłokami brata: Bob powinien być przy nim, a nas czterech, jak sądzę, wystarczy na sześciu ludzi z mułami. – Plan dobry, a zatem do dzieła! Morgana przywiązano starannie do konia, a Bernard i Bob wzięli go w środek i udali się do obozu Szoszonów. My zostaliśmy jeszcze na miejscu utarczki, aby dać koniom odsapnąć i trochę je popaść. – Długo nie możemy tu bawić – zauważyłem. – Musimy jeszcze skorzystać z dnia, aby jechać dalej. – Dokądjadąmoibracia? – spytał Ko-tu-cho. – Ku wodom Sacramento, pomiędzy górami San John i San Jose – odrzekł Sam. – W takim razie niechaj moj bracia będą spokojni! Wódz Szoszonów zna każdą pięść drogi do tych wód. Mogą paść swoje konie, a potem jechać nocą. – A jednak nie powinniśmy byli tak prędko odesłać Morgana – wtrącił Sam. – Czemu? – Należałoby go przesłuchać. – Uczynimy to później, a właściwie to wcale nie jest potrzebne. Wina jego jest stokroć do-wiedziona. – Ale mogliśmy się od niego dowiedzieć, gdzie miał się spotkać z mułami! – Pshaw! Czy sądzisz naprawdę, że zdradziłby to? – Przypuszczam! – To się grubo mylisz. Nie wyda nam przecież pod noż swego syna i zrabowanych skar-bów, będąc zwłaszcza przekonanym, iż losu własnego już nie zmieni. – Mój brat Szarlii ma słuszność! – potwierdził Winnetou. – Oczy czerwonych i białych myśliwców są dość brysłe, by znaleźć ślady mułów. Wódz Apaczów dobrze mówił, chociaż na pewno-oszczędziliśmy wiele czasu, gdyby-śmy się mogli dowiedzieć o miejscu, gdzie miało nastąpić spotkanie Morgana z synem. – Kogo moi bracia szukają? – zapytał Szoszon wbrew zwyczajowi czerwonoskórych, któ-rzy nie okazują nigdy ciekawości wobec obcych. Tu jednak znajdował się wśród ludzi, któ-rych uważał za równych sobie, i dlatego mógł odstąpić od tej zasady. – Towarzyszy morderców, których pojmali wojownicy Szoszonów – odpowiedziałem. – Ilu ich jest? – Sześciu. – Tych potrafi zabić jeden z moich braci. Znajdziemy ich i sprowadzimy do tamtych. Gdy zmrok zapadł, konie były już tak pokrzepione na siłach, że mogliśmy je popędzić na nowo. Wskoczywszy z nową otuchą na siodła, powierzliśmy się przewodnictwu Ko-tu-cho. Wódz Szoszonów jechał przed nami przez cały wieczór i całą noc z ogromną pewnością sie-bie i przekonałmy się, że naprawdę zna każdą pięćdziesiąt tej drogi. Preria leżała już od dawna za nami. Teraz przejeżdżaliśmy to przez góry, to znów przez doliny lub przez niewielkie przestrzenie leśne i sawanny. Odpoczawszy, nad ranem ruszyli-my dalej w tym samym kierunku, aż wreszcie ujrzaliśmy przed sobą dolinę Sacramento. Zjechaliśmy wprost ku miejscu, z którego w prawo i w lewo wrzynała się w góry boczna dolina. Ujrzaliśmy tam dom zbudowany z obitej deskami gliny. Nad drzwiami widniał napis: „Hotel”. Właściciel tego hotelu obrał dla swej siedziby świetny punkt. Dowodziła tego fre-kwencja... jaką się ten zajazd cieszył, gdyż przed budynkiem stało mnóstwo wołów, koni wierzchowych i jucznych. Wnętrze zaś nie mogło widocznie wszystkich pomieścić, bo mnóstwo gości siedziało za stołami pustawianymi na dworze. – Czy wstąpimy tam, aby się czegoś dowiedzieć? – spytał mnie Sam. – A masz jeszcze nuggety na ale z Burtonu w Staffordshire? – odrzekłem, śmiejąc się. – Znajdują się jeszcze! – To wejdźmy! – Tylko nie do środka, jeśli jesteś tak łaskawy, na przykład, gdyż mało co tak lubię, jak garść świeżego, czystego powietrza. Podjechaliśmy przed dom, przywiązaliśmy konie i usiedliśmy w zbitej z desek szopie, na której uderzał w oczy dumny napis: „Weranda”. – Co panowie piją? – spytał służący, który się zaraz zjawił. – Piwo. A ile kosztuje? – odpowiedział Sam. Poczcigwy westman był dzisiaj przezorniejszy niż w Yellow-water-ground. – Porter pół dolara, ale tak samo. – Prosimy o porter! Służący przyniósł cztery flaszki, postawił przed nami i oddalił się czym prędzej. Mimo że się spieszył, Sans-ear chciał go zatrzymać i rozpocząć rozmowę, gdy wtem rzuciłem okiem przez dziurę zastępującą okno od strony drogi i szybko dałem mu ręką znak, aby zamknął. Oto jedna z bocznych dolin zjeżdżało sześciu ludzi. Dwaj prowadzili za cugle cztery muły, a pierwszym z nich nie był nikt inny jak... Patrick Morgan. Stanęli przed hotelem, przywiązali swoje zwierzęta i zajęli miejsce przy jednym ze stolów pod naszym oknem. A więc zrobili tak, jak tylko mogliśmy sobie życzyć. Dlaczego jednak muły ich nie były już, objuczone? Schowali zapewne zrabowane przedmioty w jakieś kryjówce i wybrali się na schadzkę z towarzyszami. Zamówili brandy i zaczęli rozmowę, z której rozumieliśmy każde słowo. – Czy spotkamy niedługo waszego ojca i kapitana? – spytał jeden z nich, – Być może – odrzekł Patrick. – Mogli jechać przed nami, a z Marshallom załatwili się chyba bez trudu. Miał przecież tylko dwóch towarzyszy. – To wysoce nierozważny człowiek. Wiózł takie skarby i odbywał podróż tylko samotnie. – Tym lepiej dla nas! Był on, jak się zdaje, zawsze nieostrożny, gdyż inaczej nie wyrzuciłby w Yellow-water-ground planu podróży. Ale do wszystkich diabłów, co to? – Co? – Przypatrzcie się tamtym koniom! – Troje pysznych zwierząt, ale czwarte, to prawdziwa osobliwość. Któryż rozumny człowiek siada na taką chabęte! Sans-ear ścisnął pięści. – Dam ja wam chabetę, że, na przykład, dusza wam w pięty pójdzie! – mruknął. Tymczasem rozmowa przyjezdnych toczyła się dalej; – Ten koń to rzeczywiście unikat. Jakkolwiek tak wygląda, to jednak jest to jeden z naj-słynniejszych koni na Dzikim Zachodzie. Wiecie, czyż to wierzchowiec? – No? – Sans-eara. – Do stu-piorunów! On podobno jeździ na takim capie! – A więc i on musi tu być! Piję prędko i ruszajmy stąd! Miałem z nim raz pewne zajście i nie chciałbym, żeby mnie poznał. – Nie uda ci się jednak tego uniknąć – mruknął Sans-ear. Sześciu przybyłych wsiadło na koni i odjechało. – Oto ludzie, których szukamy – wyjaśniłem Szoszonowi. – Moi czerwoni bracia prześcigną ich, a ja z Samem pojadę za nimi. Potem weźmiemy ich we dwa ognie. – Uff! – odrzekł Ko-tu-cho i powstał. Obaj z Winnetou dosiedli koni. Sans-ear zapłacił za porter, wcale zresztą niezły, po czym ruszyliśmy za Patrickiem, zachowując ciągle taką odległość, żeby nas nie dostrzelili. Okolica stawała się coraz bardziej pusta, a gdy dostaliśmy się w teren, gdzie nie mogli nas już osłonić ani zarósła, ani zakręty, puściliśmy konie w cwał i dopędziliśmy tych obwiesiów, zanim się domyślili, że to o nich chodzi. Tuż przed nimi znajdowali się Winnetou i Ko-tu-cho. – Dzień dobry, master Meercroft! – rzekł Sam. – Czy to ciągle jeszcze te konie, które ukraśliście Komanczom? – Przekleństwo! – zaklął zagadnięty i porwał za strzelbę, lecz zanim zdołał wypalić, leżał już na ziemi. To lasso Winnetou owinęło mu się dokoła ramion i ściągnęło go z siodła. W jednej chwili pięciu pozostałych bandytów rozproszyło się. Sans-ear i Szoszon wystrzelili do nich i popędzili za nimi. – Stójcie, dajcie im pokój! – zawołałem. – Głównego lotra przecież mamy! Nie usłuchali jednak. Huknęły jeszcze dwa strzały, a ostatniego z uciekających rzucił z konia Ko-tu-cho. – Cóż wy robicie? – zlałłem Sama, – Ich trop zaprowadziłby nas na miejsce schadzki, a potem tam, gdzie ukryli swe skarby. – Morgan będzie nam to musiał powiedzieć! – Nie zechce! Okazało się wkrótce, że miałem słuszność, gdyż pomimo gróźb Patrick nie odpowiedział na żadne z naszych pytań. Złoto, z powodu którego tylu ludzi musiało postradać życie, przepadło! „Śmiertelny pył!” Przywiązaliśmy Patricka, jak przedtem jego ojca, do konia i, aby ominąć hotel, przeprawiliśmy się poprzez Sacramento, która tu nie była głęboka, i dotarliśmy do gór, nie zaczepieni przez nikogo. Podczas całej dalszej jazdy nie można było także wydobyć z jejca ani słowa. Dopiero gdy znalazlszy się przed obozem ujrzał wychodzącego naprzeciwko nas jubilera, mrucnął przez zęby jakieś przekleństwo. Zabrałem Patricka do namiotu, gdzie znajdowała się reszta pojmanych, a między nimi jego ojciec. – Mr. Morgan, przedstawiam wam syna, za którym pewnie bardzo się stęskniliście – rzekłem do niego. Stary błysnął ku mnie wściekle oczyma, lecz nie wyrzekł ani słowa. Ponieważ zbliżał się wieczór, przeto sąd nad jejcami trzeba było odłożyć do następnego dnia. Zjedliśmy wieczorne w namiocie wodza jako jego goście i zapaliliśmy fajkę pokoju. Potem każdy z nas udał się do przeznaczonego dla niego namiotu. Znużony wysiłkami ostatnich dni, spałem nadzwyczaj twardo, na co zresztą mogłem sobie tu, w obozie, pozwolić. Na prerii nie było to dopuszczalne. Czy śniłem, czy też była to prawda? Walczyłem z jakimiś dzikimi postaciami, które otaczały mnie zewsząd, by mi zadać śmierć. Walilem dokoła siebie jak wściekły, lecz nieprzyjaciele wyrastali spod ziemi tuzinami. Pot spływał mi z czoła, czulem, że nadchodzi dla mnie ostatnia godzina, po raz pierwszy opanowało mnie śmiertelne przerażenie. Był to sen i strach zbudził mnie w końcu, lecz skoro tylko otworzyłem oczy, posłyszałem na dworze okropny zgiek. Zerwałem się natychmiast i nie ubrawszy się nawet całkowicie, pochwyciłem za broń i wybiegłem. Jeńcy zdolali się uwolnić w jakiś nigdy, nawet potem, nie wytłumaczony sposób, wymknęli się z namiotu i chcieli zaskoczyć liczne, na szczęście, straże. Ze wszystkich namiotów wyskakiwały brązowe postacie Indian, jeden z nożem, drugi z tomahawkiem, trzeci ze strzelbą w ręku. Zaraz także nadbiegł Winnetou i jednym rzutem oka objął sytuację rozgrywającą się w świetle strażniczych ognisk. – Dokola obozu! – huknął w sam środek zbiegowiska i natychmiast blisko osiemdziesiąt postaci pomknęło pomiędzy namioty. Z tego wszystkiego wywnioskowałem, że mój udział w walce nie jest konieczny, tym bardziej że jejcy nie mieli broni palnej, a Indianie przewyższał ich dziesięciokrotnie liczbą; gdy ponadto usłyszałem w tej wrzawie głos Sama, uspokoiłem się zupełnie. I rzeczywiście, w niespełna dziesięć minut zabrzmiał krzyk przedśmiertny ostatniego bandyty. Zobaczyłem z daleka jegoblade oblicze. Był to Fred Morgan, którego dosiągnął nóż Sans-eara. Zwolna wyszedł mały westman spomiędzy namiotów, a dostrzegłszy mnie, zapytał: – Charley, czemu nam nie pomagałeś? – Sądziłem, że sami podołacie. – Well, tak się też stało. Ale gdybym nie siedział przed namiotem, byliby, na przykład, uciekli. Leżałem tuż przy ścianie i usłyszałem wewnątrz szmer. Natychmiast zawiadomiłem straże, by lepiej uważały. – Czy któryś z nich umknął? – Nikt! Policzyłem ich dokładnie. Inaczej jednak wyobrażałem sobie porachunek z Morganami. To rzekłszy, usiadł przede mną i zaczął na swojej strzelbie nacinać upragnione od dawna dwa karby. – No, ci, których kochałem, są już pomszczeni, a teraz śmierć może przyjść po mnie choćby dziś albo jutro! – Powinniśmy zakończyć tę przykra sprawę słowami: niechaj Bóg będzie dla tych zbrodniarzy łaskawym sędzią! – Well, Charley! Nad ich grobem ustaje moja nienawiść. Odszedł zwolna i wsunął się do namiotu. Nazajutrz odbyła się smutna uroczystość: pochowano Allana. W braku trumny owinięto go kilkoma bawolimi skórami. Szoszoni zbudowali z kamieni czworobok, w którym złożono zwłoki, po czym wzniesiono nad tym piramidę. Na jej szczycie zatknąłem krzyż z gałęzi. Na prośbę Bernarda przemówiłem krótko a serdecznie nad grobem jego brata i pomodliłem się głośno za duszę zmarłego. Wszyscy byli głęboko wzruszeni z powodu zgonu tego młodego, rokującego wielkie nadzieje człowieka, a nawet Szoszoni, stojący dokoła w poważnym milczeniu, złożyli za naszym przykładem ręce, łącząc się z nami w żałobie. Po pogrzebie Szoszoni nie pozwolili Bernardowi oddać się bolesci. Cały tydzień spędziliśmy u nich na łowach, zabawach wojennych i innych rozrywkach. Wreszcie pożegnawszy gościnnych Indian, powróciliśmy do San Francisko... ROZDZIAŁ V ZBÓJE KOLEJOWI W jakiś czas później drobna sprawa pieniężna powołała mnie do Hamburga, gdzie spotkałem znajomego, którego widok ożywił we mnie wszystkie dawne wspomnienia. Znajomy ten pochodził z St. Louis i niejedną zwierzynę upolował ze mną w bagnach Missisipi. Po kilku słowach powitania, w których zawarły się także pytania o moje plany na przyszłość, ofiarował mi – jako człowiek nadzwyczaj bogaty – wolny przejazd, gdybym zechciał mu towarzyszyć do St. Louis. Na to ogarnęła mnie z całą mocą tęsknota za preriami. Postanowiłem skorzystać z jego uprzejmości, zażądałem telegraficznie z domu przysłania broni i innych przyborów, potrzebnych do takiej podróży, i w pięć dni po spotkaniu płynęliśmy już Elbą ku Morzu Północnemu i dalej ku Oceanowi. Po przybyciu do Ameryki, zagłębiliśmy się na pewien czas w puszcze dolnej Missouri; potem znajomy mój musiał wrócić, ja zaś udałem się w górę rzeki do Omaha City, aby stąd dostać się wielką magistralą Pacific-Railwy dalej na Zachód. Miałem określone powody do obrania tej drogi. Poznałem Góry Skaliste od źródeł rzeki Frazer aż do wąwozu Hill Gate i od Parku Północnego w dół aż do pustyni Mapimi, ale nie znałem jeszcze przestrzeni od wąwozu Hill Gate do Parku Północnego, a więc obszaru obejmującego sześć stopni szerokości geograficznej. A tam właśnie leżą najciekawsze partie gór: Trzy Tetony, góry Windriver, Wąwóz Południowy, a szczególnie źródiska Yellowstone, Rzeki Wieżowej i Kolumbii. Nikt tam jeszcze nie dotarł oprócz Indian albo nielicznych zbiegłych traperów, toteż coś mnie po prostu ciągnęło, żeby spróbować wedrzeć się w owe niegościnne parowy i kaniony, zamieszkane według podań indiańskich przez złe duchy. Nie było to oczywicie tak łatwą rzeczą, jakby się może zdawało. Ileż to przygotowań czyli turysta szwajcarski, zanim się wybierze w Alpy! Czym zaś jest jego przedsięwzięcie w porównaniu z zamiarem samotnego westmana, który tylko z wiarą we własne siły i w dobrą strzelbę porywa się na niebezpieczeństwa, o których europejski turysta nie może mieć nawet pojęcia? Te właśnie niebezpieczeństwa nęczą jednak i czarują. Mięśnie westmana są jak z żelaza, a ściegna ze stali, ciało nie cofa się przed żadnymi wysiłkami i trudami, a umysł dzięki ustawicznemu ćwiczeniu zdobywa energię i brydrość, które w największej potrzebie pozwalają mu znaleźć środki ocalenia. Toteż nie pozostaje on nigdy długo w cywilizowanych okolicach, gdzie nie może ćwiczyć ani praktycznie stosować swoich zdolności. Westman tęskni za dzikimi sawannami i kryjącymi w sobie śmierć przepaściami górskimi, a im większe grożą mu niebezpieczeństwa, tym bardziej czuje się on w swoim żywiole, tym bardziej wzmagają się jego męstwo i zaufanie do samego siebie. Co do mnie, byłem przygotowany na takie przedsięwzięcie. Brakowało mi tylko konia, bez którego trudno zapuszczać się w te „krainy nocy i krwi”. Ale ten brak nie bardzo mnie trapił. Starego wałacha, który mnie na swym grzbietie przyniósł aż do Omaha, sprzedałem i wsiadłem do wagonu kolejowego z nadzieją, że w razie potrzeby znajdę odpowiedniego wierzchowca. Na niektórych odcinkach tamtejszej linii kolejowej ruch pociągów odbywał się jeszcze nieregularnie. W wielu miejscach widziało się robotników zajętych budową mostów i wiaduktów, bądź to nie dokończonych, bądź też już popsutych. Ludzie ci, jeśli nie pracowali w pobliżu osad wyrastających wzdłuż kolei jak grzyby po deszczu, zakładali sobie zazwyczaj obóz. Był to konieczny środek ostrożności z powodu Indian, którzy uważali budowę kolei za wdzieranie się w ich prawa i usiłowali ją wszelkimi sposobami udaremnić albo przynajmniej utrudnić. Ale i inni jeszcze wrogowie przeszkadzali w pracy, wrogowie groźniejsi od czerwonoskórych. Po preriach włóczy się mnóstwo hołoty, którą tworzą żywioly wyparte przez cywilizowany Wschód. Są to moralnie i materialnie podupadłe jednostki, które nie spodziewają się od życia już niczego ponad to, co potrafią zdobyć w bandyckich wyprawach na Zachodzie. Ludzie ci łączą się w zbrodniczych celach w szajki, gorsze od najdzikszych hord indiańskich. Za czasów budowy kolei napadali oni głównie na obozy i małe osady powstałe wzdłuż linii kolejowej, nie też dziwnego, że te obozy trzeba było zaopatrywać we wszystko, co jest potrzebne do obrony, a mieszkańcy ich nawet podczas pracy byli uzbrojeni. Z powodu tych napadów, których rozbójnicy dokonywali zwykle w ten sposób, że burzyli tor kolejowy, aby zmusić pociąg do zatrzymania się, nazywano ich railtroublerami, czyli burzycielami szyn. Strony napadane czuwały oczywiście dniem i nocą, wskutek czego po pewnym czasie rozbójnicy mogli urządzić wyprawy tylko wtedy, kiedy kilka band połączyło się razem. Zresztą panowało w związku z ich działalnością takie rozgoryczenie, że każdego schwytanego railtroublera czekała prawie zawsze niechybna śmierć. Bandy te mordowały wszystkich, bez względu na różnicę płci i wieku, przeto o łasce dla nich nie mogło być mowy. Tak więc pewnej niedzieli po południu wyjechałem pociągiem z Omaha. Żaden z towarzyszy podróży nie zainteresował mnie, nawet przełotnie. Dopiero nazajutrz wsiądł we Fremont człowiek, którego powierzchowność zwróciła od razu moją uwagę. Usiadł koło mnie, więc miałem sposobność przypatrzeć mu się dokładnie. Wygład jego był właściwie tak śmieszny, że powierzchowny obserwator z trudem tylko powstrzymałby się od uśmiechu, ja jednak przywykłem do typów tego rodzaju o tyle, że zdołałem zachować powagę. Był to mężczyzna o niskiej postaci, lecz tak gruby, że można by go było toczyć jak beczkę. Miał na sobie kożuch barani, włożony lewą stroną na zewnątrz. Ta lewa strona była kiedyś na pewno pokryta wełną, teraz jednak wełna prawie całkowicie zniknęła, tylko tu i ówdzie widniały na nagiej skórze małe jej képki jak oazy na Saharze. Niegdyś także kożuch ten pasował, być może, do figury swego właściciela, później jednak tak się widocznie skurczył pod wpływem śniegu i deszczu, gorąca i zimna, że teraz dolny jego brzeg nie dochodził do kolan, nie można go było zapiąć, a rękawy cofnęły się po łokcie. Pod tym kożuchem widać było kurtę z czerwonej flaneli i spodnie skórzane, ongiś prawdopodobnie czarne, ale teraz mieniące się wszystkimi barwami tęczy. Nadtó zdawało się, że służyły właścicielowi za ścierkę, obrus i chustkę do nosa. Poniżej tych przedpotopowych spodni widać było nagię, sine od zimna kostki i parę zdolnych przetrwać całą wieczność trzewików. Były one resztką pozostającą po butach z cholewami ze skóry wołowej, o podezwach nabitych tak grubymi gwoździami, że można by nimi rozdeptać krokodyla. Na głowie owego osobnika sterczał kapelusz z uszkodzonym dnem i również niecałymi kresami. Biodra okalał mu zamiast pasa stary, niestety, już spłoniały szal, a za nim tkwił prastary, kawaleryjski pistolet i nóż myśliwski. Tuż obok broni wisiał worek z kulami i z tytoniem, małe lusterko, opleciona manierka i cztery patentowane podkowy, które można nasadzać koniowi jak obuwie za pomocą śrub. Obok tego zauważyłem pokrowiec, którego zawartości na razie nie znałem – później dopiero dowiedziałem się, że mój sąsiad woził w nim wszystkie przybory do golenia, niepotrzebne, jak sadziłem, na prerii. Najdziwaczniejsza jednak była twarz tego człowieka. Gładko ogolona, świeciła się, jak gdyby jej właściciel dopiero przed chwilą wyszedł od fryzjera. Pomiędzy nadzwycaj grubymi i wystającymi policzkami niknął mały perkaty nosek, a piwne i żywe oczka z trudnością spoczęch wyżierały. Ilekrót otwarły się pełne wargi, ukazywały się dwa szeregi tak białych zębów, że skłaniałem się do podejrzenia, czy są prawdziwe. U dołu lewego policzka wyrastała ogórkowata narośl, która podnosiła śmiechność tego człowieka, jego samego jednak nie wprawiała w zakłopotanie. Siedział przede mną, trzymając między słoniowatymi nogami strzelbę, podobną jak dwie krople wody do flinty mego starego przyjaciela Sama Hawkensa. Przypominał mi on w ogóle Hawkensa, i to bardziej jeszcze aniżeli Sans-ear. Zajął w wagonie miejsce koło mnie, powitał krótkim „dzień dobry, sir!”, a potem zdawał się nie troszczyć o mnie wcale. Dopiero w godzinę później poprosił mnie o pozwolenie zapalenia fajki. Zastanowiło mnie to, gdyż prawdziwy, rzeczywisty traper lub nastawiacz siedle nie kłopocze się, czy to, co jemu dogadza, spodoba się innym. – Palcie, ile chcecie, master! – odrzekłem. – Ja wam dotrzymam towarzystwa. Może przyjmiecie ode mnie cygaro? – Dziękuję, sirt – odpowiedział. – To, co nazywają cygarami, jest dla mnie za wytworne. Wolę fajkę. Krótką i brudną fajkę nosił zwyczajem traperskim na sznurku na szyi. Gdy ją napchał tytoniem, podałem mu zapalkę, on jednak potrząsnął przecząco głową i siegnawszy do kieszeni od kożucha, wydobył preriową zapalniczkę, zwaną punks, w której do zapalania służy próchno drzewne. – Zapalki to także wytworny wynalazek, ale na prerii na nic się nie przydadzą – zauważył. – Nie należy się zbytecznie pieścić. Na tym skończyła się krótka rozmowa, a nowej nie miał on widocznie ochoty rozpoczynać. Palił jakieś ziele, które wonią swoją przypominało mi liście orzechu włoskiego, a całą jego uwagę zajmowała przy tym okolica. Tak dojechaliśmy do stacji Nordplatte na zbiegu rzek Nord i Sudplatte. Tu gruby jegomość wysiadł na krótki czas, podszedł do przednich wagonów i zajrzał tani, zdaje się, do swego konia. Wsiadłszy na powrót, milczał dalej jak przedtem i dopiero po południu, gdyśmy się zatrzymali w Cheyenne u stóp gór Black Hills, odezwał się w te słowa: – Czy udajecie się stąd może linią kolejową do Kolorado ku Denver, sir? Zaprzeczyłem. – Well, więc zostaniemy nadal sąsiadami. – Czy daleko jedziecie? – spytałem. – Hm, tak i nie; jak mi się spodoba. A wy? – Chciałbym się dostać do Ogden City. – Aha, żeby zobaczyć miasto mormonów? – Właśnie, a potem jadę w góry Windriver i w Tetony. Grubas przypatrzył mi się z niedowierzaniem i rzekł: – Tam? Tego dokazać może tylko bardzo śmiały westman. Czy macie towarzystwo? – Nie. Na to spojrzał na mnie małymi oczkami prawie rozbawiony. – Sam? Tam w te Trzy Tetony? Między Siuksów i szare niedźwiedzie? Pshaw! Czy słyszeliście kiedy, co to znaczy Siuks lub szary niedźwiedź? – Cośkolwiek. – Aha! Hm! Czy wolno spytać, kim jesteście, sir? – Jestem literatem. – Literat? Pisarz? Więc piszecie książkę? – Tak. Na to roześmiał się już na cały głos. Ubawiło go to ogromnie, jak niegdyś Sans-eara, że pisarz wybiera się w najniebezpieczniejszą część Gór Skalistych zdając się tylko na siebie. – Pięknie! – rzekł śmiejąc się dalej. – Cheecie pewnie napisać książkę o Trzech Tetonach, czcigodny panie? – Może. – A widzieliście już kiedy jaką książkę z dobrym opisem Indianina albo niedźwiedzia? – Rozumie się – odparłem poważnie. – I teraz wam się zdaje, że także potrafię coś podobnego napisać? – Właśnie. – Macie pewnie także flintę zawiniętą w derkę! – Tak. – W takim razie posłuchajcie mojej dobrej rady, sir! Wysiądźcie czym przedzej i wracajcie do domu. Długi z was wprawdzie i mocny chlop, ale watpię, czybyście wiewiórkę potrafili zastrzelić, a cóż dopiero niedźwiedzia. Książki zamroczyły wam głowę. Byłoby ogromnie szkoda waszego młodego życia, gdyby widok dzikiego kota miał was przyprawić o śmierć. Czytaliście Coopera? – Czytałem. – Tak i myślałem! Słyszeliście pewnie także o sławnych myśliwcach preriowych?! – Tak! – odrzekłem znów skromnie. – O Winnetou, Old Firehandzie, Old Shatterhandzie, grubym Walkerze i długim Hilber-sie?! – O wszystkich! – potwierdziłem. Ten grubasek nie, przypuszczal, że bawił mnie co najmniej tak samo jak ja jego. – Takie książki – ciągnął dalej – są niebezpieczne jak zaraza. Czyta się je wprawdzie przyjemnie, może nawet łatwo pisze, ale, master, nie weźcie mi tego za złe; żał mi was! Win-netou, to wóź Apaczów, gotów walczyć z tysięciem diabłów, Old Firehand ustrzeli każda muchę w roju, którą sobie upatrzy, Old Shatterhand zaś jeszcze nigdy nie chybił, a jednym uderzeniem zdrugocze najtęższego Indianina na miazgę. Gdy który z tych zuchów powiada, że udaje się do Trzech Tetonów, mogę to uważać za śmiałą sztukę, ale wolno mi też przypuszczać, że tego dokona. Natomiast wy, wyrabiacz książek! Pshaw! Gdzie wasz koń? – Nie mam konia. To go już zupełnie rozbroilo, bo roześmiał się na całe gardło. – Hi, hi, hi, hi! Bez konia chce iść w Tetony! Czy zwariowaliście, sir? – Zdaje mi się, że nie. Jeśli teraz nie mam konia, to go sobie kupię lub zlowię. – Gdzie? – Gdzie będzie dogodnie. – Sami chcecie tej sztuki dokazać? – Spróbuję. – Wcale chwalebny zamiar, sir! Uwiazialiście sobie wprawdzie lasso przez plecy, ale mu-chy nim nie złapiecie, a tym mniej dzikiego mustanga. – Czemu? – No, ja byłbym skłonny uważać was za niedzielnego strzelca, jak się tam w Starym Kraju wyrażają. – Dlaczego? – To przecież całkiem proste! Wszystko na was takie ładne i czyste. Przypatrzcie się kiedy tegiemu westmanowi i porównajcie go z sobą! Wasze buty są nowe i wyczyszczone jak szkło, wasze spodnie ze skóry losiowej, a koszula myśliwska to arcydzieło rąk Indianki. Wasz kapelusz kosztował przynajmniej ze dwanaście dolarów, a wasz nóż i rewolwery nie zrobiły pewnie jeszcze nikomu nic złego! Czy umiecie strzelać, sir? – Cokolwiek. Byłem raz nawet królem kurkowym – odrzekłem z poważną miną. – Królem kurkowym! Hm! Tak, tak! Strzelaliście do drewnianego ptaka i zostaliście kró-lem kurkowym! Sir, proszę was serdecznie, wracajcie jak najrychlej, bo zginniecie! – Zobaczymy! Gdzie teraz jest Old Shatterhand, o którym wspominaliście przed chwilą? – Któź to wie! Kiedy po raz ostatni byłem nad Fox Head, spotkałem słynnego Sans-eara, który z nim dłuższy czas przebywał. Ten mi powiedział, że Old Shatterhand znowu pojechał do Afryki, w te głupie strony, które określono mianem pustyni Sahary. Tam rozbija się pewnie z Indianami, zwanymi Arabami. Temu człowiekowi dlatego nadano przydomek Shatterhanda, że z łatwością powala pięścią nieprzyjaciela, co też i bardzo często czynił. Przypatrzcie się natomiast swoim rączkom! Takie wątle i białe jak ręce lady; od razu widać, że zarabiacie tylko pisaniem na papierze i nie znacie innej broni prócz gęsiego pióra. Weźcie sobie moją rade do serca i wracajcie do Starego Kraju. Nasz Zachód nie jest dla dżentelmenów waszego pokroju! Ta przestroga zakończyła rozmowę, a ja nie starałem się jej ponownie nawiązać. Wiadomość o mojej podróży na Saharę, udzielona grubasowi przez Sans-eara, była zgodna z prawdą. Minęliśmy stację Sherman, po czym znów zapadł wieczór. Pierwszą stacją, którą ujrzelismy nazajutrz o świcie, było Rawlins. Za tą miejscowością zaczyna się pusta, góriska okolica, której jedyną roślinność stanowią krzaki artemizji. Ta olbrzymia, nieurodzajna kotlina, pozbawiona rzek i strumieni, jest to góriska Sahara bez najmniejszej oazy. W jednym miejscu ziemia meczy znużone oczy swą białością, w innym znowu przytłacza swym posępny, melancholijnym charakterem, wywołany nagimi zboczami i strasznymi ścianami skał, poszarpanych przez burze, powodzie i pioruny. W tej beznadziejnej okolicy leży stacja, która nazywa się “Gorzki Potok”, choć o prawdziwym potoku nie ma tu mowy – wodę trzeba sprowadzać z odległości siedemdziesięciu mil. Mimo to rozwinię się tu może kiedyś ruchliwe, wspomniale życie, gdyż tu właśnie znajdują się niewyczerpane pokłady węgla, które zapewnią przyszłość tej pustyni. Przejechaliśmy dalej stacje Carbon i Green River, położone o 846 mil od Omaha. Skończył się smutny krajobraz, zaczęła się ukazywać roślinność, a pasma wzgórz nabraly pogodnego, świeżego kolorytu. Mijaliśmy właśnie wspaniałą dolinę, kiedy nagle maszyna wydała kilka szybko po sobie następujących przerażliwych świstów, które są zawsze oznaką grożącego niebezpieczeństwa. Równocześnie prawie zaskrzypiały hamulce, zgrzytnęły koła, pociąg stanął, a my wyskoczyliśmy z wagonów. Ujrzieliśmy widok okropny. Napadnięto tu widocznie niedawno na pociąg z robotnikami i żywiością i cała przestrzeń pokryta była zwęglonymi lub na pół spalonymi szczątkami maszyny. Napad nastąpił nocą. Railtroublerzy wyrwali szyny, pociąg się wykoleił i spadł z wysokiego nasypu. Skutki tego nieszczęścia można sobie wyobrazić. Z pociągu zostały tylko części żelazne, bo po ograbieniu wagonów podłożono pod nie ogień. W zgłiszczech znaleźliśmy smutne szczątki zabitych bądź to podczas upadku, bądź też potem przez rozbójników. Wydawało się, że nikt nie uszedł z życiem. Szczęściem było dla nas to, że dzięki otwartej okolicy maszynista zawczasu dostrzegł niebezpieczeństwo. Gdyby nie to i nasz pociąg spadłby z nasypu, gdyż lokomotywa zatrzymała się zaledwie o kilka łokci od miejsca zniszczenia. Zdenerwowanie podróżnych i personelu kolejowego było takie, że nie podobna oddać tych złorzeczeń i okrzyków, jakie się dały słyszeć dokoła. Grzebano w zgłiszczech, lecz nie było już nic do ocalenia. Po skonstatowaniu tego stanu rzeczy nie pozostało nam nic innego, jak czym prędzej naprawić tor, do czego każdy pociąg amerykański wiezie zawsze potrzebne narzędzia. Kierownik pociągu musiał się ograniczyć do zawiadomienia następnej stacji. Wszystko inne, a więc i ściganie przestępców, należało już do sądu, który niewątpliwie natychmiast się tam utworzył. Kiedy inni podróżni grzebali niepotrzebnie w zgłiszczech, uznałem za najlepsze rozejrzeć się za śladami railtroublerów. Teren stanowiła tu otwarta równina, porosła trawa i gdzieniegdzie kępami krzaków. Cofnąłem się dość daleko w tył po szynach i obszedłem potem z prawej strony miejsce katastrofy, którego podstawę stanowiła linia toru. W ten sposób, nawet przy niewielkiej staranności, nic nie mogło ujść mojej uwagi. W oddaleniu trzystu może kroków od miejsca katastrofy znalazłem zmiętą trawę, jak gdyby siedziała tu grupa ludzi, a ślady, dostrzegalne jeszcze na trawie, zaprowadziły mnie na inne miejsce, gdzie niedawno musiały być przywiązane konie. Te ślady, obejrzańe dokładnie, pouczły mnie o liczbie i jakości koni. Gdy ruszyłem na dalsze badania, spotkałem się na torze z moim grubym sąsiadem, który, jak teraz zauważałem, wiedziony tą samą myślą, przeszukał okolicę położoną po lewej stronie miejsca wypadku. Zobaczywszy mnie, zapytał ze zdziwieniem: – Co tu robicie, sir? – To, co czyni w podobnym położeniu każdy westman. Szukam śladów rozbójników. – Wy! Aha! Dużo znajdzicie! To były sprytne draby i potrafiły zatrzeć za sobą ślady. Ja nie znalazłem nic. Coż wobec tego odkryje taki greenhorn jak wy? – Może ten greenhorn ma lepsze oczy niż wy, master – odpowiedziałem z uśmiechem. – Czemu szukacie śladów po lewej stronie? Cheecie uchodzić za starego, doświadczonego bywalca prerii, a nie widzicie, że teren po prawej stronie nadaje się o wiele lepiej na obozowisko i kryjówkę niż po lewej, gdzie nie widać ani jednego krzaka. Grubas popatrzył na mnie, jakby zaskoczony moimi słowami, a potem rzekł: – Hm, to nieźle przypuszczenie. Okazuje się, że i pisarczyk miewa czasem dobre myśli. Czy wpadło wam co w oko? – Tak. – Co? – Obozowali za krzakami dzikiej czereśni, a tam, za leszczyną, stały ich konie. – Ach! Muszę tam pójść, bo wy, nie mając odpowiednio wyćwiczonych oczu, nie potrafiście określić, ile było koni. – Dwadzieścia sześć. Grubas znowu rzucił na mnie zdziwionym wzrokiem. – Dwadzieścia sześć? – powtórzył z niedowierzaniem. – Po czym to poznaлиście? – Pewnie że nie po chmurach, sir! – roześmiałem się. – Z tego osiem koni było podkutych, a osiemnaście nie okutych. Wśród jeźdźców znajdowało się dwudziestu trzech białych i trzech Indian. Dowódcą bandy był biały, kulający na prawą nogę, a koń jego to gniady mustang. Wódz Indian, który im towarzyszył, jeździ na karym ogierze, a przypuszczam, że to Siuks z plemienia Ogellallajów. Wyraz twarzy grubasa stał się teraz nie do opisania. Usta mu się otwarły, a małe oczka patrzyły na mnie jak na widmo. – Niech to wszyscy diabli! – zawołał w końcu. – Wam się to wszystko chyba przywidziało! – Przekonajcie się sami! – odparłem sucho. – Skąd wiecie, ilu było białych lub Indian, który koń był gniady, a który czarny, który jeździec kuleje i do jakiego szczepu należą Indianie? – Proszę was, żebyście zobaczyli to sami, a potem okaże się, kto ma lepsze oczy: ja, greenhorn, czy wy, doświadczony westman. – Well, pięknie! Idę, sir! Żeby też greenhorn mógł zgadnąć, kto byli ci hultaje! Śmiejąc się, pośpieszył na oznaczone miejsce, a ja poszedłem za nim powoli. Po chwili stanąłem prawie obok niego, ale tak był zajęty badaniem śladów, że nie zauważył mnie, i dopiero po dziesięciu minutach starannego badania zbliżył się do mnie i oświadczył: – Istotnie macie słuszność. Było ich dwudziesto sześć, a osiem koni podkutych. Ale inne wyniki, do których doszliście, to czysta niedorzeczność! Tutaj obozowali i w tym kierunku odjechali. Więcej nic rozpoznać nie można! – To chodźcie, sir – rzekłem wtedy, – Pokażę wam, jakie niedorzeczności widzą oczy gre- enhorna. – Well, jestem ciekawy! – odpowiedział kiwnąwszy głową żartobliwie. – Przypatrzcie się tylko lepiej tym śladom końskim. Trzy konie trzymano na boku i nie spętano ich z przodu, lecz na krzyż; były to zatem konie indiańskie. Grubas schylił się, aby dokładnie odmierzyć odstępy śladów. Ziemia, porosła w tym miej- scu trawą, była wilgotna i wprawne oko łatwo mogło dojrzeć ślady. – Na Boga, mówicie prawdę! – zawołał zdumiony.– To były szkapy indiańskie. – A teraz chodźcie dalej, do tej małej kałuży! Tu Indianie myli sobie twarze i pomalowali je na nowo wojsennymi farbami, rozrobionymi niedźwiedzim tłuszczem. Czy widzicie te małe, pierścieniowate wgłębenia w ziemi? Tutaj stały miseczki z barwnikami. Z powodu ciepła farby się rozpuściły i kapały. Patrzcie! Tu w trawie jest jedna czarna, jedna czerwona i dwie niebieskie krople! – Tak! Rzeczywiście, to prawda! – A czy czerwona, czarna i niebieska farba nie są wojsennymi barwami Ogellallajów? Grubas skinął tylko głową, ale w jego osłupiałej twarzy odbijało się to, o czym milczały usta. – Chodźcie dalej! Gdy oddział tutaj przybył, zatrzymał się obok tej bagnistej kałuży. Do- wodzą tego odciski kopyt, które napełniły się wodą. Tylko dwaj ludzie pojechali naprzód; prawdopodobnie dowódcy. Widocznie chcieli zbadać otoczenie, a reszta pozostała w tyle. Czy widzicie tu, w moczarze, ślad koński? Jeden koń był podkuty, a drugi nie, i ten uderzał ciężej tylnymi nogami, a więc siedział na nim Indianin. Natomiast drugim jeźdźcem był biały i koń jego stapał przodem ciężiej niż tylem. Wiecie zapewne, jak siedzi na koniu biały, a jak India- nin? – Sir, ciekaw jestem tylko, skąd wy... – Dajcie temu na razie pokój! – przerwałem mu. – Uważajcie teraz dobrze! O sześć kro- ków dalej konie się pokasały. Po tak długiej jeździe, jaką odbyli ci ludzie, mogły uczynić to tylko ogiery. – Kto wam powiedział, że się kasaly?? – Po pierwsze, czytam to z położenia śladów kopyt. Koń indiański skoczył tu na tamiego. To chyba przyznacie? Po wtórze zaś, przypatrzcie się tym włosom, które trzymam w ręce. Znalazłem je przedtem, badając ślady, zanim się z wami spotkałem. To są cztery włosy z kasztanowej grzywy, wyrwane przez konia indiańskiego i upuszczone na ziemię. Ale dalej, na przedzie, wpadły mi w oko dwa czarne włosy z ogona. Ze śladów widzę dokładnie, że koń indiański ukaścił tamtego w grzywe, ale jeździec odciągnął go zaraz i popędził naprzód, po czym tamten koń siegnął zębami za indyjskim i wyrwał mu te włosy z ogona. Wisiały mu one jakiś czas u pyska i spadły na ziemię dopiero po kilku krokach. A zatem koń Indianina jest kary, a białego – kasztan. Chodźcie dalej! Tutaj biały zsiadł z konia, aby się wydostać na nasyp. Siad jego został do dziś w miękkim piasku. Widać wyraźnie, że jedną nogą stapał mocniej niż drugą. Z tego prosty wniosek: że kulęje. Zresztą ludzie ci byli bardzo nieostrożni. Nie starali się ani trochę zatrzeć swoich śladów. Widocznie czują się bardzo bezpieczni, a może się to zdarzyć tylko z dwóch powodów. – Z jakich? – Albo chcieli dziś jeszcze przebyć duża przestrzeń oddzielić się od pogoni. To jednak wątpliwe, ponieważ widać ze śladów, że konie były bardzo zdrożone. Albo wiedzieli, że w pobliżu znajduje się wielka liczba ich ludzi, do których mogli się cofnąć. To drugie wydaje mi się bardziej prawdopodobne, gdyż w innych warunkach trzej Indianie nie przyłączyliby się do przeszło dwudziestu białych. Domyślamsię więc, że należałoby szukać w kierunku północnym licznego oddziału Ogellallajów, przy których znajduje się teraz owych dwudziestu trzech zbójców kolejowych. Było to istotnie zabawne, z jaką miną grubasek mierzył mnie oczyma od czubka głowy do pięt. – Człowiecze! – zawołał w końcu. – Kto wy jesteście właściwie? – Już wam to powiedziałem. – Pshaw! Nie jesteście greenhornem ani pismakiem, chociaż wasze świecące się buty i niedzielny rynsztunek pozwalają na takie przypuszczenie. Jesteście tak wylizani i czyści, że moglibyście się zaraz pokazać w jakieś sztuce na scenie jako westman. Ale wśród stu westmanów znajdzie się zaledwie jeden, który by umiał tak czytać ślady jak wy. Na Boga, myślałem dotąd, że ja też coś potrafię, tymczasem nawet się do was nie umywam! – Ja jednak rzeczywiście jestem pismakiem, ale nieraz już przemierzyłem tę prerię z północy na południe i ze wschodu na zachód. Stąd też znam się dość dobrze na śladach. – I udajecie się istotnie w góry Windriver? – Oczywiście. – Ależ, sir, na to trzeba być czymś więcej niż tropicielem śladów. Tymczasem widzę u was pod innymi względami niemal braki. – Jakie? – Kto ma przed sobą tak niebezpieczną drogę, nie leci przed siebie tak na ślepo jak wy, lecz stara się przede wszystkim o konia. – Ja też to zrobię. – Gdzie? – Konia można kupić na każdej stacji. Może to być nawet stara szkapka. Skoro raz wsiadę na konia, to wybiorę sobie w jakiejś dzikiej trzodzie odpowiedniego mustanga, – Wy? Ach! Czy jesteście aż takim jeźdźcem, że potrafilibyście opanować mustanga? A skąd wiecie, czy tam w ogóle będą konie? – Zapominacie, że teraz właśnie jest pora wędrowek bawolów i mustangów na północ. Jestem pewien, że przed Tetonami natknę się na jakieś stado. – Hm, jesteście więc dobrym jeźdźcem! A jak tam ze strzelaniem? – Czy chcecie mnie egzaminować? – roześmiałem się. – Do pewnego stopnia tak – potwierdził bardzo poważnie. – Czynię to w pewnym zamiarze. – Czy można wiedzieć w jakim? – To usłyszczyte później. Najpierw musicie postrzelać. Przynieście swoją strzelbę! To małe intermezzo dość mnie ubawiło. Mogłem oczywiście powiedzieć temu westmanowi po prostu, że jestem Old Shatterhandem, wolałem jednakże na razie o tym zamileczyć. Poszedłem więc do wagonu; gdzie zostawiłem moje strzelby zawinięte w koce. Inni podróżni zauważyli to i natychmiast otoczyli nas kołem. Amerykanin, a szczególnie mieszkaniec Zachodu, nie zaniedba nigdy żadnej sposobności, żeby przypatrzeć się strzelaniu. Gdy odwinąłem koce, grubas zawołał: – Tam do licha, sztucer Henry’ego! Prawdziwy sztucer od Henry’ego! Na ile strzałów, sir? – Na dwadzieścia pięć. – O, to dużo. To straszna broń, jeśli się strzela z bliska. Człowiecze, zazdroszczę wam tej strzelby! – A ja wolę tę rusznice. Z tymi słowy wydobyłem z koca drugą broń. – Pshaw! Gładka, błyszcząca jak szkło! – wyraził się grubas lekceważąco. – Dla mnie więcej warta zardzewiała kentucka rusznica albo ta moja stara pukawka! – Może zobaczyće firmę, sir? – spytałem podając mu strzelbę, Rzucił okiem na znak i odskoczył zdziwiony. — Wybaczcie, sir — rzekł — to co innego. Takich strzelb jest już w ogóle niewiele. Słyszałem, że widziano taką u Old Shatterhanda. Ale skąd wy wzięliście to arcydzielo? A może ten znak jest podrobiony? Prawdopodobnie tak jest, gdyż ta strzelba nie wygląda na to, żeby zniej wiele razy strzelano! — Spróbujemy. Pokażcie, do czego mam strzelać, sir! — Nabijcie najpierw na nowo! — To niepotrzebne. Naboje są suche. — Well, to zastrzecie mi najpierw śrutem tego ptaka tam na krzaku! — To za daleko! — zauważył jeden z otaczających nas widzów. — Zobaczymy! — odpowiedziałem. Zacząłem powoli nakładać na nos binokle, na co grubas wybuchnął śmiechem. — Cha! cha! cha! Okulary! Ten pismak przybywa na sawanny połować z binoklami na nosie! Cha! cha! cha! Inni śmiali się także, ja zaś rzekłem poważnie: — Z czego się śmiejecie, panowie? Jeśli się trzydzieści lat siedzi nad książką, to oczy na tym cierpią, lepiej więc strzelać dobrze w okularach aniżeli źle bez nich. — To słuszne, sir — zaśmiał się grubas. — Chciałbym was jednak widzieć, gdyby was niespodzianie opadli czerwonoskórzy! Zanim wyczyścilibyście binokle i włożyli je na nos, oskalpowano by was dziesięć razy. Widzicie, nawet ptaka nie możecie teraz zastrzelić, bo już odleciał! — To poszukajmy innego celu! — powiedziałem z taką samą zimną krwią jak przedtem. Ów ptak siedział na krzaku w odległości może dwustu kroków, byłby to więc strzał dość zwyczajny. Posłyszałem jednak wysoko nad nami ćwierkanie skowronka i spojrzałem ku górze. — Czy widzicie tam skowronka, panowie? — zapytałem. — Postaram się go stamtąd ściągnąć. — To niemożliwe! — zawołał grubas. — Dajcie temu spokój, bo wystrzelicie tylko dziurę w niebie. Zresztą tego nie dokazałby nawet stary Sans-ear ani Old Firehand! — Przekonam się może o czymś przeciwnym! Podniosłem strzelbę i wypaliłem. — Nie ma go! — rzekł grubas. — Przestraszony strzałem odleciał! — Zaraz zobaczycie, na co się przydadają okulary — oświadczyłem odkładając strzelbę. — Idźcie tam na nasyp. Skowronek spadł o jakieś osiemdziesiąt kroków stąd. Wskazałem ręką miejsce, a wszyscy rzucili się w tym kierunku. Po chwili przynieśli zastrzelonego ptaszka. Grubas przypatrywał się długo to skowronkowi, to mnie, po czym zawołał: — Trafiony, naprawdę trafiony, i to nie śrutem, lecz kulą! — Chcielibyście śrutem strzelać na taką wysokość, sir? — zapytałem. — Prawdziwy myśliwiec preriowy wstydziłby się zresztą strzelać śrutem. To dobre dla dzieci. — Ależ, sir, to strzał, jakiego jeszcze nie widziałem! — dziwił się grubas. — Może to był przypadek! — Dajcie mi inny cel! — Już wierzę, sir, wierzę! Uwzięliście się widocznie na to, żeby grać wobec mnie małą komedię! Nic nie szkodzi. Chodźcie no trochę na bok! Odciągnął mnie od innych podróżnych na to miejsce, gdzie ślady końskie były najwyraźniejsze. Tam wydobył z kieszeni papier i przyłożył go do jednego śladu. — Well, tak jest — rzekł w zamyśleniu. — Sir, czy jesteście panem swojego czasu, czy udajecie się prosto w Tetony, czy też moglibyście odbyć przedtem inny mały wypad? — Mogę czynić, co mi się podoba. — Well, w takim razie coś wam powiem. Czy słyszeliście już kiedy o grubym Fredzie Walkerze? — Tak. Podobno to dzielny westman, jeden z najlepszych tropicieli ścieżek w górach, który władza kilkoma indiańskimi narzeczami. — To ja nim jestem, sir! — Przypuszczalem to. Oto moja ręka! Cieszę się z całego serca, że was spotkałem, sir. — Rzeczywiście? No, to może poznamy się trochę lepiej. Mam bowiem kilka poważnych słów do powiedzenia niejakiemu Hallerowi. W ostatnich czasach był on dowódcą bushheadrów i koniokradów, nie licząc tego, czym już przedtem obciążał swoje sumienie. Ten papier jest dokładnym odbiciem tylnych kopyt jego konia i zgadza się zupełnie z tym śladem. Poniważ Haller kuleje przy tym na prawą nogę, przeto jestem pewien, że dowódca tych rozbójników kolejowych i on, to jedna i ta sama osoba. — Haller? — spytałem. — Jak mu na imię? — Sam, Samuel, ale on przybiera różne imiona. — Samuel Haller? Ach, słyszałem o nim. Czy nie był on buchalterem króla nafty Rallowa? Opowiadają o nim, że umknął, zabrawszy swojemu panu wielką sumę pieniędzy! — Tak, to on. Naklonił kasjera, żeby zabrał kasę i uciekł z nim razem, a potem go zastrzelili. Ścigany przez policję, zabił dwu konstablów, którzy go chcieli pochwycić. Pojmano go w Nowym Orleanie w chwili, kiedy wsiadał na okręt, lecz udało mu się uciec po zamordowaniu stróża więziennego. Potem przeniósł się na Zachód, gdyż nie pozostawało mu nic innego, skoro odebrano mu zdobycz. Od tego czasu dodawał zbrodni do zbrodni i czas już, żeby się to skończyło. — Chcecie go schwytać? — Musi być mój, żywy albo martwy. — Macie z nim osobiste porachunki? Westman patrzył przez chwilę w ziemię, a potem odrzekł: — Niezbyt chętnie o tym mówię, sir. Może wam jeszcze o tym opowiem, gdy poznamy się bliżej, co niewątpliwie wkrótce nastapi. To dziwny przypadek, że znalazłem się właśnie w tym pociągu, ale mimo to byłbym jeszcze długo szukał Hallera, gdybyście nie zwrócili mojej uwagi na jego śląd. Bez was nie odgadłbym, że dowódca zbójców kolejowych kuleje i jeździ na kasztanowatym koniu, a to właśnie ma dla mnie w tej chwili największe znaczenie. Opuszczę więc tutaj pociąg i pójdę śladem Hallera. Może zechcecie mi towarzyszyć, sir? — Taki greenhorn? — zastرзegłem się z uśmiechem. — Pshaw! Nie powinniście mi brać za złe tego słowa, bo wasz wygląd świadczy o tym, że wasze właściwe miejsce jest w salonie, a nie na sawannach. Nigdy w życiu jeszcze nie widziałem człowieka, który z cwikierem na nosie staje na środku sawanny i strzela do odlatującego ptaka. To była z mojej strony pomyłka, za którą bardzo przepraszam. A zatem wysiadacie razem ze mną, sir? — Hm! Może byłoby lepiej przyłączyć się do ludzi, którzy wkrótce przybędą tu z sąsiedniej stacji, aby wspólnie ścigać rozbójników? — Nie mówcie mi o takiej pogoni. Jeden westman więcej tu znaczy aniżeli cała gromada różnej zbieraniny. Muszę, co prawda, przyznać, że trzeba odwagi, żeby ścigać takich zbrodniarzy, bo życie ścigających wisi ciągle na włosku. Sądzę jednak, że jesteście człowiekiem, który szuka przygód, a tym razem znajdziecie jedną z najbardziej interesujących. — To słuszne — zauważyłem. — Ale nigdy nie lubiłem mieszkać się do cudzych spraw. Ten Samuel Haller nic mnie nie obchodzi, a ponadto nie wiem, czy będę odpowiednim dla was towarzyszem. Fred Walker lypnął szelmowsko małymi oczkami i rzekł: – Myślicie chyba odwrotnie, to jest: czy ja dla was będę odpowiednim towarzyszem. A o tamto się już nie troszczcie! Gruby Walker nie zawiera koleżeństwa z pierwszym lepszym westmanem. Najchętniej pozostaję sam z sobą, gdy zaś się do kogoś przyłączam, to muszę mieć do tego człowieka zaufanie, a on także musi na to zaufanie zasługiwać. Zrozumieliście? – Holduję takim samym zapatrzywaniom, gdyż rzeczywiście w wyborze towarzysza nigdy nie można być zbyt ostrożnym. Nieraz człowiek znajdzie milego na pozór człowieka, kładzie się obok niego spokojnie spać, nazajutrz zaś już nie żyje, a kompan odjeżdża sobie zdrowo ze swoim łupem. – Rany boskie! Czy uważacie mnie za takiego hultaja, sir? – Nie – odparłem – po was widać, że jesteście uczciwi. Co więcej, należycie do policji, a wiadomo, że ta nie znosi w swych szeregach hultajów. Mój gruby westman zlałł się i zmienił na twarzy. – Sir! – zawołał. – Co wam na myśl przychodzi? – Cicho, master Walker! Wasz wygląd nie jest wprawdzie bardzo policyjny, ale dlatego właśnie jesteście może dobrym detektywem. Uważałeś mnie za nowicjusza, a ja was przejrzałem. Bądźcie na przyszłość ostrożniejsi! Skoro w tych szerokościach geograficznych zaczyną sobie opowiadać, że gruby Walker dlatego tylko włóczy się po preri, żeby unieszkodliwić kilku zaginionych dżentelmenów, to niebawem strzelicie po raz ostatni. – Mylicie się, sir! – starał się mnie uspokoić. – Cicho! Uczestnictwo w waszej przygodzie odpowiada mi. Przyłączyłbym się natychmiast, aby splatać figla tym railtroublerom; niebezpieczeństwo wcale mnie nie odstrasza, gdyż ono i tak czyha na nas, jak daleko sięga preria. Ale powstrzymuje mnie to, że ukrywaliście przede mną dotychczas wasze zamiary. Jeśli wybieram się w taką drogę, muszę wiedzieć, z kim mam do czynienia. Fred Walker spojrzał w zamyśleniu na ziemię, po czym podniósł głowę i powiedział: – Dobrze, sir, stanie się zadość waszemu życzeniu. Choć jesteście tak wystrojeni, mimo to jest w was coś, co w starym westmanie budzi zaufanie. Przypatrywałem się wam w wagonie i powiadam szczero, że was polubiłem. Jestem zwykle samotny i nietowarzyski, chciałbym mieć was jednak trochę przy sobie, dlatego będę szczery. Istotnie, jestem urzędnikiem oddziału prywatnych detektywów doktora Suntera z St. Louis. Moim zadaniem jest śledzić zbiegłych osobników na Zachodzie; przykro to życie, ale mimo to poświęcam na to wszystkie moje siły. Dlaczego to czynię, opowiem później, gdy będziemy mieli na to więcej czasu. To smutna historia. A teraz pytam, sir, czy się do mnie przyłączyćcie? – Macie moją rękę. Bądźmy wiernymi towarzyszami i dzielmy odtąd wspólnie wszelkie trudy i niebezpieczeństwta, master Walker! Grubas wyciągnął do mnie rękę z radością w twarzy i rzekł: – To jest uczciwe słowo, sir! Dziękuję za zgodę. Spodziewam się, że się z sobą zżyjemy. Zamiast „master Walker”, mówcie mi krótko i wężlowato: Fred, a ja już będę wiedział, do kogo to się odnosi. Czy wolno teraz Spytać, jak wy się nazywacie? Powiedziałem mu moje imię i nazwisko i dodałem: – Wołajcie mnie po prostu Charles – to wystarczy. Ale patrzcie, tor naprawiony. Niebawem ludzie wsiądą do pociągu i pojadą dalej. – Wobec tego zabiorę mego Victory’ego; nie przestraszcie się go przypadkiem. Nie jest on właściwie piękny, ale nosił mnie przez dwanaście lat i nie zamieniłbym go na najlepszego wyścigowca. Czy macie co w wagonie? – Nie. Czy powiedzieć tym ludziom, co zamierzamy zrobić? – Nie. Im mniej będą o nas wiedzieli, tym będziemy bezpieczniejsi. Grubas poszedł do wagonu, w którym znajdował się jego koń, i kazał otworzyć drzwi. Teren nie nadawał się bynajmniej do wyprowadzania konia, nadtó nie było nawet do tego odpowiedniego pomostu, ale rzecz odbyła się inaczej, niż myślałem. — Victory, chodź! Na ten okrzyk stare konisko wystawiło najpierw łeb, aby się przypatrzeć terenowi, następnie położyło po sobie z namysłem długie uszy i wypadło jednym szalonym skokiem na nasyp. Wszyscy, którzy to widzieli, przyklasnęli, a koń, jakby to zrozumiał, machnął ogonem i zarzął głośno. Z wyglądu koń ten nie zasługiwał żadną miarą na imię Victory, czyli zwycięzca. Chudy, cienkonogi, przynajmniej dwudziestoletni kasztan, nie miał już grzywy, a z ogona zwiasało mu tylko kilka klaków, uszy zaś przewyższały znacznie długość uszu królika. Mimo to od razu oceniłem go wysoko, zwłaszcza że zobaczyłem, jak kopie i kasa, gdy ktokolwiek chciał go dotknąć ręką. Koń był osiadowy i miał uzdę. Fred dosiadł go i zjechał z nasypu, nie rzekłszy do nikogo ani słowa. Nikt się też o nas nie troszczył. Byliśmy dla nich obcy; z obojętnością więc przyjęto fakt, że opuściliśmy pociąg. Na dole Walker zatrzymał się. — Widzicie, Charles, jakby to było dobrze, gdybyście także mieli konia — powiedział. — Wkrótce się o to postaram — odrzekłem. — Na waszym Victory’im łatwo go schwytam. — Wy? No, to ja musiałbym się tym zająć, bo daję słowo, że nie ujechaliśmy na nim ani jednego kroku. Mój koń nie cierpi na sobie nikogo oprócz mnie. — To się jeszcze okaże! — Ależ zapewniam was, że tak jest. Moglibyśmy się czasem zmieniać na koniu, aby was chód nie męczył, ale mój wierzchowiec rzuci was na pewno i dlatego skazani jesteśmy na podróż piechotą, dopóki nie spotkamy stada mustangów. To bardzo przykro, szczególnie że wobec tego będziemy się poruszać powoli i stracimy dużo czasu. Ale patrzcie, ludzie wiadają i pociąg rusza dalej. Istotnie lokomotywa buchnęła para, koła zaczęły się obracać i pociąg potoczył się dalej na Zachód. W kilka chwil zniknął nam z oczu. — Powieście swoją ciężką strzelbę na moim siodle! — rzekł Walker. Ja zaś odpowiedziałem: — Dziękuję uprzejmie! Sądzę, że dobry strzelec nie powinien ani na chwilę rozstawać się ze swoją strzelbą. A zatem nie zatrzymujmy się dłużej! — Muszę oczywiście ze względu na was jechać powoli. — Możecie puścić Viktory’ego wyciągniętym stemplem. Ja chodzę nieźle, więc nie zostanę w tyle. — Well, wobec tego ruszamy! Zarzuciwszy na siebie derkę, przewiesiłem sztucer przez ramię, a strzelbę przez plecy i rozpocząłem u boku Freda Walkera pogoń za zbójami. Trop ich prowadził prawie prosto na północ, a był tak wyraźny, że nie potrzebowaliśmy zadawać sobie najmniejszego trudu z jego odszukaniem. Dopiero około południa przerwaliśmy pochód, by dać spocząć Viktory’emu. Sami skorzystaliśmy z tego postoju, by się cokolwiek posilić. Zjedliśmy więc to, cośmy mieli z sobą, gdyż nie przyszło nam na myśl zaopatrzeć się w zapasy z pociągu. Dopóki bowiem myśliwiec preriowy rozporządza strzelbą i amunicją, dopóty nie boi się głodu. Pod tym względem nie żywilem żadnej obawy, gdyż miałem w ładownicy naboi pod dostatkiem. Kraina, w której znajdowaliśmy się teraz, była pagórkowata i gęsto zalesiona, ślad ciągnął się w górę rzeczki, której brzegi były częściowo piaszczyste, częściowo zaś porośłe bujną trawą, dzięki czemu wszędzie widoczne były wyraźne odciski kopyt, pozostawione przez konie ściganych przez nas rozbójników. Po południu zastrzeliłem dość tłustego szopa, którego mięso miało nam posłużyć za wieczerzę, a kiedy się ściemiło, stanęliśmy obozem w małym i lesistym parowie skalnym, gdzie bez obawy, żeby nas nie odkryto, mogliśmy roznieść ogień i upiec upolowane mięso. W miejscu tym czuliśmy się tak bezpiecznie, że nawet nie odbywaliśmy straży, lecz położyliśmy się obydwaaj spać, skoro tylko Fred zaopatrzyl na noc swego konia. Nazajutrz wyruszyliśmy znów bardzo wcześnie i już po południu dotarliśmy do miejsca, w którym rozbójnicy obozowali poprzedniej nocy. Ślady wskazywały na to, że roznieśli kilka ognisk, kpiąc sobie widocznie z wszelkiego pościgu. Jadąc dalej wzdłuż tej samej rzeczki, opuściliśmy pod wieczór równinę i skierowaliśmy się ku występowi utworzonemu wśród łąk przez puszczę. Mieliśmy ściganych prawie o dzień drogi przed sobą i czuliśmy się tym bezpieczniej, że w czasie wędrowki nie znaleźćśmy ani ślądu człowieka. Dostawszysię do owego występu puszczy, chcieliśmy go właśnie objechać, kiedy nagle odskoczyliśmy obydwa. Przed nami zatrzymał się gwałtownie Indianin, który w tejże chwili zamierzał tak samo objechać ten sam występ z drugiej strony. Siedział na karym wierzchowcu i prowadził obok siebie konia okulbaczonego jukami. Skoro tylko nas spostrzegł, zsunął się błyskawicznie z konia, stanął za nim jak za zasłoną i wymierzył do nas ze strzelby. Ruchy te wykonał przy tym tak błyskawicznie, że ledwo zdążyłem dojrzeć zarys jego postaci, i to niedokładnie. Fred również zeskoczył z konia, z tą samą zręcznością i zajął za nim stanowisko obronne, ja zaś rzuciłem się możliwie wielkim susem do lasu i skryłem się za grubym bukiem. Zaledwie jednak się tam dostałem, błysnęło ze strzelby Indianina i kula uderzyła w pięń mego buka. Gdybym się spóźnił o dziesiątą część sekundy, byłaby mnie przeszyla. Czerwonoskóry pojąd widocznie od razu, że byłem dlań bardziej niebezpieczny niż Fred, ponieważ osłonięty drzewami mogłem obejść go i strzelać do niego z tyłu. Już podczas skoku podniósłem do strzału strzelbę, teraz jednak, gdy kula uderzyła w drzewo, opuściłem ją. Czemu? Doświadczony westman wie o tym, że każda strzelba ma swój odrębny głos. Niedoświadczonemu trudno jest rozróżnić huk dwu strzelb, ale życie na Zachodzie zaostra zmysły do najwyższego stopnia, a kto często słyszy huk jednej strzelby, ten pozna ją pośród setek innych. Stąd pochodzi fakt, że myśliwcy, którzy spotykali się dawniej, a potem się przez długi czas nie widywali, z daleka rozpoznają się nawzajem po głosie swych strzelb. Tak było w tej chwili i ze mną. Głosu strzelby, z której wystrzelił ten czerwonoskóry, nie zapomniałbym do końca życia. Od długiego już czasu nie obijał się o moje uszy jej ostry, dźwięczny ton, mimo to poznalem ją od razu. To była strzelba słynnego wodza Apaczów, Winnetou, mego przyjaciela i mistrza, który kierował moimi pierwszymi krokami w lasach i preriach Dzikiego Zachodu. Nasunęło mi się oczywiście pytanie, czy on sam dotąd ją nosi, czy też może strzelba przeszła już w inne ręce? – Toselkhita, shi shtekę – nie strzelaj, jestem twoim przyjacielem! – zawołałem spoza drzewa w narzeczu Apaczów. – To tistsa, tá ti. Ni peniyil – nie wiem, kim jesteś. Wyjdź! – odpowiedział. – Ni Winnetou, natan shis inté – jesteś Winnetou, wódz Apaczów? – spytałem dla pewności. – Ha-au – jestem nim! – odrzekł. Na te słowa wyskoczyłem zza drzewa i pobiegłem ku niemu. – Szarlih! – odezwał się on pierwszy radośnie. Otworzył ramiona i padliśmy sobie w objęcia. – Szarlih, shi stheke, shi nata-ye – Szarlih, mój przyjacielu, mój bracie! – powtarzał płacząc niemal ze wzruszenia. – Shí intá, ni intá, shí, itchi, ni itchi – moje oko jest twoim okiem, moje serce twoim sercem! Ja także byłem tak przejęty tym zupełnie niespodzianym spotkaniem, że łzy mi się w oczach zakręciły. Winnetou przypatrywał mi się wzrokiem pełnym miłości, przyciskał mnie do piersi, aż wreszcie przypomniał sobie, że nie jesteśmy sami. – Ti ti ute – kim jest ten człowiek? – zapytał wskazując na Walkera. – Aguan ute shó, shi stheke ni stheke – to dobry człowiek, mój przyjaciel i twój przyjaciel – odpowiedziałem. – Ti tenłyé aguan – jak się nazywa? – The thick$^{45}$ Walker – podałem nazwisko towarzysza w angielskim brzmieniu. Na to wyciągnął Apacz rękę do Freda i tak go pozdrowił: – Przyjaciel mego brata jest zarazem moim przyjacielem! Omal nie postrzelaliśmy się, ale na szczęście Szarlih poznal głos mojej strzelby, jak i ja poznalbym głos jego strzelby. Co moi biali bracia tu robią? – Ściągamy wrogów, których trop widzisz tu na trawie – odrzekłem. – Spostrzegłem go dopiero przed chwilą. Przybywam nad tę wodę od wschodu. Jaką barwę mają ludzie, których chcecie schwycić? – To biali i kilku Ogellallajów. Na dźwięk tych słów brwi jego się ściągnęły. Położył dłoń na lśniącym tomahawku zatkniętym za pasem i oświadczył: – Synowie Ogellallajów są jak ropuchy, kiedy wyjdą z nor swoich. Ja ich rozdępcę! Czy mogę pójść z moim bratem Szarlim, aby ich zobaczyć? Nic nie mogło być dla mnie milszym od tego pytania. Mieć Winnetou za sprzymierzeńca znaczyło tyle, co rozporządzić dwudziestu westmanami. Nie wątpilem wprawdzie, że nie opuściłbym mnie po tak długiej rozłące, ale okoliczność, że sam ofiarował swoją pomoc, dowodziła także, że go nasza przygoda zainteresowała. – Wielki wódz Apaczów – odpowiedziałem mu na to – przybywa do nas jak promień słońca w zimny poranek. Niechaj jego tomahawk będzie naszym! – Moja ręka jest waszą ręką, a moje życie, waszym życiem. Howgh! Po Fredzie Walkerze widać było, że Apacz wywarł na nim potężne wrażenie. Nic dziwnego. To samo stałoby się z każdym, gdyż Winnetou był naprawdę wspaniałym człowiekiem, a widok jego musiał zachwycać każdego westmana. Niezbyt wysoki, ale mocno zbudowany, zgrabny i spreżysty, gębkością ruchów zadziwiał najsilniejszych i najdoświadczenijszych traperów. Był teraz tak samo ubrany jak ongiś, kiedyśmy się spotkali nad Rio Pecos, a potem rozstali u Weżów. Takiego, jak stał teraz przed nami, widywalem go zawsze: zgrabny, schlundny zewnętrznie, rycerski i wspańlały w zachowaniu, w każdym calu mężczyzna i bohater. Grubego Freda zaskoczyło przede wszystkim to, że wszystko na Indianinie lśniło i polyskiwało, że nie było na nim ani śladu plamy. Spojrzenia jego małych oczek biegały ode mnie do Winnetou, z czego odgadłem, że porównywał nas ze sobą. – Niechaj moi bracia usiadą i wypalą ze mna fajkę pokoju! – rzekł Apacz. Następnie usiadł, tam gdzie stał, i wydobył zza pasa trochę tytoniu, zmieszanego z liśćmi dzikich konopi, po czym napełnił nim ozdobioną piórami fajkę. My zajęliśmy miejsca obok niego. Uroczystość zapalenia fajki pokoju była nieodzowna, gdyż zatwierdzała niejako zawarte przymierze. Bez tego Winnetou nie powiedziałby z pewnością ani słowa o naszym planie. Zapaliwszy, wypuścił dym prosto ku niebu, a potem równie prosto ku ziemi. Następnie wstał, skłonił się kolejno w cztery strony świata, a pociągnąwszy z fajki cztery razy, wy- --- $^{45}$ thick (ang.) – gruby dmuchnął dym w tych czterech kierunkach. Wreszcie usiadł na powrót i podał mi fajkę, mówiąc: — Wielki Duch słyszy moją przysięgę: moi bracia są jako ja, ja zaś jako oni. Jesteśmy przyjaciółmi! Wziąłem fajkę z jego ręki, wstałem, powtórzyłem dokładnie cały obrzęd i oświadczyłem: — Wielki Manitou, którego czcimy, rządzi ziemią i gwiazdami. On jest moim ojcem i twoim, jesteśmy braćmi i dopomożemy sobie w każdym niebezpieczeństwie. Fajka pokoju odnowiła nasze przymierze! Teraz podałem fajkę Walkerowi, który, zrobiwszy to samo co my, ślubował: — Widzę wielkiego Winnetu, najwspanialszego wodza Mescalerów, Mimbreniów i Apaczów, pije dym z jego fajki i jestem jego bratem. Jego przyjaciele są moimi przyjaciółmi, a jego wrogowie moimi wrogami. Ten sojusz niechaj nigdy nie będzie złamany! Po tych słowach usiadł i oddał fajkę Apaczowi, który palił ją dalej. Po spełnieniu uroczyściego obrzędu mogliśmy przystąpić do omówienia dalszego planu pościgu. — Niech mi mój brat Szarlh opowie, co przeżył od czasu rozstania ze mną! — poprosił Winnetou. Opowiedziałem mu wszystko jak najzwierzęlej i zapytałem nawiązem: — Może mój brat Winnetou powie mi, co przeżył od czasu, kiedy go widziałem, i dlaczego przebywa w ostępach Siuksów, tak daleko od wigwamu swych ojców? Apacz pociągnął sporo dymu, jakby się namyślał, i odpowiedział: — Deszcze stracają wodę z chmur, a słońce wznosi ją znów. Tak jest i z życiem człowieka. Dni nadchodzą i nikną. Po co zresztą będzie Winnetou długo opowiadał o słońcach, które minęły? Obraził mnie wódz Siuksów Dakota. Poszedłem więc za nim i zabrałem mu skalp. Jego ludzie ścigali mnie, lecz zniszczyłem moje ślady, wróciłem do ich wigwamów i zabrałem znaki zwycięstwa, którymi objuczyłem konia wodza. Oto tam stoi ten koń! W tych niewielu zwierzędnych słowach Winnetou przedstawił swój bohaterski czyn, na co kto inny zużyłby długie godziny. Od brzegów Rio Grande na południu aż do Milk River na północy, miesiącami szukał wroga w puszczy i preri, zwyciężył go ostatecznie w otwartej walce, zakradł się śmiało w sam środek obozu nieprzyjaciół i zabrą im najcenniejsze trofea. Tego nie dokazałby nikt inny niż Winnetou, a jakże skromnie o tym opowiadał! — Moi bracia — mówił dalej — ścigają Ogellallajów i białych, zwanych railtroublerami. Do tego potrzeba dobrych koni. Czy mój przyjaciel Szarlh pojedzie na koniu Siuksa Dakoty? Ten koń przeszedł doskonałą indiańską tresurę, a mój brat rozumie się na tym lepiej niż każda inna blada twarz. Winnetou darował mi już dawniej wspaniałego mustanga, nie chciałem więc teraz przyjąć jeszcze jednego jego daru i odrzekłem: — Mój brat pozwoli, że sam sobie konia złożę. Koń Dakoty musi nieść zdobycz. Lecz Apacz potrząsnął głową i odparł: — Czemu mój brat zapomina, że do niego należy wszystko, co jest moje? Dlaczego chce tracić czas na chwytanie konia? Wszak to polowanie może nas zdradzić przed Ogellallajami? Mój brat zna Winnetou i wie dobrze, że nie będzie on woził zdobyczy z sobą idąc śladem Siuksów. Winnetou ją zakopie, a koń będzie wolny. Howgh! Nie mogłem się już dłużej sprzeciwiać i musiałem dar przyjąć. Zresztą od dłuższego już czasu przypatrywałem się temu koniowi z podziwem. Był to ciemny szpak, zwięzły, lekko a silnie zbudowany i miał takie ścięgna, że przyjemnie było nań spojrzeć. Pełna grzywa zwisała mu poniżej szyi, a ogon dotykał prawie ziemi. Wnętrze nozdrzy było zabarwione czerwono, co Indianie wysoko cenią, a duże oczy, pełne ognia a zarazem odwagi, pozwalaly przypuszczać, że dobry jeździec będzie mógł zaufać temu koniowi! — Ale siodła nie ma! — zauważył Fred. Nie pojedziecie chyba na jucznym, Charles! – To najmniejsze – odrzekłem. – Nie widzieliście, jak Indianin przystosowuje siodło juczne do jazdy ani jak zręczny myśliwiec robi sobie znośne siodło z dymiącej jeszcze skóry zabitej zwierzęyny? Jutro już będę miał siodło, którego mi pozazdrościcie! Apacz skinął twierdząco głową i rzekł: – Winnetou odkrył niedaleko stąd nad wodą świeży ślad wielkiego wilka. Nim słońce zajdzie, dostaniemy jego skórę i żebra, z czego sporządzimy dobre siodło. Czy moi bracia mają mięso do jedzenia? – Mamy. – W takim razie ruszajmy po tego wilka i wyszukajmy miejsce na obóz, gdziebym mógł zakopać zdobycz. Gdy słońce wzejdzie, pójdziemy śladem railtroublerów. Oni zniszczyli wozy ognistego konia, ograbiły białych braci, zabili ich i spalili. Wielki Duch gniewa się na nich za to i wyda ich w nasze ręce, gdyż wedle prawa sawannów zasłużyły na karę śmierci. Opuściliśmy to miejsce dziwnego, lecz przede wszystkim szczęśliwego spotkania i niebawem znaleźliśmy legowisko wilka. Łatwo zabiliśmy to zwierzę należące do gatunku kujotów i wkrótce siedzieliśmy już przy ognisku, zajęci robotą przy nowym siodle. Nazajutrz zakopaliśmy zdobycz Winnetou, która składała się z broni indiańskiej i talizmanów, i oznaczyliśmy to miejsce, żeby móc je rozpoznać. Potem puściliśmy się dalej za mordercami, którzy smieli by się niewątpliwie, gdyby wiedzieli, że odważa się pociągać ich do odpowiedzialności trzech zaledwie ludzi... ROZDZIAŁ VI OSADA HELLDORF Kiedy wyruszyliśmy rankiem w dalszą drogę, przekonałem się, że koń, którego mi odstąpił Winnetou, jest doskonałym wierzchowcem. Jeździec nie znający indiańskiego sposobu tresowania koni nie utrzymałaby się na nim ani chwili, ale ze mną mój wierzchowiec pogodził się w bardzo krótkim czasie. Przez to, że tak łatwo opanowałem konia, zyskałem znów bardzo na powadze w oczach grubego Freda. Mierzył mnie on od czasu do czasu szczególnym wzrokiem, nie mógł bowiem także zrozumieć poważania, jakim mnie darzył Winnetou. Ta nadzwyczajna przyjaźń słynnego Apacza do nieznanego myśliwca wydawała mu się zapewne prawdziwym cudem. Stary Victory trzymał się bardzo dobrze, posuwaliśmy się więc naprzód dość szybko. Już około południa dotarliśmy do ostatniego postoju rozbójników, czyli że dzieliło nas jeszcze od nich pół dnia drogi. Ślady, które nam były drogowskazem, opuściły tymczasem rzeczke i przeniosły się do długiej bocznej doliny, którą łączył się mały potok. Winnetou badał odtąd ślady znacznie uważniej, a oczy jego starały się prześnikić skraj lasu, wypełniającego zbocze aż do dna doliny. W końcu wódz Apaczów zatrzymał się nawet i zwrócił się do mnie, jechaliśmy bowiem jeden za drugim, a on był pierwszy. – Uff! – zawołał. – Co mój brat Szarlih sądzi o tej drodze? – Ona poprowadzi nas aż na grzbiet wzgórza. – A potem? – Po drugiej stronie będzie się znajdował ostateczny cel jazdy railtroublerów. – Jaki cel? – Pastwiska Ogellallajów. Skinął głową na znak potwierdzenia, dodając do tego jeszcze pochwałę: – Mój brat Szarlih wciąż jeszcze ma oko orła, a spryt lisa, bo odgadł bardzo dobrze. – Jak to? – zapytał Walker. – Rozbójnicy udali się na pastwiska Ogellallajów? Ja zaś odpowiedziałem: – Już przedtem zwróciłem waszą uwagę na to, że trzej Indianie nie połączyliby się z taką gromadą białych bez szczególnych powodów. Na Dzikim Zachodzie więcej jest ludzi czerwonych niż białych. Tak też jest i w naszym wypadku. – Pshaw! Nie rozumiem was, Charles! – Ci trzej Ogellallajowie zostali przydzieleni zbójcom, że tak powiem, jako eskorta. – Jak to? Przez kogo? – Hm! Nie weźcie mi tego za złe, kochany Fredzie, ale zdaje mi się, że zamieniliśmy nasze role; dziś ja mógłbym was nazwać greenhornem. – Oho! A to czemu? – Czy sądzicie, że banda złożona z dwudziestu białych drabów odważyłaby się sama graować w tych stronach? – Oczywiście że nie! – Co więc będą musieli zrobić biali? – Hm, udać się pod opiekę czerwonoskórych. – Slusznie! Czy dostaną tę opiekę za darmo? – Nie, będą musieli za nią zapłacić. – Czym? – Rozumie się, że łupem, który z sobą wioza, – Pięknie! Teraz już pojmujecie, co Winnetou i ja sądzimy? – A więc to tak się rzecz przedstawia! Biali ograbiли pociąg, aby mieć z czego zapłacić haracz, a ci trzej Ogallajowie są jakby ich egzekutorami? – Może jest tak, a może inaczej. Nie ulega jednak wątpliwości, że nasi czcigodni biali bracia połączą się wkrótce z większym oddziałem czerwonych. To powiedziałem już, gdyśmy byli przy torze kolejowym. Ale nie koniec na tym. Czy sądzicie, że biali i czerwoni sprzymierzyli się tylko po to, żeby sobie nawzajem dogadzać i wylegiwać się na skórach niedźwiedzich? – Z pewnością nie w tym celu. – I ja tak sądzę. Wierzcie mi, że rychło uknują znów coś szatańskiego, zwłaszcza że ostatni napad tak dobrze im się udał. – Cóż by nowego zamierzali? – Hm, ja domyślam się czegoś. – No, to dokazalibyście nadzwyczajnej rzeczy, gdybyście przewidzieli, co uczynią ludzie, których jeszcze wcale nie znacie. W ostatnich czasach nabrałem dla was do pewnego stopnia szacunku, ale z waszego przewidywania w tym wypadku, zdaje się, nic nie będzie! – Zobaczymy! Dość nauwijałem się pośród Indian i znane mi są ich zwyczaje. A wiecie, jak można najlepiej odgadnąć, co człowiek zrobi? – No? – Należy sobie wyobrazić żywo jego położenie i uwzględnić przy tym jego charakter. Czy mam być tak zuchwały i postarać się odgadnąć, co oni zrobią? – Naprawdę, zaciekawiacie mnie! – Zastanówmy się więc nad tym, komu nasz personel kolejowy doniósł najpierw o zburzeniu toru i zniszczeniu pociągu? – Chyba najbliższej stacji. – Stamład więc zapewne wysła ludzi w celu zbadania miejsca wypadku i ścigania sprawców. – Prawdopodobnie. – Ale przez to stacja zostanie ogolocona z ludzi i można będzie na nią napaść bez wielkiego niebezpieczeństwa. – Tam do licha! Teraz się domyślam, do czego zmierzacie! – Prawda? Ale stacje są tu na razie jeszcze tymczasowe, więc trzeba wziąć pod uwagę takie miejsce, w którym znajduje się dość ludzi, by można się było obejść bez jednego ochronnego oddziału. Moim zdaniem będzie to Echo Canyon. – Charles, to jest bardzo możliwe. Rozbójnicy i Indianie mogą tak samo jak my wiedzieć, że ta miejscowość zostanie ogolocona z ochrony. – Jeżeli nadto Siuksowie wykopali swoje strzały wojenne i pomalowali się wojennymi barwami, to znaczy, że noszą się z nieprzyjaznymi zamiarami, a wtedy nie ulega prawie wątpliwości, że napadną na Echo Canyon. Ale popatrzcie, oto źródło potoku! Dalej droga pnie się stromo pod górę, nie mamy więc czasu na dalszą pogawędkę! Wspinaliśmy się teraz po stoku wzgórza wśród wysokich drzew, więc musieliśmy uważać. Wzgórze rozszerzało się potem na kształt płaskowyżu i opadało znów ku dolinie, gdzie wydostaliśmy się znowu na brzeg rzeczki płynącej na wschód. Tutaj ścigani przez nas odpoczywali w południe, a następnie wrócili się wzdłuż wody ku północy. Przejechaliśmy więc jeszcze przez kilka dolin i parowów. Ślady stawały się coraz świeższe i trzeba było zachowywać coraz większą ostrożność. Wreszcie dotarliśmy pod wieczór do szczytu wydłużonego grzbietu górskiego i już mieliśmy zjechać w dół po drugiej stronie, kiedy prowadzący nasz pochód Winnetou zatrzymał się nagle, wskazał ręką przed siebie i głosem sthumionym zawołał: — Uff! Stanęliśmy również i spojrzaliśmy w oznaczonym kierunku. Po prawej stronie rozciągała się głęboko pod nami niewielka kotlina; miała ona w obwodzie z godzinę drogi, była otwarta i porosła trawą. Widać w niej było znaczną ilość indiaskich namiotów, a wśród nich ruchliwe życie. Konie pasły się brodząc w bujnej zieloności, a dokoła krzątali się liczni mężczyźni, przygotowując mięso. Poza namiotami leżały szkielety kilku bawołów, a na tyłach rozpięto długie sznury, na których rozwieszono cienkie płaty bawolego mięsa. — Ogellallajowie! — odezwał się pierwszy Fred. — A zatem miałem słuszność — powiedziałem. — Trzydzieści dwa namioty — dodał znowu Fred. Winnetou zwrócił oczy w dół i rzekł potem: — Naki gutesmontin nagoiya — dwustu wojowników! — I biali są z nimi — zauważyłem. — Policzymy konie, to będzie najpewniejsze. Całą kotlinę można było objąć okiem, przeto bez trudności naliczyliśmy dwadzieścia pięć koni. Jak na wyprawę myśliwską, Indianie przygotowali za małą ilość mięsa, a kotlina ta nie nadawała się przecież do łowów na bawoły. Musieli zatem wybierać się na jakąś wyprawę, wojenną, dowodziły tego także tarcze, które na polowaniu zawadzałyby tylko myśliwym. Największy namiot stał trochę na uboczu, a zdobiące go orle pióra wskazywały na to, że był to namiot wodza. — Jak myśli mój brat Szarlih, czy te ropuchy Ogellallajowie długo tu jeszcze pozostaną? — spytał Winnetou. — Nie. — Skąd to przypuszczenie, Charles? — badał ze zdziwieniem Fred. — To trudne i zbyt ważne dla nas pytanie, żeby na nie od razu odpowiedzieć. — Przypatrzcie się szkieletom bawołów, Fredzie! One dokładnie wyjaśnią wam wszystko. — Ach! Jak to? — Kości są już białe, bawoły leżą więc już ze cztery do pięciu dni na słońcu. Z tego można wnosić, że mięso jest już dość suche. Czy nie wydaje wam się, że to rozumowanie jest słuszne? — Owszem, przyznaje wam zupełną słuszność! — W takim razie możemy wnosić, że Indianie nie mają zamiaru zostawać tu na kilka partyjek szachów lub warcabów, lecz wkrótce wyruszą. — Robicie się uszczypliwym, sir. Chciałem tylko usłyszeć wasze zdanie. Patrzcie, jeden z nich wychodzi z namiotu. Kto to może być? Apacz sięgnął do kieszeni i wydobył lunetę. Na widok tego osobliwego przyrządu w ręku Indianina Fred Walker zdumiał się niemało. Sprawa była prosta: Winnetou przebywał ongiś w miastach wschodnich i kupił sobie tam lunetę. Teraz rozciągnął ją i przyłożył do oka, by spojrzeć na Indianina, o którym mówił Fred. Gdy się mu już przypatrzył, oddał mi lunetę, a po twarzy przeleciała mu błyskawica gniewu. — To Koi-tse, kłamca i zdrajca! — mrucnął. — Winnetou ugodzi go tomahawkiem w czaszkę! Spojrzałem z wielkim zaciekawieniem na Ogellallaja. Koi-tse znaczy „Ogniste Usta”. Właściciel tego nazwiska był dobrym mówcą, bardzo zuchwały wojownikiem i nieubłaganym wrogiem białych, znany na sawannach i w górach. W razie zetknięcia się z nim, należało mieć się na bacznosci. Podałem lunetę Walkerowi i rzekłem: – Musimy się ukryć. Widać daleko więcej koni niż ludzi, a chociaż wielu z nich może leżeć w namiotach, to jednak nie jest wykluczone, że niektórzy włócza się jeszcze po okolicy. – Niech moi bracia zaczekają! –zauważył Apacz. – Winnetou wyszuka miejsce, gdzie będzie się mógł skryć wraz z przyjaciółmi. Zniknął między drzewami i wrócił dopiero po dłuższym czasie. Potem sprowadził nas wzdłuż grzbietu górskiego na miejsce tak gęsto podszyte, że ledwo zdokaliśmy się doń przecisnąć. W tym gąszczu było jednak dość miejsca dla nas i dla naszych koni, które przywiązaliśmy do drzew zamiast je pętać. Tymczasem Winnetou poszedł, by pozacierać nasze ślady. Tu leżeliśmy aż do zmierzchu, w głębokiej, wonnej trawie, gotowi zerwać się za najlejszym szmerem i pozatykać koniom nozdrza, by nie zdradziło nas ich parskanie. Kiedy się już zupełnie ścinimio, Winnetou poczołgał się ku obozowi Ogellallajów i przyniósł niebawem wieść, że na dole zapalono kilka ognisk. – Ci ludzie czują się całkiem bezpieczni – rzekł Fred. – Ale gdyby wiedzieli, że jesteśmy tak blisko... – Niewątpliwie domyślają się, że się ich ściga – odpowiedziałem. – Jeśli więc dziś jeszcze nie zachowują większej ostrożności, czynią to jedynie w przekonaniu, że ludzie ze stacji nie mogli tu jeszcze zdążyć. Z tego wnioskuję, że wyruszą stad dopiero jutro. Warto by się czegoś dowiedzieć o ich zamiarze. – Winnetou podejmie się tego zadania – rzekł Apacz. – Ja także – dodałem. – A Fred niech zostanie przy koniach. Pójdźmy bez strzelb, gdyż zawadzałyby nam. Nóż i tomahawk wystarczą, a w ostateczności użyjemy rewolverów. Nasz gruby przyjaciel zgodził się natychmiast. Odwagi pewnie mu nie brakło, lecz nie lubił bez konieczności wystawiać swego życia na szwank, a zejście w kotlinę było połączone z wielkim niebezpieczeństwem, bo ten, kogo by odkryli i pochwycili Ogellallajowie, nie uszedłby z życiem. Było to na kilka dni przed nowiem. Na zachmurzonym niebie nie widać było ani jednej gwiazdy; noc więc nadawała się do naszego przedsięwzięcia. Wygramiliśmy się dość prędko z gęstwiny aż na to miejsce, w którym zatrzymaliśmy się po południu. – Winnetou pójdzie na prawo, a mój brat Szarlih na lewo – szepnął Apacz i w następnej chwili zniknął bez szmeru w lesnych ciemnościach. Usłuchałem przyjaciela i poczołgałem się lewą stroną zbocza. Przemykając się niedosyszalnie pomiędzy krzakami i drzewami, dostalem się na dno kotliny i ujrzałem przed sobą ogniska obozowe. Tu wziąłem nóż w zeby, położyłem się na ziemi i popełzłem zwolna ku namiotowi wodza, który stał w odległości kilkuset kroków ode mnie. Plonęło tam wprowadzie ognisko, ale namiot rzucał cień w moją stronę. Cał za calem posuwałem się naprzód. Wiatr wiał ku mnie, więc nie obawiałem się koni, które zwykle zdradzają głośnym chrapaniem zbliżanie się obcego. Pod tym względem Winnetou był narażony na większe trudności niż ja. Upłynęło przeszło pół godziny, zanim przebyłem tych dwieście kroków. Wreszcie znalazłem się tuż za namiotem wodza, a siedzących przy ogniu ludzi dzieliła ode mnie przestrzeń co najwyżej osmio łokci. Rozmawiali bardzo żywo po angielsku. Gdy zdziwiony tym ośmiliłem się wychylić nieco głowę, żeby ich ujrzeć, zobaczyłem pięciu białych i trzech Indian. Czerwonoskórzy zachowywali się spokojnie. Przy ognisku obozowym tylko biały staje się głośny, ostrożny zaś Indianin woli rozmawiać znakami. Ogień palii się także jasno, nie na sposób indiański. Jednym z białych był wysoki, brodaty mężczyzna z blizną na czole, pochodząca niewątpliwie od noża. Widoczne było, że on kierował wszystkim, a stosunek reszty do niego wskazywał, że jest to człowiek szanowany. Leżałem tak blisko nich, że mogłem dosłyszeć każde słowo. – A jak daleko stąd do Echo Canyon? – zapytał jeden z nich. – Około stu mil – odrzekł drugi. – Można się tam łatwo dostać w trzy dni. – A co będzie, jeśli nasz plan okaże się mylny, jeśli nas wcale nie ścigano i zaloga obozu jest w komplecie? Wysoki drab roześmiał się pogardliwie i odrzekł: – Głupstwa gadasz. Na pewno nas ścigają. Przecież zostawiliśmy im wyraźny trop. W po- ciagu zginęło około trzydziestu ludzi, po których odziedziczyliśmy niezły spadek. Tego nie mogą nam puścić płazem i przynajmniej spróbują nas ścigać. – Jeśli tak, to sztuczka musi się udać – zauważył tamten. – Ile ludzi jest w Echo Canyon, Rollins? – Około stu pięćdziesięciu – odpowiedział wezwany. – Oprócz tego jest tam kilka dobrze wyposażonych sklepów i kilka barów, no i kasa zarządu budowy kolei. Słyszałem, że z tej kasy płaci się wszystkie wydatki na przestrzeni od Green River do Promontory. Ta przestrzeń wynosi dwieście trzydzieści mil, można się więc spodziewać, że wpadnie nam w ręce sporo tysięcy. – Dobra nasza! Oby się to spełniło! Czy sądzisz, że pogoń nie puści się za nami, gdy zoba- czy, żeśmy z tego miejsca zawrócili? – O to się nie troszczmy! Liczę, że będą tu jutro po południu. My zaś wyruszymy o świcie, skierujemy się najpierw trochę na północ, a potem rozdzielimy się na wszystkie strony w tyłu oddziałach, że nasi prześladowcy nie będą wiedzieli, którym tropem się udać. Później każdy oddział zatrze dokładnie swe ślady, a połączymy się znów dopiero na dole nad Green Fork, Na razie trzeba unikać wszelkich otwartych miejsc, a od dziś za cztery dni będziemy w Echo Canyon. – Czy wyślemy naprzód zwiałowców? – Oczywiście! Pójdą jutro rano wprost do Echo Canyon i będą nas oczekiwały pod Pain- terhill. Wszystko przewidziałem. Nawet gdyby robotnicy Echo Canyon znajdowali się w peł- nym składzie, to i tak nie potrzebujemy się niczego obawiać. Mamy nad nimi przewagę i zan- nim zdążą pochwycić za broń, większa ich część zginie. Istotnie, lepszej chwili do podsłuchania nie mogłem sobie znaleźć. Usłyszałem daleko wię- cej, aniżeli się spodziewałem. Nie ulegało wątpliwości, że już nic ciekawego się nie dowiem, natomiast najdrobniejsza okoliczność mogła zdradzić moją obecność. Uwzględniszy jedno i drugie, cofnąłem się powoli od namiotu. Posuwałem się wstecz w pochyłonej postawie, gdyż równocześnie musiałem zacierać swoje ślady, aby ich jutro nie dostrzeżono. Była to praca trudna i pochłaniająca dużo czasu, gdyż zdany tylko na wyczucie, musiałem dotykać każdego źdźbła trawy. Trwało też z godzi- nę, zanim wydostałem się na skraj lasu, gdzie mi już nie groziło niebezpieczeństwo. Tu przyłożyłem ręce do ust – na kształt muszli – i zaskrzeczałem, naśladowując głos dużej, zielonej ropuchy. Był to umówiony z Winnetou znak do odwrotu. Byłem pewien, że go dosły- szy i że go posłucha. Nie bałem się również tego, że Indianie powezmą jakieś podejrzenie, gdyż w wysokiej, wilgotnej trawie mogła się znajdować ropucha. Oprócz tego był to wieczór, a wiadomo, że żaby najchętniej odżywają się wieczorem. Uważałem za stosowne dać ten znak, gdyż Apacz leżał pod wiatr, wskutek czego łatwo mogli go czerwonoskórzy odkryć. Zresztą to, czego się dowiedziałem, wystarczało zupełnie, należało więc zawiadomić Winnetou, że cel został osiągnięty. Wspinając się pod górę, musiałem w dalszym ciągu zacierać swoje ślady. Toteż odetchną- łem z ulgą, gdy dotarłem wreszcie do gęstwiny. – No, jakże się wam powiodło? – zapytał Fred. – Zaczekajcie, dopóki Winnetou nie nadejdzie. – Dlaczego? Pać się z ciekawości! – To się palcie! Nikt nie mówi chętnie dwa razy tego samego, a ja musiałbym powtarzać moje sprawozdanie Apaczowi. Mój gruby towarzysz musiał się tym zadowolić, chociaż minęło sporo czasu, zanim wrócił Winnetou. Usiadłszy przy mnie, zapytał: – Mój brat Szarlih dał mi znak? – Dalem. – Mój brat miał szczęście? – Rzeczywiście, jaką wiadomość przynosi wódz Apaczów? – Winnetou niestety niczego się nie dowiedział! Zużył dużo czasu na przejście obok koni, a gdy dostał się do pierwszego ogniska, usłyszał wołanie ropuchy. Potem musiał zacierać ślady, a tymczasem, zanim mógł wrócić, gwiazdy posunęły się wyżej. Co mój brat widział? – Wszystko, czego nam do naszych celów potrzeba. – Mój biały brat zawsze ma szczęście, gdy podsłuchuje nieprzyjaciela. Niechaj o tym opowie! Zdałem sprawę z mojej wycieczki, a gdy skończyłem, Fred zauważył: – Stusznie więc przypuszczaliście i dobrze odgadliście ich zamiary co do napadu na Canyon. – To nie było trudne! – A jak ten wysoki drab wygląda? Czy ma bliznę na czołej? – Tak. – I dużą brodę? – Tak. – To on, chociaż dawniej nie nosił brody. To cięcie otrzymał podczas napadu na pewną farmę obok Leawenworth. A jak go zwano? – Rollins. – Trzeba to sobie zapamiętać. To już czwarte fałszywe nazwisko, jakie słyszę. Ale, co robić, sir? Dziś go nie dostaniemy! – To niemożliwe. Zresztą nie powinno wam zależeć na ukaraniu tylko jego. Tamci railtroublerzy nie są od niego lepsi. Powiem wam, Freddie, że w czasie wszystkich moich wypraw starałem się nie zabijać ludzi, gdyż krew ludzka jest płynem bardzo cennym. Niejednokrotnie wolałem ponieść szkodę niż uciekać się do zabójstwa., a ilekroć posługiwałem się tym środkiem obrony, to zawsze tylko w ostatecznej potrzebie. W niejednym wypadku wolałem uczyć wroga niezdolnym do walki aniżeli odbierać mu życie. – Ach – rzekł grubas – to jesteście zupełnie podobni pod tym względem do Old Shatterhanda. Opowiadają, że on także zabija Indianina tylko w razie konieczności. Zwierzęnę trafia celnie, ale gdy nieprzyjaciel zmusi go do obrony, to roztrzaska mu najwyżej prawą nogę lub prawą rękę albo po prostu palnie go pięścią w głowę, tak że napastnik przewróci się i leży nieprzytomny przez wiele godzin. – Uff! Ten przytłumiony okrzyk wydał Winnetou, który teraz dopiero dowiedział się, że Walker nie miał pojęcia o tym, iż to ja właśnie jestem Old Shatterhandem. Ja zaś nie zwróciłem na to uwagi i mówiłem dalej: – Mimo to ani mi się śni puszczać wolno takiego lotra, a tym mniej całą zgraję! Równałoby się to współwinie w napadzie tej szajki na zacnych ludzi. Dziś nie możemy jeszcze dostać w ręce tego Hallera, choć nie było dla mnie nic łatwiejszego, jak zastrzelić go. Ale nie chcę być skrytobójcą, a wobec tego, co on narobił, taka szybka śmierć byłaby dla niego niemal nagrodą. Sądzę raczej, że musimy pochwycić także jego współników, może się to stać tylko wówczas, gdy pozwolimy im spokojnie udać się do Echo Canyon. – A my? – Nie rozumiem, o co ty pytasz? Wyprzedziemy ich i ostrzeżemy ludzi, których chcą napaszczyć. – Well! Ta myśl mi się podoba. Może zdolamy pochwycić żywcem całą tę bandę. Ale czy nie za wielu ich na nasze możliwości? – Bez obawy wyruszyliśmy w pogoń za nimi we trzech, a więc tym bardziej nie potrzebujemy się bać teraz, gdy w Echo Canyon znajdziemy sprzymierzeńców. – Niewielu ich tam zastaniemy. Większość wyruszyła przecież w pościg. – Postaramy się o to, żeby ich zawiadomić o sytuacji, a wtedy powrócą czym prędzej. – W jaki sposób? – Napiszę kartkę i przyczepię ją do drzewa, obok którego prowadzi trop. – A czy temu uwierzą? Przecież mógłby to być podstęp railtroublerów, aby ich odwieść od pościgu. – Słyszeli niewątpliwie od naszego personelu kolejowego, że dwaj podróżni wysiedli. Znaleźli też zapewne nasze ślady. Zresztą napiszę ostrzeżenie, tak że będą musieli uwierzyć. Nadto poproszę ich, żeby ominęli Green Fork i Painterhill, ponieważ w Green Fork mają się spotkać Siuksowie, a w Painterhill – zwiadowcy, którzy także nie powinni zauważać powracających kolejarzy. Dodam także wskazówkę, że powrót do Canyon musi nastąpić od strony południowej. – Uff! – rzekł Winnetou. – Niechaj moi biali bracia wyruszają już w drogę! – Zaraz? – spytał Walker. – Gdy słońce wzejdzie, musi nas zobaczyć daleko stąd. – A jeśli jutro rano odkryją nasze ślady? – Te psy Ogellallajowie skierują się od razu na północ, więc żaden z nich nie wejdzie na wzgórze. Howgh! Apacz powstał i podszedł do swego konia, by go odwiazać. Zrobiliśmy to samo i wkrótce, wyprowadziwszy konie z gęstwiny, ruszyliśmy z powrotem tą samą drogą, która nas tu przywiodła. O spoczynku oczywiście nie było mowy. Ciągle jeszcze panowała nieprzebyteja ciemność. O takiej porze tylko doświadczony westman odważy się wyruszyć konno przez puszcze, i to za nieuchwytnym tropem. Europejski jeździec zsiadłby w takiej ciemności z konia i prowadziłby go za sobą. Mieszkaniec Zachodu wie jednak, że koń lepiej widzi od człowieka. Tutaj Winnetou pokazał, co umie. Prowadził nasz pochód przez potoki i skały i ani przez chwilę nie miał wątpliwości co do kierunku. Mój szpak trzymał się znakomicie, a stary Victory zachrapał czasem gniewnie, lecz nie pozostawał nigdy w tyle. Kiedy zaczęło szarzeć, znajdowaliśmy się już o dziewięć mil angielskich na południe od obozu Ogellallajów. Tu zatrzymaliśmy się na chwilę. Wyrwałem kartkę z notesu, napisałem na niej wskazówki dla ludzi z Echo Canyon i przybiłem zaostrzonym kolkiem do kory drzewa, tak że musiała wpaść w oko każdemu nadchodzącemu z południa. Potem zwróciliśmy się bardziej ku południowemu zachodowi. W południe przeprawiliśmy się przez Green Fork, oczywiście z dala od punktu, w którym miały się spotkać oddziały Ogellallajów. Indianie musieli unikać wszelkich otwartych miejsc i jechać puszcza, my zaś mogliśmy trzymać się najkrótszej drogi. Nie daliśmy też koniom spać, zanim słońce nie zaczęło chylić się ku zachodowi. Od rana przebyliśmy pewnie ze czterdzieści mil angielskich, dziwne więc było, że stary Victory nie okazywał zmęczenia. Droga nasza prowadziła teraz pomiędzy dwoma wąsko schodzącymi się wzgórzami. Tutaj właśnie chcieliśmy poszukać sobie miejsca na nocleg, gdy wtem rozstąpili się przed nami wzgórze, odsłaniając większą kotlinę, w której środku lśnił staw. Staw ten zasilała woda z rzeczki płynącej ze wschodu. Na ten widok zatrzymaliśmy konie. Ale nie tylko sama kotlina sprawiła nam niespodziankę. Otóż przeciwległe wzgórze było wykarczowane i pokryte uprawnymi polami, na dole pasły się konie, krowy, owce i kozy, u stóp wzgórza stało kilka chat z okrąglaków z przybudówkami, podobnych do europejskich zagrod chłopskich. Obok chat zauważyliśmy kilka osób, one jednak nie spostrzegły nas widocznie. Wszyscy patrzyli ku zachodowi. Kula słoneczna opadała coraz niżżej, a gdy zdawała się dosiągać powierzchni rzeczki zabarwionej najwspanialszymi kolorami, zabrzmiał z góry srebrny głos dzwonka. – Ti ti – co to? – zapytał Apacz. – Osada oczywiście – odpowiedział bardzo mądrze Walker. – Uff! Winnetou widzi osadę, ale co to za dźwięk? – To dzwonek na Anioł Pański. Dzwoni teraz Ave Maria! – Uff! – rzekł Apacz zdumiony. – Co to jest Anioł Pański i co to jest Ave Maria? – To właśnie – odrzekłem, gdyż ucichł dzwonek i zabrzmiał czterogłosowy śpiew pieśni. Kiedy przebrzmiały ostatnie tony pieśni, zerwałem z pleców rusznicę, wypaliłem w powietrze szybko z jednej i drugiej lufy i ścisałem mojego szpaka ostrogami. Przegalopowałem przez dolinę, wparłem konia w rzeczkę, wyskoczyłem na drugi brzeg i popędziłem ku chatom, nie oglądając się poza siebie, czy towarzysze podążają za mną. Oba wystrzały zbudziły w dolinie nie tylko echo, lecz także życie. W drzwiach chat ukazali się wystraszeni ludzie, nie wiedząc, co ta strzelanina miała oznaczać. Ujrzałszy wszakże białego w dość cywilizowanym odzieniu, uspokoili się i wyszli naprzeciwko mnie pełni oczekiwań. Przed drzwiami najbliższej chaty stała jakas schudnie odziana staruszka. Cały jej wygląd dowodził, że spędziła życie na skrzętnej pracy. Na twarzy obramowanej białymi jak śnieg włosami widniał wyraz spokoju. – Dobry wieczór, babuniu! Proszę się nie lękać, jesteśmy ludzie uczciwi! Czy wolno nam tu zsiąść z koni? Skinęła głową z uśmiechem i odrzekła: – Prosimy, sir! Zsiadajcie w imię Boże! Człowiek uczciwy zawsze jest u nas mile widziany. Oto mój stary Hillman i syn Willy; oni wam pomogą. Strzały moje zwróciły uwagę gromadki osiedleńców, którzy z rześkim starcem i wspaniałym młodzieńcem na czele schodzili właśnie ze wzgórza ku chatom. Oprócz tych dwóch było jeszcze między nimi sześciu starszych i młodszych mężczyzn i chłopców. Wszyscy mieli na sobie mocny i trwały strój, używany na Dzikim Zachodzie. Wkrótce podeszli do nas także i inni, których widziałem przed domami. Stary z dobrosuszną twarzą wyciągnął do mnie rękę i pozdrowił: – Witam, sir, w osadzie Helldorf! Co za radość zobaczyć tu ludzi! Witam jeszcze raz! Zeskoczyłem z konia i oddałem mu pozdrowienie: – Dziękuję wam, sir! Nie ma piękniejszego widoku w życiu nad uprzejme ludzkie oblicze. Czy znalazłoby się u was miejsce na nocleg dla trzech znużonych jeźdźców? – Zawsze mamy miejsce dla ludzi, którzy są naszymi miłymi gośćmi. Tymczasem dojechali także Winnetou i Walker. Na widok czerwonoskórego ludzie się co-kolwiek zaniepokoili, lecz wnet rozproszyłem ich obawy. – To mój przyjaciel z sawannów, myśliwiec Walker, a to Winnetou, słynny wódz Aparczów, którego nie potrzebujecie się obawiać. – Winnetou? Czy to być może? – pytał stary Hillman, – Słyszałem o nim sto razy, i to same dobre rzeczy. Cóż za niespodzianka! To zaszczyt dla nas, panie, bo tego męża czczą i szanują bardziej niż niejednego księcia w Starym Kraju. Zdjął czapkę z osiwiłej głowy, podał rękę Apaczowi i rzekł po angielsku: – Jestem waszym sługa, sir! Przyznaję, że ten unijony zwrot wobec Indianina pobudził mnie do uśmiechu, ale powiedziany był szczercze. Winnetou rozumiał i mówił po angielsku bardzo dobrze, skinął więc uprzejmie głową, uścisnął dłoń starego i odpowiedział: – Winnetou jest waszym przyjacielem. On miluje białych, jeśli są dobrzy. Teraz rozpoczęło się coś w rodzaju przyjaznej sprzeczki o to, kto ma przyjąć gości. Dopiero Hiliman położył jej kres tym oto wyrokiem: – Zsiedli przed moim domem, wszyscy trzej zatem należą do mnie. Abyście jednak nie uważali siebie za pokrzywdzonych, to proszę was wszystkich na dzisiejszy wieczór do siebie. A teraz dajcie spokój tym panom, bo pewnie są znudzeni! Sąsiedzi Hilimana poddali się temu wyroku. Konie nasze zaprowadzono do jednej z szop, my zaś weszliśmy do domu, gdzie przyjęła nas ładna i młoda żona Willy’ego. Otoczono nas wszelkimi wygodami, a podczas malej przekąski przed wieczerzą, która dzisiaj miała być ucztą, dowiedzieliśmy się o stosunkach panujących w malej osadzie. Wszyscy osadnicy mieszkali przedtem w Chicago, a pochodziли z okolic Bawarii, gdzie było dużo kamieniarzy. Przybywszy do Ameryki, trzymali się wiernie razem i pracowali pilnie, aby zdobyć pieniądze na wybudowanie farmy, co się też wszystkim pięciu rodzinom szczęśliwie udało. Kiedy się zastanawiali nad tym, gdzie założyć nową ojczyznę, wybór okazał się trudny. Pewnego razu pewien stary westman opowiedział im o Tetonach i nagromadzonych tam skarbach. Przysięgał, że w okolicach tych ciągną się całe pola chalcedonów, opali i agatów oraz innych półszlachetnych kamieni. Hiliman był z zawodu kamieniarzem i to opowiadanie go zachwyciło. Jego zapał udzielił się innym, toteż uchwalił się w te strony. Byli jednak na tyle rozwajni, że nie liczyli jedynie na owe bogactwa. Postanowili wybrać w pobliżu gór miejsce odpowiednie na farmę, osiedlić się tam jako skwaterzy$^{46}$ i dopiero po zagospodarowaniu farmy wziąć się do poszukiwania drogich kamieni. Hillman i dwaj jeszcze mężczyźni wyruszyli pierwsi, aby zbadać te okolice, i znaleźli wspaniałą kotlinę z jeziorem. To miejsce doskonale nadało się do urzeczywistnienia ich zamiarów, sprowadzono więc resztę współników i po trzech latach pracy zaczęli ludzie mogli pędzić spokojne życie. – A byliście już kiedy w Tetonach? – spytałem. Mój Willy i Bili Meinert próbowali dostać się tam ubiegłej jesieni. Ale dotarli tylko do Jeziora Jonna Graya. Dalej było dla nich zbyt górzysto i dziko, toteż zawrócili. – Ale źle zrobili – zauważyłem. – Widać nie są westmanami. – A jednak zdaje mi się, panie, że jesteśmy! – bronił się Willy. – Nie weźmie mi tego za złe, że mimo to pozostanę przy moim mniemaniu. Nawet po trzyletnim użyźnianiu puszczy jest się tylko osadnikiem, ale nie westmanem. Chcieliście dostać się stąd do Tetonów jadąc w prostym kierunku, a westman wie dobrze o tym, że to jest niemożliwe. Tak samo nie będzie to możliwe i za pot tysiąca lat, a tym mniej teraz, kiedy wszystko jest jeszcze tak bardzo dzikie. Jakże chcieliście przebyć gęste puszcze, zamieszkane przez niedźwiedzie i wilki, pokonać przepaście i parowy, gdzie stopa nie ma się o co oprzeć, kaniony, gdzie za każdą skałą może czyhać wróg? Powinniście byli próbować dotrzeć stąd do John Gray's River albo do Salt River, które niedaleko od siebie wpadają do Snake River. Potem dopiero należało ruszyć w górę, wzdłuż tej ostatniej rzeki. Po lewej ręce mielibyście Snake River Mountains, następnie Tetońską Przełęcz, a za nią całe pasmo Tetonów, długości piećdziesięciu mil angielskich. Ale we dwóch nie podobna odbyć tak trudnej i niebezpiecznej podróży. Czy znaleźliście jakieś szlachetne kamienie? – Kilka agatów; nic więcej. $^{46}$ skwater (ang. squater) – osadnik zajmujący nie obrobioną działkę ziemi w okresie kolonizacji w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii – Przyniescie je tu! Winnetou zna każdy kąt Gór Skalistych. Poproszę go, by oznaczył, skąd mogą pochodzić te kamienie. Wiedziałem, że Indianin niechętnie mówi o złocie i innych skarbach Zachodu, dlatego też zapytałem go o to w języku Apaczów. Byłem jednak pewien, że nie da na to odpowiedzi. – Czy mój brat Szarlhi chce szukać złota i kamieni? – powiedział poważnie. Gdy mu wyjaśniłem całą sprawę, patrzył długo przed siebie, potem spojrzał swymi ciernymi oczyma na obecnych i w końcu spytał: – Czy ci ludzie spełnią jedno życzenie Apacza? – Jakie? – Jeśli mi jeszcze raz zaśpiewają to, co Winnetou słyszał przed zejściem do doliny, to powie im, gdzie leżą takie kamienie. Było to dla mnie ogromną niespodzianką. Czyżby piękno pieśni tak potężnie podziałało na Indianina, że w zamian za śpiew zgodził się zdradzić górskie tajemnice? – Zaśpiewają! – odpowiedziałem. – W takim razie niech szukają w Górach Ventre. Tam jest mnóstwo ziaren złotych, a w dolinie rzeki Beaverdam, wpadającej do południowego krańca jeziora Yellowstone, dużo takich kamieni, o jakie chodzi tym mężom. Kiedy powtarzałem osadnikom te informacje i objaśniałem położenie wymienionych miejsc, stawili się pierwsi sąsiedzi, wobec czego musielibyśmy przerwać rozmowę. Zwolna zapętniło się mieszkanie i nastąpił wieczór tak uroczysty, jakiego na Zachodzie dotąd nie zaznałem. Mężczyźni pamiętali jeszcze wszystkie pieśni, które ongiś śpiewali w ojczyźnie i w Chicago. Nawet stary Hillman basował całkiem znośnie, toteż przerwy w rozmowie wypełniały pieśni ludowe. Indianin przysłuchiwał się w milczeniu, a potem spytał: – Kiedy ci ludzie dotrzymają słowa? Przypomniałem Hillmanowi przyrzeczenie dane Winnetou, a wtedy zebrani rozpoczęli pieśń Ave Maria. Ale już po kilku słowach wyciągnął Apacz przecząco rękę i zawołał: – W domu to nie brzmi dobrze. Winnetou chce to słyszeć na górze. – On ma słuszność – rzekł Bili Meinert. – Tę pieśń trzeba śpiewać na dworze. Chodźmy! Śpiewacy podeszli nieco w górę, a my zostaliśmy na dole. Winnetou stał z początkiem obok mnie, lecz wkrótce zniknął. Z góry, w ciemności rozległy się piękne, lekko płynące tony pieśni. W milczeniu wsłuchiwałyśmy się w melodyjne dźwięki. Ciemność zakryła śpiewaków i miejsce, na którym stali. Zdawało się, że tony płyną z głębi lasów i gór. Prostota ich i harmonia tak porywały, że serca nasze nie mogły się im oprzeć. Pieśń już dawno przebrzmiała, a my staliśmy ciągle w tym samym miejscu i dopiero powracający śpiewacy przypomnieli nam, że czas udać się do domu. Winnetou jednak nie było. Minęła godzina i półtorej, a on nie nadchodził. Zewsząd otaczała nas puszcza. W obawie, czy mu się nie zdarzyło coś złego, zarzuciłem strzelbę na plecy i wyszedłem. Przedtem jednak poprosiłem, żeby nikt za mną nieszedł, chyba gdyby usłyszano wystrzał. Domyślałem się, co zatrzymało Apacza w samotności. Idąc w kierunku, w którym zniknął, zbliżyłem się do jeziora. Nad ciemną wodą wystawała nieco wznieciona płyta skalna, a na niej siedział Winnetou, bez ruchu, jak posąg. Podszedłem ku niemu bezszczelestnie i usiadłem obok, nie przerywając uroczystego milczenia. Minął długi, długi czas, a on się nie poruszał. Wreszcie podniósł powoli rękę, wskazał na wodę i rzekł jakby pod wpływem głębokiej, wypełniającej go całkowicie myśli: – Ti pa-apu shi itchi – to jezioro jest jak moje serce. Nie odpowiedziałem nic, on zaś pograżył się z powrotem w milczeniu i odezwał się dopiero po długiej chwili: — Ntch-nha Manitou nsho; shi aguan t’enese — Wielki Manitou jest dobry i ja go miłuję! Wiedziałem, że gdybym coś odpowiedział, przeszkodziłbym mu tylko. Milczałem więc dalej, on zaś znowu przemówił: — Czemu wszyscy biali mężowie nie są tacy jak mój brat Szarlih? Gdyby byli tacy jak on, Winnetou uwierzyliby ich kaplanom! — Czemu wszyscy czerwoni mężowie nie są tacy jak mój brat Winnetou? — odrzekłem. — Są dobrzy i żli wśród czerwonoskórych i białych. Ziemia ma przeszło tysiąc dni drogi długości i tyleż szerokości. Mój przyjaciel zna tylko mała jej część. Wszędzie panują biali, ale tu, gdzie żyje mój brat, w dzikich sawannach kryją się zie bladé twarze, które musiały uciekać przed prawem dobrych. Dlatego Winnetou sądzi, że tylu jest złych między białymi. Mój brat chodzi samotnie po górach, poluje na bizona i zabija swoich wrogów. Z czego mój brat może się cieszyć? Czy za każdym krzakiem i drzewem śmierć na niego nie czyha? Czyż całe jego życie nie było pracą, troską, czujnością i złudzeniem? Czyż znajduje on spokój, pociechę i orzeźwieńie dla swej duszy znużonej pośród skalpów w wigwamach albo w zadrzdieckim obozie na dzikiej prerii? Apacz schylił głowę i odezwał się dopiero po chwili: — Mój brat Szarlih powiedział słusznie. A Winnetou nie miłował nikogo prócz niego; Winnetou ufiał tylko swemu przyjacielowi, który jest bladą twarzą i chrześcijaninem. Mój brat zna wszystkie kraje ziemi i ich mieszkańców, zna księgi białych, jest dzielny w walce, mądry przy ognisku rady, a łagodny dla wrogów. Miłuje czerwonych mężów i pragnie dla nich dobra. Wiara czerwonych mężów uczy nienawiści i śmierci, a wiara białych — miłości i życia. Winnetou namyśli się nad tym, co wybrać — śmierć, czy życie? Niech będą dzięki mojemu bratu! Howgh! Powróciliśmy do chaty, gdzie się już o nas niepokojono. Rozmowa toczyła się o rozbójnikach i o Ogellallajach. Zwróciłem uwagę osadnikom, że powinni swoją osadę, jako wysuniętą naprzód placówkę, umocnić. Uznali to i postanowili wkrótce dotychczasowe niedopatrzenie usunąć. Nie ulegało wątpliwości, że osada ich tylko dzięki swemu ukryciu uszła oczu dzikich, bo gdyby choć jeden z nich znalazł się w pobliżu, byłoby po osadnikach. Tych czternastu mężczyzn zaopatrzyło się wprawdzie w dobrą broń i dostateczną ilość amunicji, a kobiety i dzieci miały dość odwagi i wprawy, aby strzelać skutecznie, ale cóż by to znaczyło wobec hordy dzikich, którzy mogli się tu zjawić całymi setkami? Ja nie budowałbym domów na otwartym, nieobronnym miejscu, lecz tuż nad jeziorem, żeby można było przypuścić atak tylko od strony lądu. Szlak, który obrali rozbójnicy, przechodził wprawdzie w pewnym oddaleniu stąd, mimo to poradziłem osadnikom, żeby się mieli na bacznosci i wzmocnili zbyt słabe częstokoły. Późno już było, kiedy po odejściu gości udaliśmy się na spoczynek. Przespaliśmy się na miękkich posłaniach, których nam gościnnie uzyczył Hillman. Nazajutrz rano rozstaliśmy się z zacznymi ludźmi, dziękując im serdecznie za gościnne przyjęcie. Odprowadzili nas jeszcze kawałek i wymusili przyrzeczenie, że kiedyś jeszcze wstąpimy do nich, gdyby nam droga wpadła w pobliżu ich osady. Przed samym pożegnaniem zeszło się jeszcze raz ośmiu śpiewaków, aby zaśpiewać Apaczowi Ave Maria. Kiedy skończyli, podał on wszystkim rękę i powiedział: — Winnetou nigdy nie zapomni śpiewu swych białych przyjaciół. Poprzysiągł on nie zabrać już nigdy skalpu białego męża, gdyż biali są synami Wielkiego Manitou, który miłuje także czerwonych mężów! Konie nasze wypoczęły zupełnie po wczorajszej uciążliwej jeździe, ruszyły więc z kopyta, aż się serce radowało. Mieszkańcy osady Helldorf bywali często w Echo Canyon i opisali nam dokładnie najkrótszą drogę, wiodącą do tej stacji, tak że wobec szybkości naszych koni spodziewaliśmy się dotrzeć tam jeszcze tego samego dnia wieczorem. Winnetou stał się jeszcze bardziej milczący niż zwykle. Wyjeżdżał co jakiś czas daleko naprzód i wtedy, zdaje się, sądząc, że go nikt nie słyszy, powtarzał sobie, mrucząc z cicha, melodię Ave Maria. Uderzyło mnie to tym bardziej, że Indianie prawie bez wyjątku są niemyzykalni. Po południu zarysy gór stały się śmielsze, potężniejsze i bardziej strome. Wjechaliśmy w labirynt dziwnie ciasnych i poplątanych parowów, aż w końcu przed wieczorem ujrzaliśmy z wierzchołka stromej wyżyny cel naszej drogi – Echo Canyon z torem kolejowym i pogranzonym w błogim spokoju obozem robotniczym, który postanowiliśmy ocalić. ROZDZIAŁ VII U STÓP GÓRY HANCOCK Wyrazem "canyon" oznacza Amerykanin głęboki, skalisty parów. Nazwa więc Echo Canyon daje od razu obraz miejscowści, do którejśmy teraz dotarli. Kolej prowadziła tamtędy już dawno, ale tor był tylko tymczasowy. Budowa nastręczała tyle trudności, że do pokonania ich potrzeba było wielu robotników. Małym, bocznym wąwozem zjechaliśmy na dół i tam zaraz spotkaliśmy zajętych rozsadzaniem skały robotników, którzy obrzucili nas pełnym zdziwienia spojrzeniem. Widok dwóch obcych białych i Indianina, uzbrojonych od stóp do głów, tak ich zaniepokoił, że odłożyli narzędzia i chwycili za broń. Dalem ręką znak, by się nie bali, i podjechałem ku nim galopem. – Dzień dobry! – pozdrowiłem ich. – Odlóżcie strzelby! Jesteśmy waszymi przyjaciółmi. – Ale coście za jedni? – spytał jeden z nich. – Jesteśmy myśliwymi i przybywamy do was z bardzo ważną wieścią. Kto dowodzi w Echo Canyon? – Właściwie inżynier pułkownik Rudge. Nie ma go jednak teraz, więc musicie się zwrócić do płatniczego mr. Ohlersa. – Gdzie jest pułkownik Rudge? – Wyruszył w pogoń za bandą railtroublerów, która zniszczyła pociąg. – A więc tak! Gdzie jest mr. Ohlers? – W obozie, w największej chacie. Pojechaliśmy w oznaczonym kierunku, śledzeni ciekawym wzrokiem robotników. Już po pięciu minutach byliśmy na miejscu. Oboz składał się z domów różnej wielkości oraz dwóch podłużnych murowańców zbudowanych z nie ociosanych kamieni. Dookoła ciągnął się mur z takich samych głazów, dość mocny i wysoki na pięć stóp. Potężna brama była otwarta. Ponieważ nie zauważyłem żadnej chaty, przeto zapytałem zajętego poprawianiem muru robotnika o płatniczego. Robotnik wskazał mi duży, kamienny dom. W obozie zastaliśmy niewielu ludzi. Ci, których spotkaliśmy, zdejmowali właśnie szyny z wozu. Zsiadłszy z koni weszliśmy do budynku, którego wnętrze składało się z jednej tylko izby. Leżało tam mnóstwo pak, beczek i worów, co dowodziło, że był to skład żywności. Na jednej ze skrzyni siedział jakiś mały, chudy człowiek, który podniósł się na nasz widok. – Czego tu chcecie? – zapytał cienkim głosem, po czym odskoczył ujrzałszy Winnetou. – Indianin! Wszelki duh Pana Boga chwali! – Nie bójcie się, sir! – rzekłem. – Szukamy płatniczego mr. Ohlersa. – To ja nim jestem – odparł patrząc trwożliwie spóźna stalowych okularów. – Właściwie chcieliśmy się widzieć z pułkownikiem Rudge, ale ponieważ go nie ma, a wy go zastępujecie, to pozwolicie, że wam wyłożę następującą sprawę. – Słucham! – rzekł z tęsknym spojrzeniem skierowanym ku drzwiom. – Czy pułkownik puścił się w pogoń za zgrają railtroublerów? – Tak. – Ile ludzi wziął z sobą? – Czy musicie to wiedzieć? – Konieczne to nie jest. Ale ile ludzi macie jeszcze tutaj? – Czy i to musicie wiedzieć? Podczas tego pytania przysunął się bliżej do drzwi. – Właściwie teraz jeszcze nie potrzebuję tej informacji – odpowiedziałem. – Kiedy pułkownik wyruszył? – Czy to także musicie wiedzieć? – pytał coraz trwożliwiej. – Zaraz was objaśnię dlaczego... Zatrzymałem się przy ostatnim słowie, gdyż nie miałem już do kogo mówić. Mały master Ohlers, wysoce przerażony, przebiegł obok nas w kilku niezwykłych skokach, wyleciał za drzwi i zatrzasnął je za sobą. Zgrzytnęły żelazne sztaby, szczęknęła zasuwa w potężnym zamku, jednym słowem – zostaliśmy pojmani. Obejrzałem się i popatrzyłem na obu towarzyszy. Poważny zawsze Winnetou ukazał wszystkie swoje, białe jak kość słoniowa, żeby, gruby Fred zrobił minę, jak gdyby polknął cukier z alunem, a ja roześmiałem się głośno i serdecznie z powodu tej niespodzianki. – A więc jesteśmy w więzieniu, choć nie w oddzielnych celach! – zawołał Walker. – Ten człowiek uważa nas za opryszków! Na dworze zabrzmiał głos świstawki sygnalowej, a kiedy poszedłem do okna podobnego do strzelniczy, ujrzałem wpadających przez bramę robotników. Bramę tę natychmiast za nimi zamknięto. Naliczyłem szesnastu ludzi, którzy stali przez chwilę z płatniczym i przyjmowali jakieś rozkazy, po czym rozbiegli się do domów, prawdopodobnie po strzelby. – Wkrótce zacznie się egzekucja – oznajmiałem towarzyszom. – Co będziemy robili do tego czasu? – Zapalimy cygaro – rzekł Fred. Sięgnął do otwartego pudełka z cygarami, leżącego na jednym z tobołów, wyjął jedno cygaro i zapalił. Ja poszedłem za jego przykładem, tylko Winnetou odmówił sobie tej przyjemności. Niebawem otworzono ostrożnie drzwi, a cienki głos płatniczego ostrzegł nas z daleka: – Nie strzelajcie, draby, bo was zastrzelimy! Potem wszedł na czele swoich ludzi, którzy ze strzelbami, gotowymi do strzału, zatrzymali się w drzwiach, on sam zaś stanął za potężną beczką i spoza tej warowni pokazał nam groźnie swoją długą flintę. – Coście za jedni? – spytał głosem człowieka pewnego siebie, myśląc zapewne, że pod osłoną swoich ludzi i beczki jest nienaruszalny. – Co za głupota! – roześmiał się Walker. – Przedtem nazwaliście nas drabami, a teraz pytacie, kim jesteśmy. Wyleźcie zza tej beczki, to z wami pomówimy! – Ani mi się śni! Ale coście za jedni? – Myśliwi z prerii. Ponieważ Walker widocznie postanowił odpowiadać w naszym imieniu, przeto ja zachowywałem milczenie. Płatniczy pytał dalej: – Jak się nazywacie? – To nie należy do rzeczy! – Nie chcecie mówić! Już ja wam rozwiązę języki! Możecie być tego pewni! Czego chcecie w Echo Canyon? – Ostrzec was. – Ostrzec? Ach! Przed kim? – Przed Indianami i railtroublerami, którzy postanowili napaść na Echo Canyon. – Pshaw! Nie bądźcie śmieszni! Wy sami należycie do zbójów kolejowych i chcecie nas podejść. Ale żle się z tym wybrałście! Zwróciwszy się zaś do swoich ludzi, dodał: – Pochwyćcie ich i zwiążcie! – Zaczekajcie jeszcze chwilkę! – rzekł Fred. Równocześnie sięgnął do kieszeni. Domyśla- jąc się, że wyjmie swoją legitymację, zauważyłem: – To niepotrzebne, Fredzie! Zobaczymy, czy siedemnastu kolejarzy osmieli się zrobić co- kolwiek trzem westmanom. Kto tylko odważy się tknąć nas palcem, będzie trupem! Zrobiłem najgroźniejszą minę, na jaką mnie było stać, zarzuciłem strzelbę na plecy, wzią- łem do każdej ręki po jednym rewolwerze i ruszyłem ku wyjściu, a Winnetou i Walker za mną. W chwilię po tej demonstracji waleczny płatniczy zniknął. Schował się za beczkę tak głęboko, że tylko koniec jego strzelby wskazywał, gdzie w razie potrzeby należy szukać mr. Ohlersa. Na kolejarzy widocznie podziałał przykład dowódcy, bo utworzyli szpaler i pozwolili nam przejść bez przeszkód. Tacy to byli ludzie, którzy mieli stawić opór Ogellallajom i rozbójnikom! Widoki zatem na dni najbliższe wcale nie były pociąszające. Odwróciłem się i oświadczyłem kolejarzom: – Teraz my moglibyśmy was tu zamknąć, panowie, ale nie uczynimy tego. Wydobądźcie zza beczki swego mr. Ohlersa, ażebyśmy się mogli z nim należycie porozumieć. To jest ko- nieczne, jeżeli nie chcecie, żeby was sprzątnęli Siuksowie! Z pewnym trudem udało im się wreszcie wydobyć płatniczego na światło dzienne. Opo- wiedziałem wówczas o wszystkim, co się wydarzyło. Kiedy skończyłem, Ohlers stał się blady, jak kreda, z przerżenia, znieruchomiał dosłownie na głazie, na którym uprzednio usiadł, po czym przemówił niepewnym głosem: – Sir, teraz wam wierzę, gdyż opowiadano nam, że na miejscu nieszczęścia wysiedli jacyś dwaj ludzie i strzelali do skowronka. A więc ten dżentelmen to master Winnetou? Jestem wiele zaszczycony, sir! – uklonił się nisko Apaczowi. – A ten drugi master to mr. Walker, którego nazywają grubym Walkerem? Jestem również wiele zaszczycony, sir! A teraz chciałbym także poznać wasze nazwisko! Podałem mu oczywiście swoje nazwisko rodowe, a nie preriowe. – Wiele zaszczycony, sir! – rzekł także z uklonem. – Sądzicie zatem, że pułkownik zoba- czy kartkę i czym prędzej powróci? – Przypuszczam. – Bardzo by mnie to ucieszyło, możecie mi wierzyć! Wierzyłem mu bez zapewnienia i przysięgi. – Rozporządzam tylko czterdziestoma ludźmi – mówił dalej – a większa ich część jest te- raz zajęta na torze. Czy nie byłoby najlepiej opuścić zaraz Echo Canyon i cofnąć się do naj- bliższej stacji? – Co wam strzeliło do głowy, sir? Czy jesteście zajacem? Co pomyśleliby o was wasi przełożeni? Utracilibyście natychmiast posadę! – Wiecie co, sir? Dla mnie życie jest więcej warte niż stanowisko. Rozumiecie? – Rozumiem, rozumiem. Ale ile ludzi ma pułkownik? – Stu, i to najdzielniejszych. – O tym zdążyłem się już przekonać. – A ilu było Indian? – Przeszło dwustu z railtroublerami. – Biada! Oni nas wystrzelają co do nogi! Nie widzę innego środka prócz ucieczki. – Pshaw! Która z pobliskich stacji ma największą załogę? – Promontory. Jest tam teraz około trzystu robotników. – To zatelegrafujcie i każcie sobie przysłać stamtąd stu uzbrojonych ludzi! Platniczy wytrzeszczył na mnie oczy i otworzył usta, a potem zerwał się, klasnął radośnie w dłonie i zawołał; – Doprawdy! To dziwne, że dotychczas o tym nie pomyślałem! – Jesteście, jak widzę, wielkim geniuszem strategicznym. Niech ci ludzie przywożą z sobą także żywność i amunicję na wypadek, gdyby wam jej zabrakło. A pamiętajcie, że wszystko musi się odbyć w największej tajemnicy, żeby czerwonoskórzy zwiadowcy nie zauważyli, że ich zdradzono. Zawiadamcie też o tym ludzi z tamtej stacji. Jak daleko stąd do Promontory? – Dziewięćdziesiąt jeden mil. – Czy jest tam lokomotywa z wagonami? – Jest zawsze. – Jeśli więc teraz zatelegrafujecie, możecie mieć posilki już jutro o świcie. Jutro wieczorem zaś nadejdą indiańscy zwiadowcy, a do tego czasu zdolamy zabezpieczyć obóz. Wasi robotnicy niech się teraz zabrają do pracy nad podniesieniem muru otaczającego obóz. Jutro pomogą w tej robocie ludzie z Promontory. Należy mur wyprowadzić tak wysoko, żeby Indianie nie mogli zajrzeć i przekonać się, ile mamy ludzi. – Zobaczą to z wierzchołka góry, sir! – Nic nie zobaczą! Wyjadę naprzeciw zwiadowców ogellallajskich, a gdy ich spostrzegę, dam wam znać. Wtedy robotnicy poukrywają się w domkach i Indianie będą sądzili, że mają do czynienia tylko z niewieloma ludźmi. Dziś jeszcze powbijamy pod murem pale, a na nich wznieśmy deski, na których staną nasi ludzie, żeby móc strzelać podczas napadu. Jeśli dobrze przewiduję, to już jutro w południe wróci pułkownik ze swoim oddziałem, a wtedy będzie nas razem z ludźmi z Promontory dwustu czterdziestu przeciwko dwustu nieprzyjaciółom. Poza tym my będziemy ukryci za murem, a czerwonoskórzy będą bez osłony i – co ważniejsze – nie spodziewają się spotkać z obroną. Byłoby więc rzeczą nie do wiary, gdybysmy ich od razu pierwszą salwą tak nie odprowieli, żeby im się odechciało do nas wracać. – A potem puścimy się za nimi w pogон! – cieszył się płatniczy, jakby moje zarządzenia zrobiły już z niego bohatera. – To się dopiero okaże! A teraz śpieszcie się, bo musicie jeszcze postarać się dla nas o przekąskę i nocleg, zatelegrafować do Promontory i postawić swoich ludzi przy budowie muru. – Wszystko natychmiast wypełnię, sir! Ani myślę umykać przed Indianami. A wy zaraz dostaniecie wieczecz, z której na pewno będziecie zadowoleni. Ja sam byłem kiedyś kucharzem. Rozumiecie? Wszystkie moje zarządzenia wykonano dokładnie. Konie nasze dostały dobrą paszę, a nas uraczył master Ohlers, widocznie lepiej obeznany z patelnią aniżeli z flintą. Ludzie pracowali nad murem jak cyklopi, nie odpoczywając nawet w nocy. Kiedy rano wstałem i zobaczyłem robotę, zdumiałem się nad jej postępami. Ohlers oprócz depeszy posłał zatrzymującym się tu nocnym pociągiem ustne wiadomości do Promontory, ale jego depesza wywarła widać skutek już przedtem, gdyż wprawdzie nie w nocy, ale już wczesnym rankiem przybyło owych stu ludzi, wioząc z sobą potrzebną broń, amunicję i żywność. Teraz wspólnymi siłami zabrano się do roboty i około południa mur był zupełnie gotów. Za moją radą napełniono wszystkie beczki wodą i postawiono je pod murem. Tyle ludzi musiało zaspokajać pragnienie, a nie wiadomo było także, czy nie trzeba będzie przebyć małego oblężenia lub gasić ognia. O zamierzonym napadzie dano znać sąsiednim stacjom, ale pociągi miały kursować regularnie, aby nie zwracać uwagi nieprzyjaciół. Po obiedzie Winnetou, Walker i ja opuściliśmy obóz, aby wypatrywać nieprzyjacielskich zwiadowców. Podjęliśmy się tego, ponieważ najbardziej ufaliśmy samym sobie, a zresztą nikt z kolejarzy nie zgłosił się na tę niebezpieczną wycieczkę. Ułożyliśmy się w ten sposób, że kto by ich ujrzał, miał wrócić do obozu i dać znać reszcie wystrzałem petardy. Musieliśmy się bowiem podzielić. Indianie mieli nadejść z północy, a stamtąd, wedle objaśnień płatniczego, prowadziły przez prerię trzy szlaki. Ja podjąłem się śledzić zachodnią prerię, Winnetou środkową, a Walker wschodnią, którą przybyliśmy do Echo Canyon. Wspiawszy się na stromą ścianę skalną, wszedłem w puszczę i podążylem na północ brzegiem bocznego parowu. Po trzech kwadransach znalazłem miejsce, które się nadawało do mego celu. Rósł tam na szczycie wzniesienia olbrzymi dąb, a obok niego wysmukła jodła. Wylazlszy na jodłę, przeskoczyłem ostrożnie na gruby konar dębu i usiadłem na nim, przytuliwszy się do pnia. Stałem się więc zupełnie niewidoczny. Z dołu nie podobna było mnie dostrzec, przed moimi zaś oczami roztačała się cała okolica, tak wyraźna i otwarta, że z łatwością rozróżniałem jaśniejsze, pokryte trawą polany i ciemniejsze – morze wierzchołków drzew. Siedziałem tak na straży kilka godzin i nie zauważyłem nic szczególnego, ale czujność moja się nie zmniejszyła. Wreszcie ujrzałem na północy stadko gawronów zrywających się z drzew. Mógł to być wprawdzie przypadek, ale ptaki nie wzniósły się zwartą gromadą, aby polecieć do jakiegoś obranego punktu, lecz rozproszyły się w powietrzu, potem krążyły bezradnie przez pewien czas, nad wierzchołkami drzew i opadły ostrożnie nieco dalej. Widocznie ktoś je spłoszył. Wkrótce to dziwne zachowanie powtórzyło się jeszcze parokrotnie. Teraz już wiedziałem na pewno, że ktoś skrada się przez las, i to niemal prosto ku mojemu stanowisku. Zlazłem pospiesznie z drzewa i pomknąłem w tym kierunku, zacierając za sobą ślady. Dostałem się przy tym w bukową gęstwinę, która mi się wydała nieprzebytą. Polożywszy się tam na ziemię, czekałem. Niebawem obok mojej kryjówki przeszło, niedosłyszalnie jak widma, sześciu Indian nie dotykając nogą ani jednej leżącej na ziemi suchej gałązki, której złamanie mogłoby wywołać szelest. Byli to zwiadowcy z wojennymi barwami na twarzach. Zaledwie mnie minęli, wyskoczyłem z gęstwiny. Ogellallajowie musieli dalej przemykać się ukradkiem i posuwać się krok za krokiem, ja natomiast mogłem iść prosto, przez otwarte miejsca, nie obawiając się, żeby mnie odkryto. Dlatego też zdolałem ich znacznie wyprzedzić. Wróciłem szybkim biegiem i w niespełna kwadrans zesunąłem się po stromej ścianie skalnej ku obozowi. Wrzało tam życie jeszcze ruchliwsze niż przedtem. Zauważyłem także od razu, że przybyli nowi ludzie. Idąc torem dalej, zobaczyłem ku swemu wielkiemu zdumieniu Winnetou schodzącego z góry. Zaczekałem nań i zapytałem, gdy się do mnie zbliżył: – Mój czerwony brat przybywa razem ze mną. Czy widział co? – Winnetou wraca już – odrzekł Apacz – gdyż mój brat Szarliah odkrył już zwiadowców. – Skąd Winnetou wie o tym? – Winnetou siedział na drzewie i przez lunetę zobaczył daleko na zachodzie drugie drzewo. Wiedząc, że mój brat jest mądry, Winnetou był pewny, że Szarliah na nim siedzi. W jakiś czas potem ujrzał Winnetou dużo punktów na niebie. Były to ptaki uciekające przed zwiadowcami. Mój brat niewątpliwie także to zauważył i wyszedł z zwiadowców. Wódz Apaczów powrócił przeto do obozu. Był to nowy dowód bystrej orientacji Indianina. Zanim weszliśmy do obozu, spotkaliśmy człowieka, którego nie widzieliśmy tu przedtem. – Ach, sir, wracacie z poszukiwań? – zapytał. – Moi ludzie spostrzegli was, gdyście schodzili ze skały, i donieśli mi o tym. Nazwisko moje jest wam na pewno znane. Jestem pułkownikiem Rudge i pragnę złożyć wam gorące podziękowanie. – Na to jeszcze czas, sir – odrzekłem. – Teraz należy przede wszystkim wystrzelić petardę, żeby ostrzec naszego trzeciego towarzysza. Wydajcie także rozkaz, żeby ludzie się ukryli, gdyż już za kwadrans zwiadowcy Ogellallajów będą przypatrywali się z góry obozowi. — Well, wszystko będzie zrobione! Wejdźcie tymczasem do obozu, a i ja zaraz się tam zjawię. W kilka chwil potem zagrzmił wybuch tak silny, że Walker musiał go usłyszeć. Następnie robotnicy weszli do domów, a tylko kilku, zajętych pozornie pracą, krzątało się koło toru. Rudge przyszedł do nas, do magazynu prowiantowego. — Cóżeście widzieli, sir? — zapytał. — Sześciu Ogellallajów, szpiegów. — Well, postaramy się o to, żeby się zawiedli w swoich nadziejach! Wszyscy, jak jesteśmy tutaj, winniśmy wam i waszym towarzyszom największą wdzięczność. Powiedziecie, jak mamy ją wam okazać! — W ten sposób, że wcale nie będzietecie o niej mówili, sir. Czy znalezliście moją kartkę? — Znalazłem. — I posłuchaliście przestrogi? — Zawróciliśmy natychmiast. W przeciwnym razie przecież nie moglibyśmy jeszcze być tutaj. Sądzę, że przybyliśmy do obozu w samą porę. Kiedy spodziewacie się railtroublerów i Ogellallajów? — Uderzą na nas jutro w nocy. — No, to mamy jeszcze czas, żeby lepiej się poznać, sir — roześmiał się Rudge. — Chodźcie wraz ze swoim czerwonoskórym przyjacielem! Będziecie miłymi gośćmi! Zaprowadził mnie i Winnetou do innego budynku, podzielonego na kilka izb, z których jedna stanowiła jego mieszkanie. Miejsca było tam pod dostatkiem. Pulkownik Rudge był to dzielny człowiek, któremu łatwo można było uwierzyć, że nie boi się Indian. Wnet nabraliśmy nawiązajmo do siebie zaufania, a Winnetou, którego pułkownik znał z imienia od dawna, także z przyjemnością spędzał czas w jego towarzystwie. — Chodźcie, panowie, ukręcimy szyjkę jakiejś butelce, skoro nie możemy na razie ugościć tych czerwonoskórych zbójców — rzekł inżynier. — Rozgośćcie się swobodnie i niech wam się zdaje, że jesteście u siebie. A gdy nadjeździsz wasz towarzysz, gruby Walker, niech zasiądzie tu także z nami. Byliśmy pewni, że od dawna śledzono ze skał nasze ruchy, toteż zachowywaliśmy się odpowiednio. Niebawem powrócił Fred. Nie widział on nic, ale sygnał usłyszał wyraźnie. Przez cały dzień nie mieliśmy nic do roboty, ale czas nam się nie dłużył. Rudge dużo przeżył i umiał dobrze opowiadać. Gdy nadszedł wieczór i Indianie nie mogli nas już dojrzeć, ukończyono przygotowania obronne, za których zarządzenie pułkownik pochwalił mnie ku memu wielkiemu zadowoleniu. Tak przeszła noc i dzień następny. Było to w czasie nowiu. Zmierzch wieczorny zasłaniał zwolna parów ciemnością, potem zaczęły błyszczeć gwiazdy, rozjaśniając okolicę na tyle, że można było objąć wzrokiem dość szeroki pierścień dokoła muru. Każdy z ludzi uzbrojony był w strzelbę i nóż, a wielu oprócz tego w rewolwery. Ponieważ Indianie urządzają zwykle napady po północy, najchętniej na krótko przed świtem, przeto kilku tylko robotników stało przy murze, a reszta leżała w trawie, rozmawiając po cichu. Na dworze nie drgał najżejszy powiew wietrzyka, panowała niezmącona cisza, ale był to spokój zwodniczy. O północy wszyscy wzięli strzelby i zajęli wyznaczone im miejsca na blankach muru. Ja stalem z Winnetou przy bramie, trzymając w ręku sztucer Henry’ego. Rozdzieliliśmy się równomiernie na wszystkie cztery strony muru. Było nas dwustu dziesięciu ludzi, ponieważ trzydzieści wysłano do osobnej kryjówki, gdzie mieli pilnować koni. Czas włóki się powoli jak ślimak. Nie jeden zapewne z obrońców pomyślał, że obawy nasze były płonne, gdy wtem dało się słyszeć coś, jakby uderzenie kamyczka o szynę. Zaraz potem wpadł mi w ucho ów prawie niedosłyszalny szmer, który człowiek niewprawny mógłby wziąć za powiew lekkiego wietrzyka. To nadchodziли Indianie. – Baczność! – szepnąłem memu sąsiadowi. On podał to słowo dalej i w przeciągu minuty wszyscy byli ostrzeżeni. Niemal niewidoczne, do zjaw podobne, cienie bezszelestnie pomykały w ciemności na prawo i na lewo. Naprzeciwko nas utworzył się front, który wydłużył się coraz bardziej, aż w końcu otoczył cały obóz. W następnej chwili powinien był rozpoczynać się szturm. Cienie zbliżały się coraz bardziej. Gdy znajdowały się w odległości może sześciu kroków od muru, zabrzmiał w ciemnościach silny, donośny głos: – Selkhi! Ogellallah! Ntsage’sisi Winnetou natan Apaches! Shne ko! – Śmierć Ogellallajom! Tu stoi Winnetou, wódz Apaczów! Ognia! Wypowiedziałyszy to podniósł swoją srebrem obitą rusznicę i wypalił. Wówczas zajaśniął o nagle dokoła całego obozu. Huknęło równocześnie przeszło dwieście wystrzałów, tylko ja nie wystrzelilem, chcąc zaczekać na skutek salwy, która tak zaskoczyła nieprzyjaciół. Przez długą chwilę panowała jeszcze głęboka cisza, a potem ożwało się owo okropne wycie, które, zda się, zdolne jest stargać nerwy i zmiażdżyć kości. Z początku nasza niespodziewana salwa odebrała niemal Ogellallajom mowę, ale teraz rozległo się przez cały Canyon wycie, jakby wydobyte z tysiąca szatańskich gardzieli. – Jeszcze raz ognia! – zakomenderował pułkownik, którego głos słychać było nawet wśród tego diabelskiego ryku. Huknęła druga salwa, a potem Rudge zawołał; – Dalej za mur i kolbami! W jednej chwili wszyscy poprzeskakiwali przez mur. Jeśli ktoś nawet bał się poprzednio, teraz poczuł w sobie odwagę lwa. Ani jeden Indianin nie spróbował przedostać się przez mur. Ja nie ruszałem się nigdzie z mojego stanowiska. Przed murem rozwinęła się zażarta walka, która nie mogła jednak trwać długo, gdyż szeregi przeciwników były tak strasznie przeredzone, że jako jedyny środek ocalenia pozostawała im ucieczka. Koło mnie przemykały się ciemne postacie. Najpierw jeden, potem drugi, a za nimi coraz nowi railtroublerzy uciekali z tamtej strony obozu. Teraz dopiero przydał mi się sztucer, z którego mogłem strzelać dwadzieścia pięć razy bez nabijania. Posłałem jednak za napastnikami tylko osiem kul, gdyż więcej celów już nie było. Nie trafieni nieprzyjaciele uszli, a reszta leżała na ziemi lub usiłowała wlec się dalej. Nie udało im się to jednak, gdyż niebawem ich otoczeno. Wkrótce potem zapłonęły pod murem liczne ogniska i oświetliły miejsce okropnego żniwa śmierci. Nie chciałem na to patrzeć. Odwróciłem się i poszedłem do mieszkania pułkownika. Ledwie usiadłem, zjawił się Winnetou. Spojrzałem nań ze zdumieniem, mówiąc: – Mój czerwony brat przyszedł bez skalpów swoich wrogów, Siuksów-Ogellallajów? – Winnetou nie weźmie już ani jednego skalpu – odpowiedział. – Od czasu kiedy słyszał muzykę z góry, będzie zabijał wrogów, lecz nie będzie obciniał im skalpów. Howgh! – Ilu padło z twojej ręki? – Winnetou nie będzie już liczył głów poległych. Po cóż ma liczyć, skoro mój brat nie chciał zabić nikogo? – Skąd wiesz o tym? – Czemu milczała strzelba mojego brata, dopóki biali mężczyźni nie przebiegli obok niego? A dlaczego mierzył im tylko w nogi? Tych jedynie Winnetou zliczył. Jest ich ośmiu; leżą teraz na dworze pojmani, ponieważ nie zdolali umknąć. Liczba ta odpowiadała prawdzie. Trafiłem zatem dobrze i osiągnąłem swój cel; chciałem dostarc tych zbójów żywcem, licząc na to, że może wśród nich znajdzie się także Haller. Niebawem wszedł Walker. – Charles, Winnetou, wyjdźcie! Mamy go! – zawołał z radością. – Kogo? – spytałem. – Hallera! – Ach! Kto go pochwycił? – Nikt. Z powodu rany nie mógł się ruszać. To dziwne! Ośmiu railtroublerów jest rannych, a wszyscy w to samo miejsce, w lędźwia. Wszyscy upadli i zostali na miejscu. – To istotnie dziwne, Fredzie! – Ani jeden z rannych Ogellallajów nie chciał się poddać, a tych ośmiu białych prosiło o łaskę. – Czy rany ich są niebezpieczne? – Nie wiadomo. Nie było jeszcze czasu ich zbadać. Dlaczego siedzicie tutaj? Wyjdźcie! Sądzę, że najwyżej z osiemdziesięciu nieprzyjaciolom udało się ujść z życiem! – To straszne! Ale czy zasłużyli na coś lepszego? Otrzymali przynajmniej nauczkę, o której pewnie przez długie lata będzie się pamiętać w ich szczepie. Po południu przybył kolega lekarz, który opatrzyl rannych. Dla Hallera nie było ratunku. On sam dowiedziałszy się, że rana jego jest śmiertelna, nie okazał najmniejszej skruchy. Walker, który był przy badaniu Hallera, wpadł do mnie i zawołał głosem pełnym przerażenia: – Charles, wstawaj! Trzeba zaraz wyruszać! – Dokąd? – Do osady Helldorf. To słowo mnie przeraziło. – Po co? – spytałem. – Ogellallajowie mają tam napaść. – Boże! Czy to możliwe? Skąd wiecie o tym? – Haller to powiedział. Siedząc przy nim, rozmawiałem z pułkownikiem i wspomniałem o wieczorze spędzonym w osadzie Helldorf. Na to Haller roześmiał się szyderczo, wyrażając przypuszczenie, że osadnicy nie doczekają już drugiego takiego wieczoru. Gdy go przyparłem do muru pytaniami, wyznal, że Indianie chcą napaść na tę osadę. – Boże drogi! Fredzie, przyprowadźcie prędzej Winnetou i konie! A ja tymczasem pójdę jeszcze do Hallera. Nie widziałem dotychczas tego człowieka w naszym obozie. Gdy wszedłem do domu, w którym znajdowali się jeńcy, stał przy nim właśnie pułkownik. Ranny leżał śmiertelnie blady na skrwawionym kocu i patrzył na mnie zuchwały wzrokiem. – Jesteście Rollins, czy Haller? – spytałem. – Co was to obchodzi? – Więcej, aniżeli sądzicie! – rzekłem. Byłem właściwie pewien, że nie odpowie na pytanie, dlatego trzeba było zacząć inaczej. – Nie pytajcie mnie o nic i wynoście się! – zawołał. – Nikt może nie ma tyle prawa do odwiedzenia was co ja – powiedziałem. – Kula, która was życia pozbawia, pochodzi ode mnie. Na to oczy mu się rozszerzyły, krew uderzyła do twarzy, aż napęczniała stara blizna. – Psie! Czy mówisz prawdę?! – krzyknął. – Tak. Teraz ryknął słowo, którego nie podobna powtórzyć, ja jednak zachowałem spokój. – Chciałem was tylko zranić – odparłem na to – a usłyszawszy, że czeka was niechybna śmierć, żal mi się was zrobiło i czynilem sobie wyrzuty. Ale teraz, widząc, jaki z was łotr, jestem zupełnie spokojny, nabrałem bowiem przekonania, że wyświadczyłem światu dobrodziejstwo, zadawszy wam śmiertelną ranę. Wy ani wasi Ogellallajowie nie wyrządzą już nikomu krzywdy! – Tak ci się zdaje? – zapytał, błyskając długimi zębami jak drapieżny zwierz. – Idź no do osady Helldorf, he! – Pshaw! Tam jest wszystko dobrze zabezpieczone! – Zabezpieczone? Tam nie ma już kamienia na kamieniu. Ja sam zbadałem dokładnie tę miejscowość i postanowiliśmy zdobyć naprzód Echo Canyon, a następnie Helldorf. Tu nam się nie poszczęściło, ale za to tam uda się lepiej, a osadnicy tysiącem mąk zapłacą za to, co wy wyrządziliście moim ludziom i Ogellallajom! – Tego właśnie chciałem się dowiedzieć! Panie Haller, jesteście zatwardziałym, ale także bardzo głupim grzesznikiem. Jedziemy zaraz do Helldorf, aby uratować, co tam jest jeszcze do uratowania, a jeśli Ogellallajowie zabrali ze sobą osadników, to ich oswobodzimy, czego nie moglibyśmy dokonać, gdybyscie umieli milczeć. – Diabla tam oswobodzicie, a nie osadników! – zawołał ze złością w głosie. Na to podniósł głowę jego towarzysz i sąsiad, który nieustannie się we mnie wpatrywał, i rzekł: – Wierz mi, Rollinsie! On ich uwolni. Znam go. To Old Shatterhand! – Old Shatterhand! – zawołał ranny. – Niech to wszyscy diabli! Teraz rozumiem, skąd się wzięło osiem takich strzałów. Wobec tego pragnę gorąco, aby... Odwróciłem się szybko i odszedłem, by nie słyszeć przekleństw zloczyńcy. Pułkownik poszedł za mną i zapytał z wielkim zdumieniem: – Czy to prawda, że jesteście Old Shatterhand? – Tak. Ten człowiek spotkał mnie na jednej z wypraw myśliwskich. Przystępuję jednak od razu do rzeczy i proszę was, żebyście mi wypożyczyli swoich ludzi. Muszę pójść na pomoc osadzie Helldorf. – Hm, czcigodny sir, to jest niemożliwe. Najchętniej sam poprowadziłbym tam wszystkich moich ludzi, ale jestem urzędnikiem kolejowym i moje obowiązki nie pozwalają mi na to. – Ależ, sir, więc ci biedni osadnicy mają zginąć? Jakbyście się potem usprawiedliwili, gdyby się to stało wskutek waszego zaniebądania? – Posłuchajcie, sir! Nie wolno mi opuścić mego obozu, chyba że idzie o jego dobro. Nie mogę także nakazać moim robotnikom, żeby z wami poszli. Mogę uczynić tylko jedno. Zgadzam się na to, żebyście wy sami pomówili z moimi ludźmi. Kto z nich zechce porzucić na ten czas pracę i przyłączyć się do was, tego nie będę zatrzymywał. Konie, broń, amunicję i żywność dostaniecie także pod warunkiem, że konie i broń otrzymam później z powrotem. – Dziękuję wam, sir! Jestem przekonany, że to jest wszystko, co możecie w tym wypadku uczynić. Nie gniewajcie się, że wam odciągam ludzi od pracy, ale to jest konieczne. W dwie godziny potem pedziłem na czele oddziału złożonego z czterdziestu dobrze uzbrojonych ludzi drogą, którą tak niedawno przybyliśmy z Helldorf. Winnetou nie powiedział ani słowa, lecz ogień, gorejący w jego oczach, mówił więcej od słów. Jeśli rzeczywiście Ogellallajowie napadli na tę młodą osadę, wówczas biada sprawcom napadu! Znając drogę, nie zatrzymywaliśmy się nawet w nocy. Zdaje mi się, że podczas tej jazdy nie zamieniłem z towarzyszami nawet kilkudziesięciu słów. Nazajutrz po południu stanęliśmy na krawędzi kotliny, w której leżała osada Helldorf. Pierwszy rzut oka przekonał nas, że Haller nie kłamał. Przybyliśmy niestety za późno, – Uff! – zawołał Winnetou i wskazał na puste wzgórze. – Rozszarpię te wilki, Ogellallajów! Rzeczywiście spalono i zburzono także kapliczkę, a krzyż zrzucono z góry. Pojechaliśmy co tchu ku gruzom i zsiedliśmy z koni. Tu kazałem robotnikom stanąć, żeby mi nie popsuli tropu. Pomimo poszukiwań nie zdolałem odkryć ani śladu żywej istoty. Wtedy zwołałem ludzi, by mi pomogli przerzucić zgłiszca. Nie znaleźliśmy szczątków ludzkich i to nas nieco pocieszyło. Skoro tylko Winnetou zsiadł z konia, wspiął się po zboczu na górę, a po chwili powrócił niosąc w ręce znaleziony dzwonek. — Wódz Apaczów znalazł głos z góry — rzekł — i zakopie go tu, dopóki nie powróci jako zwycięzca. Zbadałem pośpiesznie razem z Walkerem brzegi jeziora, aby zobaczyć, czy przypadkiem nie potopiono osadników, lecz przekonaliśmy się, że nic takiego się nie stało. Nadto poszukiwania nasze dowiodły, że na osadę napadnięto w nocy. Zwycięzcy pojmali mieszkańców bez walki, a potem udali się z łupem i z jeńcami ku granicy Idaho i Wyomingu. — Słuchajcie, ludzie, nie wolno nam tracić ani chwili! — zawołałem. — Musimy iść za tropem bez wytchnienia, a dopiero w nocy rozbijemy obóz. Naprzód! Z tymi słowy dosiadłem ponowno mojego szpaka, a towarzysze poszli za moim przykładem. Apacz jechał na czele, nie odrywając wzroku od tropu. Prędzej można go było zabić niż odciągnąć od tych śladów, takie ogarnęło go wzburzenie. Było nas czterdziesto przeciwko osiemdziesięciu, ale w takim nastroju nie pamięta się o liczbie przeciwników. Mieliśmy jeszcze pełne trzy godziny dnia i przebyliśmy przez ten czas tyle drogi, że zadowoleni z wyczynu naszych koni mogliśmy pozwolić sobie na zasłużony odpoczynek. Nazajutrz okazało się, że Ogellallajowie znajdują się o trzy czwarte dnia przed nami, a potem zauważyliśmy, że nie przerywali oni pochodu przez całą noc. Powód tego pośpiechu łatwo było odgadnąć. Oto podczas napadu na Echo Canyon Winnetou wykrzyknął w ciemnościach nocy swoje imię, czym wzbudził w nich obawę, że będą ścigani. Ogellallajowie wiedzieli, że Apacz wraz z robotnikami idzie za ich tropem, a to była wystarczająca przyczyna do pośpiechu. Ponieważ konie nasze dokazały dotąd nadzwyczajnych rzeczy, przeto nie mogliśmy ich w dalszym ciągu zbytnio przynaglać i postanowiliśmy oszczędzać ich sił. Wskutek tego jednak w ciągu pierwszych dwóch dni nie zbliżyliśmy się do Ogellallajów. — Czas mija — rzekł Walker. — Spóźnimy się! — Nie spóźnimy się — odpowiedziałem. — Jeńcom przeznaczono śmierć przy palu męczeńskim, a los ten spotka ich dopiero wtedy, gdy Ogellallajowie przybędą do swoich wsi. — Gdzie te wsie się znajdują? — W Quacking-aspridge — odparł Winnetou. — Dopędzimy jednak tych rozbójników znacznie wcześniej. Trzeciego dnia natrafiliśmy na niemałą przeszkodę: trop się rozdzielił. Część śladów biegła wprost ku północy, druga zbaczała na zachód. Pierwsza była liczniejsza. — Chcą nas zatrzymać! — rzekł Fred. — Niechaj biali mężowie staną — rozkazał Winnetou. — Tego śladu nie wolno nikomu zadeptać! Następnie dał mi znak, który natychmiast zrozumiałem. Oto ja miałem się przypatrzeć dokładnie tropowi prowadzącemu prosto, on zaś temu, który skręcał na lewo. Udaliśmy się więc konno obydważ, każdy w swoim kierunku, a towarzysze mieli na nas zaczekać. Jechalem kwadrans. Trudno mi było oznaczyć liczbę koni, które tedy szły, gdyż jeźdźcy podążali w szeregu jeden za drugim. Z głębokości i z kształtu odcisków kopyt wnosiłem, że było ich niewiele ponad dwudziestu. Podczas badań zauważyłem w piasku kilka małych, ciemnych, okrągłych plamek, obok zaś, po obu stronach, szczególny układ suchych ziaren piasku. Przed tymi znakami widniało miejsce, które wyglądało tak, jak gdyby wleczono po piasku jakiś szeroki przedmiot. Powróciłem natychmiast cwałem. Winnetou czekał już na mnie. — Co mój brat widział? — zapytałem go. – Nic, oprócz tropu jeźdźców. – Naprzód tedy! – zawołałem do towarzyszy, skręciłem konia i pośpieszyłem przodem. – Uff! – zawołał Apacz. Dziwił się mojej pewności i poznał po niej, że znalazłem informację, w którym kierunku powleczono jeńców. Przybywszy na to miejsce, które zwróciło moją uwagę, zatrzymałem się i spytałem grubasa: – Mr. Walker, wy jesteście dobrym westmanem. Przypatrzcie się temu śladowi i powiedzcie, co on może znaczyć! Ślad? – spytał. – Gdzie? Tu! Ach! Cóż to za ślad! To wiatr przeszedł po piasku! Pięknie! Przejdzie on chyba jeszcze nieraz po tej ziemi. Założę się z wami, że Winnetou z tych ledwie dostrzegalnych znaków wywnioskuje to samo co ja. Niechaj mój czerwony brat przyjrzy się dokładnie! Apacz zszedł z konia, schylił się, rzucił na ziemię badawcze spojrzenie i oświadczył: Mój brat Szarlh obrał dobrą drogę, gdyż tedy przejechali jeńcy. Po czym to można poznaczyć? – spytał Fred na pół z niedowierzaniem, a na pół z gniewem, że mu nie dopisała bystrość spojrzenia. Niech się mój brat dobrze przypatrzy! – powiedział. – Te krople to krew; tu na prawo i na lewo leżały ręce, a ku przodowi ciało dziecka... Które – wtrąciłem – spadło z konia tak, że mu krew poszła z nosa! Ach! – zawołał grubas. To nie trudno było odgadnąć, ale na pewno zaraz się przekonamy, że bywają trudniejsze zagadki. Naprzód! Miałem słuszność. Może po dziesięciu minutach przybyliśmy na skalisty grunt, gdzie nie było śladów. Wszyscy musieli się zatrzymać, aby nam nie utrudniać dalszych poszukiwań. Nagle Apacz wydał radosny okrzyk i przyniósł mi grubą, żółto zabarwoną nitkę. Cóż wy na to, Fredzie? – spytałem. To nitka z koca. Ślusznie! Przypatrzcie się jej ostrym końcom. Czerwonoskórzy porozciniali koce i owinięli koniom kopyta, aby nie zostawiały śladów. Musimy teraz napiąć naszą uwagę do ostateczności! Szukając dalej, znalazłem na trawie, rosnącej już na piaszczystym gruncie, żle zatarty ślad indiańskiego mokasyna. Położenie stopy wskazało nam dalszy kierunek. Po pewnym czasie zauważyliśmy inne jeszcze znaki, a w końcu doszliśmy do przekonania, że Indianie posuwali się tu bardzo powoli. Po jakimś czasie ślady znów stały się wyraźne. Koniom zdjęto z kopyt koce, a obok śladów końskich biegły odciski nóg ludzkich, co dowodziło, że Ogellallajowie szli odtąd pieszo. To mnie zastanowiło. Jechałem dalej, zamyślony, gdy wtem Winnetou zatrzymał konia, spojrzał w dal i zrobił ruch, jak gdyby coś sobie przypomniał. Uff! – zawołał. – Jaskinia w górze, zwanej przez białych Hancock. Dlaczego ci ona przyszła na myśl? – zapytałem. Winnetou wie już teraz wszystko! W tej jaskini Siuksowie ofiarowują swoich jeńców Wielkiemu Duchowi. Ogellallajowie się rozdzieliли. Większa ich część pojechała na prawo, aby zwołać rozproszone siły plemienia, a mniejsza prowadzi jeńców do jaskini. Posadzono ich po kilku na jednym koniu, a Ogellallajowie idą obok. Jak daleko stąd do tej góry? Moi bracia dostaną się tam wieczorem. – To niemożliwe! Góra Hancock leży pomiędzy górnym Snake River a Yellowstone River! – Niechaj mój brat zważy, że są dwie góry Hancock! – Czy Winnetou zna właściwą? – Tak. – I jaskinię? – Tak. Winnefou zawarł w tej jaskini przymierze z ojcem wodza Koi-tse, ale ten Oggellallaj złamał je potem. Moi bracia opuszczą teraz trop i zawierzą wodzowi Apaczów! Będąc pewnym siebie, dal koniowi ostroge i popędził cwałem, a my za nim. Jechaliśmy przez długi czas dolinami i parowami, aż nagle góry się rozstąpili, a przed nami ukazała się zarosła trawą równina, otoczona tylko na widnokręgu górami. – To jest I-akom-akono, to znaczy „krwawa preria”, zwana tak w języku szczepu Tehua – objaśnił Winnetou nie zwalniając szybkiej jazdy. A więc to była ta straszna, krwawa preria, o której tyle słyszałem! Tutaj to plemiona Dakoty sprowadzały jeńców, puszczały ich i szczyły – na śmierć. Tutaj zginęły tysiące niewinnych przy palu, w ogniu, od noża i pogrzebania żywcem. Tu nie zapuszczali się obcy Indianin, a tym mniej biały, my zaś zdążaliśmy przez tę równinę tak swobodnie, jak gdybyśmy się znajdowali w najspokojnieszej okolicy. Tylko Winnetou mógł tutaj być naszym przewodnikiem. Konie zaczynały się już męczyć ta gonitwa. Wtem wynurzyła się przed nami odosobniona grupa kilku jakby zsuniętych ku sobie gór. U ich stóp, zarosłych lasem i krzakami, pozwoliliśmy spocząć koniom. – To jest góra Hancock – rzekł Winnetou. – A jaskinia? – spytałem. – Jest po drugiej stronie góry. Za godzinę mój brat ją zobaczy. Niech mój brat pójdzie za mną, lecz niech zostawi swoją broń. – Ja sam mam iść? – Tak. Jesteśmy na miejscu śmierci. Tylko dzielny mąż tu wytrzyma. Niechaj nasi bracia ukryją się pod drzewami i czekają! Góra, u której stóp stanęliśmy teraz, była pochodzenia wulkanicznego, a miała szerokości trzy kwadransów drogi. Odłożyłem rusznice i sztucer i poszedłem za Winnetou, który zaczął piąć się na zachodnie zbocze góry, zmierzając zygzakiem ku szczytowi. Sama droga była już uciążliwa, a przewodnik mój odbywał ją przy tym z taką ostrożnością, jak gdyby za każdym krzakiem spodziewał się nieprzyjaciela. Trwało to rzeczywiście z godzinę, zanim wydostaliśmy się na górę. – Niech mój brat zachowuje się całkiem cicho! – szepnął Winnetou. Potem położywszy się na brzuchu, zaczął się czołgać powoli przez zarośla. Poszedłem za jego przykładem, lecz omal nie cofnąłem się z przestrachu, gdyż zaledwie wychyliłem głowę spomiędzy gałęzi, ujrzałem stroma, lejkowatą przepaść krateru. Była tak blisko, że mogłem dosięgnąć jej krawędzi ręką. Otchłań tę, głęboką prawie na sto pięćdziesiąt stóp, porastały tylko z rządka krzaki, na dole tworzyła ona płaszczyznę obejmującą około czterdziestu stóp szerokości. Tam leżeli poszukiwani przez nas mieszkańcy osady Helldorf z powiązanymi nogami i rękami. Z trudem opanowałem wrażenie, jakie na mnie wywarła ta straszna niespodzianka. Policzyłem nieszczęśliwych. Nie brakowało nikogo, ale pilnowała ich liczna straż Oggellallajów. Zbadałem cały obwód wygasłego krateru, czy nie dałoby się zejść na dół. Było to możliwe, gdybyśmy mieli mocny sznur. Sterczało tam kilka wysokich skalnych, do których można by go przyczepić. Należało tylko wymyślić sposób unieszkodliwienia straży. Winnetou cofnął się, uczyniłem to samo. – Czy to jest ta jaskinia? – spytałem. – Tak. – A gdzie jest właściwe wejście? – Po wschodniej stronie góry, ale tamtędy nikt się nie dostanie. – To zejdziemy tedy. Mamy lassa, a nasi robotnicy kolejowi zaopatrzeni są w dostateczną ilość sznurów. Winnetou skinął głową, po czym zaczęliśmy schodzić. Nie rozumiałem zupełnie, dlaczego Indianie nie strzegli zachodniej strony góry, a jasne było, że nie strzegli, bo inaczej nie moglibyśmy zbliżyć się tam nie zauważeni. Gdyśmy się znaleźli z powrotem przy towarzyszach, słońce zapadało już za widnokregiem. Zaraz też zaczęliśmy się przygotowywać do walki. Wszystkie sznury splecione w jedną linię. Winnetou wybrał dwudziestu najzwijniejszych ludzi, a resztę przeznaczył do strzeżenia koni. Dwóch z pozostałych polecił w trzy kwadransy po naszym odejściu wskoczyć na konie, obechać górę od wschodu i daleko na preri rozniecić kilka ognisk, potem czym prędzej powrócić. Te ogniska miały odwrócić uwagę Indian od nas, a skierować na prerię. Słońce wreszcie zniknęło zupełnie, zachód zabarwił się Jaskrawą czerwienią, która stopniowo przeszła w głęboką purpurę, potem pobladła i zamieniła się w szarość wieczorną. Winnetou opuścił miejsce, na którym znajdowaliśmy się dotąd. Wydało mi się on w ciągu ostatnich godzin zupełnie inny niż zwykle. Blask jego silnego i pewnego spojrzenia zmienił się w niespokojne migotanie. Na gładkim zazwyczas czołe ukazały się zmarszczki, świadczące o jakieś obawie czy też o tym, że jakieś poważne myśli zburzyły jego, zawsze tak podziwiana przez mnie, równowagę umysłu. Coś go gnębiło. Wydało mi się więc, że mam nie tylko prawo, lecz i obowiązek spытаć go o przyczynę tych zmian. Poszedłem więc, by go poszukać. Winnetou stał na skraju lasu, oparty o drzewo i patrzył nieruchomo ku zachodowi, na sujące nisko nad samym horyzontem chmury, których wyłożone brzegi bladły coraz bardziej. Jakkolwiek stapałem bardzo cicho, a on był pogrążony w zadumie, nie tylko usłyszał moje kroki, lecz poznał od razu, kto się do niego zbliża. Nie oglądając się ku mnie, rzekł: – Mój brat Szarlilh szuka swego przyjaciela. Dobrze robi, gdyż niebawem go już nie ujrzy. Położyłem mu rękę na ramieniu, mówiąc: – Czy duszę mego brata Winnetou opanowały jakieś cienie? Niech je odpędzi! On zaś podniósł rękę i wskazał na zachód. – Tam płonął ogień i żar życia, a teraz wszystko to znikło i robi się ciemno. Idź tam! Czy zdołasz odpędzić kładące się cienie? – Nie, lecz światło wczesnym rankiem powróci i wstanie nowy dzień. – Dla góry Hancock zaświta jutro nowy dzień, ale nie zaświta on dla Winnetou. Słońce jego zgaśnie, jak zgasło tamto, i nie wzejdzie już nigdy. Najbliższa jutrzenka uśmiechnie się doń już na tamtym świecie. – To są przeczucia śmierci, którym się mój kochany brat Winnetou nie powinien poddawać! Prawda, dzisiejszy wieczór będzie dla nas bardzo niebezpieczny; lecz ileż to razy patrzyliśmy już śmierci w oczy i przecież, ilekroć wyciągnęła po nas rękę, cofała się zawsze przed naszym pogodnym i silnym spojrzeniem! Odpędź smutek, który cię trapi! Powód jego leży tylko w fizycznych i duchowych wysiłkach ostatnich dni. – Winnetou nie pokonają żadne wysiłki i żadne znużenie nie odbierze mu pogody ducha. Brat mój Old Shatterhand zna mnie i wie, że zawsze pragnąłem wody poznania i wiedzy. Ty mi ją podałeś i piłem z niej do woli. Wiele się nauczyłem, więcej aniżeli moi bracia, pozostałem jednak czerwonym mężczyzną. Biały podobny jest do uczonego domowego zwierzęcia, którego instynkt może się zmienić, Indianin natomiast – do zwierzęcia dzikiego, które nie tylko zachowało swoje bystore zmysły, lecz także duszą słyszy i czuje. Dzikie zwierzę nie tylko przeczucza, lecz wie dobrze, kiedy śmierć się zbliża, i kryje się wówczas w największej gestwinie leśnej, aby tam skonać samotnie. To przeczucie, tę świadomość, która nigdy nie zwodzi, ma Winnetou w tej chwili. Przycisnąłszy go do serca, powiedziałem: – A mimo to przeczucie twoje cię zwodzi. Czy przeżywałeś już kiedyś coś podobnego? – Nie. – A zatem to dziś po raz pierwszy? – Tak. – Jak więc możesz je poznać? Skąd wnosisz, że to przeczucie śmierci? – Ach, ono jest takie wyraźne, takie wyraźne! Ono mi szepče, że Winnetou zginie od kuli, która ugrzęźnie w jego piersi, albowiem tylko kula może mnie powalić. Przed nożem lub to-mahawkiem obroniły się wódz Apaczów z łatwością. Niechaj mi mój brat wierzy: dziś odchodzę do wiecznych ostęp... Utknął w połowie ostatniego wyrazu. Chciał powiedzieć: „do wiecznych ostępów”, stosownie do wierzeń indiańskich. Coż go wstrzymało od wypowiedzenia tych słów? Objął mnie teraz ramieniem i po chwili tak mówił dalej: – Odejdę dzisiaj tam, gdzie wstąpił ongiś Syn dobrego Manitou, aby nam przygotować mieszkania w domu Ojca, i gdzie za mną przyjdzie kiedyś mój brat Old Shatterhand. Tam się znów zobaczymy. Nie będzie wtedy już żadnej różnicy pomiędzy białymi a czerwonymi dziećmi jednego Ojca, który wszystkie jednaką otacza miłością. Zapanuje wieczny pokój, ustanie mordowanie i dławienie ludzi, którzy byli dobrzy i w pokoju przyjmowali białych, za co ich potem wyłepiono. Dobry Manitou weźmie wagę w swoje ręce, by odważyć uczynki białych i czerwonych oraz krew, która popłynęła niewinne. Winnetou zaś stanie przy nim i prosić będzie o łaskę i milosierdzie dla morderców swojego narodu i swoich braci. Przycisnął mnie do serca i zamilkł. Byłem głęboko wzruszony, gdyż i mnie jakiś głos mówił, że instynkt go nie zwodzi, że tym razem jego przeczucie jest prawdziwe. Mimo to starałem się inaczej wyjaśniać powody jego obecnego stanu: – Mój brat Winnetou uważa się za silniejszego, aniżeli jest. Jest najdzialejszym wojownikiem swojego szczepu, ale jest przecież tylko człowiekiem. Nie widziałem, by kiedy osłabł, ale dziś jest znużony, gdyż zbyt wiele wysiłków zrobiliśmy w ciągu ubiegłych dni i nocy. To przygniała dusze i osłabia wiarę we własne siły, powstają posępne myśli, które znikną, skoro tylko ustapi znużenie. Niech mój brat spocznie, niech położy się obok tych, którzy mają czekać u stóp góry! On zaś potrąśniął zwolną głową i odrzekł: – Brat Szarlih nie mówi tego poważnie. – Owszem! Widziałem jaskinię i zmierzyłem ją dokładnie okiem. Wystarczy, gdy sam prowadźe naszych ludzi. – A ja nie mam być przy tym? – zapytał, a oczy jego nagle nabraly blasku. – Zrobileś dość, teraz powinieneś wypocząć. – A czy ty nie zdziałałeś jeszcze więcej, o wiele więcej aniżeli ja i inni? Nie zostanę! – Nawet gdy cię o to poproszę, kiedy zażadam tego jako ofiary na rzecz naszej przyjaźni? – I wtedy nie! Czy ma mi potem ktoś zarzucić, że Winnetou, wódz Apaczów, obawiał się śmierci? – Nikt nie poważy się tego powiedzieć. – Jeśliby nawet wszyscy zamilkli i nie policzyli mi tego jako tchórztostwa, zostałyby przecież jeden człowiek, którego wyrzut okryłbym mnie rumieniem. – Któż taki? – Ja sam! Takiemu Winnetou, który by spoczywał wtedy, kiedy jego brat Szarlih walczy gardząc śmiercią, krzyczałbym nieustannie w uszy, że przystal do tchórzów i że nie jest już godzien nazwy wojownika i wodza walecznego narodu. Nie, ja nie chcę słyszeć o tym, żebym miał zostać. Czy mój brat Shatterhand ma po cichu zaliczyć mnie między kujoty? Czy Winnetou ma pogardzać samym sobą? Nie, po dziesięciokroć, po stokroć i po tysiącokroć wole śmierć! Ten ostatni argument nakazał mi oczywiście milczenie. Winnetou nie mógłby przeżyć tego, gdyby samemu sobie musiał zarzucić tchórzstwo. Po chwili mówił dalej: — Tyle razy znajdowaliśmy się w obliczu śmierci i mój brat był zawsze na nią przygotowany. Nawet zapisał w swej książeczce, co ja powinienem zrobić, jeśliby on zginął w walce, Mam wiązać jego książkę, przeczytać i wykonać. Bladé twarze nazywają to testamentem. Winnetou sporządził także testament. Nic jeszcze o tym dotąd nie wspomniał, ale dziś musi to uczynić przeczuwając bliskość śmierci. Czy chcesz być jego wykonawcą? — Tak, choć mocno pragnę, żeby twoje przeczucie się nie sprawdziło, żebyś jeszcze wiele, wiele słońc widział na ziemi. Gdybys jednak miał kiedyś umrzeć, a ja znalbym twoją ostatnią wolę, wykonanie jej byłoby moim najświętszym obowiązkiem. — Nawet gdyby to było bardzo trudne i połączone z wielkimi niebezpieczeństwami? — Chyba Winnetou nie pyta tak naprawdę? Poslij mnie w objęcia śmierci, a pójdę! — Wiem to, Szarl! Dla mnie wskoczyłbys w otwartą paszę śmierci. Wiem, że zrobisz to, o co cię poproszę. Tylko ty jeden potrafisz tego dokonać. Czy przypominasz sobie, że ongiś, kiedy nie znałem cię tak dobrze jak dzisiaj, rozmawialiśmy o bogactwie? — Bardzo dokładnie to pamiętam. — Czułem wtedy po twoim głosie, że inaczej myślałeś, aniżeli mówiłeś. Złoto miało wielką wartość dla ciebie. Nieprawdaż? — Istotnie, niezupełnie się pomyliłeś. — A teraz? Wyznaj prawdę! — Każdy biały ceni wartość mienia, ja nie pożadam martwych skarbów i powierzchownych uciech. Prawdziwe szczęście opiera się jedynie na skarbach zebranych w sercu, — Wiedziałem, że dziś tak powiesz. Wiadomo ci, że ja znałem i znam wiele miejsc, gdzie znajduje się złoto w żyłach jako nuggety i jako piasek. Wystarczyłoby wskazać ci jedno z nich, a zostałbyś człowiekiem bogatym, nawet bardzo bogatym, lecz nie osiągnąłbys szczęścia. Dobry, biały Manitou nie stworzył ciebie do bezczynnego rozkoszowania się bogactwem. Twoje silne ciało i twoja dusza są przeznaczone do czegoś lepszego. Jesteś mężem i winienes nim pozostać. Dlatego zawsze trwałem przy postanowieniu, żeby nie powiedzieć ci o żadnym złożu złota. Czy gniewasz się na mnie za to? — Nie — odrzekłem, zgodnie z prawdą. Stałem wobec najlepszego z przyjaciół, on zaś widział przed sobą śmierć i powierzał mi swoją ostatnią wolę. Jakże mógłbym w tej chwili okazać niską żądzę złota? — A przecież zobaczysz jeszcze złoto, dużo złota — mówił dalej — lecz ono nie jest przeznaczone dla ciebie. Jeśli umrę, odszukaj mogiłę mego ojca. Wiesz, gdzie ona jest. Kopiąc u jej stóp od strony zachodniej, znajdziesz testament Winnetou, którego wtedy już przy tobie nie będzie. Tam zapisałem moje ostatnie życzenia, a ty je spełnisz. — Słowo moje jest jako przysięga! — zapewniłem go ze łzami w oczach. — Żadne niebezpieczeństwo, chociażby największe, nie powstrzyma mnie od wykonania tego, co tam napisałeś! — Dziękuję ci! Rozmowa nasza skończona, nadszedł czas do natarcia. Wiem, że nie przeżyję tej walki, pożegnajmy się więc, mój drogi, kochany bracie! Dobry Manitou niechaj cię wynagrodzi za to, czym dla mnie byłeś. Serce moje czuje więcej, aniżeli mogą wyrazić słowa! Nie płaczmy, bo jesteśmy mężami! Pochowaj mnie w górach Gros Ventre nad brzegiem rzeki Metsur, na koniu, w pełnym uzbrojeniu i z moją srebrzystą strzelbą, która nie powinna przejść w niczyje ręce. A jeśli potem wrócisz do ludzi, z których żaden nie będzie cię tak kochał, jak ja cię kocham, to pomyśl czasem o swoim przyjacielu i bracie Winnetou, który cię błogosławi, ponieważ ty byłeś dlań błogosławieństwem! Słyszałem, jak z trudem powstrzymywał szlochanie. Przyciągnąłem go oburącz do siebie i wybuchnąłem płacząc: – Winnetou, mój Winnetou, to tylko przeczucie, cień, który przeminie. Musisz zostać przy mnie, nie możesz odejść! – A jednak odchodzę – odrzekł cicho, ale stanowczo, wyrwał się z moich objęć i zawrócił ku obozowi. Idąc za nim, na próżno szukałem w myśli środka, który by go naklonił do powstrzymania się od udziału i czekającej nas walce. Nie wymyśliłem żadnego, bo żadnego nie było, co bym był dał wtenczas i dziś jeszcze za to, gdybym mógł znaleźć jakieś wyjście! Byłem do głębi wzruszony, a on także, pomimo wielkiej władzy nad sobą, nie mógł opa- nować wzruszenia. Głos drżał mu jeszcze, gdy wzywał ludzi: – Już całkiem ciemno. Ruszajmy! Niech moi bracia idą za mną! Wspięliśmy się jeden za drugim pod górę, tą samą drogą, którą Winnetou odbył ze mną. Ciche wdrapywanie się było teraz, w ciemności, o wiele trudniejsze aniżeli przedtem i godzi- ny upłynęły, zanim dostaliśmy się do krateru. W dole płonęło olbrzymie ognisko, a przy jego świetle ujrzaliśmy jeńców i ich dozorców. Ani jedno słowo, ani jeden dźwięk nie dochodził do nas na górę. Przymocowaliśmy najpierw liny do glazu i czekaliśmy na pojawienie się naszych ognisk. Wkrótce ukazało się na wschodzie pięć płomieni, podobnych do ognisk obozowych. Z zacie- kawieniem popatrzyliśmy w głąb kotła. Nie pomyślimy się, gdyż niebawem wyszedł ze szczeliny jeden z dzikich i powiedział coś do pozostałych. Na to zerwali się oni natychmiast i udali się za nim do szczeliny, aby się przyjrzeć ogniom. Nasza godzina wybiła. Chwyciłem początek liny, aby być pierwszym, ale Winnetou wyjął mi go z ręki. – Wódz Apaczów prowadzi – rzekł. – Niech mój brat idzie za nim! Umówiliśmy się, że nasi wyruszają za nami w takich odstępach, żeby, gdy lina dosięgnie ziemi, znajdowało się na niej tylko po czterech na raz. Winnetou pierwszy uczepił się liny. Zaczekałem, aż dotarł do pierwszego występu skalnego, i zsunałem się za nim, za mną Fred. Spuszczaliśmy się w dół o wiele prędzej, aniżeli sądziliśmy pierwotnie, gdyż ledwie mogli- śmy się utrzymać. Na szczęście lina była mocna i nie groziło jej urwanie. Oczywiście straśiliśmy z sobą mnóstwo kamieni, czego, z powodu ciemności, nie podobna było uniknąć. Zdaje się, że kamień uderzył jedno z dzieci, gdyż zaczęło krzyczeć. Natych- miast ukazała się w szczelinie, oświetlonej ogniskiem, głowa Indianina. Usłyszal widocznie, że spadają kamienie, bo spojrzał w górę i wydał głośny okrzyk ostrzegawczy. – Naprzód, Winnetou! – zawołałem – inaczej wszystko przepadło! Nasi towarzysze, znajdujący się na górze, zauważyli, co się na dole dzieje, i czym prędzej spuścili linię. W pół minuty potem byliśmy już na ziemi, ale równocześnie błysnęły ze szczeli- ny dwa strzały. Winnetou runął na ziemię. Stanąłem, nie mogąc zrobić kroku z przerażenia. – Winnetou, mój przyjacielu – zawołałem – czy cię kula trafiła?! – Winnetou umiera – odparł z bólem Apacz. Na to porwała mnie wściekłość, której nie zdolałem się oprzeć. W tej chwili właśnie scho- dził za mną Walker. – Winnetou umiera! – rzekłem doń. – Dalej na nich! Nie tracąc czasu na zdejmowanie sztucera z pleców ani na pochwycenie noża lub rewolwe- ru rzuciłem się z podniesionymi pięściami na pięciu Indian, którzy tymczasem wypadli ze szczeliny. Pierwszy z nich był wodzem. Poznałem go natychmiast. – Koi-tse, giń! – krzyknąłem. Palnąłem go pięścią w skroń, a on padł na ziemię jak kloda. Stojący obok niego dziki podniósł już na mnie tomahawk. Wtem blask ognia oświetlił moją twarz, a on opuścił z przerażeniem topór wojenny. – Ka-ut-skamasti – Old Shatterhand, – krzyknął. – Tak, tu jest Old Shatterhand, gin! – odpowiedziałem. Nie poznawałem samego siebie. Za drugim uderzeniem padł drugi Indianin. – Ka-ut-skamasti! – powtórzyli przerażeni Indianie. – Old Shatterhand, to wy, Charles? – zawołał także Walker. – O, teraz pojmuję wszystko. Wygraliśmy! Naprzód! Dostałem nożem w ramię, ale nie czułem tego. Dwaj dzieci padli od strzałów Freda, a trzeciego ja powaliłem. Tymczasem schodziło coraz więcej naszych, mogłem więc im pozostawić resztę Indian. Sam zbliżyłem się do Winnetou i ukląkłem obok niego na ziemi. – Gdzie mego brata ugodziła kula? – spytałem. – Ntsage tche – tu w pierś – odrzekł cicho, kładąc lewą rękę na prawej stronie piersi ociekającej krwią. Wydobyłem zza pasa nóż i rozciąłem koszulę, która podsunęła mu się wysoko pod brodę. Tak, kula weszła do płuc. Porwał mnie ból, jakiego nie doznałem przez całe życie. – Jest jeszcze nadzieja, mój bracie – pocieszałem go. – Niechaj mnie mój brat weźmie na swoje kolana, żebym się mógł przypatrzeć walce! – prosił. Spelnilem jego prośbę. A on siedząc w tej postawie, patrzył, jak każdego Indianina, który się tylko pokazał w szczelinie, braliśmy w nasze ręce. Zwolna zeszli na dół wszyscy nasi ludzie. Jeńcy uwolnieni z więzów zaczęli głośno okazywać swa radość i wdzięczność. Lecz ja nie zważałem na to wszystko; patrzyłem tylko na umierającego przyjaciela. Krew przestała mu już płynąć z rany. Przeczuwałem, że teraz nastąpi wewnętrzny krwotok. – Czy mój brat ma jeszcze jakieś życzenie? – zapytałem. Winnetou zamknął oczy i nic nie odpowiedział, ja zaś trzymałem w rękach jego głowę, nie ważąc się zrobić najmniejszego ruchu. Stary Hillman i inni wyswobodzeni osadnicy pochwycili rozrzuconą dokola broń i wtargnęli do szczeliny. Lecz i to mnie nie obchodziło, gdyż wzrok mój spoczywał na rysach twarzy jakby odlanych z brązu i zamkniętych oczach Apacza. Później podszedł do mnie Walker, także zakrwawiony, i oznajmił: – Wszyscy już wykończeni. – I on gaśnie! – odrzekłem. – Tamci wszyscy nic nie znaczą wobec jego jednego! Apacz leżał ciągle jeszcze bez ruchu. Zacni i dzielni kolejarze i osadnicy stali dokola głęboko wzruszeni. Nareszcie Winnetou otworzył oczy. – Czy mój brat ma jeszcze jakieś życzenie? – powtórzyłem. On zaś skinął głową i rzekł z cicha: – Niech mój brat Szarlih zaprowadzi tych ludzi w góry Gros Ventre. Nad rzeczką Metsur znajdą drogie kamienie. Oni na to zasłużyli. – Może coś jeszcze polecisz? – Niechaj mój brat nie zapomni Apacza i modli się za niego do wielkiego, dobrego Manitu. Czy osadnicy mogliby mimo pokaleczenia wspiąć się na górę? Potwierdziłem to pytanie, chociaż widziałem, że ich ręce i nogi ucierpiały bardzo od więzów. – Winnetou prosi ich, żeby mu zaśpiewali jego pieśń... Osadnicy usłyszeli te słowa. Nie czekając mej prośby stary Hillman dał znak. Wdrapali się więc na wyskok skalny tuż nad głową Winnetou, aby spełnić ostatnią wolę mego przyjaciela. Oczy jego poszły za nimi i zamknęły się, gdy stanęli na górze. Umierający ujął mnie za obie ręce i zaczął nadśluchiwać pieśni. Potem przycisnął ręce moje do swej zranionej piersi, chciał jeszcze coś powiedzieć, lecz już nie zdołał. Przyłożyłem ucho prawie do samych jego ust, on zaś wyszeptał ostatnim wysiłkiem niknącego życia: – Szarlih... Winnetou jest chrześcijaninem. Bądź zdrów!... Przedśmiercne drżenie przebiegło po jego ciele, strumień krwi wypłynął z ust. Wódz Apaczów uścisnął jeszcze raz moje ręce i wyprężył się cały. Palce jego otwarły się, uścisk na rękach zelżał... mój przyjaciel nie żył. Coż mogę jeszcze o tym opowiedzieć? Prawdziwy smutek nie zna słów! Oby rychło naszedł czas, w którym takie krwawe dzieje opowiadano by już tylko jako przebrzmiałe legendy! Staliśmy niejednokrotnie oko w oko ze śmiercią. Dziki Zachód nakazuje być w każdej chwili przygotowanym na nagły koniec. A jednak na widok trupa najlepszego, najwierniejszego z przyjaciół, jakiego kiedykolwiek miałem, omal mi serce nie pękało. Mój stan duchowy nie da się opisać. Jak niezwykły był z niego człowiek! A teraz zgasił, zgasił tak nagle! Tak samo wygaśnie wkrótce cała jego rasa, której on był najszlachetniejszym synem. Nie spałem przez całą noc, nie mówiąc do nikogo ani słowa. Oczy moje gorzały, choć nie potoczyła się z nich ani jedna łza. Winnetou leżał na moich kolanach, tak jak umarł. O czym wtedy myślałem, co czułem? Któż by się o to pytał? Gdyby to było możliwe, jakżeby chętnie podzieliłbym się z nim dalszym moim życiem! Tak jak on teraz na moich, tak na jego kolanach umarł Kleki-Petra, a potem siostra jego Nszo-czi. Nie zawiodło go zatem przeczucie śmierci. Przewidując ją, oznaczył miejsce, w którym chciał być pochowany. Ponieważ osadnicy spodziewali się tam znaleźć półszlachetne kamienie, przeto chętnie zgodzili się mi towarzyszyć, co ułatwiło przeniesienie zwłok mego ukochanego zmarłego, Nazajutrz rano opuściliśmy górę, gdyż lada chwila mogli wrócić dzicy. Zwłoki Apaczowinięto w koc i przymocowano do konia. Stąd do gór Gros Ventre były tylko dwa dni drogi. Skierowaliśmy się tam jak najostrożniej, żeby Indianie nie odkryli naszych śladów. Wieczorem drugiego dnia dojechaliśmy do rzeczki Metsur. Tam złożyliśmy Indianina na wieczny spoczynek z honorami, należnymi tak wielkiemu wodzowi. Siedzi on na zastrzelonym w tym celu koniu w pełnym uzbrojeniu wojennym wewnątrz usypanego nad nim kurhanu. Nad kurhanem tym nie powiewają skalpy zabitych nieprzyjaciół, jak się to zwykle widzi na grobowcach wodzów, lecz widnieje nad nim krzyż. W dolinie znalazły się nie tylko obiecane kamienie, lecz w jednym miejscu nawet złoże złotego piasku, które robotnikom kolejowym wynagrodziło sowicie pogoni za Ogellallajami. Część robotników postanowiła zostać tu razem z Hillmanem i jego towarzyszami i założyć osadę pod nazwą Helldorf. Reszta powróciła do Echo Canyon, gdzie się dowiedzieli, że herszt rozbójników Haller umarł z powodu rany. Innych pojmanych razem z nim napastników ukarano. ROZDZIAŁ VIII TESTAMENT APACZA Winnetou nie żyje! Te trzy słowa wystarczą na określenie nastroju, w jakim się wówczas znajdowałem. Myślałem, że nie zdołam rozłączyć się z jego mogiłą. Kilka pierwszych dni siedziałem przy niej w milczeniu, przypatrując się ożywionemu ruchowi ludzi zakładających nową osadę. Powiadam, że się przypatrywałem, ale nic właściwie nie widziałem. Dochodziły mnie ich głosy, ale nic nie słyszałem. Byłem nieobecny duchem. Mój stan podobny był do stanu człowieka, który na wpół ogłuszony z powodu uderzenia w głowę, słyszy wszystko jakby z daleka i widzi jak przez matową szybę. Było to prawdziwe szczęście, że czerwonoskórzy nie znaleźli naszych ślądów i miejsca obecnego pobytu. Teraz nie sprostalbym im w walce. A może takie niebezpieczeństwo wyrażałoby mnie z mojego odrętwienia? Zacni osadnicy usiłowali zajść mnie swoimi czynnościami, lecz wynik ich starań był bardzo mizerny. Minęło kilka dni, zanim się trochę opamiętałem i zacząłem im pomagać. Dobroczynne działanie tej zmiany nie kazało długo na siebie czekać. Musiano wprawdzie przemocą wydobywać ze mnie każde słowo, lecz wnet wróciła mi dawna energia i niebawem znów byłem tym, którego rada i zdanie kierowały innymi. Trwało to dwa tygodnie, po czym powiedziałem sobie, że nie mogę pozostawać tu dłużej. Testament przyjacielu ciągnął mnie pod Nugget-tsil, gdzie pochowaliśmy Inczu-czunę i jego piękną córkę. Było też moim obowiązkiem pojechać nad Rio Pecos i zawiadomić Apaczów o śmierci najsłynniejszego i najlepszego z ich wodzów. Wiedziałem wprawdzie, jak szybko biegnie zwykle przez prerię wieść o takim zdarzeniu – mogła tam dojść nawet przede mną – musiałem jednak udać się tam, jako świadek tego smutnego wypadku i najpewniejjszy sprawozdawca. Osadnicy nie potrzebowali mnie koniecznie, tym bardziej że Walker postanowił zabawić u nich przez pewien czas. Zacni towarzysze zgotowali mi serdeczne pożegnanie i wyruszyłem na moim szpaku w daleką drogę. Kto inny może na moim miejscu starałby się o ile możliwości jechać przez okolice zamieszkane. Ja postąpiłem odwrotnie – unikałem takich miejsc, nie chcąc widzieć nikogo, pragnąc być sam na sam ze swoim smutkiem. Udawało mi się to aż do skrzyżowania Beaver Creek z północnym Canadianem. Tam przeżyłem niebezpieczne spotkanie z wodzem Komanczów, To-kej-chunem, któremu nigdyś usłyszmy tak szczęśliwie. Kiedy walczyliśmy z Siuksami na północy, Komancze wykopali znowu topór wojenny, a To-kej-chun poprowadził siedemdziesięciu wojowników do grobów wodzów na Świętej Żółtej Górze, aby wykonać tam taniec wojenny i odprawić czary. Podczas tego wpadło mu w ręce kilku białych, których przeznaczył na śmierć męczeńską przy palu. Udało mi się jednak ich uwolnić. Pomijam tu tę przygodę, ponieważ nie pozostaje w związku z Winnetou. Opowiem ją przy innej sposobności. Odprowadziłem wyswobodzonych białych aż do granicy Nowego Meksyku, gdzie im już nic nie groziło. Stamtąd mogłem się udać wprost nad Rio Pecos, ale testament Winnetou był przecież najważniejszy! Nie mogłem zbyt długo pozostawać w niepewności co do jego losów. Skierowałem się więc na południowy wschód, aby się najpierw dostać do Nugget-tsil. Była to droga niebezpieczna, ponieważ wiodła przez kraj nieprzyjaznych mi Komanczów i Keiowehów, którym tym bardziej nie powinieneś był się pokazywać. Napotykałem rozmaita tropy i ślady, byłem nadzwyczaj ostrożny i niepostrzeżony przez nikogo przybyłem szczęśliwie w pobliżu rzeki Canadian. Tam natrafiłem na odciski kopyt prowadzące w tym samym kierunku, w którym jechałem. Nie chcąc się zetknąć z czerwonoskórymi ani zadawać się z białymi, powinienem był zboczyć z tego szlaku, lecz wtedy musiałbym ogromnie nadrobić drogi, poza tym było to ważne, żeby się przekonać, czy to ślady Indian, czy białych. Pojechałem więc za tym tropem, który pozostawiono najwyżej przed godziną. Niebawem stwierdziłem, że byli to trzej jeźdźcy, a wkrótce potem przybyłem na miejsce, gdzie się prawdopodobnie zatrzymali. Jeden z nich, jak mi się zdawało, zsiadł z konia, aby podciągnąć rozluźniony popręg. Ślad wskazywał na to, że jeździec miał buty. Był to więc biały, a ponieważ nie miałem powodów do przypuszczenia, żeby jeden biały jechał w towarzystwie dwóch Indian, przeto wywnioskowałem z łatwością, że wyprzedzały mnie trzy blade twarze. Ani mi przez myśl nie przeszło zbaczać dla nich z mej dottychezasowej drogi. W razie spotkania nie musiałem się też do nich przyłączyć. Jechali powoli, bo już w dwie godziny później ujrzałem ich przed sobą. Równocześnie zauważyłem wzgórza, miedzy którymi przewijala się rzeka. Było to już pod wieczór, dlatego postanowiłem przenocować nad rzeką. Oni prawdopodobnie myśleli o tym samym, ale ja nie miałem zamiaru dotrzymywać im towarzystwa. Gdy zniknęli w krzakach, które pokrywały pagórki, pojechałem tam także, a kiedy wydostałem się nad rzekę, oni zdejmowali właśnie siodła z koni. Mieli wprawdzie dobre konie i broń, ale ich wygląd nie budził wielkiego zaufania. Zlekki się spostrzegłszy mnie niespodzianie, uspokoili się jednak rychło, odpowiedzieli na moje powitanie, a gdy zatrzymałem się opodal, nie zbliżając się do nich, sami podeszli ku mnie. — Toście nas przestraszyli! — rzekł jeden z nich. — Czy trapi was nieczyste sumienie, że mój widok tak was przeraził? — spytałem. — Pshaw! Sumienie nie przeszkadza nam spać, ale Zachód to niebezpieczna rzecz. Gdy tak znienacka wynurzy się obcy, to ręka mimo woli chwyta za nóż. Czy wolno spytać, skąd jeździecie? — Od Beaver Fork. — A dokąd dążycie? — Nad Rio Pecos. — To dalej niż my. My jedziemy tylko do Mugworthills. To zwróciło moją uwagę, gdyż Mugworthills to ta sama grupa gór, którą Winnetou i jego ojciec nazywali Nugget-tsil. Czego chcieli tam ci trzej ludzie? Ja tam także podążałem, więc trzeba było się dowiedzieć, jakie ich wiodły zamiary. — Mugworthilis? — zapytałem. — Cóż to za okolica? — Bardzo piękna. Rośnie tam mnóstwo dzikiej bylicy, a bylica znaczy właśnie mugwort. Ale można tam znaleźć także co innego. — Co? — Hm! Tego wam nie powiem, bo zaraz byście zechcieli udać się do Mugworthilis. — Papla! — huknął nań drugi. — Nie gadajże tak głupio! — Pshaw! O czym się chętnie myśli, to się ciśnie na język. Kto wy właściwie jesteście, panie nieznajomy? Łatwo sobie wyobrazić, że to, co usłyszałem, bardzo mnie uderzyło. Mówił rzeczywiście o Nugget-tsil — ja sam widziałem tam podówczas dużo bylicy. Słowa jego brzmiały tak tajemniczo, że postanowiłem zostać z nimi nie wyjawiając kim jestem. Odpowiedziałem zatem na ostatnie pytanie: — Jestem traperem, jeśli nie macie nic przeciwko temu. — Nie mamy nic przeciwko temu. A wasze nazwisko? A może wolicie je zataić? — Nie. Śmiało mogę je każdemu wymienić. Jestem Jones. – Rzadkie nazwisko, nader rzadkie! – zaśmiała się. – Czy też zdołamy je zapamiętać! Gdzie wasze sidła? – Odebrali mi je Komancze razem z tym, co przez dwa miesiące upołowałem. – O, to szczęście nie było dla was łaskawe! – Niestety! Cieszę się jednak, że przynajmniej uszedłem z życiem. – Wierzę. Nie oszczędzają oni białych, zwłaszcza teraz! – Czy Keiowehowie nie są tacy sami? – Jeszcze gorsi. – A mimo to wy zapuszczacie się do ich kraju? – To co innego. My się ich nie boimy, bo mamy dobrą opiekę. Nasz towarzysz, mr. Santer, jest przyjacielem ich wodza Tanguy. Santer! Można sobie wyobrazić, że mnie to nazwisko po prostu zelektryzowało. Z trudem tylko ukryłem swoje zdumienie pod maską obojętnej miny. Ci ludzie znali Santera! Teraz było już pewne, że się do nich przyłączyć, gdyż oni mogli mieć na myśli tylko jednego Santera. Tego, który się nam kilka razy wymknął i który był właśnie przyjacielem Tanguy. – Czy to wpływowy człowiek ten Santer? – pytałem dalej. – Niewątpliwie! Przynajmniej u Keiowehów. Ale może zsiądziecie z konia? Wieczór nadchodzi, najlepiej więc przenocować nad rzeką, gdzie jest woda i pasza dla konia. – Hm! Ja was nie znam, a wy sami powiedzieliście przed chwilą, że należy być ostrożnym. – Czy wyglądamy na złych ludzi? – Nie, ale zapytywaliście mnie o nazwisko, sami zaś nie powiedzieliście, kim jesteście. – Zaraz się dowiecie. Jesteśmy westmanami, a trudnimy się raz tym, raz owym. Żywi się człowiek jak może. Ja nazywam się Gates, ten obok mnie mr. Clay, a trzeci mr. Summer. Czy wam to wystarcza? – Tak! – To zsiądziecie nareszcie albo jedźcie dalej! Nie krępujcie się nami zupełnie! – Jeśli pozwolicie, to zostanę z wami. W tych stronach zawsze lepiej przebywać w kilku. – Well! Z nami będziecie bezpieczni. Nazwisko Santera chroni nas wszystkich. – Co to właściwie za dzentelmen ten Santer? – pytałem dalej, zsiadłszy z konia. – Dzentelmen w prawdziwym tego słowa znaczeniu. Zaskarbi sobie naszą wdzięczność, jeśli spełni to, co nam przyrzekł. – Znacie go już od dawna? – Nie. Dopiero niedawno spotkaliśmy się z nim po raz pierwszy. – Gdzie? – W forcie Arkansas. Ale czemu tak o niego pytacie? Czy to wasz znajomy? – Czy pytałbym o znajomego, panie Gates? – Hm! To całkiem słuszne! – Twierdzicie, że jego nazwisko zapewnia wam bezpieczeństwo, a ponieważ ja jestem z wami, przeto korzystam także z jego ochrony. Musi mnie więc zajmować. Nieprawdaż? – Tak! Siądźcie tu z nami i rozgośćcie się! Macie co do jedzenia? – Kawałek mięsa. – My mamy więcej. Jeśli wam nie wystarczy, dostaniecie od nas. Z początku uważałem ich za włoczęgów, teraz jednak, przypatrzywszy się im lepiej, gotów byłem wziąć ich za ludzi uczciwych, oczywiście wedle pojęcia panującego na Zachodzie, gdzie obowiązuje inna miara moralności. Zaczerpnęliśmy sobie wody z rzeki i jedliśmy mięso. Oni oglądali mnie ciekawie od stóp do głów. Wreszcie przemówił Gates, który, jak się zdawało, występował w imieniu wszystkich. – A zatem postradaliście futra i sidła? To szkoda. Jakże wyżywicie się teraz? – Na razie będę polował. – A jak z waszymi strzelbami? Widzę, że macie aż dwie. – Z tego starego grzmotu strzelam kulami, a z tej małej strzelby – śrutem. Sztucer wiozłem ze sobą w futerale. Gdybym wymienił nazwy obu strzelb, poznałiby od razu, kim jestem. – Dziwny z was człowiek. Włóczycie z sobą dwie strzelby, jedną na kule, a drugą na śrut. Wszak na to jest dubeltówka, z jedną lufą na kule, a drugą na śrut! – To słuszné, ale ja przywykłem do tej starej pukawki. – A co będziecie robić nad Rio Pecos, mr. Jones? – Nic szczególnego. Podobno łatwiej tam polować niż tu. – Jeśli sądzicie, że Apacze pozwolą wam u siebie polować, to was źle poinformowano. Nie wierzę w to! Tu zabrano wam tylko futra i siída, a tam możecie łatwo postradać własną skórę. Czy koniecznie musicie tam jechać? – Wcale nie. – To chodźcie z nami! – Z wami? – udałem zdziwionego. – Tak. – Do Mugworthills? – Tak. – A po co? – Hm! Nie wiem, czy mogę wam to powiedzieć. Co wy na to, Clay i Summer? Obaj zapytani spojrzaли na siebie, po czym Clay odpowiedział: – Nie wiem. Mr. Santer zakazał nam o tym mówić, ale dodał przy tym, że zdałaby mu się do tej roboty więcej odpowiednich ludzi. Rób, jak uważasz! – Well! – potwierdził Gates. – Skoro mr. Santer stara się jeszcze o innych ludzi, to my możemy także kogoś dla niego zwerbować. A więc nic was teraz nie wiąże, mr. Jones? – Nie – odrzekłem. – A macie czas? – Aż za wiele! – Czy wzięlibyście udział w robocie, która może przynieść dużo, dużo pieniędzy? – Czemu nie? Każdy chętnie zarabia, a jeśli ma być tego nawet dużo, nie wiem, dlaczego miałbym odmawiać. Muszę jednak wiedzieć, o co idzie. – Oczywiście! To jest właściwie tajemnica, ale wasza rzetelna i dobroduszná twarz świadczy o tym, że nie bylibyście zdolni nabrać nas ani oszukać. – Na tyle jestem uczciwy; możecie być pewni. – Wierzę! Udajemy się więc do Mugworthills, aby szukać nuggetów. – Nuggetów! – zawołałem. – A są tam? – Nie krzyczcie tak! Prawda, że was to nęci? Tak, tam są nuggety. – Od kogo o tym wiecie? – Właśnie od mr. Santera. – Czy on je widział? – Nie, bo w takim razie nie brałby nas z sobą, lecz zachowałby całe złoże dla siebie. – A więc nie widział? Przypuszczę tylko? Hm! – On jest pewny, że one tam są, tylko nie zna dokładnie miejsca. – To szczególne. – Szczególne, a jednak prawdziwe. Wy tłumaczę wam to jasno, tak jak on nam to przedstawił. Czy słyszeliście kiedy o niejakim Winnetou? – O wodzu Apaczów? Tak.. – A znacie niejakiego Old Shatterhanda? – Opowiadano mi o nim, – Ci dwaj żyją z sobą w wielkiej przyjaźni i byli raz dawniej pod Mugworthills z ojcem Winnetou oraz innymi czerwonoskórymi i białymi. Mr. Santer podsłuchał, że Winnetou udaje się z ojcem w góry po nuggety, doszedł więc do przekonania, że złoto leży tam chyba masami, skoro Indianie biorą stamtąd, ile chcą i kiedy chcą. Sądzę, że dobrze wywnioskował. – Bez wątpienia. – Słuchajcie dalej. Mr. Santer stanął na czatach, aby pójść za obydwoma Apaczami i odnaleźć to miejsce. Nie można mu tego brać za złe, bo w końcu co tym czerwonoskórym po złocie, którego nie potrzebują? Nie znają się zresztą na tym. – Czy mu się udało? – Niestety, niezupelnie. Poszedł on za nimi (a była z nimi także siostra Winnetou), kierując się ich śladami, a na tym, jak wiecie, traci się zawsze sporo czasu. Kiedy się zbliżył do tego miejsca, oni już stamtąd wracali. Powiedziecie teraz, czy to nie paskudna historia! – Wcale nie paskudna! – Nie? Jak to? – Mógł ich spokojnie przepuścić obok siebie, a potem pójść dalej ich śladem, który zaprowadziłby go do nuggetów. – Do stu piorunów! To prawda! Niezły z was ptak, jak widzę. Możecie się nam przydać. Stało się niestety inaczej. On sądził, i to całkiem słusznie, że oni mają dużą część nuggetów przy sobie, i strzelił do nich, aby im je odebrać. – Czy trafił dobrze? – Tylko stary i dziewczyna padli nieżywi. Tam też znajdują się ich groby. Santer byłby przeszył także kulą Winnetou, ale musiał uciekać, gdyż nagle przybył na pomoc swojemu przyjacielowi Old Shatterhand, który potem ścigał Santera z białymi i czerwonoskórymi i zapędził go aż do Keiowehów. Santer zaprzyjaźnił się z ich wodzem. Nieraz potem wracał jeszcze do Mugworthills, mało sobie oczu nie wypatrzył, ale nic nigdy nie znalazł. Teraz dopiero wpadł na dobrą myśl, żeby zwierbować ludzi do pomocy w poszukiwaniach. Kilku zobaczy zawsze więcej aniżeli jeden. My trzej właśnie mamy mu pomóc, a jeśli chcecie, to możecie i wy z nami pojechać. – Czy spodziewacie się powodzenia? – Nawet bardzo. Czerwonoskórzy tak prędko powrócili wtedy ze złotodajnego miejsca, że nie może ono leżeć daleko od punktu, w którym mr. Santer ich spotkał. Należy więc przeszukać tylko małą przestrzeń. Jeślibyśmy i wtedy złota nie znaleźli, to chyba by się diabeł w to wdał. Czasu nam przecież nie braknie. Będziemy szukali tygodniami i miesiącami, gdyż nikt nas stamtąd nie wypędzi. Coż wy na to wszystko? – Hm! Właściwie nie podoba mi się ta cała sprawa. – Dlaczego? – Przylgnęła do niej krew. – Nie bądźcie głupi. Czy to wy albo my przelaliśmy tę krew? Czy to nasza wina? Bynajmniej! Zresztą o co chodzi? O dwóch zastrzelonych dzikich? I tak wszyscy oni będą wytepieni i zmiecieni z powierzchni ziemi. Co się przedtem stało, to nas nic nie obchodzi. My szukamy złota. Jeśli znajdziemy, podzielimy się i będziemy żyli jak milionerzy. Dowiedziałem się zatem od razu, jakich ludzi miałem przed sobą. Nie należeli oni do wyrzutków społeczeństwa, jakich często już spotykałem, ale życie Indianina nie przedstawiało dla nich wartości większej od życia zwierzyny lownej, którą każdy może zastrzelić. Nie byli jeszcze starzy i nie postępowali też jak doświadczeni, ostrożni ludzie, gdyż nie powierzyliby mi tak prędko swej tajemnicy i nie zaofiarowali koleżeństwa tylko z powodu mej uczciwej twarzy. Nie potrzebuję chyba podkreślać, jaką, niespodziankę sprawiło mi to spotkanie i jak mi było ono na rękę. Znowu mogłem mieć Santera na oku! Ale miałem nadzieję, że już tym razem nie ujdzie z moich rąk. Nie okazałem jednak po sobie niczego, pokręciłem głową w jedną i w drugą stronę jakby pod wpływem wątpliwości i odpowiedziałem na wywód Gatesa: – Chciałbym zdobyć nuggety, ale zdaje mi się, że ich nie dostaniemy, choćbyśmy je nawet znaleźli. – Co wygadujecie! Skoro je znajdziemy, to będziemy je mieli. – Ale jak długo? – Dopóki nam się spodoba. Chyba nikomu z nas nie przyjdzie na myśl je wyrzucić! – A jeśli nam je odbiorą? – Kto taki? – Santer. – Co? Wy chyba sami nie wierzycie w to, co mówicie! – Czy wy go dobrze znacie? – Pod tym względem tak! – A poznałście go dopiero niedawno! – To porządný człowiek. Kto nań spojrzy, nie może wątpić o jego uczciwości. A zresztą wszyscy go chwalą, kogo tylko pytaliśmy o niego w forcie. – A gdzie on jest teraz? – Rozstał się z nami wczoraj, by pojechać nad Salt Fork, gdzie znajduje się wieś Tanguy, wodza Keiowehów. My tymczasem mamy udać się do Mugworthills. – Czego Santer tam szuka? – Wiezie Tanguie bardzo ważną i przyjemną dla niego wiadomość, że Winnetou już nie żyje. – Jak to? Winnetou umarł? – Tak. Siuksowie go zastrzelili. Tangua, który był śmiertelnym wrogiem Winnetou, nie będzie się posiadł z radości na tę wieś. Mr. Santer zboczył więc umyślnie z naszej drogi, a spotkamy się znowu pod Mugworthills. To czcigodny dżentelmen, który pragnie naszego dobra. Z pewnością i wam się także spodoba, gdy go tylko ujrzycie. – Miejmy nadzieję, ale radzę, żebyśmy byli ostrożni! – Wobec niego? – Tak. – Mówię wam, że nie ma najmniejszego powodu do nieufności! – A ja wam mówię, że wprawdzie gotów jestem przyłączyć się do was, lecz oczy będę miał szeroko otwarte. Kto dla kilku nuggetów strzela do dwójga ludzi, którzy nie zrobili mu nic złego, po tym można się spodziewać, że i nas zamorduje, aby posiąść całe złoto, gdy je znajdziemy. – Mr. Jones, co... co... wy?... Gates nie skończył zdania i wytrzeszczył z przerażeniem oczy. Clay i Summer zrobili też przestraszone miny, – Tak – mówiłem dalej – to nie tylko możliwe, lecz nawet prawdopodobne, że Santer wezwiał was na pomoc z tym silnym postanowieniem, iż was potem w niegodziwy sposób usunie, skoro tylko skarb się znajdzie. – To tylko wasze urojenia! – Wcale nie urojenia! Jeśli rozważycie rzecz dobrze i bez uprzedzeń co do moich słów, to musicie dojść do tego samego wniosku. Po pierwsze, wyobraźcie sobie, że ten człowiek jest przyjacielem Tanguy, znanego jako największy i najbardziej nieubłagany wróg wszystkich bladych twarzy! W jaki sposób mógł on posiąść jego przyjaźń? – Tego nie wiem. – Tego nie trzeba wiedzieć, to można sobie bardzo łatwo wyobrazić. – A cóż wy sobie wyobraźiliście, mr. Jones? – Kto jest przyjacielem wroga wszystkich białych, ten musiał dowieść, że także nie dba o życie białych, a to jest dostateczny powód, żeby być wobec Santera bardzo ostrożnym. Mam słuszność, czy nie? – To przynajmniej brzmi tak, że można tego słuchać. Cóż jeszcze do tego dodacie? – To, co już raz powiedziałem. – Że zabił dwóch dzikich? – Tak. – Tego nie biorę mu za złe. W moich oczach to jeszcze nie jest powód, żeby komuś nie ufać i uważać go za złoconyńce. – Czy nie czujecie, że przez takie stanowisko sami sobie wystawiacie niedobre świadectwo? – Nie. Indianie to lotry, których należy tępić. – Oni są także ludźmi i mają swoje prawa, które my winniśmy uszanować! – Mówicie bardzo humanitarne! Ale gdyby nawet słuszność była po waszej stronie, to nie rozumiem, dlaczego śmierć dwóch dzikich miałaby być czymś nie do przebaczenia. – Nie?... – Nie. Wszystko należy brać ze strony praktycznej. Chyba zdajecie sobie sprawę z tego, że Indianie zostaną wytepleni, – Niestety, nie mogę temu zaprzeczyć. – Skoro więc wszyscy muszą zniknąć z powierzchni ziemi, to obojętną jest rzeczą, czy dwaj z nich zginą o kilka dni przedżej, niż im to było przeznaczone. Z tego punktu widzenia człowiek, który ich śmierć sprowadził, nie jest mordercą: uprzedził tylko cokolwiek przeznaczenie. – Szczególna jest ta wasza praktyczna moralności Czy tego nie widzicie? – Może jest ona i szczególna, ale nie zaszkodziłoby wam, gdybyscie ją sobie trochę przyswoili. – Well, zobaczymy, jak się cała ta sprawa przedstawia z waszego stanowiska. Więc sądzicie, że mr. Santer nie zasługuje na potępienie? – Pewnie, że nie. – A zatem to, że zastrzelił wodza Apaczów i jego córkę, nie jest podłością? Przypuśćmy, że i moje zdanie jest takie, ale teraz nasuwa się bardzo praktyczne pytanie: dlaczego ich zastrzelił? – Aby się dowiedzieć o miejscu, w którym ukrywali złoto. – Nie. Nie dlatego! – Nie dlatego? A więc dlaczego? – Aby się dowiedzieć o tym miejscu, nie musiał jeszcze pozbawiać ich życia. Gdyby ich puścił z życiem, a po ich odejściu zbadał, gdzie byli, znalazłby prawdopodobnie to, czego szukał. Wszak powiedział wam, że bardzo prędko wrócili. Wobec tej szybkości i pośpiechu nie zdążyli chyba zatrzeć tak dokładnie śladów, żeby ich nie można już było zobaczyć. Nie byli też zapewne zbyt ostrożni, gdyż zdawało im się, że są w Mugworthills zupełnie sami. – Ale to niczego nie zmienia. Przyznam się otwarcie, że nie wiem, jak zamierzacie tym obalić moje zdanie, mr. Jones! – Zaraz to usłyszycie. Santer nie zastrzelił obojga Indian po to, aby odkryć złotodajne miejsce, lecz aby dostać nuggety, które oni mieli przy sobie. – To i cóż z tego! To jedno i to samo! – Tak – dla niego i dla zastrzelonych, ale nie dla nas. – Czemu nie? – Jak sądzicie, mało, czy dużo było złota w kryjówce? – Dużo, pewnie, że dużol Nie zdołam wprawdzie tego dowieść, lecz wyobrażam sobie, że dużo. – A ja potrafię to udowodnić. – Wy? – zapytał zdziwiony. – Tak. Wystarczy trochę pomyśleć. Jeśli się nawet nie zna Mugworihills, to można przypuścić, że nie ma tam naturalnych złóż złota, lecz że musiano je tam zgromadzić. Ilekroć zaś Indianie zadają sobie tak wiele trudu, by taki skarb zgromadzić, nie czynią tego nigdy dla byle głupstwa. – To słuszné! – Było więc tam dużo, bardzo dużo złota. To, co zabrali Winnetou i jego ojciec, było tylko małą częstką, prawda? – Macie słuszność. – I dla takiego głupstwa zabił mr. Santer dwoje ludzi! – Hm, tak, ale to było praktyczne. Chciał zdobyć i tę małą sumę. – Czyż jeszcze nie pojmujecie, do czego zmierzam? Ta praktyczność, którą tak usprawiedliwiacie, może się stać dla nas wysoce niebezpieczna. – Niebezpieczna? Jak to? – Wyobraźcie sobie, że udajemy się do Mugworthills i znajdujemy cały skarb; potem... – Potem dzielimy go natychmiast między siebie – wtrącił prędko mój rozmówca przerywając mi w pół zdania. – Tak, dzielimy. Jak sądzicie, ile otrzyma każdy z nas? – Któż to może przewidzieć? Trzeba wprzód wiedzieć, ile tam jest tego złota. – Nic by to nie pomogło, gdyż mr. Santer zażąda dla siebie lwej części, a nam przyzna tylko tyle, ile mu się spodoba. – Nie, tego on nie uczyni. Mylicie się stanowczo! – A ja jednak trwam przy swoim twierdzeniu. – Podział będzie bardzo uczciwy, nikt nie otrzyma więcej niż pozostali. – Nawet Santer nie? – Nie. – Czy on wam to powiedział? – Tak. Nie tylko powiedział, lecz nawet potwierdził uściskiem ręki. – I wydał wam się przy tym szlachetnym? – Oczywiście! To najporządniejszy i najwytworniejszy człowiek, jakiego sobie można wyobrazić! – A wy jesteście najbardziej dziecinnymi z ludzi, jakich kiedykolwiek spotkałem. – Jak to? – Bo wierzycie temu przyczeczeniu. – Cóż w tym dziwnego? – Czy trzeba wam to dopiero tłumaczyć? – Pewnie, że tak! – Człowiek, który dla kilku nuggetów zabija dwoje ludzi, jest tak opanowany żądzą złota, że nawet mu nie przyjdzie na myśl dzielić się z wami w ten sposób. – To było dwoje dzikich! – Ale w każdym razie dwoje ludzi, którzy nie wyrządzili mu nic złego! Nie ulega wątpliwości, że gdyby to byli biali, to także sprzątnałby ich z drogi bez wahania. – Hm! – mruknął Gates z niedowierzaniem. – Ja tak twierdzę, a nawet ide dalej w swoich przypuszczeniach. Santer obiecał wam, że dostanietecie tyle, co i on, a ja sądzę... – Ze dotrzyma słowa i odda nam część, która nam się będzie należała – wtrącił Gates. – Być może, że nam coś da, będąc przekonany, że otrzyma to wszystko z powrotem. – Drogą rabunku? – Tak. Przecież część przypadająca na każdego z nas będzie w każdym razie sto lub więcej razy większa od tego, co mieli wówczas przy sobie Indianie. Jeśli ich zastrzelili z chciwości, to przysiągłbym, że od chwili, w której my staniemy się posiadaczami złota, nie będziemy ani minuty pewni własnego życia! – Poczekaćcie, mr. Jones! – Pewnie, że zaczekam. – To wielka różnica, czy się strzela do Indian, czy do białych! – Dla człowieka, którego porwała gorączka złota, ta różnica już nie istnieje, – Hm! Nie mogę wam przyznać słuszności w tym wypadku, gdyż mr. Santer jest dżentelmenem w całym tego słowa znaczeniu. – Cieszylbym się, gdybyście się nie mylili! – Założę się z wami, o co chcecie, mr. Jones! Przypatrzcie się tylko mr. Santerowi, a przekonacie się zaraz, że on w pełni zasługuje na zaufanie. – Well! Jestem bardzo ciekawy chwili, w której go ujrzę. – Jesteście tak pełni wątpliwości i podejrzeń jak kaluża ropuch i kijanek. Jeśli sądzicie, że grozi wam niebezpieczeństwo, to łatwo możecie go uniknąć. – Jeśli nie pojadę do Mugworthills? – Tak. Wszak nie musicie się przyłączać. W ogóle nie wiem, czy mr. Santer ucieszy się z tego, że was z sobą przyprowadzimy. Myślałem, że oddaję wam przysługę. Powiedział to niemal odpchąającym tonem, rozdrażniony, że nie zgadzam się z jego zdaniem na temat Santera. Ja zaś odparłem mu na to: – Ja też uważam to za przysługę i dziękuję wam za nią. – Okaźcie więc swoją wdzięczność w inny sposób niż przez oczernianie dżentelmena, którego nie widzieliście jeszcze na oczy! Nie sprzeczajmy się dłużej, lecz zostawmy te rzeczy ich kolei. Na tym zakończyliśmy ten temat i zaczęliśmy mówić o czym innym, przy czym udało mi się rozproszyć złe wrażenie, które sprawiła moja nieufność. Jakżeż łatwo przyznaliby mi słuszność, gdybym mógł im powiedzieć, kim jestem. Ale nie mogłem tego ryzykować. Byli to niedoświadczeni i łatwowierni ludzie. Obawiałem się, że gdybym ich we wszystko wtajemniczył, byliby mi raczej zaszkodzili, aniżeli przydali się na coś. Później udaliśmy się na spoczynek. Wprawdzie miejsce, w którym się znajdowaliśmy, uważałem za bezpieczne, mimo to przeszukałem starannie całe otoczenie, a nie znalazlszy nic podejrzanego zaniechałem czuwania. Oni zaś byli tacy naiwni, że wcale o potrzebie straży nie myśleli. Nazajutrz rano wyruszyliśmy razem do Mugworthills. Oni oczywiście nie wyobrażali sobie, że był to także cel mojej podróży. Dzień przeszedł mi wśród ustawicznego niepokoju i troski. Oni jechali pewni siebie, bo byli przekonani, że przy spotkaniu z Keiowehami wystarczy, iż podażą nazwisko Santera, tymczasem ja dobrze wiedziałem, że mnie ci czerwonoskórzy od razu poznają. Towarzysze moi uważali zatem wszelkie środki ostrożności za zbyteczne, ja zaś nie mogłem im się sprzeciwiać, nie chcąc wzbudzić podejrzeń ani ściągać na siebie ich gniewu. Szczęściem przez cały ten dzień nie spotkaliśmy żywej duszy. Wieczorem rozłożyliśmy się obozem na otwartej prerii. Oni chcieli roznieść ogień, lecz nie znaleźli opalu, co mnie w duchu ucieszyło. Zresztą nie było zimno i nie mieliśmy nic do pieczenia. Nazajutrz rano zjedliśmy przed wyruszeniem ostatek suszonego mięsa i odtąd mogliśmy liczyć tylko na to, co upolujemy. Na ten temat zrobił Gates uwagę, z której uśmieiałem się w duchu: – Jesteście traperem, ale nie myśliwym, mr. Jones. Powiedzieliście wprawdzie, że umiecie strzelać, ale kto wie, czego byście w tym względzie dokazali. Czy traficie na odległość stu kroków do preriowego zajaca? – Stu kroków? – odrzekłem. – Hm! To trochę daleko! – Od razu przypuszczałem, że nie trafili byście. Wobec tego na próżno w ogóle dźwigacie ten stary grzmot. Z niego można by wiezę zestrzelić, a nie drobną zwierzynę. Ale nie troszczcie się o to, już my się postaramy o mięso. – Trafiacie widać lepiej ode mnie? – Tak nam się zdaje. Jesteśmy myśliwymi z preri, prawdziwymi westmanami! – To nie wystarcza. – Tak? A czegoż jeszcze potrzeba? – Zwierzyny. Umiejecie sobie strzelać, jak chcecie, jeśli tu nie ma zwierzyny, to i tak będziemy musieli cierpieć głód. – Nie bójcie się o to! Już my ją znajdziemy! – Tu, na sawannie? Tu są tylko antylopy, które nie dopuszczają nas na odległość strzału. – Mądre mówicie i trafiliście prawie w sedno. Ale w Mugworthills jest las, będzie więc i zwierzyna. Tak powiedział mr. Santer. – Kiedyż tam dojadziemy? – Może koło południa, jeśli, jak przypuszczam, dobrze jechaliśmy. Nikt nie wiedział lepiej ode mnie, że jechaliśmy dobrze i że przed południem dostaniemy się do Nugget-tsil. Prowadziliem ich właściwie, choć tego dotąd nie zauważyli. Oni jechali ze mną, a nie ja z nimi. Słońce nie doszło jeszcze do szczytu swej codziennej wędrowki, kiedy ujrzaliśmy na południu wznoszące się wśród równiny zalesione wzgórza, ku którym zdążaliśmy. – Czy to są Mugworthills? – zapytał Clay. – Tak – odparł Gates. – Mr. Santer opisał nam dokładnie, jak wyglądają od północy, a to, co tutaj widzimy, zgadza się z tym opisem. Za pół godziny będziemy u celu. – Jeszcze nie – zaprzeczył Clay. – Jak to? – Zapomniałeś, że Mugworthills są od północy niedostępne dla jeźdźców. – Wiem o tym dobrze. Miałem na myśli tylko to, że będziemy tam za pół godziny. Potem objedziemy Mugworthills dokola i od południa wjedziemy w dolinę, która je przedziela. Usłyszawszy, że Santer opisał im dokładnie teren, chciałem się przekonać, jak daleko sięgała ta dokładność, i zapytałem: – Pewnie w tej dolinie spotka się Santer z wami, mr. Gates? – Nie w dolinie, lecz na górze. – Czy mamy się tam wydostać z końmi? – Tak. – A jest tam droga? – Właściwej drogi nie ma, tylko łóżysko rzeki. Jechać tamtędy nie można, trzeba się wspinać, a konie prowadzić za sobą. – Po co? Czy trzeba koniecznie tam się wydostać? A na dole zostać nie można? – Nie, gdyż miejsce poszukiwań znajduje się na górze. – To należałoby przynajmniej konie zostawić na dole. To byłoby w każdym razie lepsze. – Niedorzeczność! Widać, że jesteście traperem. Może całe tygodnie upłyną, zanim znajdziemy na górze to, czego szukamy. Czy na tak długi czas można zostawić konie na dole? Kto musiałby być przy nich stale na straży, na górze zaś będziemy je zawsze mieli przy sobie i nie będzie potrzeba osobnego dozorcy. Czy tego nie pojmujecie? – I owszem! Kto jednak nie zna okolic, może tak zapytać. – Zresztą w górze jest wiele do zobaczenia, gdyż, jak wam to już powiedziałem, wznoszą się tam mogiły wodza Apaczów i jego córki. – I przy tych mogiłach rozbijemy nasz obóz? – Tak. – Na noc także? Zapytałem w ten sposób z ważnego powodu, gdyż po to, aby wejść w posiadanie testamentu Winnetou, musiałem kopać pod grobem Inczu-czuny, a do tego świadkowie byli zupełnie zbyteczni. Tymczasem usłyszałem, że tam właśnie mamy urządzić obóz. Przyszło mi na myśl, że może ten naturalny lęk, jaki ogarnia zwykłych ludzi przed grobami, skłoni moich towarzyszy, aby przynajmniej w nocy omijali pobliże mogił. Lecz i to nawet, gdyby się tak stało, nie mogło mi wystarczyć. Nie widząc dobrze w nocy, mogłem łatwo się pomylić, a poza tym po ciemku nie zdążyłbym zasypać wykopanego dołu tak, żeby rano nie było śladów. – Dlaczego chcecie wiedzieć, czy także w nocy będziemy tam przebywali? – zapytał Gates. – Hm! Nie każdy lubi spać koło grobów – odpowiedziałem. – Ach! Wy się boicie? – To nie! – Ej, chyba! Słyszycie, Clay i Summer? Mr. Jones boi się zmarłych! Lęka się tych obojga czerwonoskórych. Myśli, że wstaną z grobu i wskoczą mu na plecy, cha, cha, cha, cha! Zaśmiał się na całe gardło, a tamci obaj mu zawtórrowali. Milczałem, chcąc zostawić ich w mniemaniu, że jestem taki bojaźliwy, gdyż inaczej dopatrzyliby się może w moich pytaniach jakichś szczególnych powodów, a od tego właśnie starałem się ich odwiesić, – Jesteście tacy zabobonni, sir? – mówił dalej Gates z przekąsem, – To wielka głupota! Umarli nie wstają, więc i tych dwójce nie porzući wiecznych ostępów myśliwskich, gdzie żyją w błogim nieróbstwie przy jeleniej i bawolej pieczeni. Gdyby się wam jednak ukazali, co naturalnie nie jest całkiem wykluczone, to zawołajcie nas tylko na pomoc, a my ich już odpędzimy. – Sam dalbym sobie z nimi radę, mr. Gates. A chociaż nie boję się niczego, to jednak nie uważam za stosowne spać koło mogił, skoro można gdzie indziej. Podczas tej sprzeczki zbliżyliśmy się do gór i musieliśmy zboczyć na zachód, by je obechać. Przybywysz na stronę południową, dojechaliśmy do przedzielającej je doliny i ruszyliśmy nią dalej. Później otworzył się przed nami wspomniany już niejednokrotnie boczny pasów, którym podążaliśmy w górę, dopóki się nie rozwiądli. Zsiadłszy tutaj, zaczęliśmy wspinac się po kamienistym gruncie aż do ostrej krawędzi na górze, przez którą trzeba było się przedostać. Konie prowadziliśmy ze sobą. Jechalem umyslnie na ostatku, a Gates na przedzie. Stawał on kilka razy, by sobie przypomnieć opis drogi, podany mu przez Santera. Orientował się dobrze; widocznie miał niezłą pamięć. Następnie zjechaliśmy na dół, na przełaj przez las, dopóki drzewa się nie rozstąpily. Tu Gates zatrzymał się i zawałał: – Dobrze, całkiem dobrze! Oto są obie mogiły! Widzicie? Jesteśmy już na miejscu. Teraz tylko trzeba, żeby się tu zjawił mr. Santer. Tak, byliśmy rzeczywiście na miejscu. Tu stał grobowiec Inczu-czuny, niegdyś wodza Apaczów. We wnętrzu tego kopca, obłożonego skorupą z kamieni, spoczywał, siedząc na swoim koniu w pełnym rynsztunku z wyjątkiem srebzystej strzelby i woreczka z lekami. Obok wznosiła się piramida z kamieni ze sterczącym z niej szczytem drzewa, o którego pień oparta spała snem wiecznym Nszo-czi. Byłem tu z Winnetou kilka razy podczas naszych pielgrzymek dla uczczenia pamięci zmarłych, a teraz witalem te groby bez niego, bo on także rozstał się ze mną na zawsze. Winnetou odwiedzał także i bez mnie to tak drogie dla niego miejsce, kiedy ja przebywałem w innych krajach. Jakie myśli mogły wówczas mieszkac pod jego czołem, jakie uczucia targać jego sercem? Santer i zemsta! Ten człowiek i żądza odwetu na nim wypełniały niegdyś całą jego istotę. Czy tak było i później? Nie udało się wodzowi Apaczów pochwycić mordercy i wymierzyć mu kary. A teraz ja stałem tutaj i czekałem na tego człowieka. Czyż nie byłem uprawnionym spadkobiercą przyjaciela i dziedzicem jego zemsty? Czy nie żyło i we mnie gorące życzenie odwetu? Czy nie byłoby to przestępstwem wobec zmarłych, gdybym oszczędził Santera? Wtem usłyszałem w duszy głos przyjaciela: „Winnetou jest chrześcijaninem”. Niestety równocześnie doszedł mých uszu jeszcze inny głos, głos Gatesa, który wołał: – Cóż tak stoicie wpatrzeni w te dwie kupy ziemi? Czy widzicie już może upiory, których się tak lękacie? Jeśli się to dzieje z wami w biały dzień, to co dopiero będzie w nocy? Nie odpowiedziałyszy mu nic, zaprowadziłem konia na polanę, rozkieleźnałem go i puściłem na paszę. Sam udałem się swoim zwyczajem na badanie okolicy. Kiedy wróciłem, trzej moi towarzysze rozgościli się już zupełnie. Siedzieli pod grobem wodza, i to w tym właśnie miejscu, gdzie miałem kopać. – Gdzie wy się włócycie? – zapytał Gates. – Może szukaliście już nuggetów? Dajcie temu pokój! Podejmijmy się tego wspólnie, ażeby jeden nie mógł przed drugim zataić miejsca, gdzie leży skarb. Ten ton mi się nie podobał. Wprawdzie oni nie wiedzieli, kim jestem, ale mimo to nie mogłem pozwolić, żeby przemawiali do mnie w ten sposób. Toteż odpowiedziałem jak najostrzej, ale zarazem tak, żeby go nie obrazić: – Czy pytacie tylko z ciekawości, czy w przekonaniu, że macie prawo mi rozmawiać? Z jakichkolwiek pobudek to czynicie, to zwracam wam uwagę, że wyszedłem już z lat uczniowskich. – Uczniowskich? Mr. Jones, co chcecie przez to powiedzieć? – Że uważam siebie za człowieka w pełni niezależnego. – Właśnie, że nim nie jesteście. Od chwili przyłączenia się do nas staliście się członkiem naszej spółki, a żadna część jakiejś całości nie może się nazywać niezależną. – Nie musi się jednak poddawać bezwzględnie rozkazom. – Ale przyznacie, że powinien być na czele jeden człowiek, do którego reszta musiałaby się stosować. – Czy uważacie siebie za takiego? – Tak. – To jesteście w błędzie. Nie zapominajcie, że ja nie przyjąłem jeszcze służby u Santera, nie jestem więc członkiem waszej spółki. – W takim razie nie weszczie tutaj! Nie macie do tego prawa, skoro do nas nie należycie. – Nie sprzeczajmy się o to, sir! Będę chodził, gdzie-mi się spodoba! Na razie oddaliłem się, by zobaczyć, czy jesteśmy tu bezpieczni. Jeśli rzeczywiście jesteście tak dzielnymi westmanami, jak powiadacie, to musicie wiedzieć, że nie obozuje się w lesie nie wiedząc, czy nie ma w nim jeszcze kogoś. Ponieważ nie dopilnowaliście tego, zrobiłem to sam i zasługuję raczej na wasze uznanie niż na ton, na jaki sobie wobec mnie pozwalacie. – Ach! Szukaliście śladów? – Tak. – Czy umiecie je odnajdywać? – Prawdopodobnie! – A ja sądziłem, że szukaliście już nuggetów. – Nie jestem taki głupi. – Dlaczego miałoby to być niemądre? – Czyż wiem, po której stronie i w jakim kierunku należy ich szukać? O tym wie tylko Santer, jeśli złoto w ogóle się tu znajduje, o czym śmiem wątpić. – Zdaje mi się, że składacie się z samych wątpliwości, podejrzeń i nieufności. Byłoby rzeczywiście lepiej, gdybyśmy was zostawili waszemu losowi. – Tak? A może ja właśnie jestem tym jedynym, który by potrafił znaleźć złoto, gdyby ono tu było. Ale złota już nie ma... – Nie ma? Kto to powiedział? – Ja to mówię. – Dlaczego? Skąd możecie to wiedzieć? – Zdrowy rozum mi to dyktuje. To dziwne zaiste, że, jako doświadczeni westmani, nie wpadliście na to już dawno! – Nie mówcie zagadkami. Powiedzcie wyraźnie! Czy było tutaj złoto? – Na to się godzę. – Ale ktoś by je mógł zabrać? – Winnetou. – Skąd wam ta myśl przyszła do głowy? – Raczej ja powinniem zapytać, jak wy mogliście nie wpaść na nią. Wiem o Winnetou, że był to nie tylko najwaleczniejszy, lecz także najmędrszy i najchytrzejszy ze wszystkich Indian. – No, o tym wie każdy, nie tylko wy. – To badźcie tak dobrzy i pomyślcie! Winnetou przybył tutaj po złoto. Napadnięto nań, a on, jako człowiek mądry, poznał od razu, że ktoś śledzi jego tajemnicę. Musiał zatem wziąć pod uwagę, że Santer, który mu umknął, powróci później i będzie szukał skarbu. Co wy uczylielibyście na jego miejscu, mr. Gates? Czy zostawilibyście tutaj złoto? – Do wszystkich diabłów! – wybuchnął niespodzianie. – No, odpowiedziej! – To jest wprawdzie jakaś myśl, ale nędzna i podła! – Jeśli uważaliście Winnetou za głupca, to szukajcie nuggetów, lecz nie posądzajcie mnie, że ich szukam za waszymi plecami. Nie pozwolę, żebyście mnie posądzali o taką głupotę. – Twierdzicie więc, że nic tu nie znajdziemy? – Jestem tego pewien. – To po co przyjechaliście tutaj? Nie mogąc powiedzieć mu prawdy, odrzekłem; – Ponieważ myśl, którą się właśnie z wami podzieliłem, przyszła mi do głowy dopiero teraz. – Aha, dotychczas więc byliście tak samo głupi jak my? Przyznaję, że w waszym zapatrywaniu jest trochę słuszności, ale równie wiele, a nawet więcej można przytoczyć przeciwko niemu. – Co? – Powiem tylko jedno. Kryjówka jest tak dobra, że Winnetou nie obawiał się, żeby ją ktośkolwiek odnalazł. Czy to niemożliwe? – I owszem! – Pięknie! Mógłbym przytoczyć jeszcze więcej racji przeciwko wam, lecz rezygnuję. Za- czekamy, dopóki nie przybędzie mr. Santer. Zobaczymy, co on na to powie. – Kiedy się go spodziewacie? – Dziś jeszcze nie, ale jutro. – Jutro? To niemożliwe. Znam przypadkowo Salt Fork, dokąd on się udał. Jeśli będzie się spieszył, to może tu przybyć najwcześniej pojutrze wieczorem. Czym zajmiemy się do tego czasu? – Polowaniem. Potrzebujemy przecież mięsa. – Hm! Czy ja mam także połować z wami? Zadałem umyślnie to pytanie w nadziei, że wszyscy pójdą na polowanie, a mnie zostawią tu samego. Niestety zawiodłem się, gdyż Gates odpowiedział: – Wy popsułibyście nam prawdopodobnie wszystko. Obejdzie się więc bez was. Ja pójdę z Clayem i przypuszczam, że coś zastrzeżę, a wy możecie zostać tutaj z Summerem. Po czym obaj zabrali strzelby i oddalił się. Czyżby Gates trzymał się skrycie polityki nie zostawiania mnie tu samego? W takim razie musiałby mnie w rzeczywistości uważać za bardzo sprytnego. Tymczasem dotąd okazywał raczej lekceważenie w stosunku do mojej osoby. Jeśli sądził, że mu popsuję polowanie, to znaczy, że miał o mnie bardzo niskie wyobrażenie i nie czuł, jak wielki popełnia tym błąd. Słowo „traper” wymawiał zawsze z pogarda. To samo dowodziło już braku wszelkiego doświadczenia, bo powinien był wiedzieć, że traper musi być równocześnie dobrym strzelcem, no i w ogóle dzielnym westmanem. Gates z Clayem uganiali przez całe popołudnie po lesie, a wieczorem przynieśli jako owoc swych trudów biednego zajączka, którego mięsem tylko z biedą mogły się posilić cztery osoby. Nazajutrz rano Gates poszedł na polowanie z Summerem, a całą ich zdobycz stanowiło kilka dzikich gołębi, tak starych, że ledwie je można było ugryźć. – Nie mamy szczęścia – tłumaczył się przede mną. – Żadna zwierzyna się nie pokazuje! – Gdyby wasz brak powodzenia można było upiec i spożyć, to nie potrzebowalibyśmy narzekać – odparłem. – Te ptaki żyły już pewnie za czasów Matuzalema, a i tak ogromna szkoda, że musiały zginąć w tak młodym wieku. – Czy chcecie drwić ze mnie, sir? – Wcale nie, gdyż łatwo możecie sobie wyobrazić, że i memu żołądkowi nie zbiera się na żarty. – To zróbcie lepiej, jeśli zdolacie! – Well, przyniosę wam pieczeń. – Śmiem wątpić. – Zająca lub przedpotopowego ptaka znajdę w każdym razie. Wziąłem obie strzelby i poszedłem. Gdy się powoli oddalałem, słyszałem, jak śmiejąc się, wołał za mną: – Patrzcie go, jak idzie z tym olbrzymim grzmotem. Zastrzeli kilka starych drzew, ale nie trafi ani włosa, ani pióra! Więcej już nie słyszałem. Gdybym tak wówczas przystanął, żeby ich podśluchać! Byłbym usłyszał więcej, i to nawet coś bardzo dla mnie ważnego. Później dowiedziałem się, że byli rzeczywiście przekonani, że nic nie upoluję. Chcąc mnie zastydzić i raz jeszcze spróbować szczęścia – aby gdy nic nie przyniosę, pokazać mi bogatą zdobycz i do woli wyśmiać – udali się wszyscy trzej do lasu zaraz po mnie. Wiadome miejsce było opuszczone i mogłem wykopac testament Winnetou, a potem jeszcze swobodnie zabić jakąś zwierzynę. Ale niestety – tak być nie miało! Wczoraj i dziś wychodził oni na polowanie tą samą drogą, którą przyszliśmy tutaj. Domyślając się więc, że w tej stronie, a więc ku południowi, wypłoszyli już wszelką zwierzynę, skierowałem się na północ, ku nizinie i na łąkę, przez którą niegdyś zwabiliśmy Keiowehów, aby w przeciwnegły ciasnym parowie urządzić na nich zasadzkę. Nie było tam pewnie nikogo od szeregu lat, dlatego mogłem liczyć na łatwy strzał. Ponieważ jednak zbliżało się właśnie południe, a więc czas niekorzystny, przeto gdy po upływie godziny zabiłem dwie tłuste indyczki, powróciłem do obozu. Lecz towarzyszy moich tam nie zastałem. Zacząłem się zastanawiać, gdzie się mogli znajdować. Czy wymknęli się tylko dla żartu, aby skrycie podpatrzyć, co przyniosę, czy też udali się jeszcze raz na polowanie? Wołałem na nich, lecz nie otrzymałem odpowiedzi. Ach, gdyby tak odeszli naprawdę! Ale trzeba było i tak zachować ostrożność. Przeszukałem pośpiesznie całe miejsce dokoła. Przekonawszy się, że rzeczywiście się oddaliли, zabrałem się czym przedzej do roboty. Dobywszy noża, wykroiłem po zachodniej stronie mogiły wodza, tuż u jej krawędzi, kawał murawy, który należałoby potem znów położyć tak, żeby nie było znaku, że tam kopano. Ale grudek ziemi także nie mogłem zostawić. W tym celu rozłożyłem obok siebie na ziemi mój koc i kładłem nań ostrożnie wykopaną ziemię, aby nią potem znów zapelnić otwór. Pracowałem z gorączkowym pośpiechem, gdyż każdej chwili mogli nadejść wszyscy trzej. Nadsłuchiwałem od czasu do czasu, czy nie odezwą się ich kroki lub głosy. Łatwo pojąć, że wskutek podniecenia, w jakim się znajdowałem, słuch mój nie był tak bstry jak zwykle. Dziura pogłębiała się z każdą chwilą. Kiedy głębokość jej doszła do jednego łokcia, nóż mój uderzył o kamień. Wydobyłem ten kamień, potem drugi, leżący pod nim, i ujrzałem mały, szcześniowy, całkiem suchy otwór ze ścianami z glądkich kamieni. Na dnie jego leżała gruba, złożona skóra... testament mego przyjaciela, Winnetou. W następnej chwili był on już w mojej kieszeni, po czym zacząłem szybko zapelnić dziurę. Szło to o wiele przedzej niż jej wykopowywanie. Wsypałem ziemię z koca, przybiłem ją dobrze pięścią i położyłem na wierzchu wycięty kawał murawy. Zrobilem wszystko tak dokładnie, że nikt by nie zauważył, że tam ktoś kopał. Dzięki Bogu! Przedsięwzięcie się powiodło, przynajmniej tak mi się zdawało. Nadsłuchiwałem. Ponieważ znikąd nie dolatywał najmniejszy szmer, przeto wziąłem się do rozwijania skóry. Złożona była rogami do środka jak koperta, a w niej leżała druga, której rogi Winnetou zeszył ścięgmem jelenim. Gdy i tę rozciąłem, ujrzałem testament, spisany na kilku kartkach papieru. Czy schować go, czy też przeczytać? Lecz po cóż miałbym się z tym kryć? Wszak gdy moi towarzysze zobaczą mnie czytającego, nie będą mieli nic przeciwko temu. A zresztą czyż mogli wiedzieć, co to było? Mógł to być list lub jakieś pismo, które od dawna nosiłem przy sobie. Nie mieli nawet prawa pytać, to przecież mogę odpowiedzieć, co zechcę. A tymczasem oczy moje rwały się do tego, co Winnetou napisał. Tak, napisał, bo Winnetou umiał pisać. Kleki-Petra, jak w wielu innych rzeczach, tak i pod tym względem był jego nauczycielem. Niezrównany Apacz miał jednak za mało sposobności do wyćwiczenia cię w tej sztuce. Zapisywał często uwagi w moim notatniku, tak że znałem jego charakter pisma; nie był piękny ani wyrobiony, ale wysoce oryginalny. Przypominał pismo czternastoletniego ucznia, starającego się pisać kaligraficznie. Nie mogąc stłumić w sobie chęci przeczytania testamentu usiadłem i rozłożyłem kartki. Rzeczywiście – to było pismo Winnetou. Litery wszystkie jednakowo długie i w tym samym położeniu, jedna oddzielnie od drugiej, wyglądały nie jak pisane, lecz starannie rysowane i malowane. Gdzie on mógł napisać tyle wierszy i ile stracił na to czasu? Oczy zaszyły mi łzami, gdy czytałem słowa nieodżalowanego przyjaciela: Mój kochany, dobry Bracie! Ty żyjesz, a Winnetou, który Cię kochał, już umarł. Ale dusza jego bawi przy Tobie. Ty trzymasz ją w ręku, gdyż napisana jest na tych kartkach. Niechaj spocznie na Twoim sercu! Dowiedz się o ostatnim życzeniu swego czerwonego brata i przeczytaj wiele słów jego, których nigdy nie zapomnisz. Lecz najpierw powie Ci to, co najpotrzebniejsze. Nie jest to jedyny testament Winnetou, gdyż drugi testament włożył on w uszy swoich czerwonych wojowników. Ten, który czytasz, przeznaczony jest tylko dla Ciebie. Zobaczysz bardzo wiele złota i zrobisz z nim to, co Ci teraz duch mój powie. Leżalo ono w Nugget-tsil, ale pożądał go morderca Santer, dlatego Winnetou zabrał je do Deklil-to$^{47}$, gdzie $^{47}$ Deklil-to (ind.) – Ciemna Woda byleś niedyś z nim razem. Pojedziesz w górę przez Indelcze-cził\textsuperscript{48} aż do Tse-szosz\textsuperscript{49} nad spadającą wodę. Tam zsiadziesz z konia i wdrapiesz się... Tu utknąłem, bo nagle zabrzmiał za mną jakiś głos: – Dzień dobry, mr. Shatterhand! Ćwiczycie się w sylabizowaniu? Oglądnawszy się w tej chwili przekonałem się, że popełniłem największe głupstwo w mym życiu. Oba zabite ptaki i strzelby położyłem może o dziesięć kroków od siebie i siedziałem oparty o grobowiec nie plecami, lecz prawym bokiem, a więc tylem do drogi, która prowadziła z doliny. Tę nieostrożność spowodowała chęć poznania ostatniej woli Winnetou. Zajęty czytaniem, nie zauważyłem, że człowiek, który do mnie teraz mówił, podszedł niepostrzeżenie aż do moich strzelb i zagrodził mi drogę do broni. Stał tam teraz i mierzył do mnie ze swojej flinty. Zerwałem się na równe nogi, gdyż przybyszem był nie kto inny, tylko – Santer!!! W następnej chwili siegnałem już obiema rękami do pasa po rewolwery. Lecz niestety! Kiedy klęcząc kopalem dziurę, odpiąłem pas z całym rynsztunkiem i odłożyłem na ziemię, ponieważ przeszkadzał mi w robocie. Myślałem, że nie grozi mi żadne niebezpieczeństwo, Byłem zatem chwilowo bezbronny, a Santer zauważywszy mój ruch, zaśmiał się szyderczo i zagroził: – Ani kroku z miejsca, ani jednego ruchu po broń, bo wystrzelę natychmiast. Przestrzegam, że nie żartuję! Złowrogi blask jego oczu świadczył, że istotnie był gotów posłać mi kulę. O ile jego nagle zjawienie zaskoczyło mnie w pierwszej chwili, o tyle teraz zapanowałem już zupełnie nad sobą. Stałem bez ruchu i patrzyłem mu z zimną krwią w oczy. – Nareszcie wpadłeś w moje ręce! – mówił dalej. – Widzisz palec na cynglu? Za najzłejszym dotknięciem wpakuję ci kulę w łeb! Wierz mi. Nie ruszaj się więc, bo pójdziesz do diabła! Z tobą trzeba się mieć na bacznosci. Prawda, że się mnie nie spodziewałeś? – Nie – odrzekłem spokojnie. – Obliczyłeś sobie, za jak przybędę dopiero jutro wieczorem, ale twoja kalkulacja była fałszywa. Skoro o tym wiedział, to niewątpliwie rozmawiał z moimi towarzyszami. Na próżno szukałem ich wzrokiem. Obecność ich uspokołaby mnie. Za morderców w każdym razie ich nie uważałem i nie obawiałem się, by Santer zabił mnie w ich oczach. Należało tylko nie drażnić go teraz. Zachowałem więc nadal nieruchomo postawę, on zaś mówił z wyrazem nieubłaganej nienawiści; – Chciałem się udać nad Salt Fork, aby donieść Tanguie, że ten pies Apacz zginął nareszcie. Przypadkiem jednak spotkałem oddział Keiowehów i przybyłem tu wcześniej. Na dole zobaczyłem się z Gatesem, który mi powiedział, że przyprowadził tu z sobą niejakiego mr. Jonesa. Gdy usłyszałem, że mr. Jones ma dwie strzelby, wielką i małą, od razu powziąłem podejrzenie. Gdy zaś Gates opisał mi tego draba dokładnie, wiedziałem, czego się mam trzymać; chociaż udawał bardzo głupiego, nie mógł to być nikt inny jak Old Shatterhand. Wyszedłem na górę, aby się tu ukryć i pochwycić go podczas jego powrotu z polowania, lecz on już był tutaj. Kopałeś dziurę, a myśmy się temu przypatrywali. Co to za papier masz w ręku? – Rachunek od krawca. – Psie, nie sądz, że możesz sobie drwić ze mnie! Co to takiego? – Rachunek od krawca. Przyjdźcie i zobaczcie! – Teraz tego nie zrobie! Muszę cię najpierw obezwładnić. Co robisz teraz w Mugworthills, które Apacz nazywał Nugget-tsil? – Szukam skarbów. – Tego się domyślałem! \textsuperscript{48} \textit{Indelcze-cził} (ind.) – Świerkowy Las \textsuperscript{49} \textit{Tse-szosz} (ind.) – Skała Niedźwiedzia – Ale znajduję tylko krawieckie rachunki. – Już ja się im dokładnie przypatrzę. Ciebie diabeł przynosi wszędzie, gdzie cię najmniej potrzeba, ale tym razem dobrze zrobił. Nareszcie będzie po tobie! – Albo po was, gdyż jednego z nas to czeka nieodwołalnie. – Ty kundlu zuchwały! Taki pies jeszcze przed śmiercią warczy! Ale to bezsilne zgrzytanie zębami nic ci nie pomoże. Powtarzam, że już po tobie. A złote kości, które tu chciałeś wykopać, weźmiemy sobie my! – Weźcie i połamicie sobie na nich zęby! – Nie szydz! Powiedziałeś wprawdzie, że tu nic nie ma, ale ten papier da nam wskazówki! – To przyjdź po niego. – Dostanę go i tak. Zaraz się o tym przekonasz. Uważaj, co ci powiem! Za najlijkejszym niedozwolonym ruchem, za najmniejszym oporem wypałę. Wobec kogo innego nie wykonalbym może tej groźby, ale ty jesteś tak niebezpieczny lotr, że względem ciebie muszę postępować stanowczo! – Sam wiem o tym dobrze! – Ładnie, że to przyznajesz! Chodźcie i zwiążcie go! Gates, Clay i Summer stali ukryci za drzewami. Na jego wezwanie wszyscy trzej wyszli i podeszli do mnie zwolna. Pierwszy z nich, wyciągając rzemień z kieszeni, uważał za stosowne niejako usprawiedliwić się wobec mnie z tego zachowania. – Sir, usłyszeliśmy ku naszemu zdumieniu, że nie nazywacie się Jones, lecz Old Shatterhand. Dlaczegoście nas okłamali? Chcieliście nas oszukać, a teraz my musimy was związać. Nie próbujcie się opierać! Nic by to wam nie pomogło, gdyż mr. Santer wystrzeli natychmiast. Bądźcie pewni! – Po co tyle gadania! – zawołał Santer i zwracając się do mnie, rozkazał: – Rzuć papier na ziemię i podaj mu ręce! Santer nie wątpił, że ma mnie całkowicie w swojej władzy, tymczasem ja wiedziałem już, że nie ja jemu, lecz on mnie ulegnie. Należało tylko szybko i energicznie wykorzystać sytuację. – No, już? Nie ociągaj się, bo strzelam! – zagroził znówu. Upuściłem papier na ziemię. – Podaj mu ręce! Z pozornym posłuszeństwem wyciągnąłem ręce do Gatesa, lecz tak, że chcąc je związać, musiał stanąć pomiędzy mną a Santerem. – Precz stamtąd, precz! – zawołał. – Stajecie mi przed strzelbą! Gdy zechcę strzelić, to... Nie dokończył, gdyż ja przerwałem mu bardzo niedelikatnie. Zamiast się dać związać, pochwyciłem Gatesa wpół i rzuciłem go na Santera. Łotr starał się wprawdzie uskoczyć na bok, ale za późno, bo runął na ziemię, a strzelba wypadła mu z rąk. W tej chwili znalazłem się przy nim i ukląkłem mu na piersiach. Ogluszyswyszy go uderzeniem pięścią, zerwałem się równie szybko i huknąłem na tamtych trzech: – Oto dowód, że jestem rzeczywiście Old Shatterhand! Chcieliście mnie skrępować, a teraz zabieracie się do broni! Precz z bronią, bo strzelam. Rzućcie ją! Ja mówię także na serio! Wyrwałem Santerowi rewolver zza pasa i wymierzyłem żeń do tych trzech „prawdziwych westmanów”. Usłuchali mnie natychmiast. – Usiądźcie tam przy grobie córki wodza! Prędzej! Poszli i usiedli. Wyznaczyłem im to miejsce dlatego, że nie było tam w pobliżu broni. – A teraz siedzcie spokojnie! Nic wam się nie stanie, ponieważ was oszukano. Ale próbę ucieczki lub oporu przypłacicie życiem. – To straszne, to okropne! – skarżył się Gates rozcierając sobie członki. – Leciałem w powietrzu jak piłka. Zdaje mi się, że połamaliście mi niektóre kości! – Wasza w tym wina. Starajcie się, żeby nie było gorzej. Skąd wzięliście ten rzemień? – Od mr. Santera. – A macie ich więcej? – Tak. – To dajcie je tu! Gates wyciągnął rzemienie z kieszeni i podał mi je. Skrępowałem nimi nogi Santera, a ręce związałem mu na plecach. – Ten już jest unieruchomiony – rzekłem z uśmiechem. – Czy mam i was związać? – Dziękuję, sir! – zastrzegł się Gates. – Mam już dosyć za swoje, zupełnie dosyć. Będę tu siedział spokojnie, dopóki mi każeście. – Dobrze zrobić. Przekonałście się, że nie lubię żartować! – Dziękuję w ogóle za wszelkie żarty! Dziwię się, że mogłem uważać was za trapera! – Wcale mnie wasza pomyłka nie dziwi, gdyż nie wyobrażacie sobie nawet, co to jest prawdziwy traper. Jakże się wam powiodło na polowaniu? Czy zastrzeliliście co? – Absolutnie nic. – To przypatrzcie się tym dwom kurkom, które ja przyniosłem. Jeśli zachowacie się dobrze, będziecie się mogli upiec i zjeść razem ze mną. Zobaczycie prawdopodobnie wkrótce, że Santer tylko wydawał się wam uczciwym człowiekiem. Ja twierdzę, że nie ma większego łotra pod słońcem od niego. Zaraz się o tym przekonacie, bo widzę, że przychodzi do siebie. Santer oprzytomnił, otworzył oczy i zaczął się ruszać. Zobaczywszy, że stoję nad nim i zapinam na sobie pas, a potem ujrzawszy swoich trzech towarzyszy siedzących przy grobie Indianki, zapytał: – Co to jest?.. Ja... ja... jestem związany? – Tak, jesteście związani – potwierdziłem. – Położenie zmieniło się cokolwiek. Sądzę, że nie macie nic przeciwko temu. – Psie! – zgrzytnął wściekle. – Pst! Nie pogarszajcie swego losu! – Niech cię diabli porwa, łotrze! – Ostrzegam was raz jeszcze! Przedtem znosiłem żeście do mnie mówili: „ty”, gdyż nakazywał mi to mój rozum. Wam również przydałoby się okazać wobec mnie trochę więcej uprzejmości. Santer spojrzał badawczo na towarzyszy i zawołał: – Czyście co wypaplali? – Nie – odrzekł Gates. – No, nie radziłbym wam? – Czego nie mieli wypaplać? – zapytałem. – Niczego! – Oho! Przyznajcie się zaraz, bo wam usta otworzę! – O złocie – odpowiedział z przymusem, jak mi się zdawało. – Jak to: o złocie? – Gdzie leży. Wyjawilem przed nimi swoje przypuszczenia i myślałem, że się wygadali. – Czy to prawda? – spytałem Gatesa. – Tak – brzmiała odpowiedź. – Czy istotnie Santer nic innego nie ma na myśli? – Nie. – Nie ukrywajcie nic przede mną! Zwracam waszą uwagę, że kłamstwem lub podstępem nie wyrządziecie szkody mnie, lecz sobie. Gates zawahał się chwilę, a potem rzekł głosem, z którego przebijała szczerość: – Wierzcie mi, sir, że to nie kłamstwo. On rzeczywiście miał tylko złoto na myśli. – Ja jednak nie wierzę. Wasza otwartość jest obludna, a w jego twarzy czai się podstęp. Ale w ten sposób nic nie osiągnięcie. Wzywam was, mr. Gates, po raz wtóry: powiedzcie prawdę! Czy Santer wspomniał coś o Keiowehach, kiedy spotkał się z wami w dolinie? – Tak. – Czy był sam? – Tak. – Czy istotnie spotkał czerwonoskórych? – Tak. – I nie był nad Salt Fork? – Nie był. – Jak wielki to był oddział? – Sześćdziesięciu wojowników. – Kto nimi dowodził? – Pida, syn wodza Tanguy. – Gdzie oni są teraz? – Wrócili do swojej wsi. – A może wy klamiecie? – Mówię prawdę, sir! – Pamiętajcie, mr. Gates, o tym, że wolna wola człowieka to jego królestwo, lecz często także jego piekło. Jeśli mnie oszukacie, to pożałujecie tego później. Co do złota, to na darmo jechaliście tutaj, gdyż w tych stronach złota nie ma. Teraz dopiero podniosłem testament Winnetou z ziemi, a włożywszy go w obydwie skórzane koperty, schowałem do kieszeni. – Zdaje się, że mr. Santer wie to lepiej od was – odpowiedział Gates. – On wie mniej niż nic. – A wy wiecie, gdzie leży złoto? – Może. – To powiedzcie nam! – Tego mi nie wolno. – Zatem słusznie obawialiśmy się, że wy nam tylko zaszkodzicie zamiast pomóc. – Złoto nie jest wasze. – Ale stanie się naszym, gdyż mr. Santer pokaże nam je i podzieli się z nami. – On, mój obecny jeniec? – Cóż wy mu możecie zrobić? Prędzej czy później odzyska wolność. – To będzie trudne! Raczej zapłaci żyćmi za swoje postępkı. Na to dał się słyszeć szydrczy śmiech Santera. Odwróciłem się więc do niego i oświadczyłem: – Wkrótce odechce się wam śmiać. Jak sądzicie, co ja z wami zrobię? – Nic – odparł z grymasem. – Któź zabroni mi wpakować wam kulę w leb? – Wy sami. Każdy wie, że Old Shatterhand boi się zabić człowieka. – To słusznęe, nie jestem morderca. Wy zasłużyliście na śmierć wielokrotnie. Jeszcze przed kilku tygodniami byłbym was bezwarunkowo zastrzelil, gdybym was tylko spotkał. Ale Winnetou już nie żyje, wraz z jego ciałem pochowałem jego zemstę. – Nie wygłaszajcie tu pięknych mów! Nie możecie zabić mnie, i basta! Była to niesłychana bezczelność. Tłumaczyłem ją sobie tylko jego zawziętością, nie wiedząc tego, o czym on wiedział. Mówiłem więc dalej głosem spokojnym: – Lżyjcie sobie dalej! Człowiek waszego pokroju nie zdąży mnie rozgniewać. Słyszeliście już, że moja chęć zemsty spoczęła w grobie razem z Winnetou, ale między zemstą a karą jest różnica. Po zbrodni musi nastąpić pokuta. Nie zemszczę się więc na was, lecz mimo to nie umkniecie kary. – Pshaw! Nazywajcie to sobie karą czy zemstą, to na jedno wychodzi. Nie chcecie się mścić, ale postanawiacie mnie ukarać, prawdopodobnie zamordować. Morderstwo jest zawsze morderstwem. Nie chelpcie się zbytnio swoją sprawiedliwością. – Mylicie się bardzo w swoich przypuszczeniach. Ani mi przez myśl nie przeszło porywać się na wasze życie. Zaprowadzę was do najbliższego fortu i oddam sędziemu. – Ach! Naprawdę? – Tak. – Jak sobie z tym poradzicie, sir? – To moja rzecz. – Chyba i moja, gdyż i ja tu odgrywam pewną rolę. Sądzę, że stanie się odwrotnie, to znaczy, że ja was zaprowadzę, a nie wy mnie. A ponieważ nie jestem takim przykładnym chrześcijaninem jak wy, przeto ani mi się śni wyrzekać zemsty. Ona już jest tu! Patrzcie, oto nadchodzi! Wykrzyknął te słowa głośno i radośnie, a triumf jego nie był bezpodstawny, gdyż w tej chwili zabrzmiało ze wszystkich stron straszne wycie. Równocześnie wynurzyły się z przodu i z tyłu, z prawej i z lewej strony liczne czerwone postacie, pomalowane barwami wojennymi Keiowehów i w wężowych ruchach podbiegły ku mnie, otaczając dookola. A więc Gates mnie oklamał: Santer sprowadził Keiowehów do Nugget-tsil. Czerwonoskórzy, dowiedziawszy się od niego o śmierć Winnetou, postanowili uczcić uroczyście to radosne zdarzenie tam właśnie, gdzie byli pochowani jego ojciec i siostra. Było to prawdziwie po indiańsku i odpowiadało zamiarom mordercy, który chciał doznać jeszcze tej radości, że mnie – przyjaciela Winnetou – dostanie w ręce właśnie pod Mugworthills. Napad, mimo że był tak nagły, nie wyprowdził mnie z równowagi. W pierwszej chwili postanowiłem się bronić i wydobyłem nawet rewolwer, ujrzałszy jednak, że jestem otoczony przez sześćdziesięciu wojowników, schowałem go na powrót. Ucieczka była niemożliwa, a opór daremny. Uczyniłem dla swej obrony na razie tylko to, że tych, którzy byli najbliżej i wyciągnęli już po mnie ręce, odepchnałem i zawołałem donośnym głosem: – Old Shatterhand poddaje się wojownikom Keiowehów. Czy jest tu ich młody wódz? Tylko jemu sam dobrowolnie się oddam. Czerwonoskórzy odstąpili ode mnie i zaczęli się oglądać za Pidą, który nie brał udziału w napadzie, lecz czekał, stojąc pod drzewem. – Dobrowolnie? – szydził Santer, któremu towarzysze rozwijałi więzy. – Ten drab, który górnołotnie nazywa siebie Old Shatterhandem, nie ma co mówić o wolnej woli. Musi się poddać, bo w przeciwnym razie zginie. Dalej na niego! Ale sam nie odważył się rzucić na mnie. Keiowehowie posłuszni jego rozkazowi natarli znowu, ale nie bronią, lecz gołymi rękami, gdyż chcieli mnie pochwycić żywcem. Broniłem się, ile mi sił staczyło, i powaliłem kilku na ziemię, nie oparłbym się jednak przemocy, gdyby Pida nie wydał rozkazu: – Stać, odstapcie od niego! On chce się mnie poddać, atak wasz jest zatem niepotrzebny. Wojownicy Keiowehów cofnęli się, a Santer krzyknął z gniewem: – Po co go oszczędzać? Niech dostanie tyle uderzeń i pchnięć, ile jest rąk i pięści. Dalej na niego! Ja rozkazuję! Na to przystąpił doń młody wódz i rzekł zrobiszy ręka ruch, który nie świadczył o zbyt wielkim szacunku: – Ty tu chcesz rozkazywać? A czy nie wiesz, kto jest dowódcą tych wojowników^ – Ty. – A czym ty jesteś? – Przyjacielem Keiowehów, którego wola także chyba coś znaczy! – Przyjacielem? Kto ci to powiedział? – Twój ojciec. – To nieprawda. Wódz Keiowehów, Tangua, nigdy nie użył wobec ciebie słowa: „przyjaciel”. Jesteś tylko bladą twarzą, którą znosimy u siebie. Chętnie skorzystałbym z tej krótkiej chwili, by się przebić przez krąg wojowników i uciec. Byłoby mi się to może nawet udało, ale wtedy musiałbym zostawić swoje strzelby, a tego nie chciałem zrobić. Pida poszedł do mnie i rzekł: – Old Shatterhand chce być moim jeńcem. Czy odda dobrowolnie wszystko, co ma przy sobie? – Tak – odpowiedziałem. – I pozwoli się związać? – Tak. – Więc oddaj mi swoją broń. Ucieszyłem się w duchu, że mnie w ten sposób pytał, gdyż było to oznaką szacunku. Wręczyłem mu nóż i rewolwery. Gdy Santer wziął moją strzelbę i sztucer, Pida spytał go: – Czemu bierzesz te strzelby? Połóż je na powrót! – Ani mi się śni! One są moje! – One do mnie należą! – Nie, do mnie! – Old Shatterhand mnie się poddał, przeto jego broń stała się moją własnością. – Komu zawdzięczasz, że go pojmałeś? Tylko mnie! On był już w mojej mocy, a zatem jego osoba i wszystko, co posiada, należy do mnie! Nie wyrzeknę się więc ani jego samego, ani słynnego sztucera Henry’ego. Na to Pida podniósł groźnie rękę i rozkazał: – Połóż je w tej chwili! – Nie! – Odbierzcie mu je! – zawołał Pida do swoich ludzi. – Cheecie porwać się na mnie? – spytał Santer przybierając postawę, jakby się gotował do obrony. – Odbierzcie mu je! – powtórzył Pida. Santer widząc, ile rąk wyciągnęło się do niego, rzucił broń na ziemię i oświadczył: – Oto są! Oddaję je, lecz nie na zawsze! Poskarżą się przed Tanguą! – Uczynь to! – rzekł Pida z wyraźną pogardą. Przyniesiono mu obie strzelby, po czym musiałem dać im ręce, żeby mi je związano. Podczas tego poszedł znowu Santer i powiedział: – Zatrzymajcie sobie, do diabła, strzelby, lecz wszystko inne, co ma przy sobie, będzie moim. Szczególnie to, co tu... To mówiąc zamierzył się ręką do mej kieszeni, w której schowałem testament Winnetou. – Precz! – huknąłem nań. Odskoczył przestraszony okrzykiem, lecz opanował się szybko i zaśmiał się szyderczo: – Do stu piorunów, ten drab jest strasznie zuchwały! Jest pojmany, wie, że już długo nie pociągnie, a wpada na mnie jeszcze jak brytan! To ci nic nie pomoże. Chcę wiedzieć, co wykopales i co czytałeś przedtem. – Spróbuj mi to odebrać! – Pewnie, że to uczynię! Rozumiem, że cię to niewątpliwie martwi, iż dostanę ten skarb w swoje ręce, ale będziesz musiał się na to zgodzić. Poszedł znowu bliżej i sięgnął ku mnie obiema rękami. Moje ręce nie były jeszcze całkowicie związane, tylko jedną okalał rzemień. Wobec tego szybkim ruchem pochwyciłem Sante– Uff, uff, uff! – zawołali dokoła czerwonoskórzy. – Teraz zwiążcie mnie znów – rzekłem podając im obie ręce. – Imię Old Shatterhanda potwierdzają jego czyny – pochwalił mnie młody wódz. – Co to za rzecz, której się Santer od ciebie domaga? – Papier zapisany – odpowiedziałem nie mogąc przyznać się otwarcie, co to właściwie było. – On mówił o jakimś skarbie! – Pshaw! Przecież on nie wie nawet, co jest napisane na tym papierze. Czym jeńcem jestem właściwie – twoim, czy jego? – Moim. – Dlaczegoż więc pozwalasz mu porywać się na mnie, skoro chce mnie obrabować? – Czerwoni wojownicy pragną tylko twojej broni. Wszystko inne nie jest im potrzebne. – Czy to powód, żeby to wszystko inne oddawać temu drabowi? Czy Old Shatterhand jest chłopcem, któremu pierwszy lepszy hultaj może wypróżniać kieszenie? Tobie się poddałem i uczeilem cię tym, jako wojownika i wodza. Czemu tedy zapominasz, że ja jestem także wojownikiem, który tego Santera powinien by co najwyżej kopnąć? Indianin szanuje odwagę i dumę nawet w największym wrogu. Czerwonoskórzy znali mnie z tych zalet i musieli pamiętać, że wówczas, kiedy uprowadziłem Pidę, aby ocalić Sama, da-rowałem życie młodemu Keiowehowi. Na to teraz liczyłem i nie zawiodłem się, gdyż Pida odpowiedział, rzuciwszy na mnie przychylne spojrzenie: – Old Shatterhand jest najwaleczniejszym ze wszystkich białych wojowników. Natomiast ten, którego powaliłeś, ma dwa języki, odmiennie mówiące, i dwie twarze, które wyglądają raz tak, raz inaczej. Nie będzie mu wolno sięgać do twojej kieszeni. – Dziękuję ci! Godzien jesteś być wodzem i będziesz kiedyś należał do najsłynniejszych wojowników Keiowehów. Szlachetny wojownik zabija nieprzyjaciela, lecz go nie poniża. Widziałem, jaką dumą napełniły go te słowa. Odpowiedział na nie głosem, w którym niemoal czuć było litość dla mnie: – Tak, Pida zabija nieprzyjaciela. Old Shatterhand będzie musiał umrzeć, i nie tylko zwyczajnie umrzeć, ale poniesie on wielkie męczarnie. – Mężczie mnie i zabijcie! Skargi z ust moich nie usłyszycie, ale tego draba trzymajcie z dala ode mnie! Po związaniu rąk kazano mi się położyć i skrępowano mi kostki rzemieniami. Tymczasem Santer odzyskał przytomność, podniósł się z ziemi, podszedł do mnie, kopnął mnie, a potem krzyknął: – Uderzyłeś mnie, psie! Ciężko to odpokutujesz: ja cię zaduszę! I pochylił się, by mnie chwycić za gardło. – Stój, nie dotykaj go! – zawołał Pida. – Ja ci zabraniam! – Ty nie masz prawa mi zabraniać. Ten pies to mój wróg śmiertelny i poważył się mnie uderzyć. Za to przekona się teraz jak... Nie skończył, gdyż ja skurczyłem niespodzianie nogi i pchnałem go tak potężnie, że odleciał daleko i runął na wznak na ziemię. Ryknął ze złości jak dzikie zwierzę, chciał się zerwać czym prędzej, lecz mu się to nie udało. Obolały, wstał powoli, lecz nie wyrzekł się zemsty, bo wydobywszy rewolwer, wymierzył do mnie i wrzasnął: – Nadeszła Twoja ostatnia godzina, ty psie! Ruszaj do piekła, gdzie czeka na ciebie miejsce! Lecz stojący najbliżej Indianin pochwycił go za rękę, tak że strzał chybił. – Dlaczego mi przeszkadzasz? – huknął na czerwonoskórego Santer. – Wolno mi czynić, co mi się podoba, a ten pies uderzył mnie najpierw, a potem kopnął. On musi zginąć! – Nie, nie wolno ci czynić, co zechcesz – oświadczył Pida przystępując do niego i kładąc mu ostrzegawczo rękę na ramieniu. – Old Shatterhand należy do mnie i nikt inny nie śmie go dotknąć. Życie jego jest moją własnością, nikt mu go nie może odebrać. – Ja dawno poprzysiągłem mu zemstę! – To mnie nic nie obchodzi. Ojciec mój, któremu wyświadczyłeś kilka przysług, zgodził się na to, żebyś u nas przebywał. Ale na więcej sobie nie pozwalaj! Pamiętaj, że zginiesz z mojej ręki, jeśli się porwiesz na Old Shatterhanda. – Coż właściwie ma się z nim stać? – zapytał zbity z tropu. – Nad tym naradzimy się jeszcze. – Nad czym się tu naradzać?! To przecież jasne, co należy z nim uczynić! – Co? – Zabić go! – To się stanie. – Ale kiedy? Przybyliście tutaj, by odprawić radosną uroczystość z powodu śmierci największego waszego wroga, Winnetou. Czy nie zrobilibyście najlepiej, gdybyscie teraz w tym właśnie miejscu zamęczyli na śmierć jego najlepszego przyjaciela Old Shatterhanda? – Tego nam uczynić nie wolno. – Czemu nie? – Ponieważ musimy go zabrać do naszej wsi. – Och, do waszej wsi! Po cóż to? – Aby go zaprowadzić do mego ojca, Tanguy, któremu Old Shatterhand strzaskał kiedyś oba kolana. Tangua postanowił, w jaki sposób ma on za to zginąć. – To niedorzeczność wieźć go najpierw do waszej wsi! To wprost największa w świecie głupota! – Milcz! Pida, młody wódz Keiowehów, nie popełnia głupstw! – To jednak będzie głupstwem! Czy nie widzisz, dlaczego? – Nie. – Czy nie słyszaleś, ile razy Old Shatterhand był już pojmany? A zawsze udało mu się podstępnie umknąć. Jeśli zaraz go nie zabijecie i będziecie go ze sobą włożyci, umknie wam wkrótce. – On nam nie umknie. Będziemy się z nim obchodzili tak, jak na to zasługuje słynny wojownik, lecz zarazem będziemy tak czujni, że nam uciec nie zdola. – A, do wszystkich diabłów! Chcecie jeszcze obchodzić się z nim jak ze słynnym człowiekiem! Może jeszcze owinięcie go girlandami, a pierś obwiesicie orderami? – Pida nie rozumie, co to są girlandy i ordery, wie jednak, że wobec Old Shatterhanda musimy być inni, anizeli byśmy byli wobec ciebie, gdybys był naszym jeńcem. – Dobrze, dobrze! Pojmuję już, o co idzie. Ja mam także prawo do niego, nawet wielkie prawo, którego chciałem się właśnie zrzec na waszą korzyść. Zamierzałem wam darować jego życie, ale teraz sądzę inaczej. On należy do mnie tak samo jak do was, a chociaż obiecujecie, że będziecie się z nim obchodzić jak ze „słynnym człowiekiem”, to ja postaram się o to, żeby mu się nie działało zbyt dobrze. Was by oszukał i uciekł. Ale ja będę czuwał nad tym, żeby dostal nagrodę za to wszystko, co mnie i wielu innym wyrządził. Skoro zabieracie go do wsi, to i ja z wami tam pojade. – Tego nie mogę ci zabronić, ale powtarzam, co już powiedziałem. Jeśli się porwiesz na niego, poniesiesz śmierć z mojej ręki! A teraz naradzimy się nad tym, co dalej robić. – Nie ma się nad czym naradzać, bo ja mogę wam to zaraz powiedzieć. – Nie potrzebujemy twojego głosu, gdyż nie należysz do rady naszych starych i mądrych mężów. Młody wódz odwrócił się i podszedł do najstarszego ze swych wojowników, po czym usiadł z nim na uboczu, by się naradzić. Reszta zajęła miejsca dokola mnie, rozmawiając z sobą tak cicho, że nic nie mogłem zrozumieć. Wszyscy cieszyli się bardzo i byli dumni z tego, że pojmali Old Shatterhanda, gdyż zamęczenie mnie na śmierć stanowiłoby dla nich wielki zaszczyt i przyniosło sławę, jakiej pozazdrościć im mogło każde plemię. Udawałem, że na nich wcale nie zważam, ale mimo to starałem się wybadać z ich twarzy, co o mnie myślą. Nie było w nich zawziętej i namiętnej wrogości. Wówczas kiedy jeszcze nie miałem tak słynnego nazwiska i zraniłem ciężko ich wodza, tak że uczyniłem zeń kalekę, wściekłość ich na mnie nie miała granic. Od tego czasu jednak upłynęło wiele lat i dawna zawziętość straciła na sile. Stałem się znanym i dowiodłem niejednokrotnie, że cenię człowieka czerwonego tak samo jak i białego. Niewątpliwie jednak Tangua nienawidził mnie nadal zawzięcie, co było naturalnym wynikiem ulomności, o którą go przyprawiłem. Tego bowiem, że sam był temu winien, chyba nie przyznal do dziś. Ale fakt, że pojmałem wówczas Pidę i pomimo dzielącej nas wrogości obchodziłem się z nim po ludzku, musiał zaważyć na szali na moją korzyść. Byłem więc teraz dla Keiowehów bardziej Old Shatterhandem aniżeli zwykłą błądą twarzą, którą ich wódz zmusił, by przestrzeliła mu kolana. Widziałem to po rzucanych na mnie spojrzeniach, niemal pełnych szacunku. Nie łudziłem się jednak z tego powodu żadnymi nadziejami, Keiowehowie mogli mnie szanować, lecz laski spodziewać się z ich strony byłoby daremne. Co więcej, przedzej puściliby na wolność każdego innego człowieka aniżeli mnie, którego pojmania i zabicia miały im zazdrościć wszystkie plemiona czerwonoskórych. W ich oczach zasługiwałem na śmierć męczeńską. Podobnie jak biały, który z najwyższym zacięciawieniem idzie do teatru, gdy grane jest dzieło wielkiego poety lub muzyka, tak samo, a nawet jeszcze bardziej, żądni byli oni widoku, jak się zachowa Old Shatterhand podczas mąk, które go czekaly. Jakkolwiek przedstawiałem sobie swój przyszły los – nie obawiałem się go; nie czułem nawet żadnego niepokoju. Jakich to ja już niebezpieczeństw uniknął! I teraz nie myślałem, że wszystko już przepadło. Człowiek nie powinien tracić nadziei, aż do ostatniej chwili, ale także, o ile możność, powinien przyczyniać się do spełnienia tej nadziei. Kto tego nie robi, ten oczywiście jest zgubiony. Santer przysiadł się do swoich trzech towarzyszy i wyjaśniał im coś bardzo energicznie. Domyślałem się, co było przedmiotem tej rozmowy. Oni słyszeli także często o Old Shatterhandzie, wiedzieli, że nie jestem lotrem, i dlatego zapewne zachowanie Santera wywarło na nich niekorzystne wrażenie. Do tego należało dodać ciche wyrzuty, jakie niewątpliwie sobie robili. Bo oto na jego rozkaz nie tylko mnie oklamieli, lecz także zataili winę za to, że mnie pojmano, co z pewnością ich niepokoilo, gdyż nie byli to zupełnie żli ludzie. Santer starał się im całą sprawę oświetlić tak, żeby nie mogli mu nic zarzucić. Narada nie trwała długo. Indianie, którzy brali w niej udział, powstali z miejsc, a Pida za-powiedział swoim ludziom: – Wojownicy Keiowehów nie zostaną tutaj, lecz zaraz po jedzeniu wyruszą do wsi. Niechaj się więc przygotują do rychłego odjazdu! Spodziewałem się tego, Santer zaś, nie znając tak dobrze zwyczajów Indian, sądził inaczej. Zerwał się więc, zbliżył się do Pidy i zapytał: – Cheecie odjeżdżać? Przecie postanowiono, że zabawimy tu przez kilka dni! – Nieraz już coś postanowiono, a potem stało się inaczej – odrzekł wódz. – Chcieliście uczcić wiadomość o śmierci Winnetou! – Uczynimy to, ale nie dzisiaj. – A kiedy? – O tym dowiemy się od Tanguy. – Z jakiego powodu zmieniacie tak nagle postanowienie? – Nie potrzebujemy wprawdzie tłumaczyć się z tego przed tobą, ale mimo to powiem ci, ponieważ Old Shatterhand także słucha. Następnie zwrócił się do mnie i mówił dalej: – Kiedy przyszliśmy tutaj, aby uradować się śmiercią Winnetou, wodza tych psów, Apaczów, nie przypuszczaliśmy, że wpadnie nam w ręce jego przyjaciel i brat, Old Shatterhand. Ten ważny wypadek podwaja naszą radość. Winnetou był naszym wrogiem, lecz w każdym razie czerwonoskórym, Old Shatterhand jest wrogiem, a w dodatku błądą twarzą. Śmierć jego wywoła jeszcze większą radość aniżeli śmierć Winnetou i synowie, i córki Keiowehów obchodzić będą równocześnie śmierć dwóch najsławniejszych przeciwników swego narodu. Tu stoi tylko mała część wojowników, ja zaś jestem zbyt młody na to, by rozstrzygnąć, w jaki sposób ma umrzeć Old Shatterhand. Na to powinno się jeździć całe plemię, a Tangua, najstarszy i największy z wodzów, musi zabrać głos i wydać wyrok na Old Shatterhanda. Dlatego nie zostajemy tutaj i spieszymy do domu, gdyż pragniemy, żeby nasi bracia i siostry jak najprędzej się dowiedzieli, co się stało. – Ależ nie ma odpowiedniejszego miejsca do zamęcenia Old Shatterhanda jak to, na którym się teraz znajdujemy. On jest waszym wrogiem, niechże zginie przy grobach tych, z powodu których stał się waszym wrogiem. – I ja wiem o tym, ale czyż postanowiono, że ma on zginąć gdzie indziej? Czyż nie możemy potem tutaj powrócić? – To będzie trudno, ponieważ Tangua, który musi być przy tym, nie może jeździć. – To każe się przywieźć na dwóch koniach. Niechaj postanowi, co sam zechce. W każdym razie Old Shatterhand będzie tu pochowany. – Jeśli nawet zginie nad Salt Fork? – Nawet wtedy. – Przywieziecie go tutaj? – Tak. – A kto się tego podejmie? – Ja. – To dla mnie niepojęte! Jaki powód może skłaniać rozsądnego czerwonoskórego wojownika do tego, żeby się trudził z trupem nieżywego białego psa? – Powiem ci to, byś lepiej poznał Pidę, młodego wodza Keiowehów, oraz żeby Old Shatterhand wiedział, jak podziękuję mu za to, że mnie kiedyś nie zabił, lecz wymienił za błądą twarz. Znowu zwrócił się do mnie i oświadczył: – Old Shatterhand jest wprawdzie naszym wrogiem, lecz wrogiem szlachetnym. Mógł nad Rio Pecos zastrzelić Tanguę, a nie uczynił tego, tylko go okulawił. Old Shatterhand postępował tak zawsze, o tym wiedzą czerwoni mężowie i szanują go za to. On musi umrzeć, lecz umrze śmiercią wielkiego bohatera i dowiedzie nam, że wskutek mak, jakich nikt jeszcze dotąd nie cierpiał, nie wyrwie się z ust jego okrzyk bolesci. Gdy zaś umrze, ciała jego nie pożrą ryby w rzece ani wilki i sepy na prerii. Prawdziwy wódz, jakim on jest, musi mieć grób, bo to uczci także nas, którzyśmy go zwyciężyli. A gdzie będzie ten grób? Pida słyszał, że nigdyś Nszo-czi, piękna córa Apaczów, darowała mu swoją duszę, dlatego zwłoki jego spoczną obok niej, aby duch jego mógł się w wiecznych ostępach połączyć z jej duchem. Takie będzie podziękowanie Pidy dla tego, który mu darował życie. Moi czerwoni bracia słyszeli moje słowa. Czy zgadzają się z nimi? Spojrzał przy tym pytającą dokoła. – Howgh! howgh! howgh! – zabrzmiały zewsząd okrzyki zgody. Zaiste ten młody Keioweh był człowiekiem niezwykłym i jak na dzikiego Indianina szlachetnym! Stanowcza jego zapowiedź mojej męczeńskiej śmierci nie dotknęła mnie wcale, ale wszak za to, że ta śmierć miała być tak straszna, a więc dla mnie pełna chwały, powinienem – zgodnie z ich obyczajem – być mu wdzięczny. To zaś, że chciał mnie pochować obok Inczuczuny i Nszo-czi, było dowodem delikatności uczuć, jakiej się zazwyczaj nie spotyka u dzieciach. Gdy czerwoni wojownicy wygłaszali swoje „howgh”, Santer zaśmiał się głośno i zawołał do mnie: – Słuchaj, drabie, składam ci życzenia z powodu twoego wesela w wiecznych ostępach z piękną Indianką! Nie każdemu przypadła takie szczęście w udziale. Chciałbym być przynajmniej gościem na twym weselu, skoro nie mogę być panem młodym. Czy mnie zaprosisz? Nie powinienem był wyrządzić mu tego zaszczytu i odpowiadać, ale mimo to odrzekłem: – Nie potrzeba zaproszenia, gdyż ty będziesz tam prędzej ode mnie. – Ach, naprawdę? Myślisz zatem o ucieczce? Dobrze, że mówisz tak otwarcie. Już ja ci uciec nie pozwolę. Możesz mi wierzyć! Indianie udali się tymczasem do doliny, gdzie znajdowały się ich konie. Nogi zostawiono mi wolne, lecz przywiązano mnie do dwóch Indian, między którymi miałem iść. Pida zarzucił sobie na plecy obie moje strzelby, a Santer szedł ze swymi trzema towarzyszami, którzy prowadzili za sobą konie. Mego konia wiódł za cugle jeden z Keiowehów. Przybywszy na dół, rozłożyliśmy się znów obozem. Indianie roznieśli kilka ognisk i zabrali się do pieczenia dziczyny, którą przynieśli z sobą. Oprócz tego mieli w workach przy siodłach suszone mięso. Dostalem tak duży kawał wyśmienitej pieczyń, że ledwie go zjadłem, ale nie zostawiłem nic, gdyż zależało mi na tym, żeby nie utracić sił. Do jedzenia musiano mi rozwiązać ręce, lecz przez ten krótki czas pilnowano mnie tak dobrze, iż nie mogłem pomyśleć nawet o ucieczce. Po posiłku przywiązano mnie do mego konia i ruszyliśmy do wsi Keiowehów. Wyjechawszy za dolinę obejrzałem się, aby rzucić jeszcze raz okiem na Nugget-tsil. Nasunęło mi się przy tym smutne pytanie, czy też ujrzę jeszcze kiedy w życiu mogły Inczuczuny i jego córki, bo przywieziony tu z powrotem jako trup już nie mogłem ich przecież zobaczyć! Droga od Nugget-tsil do wsi nad Salt Fork była mi już znana, a w czasie naszej jazdy nie stało się nic godnego wzmianki. Czerwonoskórzy strzegli mnie bardzo surowo, a gdyby nawet tego nie czynili, umknąć nie było można, gdyż Santer dotrzymywał słowa, starając się o to, żebym nie znalazł najmniejszej sposobności do ucieczki. Usiłował utrudnić mi jazdę, jak tylko mógł, i wyrządził mi różne przykrości, żeby mnie doprowadzić do gniewu. Niestety, nie udawało mu się to, gdyż ani mi było w głowie reagować na szydercze przemowy, jakie do mnie wygłaszał! Zachowywałem wobec niego zimną krew i ani razu nie sprawilem mu tej przyjemności, żeby mu odpowiedzieć. Inne jego próby dokuczania udaremniał Pida. Na Gatesa, Claya i Summera Indianie nie zwracali wcale uwagi; musieli oni stosować się we wszystkim do Santera. Zauważyłem niebawem, że chętnie by ze mną porozmawiali, a Pida zapewne by im tego nie zabronił, lecz Santer potrafił temu zawsze przeszkodzić. Zależało mu oczywiście na tym, żebym nie miał sposobności wyjaśnić im sprawy złota w Nugget-tsil. Zresztą nie obchodził się on z nimi bynajmniej jak z kolegami. Mieli mu pomóc w szukaniu złota i byłem całkiem pewien, że po znalezieniu skarbu pozbędą się ich i nie cofną nawet przed potrójnym morderstwem, gdyby nie dało się inaczej. Ale teraz sytuacja się zmieniła. Niewątpliwie trzej jego towarzysze uwiadomili go o moim przypuszczeniu, iż Winmetou zabrał stamtąd nuggety, a kartki, które widział w moim ręku, musiały być w jego oczach dowodem słuszności mego zdania. Jeśli jednak złota nie było, to poszukiwania byłyby daremne, Santer nie potrzebował więc już nikogo do pomocy. Toteż Gates, Clay i Sumner stali się dłużej teraz tylko ciężarem, którego najchętniej by się pozbył. Ale jak? Czy mógł ich po prostu odeślać? Nie. Musiał ich z sobą zabrać, ale z zamiarem pożegnania się z nimi jak najprędzej. Nie trudno sobie wyobrazić, że wszystkie jego starania i zabiegi zwróciły się teraz ku moim papierom. Gorąco pragnął dostać je w swoje ręce. Zabrać mi ich otwarcie jednak nie mógł z powodu Pidy. Pozostały mu tylko dwie drogi do ich zdobycia: albo ukraść je podczas snu, albo zaczekać na przybycie do wsi i naklonić Tanguę, żeby mu je przyniósł. Ani jedno, ani drugie nie było dlań zbyt trudne. Papiery ciągle jeszcze znajdowały się w tej samej kieszeni. Gdzież mogłem je schować? Najwyżej w innym miejscu ubrania. Musiałoby się to jednak stać po kryjomu, a więc tak, żeby nikogo wtedykoż koło mnie nie było, tymczasem ciągle byłem skrępowany i otoczony przez strażników. Santer w swoim czasie wywiadzał Tanguę kilka przysług, za które ten winien mu był wdzięczność. Jakże łatwo mógł on naklonić wodza, by odebrał mi te kartki i oddał je jemu! To niepokoilo mnie mocno. O siebie i własne życie nie troszczyłem się już, ale tym bardziej dbałem o spuściznę po moim Winnetou, Wieś Keiowehów leżała w tym samym miejscu, co dawniej, a więc nad ujściem Salt Fork do Red River. Przeprawiliśmy się przez tę rzekę w płytkim miejscu, a potem z odległości dwóch godzin drogi od wsi Pida wysłał naprzód dwóch jeźdźców z wiadomością, że przybywamy. Jakąż radość i wrażenie musiała wywołać wieś, że prowadzą pojmanego Old Shatterhanda! Znajdowaliśmy się jeszcze na otwartej prerii, daleko od lasu rosnącego nad brzegiem obu rzek, kiedy ujrzaliśmy pędzących ku nam jeźdźców. Byli to Keiowehowie, z których każdy chciał pierwszy zobaczyć Old Shatterhanda. Wszyscy witali nas głośnymi, przeraźliwymi okrzykami, rzucał na mnie krótkie spojrzenia i przyłączali się z tyłu do naszego orszaku. Nie podziwiano mnie ani nie gapiono się na mnie, co by się na pewno zdarzyło w kraju cywilizowanym. Duma nie pozwala Indianom okazywać zbytecznego zainteresowania czy wzruszenia z jakiegokolwiek powodu. W ten sposób nasz oddział powiększał się z każdą chwilą, nikt jednak mi się nie naprzykrzał. Kiedy wreszcie znaleźliśmy się blisko lasu, tworzącego wąski pas nad Salt Fork, otaczało mnie około stu dorosłych indiańskich wojowników. Z tego wnioskowałem, że wieś Tanguy widocznie rozrosła się i powiększyła w minionych latach. Pod drzewami stały namioty, w których nie było teraz chyba ani jednego człowieka, gdyż wszystko, co żyło, wybiegło na nasze spotkanie. Były więc tam kobiety stare i młode, dorastający chłopcy, dziewczęta i dzieci. Młode pokolenie nie potrzebowało być tak powściągliwe jak dorosłi, poważni wojownicy, robiło więc z tej wolności taki użytek, że zatkałbym sobie uszy, gdyby nie więzy, które krepowały mi ręce. Krzyczeli, ryczeli, śmiali się i piszczeleli, słowem, robiли niesłychany harmider, wszystko to na dowód, jak bardzo cieszą się z mojego przybycia. Wtem Pida, jadący na przedzie, podniósł rękę i zrobił krótki, poziomy ruch, po czym halas ustal natychmiast. Na dalszy znak wodza gronała jeźdźców utworzyła półkole, biorąc mnie w środek. Obok stał Pida i dwa Indianie, których jedynym zadaniem było nie odstępować mnie ani na krok. Santer starał się przecisnąć także, ale młody wódz udał, że go nie widzi. Podjechaliśmy ku wielkiemu namiotowi, którego szczyt ozdobiony był piórami. Przed wejściem znajdował się Tangua w postawie pół siedzącej, a pół leżącej. Postarzał się ogromnie i wychudł jak szkielet. Z głębi oczodołów ugodził we mnie wzrok ostry jak nóż, a nieubłagany jak... jak... sam Tangua. Długie włosy pobiegały mu jak śnieg. Pida zeszkoczył z konia, jego jeźdźcy uczynili to samo i wszyscy skupili się dokoła nas. Każdy chciał słyszeć słowa, którymi przyjmie mnie Tangua. Odwiązano mnie od konia i uwolniono nogi, żebym mógł stać. Bardzo byłem ciekaw pierwszych słów starca, lecz musiałem czekać na nie dość długo. Tangua przypatrzył mi się od góry do dołu i od dołu do góry, raz i drugi, wzrokiem, którego można się było przestraszyć, po czym zamknął oczy. Nikt nie rzekł ani słowa, zapanowała głęboka cisza, przerywana tylko tupotem koni. Zrobiło mi się nieprzyjemnie i chciałem już pierwszy przerwać milczenie, kiedy powoli i uroczyście, nie otwierając oczu, sędziwy wódz zaczął mówić: – Kwiat spodziewa się rosy, ale rosa nie spada, a kwiat pochyla głowę i wieźnie; już, już ma zginać, kiedy wreszcie rosa nadchodzi! Zamilkł na chwilę, po czym zaczął na nowo: – Bawół grzebie nogą w śniegu, lecz nie znajduje pod nim ani żdźbla trawy. Rycząc z głodu, przyzywa wiosny, ale wiosna bawi gdzieś daleko; bawół chudnie, garb mu zanika, siły jego słabną i już ma zginać. Wtem naciąga ciepły wiatr i bawół tuż przed śmiercią ogląda wiosnę! Nastąpiła znów przerwa. Jak dziwnym, niepojętym stworzeniem jest jednak człowiek! Ten Indianin dokuczał mi, obrażał mnie i wyszydzał jak nikt przedtem, nienawidził mnie, prześladował i godził na moje życie, a ja odpłaciłem mu za to wyrozumiałością. Zamiast go zastrzelić, przebiłem mu tylko nogi kulą, i to z konieczności. A teraz, kiedy leżał przede mną, jako ruina wojownika, ze skórą nawleczoną na chrzęstczące kości, z głosem bezdźwięcznym, dobywającym się jak przez sen lub jak z grobu, poczułem litość dla niego. Zacząłem żałować, że wówczas do niego strzeliłem. Żal mi go teraz było, chociaż wiedziałem, że pragnął zemsty, że oczy miał teraz zamknięte tylko z nadmiaru radości i zachwytu, iż nareszcie będzie mógł ugasić pragnienie mojej krwi. Tak, człowiek to osobiawe stworzenie! Poruszyły się bezkrwiste wargi, Tangua znów przemówił: – Tangua był tym kwiatem i tym głodnym bawolem. Tęsknił i ryczał za zemstą, lecz ona się nie zjawiała. Ginał z miesiąca na miesiąc, z tygodnia na tydzień i z dnia na dzień; lecz zemsta się ociagała. Już miał umrzeć ze starości, kiedy oto przecież zawitała! Otworzył nagle szeroko oczy, wyprostował się, o ile nogi mu na to pozwalały, wyciągnął do mnie chude ręce z rozstawionymi palcami i krzyknął przerywanym głosem: – Tak, nadchodzi zemsta, nadchodzi! Jest, jest już tutaj! Widzę ją, widzę tuż przed sobą! Psie, psie, ach, w jak strasznych, w jak okropnych mękach ty umrzesz! Opadł zmęczony i znów przymknął oczy. Nikt nie śmiał przerywać tej ciszy: milczał nawet syn jego, Pida. Dopiero po dłuższej chwili starzec znowu podniósł powieki i zapytał: – Jak ta śmierdząca ropucha wpadła wam w ręce? Chcę wiedzieć. Santer podchwycił tę sposobność natychmiast. Nie czekając na odpowiedź Pidy, odezwał się czym prędzej: – Ja wiem najlepiej. Czy mam opowiedzieć? – Mów! Santer zaczął opowiadać, przy czym nie omieszał jak najkorzystniej przedstawić własną zasługę. Nikt mu nie przerywał. Pida był na to za dummy, a mnie było obojętne samochwałstwo tego draba. Przedstawiwszy całe zdarzenie, Santer dodał na końcu: – Każdy łatwo pojmie, że tylko dzięki mnie możecie zemścić się na nim. Czy zgadzasz się z tym? Starzec potwierdził pytanie. – Czy wyrządziłbyś mi za to przysługę? – Jeśli będę mógł. – Możesz. – Czego więc sobie życzysz? – Old Shatterhand ma w kieszeni mówiący papier, który chciałbym posiadać. – Czy ci go zabral? – Nie. – Czyj więc jest ten papier? – Nie jego, bo on go tylko znalazł. Ja właśnie pojechałem do Mugworthills, aby go odszukać; niestety, on przybył pierwszy. – Niech będzie twoim. Odbierz mu go! Santer ucieszył się z wyniku swoich starań i zbliżył się do mnie. Nie odezwałem się ani słowem, nawet się nie poruszyłem, spojrzałem mu tylko groźnie w twarz. Santer zlał się i nie ośmielił się na mnie porwać. – Słyszałeś, co wódz nakazał, sir – rzekł do mnie. Tym razem nie powiedział „ty”, lecz nawet „sir”. Gdy i na to nie odpowiedziałem, dodał: – Mr. Shatterhand, lepiej się nie opierajcie! Zgódźcie się na to! Sięgnę teraz do waszej kieszeni. Podszedł jeszcze bliżej i wyciągnął ręce. Wtedy uderzyłem go obiema związanymi rękami pod brodę tak silnie, że runął na wznak na ziemię. – Uff! – zawołało kilku czerwonoskórych z widocznym zadowoleniem. Tangua jednak był innego zdania, gdyż zawołał: – Ten pies broni się, chociaż jest skrępowany! Zwiążcie go tak, żeby się nie mógł ruszyć, i wyjmijcie mu potem z kieszeni mówiący papier! Na to wreszcie po raz pierwszy zabrał głos syn jego, Pida: – Ojciec mój, wielki wódz Keiowehów, jest mądry i sprawiedliwy, wysłucha on słów swojego syna. Dotychczas stary mówił tak, jakby był nieobecny duchem, w stanie jakiegoś zamroczenia – teraz jego oczy rozjaśniły się. Spojrzał pogodnie na Pidę, a kiedy odpowiedział, głos jego nie brzmiał już tak ponuro: – Czemu syn mój mówi te słowa? Czy to niesłuszne, czego żądała blada twarz, Santer? – Tak. – Dlaczego? – Nie Santer zwyciężył Old Shatterhanda, lecz my. Old Shatterhand zaniechał wszelkiej obrony, nie skałęczył nikogo z nas, lecz poddał się mnie dobrowolnie. Czym zatem jest jeńcem? – Twoim. – Do kogo tedy należy koń jego, broń i wszystko, co miał przy sobie? – Do ciebie. – Tak, do mnie! Pozyskałem wielką i cenną zdobycz. Wobec tego, jak może Santer żądać mówiącego papieru? – Ponieważ ten papier jest jego. – Czy potrafi to udowodnić? – Tak jest. On pojechał do Mugworthills, aby go znaleźć, ale Old Shatterhand go uprzedził. – Skoro go szukał, to musi wiedzieć, co zawiera. Niechaj ojciec mój powie, czy to jest słuszone, czy nie! – To jest słuszone. – W takim razie niechaj Santer nam wyjaśni, jakie słowa są na tym papierze. – Tak, niech to uczyni. Jeśli mu się to uda, papier będzie jego. To wezwanie, zwrócone do Santera, wprawiło go w niemały kłopot. Wprawdzie mógł się domyślać, że treść kartek odnosiła się do złota, schowanego w Nugget-tsil, ale jeśli by tak powiedział, a okazało się, że jest inaczej, zarzucono by mu kłamstwo. A gdyby rzeczywiście tak było, to czyż mógł to wyjawić? Zależało mu przecież na tym, żeby pozostać jednym i wyłącznym właścicielem tajemnicy. Spróbował tedy wykręcić: – To, co zawiera mówiący papier, ma znaczenie tylko dla mnie. Ze jest mój, dowiodłem tym, że pojechałem specjalnie po niego do Mugworthills. A to, że Old Shatterhand znalazł go przede mną, to jest czysty przypadek. – Rozumnie powiedział – oświadczył Tangua. – Mówiący papier jest jego własnością. Teraz nadszedł czas na moje słowa, gdyż z wyrazu twarzy Pidy wywnioskowałem, że jest skłonny zaniechać dalszego oporu, — Tak, to rozumne — rzekłem — lecz nieprawdziwe. Santer nie przybył do Mugworthills dla tego papieru. Stary wódz drgnął na dźwięk mojego głosu jak człowiek nagle zagrożony niebezpieczeństwem i syknął do mnie zjadliwie: — Ten pies śmierdzący znów zaczyna szczekać, ale to mu nic nie pomoże! — Pida, młody i waleczny wódz Keiowehów, zaznaczył przedtem, że Tangua jest mądry i sprawiedliwy — prowadziłem rzecz dalej. — Jeśli to prawda, to nie postąpi stronniczo. — To jest prawda. — Powiedz tedy, czy podejrzewasz mnie o kłamstwo? — Nie. Old Shatterhand jest najniebezpieczniejszą z bladych twarzy i moim najgorszym wrogiem, lecz nigdy nie był on dwujęzyczny. — To przyjmij do wiadomości, że nikt inny oprócz mnie nie mógł wiedzieć, gdzie ten papier leżał. Santer nie miał o tym pojęcia i nie ja, lecz on był przypadkowo przy tym, gdy go znalazłem. Spodziewam się, że mi uwierysz. — Tangua przypuszcza, że Old Shatterhand nie kłamie, lecz Santer twierdzi także, że powiedział prawdę. Jak mam rozstrzygnąć, ażeby postąpić sprawiedliwie? — Dobrze jest, kiedy sprawiedliwość połączy się z rozumem. Santer bywał często w Mugworthills; szukał tam złota, ale nie znalazł; Tangua wie o tym, gdyż sam pozwolił mu szukać. On i tym razem był tam tylko dla złota. — To kłamstwo! — huknął na mnie Santer. — To prawda — odparłem. — Niechaj Tangua spyta tamte trzy blade twarze! Santer sprowadził ich, żeby mu pomogli w poszukiwaniach. Na wezwanie starego wodza Gates, Clay i Summer potwierdzili moje słowa. Wtedy Santer uczynił ostatnią próbę: — A mimo to ja byłem tam z powodu tego papieru! Prawda, że chciałem także poszukać przy tej sposobności nuggetów i sprowadziłem sobie tych trzech ludzi do pomocy, lecz o papierze nic im nie wspomniałem, gdyż tylko mnie wolno było o tym wiedzieć. Teraz stary wódz znów zmienił swe zapatrywanie i zawołał niechętnie: — W takim razie obaj mają słuszność! Cóż mam począć. — Posłuchać swego rozumu — odrzekłem. — Niechaj Santer nam powie, czy ten papier ma dla niego wartość, czy nie! — Oczywiście, że ma wartość — oświadczył. — Musi być dla mnie bardzo ważny, w przeciwnym razie nie upierałbym się przy swoim żądaniu. — Dobrze! Czy to jeden papier, czy więcej? — Więcej — odpowiedział. Obserwując mnie przy grobie widział w moim ręku kilka kartek. — Ile? Dwa... trzy... cztery... pieć? Santer milczał. Jeśliby teraz nie odgadł, jego kłamstwo musiałoby wyjść na jaw. — Widzicie, że milczy! — rzekłem. — Nie wie. — Zapomniałem. Któż bowiem zdoła zapamiętać coś takiego dokładnie? — Skoro te papiery są dla niego tak ważne, to powinien wiedzieć, ile jest kartek. Jeśli zaś nawet wiedział przedtem, a potem wypadło mu to z pamięci, to powie przynajmniej, czy zapisane są atramentem, czy ołówkiem. Przypuszczam jednak, że i teraz nie będzie wiedział. Ostatnie słowa wymówiłem z wyraźnym przekąsem, aby go skłonić do szybkiej odpowiedzi. Spodziewałem się, że nie odgadnie prawdy, gdyż na Dzikim Zachodzie atrament znajduje się tylko w fortach, daleko łatwiej zaś mieć przy sobie ołówek. Nie przeliczyłem się. Santer odrzekł nieogłębnie, lecz takim tonem, jakby był najzupełniej pewny siebie: — Oczywiście, że wiem. Tego się nie zapomina. Papiery są zapisane ołówkiem. – Może się mylicie? – spytałem jeszcze raz dla pewności. – Są na pewno zapisane ołówkiem, a nie atramentem. – Dobrze! Kto z obecnych wojowników, który widział mówiące papiery bladych twarzy, potrafi odróżnić ołówek od atramentu? Zglosiło się kilku ludzi. Zresztą byli tu także Gates, Clay i Summer. Wezwalem zatem Pidę. – Niech młody wódz Keiowehów wyjmie z mej kieszeni papiery i da je zbadać, nie pokazując ich jednak Santerowi. Pidą zrobił to, starając się, żeby biali zobaczyli pismo, lecz nie przeczytali go przy tej sposobności. Oświadczyli oni, że pisane było atramentem, a Tangua i Pida potwierdzili to, choć niewiele się na tym rozumieli. – Głupcy! – ofuknął Santer Gatesa. – Szkoda, że w ogóle się z wami zadawałem. Nie wiecie nawet, co atrament, a co ołówek. – No, tacy głupi nie jesteśmy – odrzekł Gates. – To jest atrament i atramentem pozostanie. – Tak, a wy siedzicie w tym atramencie i nielatwo z niego wyleźcie! Nie mógł im oczywiście powiedzieć, że powinni byli skłamać. Schowawszy kartki do skórzanej koperty, Pida zwrócił się do ojca: – Old Shatterhand pokonał swego przeciwnika. Ojciec mój wie już teraz, czy Santer ma prawo do tych papierów. – Nie był jego, lecz Old Shatterhanda – zawyrokował stary. – Teraz więc są moją własnością, gdyż Old Shatterhand jest moim jeńcem. Skoro ci dwaj ludzie sprzeczają się o nie, to są z pewnością bardzo ważne. Dlatego schowam, je dobrze w mym woreczku z „lekami”. I rzeczywiście włożył papiery do woreczka na szyi. Było to z jednej strony nad wyraz fatale, a z drugiej przyjemne. Fatalne, ponieważ zależało mi na tym, żeby zostały u mnie. Jakże je teraz wydostać w razie ucieczki? Przyjemne zaś było to o tyle, że nie dowierzalem Santerowi. Gdyby mi pozwolili zatrzymać papiery u siebie, próbowałyby na pewno zabrać mi je, jeśli nie podczas mego snu, to przemocą. Wobec tego może i lepiej się stało, że wziął je młody wódz, na którego Santer nie ważyłby się porwać. Teraz nawet zwrócił się on do Pidy tonem, jak gdyby ich się całkiem wyrzekał: – Tak, zatrzymaj je sobie! Na nic ci się one nie przydadzą, ponieważ nie umiesz czytać. Wprawdzie ja chciałem je mieć, gdyż są dla mnie istotnie ważne, ale mogę się też obejść bez nich, gdyż znam ich treść. Chodźmy, panowie! Nie mamy tu już nic do roboty. Po czym oddalił się wraz z Gatesem, Clayiem i Summerem. Nikomu nie przyszło na myśl ich zatrzymywać. Sprawa z papierami została rozstrzygnięta, teraz należało oczekiwać, że Indianie zajmą się moją osobą. Istotnie, przypuszczenie moje się sprawdziło, przedtem jednak wódz spytał syna: – Old Shatterhand miał mówiące kartki przy sobie. Dlaczego nie wypróżniliście mu dotychczas kieszeni? – Nie wypróżniliśmy – odrzekł Pida – bo to wielki wojownik. Zabijemy go wprawdzie, lecz nie chcemy przeszukiwaniem jego kieszeni zniewajać jego imienia i waleczności. Mamy jego broń i to nam wystarczy; wszystko inne zostawi mnie, kiedy umrze. Zdawało mi się, że stary nie zgodzi się na to, ale omyliłem się, gdyż rzuwiwszy na syna dumne spojrzenie rzekł: – Pida, młody wódz Keiowehów, jest szlachetnym wojownikiem; oszczędza swoich najgorszych nieprzyjaciół; zabija ich wprawdzie, lecz nie lży ich i nie znieważa. Imię jego będzie jeszcze większe i słynniejsze niż imię Winnetou, tego psa Apacza. W nagrodę za to pozwolę mu utopić noż w sercu Old Shatterhanda, kiedy będzie już tak zmęczony, że życie zeń zacznie umykać. Pida będzie mógł z chwałą powiedzieć o sobie, że z jego ręki zginęła największa, najniebezpieczniejsza i najslawniejsza spośród bladych twarzy. Teraz zwolajcie starszych! Naradzimy się, w jaki sposób ten złośliwy biały pies ma zginąć. Tymczasem przywiążę go do drzewa śmierci! Zawleczono mnie do grubego na dwie stopy świerka, dokola którego wbite były grube pale, po cztery z każdej strony. Przeznaczenie tych pali poznalem dopiero wieczorem. Świerk ten nazywał się drzewem śmierci, ponieważ przywiązywano doń jeńców skazanych na śmierć męczeńską. Na dolnej gałęzi wisiały rzemienie. Przywiązano mnie do tego drzewa tak jak ongiś Winnetou i jego ojca, kiedy dostali się w ręce Keiowehów, Dwaj wojownicy usiedli po mojej prawej i lewej stronie. Tymczasem przed namiotem wodza starsi wojownicy utworzyli półkole, aby naradzić się nad moim losem albo raczej – nad rodzajem śmierci. Zanim rozpoznał mi naradę, przyszedł Pida i zbadał moje rzemienie. Ponieważ były strasznie mocno ściągnięte, rozluźnił je cokolwiek i rzekł do pilnujących mnie strażników: – Uważajcie na niego pilnie, ale nie drzęcie go! To wielki wódz białych myśliwców, który nigdy nie zadał czerwonym wojownikom niepotrzebnych cierpień. Potem oddalił się, by wziąć udział w naradzie. Stałem przywiązany do drzewa plecami. Mnóstwo kobiet, dziewcząt i dzieci przychodziło, by mi się przypatrzeć. Wojownicy trzymali się z dala; nawet chłopcy, z wyjątkiem zupełnie małych, byli zbyt dumni, aby mi się naprzykrzać swoją ciekawością. Nie dojrzałem w żadnej twarzy nienawiści, tylko ciekawość połączoną z szacunkiem. Chcieli obejrzeć białego myśliwca, o którym tyle słyszeli i którego śmierć miała im sprawić widowisko tak podniecające, jakiego jeszcze nie zaznali. Pośród nich zwróciła moją uwagę młoda Indianka, która zapewne nie była jeszcze niczyją żoną. Spłoszona moim wzrokiem odeszła na bok, stanęła tam w odosobnieniu i rzucała na mnie tylko ukradkowe spojrzenia, jak gdyby wstydziła się tego, że znalazła się przedtem wśród zwyczajnych gapiów. Nie była piękna, lecz było w niej coś urzekającego. Miękkim jej rysom dodawały piękności duże czarne oczy. Oczy te przypominały mi żywo Nszo-czi, chociaż poza tym nie była podobna do siostry Apacza. Odruchowo skiniałem jej przyjaźnie głową. Zarumieniła się aż po włosy, odwróciła się i odeszła. Potem zatrzymała się, spojrzała jeszcze raz i w końcu zniknęła w jednym z większych i lepszych namiotów. – Kto jest ta młoda córa Keiowehów, która teraz odeszła? – spytałem moich dozorców. Nie zabroniono im ze mną rozmawiać, toteż jeden z nich odpowiedział: – To była Kakho-oto$^{50}$, córka Sus-homaszy$^{51}$, który jeszcze jako chłopiec zdobył sobie prawo noszenia jednego pióra we włosach. Czy ona ci się podoba? – Tak – odrzekłem, choć wobec mojego położenia to pytanie w ustach czerwonoskórego brzmiało dość dziwnie. – Skwaw naszego młodego wodza jest jej siostrą – dodał strażnik. – Skwaw Pidy? – Tak. – Jest więc krewną Pidy! – Tak. Ten wojownik z wielkim piórem we włosach przy naradzie to jej ojciec. Na tym skończyła się ta krótka rozmowa, której ważnych następstw nie mogłem wtedy w żaden sposób przewidzieć. Narada trwała długo, bo przeszło godzinę, po czym sprowadzono mnie, bym wysłuchał wyroku. Posypały się długie mowy o zbrodniach popełnionych przez wszystkich białych i przeze mnie. Tangua bez końca zdawał sprawę z naszej dawnej wrogości, która skończyła się obezwładnieniem mu obu nóg. Wspomniano oczywiście także o tym, że uwolniłem Hawkensa $^{50}$ K a k h o - o t o (ind.) – Ciemny Włos $^{51}$ S u s-h o m a s z a (ind.) – Jedno Pióro i porwałem się na Pidę, słowem wyliczono mi tyle przewinień, że mowy być nie mogło o łasce. Jeszcze dłuższy był spis mak, które mnie czekały. Mogłem być zeń dumny, gdyż oznaczał miarę szacunku, jakim mnie zaszczycali ci mili ludzie. Jedyną pociechą było to, że nie przystapili od razu do wykonania wyroku, gdyż nie było we wsi jednego oddziału Keiowehów. Nie chcąc pozbawiać towarzyszy przyjemności zobaczenia śmierci Old Shatterhanda, czekano na ich powrót. Podczas ogłoszenia wyroku zachowałem się jak człowiek, który nie boi się śmierci. Powiedziałem jednak to, co uważałem za stosowne, starając się przy tym nie obrazić moich czerwonoskórych sędziów. Trzymałem się więc w tym wypadku innej zasady niż Indianie. U nich za dowód odwagi uchodziło to, że skazany usiłuje wszelkimi sposobami rozwścieczyć swoich katów. Ja zaniechałem tego obyczaju ze względu na Pidę, który obszedł się ze mną tak wielkodusznie, i wobec tego, że Keiowehowie przyjęli mnie całkiem inaczej, niż się sam tego mogłem spodziewać, jako przyjaciel Apaczów, odwiecznych ich wrogów. O to, żeby mój spokój wzięli za tchórzostwo, mógł się obawiać każdy, tylko nie ja. Gdy mnie odprowadzano na powrót do drzewa, przechodziliśmy obok namiotu należącego do Jednego Pióra. W drzwiach stała jego córka. Nie myśląc nic szczególnego, zatrzymałem się i zapytałem: – Moja młoda czerwona siostra cieszy się pewnie także, że pochwycono niedobrego Old Shatterhanda? Poczerwieniała jak przedtem, kiedy zrobiłem jej przyjazny znak głową, zawahała się przez chwilę i odrzekła: – Old Shatterhand nie jest niedobry. – Skąd wiesz o tym? – To wszyscy wiedzą. – A dlaczego chcecie mnie zabić? – Ty okaleczyłeś Tanguę i nie jesteś już bladą twarzą, lecz Apaczem. – Jestem bladą twarzą i zostanę nią. – Inczu-czuna przyjął cię do plemienia Apaczów i zrobił cię nawet wodzem. Czy nie pieś krwi Winnetou, a on twojej? – Istotnie uczyniliśmy to, ale nikt z Keiowehów nie doznał ode mnie krzywdy, chyba że sam mnie zmusił do tego. Niechaj Ciemny Włos o tym nie zapomina! – Jak to? Old Shatterhand zna moje imię? – Zapytałem o nie, widząc, że jesteś córką wielkiego i dostojnego wojownika. Obyś przeżyła więcej pięknych słońce, aniżeli mnie pozostaje godzin życia! Poszedłem dalej. Moi dozorcy nie sprzeciwieli się tej rozmowie. Nie ulega jednak wątpliwości, że nie obchodzili by się tak z żadnym innym jeńcem. Było to nie tylko skutkiem sposobu postępowania Pidy i jego stosunku do mnie, lecz także tej okoliczności, że i jego ojciec stał się nieco inny. Zmiany tej nie wywołał jedynie starczy wiek, usposabiający zwykle łagodnej i odbierający energię, lecz zachowanie się syna, który miał wpływ na ojca. Nowy szczep nadaje staremu pniowi nową wartość i lepsze soki. Gdy przywiązano mnie znowu do drzewa śmierci, wszyscy trzymali się już z dala, nie tylko wojownicy, lecz także kobiety i dzieci. Wydano, jak się zdaje, taki rozkaz. Było mi z tym dobrze, gdyż wcale to nie jest mile wisieć bezsilnie u pnia i być podziwianym jako rzadki okaz, choćby tylko przez dzieci. Później zobaczyłem Ciemny Włos wychodzącą z namiotu. Trzymała w ręku płytkie, gliniane naczynie i podeszła z nim do mnie. – Mój ojciec pozwolił mi podać ci jedzenie. Czy przyjmiesz? – zapytała. – Chętnie – odrzekłem. – Nie mogę jednak użyć rąk, gdyż jestem przywiązany, – Nie trzeba cię odwijać, ja będę twoją służebnicą. Przyniosła pieczone i pokrajane mięso bawole. Trzymając nóż w ręku, nabijała nań po kawałku i wkładała mi do ust. Old Shatterhand karmiony jak dziecko przez młodą Indiankę! Byłbym się może, pomimo mego nie wzbudzającego zazdrości położenia, roześmiał, ale wstydzić się na szczęście nie potrzebowałem. Dla tej dziewczyny, która okazała mi się tak pomocną, podobne wypadki żywienia skażanca nie były niczym nadzwyczajnym. Obaj dozorcy przypatrywali się poważnie tej czynności, lecz wydawało mi się, że z trudem tylko powstrzymują się od śmiechu. Gdy zjadłem ostatni kawałek mięsa, jeden z nich uważał za stosowne wynagrodzić dobrą dziewczynę w ten sposób, że zaczął jej o mnie opowiadać: – Old Shatterhand powiedział, że Ciemny Włos mu się podoba. Dziewczyna spojrzała na mnie tak badawczo, że poczerwieniałem niemal jak ona, po czym odwróciła się, żeby odejść. Ale już po kilku krokach zatrzymała się i spytała: – Czy ten wojownik powiedział prawdę? – Zapytał mnie, czy mi się podobasz, a ja potwierdziłem – odrzekłem zgodnie z prawdą. Odeszła, a ja zganilem mego strażnika za jego paplaninę, co zresztą nie zrobiło na nim żadnego wrażenia. Późno po południu ujrzałem Gatesa włócącego się pomiędzy namiotami. – Czy mogę pomówić z tą bladą twarzą? – spytałem moich dozorców. – Tak – brzmiała korzystna dla mnie odpowiedź.– Ale nie wolno wam mówić o ucieczce. – O to niech mój czerwony brat będzie spokojny! Gdy zawołałem Gatesa do siebie, podszedł powoli i z wahaniem, jak człowiek, który nie wie, czy wolno mu to uczynić. – No bliżej! – wezwałem go. – A może zabroniono wam ze mną mówić? – Mr. Santer źle na to patrzy – przyznał. – Czy powiedział to wyraźnie? – Tak. – Wierzę. Boi się, że go wam zbyt dokładnie przedstawię. – Ciągle jeszcze mylicie się co do jego osoby. – Nie ja, lecz wy. – To dzentelmen! – Tego mi nie udowodnicicie, a ja potrafię was przekonać o czymś zupełnie przeciwnym. – Nie chcę tego wcale słuchać, gdyż wiem, że jesteście doń wrogo usposobieni. – Zaiste, tak wrogo, że ma on wszelkie powody, żeby mieć się przede mną na bacznosci. – Przed wami? Hm! Sir, nie bierzcie mi tego za złe, ale przed wami nikt już nie potrzebuje się mieć na bacznosci. – Czy dlatego, że jestem skazany na śmierć? – Tak. – Między wyrokiem śmierci a śmiercią jest wielka różnica. Miałem już nieraz umrzeć, a nie zabito mnie jeszcze! Czy wierzycie istotnie, że Old Shatterhand jest takim drabem, jak twierdzi Santer? – Muszę uwierzyć we wszystko albo w nic. Jesteście wrogami. A kto ma słuszność – czy on, czy wy, to mnie nic nie obchodzi. – Nie powinniście mnie byli przynajmniej oszukiwać i okłamywać! – Kiedy to uczyniłem? – W Mugworthills, gdy zatailiście przede mną obecność Keiowehów, Gdybyście byli ucześni, nie stałbym tu teraz jako jeniec. – A czy wy byliście wobec mnie szczersi? – Czy okłamałem was lub oszukałem? – Tak. – Kiedy i jak? – Nazwaliście siebie Jonesem! – To jest oszustwo? – Naturalnie! – Oszustwo jest bezprawnym przywłaszczeniem sobie korzyści, a między nami nic podobnego nie zaszło. Zatajenia nazwiska nie określiłbym nawet jako podstęp; to była wprost konieczność. Santer jest wielokrotnym mordercą, niezwykłym oszustem i wyjątkowo niebezpiecznym człowiekiem, który godził na moje życie. A wy byliście jego towarzyszami. Czy mogłem wam wobec tego powiedzieć, kim jestem i że udaję się do Mugworthills? – Hm! – mrucnął. – Hm? Nie bierzcie mi tego za złe, mr. Gates, ale skoro teraz jeszcze żywcie jakieś wątpliwości co do tego, czy ja mam słuszność, czy on, to was nie pojmuję. – Mimo wszystko powinniście byli postąpić z nami otwarcie. To nam się należało! – Nic się wam nie należało. Zrozumiano? Jesteście ludźmi niedoświadczonymi, przynajmniej w porównaniu z takim westmanem, jakim ja jestem. Musiałem więc zachować wobec was pewną ostrożność i powściągliwość. Poza tym wiedziałem, że wynajął was Santer. Wychwalaliście go pod niebiosa. Konieczne więc było, żebym zataił swoje nazwisko. – Gdybyście je wówczas wymienili, uwierzylibyśmy wam! – Nie! – Tak! – Nie! Mogę wam to udowodnić. – W jaki sposób? – Czy wierzycie mi teraz, jakkolwiek wiecie, że jestem Old Shatterhandem? – Sami jesteście temu winni, ponieważ początkowo okłamaliście nas i podeszli! – To wykręt! Wiecie teraz, kim jestem i dlaczego musiałem ukryć swoje nazwisko, a co najgłówniejsze, przekonaliście się, jak Santer ze mną postępuje. – On nie chce wam zrobić nic złego. – Kto to powiedział? – On sam. – Kiedy? – Niedawno. – Santer stara się was obalamucić, a pali się do tego, żeby mnie pozbawić życia. – Nie, on nie kłamie! – Widzicie więc, że teraz jeszcze stoicie po jego stronie, a mnie nie ufacie! Wobec tego, nic by nie pomogło, gdybym w Mugworthills powiedział, kim jestem. Usiłowałem dowieść wam, że Santer nie ma uczciwych zamiarów. Nie wierzycie temu jeszcze teraz, kiedy wyraźnym waszym obowiązkiem jest go opuścić, aby dopomóc mnie, jenchowi, którego postanowiono nędźnie zamordować. – Santer wyraził się, że chce was ocalić. – Kłamstwo, nic tylko kłamstwo! Widzę, że nie da się was przekonać. Santer was usidlił i zmądrejejecie dopiero po szkodzie. – O szkodzie nie ma mowy. Wobec was może być inny, gdyż wy ścigaliście go i godziliście na jego życie, ale przeciw nam on nic złego nie knuje. – Wciąż jeszcze spodziewacie się złota? – Tak. – W Mugworthills już go nie ma! – Ale jest gdzie indziej. – Gdzie? – O tym dopiero się dowiemy. – Od kogo? – Santer ma nam to wyjawić. – W jaki sposób? Czy wam to powiedział? – Nie. – Macie więc znów dowód, że nie jest wobec was uczciwy i szczery! – Przecież nie może nam powiedzieć tego, czego sam jeszcze nie wie! – On wie, wie nawet dokładnie, w jaki sposób może znaleźć miejsce, w którym teraz znajdują się nuggety. – Skoro tak mówicie, to pewnie także to wiecie. – Oczywiście. – To podzielcie się ze mną tą wiadomością! – To niemożliwe. – Aha! Widzicie, że wy właśnie nie jesteście uczciwi! Jakże wobec tego stanąć po waszej stronie? – Powiedziałbym wam wszystko, gdybym mógł wam zaufać. Nie możecie mi nic zarzucać, gdyż sami zmuszacie mnie do milczenia. Gdzie znaleźliście pomieszczenie? – Mieszkamy razem w jednym namiocie, który wybrał dla nas Santer. – I on mieszka z wami? – Tak. – A gdzie stoi ten namiot? – Obok namiotu Pidy. – To dziwne! I Santer sam go wybrał? – Tak. Tangua pozwolił mu zamieszkać, gdziekolwiek zechce. – A on usiadł się właśnie obok Pidy, który nie otacza go bynajmniej taką łaskawością jak jego ojciec. Hm! Miejecie się na bacznosci, bo możliwe, że Santer nagie zniknie, a was zostawi tu samych, a wówczas usposobienie Indian w stosunku do was może się także nagle zmienić! – Jak to? – Teraz znoszą waszą obecność, a później będą was uważali za wrogów, A czy ja potem potrafię wam pomóc, to. wątpliwe. – Wy... nam... pomóc? – wyjąkał zdumiony. – Mówicie tak, jak gdybyście byli na wolnej stopie i cieszyli się przyjaźnią Keiowehów. – Mam do tego powody, gdyż... – Do stu piorunów! – przerwał mi nagle. – Teraz on zobaczy, że koło was stoję. Santer wyszedł właśnie spomiędzy namiotów, zauważył Gatesa i podszedł prędko. – Widocznie strasznie się boicie tego draba, któremu podobno tak bardzo ufacie! – rzekłem z przekąsem. – Nie boimy się, lecz on nie chce, żebyśmy do was chodziли. – To uciekajcie i proście go o przebaczenie i laskę, mr. Gates! – Czego tutaj szukacie, Gates?! – zawołał Santer już z daleka. – Kto wam pozwolił rozmawiać z tym człowiekiem? – Przechodziłem przypadkiem koło niego, a on do mnie przemówił – odparł zagadnięty. – Tu nie może być żadnego przypadku. Zabierajcie się stąd! Pójdzicie ze mną! – Ależ, mr. Santer, nie jestem dzieckiem... – Milczcie i chodźcie ze mną! Naprzód! Ujął go za rękę i pociągnął za sobą. Musiał zdrowo nakłamać tym trzem niedoświadczonym ludziom, skoro tak się go trzymali, a co gorsza, nie próbowali nawet stawiać oporu wobec jego grubiańskiego postępowania. Oczywiście dano mi takich dozorców, którzy rozumieli od biedy po angielsku. Słyszeli oni moją rozmowę z Gatesem i wkrótce przekonałem się jeszcze raz, że poważali mnie o wiele bardziej aniżeli Santera. Jeden z nich, który zawsze odpowiadał na moje pytania, tak odezwał się po odejściu Santera z Gatesem: – To owe idące za wilkiem; on późre je, gdy będzie głodny. Czemu nie wierzą przestrożdze Old Shatterhanda, który im przecież dobrze życzy? Wkrótce potem nadszedł Pida, aby zbadać moje więzy i przekonać się zarazem, czy nie uskarżam się na nic. Wskazał na wbite nie opodal słupy i rzekł: – Old Shatterhand znużył się zapewne długim staniem. Przez całą noc będzie leżał pomiędzy tymi palami. Może położyłby się już teraz? – Nie. Mogę jeszcze wytrzymać – odpowiedziałem. – To niech to zrobi po wieczorzy. Czy biały myśliwiec ma jakieś życzenie? – Tak, mam prośbę. – Powiedz ją; jeśli będę mógł, chętnie ją spełnię. – Chciałbym cię ostrzec przed Santerem. – Przed nim? To robak wobec Pidy, syna wodza Tanguy. – Bardzo słusznie! Ale na robactwo także trzeba zważyć, skoro się usiłuje zagniejździć. Słyszałem, że teraz mieszka obok ciebie. – Tak, ten namiot był wolny. – Pilnuj, żeby nie wszedł do twego! Ma widocznie taki zamiar. – To go wyrzuć! – Możesz to uczynić, gdy przyjdzie otwarcie. A co będzie, jeśli zakradnie się po kryjomu, a ty tego nie spostrzeżesz? – To nie uszłoby mojej uwagi! – Nawet gdyby cię nie było w namiocie? – Będzie w nim moja skwaw i wypędzi go. – On chce koniecznie posiąść ten mówiący papier, który ode mnie wziąłeś – Nie dostanie go. – Tak, ty mu go nie oddasz, ale czy zdolasz przeszkodzić kradzieży? – Gdyby mu się nawet udało przyjść skrycie do namiotu, nie znalazłby papieru, gdyż schowany jest nadzwyczaj dobrze. – Spodziewałem się tego. Czy pozwoliłibyś mi jeszcze raz popatrzeć na ten papier? – Widziałeś go już i przeczytałeś. – Nie cały. – Zobaczysz go, ale nie teraz, bo już robi się ciemno. Przyniosę ci go jutro rano, gdy będzie jasno. – Dziękuję ci! I jeszcze jedno: Santer pożąda nie tylko mówiącego papieru, lecz i moich znakomitych strzelb. W czych ręках są one teraz? – W moich. – To schowaj je dobrze! – Są doskonale ukryte. Gdyby nawet zdolał wejść do mego namiotu w biały dzień, nie mógłby ich zobaczyć. Owinąłem je w dwa koce i wsunąłem pod moje łóże, żeby nie przeszły wilgocią. One są moje. Ja będę twoim następcą w sławie posiadania tego sztucera, Old Shatterhand spełni więc jedną moją prośbę. – Bardzo chętnie, jeśli będę mógł. – Przypatrzyłem się dobrze obu strzelbom. Z tej wielkiej strzelby umiem strzelać, ale ze sztucera nie. Czy pokazałbyś mi przed śmiercią, jak się go nabija i jak się z niego strzela? – Owszem. – Dziękuję ci tym bardziej, że mógłbys nie wyjawiać mi tej tajemnicy. Jeślibyś mi tego nie powiedział, sztucer nie przydałby mi się na nic. Za to, że to zrobisz, postaram się, żeby aż do chwili, kiedy się zaczną twoje męki, niczego ci nie brakło. Po czym odszedł, nie wiedząc nawet, jaką wzbudził we mnie nadzieję. Otwarcie mówiąc, do tej chwili spodziewałem się skorzystać z ebecności Gatesa, Claya i Summera. Chociaż nawet nie chcieli być moimi przyjaciółmi, to przecież, jako biali, mieli obowiązek mi pomóc. Jeśliby okazali najmniejszą gotowość udzielenia mi pomocy, to musiałaby się już nadarzyć jakaś sposobność do odwiązania mnie od drzewa śmierci. Gdybym się pozbył więzów na rękach, nikt nie zdolałby mnie zatrzymać. Niestety, musiałem tę myśl porzucić. Zachowanie Gatesa dowiodło że nie mogłem liczyć ani na niego, ani na jego towarzysz. Byłem więc zdany na samego siebie, lecz mimo to nie opanowało mnie zwątpienie. Jakiś sposób uniknięcia męczeńskiej śmierci musiał się przecież znaleźć! Gdybym choć jedną rękę miał wolną, a w niej noż! Nie było to wszak niemożliwe! Dotychczas nie przyszło mi to na myśl, ale teraz przypomniałem sobie Ciemny Włos. Dziewczyna współczuła mi w widoczny sposób, a wiedziałem dobrze, ilu białym udało się już wyzyskać takie współczucie, by uciec. Choćby nie wiem co, muszę się wydostać z niewoli! Nawet gdybym, w ostatniej chwili przed przywiązaniem mnie do pala, miał chwycić się najbardziej rozpaczliwego środka! I oto gdy byłem zaprzażnięty takimi właśnie myślami, przyszedł Pida i prosił o wyjaśnienie, jak się strzela ze sztucera. Lepszego zbiegu okoliczności nie mogłem sobie wyobrazić. Jeśli miałem mu pokazać, jak się tę strzelbę nabija i w ogóle, co się z nią robi, to musiał mnie rozwiązać. Jednym chwytem za jego noż, który miał za pasem, i jednym cięciem po rzemienu na nogach mogłem się uwolnić od więzów, a nadto trzymałbym w ręku sztucer nabity tyłu kulami. Wprawdzie szansa była niewielka, ale ryzykowałem tylko to życie, które i tak bym utracił. Byłoby oczywiście lepiej, gdyby się nadarzyła sposobność do ucieczki ukradkiem, bez narażania się na kulę czerwonoskórych. Nic takiego jednak nie wpadło mi dotychczas do głowy. Liczyłem na to, że wymyślę coś może później, wszak czas nie naglił. Na noc miałem się zatem położyć! Dokola drzewa śmierci sterczało z ziemi sześćnaście pali, po cztery z każdej strony. Mogło się tam pomieścić czterech jeńców. Z porządku, w jakim pale były ustawione, domyśliłem się, w jaki sposób ich używano. Zapewne kładziono jeńca pomiędzy nimi i rozkrzyżowawszy mu ręce i nogi przywiązywano po jednej do każdego pala. Oczywiście trudno było spać w tym położeniu, ale Indianom dawało to pewność, że im jeniec nawet bez pilnowania nie umknie. Tymczasem zrobiło się ciemno, a przed namiotami zamigały ogniska. Indianki przygotowywały wieczersze. Ciemny Włos przyniosła mi znowu posiłek. Musiała skłonić ojca, by wyprosił dla niej od starego wodza pozwolenie. Tym razem nie rozmawialiśmy z sobą, podziękowałem jej tylko i odeszła. Następnie opuścili mnie dotychczasowi moi dozorcy, zastąpieni przez dwóch innych, którzy zachowywali się wobec mnie niemniej przychylnie. Spytali ich, kiedy będę mógł się położyć, oni zaś odpowiedzieli, że Pida przyjdzie sam, aby być przy tym. Wcześniej jednak, zamiast młodego wodza, zjawił się ktoś inny – Jedno Pióro, ojciec mojej żywicielki. Stanął przede mną, przypatrywał mi się przez chwilę, a potem wydał rozkaz dozorcrom: – Niech moi bracia oddalą się, dopóki ich nie zawołam. Chcę pomówić z tą bladą twarzą. Posłuchali natychmiast, z czego wywnioskowałem, że cieszył się on w plemieniu wielkim szacunkiem, choć nie był wodzem. Gdy odeszli, usiadł przede mną i znów upłynęła chwila, zanim odezwał się uroczym głosem: – Blade twarze mieszkaly po tamtej stronie Wielkiej Wody. Jakkolwiek miały tam dość ziemi, przeprawiły się przez wodę, by nam zabrać nasze góry i doliny. Następnie zamkłł. Słowa jego stanowiły zwykle w przemowach indiańskich wstęp, z którego domyślałem się, że zamierza mi oświadczyć coś ważnego. Co to mogło być? Zacząła mi świtać jakaś nadzieja. On chwilę czekał na moją odpowiedź, lecz ponieważ milczałem, po chwili znów zabrął głos: – Czerwoni mężowie przyjęli białych gościnnie, oni zaś zapłacili im za to grabieżą i mordem. I znów nastąpiła przerwa. – I dziś jeszcze myślę tylko nad tym, żeby nas oszukać i odegać jak najdalej. Ilekroć nie udaje im się dokonać tego podstępem, używają przemocy. Tu znów przerwał. – Ilekroć czerwony mąż zobaczy białego, może być pewien, że ma przed sobą śmiertelnego wroga. Czy są wśród bladych twarzy takie, które by nie były nami nieprzyjaciółmi? Teraz dopiero zrozumiałem cel całego tego wstępu. Chodziło o moją osobę. Kiedy i teraz jeszcze ociągalem się z odpowiedzią, zapytał wprost: – Czy Old Shatterhand nie chce mi odpowiedzieć? Czy biali nie postępowali z nami w ten sposób? – Jedno Pióro ma słuszność – przyznałem. – Czy nie są więc nami nieprzyjaciółmi? – Są. – Czy są pośród nich tacy, którzy by nie byli usposobieni tak wrogo jak inni? – Są. – Niechaj Old Shatterhand wymieni choćby jednego! – Mogłbym ci podać nawet wiele nazwisk, lecz zaniecham tego. Jeśli jednak otworzysz oczy, ujrzyesz jednego z nich przed sobą. – Widzę tylko Old Shatterhanda. – Jego to mam na myśli. – To znaczy, że uważasz siebie za takiego, który nie odnosi się do nas tak wrogo jak inni? – Nie. – Nie? – zapytał przeciagle pełen zdumienia, gdyż to „nie” popsulo mu rachuby. – Mój czerwony brat użył słów, które nie oznaczają rzeczy zupełnie właściwie. – Jakich słów? – Że nie odnoszę się do was tak wrogo jak inni biali. Ja w ogóle nie jestem wrogiem czerwonoskórych. – Czy nie zabiłeś ani nie ranileś żadnego? – Robiłem to tylko wtedy, kiedy mnie do tego zmusili. Ja nie jestem ani trochę wrogiem Indian. Nie jestem też obojętnym obserwatorem, lecz szczerym przyjacielem wszystkich czerwonoskórych. Dowiódłem tego nieraz. Gdzie tylko mogłem, niosłem pomoc czerwonym przeciwko białym i broniłem ich przed nadużyciami białych. Jeśli jesteś sprawiedliwy, musisz to przyznać. – Jestem sprawiedliwy. – Pomyśl o Winnetou! Byliśmy sobie przyjaciółmi i braćmi! Czy Winnetou nie był czerwonym mężem? – Był nim, choć to nasz wróg. – On nie chciał być waszym wrogiem, lecz wy zrobiliście zeń swojego wroga. Jak kochał swoich Apaczów, tak samo miłował wszystkich Indian. Starał się żyć w zgodzie ze wszystkimi, oni jednak woleli rozsarpywać się i tępić nawzajem. To go smuciło, to go trapiło przez całe życie. Jak on czuł i myślał, tak samo i ja myślałem i czułem. Wszystkie nasze czyny wypływały z miłości i współczucia dla czerwonego narodu. Umyślnie mówiłem tak samo powoli i uroczyście jak on. Gdy umilkłem, Jedno Pióro spuścił głowę i siedział cicho przez kilka minut. Następnie podniósł ją i zaczął znowu: – Old Shatterhand powiedział prawdę. Jedno Pióro jest sprawiedliwy i potrafi przyznać słuszność nawet swoim wrogom, jeśli im się to należy. Gdyby wszyscy czerwoni byli tacy jak Winnetou, a biali jak Old Shatterhand, czerwone i białe narody żyłyby obok siebie jak bracia, kochałyby się, dopomagalyby sobie, a na ziemi znalazłoby się dość miejsca dla wszystkich ich synów i córek. Ale niebezpiecznie jest dawać przykład, za którym nikt nie pójdzie. Winnetou zginął od kuli, a Old Shatterhanda czeka śmierć męczeńska. Teraz rozmowa doszła widocznie do pożądanego przezeń punktu. Postanowiłem jednak nie wyprzedzać jego myśli i milczałem. Mówił więc dalej: – Old Shatterhand jest bohaterem i będzie musiał wycierpieć dużo strasznych męk. Czy zrobi on swoim dręczycielom tę przyjemność, żeby ujrzał go słabym? – Nie. Jeśli będę musiał umrzeć, to pójdę na śmierć jako mąż, któremu wznoszą mogiłe chwały. – Mówisz: „Jeśli będę musiał umrzeć!” Czy to oznacza, że uważasz śmierć swoją za wątpliwy? – Tak. – Jesteś bardzo szczery! – Czy wolisz, żebym cię okłamywał? – Nie, ale wygłaszanie tej prawdy jest wielką śmialością z twojej strony. – Old Shatterhand nie był nigdy tchórzem. – A więc masz jeszcze nadzieję, że uciekniesz? – Tak. Moja szczerość wprawiła go w jeszcze większe zdumienie niż przedtem. – Uff, uff! – wybuchnął podnosząc ręce. – Dotąd postępowano z tobą bardzo względnie, teraz trzeba będzie większej surowości! – Nie boję się surowości, ona mnie nie przeraża. Jestem raczej dumny z tego, że powiedziałem ci prawdę. Tego nie zrobiłby nikt inny. – Old Shatterhand ma słuszność, tylko on może być tak śmiałym, żeby przyznać rzetelnie, iż będzie się starał umknąć. To nie tylko śmialość, to zuchwalstwo! – Nie. Zuchwalec działa albo bez zrozumienia tego, co robi, albo dlatego, że nie ma już nic do stracenia. Moja otwartość ma świadomą przyczynę i wyraźny cel. – Jaki? – Tego nie mogę ci powiedzieć, ale ty powinieneś się sam domyślić. Nie mogłem mu bowiem powiedzieć otwarcie, że wiem, po co tu przybył: aby mnie ocalić oddając mi swoją córkę za żonę. Gdybym się na to zgodził, nie zabito by mnie, otrzymałbym wolność razem z moją młodą żoną, lecz musiałbym zostać Keiowehem. Do tego jednak postanowiłem nie dopuścić. Trzeba było odrzuścić propozycję Jednego Pióra, czym nie tylko sprawiłbym mu nadzwyczajną przykrość, lecz także wzbudziłbym pragnienie zemsty. Aby tomu zapobiec, wyczałem mu otwarcie, że nie uważam mojej śmierci za pewną. Miało to zna-czyć: nie ofiarowuj mi swojej córki, gdyż ja potrafię ocalić się sam bez małżeństwa z Indianką. Jeśliby Jedno Pióro to zrozumiał, uniknąłby przykrości, a ja jego nienawiści i zemsty. Zadumał się też istotnie, ale, niestety, nie domyślił się, o co mi chodzi, i rzekł tonem chytrej wyższości: – Old Shatterhand chce w nas tylko wzbudzić niepokój co do swojej osoby, choć wie, że uciec nie może. Przyczań się, że jest zgubiony – to poniża widocznie jego godność. Ale Jedno Pióro nie da się tym wywieść w pole. Ty wiesz dobrze, że jesteś zgubiony. – Wiem dobrze, że ucieknę! – Zamęczą cię tutaj na śmierć! – Ucieknę! – Ucieczka jest niemożliwa. Gdybym bowiem uważał ją za możliwą, sam usiadłbym tutaj, by cię pilnować. Nie uciekniesz więc, ale śmierci możesz uniknąć. – Jak? – zapytałem, skoro nie podobna już było odwieść go od tego, co chciał powiedzieć. – Przy mojej pomocy. – Nie potrzebuję niczycznej pomocy! – Jesteś o wiele dumniejszy, aniżeli sądziłem. Któź odrzuca pomoc, gdy chodzi o ocalenie życia?! – Ten, kto jej nie potrzebuje, bo sam potrafi się ocalić. – Zostań przy swojej dумie, która woli, byś zginął, aniżeli zaciągnął dług wdzięczności. Ale ja wdzięczności nie żądam. Chcę po prostu widzieć cię wolnym- Wiesz, że Ciemny Włos była u ciebie? – Tak. – To moja córka, Czuje wielką litość nad tobą. – To znaczy, że Old Shatterhand nie jest widocznie walecznym wojownikiem, lecz tylko człowiekiem godnym litości i pożałowania! Litość to obelga! Użyłem naumyślnie tego szorstkiego wyrazu, aby skłonić go do porzucenia jego zamiaru, lecz i to mi się nie udało. Indianin odpowiedział łagodnie: – Nie chciałem ciebie obrazić. Zanim jeszcze córka moja cię widziała, dużo słyszała o tobie. Ona wie, że Old Shatterhand jest największym białym wojownikiem, i chciałaby go ocalić. – To dowód, że Ciemny Włos ma dobre serce, ale żeby mnie mogła ocalić, to niepodobieństwo. – To nawet łatwe. – Mylisz się. – Nie. Ty znasz wszystkie zwyczaje czerwonych ludzi, lecz jeden jest ci widocznie obcy. Poznasz go i przyjmiesz, gdyż oświadczyłeś Ciennemu Włosowi, że ci się podoba. – To znów omyłka. Jej tego nie powiedziałem. – Ależ ona mi się do tego przyznała! Moja córka jeszcze nigdy nie powiedziała nieprawdy. – W takim razie zaszoło tu jakieś nieporozumienie. Twoja córka przyniosła mi jedzenie. Wtedy jeden z moich dozorców zapytał mnie, czy ona mi się podoba, a ja mu odpowiedziałem, że tak. – To wychodzi na to samo; ona ci się spodobała. Czy wiesz, że kto pojmie za żonę córkę szczępu, może być doń przyjęty? – Wiem. – Chociażby był przedtem wrogiem lub jeńcem? – I o tym mi wiadomo. – I że wtedy odpuszcza mu się jego winę i darowuje życie? – Wiem również i o tym. – Uff! Wobec tego rozumiesz, o co mi chodzi. – Tak, rozumiem cię. – Moja córka podoba się tobie, a ty jej. Czy chcesz ją pojąć za skwaw? – Nie. Nastąpiła głęboka cisza. Tego się czerwonoskóry nie spodziewał. Ja byłem skazany na śmierć, a ona była jedną z najgodniejszych pożądania dziewcząt, córka najbardziej poważanego wojownika, a mimo to ją odrzucałem. Czy mogło to być możliwe? Wreszcie Jedno Pióro zapytał, tym razem krótko: – Dlaczego nie? Czy miałem mu wyjawić właściwe powody i oświadczyć bez ogródów, że wykształcony Europejczyk musi przekreślić całe swoje życie, żeniąc się z prostą czerwonoskórą dziewczyną? Że małżeństwo to nie może mu dać tego, co dać powinno? Czy miałem mu powiedzieć, że Old Shatterhand nie należy do hultajów, którzy biorą sobie czerwoną skwaw, by ją potem porzucić, i mają często w każdym plemieniu indiańskim inną żonę? Tego wszystkiego nie mogłem mu wyznać, bo nie pojąłbym mnie. Musiałem więc znaleźć jakiś zrozumiały dla niego powód i odrzekłem: – Mój czerwony brat twierdzi, że uważa Old Shatterhanda za wielkiego wojownika. Ale to nie jest widocznie prawda. – To prawda! – A jednak chcesz, żebym przyjął życie z ręki kobiety. Czy ty mógłbyś to uczynić? – Uff! – zawołał i zamilkł. Ten powód był dla niego widocznie bardziej zrozumiały. Po chwili spytał: – Czy chcesz być moim przyjacielem? – Bardzo chętnie. – A co sądzisz o Ciemnym Włosie, mojej najmłodszej córce? – Że jest to najmilszy i najlepszy kwiat wśród cór Keiowehów. – Czy jest godna męża? – Każdy wojownik, któremu pozwolisz pojąć ją za skwaw, powinien być z tego dumny. – Nie odrzucasz jej zatem z pogardy dla mnie lub dla niej? – Daleki jestem od tego, ale Old Shatterhand chce sam bronić swojego życia i walczyć o nie, nie może więc przyjąć go z ręki kobiety. – Uff, uff! – potwierdził. – Czy Old Shatterhand ma uczynić coś, na co uśmiechałby się każdy, kto opowiadałby o nim przy obozowym ognisku? – Nie. – Czy mają mówić potem o Old Shatterhandzie: uciekł przed śmiercią w objęcia młodej i ładnej kobiety? – Nie. – Czy nie mam obowiązku strzec mojej czci i sławy, nawet gdybym przez to miał życie utracić? – Jesteś do tego zobowiązany. – Teraz więc rozumiesz, dlaczego powiedziałem ci: „nie”. Dziękuję tobie i twej pięknej córce za życzliwość. Pragnąłbym podziękować wam jeszcze inaczej anizeli tylko słowami. – Uff, uff, uff! Old Shatterhand jest prawdziwym mężczyzną. Szkoda, że musi umrzeć. Przedstawiłem mu jedyny środek ocalenia, widzę jednak, że, jako dzielny wojownik, przyjąć go nie może. Gdy powiem to mojej córce, to i ona nie będzie się na niego gniewała. – Tak, powiedz jej to! Byłoby mi bardzo przykro, gdyby sądziła, że nie biorej jej za skwaw z powoduniej samej. – Będzie cię jeszcze bardziej kochała i czciła niż teraz, a gdy będziesz na mękach, a wszyscy inni będą się temu przypatrywali, ona zasiądzie w najgłębszym i najciemniejszym kącie namiotu i zasłoni sobie oblicze. Howgh! Po tych słowach Jedno Pióro podniósł się i odszedł. Po jego odejściu dozorcy zajęli znów swoje dawne miejsca. Dzięki Bogu wyszedłem z tego zwycięsko! Była to rafa, o którą mogła się rozbić cała moja nadzieja ocalenia. Gdybym bowiem uczynił z niego nieprzyjaciela i wywołał w nim żądzę zemsty, czujność jego byłaby dla mnie groźniejsza niż wszystko inne. Wkrótce potem nadszedł Pida i pozwolił mi położyć się na noc. Z szeroko rozłożonymi rękoma i nogami przywiązało mnie do czterech pali, a zamiast poduszki dano mi pod głowę zwinięty koc. Zaledwie Pida się oddalił, odwiedził mnie nowy gość, którym ucieszyłem się nadzwyczaj. Był to mój szpak, który pasł się w pobliżu nie przylączając się do innych koni. Obwachawszy mnie pieszczotliwie, położył się obok mnie, czemu dozorcy nie przeszkadzali, gdyż koń nie mógł mnie przecież odwiązać ani uprowadzić. Ta wierność konia była dla mnie teraz bardzo ważna. Gdyby bowiem ucieczka mi się udała, nie musiałbym troszczyć się o innego wierzchowca, zadowalać gorszym i tracić czas na niebezpieczne poszukiwania. Stało się, jak przypuszczałem; nie mogłem spać. Rozkrzyżowane ręce i nogi zaczęły boleć i ścierpły. Budziłem się co chwila. Kiedy nadszedł dzień i znowu przywiązało mnie do drzewa śmierci, zdawało mi się, że jestem zbawiony. Gdyby tak miało trwać jeszcze przez kilka nocy, musiałbym, pomimo dobrego odżywiania, podupaść na siłach. Ale nie mogłem nic powiedzieć, gdyż Old Shatterhand ściągnąłby na siebie wstyd i pogardę, gdyby się uskarżał na bezsenność. Byłem ciekaw, kto mi przyniesie śniadanie. Czy Ciemny Włos? Chyba nie, gdyż odprawiłem z niczym jej ojca. A jednak przyszła. Nie powiedziała ani słowa, ale z jej oczu wyczytałem, że nie gniewała się na mnie. Była raczej smutna. Gdy odwiedził mnie Pida, oznajmił mi w rozmowie, że wyjeżdża z oddziałem wojowników na połowanie i wróci dopiero po południu. Istotnie wkrótce ujrzałem ich pędzących przez prerię. W kilka godzin potem zobaczyłem Santera przechodzącego pomiędzy drzewami. Szedł ze strzelbą na ramieniu, prowadząc osiodłanego konia. Zatrzymał się przede mną i rzekł: – Ja także wyruszam na połowanie i uważam za swój obowiązek donieść wam o tym. Prawdopodobnie spotkam się tam z Pidą, który jest wam tak przychylny, a mnie nie znosi. Czekał widocznie na odpowiedź, lecz udałem, że ani go nie widzę, ani nie słyszę. – Czy ogluchliście, he? Milczałem dalej. – Przykro mi bardzo, i to nie tylko ze względu na was, lecz także ze względu na siebie. Pogłaskał mnie po ramieniu z pieszczotliwym szyderstwem. – Precz, łotrze! – huknąłem nań. – O, mówić to umiecie, lecz słuchać nie. Szkoda, ogromna szkoda! Chciałem was o niejedno zapytać. Spojrzał mi w twarz beczelnie. Z jego oblicza przebijał przy tym szczególny, jakby diabelsko triumfujący wyraz. Było pewne, że nosił się z jakimś niecennym zamiarem. – Chciałem was o coś zapytać – powtórzył. – Na pewno by was to zainteresowało, mr. Shatterhand. Patrzył na mnie z wyczekiwaniem, czy odpowiem. Gdy to nie nastąpiło, roześmiał się. – Cha cha, cha, cha, cha! Jak to wygląda! Słynny Old Shatterhand pod drzewem śmierci, a łotr Santer na wolności! Ale nadejdzie jeszcze coś lepszego, coś o wiele lepszego, sir! Czy nie znacie przypadkiem pewnego zagajnika, czegoś w rodzaju lasu jodłowego albo Indel-cze-czil? To słowo mnie zastanowiło, Było ono w testamencie Winnetou. Czulem, że wzrokiem przebijam na wylot Santera. – Ach! Patrzy na mnie, jakby w głowie zamiast oczu miał szable! – roześmiał się. – Tak, tak, podobno takie lasy istnieją! – Skąd się o tym dowiedziałeś, łotrze? – spytałem. – Stamtąd, skąd wiem także o Tse-szosz. Znasz to może? – Do stu piorunów!... Ja... ja... – Zaczekaj no, zaczekaj! – przerwał mi. – Co to za szczególna rzecz – Deklil-to, czy jak się to nazywa. Chciałbym... – Łotrze! – wrzasnąłem. Nie, ryknąłem. – Papiery, które dałem... – Tak, ja je mam! – wtrącił z szyderczym triumfem. – Okradłeś Pidę? – Okradłem? Niedorzeczność, głupota! Zabrałem tylko to, co było moje. Czy to jest kradzież? Mam papiery, mam wraz z całym opakowaniem! Przy tych słowach uderzył się w piersi w okolicy kieszeni. – Trzymając go, pochwyćcie go! – krzyknąłem do dozorców. – Mnie? – zaśmiał się, dosiadając czym prędzej konia. – Spróbujcie tylko! – Nie puszczać go! – ryczałem. – On okradł Pidę, on nie powinien umknąć, on... Dalsze słowa uwieńczyły mi w gardle wskutek wysiłku, jaki uczyniłem, aby się oderwać od drzewa. Santer odjechał tymczasem cwałem, a dozorcy zerwali się wprawdzie, ale nie zrobili nic; wytrzeszczyli tylko bezmyślnie oczy. Testament Winnetoul Ukradziono ostatnią wolę mego brata Winnetou! Tam, przez wolną prerię pędził z testamentem złodziej i nikt nie myślał go ścigać! Nie posiadałem się z wściekłości. Ze wszystkich sił naciągnąłem rzemien trzymając ręce blisko przy drzewie. Nie myślałem nad tym, że przerwać go – to niemal niemożliwe, że gdyby nawet pękl, to i tak nie mógłbym się ruszyć z miejsca. Nie czułem także bólu, jaki musiało spowodować werżnięcie się rzemienia w rękę. Naprężałem go i krzyczałem. Wtem padłem twarzą na ziemię: rzemień się przerwał. – Uff, uff! – zawołali dozorcy. – Oderwał się, oderwał się! Podbiegli do mnie, aby mnie zatrzymać. – Puśćcie mnie, puśćcie! – ryczałem. – Ja przecież nie uciekam, chcę tylko pochwycić Santera. On okradł waszego wodza, Pidę! Krzyki moje poruszyły oczywiście całą wieś. Wszystko śpieszyło, by mnie zatrzymać. Było to łatwe, gdyż nogi miałem jeszcze ciągle przywiązane do drzewa, a wyciągnięto się ku mnie sto rąk. Nie obeszło się jednak bez ciosów i pchnięć z mojej ręki, a szram i sińców z ich strony, zanim nie przywiązano mnie znowu do drzewa. Czerwonoskórzy rozcięrali sobie miejsca, w które ich uderzyłem, nie wyglądały jednak na zbyt rozgniewanych i wyrażali tylko swoje nadzwyczajne zdumienie, że udało mi się przerwać rzemień. – Uff, uff, uff... oderwał się... Bawół aie przerwałby tego... Nikt by nie uwierzył! Takie i podobne okrzyki podziwu brzmiały dokola i teraz dopiero poczułem ból w rękach, z których sączyła się krew. Rzemień, zanim się przerwał, poprzeryzał mi mięśnie prawie do kości. – Czego tutaj stoicie i gapiście się na mnie! – krzyknąłem do nich. – Czy nie zrozumieliście, co powiedziałem? Santer okradł Pidę! Prędzej na koń i sprowadźcie go na powrót! Ale nikt mnie nie posłuchał. Nareszcie nadszedł ktoś rozumniejszy: wojownik Jedno Pióro. Rozępchnął innych, przystąpił do mnie i zapytał, co się stało. Jemu tedy opowiedziałem całą rzecz. – A więc papier mówiący należał do Pidy? – pytał aż do znudzenia. – Naturalnie, naturalnie! Wszak byłeś przy tym, kiedy mu go przyznano! – Ty wiesz dobrze, że Santer uciekł z nim i nie zamierza powrócić? – Tak, tak! – Wobec tego musimy spytać Tanguę, co należy zrobić, gdyż on jest wodzem. – A pytajcie go sobie, pytajcie! Ale nie ociągajcie się, śpieszcie, śpieszcie! On jednak wahał się jeszcze, przypatrywał się rozerwanemu przeze mnie rzemiennowi, podniósł go z ziemi, potrząsnął głową i zapytał stojącego najbliżej Indianina: – Czy to jest rzemień, który on rozerwał? – Tak. – Uff, uff! On jest rzeczywiście Shatterhand. I taki człowiek musi umrzeć! Czemu on nie jest czerwonym wojownikiem, Keiowehem, lecz bladą twarzą? Teraz dopiero się oddalił, zabierając ze sobą rzemień. Wszyscy za wyjątkiem moich dozorców poszli za nim. Czekałem z napięciem i niepokojem, kiedy zacznie się pościg za złodziejem. Lecz nie zauważylem ani śladu przygotowań do wyprawy. Niebawem spokojne życie wsi potoczyło się dalej swoim torem. Doprowadzało mnie to do szalenstwa. Poprosiłem dozorców, żeby się dowiedzieli, co się dzieje, lecz nie wolno im było odejść. Zawołali innego Indianina, który przyniósł wiadomość, że Tangua nie wydał rozkazu ścigania Santera, gdyż na mówiących papierach nikomu nie zależy, a Pida nie umie czytać. Można sobie wyobrazić moje wzburzenie i rozdrażnienie, wprost wściekłość. Zgrzytałem zębami tak, że dozorcy patrzyli na mnie z niepokojem, i byłbym się może znów wyrwał pomimo cierpień, jakie mi to sprawiło, ale – po co? Czy przydałoby się to na coś? Na nic, zupełnie na nic! Musiałem się poddać losowi. Pogodziłem się z tym w końcu i starałem się zachować spokój, jeśli nie wewnętrznie, to przy najmniej na zewnątrz. Postanowiłem jednak bezwarunkowo skorzystać z pierwszej sposobności do ucieczki, chociażby nie wiem jakie nastręczała trudności. Tak upłynęły ze trzy godziny, kiedy usłyszałem nagle głośny okrzyk kobiety. Widziałem przedtem, lecz nie zważałem na to, że Ciemny Włos wyszła ze swojego namiotu i oddaliła się. Teraz nadbiegła pospiesznie krzycząc donośnie, zniknęła w namiocie i ukazała się potem z ojcem, który też gdzieś z nią popędził wołając głośno. Wszyscy, którzy znajdowali się blisko nich, pospieszyli za nimi. Z tego wynioskowałem, że stało się coś ważnego. Może miało to jakiś związek z kradzieżą papierów? Niebawem zjawił się Jedno Pióro. Przybiegł wprost do miejsca, gdzie stałem pod drzewem, i zawołał: – Old Shatterhand wszystko umie. Czy jest także lekarzem? – Tak – odrzekłem w nadziei, że zaprowadzą mnie do chorego i będą musieli rozwiązać. – Umiesz więc leczyć chorych? – Tak. – Ale zmarłych nie wskrzeszasz? – Czy umarł ktoś? – Moja córka. – Twoja córka? Ciemny Włos? – spytałem przerażony. – Nie, jej siostra, skwaw młodego wodza Pidy. Leżała skrępowana na ziemi bez ruchu. Nasz czarownik zbadał ją i powiedział, że umarła, zabita przez Santera, który ukradł mówiący papier. Czy Old Shatterhand pójdzie przywrócić jej życie? – Zaprowadźcie mnie do niej! Odwiażano mnie od drzewa i związałszy ręce oraz spętawszy luźno nogi poprowadzono przez wieś do namiotu Pidy. Bardzo mi to było na rękę, że mogłem teraz poznać położenie tego namiotu, gdyż, jak wiadomo, znajdowały się tam moje strzelby. Przed wejściem roilo się od czerwonoskórych mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy rozstąpili się z uszanowaniem, zostawiając mi wolne przejście. Wszedłem z Jednym Piórem do namiotu, gdzie obok leżącej na ziemi rzekomo zmarłej siedziała Ciemny Włos i jakiś brzydki stary mężczyzna. Był to czarownik. Ujrzałszy mnie, wstali oboje. Jednym rzutem oka objąłem całe wnętrze namiotu. Po lewej stronie zauważyłem swoje siodło razem z derką, a na jednej z bocznych tyk zawieszone rewolwery i nóż. Przedmioty te znajdowały się teraz tutaj, ponieważ gospodarz namiotu miał zostać ich właścicielem. Łatwo sobie wyobrazić, jak się tym ucieszyłem. – Niechaj Old Shatterhand przypatrzy się umarłej, czy będzie ją mógł ożywić! – poprosił mnie Jedno Pióro. Ukląkłszy zacząłem ją badać związanymi rękoma. Dopiero po dłuższym czasie wyczułem, że krew krąży jeszcze w jej żyłach. Ojciec i siostra utkwili we mnie oczy pełne niepokoju. – Ona nie żyje i nikt jej nie wskrzesi – oświadczył czarownik. – Old Shatterhand to potrafi – stwierdziłem. – Potrafisz to? Rzeczywiście? – spytał Jedno Pióro skwapliwie i radośnie. – Zbudź ją, zbudź ją! – błagała Ciemny Włos, kładąc obie ręce na moim ramieniu. – Tak, potrafię i uczynię to – rzekłem. – Jeśli jednak życie jej ma wrócić, nikt oprócz mnie nie śmie być przy zmarłej. – Musimy więc wszyscy wyjść? – zapytał ojciec. – Tak. – Uff! Czy ty wiesz, czego żądasz? – Czego? – spytałem, choć wiedziałem o tym dobrze. – Tu jest twoja broń. Gdybyś ją dostał, byłbyś wolny. Czy przyrzekasz, że jej nie dotkniesz? Jak ciężko przyszło mi na to odpowiedzieć! Nożem mogłem rozciąć więzy. Gdybym zaś miał sztucer i rewolwery, chciałbym zobaczyć śmiałka, który by się porwał na mnie. Ale nie! Rozpoczęłaby się walka, której należało unikać. Oprócz tego wstępnym mi się wydawało korzystanie w takim celu z omdlenia kobiety. Na skórze, która służyła do robót kobiecych, ujrzałem igły, świdry i różmałe inne rzemieślnicze narzędzia, a obok tego dwa czy trzy małe noże, jakich Indianki używają do rozcinania silnych żyłastych szwów. Te małe, cienkie klingi były w nierzaz bardzo ostre. Za pomocą takiego noża mogłem się też uwolnić, toteż odpowiedziałem śmialo: – Przyrzekam. Jeśli chcecie upewnić się co do tego, możecie zabrać stąd moją broń. – To niepotrzebne. Wiemy, że Old Shatterhand przyrzeczenia dotrzyma. Ale to nie wystarczy. – Czegoż jeszcze żądacie? – Ponieważ jesteś odwiązany od drzewa, to mógłbyś także bez broni próbować ucieczki. Czy przyrzekasz mi, że teraz tego nic zrobisz? – Tak. – I że potem wrócisz do drzewa i pozwolisz się tam przywiązać? – Daję ci na to moje słowo! – To wyjdźcie! Old Shatterhand nie jest kląmcą jak Santer, jemu możemy zaufać. Skoro tylko wyszli z namiotu i zostałem sam, schowałem jeden z noży do spiętego rękawa od koszuli, a potem dopiero zająłem się chorą. Mąż jej był na polowaniu, a Santer skorzystał z tego, aby wedrzeć się do namiotu. Od tej chwili upłynęło już tyle czasu, a ona leżała ciągle bez przytomności. Mogło to być nie tylko omdlenie wywołane przestrachem, lecz także ogłuszenie. Dotknąwszy jej głowy, poczułem, że szczyci czaszki jest silnie opuchnięty. Gdy nacisnąłem to miejsce, kobieta bolesnie westchnęła. Nacisnąłem po raz drugi i trzeci, dopóki nie otworzyła oczu i nie popatrzyła na mnie. Wzrok jej był z początku bezmłyslny, potem jednak wyszeptała moje nazwisko: „Old Shatterhand”. – Czy znasz mnie? – zapytałem. – Tak. – Oprzytomnij! Nie zemdlej na nowo, bo umrzesz! Co się z tobą stało? Groźba śmierci poskutkowała. Przy mojej pomocy Indianka usiadła prosto, położyła ręce na bolącej głowie i rzekła: – Byłam sama, gdy on wszedł i zażądał woreczka z lekami. Gdy mu odmówiłam, uderzył mnie. – Gdzie był ten woreczek? Czy go już nie ma? Spojrzała w górę ku jednej z tyk i zawołała stłumionym ze strachu głosem: – Uff! Nie ma go, on go zabrał! Uderzona upadłam i nic więcej nie pamiętam. Teraz dopiero przypomniały mi się zapewnienia Pidy, że schował papiery bardzo starannie... w woreczku zawierającym „leki”. A dzisiaj Santer przed odjazdem chętnie się, że ma te papiery wraz z całym opakowaniem. Zabrał je więc, a zarazem ukraść wodzowi „leki”, czyli: wyrządził mu szkodę niemal niepowetowaną. Pida musiał natychmiast puścić się w pogон za złodziejem, by wszystko odzyskać. – Czy jesteś już dość silna, aby nie zemdleć, czy może znowu upadniesz? – zapytałem. – Nie upadnę – oświadczyła. – Ty powróciłeś mi życie. Dziękuję ci! Odhyleliem zaslonę namiotu. Ojciec i siostra stali tuż za nią, a reszta mieszkańców wsi nieco dalej. – Wejdźcie! – wezwalałem oboje. – Zmarła ożyła. Jaką radość wywołały moje słowa, tego chyba mówić nie trzeba. Ojciec i córka, a wraz z nimi wszyscy Keiowehowie, byli pewni, że dokonałem cuda, ja zaś nie miałem powodu pozbawiać ich tego przekonania. Zarządziłem okłady na głowę i pokazałem, jak się je robi. Równie wielką jak ta radość była także wściekłość z powodu zniknięcia woreczka z „lekami”. Musiano oczywiście donieść o tym Tanguie, który wyprawił zaraz oddział wojowników w pogon za złodziejem, a równocześnie kilku posłańców, by odszukali Pidę. Jedno Pióro zaprowadził mnie na powrót do drzewa śmierci i tam przywiązał. Nie skąpił mi przy tym pochwał i rozpływał się z wdzięcznością, oczywiście na sposób indiański. – Sprawimy ci jeszcze większe męki przy palu, aniżeli to pierwotnie postanowiono – zapewniał. – Nikt jeszcze dotychczas tak nie cierpiał! Uczynimy to po to, ażebyś w wiecznych ostępach myśliwskich był największą i najdostojniejszą z bladych twarzy, którym będzie wolno tam wejść. „Dziękuję!” – pomyślałem sobie w duchu, a głośno powiedziałem: – Gdybyście puścili się w pogon za Santerem zaraz, jak tego żądałem, byłby już w waszych rękach, a teraz prawdopodobnie wam ujdzie. – Pochwycimy go! Ślad jego będzie można wyraźnie odczytać. – Tak, gdybym ja go mógł ścigać! – Wszak możesz. – Ja? Przecież jestem w niewoli i skrępowany! – Pozwolimy ci pojechać z Pidą, jeśli zobowiązesz się z nim powrócić, aby się dać zamęczyć. Czy to uczynisz? – Nie. Skoro już mam umrzeć, to wolę jak najprędzej. Nie mogę się już tego doczekać. – Tak, ty jesteś bohater. Wiedziałem to już dawniej, ale teraz znów to widzę, gdyż tylko bohater zdolny jest wyrzec takie słowa. Wszyscy żałujemy, że nie jesteś Keiowehem! Odszedł, ja zaś byłem na tyle uprzejmy, że nie powiedziałem mu, iż jego żal nie znajduje w moim nieczułym sercu oddźwięku. Żywilem nawet zamiar opuścić wszystkich, którzy mnie tak podziwiali, już następnej nocy, i to nie żegnając się z nikim. Pidę rychło odnaleziono. Wpadł on do wsi na spienionym koniu, udał się oczywiście najpierw do namiotu, potem do ojca, a w końcu przyszedł do mnie. Wyglądał spokojnie, lecz zadawał sobie wiele trudu, aby zapanować nad wzruszeniem. – Old Shatterhand ocalił od śmierci moją skwaw, którą miłuję, i ożywił ją na nowo – rzekł. – Dziękuję mu! Czy Old Shatterhand wie o wszystkim, co się stało? – Tak. Jak się ma twoja żona? – Głowa ją boli, lecz woda zmniejsza cierpienia. Wkrótce będzie już zdrowa. Ale dusza moja jest chora i nie wyleczy się dopóty, dopóki nie odzyskam moich „leków”. – Czemu nie zważałaście na moją przestroże? – Old Shatterhand ma zawsze słuszność. Gdyby nasi wojownicy usłuchali go przynajmniej dzisiaj i puścili się w pogoni za złodziejem, byłby on już tu z powrotem. – Czy Pida będzie go ścigał? – Tak. Spieszę właśnie i przyszedłem do ciebie tylko, by się pożegnać. Śmierć twoja znów się odwlecze, chociaż ty pragniesz umrzeć jak najrychlej – tak twierdzi Jedno Pióro. Musisz jednak zaczekać, dopóki ja nie wrócę. – Zaczekam chętnie! Powiedziałem to całkiem szczerze, on jednak zrozumiał to ze swojego stanowiska i starał się mnie pocieszyć. – Przykro jest mieć tak długo śmierć przed oczyma. Dlatego rozkazałem, żeby ci ten czas o ile możności uprzyjemniano. Jeszcze lżej jednak upłynęłyby ci te godziny, gdybys uczynił to, o co cię teraz poproszę. – O co ci chodzi? – Czy pojechałbyś ze mną? – Owszem. – Uff! To dobrze, gdyż w takim razie na pewno schwytamy złodzieja! Odwiążę cię natychmiast i oddam ci twoją broń. – Stój! Ja stawiam jeden warunek. – Słucham, – Że pojadę jako człowiek wolny. – Uff! To niemożliwe. – Wobec tego zostaje. – Będziesz wolny, dopóki nie powrócimy, ale potem będziesz znów naszym jeńcem. Żądamy od ciebie tylko tego, żebyś nam nie umknął po drodze. – Zabieracie mnie więc z sobą dlatego tylko, że żaden trop nie ujdzie mojej uwagi? Dziękuję! Zostaję tutaj! Old Shatterhand nie jest psem do tropienia! – Czy nie zmienisz swego postanowienia? – Nie. – Zważ dobrze, że w takim razie możemy nie pochwycić złodzieja moich „leków”. – Mnie by on nie uszedł, jeśli bym tylko zechciał, lecz niechaj każdy odbiera sobie sam, co mu skradziono. Pidą nie rozumiejąc, o co mi chodzi, potrąsnął z rozczałowaniem głową. – Wziąłbym cię chętnie ze sobą – rzekł – aby ci podziękować za to, że przywróciłeś do życia moja skraw. Nie jestem winien temu, że się na to nie zgadzasz. – Jeśli mi chcesz podziękować naprawdę, to spełnij jedno moje życzenie. – Jakie? – Dziwnie mnie niepokoi myśl o tych trzech bladych twarzach, które przyjechały z Santarem. Gdzie znajdują się teraz? – W swoim namiocie. – Wolni? – Nie, skrępowani, gdyż byli przyjaciółmi złodzieja moich „leków”. – Oni są niewinni. – Oni tak twierdzą, lecz Santer jest teraz naszym wrogiem, a przyjaciele wroga są także naszymi wrogami. Zostaną przywiązani do drzewa śmierci i umrą razem z tobą. – A ja cię zapewniać, że oni nie wiedzieli o czynie Santera! – To nas nic nie obchodzi! Powinni byli ciebie usłuchać! Wiem, że ich ostrzegałeś. – Niechaj młody, szlachetny i dzielny wódz Keiowehów posłucha, co mu powiem. Mam umrzeć śmiercią męczeńską. O siebie nie prosiłem, ale proszę o nich. – Uff! Jak brzmi twoja prośba? – Wróć im wolność! – Mam ich wypuścić z końmi i bronią? Czyż mógłbym to uczynić? – Puść ich ze względu na swoją skwaw, którą milujesz, jak mi powiedziałaś. Odwrócił się ode mnie. W jego duszy wrzała walka. Potem spojrzał znów na mnie i oświadczył: – Old Shatterhand nie jest jak inne blade twarze, jak inni ludzie. Nie podobna go pojąć i zrozumieć! Gdyby prosił o siebie, byłbym mu może dał sposobność do uniknięcia śmierci. Pozwolilibyśmy mu walczyć o życie z naszymi najdzielniejszymi i najsiłniejszymi wojownikami. On jednak nie chce niczego w darze i wstawia się za innymi. – Powtarzam swą prośbę! – Zgoda, lecz także pod jednym warunkiem. – Jakim? – Tobie samemu nie darujemy teraz nic, zupełnie nic! Za ocalenie mojej skwaw nie masz już prawa żądać wdzięczności. Rachunki nasze są wyrównane. – Dobrze! Zupełnie wyrównane. – Puszcze ich na wolność, ale niech się przynajmniej zawstydzą. Za to, że ci nie wierzyli i nie słuchali ciebie, niech ci teraz przyjdą podziękować Howgh! Potem udał się do namiotu ojca, któremu musiał oznajmić, co mi obiecał. Wkrótce wyszedł i zniknął między drzewami. Po chwili wyjechali za nim stamtąd trzej biali na koniach. Wysłał ich do mnie, lecz sam nie przyszedł. Gates, Clay i Summer wyglądały jak skażancy. – Mr. Shatterhand – rzekł pierwszy, gdy stanęli przede mną – słyszeliśmy, co się stało. Czy to coś strasznego, gdy się zgubi stary worek z „lekami”? – To wasze pytanie utwierdza mnie w dotychczasowym przekonaniu, że nic nie wiecie o Dzikim Zachodzie. Zgubić „leki” to największe nieszczęście, jakie może się zdarzyć indiańskiemu wojownikowi. O tym powinniście wiedzieć! – Well! Dlatego to Pida był aż tak zawzięty, że nas kazał skrępować! No, teraz będzie źle z Santerem, jeśli go złapią! – Zasłużył sobie na to! Czy wierzycie już teraz, że chciał was podejść? – Nas? Co nas mogą obchodzić „leki”, z którymi umknął? – Nawet bardzo! W worku z „lekami” znajdują się papiery, których tak pragnął Santer. – A co nas obchodzą te papiery? – Zawierają dokładny opis miejsca, gdzie są schowane nuggety. – A, do wszystkich diabłów! Czy to prawda? – Najprawdziwsza! – A może się mylicie? – Nie. Czytałem te papiery. – To znacie także owo miejsce? – Oczywiście. – To wymieńcie nam je, mr. Shatterhand, wymieńcie!!! My pojedziemy za tym złodziejem i zabierzemy mu złoto sprzed nosa. – Wy tego nie potrafiście, a zresztą nie wierzycie mnie dotychczas, to i nadal nie wierzcie. Santer naiął was tylko jak psy do tropienia złota, potem byłby was powystrelał. Teraz może się bez was obejść i nie dba o to, co się z wami stanie, chociaż wie, że czerwonoskórzy będą was uważali za jego towarzyszy i tak z wami postąpią, jak właśnie postąpili. – Do stu piorunów! My właściwie wam tylko zawdzięczamy życie! Tak mówił Pida. – Tak też jest. Przeznaczone wam było umrzeć ze mną przy palu. – I wyście się za nami wstawili? A nie za sobą samym? Cóż będzie z wami? – Zamęczą mnie, i nic więcej. – Na śmierć? – Tak. – Żal nam was, bardzo żal, sir! Czy nie dałoby się dopomóc wam w jakiś sposób? – Dziękuję, mr. Gates! Mnie już żadna pomoc nie wybawi. Jedźcie śmiało, a gdy się dostaniecie do ludzi, powiedzcie, że Old Shatterhand już nie żyje, lecz zginął śmiercią męczeńską u Keiowehów. – Smutna to wieść, diabelnie smutna! Wolalbym donieść co innego. – Wszystko stałoby się inaczej, gdybyście mnie nie okłamali w Mugworthills. Gdybyście byli szczercy, Keiowehowie na pewno by mnie nie schwytali. Wy jesteście winni mej śmierci, która będzie okrutna i straszna. Czynię wam ten zarzut i życzę, żeby on was zawsze budził ze snu. A teraz zabierajcie się stąd! Gates z zakłopotania nie wiedział, co odpowiedzieć. Clay i Summer, którzy nie odezwały się ani słowem, tym bardziej nie wiedzieli, jak się zachować. Woleli więc odejść. Żaden z nich nie podziękował mi właściwie, ale gdy już przejechali pewną przestrzeń, obejrzałi się ze smutkiem. Jeszcze nie zniknęli za widnokregiem, kiedy opuścił wieś Pida. Nie popatrzył jednak nawet na mnie, gdyż rachunki między nami były zalatwione. Zresztą on spodziewał się zastać mnie tu jeszcze po swoim powrocie przywiązanego do drzewa, ja zaś byłem pewien, że zobaczę się z nim na tropie Santera gdzieś nad Rio Pecos albo dalej, w Sierra Rita. Przyszłość miała pokazać, który z nas nie zawiedzie się w swoich rachubach. Gdy Ciemny Włos przyniosła mi w południe jedzenie, zapytałem ją o zdrowie siostry. Odpowiedziała mi, że ból już prawie całkiem ustąpił. Poczciwa dziewczyna przyniosła tyle mięsa, że nie mogłem zjeść wszystkiego, a zanim odeszła, popatrzyła na mnie z żalem wilgotnymi oczami. Widac było, że ma coś na sercu, lecz obawia się przyznać do tego bez mojego wezwania. Toteż zachęciłem ją: – Moja młoda siostra chce mnie o czymś uświadomić. Pragnę wiedzieć, co to takiego. – Old Shatterhand postąpił niesłusznie – rzekła z widocznym wahaniem. – Dlaczego? – Że nie pojechał z Pidą. – Nie miałem żadnego powodu, aby jechać. – Powód byłby, nawet ważny. Wielki to zaszczyt umrzeć bez skargi przy palu, lecz Ciemny Włos sadzi, że lepiej jest żyć zaszczytnie. – Tak, lecz ja miałem powrócić do niewoli, aby tu umrzeć. – Pida musiał tego żądać, ale stałoby się na pewno inaczej. Może Pida pozwoliłby Old Shatterhandowi zostać jego przyjacielem i bratem i wypalić z nim fajkę pokoju. – Tak, a przyjaciela i brata, z którym palilo się fajkę pokoju, nie zabija się przy palu. Czy to chciałaś powiedzieć? – Tak. – Masz słuszność, lecz ja mam ją także. Czy chciałabyś, żebym został przy życiu? – Tak – przyznała szczercie. – Wszak wróciłeś życie mej siostrze! – Nie troszcz się o mnie zbytnio! Old Shatterhand zawsze dobrze wie, co czyni. Popatrzyła przed siebie w zadumie, rzuciła skryte spojrzenie na dozorców i zrobiła ręką ruch znicięcierpliwienia. Zrozumiałem, że chciała ze mną mówić o ucieczce i czuła, że – nie wolno. Kiedy potem znów podniosła na mnie oczy, skinąłem jej głową z uśmiechem i powiedziałem: – Oko mojej siostry jest przezroczyste i jasne. Old Shatterhand może przez nie zajrzeć aż do jej serca. On zna jej myśli. – Czy rzeczywiście? – Tak, i one się spełnią. – Kiedy? – Niebawem. – Niech się stanie, jak mówisz. Ciemny Włos bardzo się tym ucieszy! Ta krótka rozmowa ulżyła jej i zwiększyła odwagę. Podczas wieczerzy osmieliła się na więcej. O tej porze płonęły już ogniska, ale pod drzewami było ciemno. Podając mi na nożu kawałki mięsa, stała blisko mnie. Wtem nastąpiła mi w znaczący sposób na nogę, aby zwrócić moją uwagę na następujące słowa: – Zostało już tylko kilka kawałków mięsa, a Old Shatterhand jeszcze się nie najadł. Czy przynieść mu jeszcze coś? Przyniosę mu, czego zażąda. Dozorcy nie przypisywali tym słowom żadnego znaczenia, ja jednakże zrozumiałem, co dziewczyna miała na myśli. Chodziło jej o to, żebym dał odpowiedź odnoszącą się do jedzenia, a przy tym wymienił przedmiot, który by umożliwił ucieczkę. W ten sposób dala mi do zrozumienia, że go dostarczy. – Moja siostra jest bardzo dobra – odrzekłem – ale dziękuję jej. Jestem syty i mam wszystko, czego mi potrzeba. Jak się czuje skwaw młodego wodza Keiowehów? – Ból znika, lecz wodę ciągle się przykłada. – To dobrze, jej potrzeba pielęgnacji. A kto jest przy niej? – Ja. – I tego wieczora także? – Także. – W nocy musi ktoś także być przy niej. – Ja zostanę aż do rana. Głos jej zadrzał; zrozumiała mnie. – Aż do rana? Więc do widzenia! – Tak, do widzenia! Odeszła. Dozorcy nie zauważyli dwuznacznego sensu naszej rozmowy. Musiałem udać się do namiotu Pidy, by zabrać stamtąd swoje rzeczy. Po tej rozmowie byłem pewien, że zastanę tam Ciemny Włos. Cieszyło mnie to, lecz budziło zarazem pewne wątpliwości. Jeślibym wziął swą broń w obecności sióstr, spotkałyby je nazajutrz najcięższe zarzuty. By mnie nie zadrżać, musiałyby zachowywać się cicho, a przecież obowiązkiem ich było wolać o pomoc. Jakie znaleźć wyjście z tej trudnej sytuacji? Nic innego, jak tylko to, żeby obie dobrowolnie pozwoliły się związać. Po moim wyjściu mogłyby krzyczeć, ile by tylko chciały, a potem opowiedzieć, że zjawilem się nagle w namiocie i powaliłem je pięścia. Uwierzono by temu, gdyż Keiowehowie znali mnie pod tym względem. Czy siostra Ciemnego Włosa się zgodzi, o to się nie troszczyłem. Uważała mnie przecież za swego zbawcę. Ale jeszcze jedna myśl nie dawała mi spokoju. Oto nie wiedziałem, czy mój sztucer jest jeszcze w namiocie. Ponieważ Pida znal wartość tej strzelby, przeto mógł zabrać ją z sobą. „Z drugiej strony – myślałem – nie umiał się z nią obchodzić, zażądałaby więc chyba przed odjazdem, żebym go tego nauczył”. Jak ta sprawa wyglądała w rzeczywistości, miało się dopiero okazać. Jeśli zabrał sztucer, to oczywicie powiniennem był najpierw starać się go odzyskać, a dopiero potem udać się za Santerem. Nastąpiła wreszcie zmiana straży, której dokonał Jedno Pióro. Był poważny, lecz przy tym uprzejmy i sam mnie odwiazał, sadząc, że dozorcy gotowi nie zwrócić dostatecznej uwagi na moje rany sięgające aż do kości. Położyłem się więc między czterema palami i wyjąłem przy tym niespostrzeżenie prawą ręką nożyk z lewego rękawa. Następnie podałem lewą rękę, żeby mi na nią założyli pętlę. Gdy się to stało i gdy mieli już przywiązać rękę do pala, udałem, że rzemień nadwerężył mi ranę, i jak to się zwykle czyni z bólu, przytknąłem ją pośpiesznie do ust. Przy tym wsunąłem prawą ręką noż między przegub a rzemień tak, że go prawie przeciąłem. – Uważaj! – ofuknął Jedno Pióro Indianina. – Dotknąłeś rany. Old Shatterhanda będziemy meczyli później, nie teraz! Następnie upuściłem noż na ziemię tak, żebym go później mógł lewą ręką dostać. Potem przywiązano mi prawą rękę, a w końcu przyszła kolej na nogi. Dostalem znowu dwa koce, jeden pod głowę, drugi jako przykrycie. Po załatwieniu wszystkiego Jedno Pióro wypowiedział bardzo miłą dla mnie uwagę: – Kiedy jak kiedy, ale dziś Old Shatterhand uciec nie może. Z takimi ranami na rękach nie rozerwie rzemieni... Po tych słowach oddalił się, a obydwa dozorcy przykućneli u moich stóp. Są ludzie, którzy w ważnych chwilach nie umieją opanować zdenerwowania, ja natomiast jestem wówczas nawet spokojniejsy. Upłynęła jedna godzina, potem druga, ogniska pogasły, tylko jedno jeszcze błyszczało przed namiotem wodza. Zrobiło się chłodno i dozorcy przyciągnęli kolana do piersi. Ponieważ jednak było im niewygodnie, przeto położyli się na ziemi, głowami do mnie. Nadszedł czas. Jednym powolnym, ale silnym szarpnięciem przerwałem nadcięty rzemień i uwolniłem jedną rękę. Przysunąłem ją do siebie i zacząłem szukać noża. Znalazłem go. Odwróciłem się cały na prawą stronę, przyłożyłem pod kocem lewą rękę do prawej i odciąłem krępujący ją rzemień. Teraz miałem obie ręce wolne! Czułem się już ocalony. Chodziło jeszcze o nogi. Jak to zrobić? Aby rękami dosięgnąć aż do nóg, musiałem nie tylko usiąść, lecz posunąć się w dół, znalazłbym się wówczas tuż za głowami dozorców. Należało spróbować, czy bardzo pilnie czuwają. Poruszyłem się kilka razy. Leżeli cicho. Może spali? Niech się dzieje, co chce, zawsze lepiej działać szybko niż pomalu! Zsunąłem z siebie koc, usiadłem i pochyliłem się na dół. Rzeczywiście – obydwaj spali. Jeszcze dwa cięcia i byłem wolny. Dwoma szybkimi uderzeniami pięści w głowy ogłuszyłem dozorców. Związałem ich czterema kawałkami rzemienia, a następnie odciąłem dwa rogi koca i wsunąłem im w usta, żeby nie mogli krzyczeć. Trzeba tu wspomnieć, że mój koń był znowu w pobliżu. Wstałem i wyprostowałem członki. Jak mi to dobrze zrobiło! Gdy ręce odzyskały swoją sprawność, położyłem się znowu i zacząłem się czołgać od namiotu do namiotu. Nikt nie poruszył się we wsi, dzięki czemu dostałem się szczęśliwie do namiotu młodego wodza. Już miałem odchylić po cichu zasłonę w drzwiach, kiedy usłyszałem szmer po lewej stronie. Zacząłem nadśluchiwać. Doszedł mnie odgłos lekkich kroków i po chwili ktoś stanął przede mną, nie spostrzegłszy mnie. – Ciemny Włos! – rzekłem z cicha. – Old Shatterhand! – odpowiedziała. Podniosłem się i zapytałem: – Nie jesteś w namiocie? Dlaczego? – Tam nie ma nikogo, ażeby nam nie czyniono wyrzutów. Moja siostra jest chora, ja muszę ją pielęgnować, dlatego zabralam ją do namiotu ojca. O chytrości kobieca! – Ale moja broń jeszcze tam jest? – spytałem. – Tak samo jak za dnia. – To widziałem, ale strzelby? – Pod łóżem Pidy. Czy Old Shatterhand ma swego konia? – Czeka na mnie. Byłaś dla mnie taka dobra; jestem ci winien wdzięczność! – Old Shatterhand jest dobry dla wszystkich ludzi, Czy jeszcze kiedy do nas powróci? – Tak sądzę. Powróćę z Pidą, który będzie wtedy moim przyjacielem i bratem. – Czy jedziesz za nim? – Tak, chcę go spotkać. – To nie mów nic o mnie! O tym, co uczyniłam, nie śmie wiedzieć nikt oprócz mojej siostry. – Jestem pewien, że uczyniłabyś jeszcze więcej. Podaj mi rękę, gdyż pragnę ci podziękować! Indianka podała mi rękę, mówiąc: – Oby ci się ucieczka udała aż do końca! Muszę już odejść, siostra niepokoi się o mnie. Po tych słowach zniknęła. Stałem przez chwilę słuchając odgłosu jej kroków. Dobre, czerwone dziecko! Następnie wszedłem do namiotu i zacząłem po omacku szukać łóża. Pod nim znalazłem strzelby owinięte w koc. Wyjąłem je i zarzuciłem na plecy. Rewolwery, noż i siodło z torbami znalazłem także. Nie upłynęło pięciu minut, kiedy opuściłem namiot i wróciłem do drzewa śmierci, by osiodłać mego konia. Gdy się z tym uporałem, pochyliłem się nad dozorcami i zobaczyłem, że się już ocknęli. – Wojownicy Keiowehów nie mają szczęścia do Old Shatterhanda – rzekłem do nich przytłumionym głosem. – Nie zobaczą go przy palu męczeńskim. Jadę za Pidą, ażeby pomóc mu w schwytaniu Santera. Obejdę się z Pidą jak z przyjacielem i bratem. Może wrócę z nim do was. Powiedziecie waszemu staremu wodzowi, żeby się nie obawiał o syna, gdyż będę go chronił. Synowie i córki Keiowehów byli dla mnie dobrzy, podziękujcie im i powiedzcie, że im tego nigdy nie zapomnę. Howgh! Wziąłem szpaka za cugle i poprowadziłem go. Jechać jeszcze nie mogłem, by nikogo nie obudzić. Dopiero dość daleko wsiadłem na siodło, które zdaniem Keiowehów nigdy mnie już nie miało nosić, i pojechałem prerią na południe. Na południe bowiem wiodła moja droga. Nie mogłem wprawdzie rozpoznać w ciemności śladów Santera ani ścigających go Keiowehów, ale nie były mi one potrzebne. Nie miałem w ogóle zamieru kierować się według nich. Wiedziałem, że Santer udał się ku Rio Pecos, i to mi wystarczało. Kto mi jednak powiedział, że on obrał ten kierunek? Testament Winnetou. Znajdowały się w nim – tyle zdążyłem przeczytać – trzy wyrazy w języku Apaczów. Jeden z nich, Indelcze-czil, Santer pewnie zrozumiał, ale nazwy Tse-szosz i De-klil-to były mu obce. A gdyby nawet pojąd ich znaczenie, nie wiedziałby, gdzie należy szukać owej „Skały Niedźwiedziej” i „Ciemnej Wody”. Leżały one daleko w Sierra Rita, gdzie raz tylko byłem z Winnetou. My właśnie nadaliśmy tej skale i wodzie owe nazwy, nikt więc nie mógł ich znać oprócz mnie i dwóch Apaczów, którzy nam wówczas towarzyszyli. Byli oni już starzy i nie wychodziли z puebla nad Rio Pecos. Santer musiałby się więc przede wszystkim zwrócić do nich. Ale kto by mu poradził, żeby się do nich właśnie udać? Każdy Apacz, którego by spytał o Dekil-to i Tse-szosz. Cały szczep znał te nazwy i wiedział, co tam przeżyliśmy, cały szczep pamiętał, że byli tam z nami ci dwaj starcy. Na pewno Santer dowiadywał się o to, gdyż inaczej nie mógłby znaleźć poszukiwanego miejsca. Tak, wiadomości mógł zasięgnąć jedynie u Apaczów, a każdy z nich spytany o te nazwy odesłałby go do puebla. Ale wśród Apaczów byli także tacy, którzy znali go jako wroga Winnetou, jako mordercę Inczu-czuny i Nszo-czi! Czy wobec tego śmiałby udać się do puebla? Czemu nie? Taki człowiek, jak on, dla złota odważy się na wszystko. W ostateczności miał wy tłumaczenie. Testament mógł mu posłużyć za żelazny list, ponieważ na okładce wycięty był totem Winnetou. Postanowiłem dostać się do puebla Apaczów przed Santerem, ostrzec ich i pojmać go zaraz po przybyciu. To było najlepsze ze wszystkiego, co mogłem uczynić, zwłaszcza że koń mój był dobrym biegaczem, łatwo mi więc było Santera przegonić. Ten plan uwalniał mnie zarazem od trudu szukania śladów i straty czasu na ich odczytywanie. Niestety, mój szpak okulał. Długo nie mogłem znaleźć przyczyny. Dopiero na trzeci dzień przekonałem się, że było to zapalenie z powodu długiego, ostrego koła; kolec natychmiast wyjąłem, to jednak znacznie opóźniło jazdę, tak że prawdopodobnie nie wyprzedziłem Santera, lecz zostałem raczej w tyle. Nie dotarłem jeszcze do Rio Pecos i znajdowałem się na sawannach pokrytych skapo trawą, kiedy przede mną wynurzyli się dwaj jeźdźcy. Byli to Indianie. Ponieważ byłem sam, nie bał się podjechać ku mnie. Kiedy zbliżyliśmy się do siebie, jeden z nich podniósł do góry strzelbę, wykrzyknął moje nazwisko i popędził ku mnie całwem. Był to Yato-ka52, jeden ze znajomych mi wojowników Apaczów. Drugiego nie znałem. Po wzajemnym pozdrowieniu zapytałem: – Moi bracia nie są na wyprawie wojennej ani myśliwskiej. Dokąd tedy dążą? – Na północ, w góry Gros Ventre, aby uczcić grób naszego wodza Winnetou – odrzekł Yato-ka. – Więc wiecie już, że nie żyje? – Dowiedzieliśmy się przed kilku dniami i płacz wielki podniósł się po wszystkich górach i dolinach. – Czy moi bracia wiedzą, że byłem przy jego śmierci? – Tak. Old Shatterhand nam to opowie i będzie naszym dowódcą, gdy wyruszymy pomścić śmierć słynnego wodza Apaczów. – O tym powrónimy później. Ale chyba nie wyruszyliście tylko we dwóch tak daleko na północ? – Nie. Jedziemy przodem na zwiady, ponieważ te psy Komancze znów wykopali topór wojenny. Reszta jest daleko za nami. – Ile wojowników? – Pięć razy po dziesięć. – Kto ich prowadzi? – Till-lata53, którego wybrano w tym celu. – Znam go. On się do tego najlepiej nadaje. Czy widzieliście jakichś obcych jeźdźców? – Jednego. – Kiedy? – Wczoraj. Była to blada twarz, która pytała o Tse-szosz. Poradziliśmy mu udać się do puebla do starego Inty. – Uff! Ja szukam tego człowieka. To morderca Inczu-czuny. – Uff, uff! – zawołali obydwa i zesztynieli z przerażenia. – To morderca? A my nie wiedzieliśmy o tym i nie zatrzymaliśmy go. – To nic! Wystarczy, żeście go widzieli. Nie możecie teraz jechać dalej, lecz musicie zawrócić. Ja was później sam poprowadzę w góry Gros Ventre. Jedźcie! I sam też ruszyłem naprzód. – Tak, zawracamy – zgodził się Yato-ka. – Musimy dostać mordercę w nasze ręce! 52 Yato-ka (ind.) – Szybkonogi 53 Till-lata (md.) – Krwawa Ręka W kilka godzin potem stanęliśmy nad Rio Pecos, a przeprawiwszy się, ruszyliśmy dalej drugim brzegiem. Po drodze opowiedziałem obu Apaczom o moim spotkaniu pod Nugget-tsil i o tym, co następnie przeżyłem we wsi Kedowehów. – A więc młody wódz Pida puścił się w pogoń za mordercą? – Tak. – Sam? – Udał się w ślad za wojownikami, wysłanymi przez jego ojca, i pewnie ich rychło dopędził. – Czy wiesz, ilu ich było? – Widziałem ich, gdy odjeżdżali, i zliczyłem. Było dziesięciu, a z Pidą jedenastu. – Tak mało? – Dla pochwycenia jednego zbiega jedenastu wojowników nie jest za mało, lecz raczej za wiele. – Uff! Synowie Apaczów dożyją wielkiej radości, gdy pochwycą Pidę i jego wojowników i przwiążą ich do pali męczeńskich. – Nie! – odparłem krótko. – Nie? Czy sądzisz, że nam ujdą? Morderca Santer udał się do naszego puebla, a oni go ścigają. Muszą zatem udać się także do puebla i wpadną nam w ręce. – Tego jestem pewien, ale wiem, że nie zginą przy palu. – Nie? Wszakże są naszymi nieprzyjaciółmi i ciebie mieli także zabić. – Obchodził się ze mną dobrze, a Pida, pomimo że należał do tych, którzy skazali mnie na śmierć, jest teraz moim przyjacielem. – Uff! – zawołał zdumiony Yato-ka. – Old Shatterhand wciąż jeszcze jest dziwnym wojownikiem, który broni swoich wrogów. Ale czy Till-lata zgodzi się na to? – Z pewnością! – Zważ, że zawsze był walecznym wojownikiem, a teraz został wodzem. Otrzymawszy takie dostojenstwo musi okazać się tego godnym. Jemu nie wolno znać litości dla wroga. – Czyż ja nie jestem także wodzem Apaczów? – Tak, Old Shatterhand jest nim. – Czy nie zostałem wodzem wcześniej od niego? – Wiele słońć wcześniej. – A zatem on powinien mnie słuchać. Jeśli Keiowehowie wpadną mu w ręce, nic im nie zrobi, gdyż taka jest moja wola. Mój rozmówca byłby może jeszcze coś przytoczył na potwierdzenie swego zdania, lecz uwagę naszą zajął w tej chwili trop biegnący przez płytkie miejsca rzeki, a potem prawym brzegiem Rio Pecos. Zsiedliśmy oczywiście z koni, aby go zbadać. Ludzie, którzy zostawili te ślady, jechali gęsiego, aby zataić swą liczbę, co czyni się zawsze, ilekroć trzeba być ostrożnym. Widacowi jeźdźcy zachowywali się jak w kraju nieprzyjacielskim, przypuszczałem więc, że to będzie Pida z Keiowehami, chociaż nie zdołałem określić liczby jeźdźców. Wkrótce potem dotarliśmy do miejsca, gdzie zatrzymali się na odpoczynek. Tu udało mi się rozpoznać odciski kopyt jedenastu koni. Nie omyliłem się zatem! Spytalem Yato-ka: – Czy wasi wojownicy naciągną tędy w górę rzeki? – Tak. I pięć razy po dziesięć Apaczów spotka się z jedenastoma Keiowehami. – Jak daleko stąd znajdują się wasi? – Kiedyśmy się z tobą zetknęli, byli o pół dnia drogi za nami. – A Keiowehowie, jak to widzę z ich śladow, są tylko o pół godziny przed nami. Spieszmy się, ażeby ich doścignąć, zanim spotkają się z Apaczami! Puściłem konia cwalem, gdyż spotkanie obu oddziałów, które chciałem zamienić w przyjazne, mogło nastąpić każdej chwili. Pida zasłużył na to, żeby go obronić. Wkrótce przybyliśmy do miejsca, w którym rzeka zataczała duży łuk. Keiowehowie znali je widocznie, gdyż nie pojechali wzdłuż, lecz przecięli łuk na wprost. Uczyniliśmy to samo i spostrzegliśmy ich niebawem na równinie jadących tak, że jeden koń wstępował w ślady drugiego. Widocznie nas nie zauważyli, gdyż żaden z nich się nie obejrzał. Wtem zatrzymali się nagle i czym prędzej zawrócili. Wówczas zauważyli nas, zatrzymali się znowu na chwilę i ruszyli w dalszym ciągu w naszym kierunku skręciwszy nieco w bok. – Czemu oni wracają? – zapytał Yato-ka. – Zobaczyli naszych wojowników i spostrzegli, że tamci mają przewagę. Nas jednak jest tylko trzech, sądzą więc, że nie potrzebują się obawiać. – Tak, to nadciągają Apaczze. Czy widzisz ich? Dostrzegli Keiowehów i pędzą ku nim cwałem. – Wyjedźcie obaj naprzeciw nich i powiedzcie Krwawej Ręce, żeby się zatrzymał, dopóki ja nie podjadę. – Dlaczego nie jedziesz z nami? – Muszę pomówić z Pidą. Naprzód, prędzej! Usłuchali mego wezwania, ja zaś udałem się w lewą stronę, którą wybrali Keiowehowie, żeby nas ominąć. Byli jeszcze zbyt daleko, żeby mnie poznać. Kiedy zaś się do nich zbliżyłem, Pida krzyknął przeraźliwie ze strachu i podpędził konia. Ja jednak zwróciłem megę w ten sposób, że nie mógł mnie ominąć, i zawołałem: – Niech Pida stanie! Ja obronię go przed Apaczami! Pomimo przestrachu, jakiego doznał w pierwszej chwili, czuł widocznie do mnie wielkie zaufanie, gdyż osadził konia ikazał swoim uczynić to samo. Jego wojownicy, którzy zostali nieco w tyle, wykonali ten rozkaz i podjęchali bliżej. Jakkolwiek każdy czerwony wojownik, nawet w najgorszym położeniu, zachowuje na zewnątrz całkowitą obojętność, zauważyłem, że Pida z trudem tylko opanował wrażenie, jakie na nim wywarło moje nagłe pojawienie się. Jego towarzysze nie zdolali natomiast ukryć wielkiego zdumienia. – Old Shatterhand! – zawołał Pida. – Old Shatterhand wolny! Kto cię wypuścił? – Nikt – odpowiedziałem. – Sam się uwolniłem. – Uff, uff, uff! To było niemożliwe! – Nie dla mnie. Byłem pewny, że się wydóbędę. Dlatego nie pojechałem z tobą, nie chcąc przyjąć od ciebie wolności w podarunku, i oświadczyłem, że każdy powinien sam odebrać to, co mu skradziono. Teraz się mnie nie lękaj! Jestem twoim przyjacielem i postaram się, żeby Apaczce nic ci nie zrobiли. – Uff! Czy chcesz to uczynić naprawdę? – Tak. Daję ci na to słowo. – Wierzę temu, co mówi Old Shatterhand. – Śmiało możesz wierzyć. Spójrzyj za siebie. Apaczze, do których wysłałem moich towarzyszy, zatrzymali się. Zsiedli z koni i czekają, dopóki nie powrócimy. Czy widzieliście śląd Santera? – Tak, lecz nie mogliśmy go doścignąć. – Udał się do puebla Apaczów. – Tak sądziliśmy dążąc jego śladem. – To wielka odwaga z waszej strony! Każde spotkanie z Apaczami przyprawiłoby was o pewną śmierć. – Wiedzieliśmy o tym, lecz Pida narazi życie, by odzyskać „leki”. Chcieliśmy czatować dookoła puebla w nadziei, że uda nam się schwycić Santera. – Teraz uda się wam to łatwiej, ponieważ odwróćę od was niebezpieczeństwo. Mogę was jednak obronić tylko wtedy, jeśli będziesz moim przyjacielem i bratem. Zsiądaj! Wypalimy fajkę pokoju. – Uff! Czy wielki wojownik Old Shatterhand, który bez wszelkiej pomocy umknął z naszej niewoli, uważa Pidę za godnego swej przyjaźni i braterstwa? – Tak, ale spiesz się, żeby wojownicy Apaczów nie stracili cierpliwości! Zsiadłszy z koni wypaliliśmy fajkę pokoju z zachowaniem całego ceremoniału. Kazałem Pidzie zostać na miejscu i czekać na moje skmienienie. Następnie znów dosiadłem konia i podjechałem ku Apaczom, którym tymczasem Yato-ka opowiedział o naszym spotkaniu i o moich zamiarach. Trzymając konie za uzdy, utworzyli oni koło, w którym stał Till-lata. Znałem dobrze tego Apacza. Był wprawdzie ambitny, ale zawsze darzył mnie przychylnością, liczyłem więc na to, że nie natrafię u niego na opór w sprawie Pidy. Podałem mu rękę, pozdrowiłem uprzejmie i zacząłem układy: – Old Shatterhand przybywa sam bez wodza Apaczów, Winnetou. Moi czerwoni bracia zechcą zapewne dowiedzieć się czegoś bliższego o śmierci tego słynnego wojownika, a ja im wszystko opowiem. Teraz jednak pragnę z nimi pomówić o Keiowehach, od których przybywam. – Wiem od Yato-ka, czego Old Shatterhand żąda – odrzekł Krwawa Ręka. – I cóż ty na to? – Old Shatterhand jest wodzem Apaczów, a oni szanują jego wolę. Niechaj tych dziesięciu wojowników powróci natychmiast do swojej wsi, a my nie uczynimy im nic złego. – A ich młody wódz Pida? – Widziałem, że palił z Old Shatterhandem fajkę pokoju. Niech jedzie z nami i będzie naszym gościem, dopóki sobie tego życzy, a potem będzie znów naszym wrogiem. – Dobrze! Zgadzam się na to. Wojownicy Apaczów powrócą ze mną, by pochwycić mordercę Inczu-czuny i jego córki. Gdy się to stanie, zaprowadzę ich do grobu zmarłego wodza Winnetou. – Howgh! – odpowiedział Till-lata, kładąc swoją prawą rękę na mojej. Wobec tego skiniałem na Pidę, który przyjął warunek Till-laty i odesłał swoich Keiowehów. Następnie ruszyliśmy w dalszą drogę w dół Rio Pecos, a pod wieczór rozłożyliśmy się obozem. Ponieważ znajdowaliśmy się na terytorium Apaczów, przeto mogliśmy roznieść ognisko. Usiadłszy dokoła niego zjedliśmy wieczór, po czym ja opowiedziałem obszernie o śmierci Winnetou. Opowiadanie wywarło ogromne wrażenie na słuchaczach. Siedzieli przez jakiś czas w milczeniu, a potem zaczęli z żalem wspominać niektóre wydarzenia z życia ukochanego i uwielbianego wodza. Zdawało mi się przy tym, że jeszcze raz przeżywam śmierć Winnetou. Kiedy wszyscy już spali, leżalem jeszcze długo, nie mogąc zasnąć. Myślałem o jego testamencie i o tym zlocie, o którym była w nim mowa. Potem przyśniło mi się to złoto, a sen był straszny. Połyskliwy kruszeć leżał wysoko nad krawędzią głębokiej przepaści, a Santer zsypywał go na dół. Chciałem go powstrzymać, starałem się skarb ocalić, walczyłem z Santarem, lecz nie mogłem go pokonać. Wtem ziemia zatrzęszała pod nami; ja odskoczyłem, a Santer runął razem ze złotem w zionącą otchłanią. Zbudziłem się mokry od potu i przez cały następny dzień nie mogłem się pozbyć uczucia, że to nie był zwykły sen. A jednak łatwo go było wytłumaczyć. Jechaliśmy bardzo szybko i zatrzymaliśmy się tylko na krótko koło południa. Chcieliśmy jak najszybciej przybyć do puebla, gdyż byliśmy pewni, że nie zabawi tam zbyt długo. Późno po południu zbliżyliśmy się do puebla. Po prawej stronie stał grób Kleki-Petry, a nad nim tkwił krzyż. Na lewo znajdowało się owo miejsce w rzece, gdzie ongiś musiałem wywalczyć sobie życie pływaniem. Ileż to razy stałem później tutaj z Winnetou, rozmawiając o tamtych dniach. Następnie skręciliśmy na prawo, gdzie w bocznej dolinie ukazało się przed nami pueblo. Wieczór zapadał, a dym wznoszący się z rozmaitych pięter dowodził, że mieszkańcy byli zajęci przygotowywaniem wieczerszy. Ujrzano nas zaraz, ale pomimo to Till-lata przyłożył dłonię do ust i zawołał: — Old Shatterhand przybywa, Old Shatterhand! Spieszcie, wojownicy, na jego spotkanie! Na wszystkich piętrach powstał wielki zgłek, spuszczono drabiny, a kiedy zsiadłszy z koni zaczęliśmy się wspinać na górę, zawsze wyciągały się duże i małe dłonie, by nas powitać. Smutne to było powitanie, gdyż po raz pierwszy wracałem bez Winnetou, który nie miał już nigdy zobaczyć swej ukochanej siedziby. Jak już przedtem nadmieniłem, tylko mała część plemienia mieszkała w pueblu. Byli tam jednak ci, których Winnetou najbardziej kochał, łatwo więc sobie wyobrazić, że zaraz po powitaniu zarzucono mnie tysiącem pytań. Nie odpowiedziałem na nie od razu, lecz przede wszystkim spytałem: — Czy jest tu Inta? Muszę z nim pomówić. — Jest w swojej izbie — odpowiedziano mi. — Zawołamy go zaraz. Inta jest stary i osłabiony. Raczej więc ja pójdę do niego. Zaprowadzono mnie do małej izby wykutej w skale. Starzec zlałł się i ucieszył równocześnie na mój widok i zaczął do mnie długą przemowę, którą przerwałem pytaniem: — Czy była tutaj jaka blada twarz? — Tak — odpowiedział — Kiedy? — Wczoraj. — Czy wyjawił swoje nazwisko? — Nie. Twierdził, że mu tego zakazał Winnetou. — Czy już odszedł? — Tak. — Jak długo tutaj zabawił? — Taki mniej więcej czas, jaki blade twarze nazywają godziną. — Czy sam przyszedł do ciebie? — Tak, prosił, żeby go do mnie przyprowadzono, pokazał mi na skórze totem Winnetou, mówiąc, że ma wykonać jego ostatnie polecenie. — Czego żądał od ciebie? — Opisu jeziora, które wtedy nazwaliście Deklil-to. — A ty mu go dałeś? — Musiałem, bo taka była wola Winnetou. — Czy opisałeś mu dokładnie okolicę? — I drogę stąd, i tamte strony. — Las świerkowy, skałę i wodospad? — Wszystko. — Czy i drogę na zwisającą skalę? — I drogę. Pokrzaśniło to moją duszę, że mogłem mówić z nim o miejscach, w których byłem kiedyś z Old Shatterhandem i wodzem Apaczów, Winnetou. Z Winnetou, który nas opuścił i odszedł do wiecznych ostępów, gdzie go wkrótce zobaczę. Starcowi nie można było nic zarzucić. Usłuchał Santera tylko dlatego, że ten pokazał mu totem ukochanego wodza. Zapытаłem go jeszcze: — Czy koń bladej twarzy był bardzo zmęczony? — Wcale nie. Kiedy biały odjeżdżał na nim, szedł tak żwawo, jak gdyby długo wypoczywał. — Czy biały jadł co tutaj? — Tak, lecz niewiele, gdyż nie miał czasu. Pytał o nici do lontu. — Och! I dostał je? — Tak. – Na co ich potrzebował? – Tego nie powiedział. Musieliśmy mu dać także dużo prochu. – Do strzelania? – Nie, do rozsadzania skał. – Czy widziałeś, gdzie schował totem? – Do worka z „lekami”, co mnie zdziwiło, bo wiem, że bladé twarze nie noszą „leków”. – Uff! – zawołał stojący obok mnie Pida. – A więc on go ma jeszcze. To moje „leki”, on mi je ukradł. – Ukradł? – zapytał zdziwiony Inta. – Czy to był złodziej? – Jeszcze gorzej, – Przecież miał totem Winnetou! – Ukradł go. To był Santer, który zamordował Inczu-czunę i Nszo-czi. Starzec skamieniał. Zostawiliśmy go razem z jego przestrachem i odeszliszymy. Nie udało nam się zatem dościągnąć Santera, nie zdolaliśmy nawet nadrobić części drogi, o którą nas wyprzedził. To rozgniewało Krwawą Rękę, toteż zaproponował: – Nie zatrzymujmy się tu i jedźmy zaraz dalej. Może dopędzimy go, zanim dotrze do Ciemnej Wody. – Czy sądzisz, że można to uczynić bez odpoczynku? Księżyc świeci, moglibyśmy przeto jechać nocą. – Mnie nie potrzeba spoczynku. – A Pida? – Ja nie spocznę, dopóki nie odzyskam „leków”. – Dobrze! To zjedzmy coś i weźmy świeże konie! Mego szpaka zostawię tutaj. Ja także nie mogę zwlekać. To, że Santer wziął ze sobą proch i lont, wskazuje, że ma zamiar spowodować jakiś wybuch, a tym mógłby pokrzyżować wszystkie moje zamiary. Musimy się spieszyć! Mieszkańcy puebla prosili nas bardzo, żebyśmy się jeszcze zatrzymali, bym mógł im opowiedzieć o tym, co przeżyliśmy obaj z Winnetou, i o jego śmierci. Pocięszylem ich obietnicą szykiego powrotu i już w dwie godziny po przybyciu jechaliśmy na świeżych koniach zaopatrzeni obficie w żywność – ja, Till-lata, Pida i dwudziestu Apaczów. Krwawa Ręka domagał się tak licznego oddziału, chociaż właściwie nie był on nam potrzebny, bo kraj, przez który mieliśmy jechać, należał do pokrewnych Apaczom Mimbreniów. Nie groziło nam więc żadne niebezpieczeństwo. Aby się z puebla dostać do jeziora Ciemnej Wody, musieliśmy przebyć co najmniej sześćdziesiąt mil, a ostatnią część drogi stanowił uciążliwy, skalisty teren. Licząc po pięć mil na dzień, czekało nas dwanaście dni drogi. Ani nam przez myśl nie przeszło szukać śladów Santera i tracić na to czas. Jechaliśmy prosto drogą, którą poznałem podczas jazdy z Winnetou. Przypuszczaliśmy, że Santer także nią jechał, gdyż stary Inta nie mógł mu wskazać innej. Gdyby Santer z niej zboczył, byłoby to tylko na naszą korzyść. W czasie drogi nie stało się nic godnego wzmianki, dopiero jedenastego dnia mieliśmy małe spotkanie z dwoma czerwonoskórymi – ojcem i synem. Pierwszego z nich znałem. Był to Mimbrenio, który ongiś zaopatrzył nas w mięso. On mnie także poznał natychmiast, zatrzymał konia i zawołał: – Old Shatterhand, co widzę! Ty żyjesz, ty nie zginąłeś? – Czy słyszysz, jakobym umarł? – Tak, zastrzelony przez Siuksów. Domyśliłem się od razu, że widział się z Santerem. – Kto ci to powiedział? – zapytałem. – Blada twarz, która opowiedziała nam, w jaki sposób utracili życie Old Shatterhand i sławny Winnetou. Musiałem mu wierzyć, gdyż posiadał totem Winnetou i jego „leki”. – A jednak było to kłamstwo, ponieważ widzisz mnie przed sobą żywego. – Więc i Winnetou także nie zginął? – On, niestety, nie żyje. Jak zetknąłeś się z tym białym? – W naszym obozie. Chciał wymienić znużonego konia i prosił o przewodnika do Deklilto. To nazwa fałszywa, gdyż u nas nazywa się to Szisz-tu$^{54}$. Zaproponował mi w zamian „leki” Winnetou, więc przystałem na to, dałem mu świeżego konia i zaprowadziłem go z tym oto moim synem do Szisz-tu, w którym rozpoznał natychmiast poszukiwane przez siebie miejsce. – On cię oszukał. Ty masz ten woreczek z „lekami”? – Tak, tutaj. – Pokaż go nam! Mimbrenio wyciągnął woreczek z torby przy siodle. Pida wydał okrzyk radości i zaraz sięgnął po niego. Lecz Mimbrenio nie chciał mu go zwrócić, skutkiem czego wywiązała się krótka sprzeczka. Zakończyłem ją oświadczeniem: – Ten worek należy do młodego wodza Keiowehów; Winnetou nie miał go nigdy w ręku. – Mylisz się! – zawołał Mimbrenio. – Wiem to na pewno. – Przecież ja tylko za te cenne „leki” odbyłem z bladą twarzą tak daleką drogę i dałem jej lepszego konia. – On potrzebował świeżego konia, bo wiedział, że go ścigają. A oklamał cię tak strasznie dlatego, żeby cię naklonić do zamiany. – Gdyby nie mówił tego Old Shatterhand, nie uwierzyłbym. Czy mam to oddać? – Tak. – Dobrze! Ale za to wrócę z wami i odbiorę życie klamecy i oszustowi! – Jedź z nami, ponieważ i my postanowiliśmy schwytać go żywcem. Zgodził się i ruszył z nami. Gdy opowiedzieliśmy mu pokrótcie, kim był Santer i co miał na sumieniu, oszukany Indianin strasznie żałował, że zamianą koni dopomógł mordercy. Pida był oczywiście uszczęśliwiony odzyskaniem swego talizmanu. On osiągnął już cel swojej podróży. O, gdybym i ja mógł to powiedzieć o sobie! Nazajutrz dotarliśmy do jeziora, lecz dopiero nad wieczorem, kiedy nic już nie można było zdziałać. Ułożyliśmy się cicho pod drzewami, by nie zdradzić naszej obecności przed Santearem. Nie wyjawił on przed Mimbreniem, czego tu chciał, a po przyjeździe na miejsce naklonił go do natychmiastowego powrotu. Droga wiodła nas znad Rio Pecos skośnie przez południowo-wschodni róg Nowego Meksyku. Teraz znajdowaliśmy się w Arizonie, gdzie stykają się terytoria Gileniów i Mimbreniów; Gileniowie są także Apaczami. Strony to puste i smutne. Skalę, nic tylko skały! Gdzie jest choć trochę wody, tam rozwija się bujna roślinność, najczęściej jednak tylko w wąskich pasmach wzdłuż koryta rzeki. Słońce wszystko wypala. Lasów jest tu bardzo mało. Tam jednak gdzie znaleźliśmy się teraz, przyroda uczyniła wyjątek. Była to kotlina zasilana kilku źródłami, które wypełniły wklęsłość terenu i utworzyły jezioro. Woda wypływała zeń na zachód, my byliśmy na brzegu wschodnim. Gęsto zalesione zbocza kotliny piętrzyły się wysoko i nadawały niegłębionemu jezioru ową ponurą barwę, która skłoniła nas do nazwania go „Ciemną Wodą”, a Mimbreniów – „Czarnym Jeziorom”. Północna ściana kotliny była najwyższa. Ze zbocza wznosiła się ku górze naga skała w kształcie słupa, z której wypływał wodospad. To woda z wyższego wzgórza $^{54}$ Szisz-tu (ind.) – Czarne Jezioro wydrążyla sobie w skale otwór, którym spadała do jeziora z wysokości stu stóp. To była owa „Spadająca Woda” wspomniana w testamencie Winnetou. Wprost nad wodospadem widać było jaskinię, do której podczas naszej pierwszej wędrówki z Winnetou nie mogliśmy się do-stać, lecz widocznie Winnetou znalazł potem jakieś dojście. Nad tą jaskinią zwisała najwyższa część skały w kształcie dachu lub wysuniętej w powietrze platformy, tak że dziwnym się zdawało, iż dawnie nie runęła w przepaść. Na prawo od tej skały sterowała druga, jakby do niej przyparta. Tam zabiliśmy ongiś z Winnetou szarego niedźwiedzia i dlatego Winnetou nazwał ją „Skałą Niedźwiedzią”. Nadszedł więc moment ostatecznego rozstrzygnięcia. Nie mogłem spać. Ledwie się zrobiło szaro, zabraliśmy się do szukania śladów Santera, ale nic nie znaleźliśmy. Postanowilem za-tem wspiąć się na górę. Wziąłem z sobą tylko Till-latę i Pide. Pojechaliśmy wspomianym w testamencie Winnetou lasem w górę i zatrzymaliśmy się na Skale Niedźwiedziej. „Tam zsiądziesz z konia i wdrapiesz się...” – dalej nie zdolałem przeczytać testamentu. Dokąd się wdra-pać? Prawdopodobnie na tę oto górę. Trzeba spróbować. Zbocze było strome i wznosiło się wyżej i wyżej, dopóki nie znaleźliśmy się nie opodal jaskini. Dalej nie można było zrobić już ani kroku. Jeśli istotnie ze Skały Niedźwiedziej wiodła tu jakaś droga, to zabłędziliśmy, bo nie posiadałem opisu zrobionego przez Winnetou. Chciałem właśnie zawrócić, kiedy padł strzał i kula uderzyła tuż obok nas o kamienie. Potem ktoś z góry krzyknął: – Psie, ty znów jesteś wolny! Myślałem, że ścigają mnie tylko Keiowehowie. Idź do piekła! Padł drugi strzał, ale także nie trafił. Spojrzeliśmy w górę i ujrzeliśmy Santera stojącego u wylotu jaskini. – Czy przyszedłeś zabrać testament Winnetou i jego skarb? – śmiał się szyderczo z góry. – Za późno, bratku! Jestem już tutaj i lont jest już zapalony. Nie dostaniesz nic, nic, a szaleńcze zapisy i dary Winnetou także sobie zabiorę! Przerwał śmiejąc się dziwnie i mówił dalej: – Nie znasz drogi, jak widzę. Czy i tej drugiej, która prowadzi również z góry, nie znasz? Zniose tamtędy złoto, a wy nie zdolacie mi w tym przeszkodzić. Nadaremnie odbywaliście tę długą podróż. Tym razem ja zwyciężyłem, cha, cha, cha! Co począć? On był na górze przy skarbie, a my nie mogliśmy się tam wydostać. Może znaleźćśmy jeszcze drogę, ale wtedy nie byłoby już tam ani jego, ani jego zdobyczy. Wszak Santer mówił coś o drugiej drodze. Nie było się nad czym namyślać, musiałem bezwarunkowo posłać mu kulę. Trudno jednak było strzelać w górę z naszego stanowiska, zeszledem więc ukosem trochę niżej i przygotowałem sztucer do strzału. – Och, ten pies chce strzelać! – zawołał. – Tu nie tak łatwo. Muszę ci się lepiej ustawić. Zniknął, lecz wkrótce znów się ukazał, tym razem wysoko na platformie. Postąpił bliżej naprzód, potem jeszcze bliżej, aż stanął nad samą krawędzią. Na ten widok dostałem niemal zawrotu głowy. W ręku trzymał coś białego. – Popatrzcie! – krzyknął. – Oto testament. Umiem go już na pamięć i nie potrzebuję. Nie-chaj go wchłonie jezioro! Wy go nie dostaniecie! Podarł kartki, a strzępy rzucił w powietrze tak, że, kręcząc się powoli, pospadały do wody. Tak zniszczony został cenny dla mnie testament! Uczucie, które mnie w tej chwili opanowało, nie było ani gniewem, ani wściekłością, po prostu wszystko we mie kipiało. – Drabie! – ryknąłem. – Posłuchaj mnie tylko chwilę! – Dobrze? Słucham cię tak chętnie! – odpowiedział z góry. – Inczu-czuna cię pozdrawia! – Dziękuję! – Nszo-czi także! – Dziękuję, bardzo dziękuję! – A w imię Winnetou posyłam ci tę kulę. Podziękowanie zbyteczne! Tym razem wymierzyłem z rusznicy, ponieważ strzał był pewniejszy. Nie wątpilem, że trafię. Mierzenie zabiera mi zwykle tylko chwilę czasu, lecz teraz – cóż to takiego? Czy ręka mi drgnęła, czy Santer się poruszył, czy też... zachwiała się skała? Nie mogłem go wziąć na cel i odłożyłem rusznice, żeby się przypatrzeć swobodnie, co się stało. Wielki Boże! Skała zaczęła się chwiać w jedną i w drugą stronę. Naraz dał się słyszeć ciężki, głucho huk, z jaskini wydobył się dym, a skała, jakby pchnięta niewidzialną pięścią olbrzyma, zaczęła się chylić coraz głębiej i głębiej. Santer stał wciąż na platformie. Podniósłszy w górę ręce zaryczał o pomoc. Wtem zachwiała się równowaga wiszącej platformy skalnej i wszystko runęło z hukiem, trzaskiem i grzmotem na dno jeziora. W górze na krawędzi oblamanej skały unosiły się tylko małe obloczki dymu. Stałem przerażony, nie mogąc przemówić. – Uff! – zawołał Pida podnosząc ręce do góry. – Wielki Duch go osądził i przewrócił pod nim skałę. Till-lata wskazał na pieniące się nurty jeziora, które podobne było teraz do olbrzymiego kota z wrzącą wodą, i rzekł, pobladłszy: – Zły duch go ściągnął we wrzącą wodę i nie odda go aż do końca wszechrzeczy. On jest przeklety! Nie mogłem nic powiedzieć. Mój sen, mój sen, mój sen! Złoto runęło w otchłań. Jak strasznie skończył Santer! W ostatniej chwili zaoszczędzono mi posłania mu kuli. Sam się osądził albo raczej sam wykonał na sobie wyrok. Stał się swym własnym katem, ponieważ sam zapalił lont. Na dole, nad brzegiem jeziora, biegali Apacze. Obaj wodzowie podbiegli, by zobaczyć, czy coś zostało z Santera. Nadaremnie! Skaly rzuciły go w wodę, pochowały na dnie jeziora i przykryły. Wtedy mnie, człowiekowski silnemu, którego nic nie zdołało nigdy wprowadzić z równowagi, zrobiło się nagle słabo, tak że musiałem usiąść. W głowie mi się zakręciło i zamknąłem oczy, a mimo to widziałem przed sobą ciągle chwiającą się skałę i słyszałem wołania Santera o pomoc. Jak się to stało? Pewnie skutkiem jakiegoś zapobiegawczego środka ostrożności Winnetou. Mnie by się to nie wydarzyło! Opis kryjówki i sposób zachowania się przy niej był zapewne tak zredagowany, że tylko ja mogłem go zrozumieć, a każdy inny człowiek musiał popełnić błąd. Może Winnetou założył minę, by każdy niewtajemniczony musiał spowodować wybuch na własną zgubę. Ale co się stało ze skarbem? Czy złoto było jeszcze na górze, czy też leżało teraz na dnie Ciemnej Wody, odebrane ludziom przez skalne zwaliska? Jeżeli złoto leżało na dnie jeziora, to niech sobie tam leży, ale to, że pismo mego zmarłego brata rozleciało się podarte na strzępy, było dla mnie stratą niepowetowaną. Myśl o testamencie przywróciła mi osłabioną chwilowo energię. Zerwałem się i szedłem czym przedzej z góry, aby ocalić przynajmniej kilka kawałków. Ze środka jeziora polyskiwało coś białego jakby papier. Zdjawszy ubranie, wskoczyłem do wody i dopłynąłem do tego miejsca. Tak, to był strzęp rozdartego testamentu. Przepłynąłem jezioro w kilku kierunkach i znalazłem jeszcze trzy inne strzępy. Polożyłem wszystkie kawałki na słońcu, żeby wyschły, i starałem się odczytać zalane i zamazane litery. Związku między nimi oczywiście nie udało mi się odtworzyć, po długich wysiłkach przezczytałem tylko... „połowę otrzyma... ubóstwo... skały pękną... Chrześcijanin... rozdzielić... nie zemsta...” To było wszystko, a więc nic prawie, a jednak dość, aby się domyślić przynajmniej części testamentu. Zachowałem te małe kawałki papieru jak świętość. Później, gdy odzyskałem równowagę wewnętrzną, rozpoczęły się szczegółowe poszukiwania. Część Apaczych wysłałem wokół jeziora, aby odszukali konia Santera. Niewątpliwie zwierzę było gdzieś niedaleko i mogło zdechnąć z głodu, jeśli było przywiązane. Reszta ludzi poszła ze mną na górę, by poszukać drogi do jaskini, której już teraz nie było. Trudziliśmy się daremnie przez kilka godzin, dopóki słowo za słowem nie rozważyłem sobie jeszcze raz tego, co przeczytałem w testamencie. Ostatnie zdanie brzmiało: „Tam zsiądziesz z konia i wpadiesz się...” Uderzyło mnie słowo „wpadiesz się”. Wprawdzie wpadapujemy się i na góry, jeśli są bardzo strome, zazwyczaj jednak używamy tego słowa w innym znaczeniu. Czyżby odnoślo się to do jakiegoś drzewa? Rozejrzawszy się znaleźliśmy istotnie dość grubą, wysoką jodłę rosnącą skośnie tuż przy samej skale, tak że w górze dotykała do jej krawędzi. To musiało być tu. Wdrapałem się gorączkowo na drzewo. Krawędź była szersza, niż się to wydawało z dolu. Wstapiłem na nią i poszedłem aż do załomu skały. Rzeczywiście! Tu była właściwa droga. Ujrzałem przed sobą na trzy lokcie szeroki, łatwo dostępny występ prowadzący łagodnie w górę i kończący się tam, gdzie skała się odlamała, a więc na nowoutworzonej tam teraz platformie. Stałem przed kupą większych i mniejszych głazów, lecz mogłem jeszcze dokładnie rozróżnić dno zburzonej jaskini. Jeśli złoto nie było ukryte na dnie pieczary, lecz w jej bocznych ścianach lub jeszcze wyżej, to leżało teraz w jeziorze. Zawołałem Apaczów na górę, żeby mi pomogli szukać. Przewracaliśmy każdy głaz i kamyczek, ale nie znaleźliśmy nic – żadnej wskazówki, żadnego śladu. Wszyscy umieliśmy wymuwać właściwe wnioski z najmniejszych oznak, tutaj jednak wszelki wysiłek był daremny, wszelki spryt bezskuteczny. Gdy pod wieczór zeszliśmy nad jezioro, aby tam przenocować, powrócili także Apacze wysłani po konia, którego znaleźli i przyprowadzili z sobą. Przeszukalem torby przy siodle, ale nic w nich nie było. Nad Ciemną Wodą zabawiliśmy pełne cztery dni. Wytężaliśmy wszystkie nasze badawcze zdolności. Jestem pewien, że gdyby złoto znajdowało się jeszcze na górze lub w skale – znaleźlibyśmy je. Leżało ono jednak na dole w głębi jeziora obok tego, który niemal je odkrył i który z nim razem został pochowany. Powróciliśmy więc do puebla nad Rio Pecos bez niego, zabierając z sobą tylko pewność, że Inczu-czuna i Nszo-czi nareszcie doczekali się pomsty. Tak oto zginął testament Apacza, podobnie jak zginął on sam i jak niebawem zginie cała czerwona rasa. Chociaż bogato wyposażona, nie osiągnie ona swego wielkiego celu i nie spełni swej wielkiej misji. Jak skrawki testamentu rozproszone w powietrzu, tak samo bez oparcia i chwili spokoju tulają się i błakają czerwonoskórzy wojownicy. Tulają się po dalekich równinach, które ongiś stanowiły ich własność. Kto jednak w górach Gros Ventre nad rzeką Metsur stanie nad mogiłą Apacza, ten powie: „Tu spoczywa Winnetou, wielki czerwonoskóry człowiek”. A gdy kiedyś szczątki ostatniego z Indian zgniją w zarosłach i w wodzie, wtedy szlachetnie myślące i czujące pokolenie stanie przed sawannami i górami Zachodu i zawoła: „Tu spoczywa czerwona rasa; nie stała się ona wielką, gdyż nie dano jej osiągnąć wielkości.” KONIEC	<urn:uuid:e25bd555-5d4b-41e8-b315-4035a6f28872>	finepdfs	1.358398	CC-MAIN-2018-13	http://comporecordeyros.cba.pl/lektury/Winnetou%20T3.pdf	2018-03-25T03:27:32Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-13/segments/1521257651780.99/warc/CC-MAIN-20180325025050-20180325045050-00303.warc.gz	63,843,272	0.999883	0.999933	0.999933	[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...	pol_Latn	{}	true	[ 193, 214, 271, 3572, 7719, 11539, 14878, 18138, 21389, 24844, 28645, 32584, 36723, 40784, 43521, 46918, 49150, 52479, 55818, 59236, 62051, 65325, 68294, 72242, 75702, 78882, 82528, 86353, 89898, 93334, 96526, 99291, 102240, 105400, 108428, 108697...	2	0
Serwis Informacyjny UZALEŻNIENIA ISSN 2543-8816 NR 2 (98) 2022 # SPIS TREŚCI Wprowadzenie WPROWADZENIE Piotr Jabłoński ........................................................................................................................................................................... 1 Analiza WYZWANIA DOTYCZĄCE PROBLEMU NARKOTYKÓW I NARKOMANII STOJĄCE PRZED EUROPA Artur Malczewski ........................................................................................................................................................................... 2 Profilaktyka PROJEKT LUSTRO – JAK POMÓĆ UCZNIOM I NAUCZYCIELOM W SZKOŁACH PONADPODSTAWOWYCH Jerzy Rządki, Stanisław Bobula .................................................................................................................................................. 6 „LOGUJ SIĘ Z GŁOWĄ!” – OFERTA SZYTA NA MIARĘ Marcin J. Sochocki ........................................................................................................................................................................... 12 PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ. PODSTAWY SKUTECZNEGO WSPARCIA DZIECI I MŁODZIEŻY Z GRUP PODWYŻSZONEGO RYZYKA Ireneusz Siudem ............................................................................................................................................................................... 17 Leczenie, redukcja szkód POTRZEBY TERAPEUTYCZNE OSÓB ZE WSPÓŁWYSTĘPUJĄCYMI ZABURZENIAMI HAZARDOWYMI I WYNIKAJĄCYMI Z UŻYWANIA SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH ZASPOKOJENIA Łukasz Wieczorek, Katarzyna Dąbrowska .................................................................................................................................. 21 Badania, raporty NARKOTYKI, ZDROWIE PSYCHICZNE I REDUKCJA SZKÓD Jakub Greń, Krzysztof Ostaszewski, Joanna Stefaniuk ............................................................................................................. 28 JESZCZE RAZ W ODPOWIEDZI NA KRYZYS. POLSKIE PROGRAMY REDUKCJI SZKÓD W TRAKCIE PANDEMII COVID-19 Jakub Greń, Justyna Klingemann .................................................................................................................................................. 34 Społeczności lokalne, regiony EKSPERCI WOJEWÓDZCY DS. INFORMACJI O NARKOTYKACH I NARKOMANII – WSPÓŁPRACA Z SAMORZĄDEM WOJEWÓDZKIM ................................................................................................................................................................................................. 42 Konkurs KONKURS DLA DZIENNIKARZY „UZALEŻNIENIA XXI WIEKU” ................................................................................................................................................................................................. 45 Internet FINANSOWANIE ZADAŃ OŚWIATOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO. RAPORT NIK ................................................................................................................................................................................................. 47 KRAJOWE CENTRUM PRZECIWĐZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM NA FACEBOOKU ................................................................................................................................................................................................. okładka IV Pierwsza połowa roku 2022 to dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) nie tylko kontynuowanie procesów integracji merytorycznej i instytucjonalnej Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii oraz Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, ale również wydarzenia na scenie międzynarodowej, wobec których nie mogliśmy przejść obojętnie. Wszyscy pragnęliśmy wrócić do postCOVID-owej normalności, ale na drodze do niej pojawiło się kolejne zagrożenie ludzkiego życia i bezpieczeństwa, w postaci agresji Rosji na suwerenną Ukrainę. Wojna, w kraju sąsiadującym z Polską, wpłynęła bezpośrednio na sytuację w naszym kraju. KCPU, biorąc pod uwagę obecną sytuację związaną z dużą liczbą osób z Ukrainy przebywających na terenie Polski, uruchomiło w marcu Telefon Zaufania dla Osób z Ukrainy, doświadczających problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych lub ich bliskich. Do dyspozycji zainteresowanych są dwa numery czynne codziennie od godz. 16.00 do 21.00: bezpłatny 800 11 08 11 oraz płatny według taryfy operatora 22 290 70 00. Telefon obsługiwany jest w języku ukraińskim, polskim i rosyjskim. Działania kierowane do osób z Ukrainy, które przyjechały do Polski w wyniku agresji Rosji na ich kraj, podjęły również placówki leczenia uzależnień. Od samego początku programy leczenia substytucyjnego zaczęły przyjmować osoby uzależnione od opioidów. Obecnie w programach tych leczy się około 100 osób z Ukrainy. Wsparciem w kierowaniu osób do tego typu programów były organizacje zajmujące się redukcją szkód, które wykorzystywały swoje doświadczenia we współpracy międzynarodowej. Istotną kwestią staje się przepływ informacji pomiędzy wszystkimi interesariuszami pomocy udzielanej osobom przebywającym w Polsce. Jako KCPU staramy się informować organizacje międzynarodowe o sytuacji w Polsce w obszarze wspierania osób z Ukrainy z problemami związanymi z uzależnieniami. W maju przeprowadziliśmy we współpracy z EMCDDA wywiad grupowy on-line dotyczący sytuacji Ukraińców z problemem narkotykowym, którzy przybyli do UE w związku z wybuchem wojny. W badaniu wzięli udział przedstawiciele placówek leczniczych, programów redukcji szkód oraz programów leczenia substytucyjnego. Badanie miało na celu szybką ocenę zapotrzebowania, reakcji i gotowości Polski w zakresie zapewniania interwencji związanych z narkotykami. Obecnie trwają prace nad wydaniem wspólnie z EMCDDA materiałów informacyjno-edukacyjnym związanych z pracą nad traumą, szczególnie wśród dzieci, dla osób z Ukrainy. Wsparciem systemowe reakcje na aktualne potrzeby i planowanie przyszłych działań, KCPU zleciło projekt dotyczący działań z zakresu profilaktyki selektywnej realizowanych wśród uchodźców z Ukrainy przebywających na terenie Polski, w szczególności matek i ich dzieci zagrożonych wystąpieniem lub rozwinięciem się ryzykownych zachowań, w tym używania substancji psychoaktywnych. W ramach tego projektu realizowane są działania we współpracy z ośrodkami akademickimi z Warszawy, Lublina oraz Białegostoku. W tym roku planujemy też zlecić badanie, mające na celu poznanie potrzeb matek oraz dzieci uciekających przed wojną z Ukrainy, aby lepiej poznać ich kondycję psychiczną. Wyniki badań mają posłużyć do poznania funkcjonowania uchodźców i ich potrzeb w zakresie wsparcia. Cały czas rozmawiamy z naszymi partnerami, aby system pomocy dla osób tego potrzebujących był jak najlepszy. Na przykład w trakcie spotkania Ekspertów Wojewódzkich ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii w województwie lubelskim, zorganizowanym wspólnie z ROPS w Lublinie, dyskutowano na temat pomocy osobom z Ukrainy w ramach działań Urzędów Marszałkowskich oraz podległych im instytucji. Warto również wspomnieć, że polska delegacja wzięła udział w 65. sesji Komisji Środków Odurzających (Commission on Narcotic Drugs /CND) w dniach 14-18 marca 2022 roku w Wiedniu. Tematem przewodnim debaty generalnej tegorocznej sesji było zagadnienie efektywnej odbudowy po pandemii COVID-19 przy jednoczesnym dążeniu do pełnej realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (Building back better from the coronavirus disease COVID-19 while advancing the full implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development). Jednakże sesja została zdominowana przez temat rosyjskiej agresji wobec Ukrainy. Liczne delegacje w swych wystąpieniach potępiły atak Rosji, domagając się jak najszybszego zakończenia działań wojennych przez stronę rosyjską. Unia Europejska w trybie pilnym rozszerzyła wszystkie swe wystąpienia o kwestie dotyczące agresji rosyjskiej i związanego z tym kryzysu humanitarnego. Mając na uwadze powyższe, UE wraz z państwami szeroko rozumianym Zachodu bojkotowała inicjatywy rosyjskie podczas tegorocznej sesji, w tym nie uczestniczyła w procedowaniu rezolucji rosyjskiej oraz poinformowała stronę rosyjską, że jeśli ich rezolucja pojawi się na Sesji Plenarnej UE – zagłosuje za jej odrzuceniem. Wobec braku szerszego poparcia dla swej rezolucji, Rosja wycofała ją podczas ostatniego dnia obrad CND. Także w kwestii planowanych wcześniej side-eventów z udziałem Rosji (decyzja w tej sprawie zapadła jeszcze w 2021 roku), UE podjęła decyzję o rezygnacji z organizacji spotkań, w których udział wzięliby przedstawiciele tego państwa. Rosyjska agresja na wolną Ukrainę pokazuje, jak wiele dla nas w Polsce znaczy solidarność i empatia. Jak, w tych smutnych czasach, spontanicznie, a jednocześnie profesjonalnie, potrafiliśmy się zorganizować – przede wszystkim jako społeczeństwo obywatelskie, ale również jako instytucje publiczne – i dawać dowody niesienia realnej pomocy dla ludzi doświadczających trauma, potrzebujących pomocy we wszelkiej postaci, tak duchowej, jak i psychologicznej, zdrowotnej oraz materialnej. Co roku Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) publikuje europejski raport narkotykowy, w którym przedstawiany jest najnowszy przegląd sytuacji narkotykowej w Europie. Analizowane są długoterminowe tendencje i pojawiające się zagrożenia na naszym kontynencie w obszarze problemu narkotyków i narkomanii. Raport powstaje m.in. na podstawie danych dostarczanych przez Krajowe Centra Monitorujące (Reitox Focal Point EMCDDA). W Polsce jego rolę pełni Dział Badań, Monitorowania oraz Współpracy Międzynarodowej Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Artykuł przedstawia najważniejsze wnioski z raportu. WYZWANIA DOTYCZĄCE PROBLEMU NARKOTYKÓW I NARKOMANII STOJĄCE PRZED EUROPA Artur Malczewski Dział Badań, Monitorowania i Współpracy Międzynarodowej Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom Według raportu dostępność narkotyków utrzymuje się na wysokim poziomie w całej UE (w przypadku niektórych substancji, takich jak kokaina, notowane są przekroczenia poziomów sprzed pandemii), a substancje o silnym działaniu i niebezpieczne nadal występują. W raporcie wskazano również na coraz większą różnorodność produktów z konopi indyjskich oraz wzrost produkcji narkotyków syntetycznych w Europie. Rozwój sytuacji w obszarze konopi indyjskich stawia nowe wyzwania przed tym, jak kraje reagują na najczęściej spożywane w Europie narkotyki. Produkty z konopi indyjskich są coraz bardziej różnorodne, w tym ekstrakty i produkty jadalne (o wysokiej zawartości THC) i produkty CBD (o niskiej zawartości THC). W 2020 roku średnia zawartość THC w haszyszcu wynosiła 21%, niemal dwa razy więcej niż w przypadku marihuany (11%), co odwróciło tendencję obserwowaną w ostatnich latach, kiedy marihuana miała zazwyczaj większą siłę działania. Odzwierciedla to innowacje rynkowe, ponieważ wydaje się, że producenci haszyszu, zwykle spoza UE, zareagowali na konkurencję ze strony marihuany wytwarzanej w Europie. Konopie w Europie Prawie 48 mln mężczyzn i blisko 31 mln kobiet zgłosiło, że kiedykolwiek używali tej substancji. Wskaźniki dotyczące przynajmniej jednokrotnego użycia konopi indyjskich w ciągu całego życia są zróżnicowane w poszczególnych krajach i wahają się od 4,3% wszystkich osób dorosłych na Malcie do 44,8% we Francji. Polityka i działania regulacyjne dotyczące konopi indyjskich coraz częściej stają w obliczu dodatkowych wyzwań związanych z nowymi formami i zastosowaniami tej substancji. Wydaje się, że na rozwój sytuacji w tym obszarze wpływa po części tworzenie się rynków rekreacyjnych konopi indyjskich w obu Amerykach, a po części większe zainteresowanie handlowe wytwarzaniem produktów konsumpcyjnych zawierających wyciągi z roślin konopi. Zakres polityki w obszarze konopi indyjskich w Europie stopniowo się rozszerza i obecnie obejmuje, oprócz kontroli, przepisy dotyczące konopi przeznaczonych do zastosowań medycznych i innych pojawiających się zastosowań oraz form, w tym jako składników środków spożywczych i kosmetyków. Te istniejące i nowe wymiary polityki w zakresie konopi indyjskich w Europie niosą ze sobą szerszy zestaw kwestii zdrowia publicznego. Niektóre państwa członkowskie UE opracowują polityki w zakresie rekreacyjnych konopi indyjskich. W grudniu 2021 roku Malta przyjęła przepisy dotyczące domowej uprawy i używania konopi indyjskich w celach prywatnych wraz z niekomercyjnymi gminnymi klubami upraw do celów rekreacyjnych. Luksemburg zamierza zezwolić na uprawę marihuany, podczas gdy w Niemczech i w Szwajcarii trwają dyskusje na temat możliwości ustanowienia systemów umożliwiających legalną sprzedaż konopi indyjskich do celów rekreacyjnych. Ponadto Holandia pilotuje model zamkniętego łańcucha dostaw konopi indyjskich w przypadku kawiarni sprzedających marihuanę i haszysz (ang. coffeshops). Aby chronić zdrowie publiczne, należy uważnie monitorować wpływ wszelkich zmian regulacyjnych w tym obszarze, co wymaga dobrych danych podstawowych wykorzystywanych na potrzeby bieżącego monitorowania i oceny. Większość państw UE dopuszcza obecnie stosowanie konopi indyjskich lub kannabinoidów do celów medycznych w określonej formie. Podejścia krajowe różnią się jednak znacznie pod względem dozwolonych produktów i stosowanych ram regulacyjnych. Obecnie duże przedsiębiorstwa, które uprawiają i sprzedają konopie indyjskie w Kanadzie, również uprawiają je w Europie i dostarczają produkty lecznicze zawierające konopie indyjskie do niektórych państw członkowskich UE. Badanie Eurobarometru Komisji Europejskiej z 2022 roku wykazało, że siedmiu na dziesięciu respondentów uważa, że konopie indyjskie powinny być dostępne do medycznego stosowania. O rozwoju legalnego handlu konopiami indyjskimi w Europie świadczą rejestracje odmian roślin konopi, znaki towarowe produktów, hektary uprawianych konopi i wnioski dotyczące nowych produktów spożywczych. Ponadto w wielu państwach członkowskich UE istnieją obecnie sklepy sprzedające produkty z konopi o niskiej zawartości THC, w tym żywność, kosmetyki i materiały ziołowe do palenia. Produkty te są wprowadzane do obrotu ze względu na niską zawartość THC lub jako źródło innych kannabinoidów, takich jak kannabidiol (CBD). W 2020 roku Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że CBD pochodzenia roślinnego nie jest „narkotykiem”, ponieważ zgodnie z obecnym stanem wiedzy naukowej na temat tej substancji nie ma ona właściwości psychoaktywnych. Konsekwencje tego są niejasne, ale potencjalnie można by interpretować, pod warunkiem spełnienia warunków regulacyjnych, że CBD może być wykorzystywana jako składnik niektórych produktów komercyjnych. Według raportu EMCDDA potrzebne są dalsze informacje, aby dokładnie ocenić ewentualne szkody lub korzyści związane ze stosowaniem produktów z konopi indyjskich o niskiej zawartości THC. Pojawiły się obawy dotyczące siły dowodów na poparcie twierdzeń dotyczących rzekomych korzyści zdrowotnych, kwestii kontroli jakości, odpowiednich ograniczeń bezpieczeństwa i trudności w mierzeniu dawkowania. Złożone otoczenie polityczne i postrzegana szara strefa wokół legalności i promocji tych produktów mogły ułatwić szybki rozwój tego rynku. Konieczne jest znormalizowane monitorowanie dostępności i powszechności używania produktów z konopi indyjskich oraz międzynarodowe badania w celu zrozumienia tych zmian i ich ewentualnych skutków na poziomie europejskim. W raporcie EMCDDA podkreślono również obawy związane z zafalszowaniem nielegalnych produktów z konopi indyjskich syntetycznymi kannabinoidami, które mogą być bardzo silne i toksyczne. Osoby, które ANALIZA uważają, że zakupiły naturalne produkty z konopi indyjskich, mogą nie wiedzieć, że produkt zawiera syntetyczne kannabinoidy i że są one narażone na większe ryzyko dla zdrowia. Spadek liczby osób przyjmujących narkotyki drogą iniekcji Dostępne dane EMCDDA wskazują, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba osób przyjmujących narkotyki drogą iniekcji w Europie spada. Zastrzeżenie dotyczy faktu, że tylko 15 krajów (w 2015 roku lub później) oszacowało rozpowszechnienie przyjmowania narkotyków w ten sposób. Liczby te wahają się od poniżej 1 przypadku na 1000 osób w wieku od 15 do 64 lat w Grecji, Hiszpanii, na Węgrzech i w Niderlandach do ponad 10 przypadków na 1000 osób w Estonii. We wszystkich tych krajach opioidy są zgłaszane jako narkotyk podawany drogą iniekcji, a w wielu krajach heroina była kiedyś narkotykiem związany z iniekcjami. Może to już nie mieć miejsca. Spośród pacjentów podejmujących specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków w 2020 roku, deklarujących heroinę jako swój podstawowy narkotyk, jedynie 22% zgłosiło wstrzykiwanie jako główną drogę podania, co stanowi spadek w porównaniu z rokiem 2013 (wskaźnik był wówczas na poziomie 35%). Wstrzykuje się także inne narkotyki, w tym amfetaminę, kokainę, syntetyczne katyony, przepisane leki opioidowe oraz inne leki. Niewiele wiemy jednak na temat prawidłowości w przyjmowaniu narkotyków drogą iniekcji oraz tego, jak różnią się one w poszczególnych krajach. Przykładowo analiza 1392 zużytych strzykawek zebranych przez sieć ESCAPE w 8 miastach europejskich w latach 2020–2021 wykazała, że w 5 miastach połowa lub więcej strzykawek zawierała substancje pobudzające. Jedna trzecia strzykawek zawierała co najmniej dwa narkotyki, co wskazuje na jednoczesne używanie wielu substancji lub ponowne używanie materiału do iniekcji, przy czym najczęstszą kombinacją było połączenie substancji pobudzających i opioidowych. Produkcja narkotyków w Europie W 2020 roku zlikwidowano ponad 350 nielegalnych laboratoriów produkujących narkotyki, w tym niektóre duże miejsca produkcji kokainy, metamfetaminy i katyonów. Z najnowszej analizy EMCDDA wynika, że dostępność kokainy w Europie pozostaje wysoka, co stanowi wiele zagrożeń dla zdrowia. W 2020 roku w UE skonfiskowano rekordową ilość 213 ton kokainy (202 tony w 2019 roku) i zlikwidowano 23 laboratoria (15 w 2019 roku). Dostępność amfetaminy jest również wysoka i może wzrastać. W 2020 roku państwa członkowskie UE skonfiskowały rekordową ilość 21,2 ton tej substancji (15,4 tony w 2019 roku), a 78 laboratoriów produkujących amfetaminę zlikwidowano (38 w 2019 roku). W raporcie wskazano na rosnącą liczbę zlikwidowanych w Europie zakładów produkujących metamfetaminę na średnią i dużą skalę. Ostatnio w Europie zmieniła się produkcja i podaż metamfetaminy. Rozwój ten niesie ze sobą ryzyko większej dostępności tej substancji i możliwości zwiększonego wykorzystania. Liczba wykrytych laboratoriów MDMA (29) pozostała w 2020 roku stosunkowo stabilna. Ponadto zlikwidowano 15 zakładów produkujących katynony (5 w 2019 roku) oraz skonfiskowano 860 kg prekurserów chemicznych do produkcji katyonu (438 w 2019 roku). W 2020 roku w UE wykryto również nielegalne laboratoria produkujące heroinę, ketaminę, GBL i DMT. Przyjmowanie narkotyków drogą iniekcji wiąże się z poważnymi problemami zdrowotnymi, takimi jak choroby zakaźne, przedawkowanie i zgony. Choć liczba osób przyjmujących heroinę drogą iniekcji spada, coraz więcej obaw budzi wstrzykiwanie większej liczby substancji, w tym amfetamin, kokainy, syntetycznych katyonów, przepisanych opioidów oraz innych leków. Szacuje się, że w 2020 roku w UE doszło do 5800 zgonów spowodowanych przedawkowaniem niedozwolonych środków odurzających. Większość tych ofiar śmiertelnych była związana z toksycznością polinarkotykową, która zazwyczaj obejmuje połączenia niedozwolonych opioidów, innych narkotyków, leków i alkoholu. Oprócz dużej dostępności kokainy w Europie, doniesienia wskazują, że używanie cracku może się zwiększać i jest obecnie obserwowane wśród szczególnie zagrożonych osób zażywających narkotyki w większej liczbie miast i krajów. Crack jest zwykle wydchany, ale można go również wstrzykiwać i jego używanie związane jest z szeregiem szkód zdrowotnych i społecznych (np. choroby zakaźne i przemoc). Sytuacja międzynarodowa: nowe wyzwania i potencjalne zagrożenia Problemy narkotykowe w Europie mogą być kształtowane przez międzynarodowe wydarzenia. W raporcie przeanalizowano ostatnie wydarzenia w Afganistanie i Ukrainie oraz potencjalne skutki dla dziedziny narkotyków. Mimo że jest jeszcze zbyt wcześnie, aby ocenić pełen wpływ tych wydarzeń, potrzebne będzie ukierunkowane monitorowanie sytuacji, aby dostarczyć informacji na potrzeby polityki i reakcji. Pomimo wprowadzonego w 2022 roku przez talibów zakazu produkcji, sprzedaży i handlu nielegalnymi narkotykami w Afganistanie, uprawa maku wydaje się być kontynuowana. Obecne problemy finansowe w tym kraju mogą sprawić, że przychody z używania narkotyków staną się ważniejszym źródłem dochodów, co może doprowadzić do wzrostu przemytu heroiny do Europy. Inną kluczową kwestią jest to, czy Europa stanie się rynkiem konsumenckim dla metamfetaminy wytwarzanej w Afganistanie. Producenci europejscy dostarczają obecnie ten narkotyk na rynek UE. W ostatnim czasie odnotowano jednak również produkcję metamfetaminy na dużą skalę opartą na efedrynie w Afganistanie, a także wzrost liczby konfiskat tego narkotyku na niektórych trasach przemytu heroiny. Inwazja Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku i destabilizacja tego kraju spowodowały poważny kryzys humanitarny. Obecna sytuacja prawdopodobnie będzie miała również konsekwencje dla światowej gospodarki. W momencie sporządzania raportu EMCDDA było jeszcze zbyt wcześnie, aby ocenić wpływ tych zmian na rynek narkotykowy, używanie narkotyków lub świadczenie usług dla osób z problemami narkotykowymi, ale zmiany te już istnieją. Osoby korzystające z leczenia uzależnienia od narkotyków w Ukrainie będą stanowiły niewielką część osób poszukujących azylu w Unii Europejskiej. Klienci ci będą jednak musieli mieć zapewnioną ciągłość opieki dostosowanej do ich szczegółowych potrzeb, co potencjalnie obejmować będzie także usługi świadzione w ich własnym języku. Osoby uciekające przed konfliktem prawdopodobnie doświadczają poważnego stresu psychologicznego, co sprawia, że są potencjalnie bardziej narażone na problemy związane z nadużywaniem substancji odurzających, zwłaszcza jeżeli nie są dostępne odpowiednie usługi zdrowotne i pomocnicze. Średnio- i długoterminowe skutki wojny w Ukrainie, chociaż jeszcze nieznane, mogą mieć potencjalnie znaczące konsekwencje dla szlaków przemycyntycznych i funkcjonowania rynku narkotykoowego, czy to poprzez tworzenie nowych, słabych punktów, czy też w wyniku działań grup zajmujących się handlem ludźmi, które starają się unikać obszarów o zwiększonej obecności pod względem bezpieczeństwa. Według autorów raportu EMCDDA istnieje zatem pilna potrzeba oceny i zaspokojenia potrzeb zdrowotnych i potrzeb w zakresie wsparcia osób uciekających przed wojną w Ukrainie, które używają narkotyków. Może to spowodować dodatkową presję na istniejące usługi, zwłaszcza w państwach UE graniczących z Ukrainą. Ciągłość leczenia, usługi językowe oraz zapewnienie zakwaterowania i wsparcia socjalnego prawdopodobnie będą kluczowymi wymogami. W przyszłości średnio- i długoterminowe konsekwencje wojny mogą być potencjalnie głębokie i wymagać będą ukierunkowanego monitorowania sytuacji w celu dostarczenia informacji potrzebnych do opracowania odpowiedniej polityki i reakcji operacyjnych. Dyrektor EMCDDA Alexis Goosdeel stwierdził: „Komunikat zwrotny z tego raportu można podsumować trzema słowami: wszędzie, wszystko, każdy. Znane narkotyki nigdy nie były tak dostępne jak obecnie, a do tego pojawiają się nowe substancje o dużej sile działania. Obecnie prawie wszystko, co posiada właściwości psychoaktywne, może być narkotykiem; substancje legalne od niedozwolonych oddziela czasami cienka linia. Każdy z nas może zostać w sposób bezpośredni lub pośredni dotknięty problemem narkotykowym, ponieważ tego rodzaju problemy zaostrzają większość innych ważnych kwestii zdrowotnych i społecznych, przed którymi obecnie stoiemy. Sprawozdanie to pojawia się w momencie, gdy ważne wydarzenia o wymiarze globalnym dotykają wszystkich obszarów naszego życia. Poprzez analizę obecnych tendencji i pojawiających się zagrożeń autorzy raportu zastanawiają się, w jaki sposób zmiany te mogą wpływać na problemy narkotykowe w Europie w przyszłości. Jestem głęboko przekonany, że możemy zająć się złożonymi kwestiami politycznymi w dziedzinie narkotyków tylko wtedy, gdy nasze odpowiedzi będziemy opierać na wyważonej i opartej na dowodach wiedzy na temat tego problemu”. Raport jest dostępny na stronie EMCDDA w języku polskim: https://www.emcdda.europa.eu/news/2022/6/coming-soon-european-drug-report-2022_en Największą słabością polskich nauczycielek i nauczycieli są kompetencje miękkie. Dlatego też proces szkoleniowy, przygotowujący nauczycieli do realizacji „Projektu Lustro”, koncentruje się nie na samych scenariuszach, a na sposobie pracy, zadawania pytań, moderowaniu dyskusji i aktywnym słuchaniu. Te kompetencje nauczyciele uznają za niezwykle przydatne w trakcie szkolenia, a na koniec tego procesu bardzo często mówią, że umiejętności, które ćwiczyli, wydają się absolutnie niezbędne do tego, żeby sensownie prowadzić jakiejkolwiek zajęcia z młodzieżą. PROJEKT LUSTRO – JAK POMÓC UCZNIOM I NAUCZYCIELOM W SZKOŁACH PONADPODSTAWOWYCH Jerzy Rządzki, Stanisław Bobula Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Sophia Ostatnie dwa lata pandemii pokazały dorosłym w sposób szczególnie dobitny, jak ważna jest troska o zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży na każdym etapie ich rozwoju. W mediach znajdujemy dramatyczne doniesienia o gwałtownym wzroście depresji i samobójstw, zaś rodzice i nauczyciele grzmią na temat opóźnień edukacyjnych młodych ludzi i zagrożeń związanych z nadużywaniem urządzeń elektronicznych. Powszechne też wskazują na okres zdalnego nauczania jako główną przyczynę owych zjawisk. Specjaliści z kolei zwracają uwagę (znacznie ostrożniej) na narastający od wielu lat problem obniżającego się nastroju wśród młodych ludzi i towarzyszące temu problemy, jak np. wzrost liczby prób samobójczych czy poczucie samotności i bezradności nastolatków. Opierając się na prowadzonych badaniach, specjaliści kładą jednak akcent na inne źródła ryzykownych zachowań młodych ludzi i kierują naszą uwagę w stronę zjawisk trwających dłużej niż pandemia COVID-19 oraz mających wpływ mniej doraźny, a bardziej rozłożony w czasie. Tym samym groźniejszych niż sama pandemiczna izolacja i wymagających szerszego spojrzenia. Nie wchodząc głębiej w szczegółowe wyniki poszczególnych opracowań naukowców, odsyłamy tu do prac badawczych dotyczących nastolatków, a realizowanych w minionych latach między innymi przez zespoły kierowane przez prof. Jacka Pyzałskiego czy dr. Krzysztofa Ostaszewskiego. Obaj autorzy oprócz prezentacji szczegółowych wyników dotyczących aktualnej kondycji społecznej i emocjonalnej nastolatków, zwracają uwagę, że z jednej strony nie należy demonizować negatywnego wpływu okresu izolacji związanej z pandemią na obserwowane zjawiska, a z drugiej nie należy ich opierać na swobodnych tezach, które nie znajdują potwierdzenia w badaniach. Wydaje się, że okres pandemii i izolacji społecznej z nią związanej nie tyle bowiem spowodował wzrost problemów, co raczej ujawnił je, nasielił i wyeksponował, pozwalając dostrzec je szerszej publiczności. Szczególną ekspozycję obserwujemy dzięki nagłośnieniu ujawniających się zjawisk przez media oraz wzrostowi niepokoju rodziców i nauczycieli, obserwujących z nowej perspektywy ryzykowne zachowania młodych ludzi i towarzyszące temu problemy. Ta sytuacja sprzyja publicznej dyskusji dotyczącej generalnie edukacji nastolatków. Niestety, wydaje się, że w tej dyskusji uwadze umykają zidentyfikowane znacznie wcześniej, ale wciąż niedoceniane przez dorosłych odpowiedzialnych za przygotowanie młodzieży do dorosłego życia, czynniki ryzyka. Czynniki wpływające zarówno na wzrost liczby zachowań ryzykownych wśród młodych ludzi, jak i na rozszerzanie się spektrum tych zachowań. Badacze zjawisk towarzyszących uczniom w szkołach zwracają uwagę między innymi na takie czynniki obecne w nich już wcześniej, a uwypuklone przez czas pandemii, jak: - negatywny stosunek uczniów do szkoły i obowiązków szkolnych podsycany niepewnością, brakiem poczucia sensu i celu, którym równolegle towarzyszy ogólnie zła kondycja psychiczna nauczycieli i ich słabyy poziom przygotowania do radzenia sobie z nowymi wyzwaniami; - poczucie bezradności nastolatków wobec wyzwań związanych z aktualną sytuacją społeczną, polityczną i klimatyczną, pogłębiające brakiem zrozumienia ze strony dorosłych dla postaw dzieci oraz konfliktami z tego wynikającymi, charakterystycznymi dla wieku burzliwymi relacjami rówieśniczymi i poczuciem odrzucenia i samotności; - przeniesienie bezpośrednich kontaktów młodych ludzi z dorosłymi i rówieśnikami do form komunikacji zastępczej, gdzie rozwijane wprawdzie są wybiórcze kompetencje komunikacyjne i społeczne, lecz jednocześnie marginalizowane są kompetencje niezbędne w relacjach bezpośrednich; - wygórowane i nieadekwatne oczekiwania, wyrażające się w charakterystycznym dla wieku krytycznym stosunku do siebie i otoczenia, którym towarzyszą często nadmierne oczekiwania dorosłych; - niska samoocena, niski poziom oczekiwań sukcesu i skłonność do przywoływania głównie niepowodzeń i odwoływanie się do nich jako dowodu swojej niedoskonałości; - pozytywne oczekiwania dotyczące skutków picia alkoholu i używania innych substancji psychoaktywnych, traktowanych funkcjonalnie jako panaceum na frustrację; - skupianie uwagi na obserwowanych u rówieśników przejawach aprobaty dla używania substancji psychoaktywnych i towarzysząca temu podatność na wpływy. W efekcie na pierwszy plan wysuwają się takie zjawiska i problemy, jak: 1. Oslabione więzi uczniów ze szkołą, wyrażające się z jednej strony w osłabionym poczuciu bezpieczeństwa w relacjach z rówieśnikami, niskim poziomie współpracy i wzajemnych relacji w szkole oraz w niskim poziomie identyfikacji z zespołem klasowym. Z drugiej strony w braku poczucia bezpieczeństwa w relacji z nauczycielami, w obniżonym poziomie zaufania do nauczycieli i w poczuciu braku systematycznego i długofalowego wsparcia ze strony dorosłych. 2. Zakłócona socjalizacja nastolatków (mniej kreowanych w szkole sytuacji, w których modelowane są przez dorosłych postawy oraz umiejętności prospołeczne, a co za tym idzie zmniejszony poziom doświadczania i uczenia się tych postaw przez uczniów). Wynika to między innymi ze zmniejszającego się udziału różnorodnych doświadczeń związanych z bezpośrednim kontaktem osobistym z rówieśnikami i dorosłymi. 3. Istotne zwiększenie liczby nastolatków przejawiających lub deklarujących obniżony poziom nastroju związany z krytycznym sposobem myślenia o sobie (przewaga myśli negatywnych nad pozytywnymi) i wzrost grupy uczniów z obniżonym poczuciem własnej wartości (niezaspokojonymi potrzebami przynależności, kompetencji, wpływu i szlachetności) wymagających coraz bardziej specjalistycznej pomocy psychologicznej, a czasem psychiatrycznej. 4. Ujawnianie się coraz większej grupy uczniów dotkniętych lękami wynikającymi z braku pewności siebie powiązanej z jednej strony z charakterystycznymi procesami rozwojowymi okresu dorastania, a z drugiej ze wzrastającymi oczekiwaniami ze strony świata dorosłych. Jednocześnie wraz z trudnościami izolacyjnymi narasta deficyt planowych i systematycznych działań dorosłych służących do racjonalnej samoreflexji i sprzyjających samorozumieniu i uczeniu się np. technik radzenia sobie ze stresem i silnymi emocjami. Nowy program profilaktyki uniwersalnej Jedną z propozycji będących odpowiedzią na aktualną sytuację i wyzwania jest nowy program profilaktyki uniwersalnej adresowany do nauczycieli i uczniów szkół ponadpodstawowych pod nazwą „Projekt Lustro”. Głównym celem programu „Projekt Lustro” jest zmniejszenie skali występowania ryzykownych zachowań oraz problemów zdrowia psychicznego wśród uczniów danej klasy (lub szkoły przy powszechnej realizacji programu w placówce) poprzez wspieranie rozwoju i wzmacnianie czynników chroniących. Tych czynników, które odpowiadają wprost na aktualne wspomniane zjawiska i problemy. Program powstał na zlecenie Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w ramach dotacji konkursowej. W procesie tworzenia był konsultowany z ekspertami, mającymi doświadczenie w realizacji podobnych przedsięwzięć profilaktycznych oraz był pilotażowo realizowany i analizowany przez nauczycielki dziesięciu szkół ponadpodstawowych z terenu Polski. Był także ewaluowany w trakcie procesu pilotażu. Oprócz wyrażenia opinii o programie uczniowie mieli także wpływ na jego ostateczną nazwę. Najciekawszym pomysłem okazała się nazwa „Projekt Lustro”, ponieważ zdaniem uczniów w trakcie trwania programu zobaczyli oni siebie w zwierciadle swoich rówieśników. Na pierwszy rzut oka program „Projekt Lustro” stanowi zestaw gotowych scenariuszy zajęć z uczniami, przeznaczony do realizacji w pierwszych trzech klasach szkoły ponadpodstawowej przez nauczyciela pracującego na co dzień z daną klasą i prowadzącego lekcje wychowawcze. Zawiera także scenariusze spotkań z rodzicami uczniów uczestniczących w programie. Zestawy scenariuszy zostały tak opracowane, by stanowiły spójną całość, uwzględniając w kolejnych spotkaniach treści wspierające młodych ludzi w radzeniu sobie z bieżącymi wyzwaniami. Całość biorącą pod uwagę charakterystyczne dla wieku potrzeby i dynamiczne procesy wynikające z neurobiologicznych zmian zachodzących w mózgu nastolatków i z etapów rozwojowych, tak znacznie odróżniających zachowania i postawy uczniów w kolejnych latach nauki w szkole ponadpodstawowej. Całość wspierająca rozwój grupy rówieśniczej i wykorzystująca wiedzę o rozwoju grupy do wzmacnienia więzi i budowania bezpiecznego środowiska nauki i rozwoju. Program nie osiąga rezultatów dzięki realizowaniu konkretnych zajęć, lecz poprzez objęcie uczniów systematycznie realizowanymi spotkaniami oddziaływającymi jako całość. Pisząc „całość”, mamy na myśli nie tylko zestaw świadomie ułożonych tematów zajęć i dobranych form, lecz przede wszystkim spójność pomiędzy celami programu a postawą osoby prowadzącej zajęcia. „Projekt Lustro” nie jest bowiem wyłącznie zestawem scenariuszy. To przede wszystkim specyficzna forma i atmosfera zajęć oparta na kompetencjach komunikacyjnych i pedagogicznych prowadzącego oraz świadomym doborze oddziaływań. W pierwszym roku programu głównym celem podczas zajęć jest budowanie klasy jako zespołu, uczenie współpracy opierającej się na kooperacji przy jednoczesnym unikaniu zachowań rywalizacyjnych. Wspieranie procesu integracji i wzmacnianie więzi pomiędzy uczniami, pomiędzy uczniami i nauczycielami oraz więzi uczniów z placówką jako całością (jej celami, wartościami i tradycjami). Zestawy scenariuszy na pierwszy rok zakładają także umiejętności związane z konstruktywnym rozwiązywaniem problemów (nie jest to w programie ukazane dosłownie, jednak bazą jest tutaj komunikacja oparta na Porozumieniu bez Przemocy – NVC), oraz pomaganiem sobie nawzajem. Scenariusze pojawiające się w pierwszym roku realizacji programu nie mają charakteru tylko i wyłącznie interpersonalnego. Wymiar intrapersonalny pojawia się w kontekście budowania własnych celów, rozmowach o swoich mocnych stronach oraz obawach dotyczących najbliższej przyszłości. Ten intrapersonalny wymiar ma szczególnie znaczenie, ponieważ kładzie akcent na to, by młodzi ludzie mieli okazję wzajemnie słuchać się, obserwować i polemizować, aby lepiej zrozumieć jednocześnie siebie samych i rówieśników. Ważna jest tu także nie tylko treść scenariuszy, ale sposoby pracy z młodymi ludźmi, opierające się na pracy w parach i w małych grupach, na wspólnych dyskusjach, swobodnej wymianie myśli i przede wszystkim zadawaniu przez nauczycieli prowadzących zajęcia świadomych otwartych pytań, dzięki którym proces jest pogłębiany. Podstawą jest tu postawa nauczyciela prowadzącego zajęcia, który pozwala na różnorodne, także kontrowersyjne wy- Wypowiedzi nauczycieli zaczerpnięte z badań ewaluacyjnych programu: - tematy proponowanych w programie zajęć zmniejszały dystans między nauczycielami i uczniami; - pojawiła się głębsza relacja wynikająca ze zdobycia wiedzy o uczniach z różnych obszarów; - program pomógł lepiej się wzajemnie zrozumieć; - zwiększała się moja czujność, uważność na uczniów, na sposób postrzegania przez nich świata i ich poglądów; - lepiej rozumiem ich wartości, potrzeby i reakcje; - widzę, że uczniowie rozmawiają z sobą w nowych i różnych konfiguracjach; - uczniowie są bardziej otwarci: - przepraszają się, gdy zostały przekroczone granice; - zaczęli o siebie dbać; - zwracają na siebie uwagę, okazują zrozumienie i lepiej się komunikują; - nauczyli się siebie słuchać. powiedzi, a potem za pomocą pytań tworzy przestrzeń do wzajemnych polemik i sporów. W rezultacie po pierwszym roku pracy tworzą się w klasie podwaliny wzajemnego zaufania pomiędzy samymi uczniami oraz uczniami i nauczycielami, a także pomiędzy nauczycielami i rodzicami. Doświadczenie wynikające z relacji nauczycieli pokazuje, że to zaufanie procentuje w taki sposób, iż uczniowie przychodzą do prowadzących zajęcia nauczycieli z problemami (sytuacjami), z którymi zazwyczaj się nie zgłaszali (szczególnie w pierwszej klasie szkoły ponadpodstawowej, gdy dominująca jest nowość miejsca i ludzi, nieznane wyzwania i niepewna przyszłość). A to w sytuacji wspomnianej wcześniej epidemii, obniżonego nastroju i innych problemów młodzieży jest z profilaktycznego punktu widzenia niezwykle ważne. Bo my, dorosli, możemy pomóc, ale dopiero wtedy, gdy dowiemy się o problemie. Przykładem takiego działania programu może być doświadczenie nauczycielki z jednego z liceów w Sopocie, gdy w wyniku scenariusza zajęć dotyczącego tematu obaw dostrzegła poważne problemy uczniów, a dzięki zachęceniu ich do dzielenia się ich obawami i lękami można było wesprzeć pewnego ucznia i zatrzymać proces przemocy domowej w jego rodzinie. Sami nauczyciele prowadzący zajęcia w ramach „Projektu Lustro” zauważają, że lepiej rozumieją młodzież, więc łatwiej im się z nią pracuje. Z doświadczeń programu wynika, że warsztatowe metody pracy wpisane w „Projekt Lustro” nauczyciele bardzo często wykorzystują w pracy dydaktycznej na swoich lekcjach przedmiotowych. Wynika to z faktu, że widzą, jak bardzo są one atrakcyjne dla młodych ludzi, jak skutecznie zwiększają zaangażowanie i motywację, a przy okazji, jak tworzą warunki do wzajemnych interakcji w bezpośrednich relacjach i jak wspierają rozwój umiejętności komunikacyjnych i społecznych. Warto też zacytować wpis jednej z nauczycielek zamieszczony na grupie dyskusyjnej programu „Projekt Lustro” na Facebooku: Klasa pierwsza. Scenariusz: Rozmawiamy o naszych mocnych Wypowiedzi uczniów na temat pozytywnego wpływu udziału w zajęciach programu zawarte w badaniu ewaluacyjnym po realizacji zajęć: - poznałem lepiej problemy innych; program był świetną okazją do wysłuchania perspektywy innych; - dzięki programowi słyszałam wypowiedzi moich kolegów i koleżanek, poznałam ich poglądy i byłam w stanie lepiej zrozumieć ich samych; - dostrzegliśmy swoje pozytywne cechy, o których wcześniej nie mieliśmy świadomości; - zaczęliśmy nawzajem akceptować siebie i swoje poglądy; - pomógł nam w nawiązywaniu kontaktów z innymi i otworzył nas na świat; - nauczyliśmy się pracy w grupach i lepiej zrozumieliśmy się nawzajem; - wreszcie mogliśmy usłyszeć pozytywne słowa od naszych kolegów; - poznaliśmy więcej przykładów, jak sobie radzić z problemami; - dostrzegam, że ludzie mają problemy podobne do moich; - zrozumiałem, że potrzeba celu w życiu, żeby nie mieć problemów np. z depresją; - warsztaty pozwoliły mi uzyskać wiele nowych narzędzi przydatnych w rozwiązywaniu problemów; - podczas programu uczymy się określać swoje zdanie oraz indywidualny system wartości, co pomaga w pokonywaniu wszelkiego typu trudności; - nauczyłam się podejmowania odpowiednich decyzji w odpowiednim czasie; - lekcje nauczyły nas tego, aby najpierw przeanalizować sytuację i nie podejmować decyzji zbyt szybko; - ważne było dla mnie wyodrębnianie korzyści i konsekwencji danego działania, którego dokonywaliśmy na podstawie rozmowy (często też własnych doświadczeń); - skłoniło nas to do myślenia i uświadomiło, jak radzić sobie w trudnych sytuacjach; - jestem bardziej stanowcza; - nauczyłam się rozpoznawać emocje; - łatwiej zobaczyć, że ktoś ma problem; - analizowanie ciągu przyczynowo-skutkowego (co z czego wynika); - wiele z nas rozumie już swoje emocje i ma sposoby na radzenie sobie z nimi; - uświadomienie sobie faktu, iż każdy może radzić sobie z daną rzeczą inaczej; - zrozumienie, że mamy prawo do różnych emocji i nie są to złe rzeczy; - zmieniło moje myślenie na problem uzależnienia. stronach. Ćwiczenie: List na smutne dni. Podczas realizacji tego ćwiczenia zaobserwowalam niebyvale zaangażowanie uczniów oraz ich entuzjazm, wznieszenie i pozytywne emocje podczas czytania wpisów. Dwa dni później podziękowania ze łzami w oczach od jednego z rodziców. „Dziękuję Wam za ten scenariusz. Dziękuję za to ćwiczenie”. Doświadczenie bezcenne. Nauczycielka E.E. Kolejne lata programu to dalsze wzmacnianie zespołu klasowego i rozwijanie zagadnień uwzględniających zarówno procesy grupowe w klasie, jak i potrzeby rozwojowe wynikające z kolejnych etapów dojrzewania nastolatków. Wprowadzane są zagadnienia związane z rozumieniem uczuć i dostrzeganiem związanych z nimi potrzeb, sposobami radzenia sobie ze stresem, złością oraz doskonaleniem umiejętności komunikacyjnych. W programie inicjowane są dyskusje dotyczące przemocy (w tym cyberprzemocy) i sposobów reagowania na nią, ćwiczenia dotyczące krytycznego myślenia (szczególnie w kontekście fake newsów oraz umiejętności weryfikowania informacji), dbałości o własne zdrowie oraz zagrożenia związane ze zmianami klimatu. W ostatnim roku, kiedy uczniowie są mentalnie przygotowani na tę tematykę, zapraszani są do rozmów o wartościach, poruszane są z nimi kwestie dylematów moralnych i związanych z nimi decyzji. Ważnym elementem są także strategie profilaktyczne zawarte w scenariuszach dotyczących procesów uzależniań się i stosunku do środków psychoaktywnych na etapie wchodzenia w dorosłość. Każydy rok jest zakończony podsumowaniem wspólnej pracy i tego, co grupa i jej poszczególni członkowie osiągnęli. Pewnego razu prowadziłem zajęcia dla maturzystów na temat motywacji do nauki oraz efektywnych sposobów uczenia się. W pewnym momencie zaczęliśmy rozmawiać o wartościach, abym mógł w następnej kolejności pokazać im, że w motywacji kluczowe jest osadzenie jej na tym, co jest dla nas ważne. Jakież było moje zdziwienie, gdy jeden z uczniów klasy maturalnej zapytał mnie: „A skąd ja mam wiedzieć, co jest dla mnie ważne?”. Zanimówilem, co w mojej pracy nie często się zdarza. Pojawiła mi się przede wszystkim myśl dotycząca tego, iż ten młody człowiek przeszedł przez całą szkołę podstawową i średnią (co daje w sumie 12 lat) i nie miał okazji zastanowić się nad tym, co jest dla niego w życiu ważne... Uczniowie uważają, że ich udział w zajęciach przyczynił się do lepszego rozumienia samych siebie oraz rówieśników, że pozwolił im dostrzec swoje mocne strony, zastanowić się nad tym, co jest dla nich w życiu ważne oraz poprawić wzajemną komunikację. 90,9% uczniów, którzy wzięli udział w programie chętnie by polecili innym młodym ludziom udział w takim przedsięwzięciu. Szkolenie nauczycieli Kluczowym elementem oddziaływania profilaktycznego programu jest proces szkoleniowy przygotowujący realizatorów programu. Podczas treningów umiejętności prowadzonych przez autorów uczestnicy uczą się umiejętności niezbędnych do realizacji celów programu. Poznają wiedzę na temat procesów grupowych zachodzących w grupie rówieśniczej i uczą się, jak ją wykorzystać dla wspierania procesu dojrzewania uczniów. Zapoznają się z wiedzą dotyczącą dynamicznych zmian, zachodzących w rozwoju uczniów i uczą się sposobu prowadzenia zajęć, który wspiera te procesy bez zbędnej konfrontacji czy konfliktów. Poznają techniki prowadzenia dialogu sokratejskiego, pozwalającego nie tylko inspirować rozwój, ale także towarzyszyć młodym ludziom w ich troskach, a w razie potrzeby prowadzić rozmowy wspierające i podnoszące poziom nastroju. Co istotne, proces szkoleniowy związany z szybkim wdrażaniem przez realizatorów programu w ich szkołach, sprzyja nie tylko procesom wychowawczym. --- W trakcie zajęć dotyczących mocnych stron z dużym napięciem czekam na sam ich koniec, kiedy to uczennice i uczniowie oglądają do swoich „listów na smutne dni”, w których inne osoby z klasy napisały coś dobrego o nich. Ten moment, w którym poszczególne osoby otwierają list i zaczynają czytać i na ich twarzach pojawia się momentalnie uśmiech. Pewnego razu prowadziłem te zajęcia w szkole ponadpodstawowej dla niesłyszących. Wychowawczyni miała duże obawy, co do przebiegu i efektów zajęć, ponieważ osoby głuche lub niedosłyszające mają problem z przelewaniem swoich myśli na papier. Znając siłę tych zajęć, byłem przekonany, że będzie dobrze. I faktycznie – każda osoba po otwarciu swojego listu uśmiechnęła się w taki piękny, naturalny sposób. i dydaktycznym, ale wpływa także na wzmocnienie kondycji samych nauczycieli. Nauczyciele, bardzo często zmęczeni, wypaleni, nie czują się docenieni przez społeczeństwo (zarówno w kontekście finansowym, jak i prestiżu zawodowego). Często nie mają już sił na realizację programów profilaktycznych i w związku z tym chętnie powierzają takie zadania specjalistom zewnętrznym. Tymczasem warto zwrócić uwagę na to, iż paradoksalnie nauczyciele, którzy przeszli przez proces szkoleniowy, mają o wiele mniej pracy, ponieważ nie tylko otrzymują gotowe scenariusze, pozwalające im prowadzić systematyczną pracę profilaktyczną podczas lekcji wychowawczych, ale przede wszystkim zdobywają kompetencje pozwalające na skuteczne motywowanie uczniów, podnoszenie jakości wychowania i edukacji i wreszcie częściej doświadczają szybkiej informacji zwrotnej związanej ze skutecznością ich oddziaływań, co w znacznej mierze wspiera profilaktykę wypalenia zawodowego pedagogów. Przykładem mogą być choćby cytowane w tym artykule wypowiedzi uczniów i nauczycieli. Wzmacnianie kompetencji miękkich W europejskich badaniach TALIS polscy nauczyciele pod względem merytorycznym niczym nie ustępują swoim zagranicznym kolegom i koleżankom. To, co jest jednak największą słabością polskich nauczycielek i nauczycieli, to kompetencje miękkie. Dlatego też proces szkoleniowy, przygotowujący nauczycieli do realizacji „Projektu Lustro”, koncentruje się nie na samych scenariuszach, a na sposobie pracy, zadawania pytań, moderowaniu dyskusji i aktywnym słuchaniu. Te kompetencje nauczyciele uznały za niezwykle przydatne w trakcie szkolenia, a na koniec tego procesu bardzo często mówią, że umiejętności, które ćwiczyli przez cały ten czas, wydają się niezbędne do tego, żeby sensownie prowadzić jakiejkolwiek zajęcia z młodzieżą. Młodzi ludzie, mówiąc o swoich problemach podczas zajęć, często nawiązują do tego, że ich relacje z rodzicami są trudne i rzadko kiedy opierają się na zaufaniu i wzajemnym zrozumieniu. Dlatego też w „Projekcie Lustro” zaproponowaliśmy scenariusze zajęć dla rodziców, które może zrealizować nauczyciel prowadzący zajęcia z uczniami. Jednym z najważniejszych elementów tych scenariuszy jest zapoznanie się rodziców z etapami rozwoju nastolatka, dzięki czemu mogą oni mieć więcej zrozumienia dla tego, z czym na co dzień spotykają się w związku z zachowaniem młodego człowieka. Materiały te pozwalają zobaczyć też „światelko w tunelu”, ponieważ pokazują naturalną ścieżkę rozwojową, dając rodzicom szansę na zrozumienie aktualnych zachowań ich dzieci i nadzieję na to, że za jakiś czas relacje z nastolatkiem będą lepsze. Program zakłada, że nauczyciel prowadzący zajęcia może rodzicom zaproponować udział w zajęciach opartych na scenariuszach, które są przeznaczone dla uczniów i uczennic, dzięki czemu rodzice mogą doświadczyć nie tylko atmosfery zajęć, ale również poznać treści i trenować umiejętności oferowane ich dzieciom. Program „Projekt Lustro” zakłada nie tylko realizację oddziaływań profilaktyczno-rozwojowych adresowanych do uczniów, ale także wpływa na intensyfikację systematycznych działań profilaktycznych w szkole oraz budowanie pomostu pomiędzy doświadczeniami uczniów i rodziców, może stanowić doskonale narzędzie wspierające pracę wychowawczo-profilaktyczną nauczycieli w szkołach ponadpodstawowych. O takim wpływie mówią nauczyciele ze szkół realizujących program. Zainteresowanych nauczycieli odsyłamy na stronę internetową www.projektlustro.pl oraz Facebook, gdzie znaleźć można więcej informacji na temat programu oraz materiały dotyczące doświadczeń nauczycieli. --- Na jednym z kongresów OSKKO miałem okazję uczestniczyć w dyskusji panelowej na temat budowania relacji w szkole. Wyjątkowość tego panelu polegała na tym, iż publiczność mogła się także włączyć do dyskusji nie tylko poprzez zadawanie pytań panelistom, ale też odpowiadając na pytania. Tak się złożyło, że na sali pojawiли się uczniowie z jednego z toruńskich liceów. Jeden z uczniów zabrał głos i to, co powiedział mocno mnie poruszyło i jestem pewien, że jego wypowiedź zapamiętam na zawsze. A wyglądała ona mniej więcej tak: „Kiedy byłem w szkole podstawowej, to nasza wychowawczyni nie robiła godzin wychowawczych, które uważała za stratę czasu. Dzięki temu mieliśmy dodatkową godzinę matematyki, tyle że ja z dzisiejszej perspektywy, bardzo tego żałuję, bo my, uczniowie, bardzo potrzebujemy rozmów z nauczycielami, a godziny wychowawcze są najlepszą ku temu okazją”. „Loguj się z głową!” to program edukacyjno-profilaktyczny, dzięki któremu wzrastać ma bezpieczeństwo dzieci i młodzieży używającej cybermediów. Jest to szczególna propozycja: z jednej strony program powstał, odwołując się do profilaktyki opartej na nauce i korzystając z badań ewaluacyjnych, z drugiej zaś w możliwie dużym stopniu przystosowany został do masowego wdrażania w szkolach, w zasadzie bez konieczności ponoszenia dodatkowych nakładów finansowych. Program jest adresowany do szerokiego grona odbiorców. Mogą w nim uczestniczyć dzieci w wieku od 7 lat aż po osoby w okresie późnej adolescencji. Projekt powstał z inicjatywy Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, a program opracowała Fundacja Poza Schematami¹. „LOGUJ SIĘ Z GŁOWĄ!” – OFERTA SZYTA NA MIARĘ Marcin J. Sochocki Fundacja Poza Schematami Program w skrócie „Loguj się z głową!” jest projektem z zakresu profilaktyki uniwersalnej dotyczącej problemów wiążących się z nie właściwym używaniem nowych mediów. Podobnie jak inne programy Fundacji, odwołuje się on do następujących wiodących strategii profilaktycznych: kształtowanie umiejętności życiowych oraz rozwijanie umiejętności wychowawczych rodziców/opiekunów, w tym aktywne ich angażowanie w aktywności profilaktyczne kierowane do dzieci. Ponadto wykorzystywane są strategie uzupełniające: informacyjna oraz kształtowanie odporności na wpływy społeczne. Dobierając czynniki chroniące i ryzyka bazowano także na wcześniej zrealizowanych projektach Fundacji. Czynniki chroniące wzmacniane w programie to: stabilność emocjonalna, konstruktywne relacje z rówieśnikami, wsparcie rodziców, monitorowanie zachowań dziecka przez rodziców. Z kolei lista czynników ryzyka, które poprzez program mają być ograniczane to: deficyty kontroli nad impulsami, odrzucenie rówieśnicze, wybrane, negatywne wzory socjalizacyjne (środowisko rodzinne i/lub rówieśnicze), dostępność stron internetowych z treściami szkodliwymi dla dzieci, niedostateczne kompetencje psychospołeczne młodych odbiorców oraz niedostateczne kompetencje wychowawcze rodziców. Program tworzą 4 moduły przeznaczone dla następujących grup wiekowych: - uczniowie klas I-III szkół podstawowych, - uczniowie klas IV-VI szkół podstawowych, - uczniowie klas VII-VIII szkół podstawowych, - uczniowie szkół ponadpodstawowych - oraz rodzice wyżej wymienionych grup. Program składa się ze scenariuszy zajęć. Każdy scenariusz adresowany do wymienionych wyżej grup docelowych składa się z 4 godzin zajęć z uczniami oraz 2 godzin zajęć z rodzicami (opiekunami). Program może być stosowany w szkołach i placówkach systemu oświaty. „Loguj się z głową!” w całości dostępny jest na stronie: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/loguj-sie-z-glowa-czyli-jak-bezpiecznie-korzystacz-internetu Diagnoza Opracowanie programu zostało poprzedzone diagnozą wskazującą na potrzebę realizacji projektu. Diagnozę oparto przede wszystkim na przeglądzie badań i statystyk dotyczących problematyki, do której odnosi się miał program. Korzystano ze źródeł polskich i anglojęzycznych. Wykazano, że istnieje duża potrzeba kierowania działań edukacyjno-profilaktycznych zarówno do dzieci i młodzieży na różnych etapach ich rozwoju i edukacji, jak i do ich najbliższego otoczenia – rodziców i opiekunów. Przyjęliśmy, że powinny one być przy tym skoncentrowane na rozwoju dzieci i młodzieży oraz na korzystaniu z zasobów ich środowisk. Swoistym uzupełnieniem dokonanej diagnozy i zarazem jej częściowym potwierdzeniem były wyniki późniejszych badań, które przeprowadziliśmy, opracowując program. Były to pomiary ankietowe zrealizowane w 2019 roku wśród uczniów uczestniczących w zajęciach „Loguj się z głową!”. Wyraźna większość pytanych korzystała z nowych mediów (por. tabela poniżej). Bartłomiej Walczak zauważył w raporcie, że „interesująco wygląda kwestia kont w mediach społecznościowych. Deklaruje je 39% siedmiolatków, wśród dziesięciolatków odsetek ten wzrasta do 2/3. W grupie jedenasto- i dwunastolatków, a zatem w wieku bezpośrednio poprzedzającym formalną możliwość utworzenia takiego konta, posiadanie profilu w social mediach deklarowało blisko 90% badanych”. Rezultaty te ilustrują potrzebę prowadzenia programów takich jak „Loguj się z głową”. Tabela 1. Odsetek dzieci uczestniczących w zajęciach „Loguj się z głową” korzystających z nowych mediów. \| Korzystanie z nowych mediów \| Tak n % \| Nie n % \| Ogółem n % \| \|-----------------------------\|---------\|---------\|------------\| \| Telefon komórkowy, smartfon \| 673 95,3 \| 33 4,7 \| 706 100 \| \| Tablet \| 385 55,6 \| 307 44,4 \| 692 100 \| \| Komputer z dostępem do internetu \| 642 91,6 \| 59 8,4 \| 701 100 \| \| Konto na portalu społecznościowym \| 584 83,0 \| 120 17,0 \| 704 100 \| Etap I Przygotowywanie programu podzielono na kilka etapów. Pierwszym było opracowanie pilotażowej wersji programu i przeprowadzenie ewaluacji formatywnej. Działania te zrealizowano w 2018 roku. Na tym etapie przyjęto zasadnicze cele programu w odniesieniu do uczniów i ich rodziców. W przypadku pierwszej grupy obejmowały one podniesienie kompetencji z zakresu zarządzania swoimi emocjami, samopoznania, komunikacji interpersonalnej oraz zasad bezpiecznego korzystania z mediów elektronicznych. Cele dotyczące rodziców (opiekunów) obejmowały podniesienie wiedzy na temat wpływu mediów elektronicznych na rozwój ich dzieci oraz zasad bezpiecznego korzystania z cybermediów. Ponadto rodzice mieli zdobywać wiedomości na temat konsekwentnego wyznaczania zasad i ich przestrzegania w relacjach z dziećmi, w tym zasad korzystania z mediów elektronicznych. W 2018 roku opracowano strukturę programu i sposoby oddziaływania. Jak wspomniano, program przeznaczony jest do realizacji w szkołach. Najlepiej w formie spotkań raz w tygodniu. Ważne bowiem jest, aby uczestnicy mieli możliwość zdobycia doświadczeń – skonfrontowania zdobywanych podczas zajęć kompetencji w codziennym życiu. Ponadto niekiedy potrzebny jest czas na wykonywanie „zadań domowych”, czyli specjalnie przygotowanych aktywności profilaktycznych dla młodszych dzieci i ich rodziców. Każdy „scenariusz zawiera informacje dotyczące celów realizowanych zajęć, materiałów koniecznych do ich przeprowadzenia oraz szczegółowy plan realizacji zajęć wraz z praktycznymi wskaźnikami dla realizatora, niezbędnymi do ich wdrożenia. Do wybranych scenariuszy zostały opracowane karty pracy dla uczniów. Scenariusze zawierają ćwiczenia indywidualne i grupowe, które mają być atrakcyjne dla danej grupy wiekowej”. Ewaluację zrealizowano za pośrednictwem badań jakościowych, które przeprowadził dr Marcin Jewdokimow. Ich celem było zgromadzenie ocen i ewentualnych propozycji modyfikacji dotyczących materiałów edukacyjnych. Badanie zrealizowano za pomocą dwóch wywiadów grupowych (z dwiema grupami nauczycieli – w każdej po 8 osób, w sumie 16 respondentów), w ramach których przedstawiono wybrane materiały i poddawano je ocenie w trakcie dyskusji. Wybór tej techniki podyktowany był przede wszystkim możliwością uzyskania wielu informacji we względnie niedługim czasie, weryfikowania na bieżąco (w trakcie badania) różnych pojawiających się opinii (lub wyjaśniania wątpliwości) i konfrontowania (także na bieżąco) wstępnych propozycji modyfikacji broszur, grafik itp. Wywiady dostarczyły szeregu szczegółowych informacji, które odnosiły się do wybranych fragmentów materiałów. Wyniki zostały zaprezentowane w osobnym raporcie. Raport stał się przedmiotem dyskusji w gronie autorek scenariuszy i posłużył do wprowadzenia modyfikacji. Dyskusja w gronie osób przygotowujących program nad wynikami ewaluacji stanowiła jeden z jej ważnych elementów. Ustalono, że program należy dalej opracowywać, opierając się na uprzednio wybranych strategiach profilaktycznych. Generalnie uznano też, że przygotowując treści materiałów, dokonano trafnej operacjonalizacji czynników ryzyka i czynników chroniących, do których odwołuje się program. Pierwszy etap realizacji projektu dobiegł końca wraz z przygotowaniem kompletni pilotażowych wersji materiałów do realizacji programu w grupach docelowych. Etap II Kolejny, zrealizowany w pierwszej połowie 2019 roku, etap projektu rozpoczął się od druku wszystkich materiałów potrzebnych do wdrożenia „Loguj się z głową” wraz z równoczesną rekrutacją realizatorów zajęć w szkołach i zainicjowaniem następnego procesu ewaluacji. W marcu 2019 roku zorganizowano dwa dwugodzinne spotkania organizacyjno-informacyjne dla realizatorów wdrażających pilotażową wersję programu. Spotkania miały na celu przekazanie informacji o warunkach wdrożeń, zasadach sprawozdawania projektu itp. Następnie, w drugim semestrze roku szkolnego 2018/19, zostało przeprowadzonych łącznie 40 pilotażowych wdrożeń. W programie uczestniczyło 30 klas ze szkół podstawowych i odpowiadających im poziomem klas gimnazjalnych: 10 klas I-III, 10 klas IV-VI, 7 klas VII-VIII, 3 klasy III gimnazjum. Pozostałych 10 wdrożeń odbyło się w szkołach ponadpodstawowych (2 grupy w liceach, 8 grup w zespołach szkół technicznych). W zajęciach uczestniczyło 714 uczniów oraz 655 rodziców. Każdy realizator, odpłatnie, przeprowadził łącznie 6 godzin zajęć, w tym 4 z uczniami oraz 2 z rodzicami (opiekunami). Wdrożeniem towarzyszyły badania ewaluacyjne, których celem było poznanie ocen na temat programu dokonywanych przez uczniów i rodziców. Badania przeprowadzono za pośrednictwem ewaluacji ex post z wykorzystaniem audytoryjnych pomiarów ankietowych (realizowanych bezpośrednio po zakończeniu cyklów zajęć). Badania miały także za zadanie poznanie opinii i uwag realizatorów „Loguj się z głową!” dotyczących struktury i zawartości merytorycznej programu w powiązaniu z monitoringu wdrażania poszczególnych elementów zajęć – ewaluacja procesu. Te część badań prowadzono za pośrednictwem kart realizacji zajęć prowadzonych przez realizatorów (wypełnianych bezpośrednio po zakończeniu poszczególnych wdrożeń). Ewaluacją objęto wszystkie realizacje programu z uczniami i rodzicami (opiekunami). Jak zauważył w podsumowaniu rezultatów B. Walczak: „zebrane dane wskazują na bardzo wysoką ocenę programu we wszystkich wymiarach i we wszystkich grupach wiekowych. Niemniej im starsi uczniowie, tym większy krytycyzm, przy czym nawet wśród badanych ze szkół ponadpodstawowych zdecydowanie przeważały pozytywne informacje zwrotne”. Zajęcia zostały także wysoko ocenione przez rodziców. Respondenci „(...) ze wszystkich wyróżnionych kategorii powszechne: dostrzegali związek pomiędzy udziałem w zajęciach a przyrostem wiedzy odnośnie do zagadnień omawianych w programie; odnotowywali korzystny klimat zajęć; pozytywnie oceniali wiedzę zaprezentowaną przez osoby prowadzące; wysoko oceniali ogólną jakość programu; nie zgłaszali propozycji modyfikacji zajęć”. Etap III Ostatnia część projektu rozpoczęła się w lipcu 2019 roku i obejmowała przygotowanie końcowej wersji programu gotowej do ogólnopolskiego wdrożenia. Niespodziewanie dla nas etap III został nieco rozbudowany. Z inicjatywy Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii „Loguj się z głową!” poddano wnikiowej recenzji. Jej skutkiem było wprowadzenie pewnych modyfikacji, a program, jak poinformowano, „uzyskał opinię programu spełniającego standardy i kryteria jakości programów profilaktycznych, które są zgodne z założeniami Systemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego”. Wyzwania, wnioski i rekomendacje Zadanie stworzenia programu korzystającego ze sprawdzonych, naukowych wzorców, który jednocześnie w możliwie najprostszy sposób będzie mógł być stosowany – jest sporym wyzwaniem. A w przypadku „Loguj się z głową!” dodatkowo miał być to program adresowany do bardzo szerokiego grona adresatów: uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz ich rodziców. Tak zróżnicowana grupa odbiorców wymagała starannego dobrania celów, sposobów oddziaływania itp. z uwzględnieniem realiów (możliwości i ograniczeń) szkolnego systemu. Zadanie to wiązało się z koniecznością zaangażowania interdyscyplinarnego zespołu, którego wiedza oraz doświadczenie praktyczne i naukowe będzie się odnosić do co najmniej kilku nauk społecznych i humanistycznych. Dodatkowym problemem, który należało brać pod uwagę, jest wciąż niezadowalający prestiż badań nad profilaktyką w środowiskach akademickich. Inaczej rzecz ujmującą, skompletowanie kompetentnego i zaangażowanego zespołu specjalistów wokół opracowywania nowego projektu profilaktycznego wymagało odpowiedniego kapitału kulturowego skupionego w ramach instytucji (organizacji). W przypadku opracowywania programu „Loguj się z głową!” ten warunek został spełniony. Zespół Fundacji tworzyli przedstawiciele kilku dyscyplin: pedagogika, psychologia, socjologia, antropologia kulturowa, kulturoznawstwo, polonistyka. Członkowie zespołu mieli doświadczenie w tworzeniu i opracowywaniu różnych projektów edukacyjnych i profilaktycznych, sami prowadzili tego rodzaju zajęcia. Ważnym atutem było bogate doświadczenie w realizacji badań społecznych, w tym ewaluacji programów edukacyjnych i profilaktycznych. Dodatkowym walorem była możliwość włączenia perspektywy terapeutycznej (psychoterapia, psychoanaliza). Wyzwaniem organizacyjnym było przede wszystkim wdrożenie programu w różnych szkołach wraz z równoległą realizacją projektu badawczego. Właściwy przebieg tego procesu wymagał wprowadzenia nadzoru nad wdrożeniami i badaniami od strony merytorycznej (potrzebna była np. wiedza o tym, czy możliwa jest modyfikacja jakiegoś elementu uwzględniająca specyficzne warunki i czy/jaki będzie miał ona skutek dla efektu finalnego; czasem, na pożór, drobne zmiany mogą prowadzić np. do artefaktów). Prowadzenie takiego nadzoru wymagało szczególnych umiejętności, wiedzy i doświadczenia we wdrażaniu badań. Efekt tej pracy miał bowiem duże znaczenie przy ocenie całości projektu. Zaplecze organizacyjne, którym dysponowaliśmy i kompetencje realizatorów pozwoliły na poprawne przeprowadzenie wdrożeń programu i badań. Rezultaty przeprowadzonej w ramach projektu ewaluacji formatywnej dostarczyły materiału, który został wykorzystany w podnoszeniu jakości programu. Wyniki ewaluacji drugiego etapu wskazały, że „Loguj się z głową!” był dobrze przyjmowany i został wysoko oceniony przez odbiorców. Ewaluacja procesu pozwoliła na dokonywanie dalszych modyfikacji ulepszających program. Szersze zastosowanie badań ewaluacyjnych, wykorzystujących także techniki badawcze, pozwalające na obiektywizację ocen respondentów, umożliwiłoby bardziej pogłębianą analizę projektu. W przyszłości warto rozważyć możliwość realizacji badań ewaluacyjnych „Loguj się z głową!” o charakterze konkluzywnym, z zastosowaniem schematów badawczych uwzględniających kilka punktów pomiarowych oraz podział grup na eksperymentalną i kontrolną. Jak wiadomo, korzystanie z takich schematów ewaluacji jest dość kosztowne i logistycznie skomplikowane (szczególnie przy tak zróżnicowanej grupie odbiorców, jak to ma miejsce w przypadku „Loguj się z głową!”), jednak ich stosowanie przynosi wiarygodne rezultaty, które pozwalają formułować wnioski na temat skuteczności zajęć. Posługując się standardami wspomnianego „Sytemu rekomendacji”, można stwierdzić, że program w jednoznaczny sposób wskazuje na czynniki chroniące i czynniki ryzyka, do których odnoszą się zajęcia. Zostały one dobrane zgodnie z aktualną wiedzą na temat profilaktyki opartej na naukowych podstawach. Program zawiera opis grup docelowych. Nie ogranicza się on wyłącznie do dzieci i młodzieży, ale – zgodnie ze standardami profesjonalnej profilaktyki – „Loguj się z głową!” angażuje także rodziców. Jest to element, który może mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności zaplanowanych oddziaływań. Cele programu sformułowano w sposób adekwatny do opisanego problemu (zjawiska) i zarazem realistycznie. Mając na uwadze zróżnicowane spektrum warunków wdrożeniowych. „Loguj się z głową!” jest ugruntowany teoretycznie. Wyrazem tego jest m.in. czytelne wskazanie strategii profilaktycznych wiodących i uzupełniających. Działania dobrano odpowiednio do celów i strategii profilaktycznych. Ich opis jest klarowny. Jasno wskazano typ działań, czas ich trwania, techniki pracy i przekazywane treści. Zaproponowano także standardowe rozwiązania z zakresu ewaluacji do wykorzystania przez przyszłych realizatorów. Dzięki nim osoby prowadzące zajęcia będą mogły poznać ocenę jakości poszczególnych wdrożeń dokonywaną z perspektywy odbiorców. „Loguj się z głową!” w obecnej formie jest programem dostosowanym do potrzeb odbiorców i warunków realizacyjnych w szkołach. Efekt ten uzyskano dzięki trzem głównym komponentom: zaangażowaniu kompetentnego zespołu opracowującego program, wykorzystaniu wyników badań ewaluacyjnych w sposób formatywny oraz wsparciu specjalistów Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii i recenzjom. * Reasumując, program „Loguj się z głową!” może być projektem dobrze przyjmowanym w szkołach i chętnie stosowanym. Stanowić może zatem realne wsparcie działalności wychowawczo-profilaktycznej placówek. Przypisy 1 Projekt był dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach konkursu przeprowadzonego przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii. W artykule korzystałem z materiałów i dokumentów przygotowanych w ramach realizacji tego projektu. 2 B. Walczak, M.J. Sochocki, „Raport z ewaluacji ex post programu „Loguj się z głową!” (II etap projektu)”, Fundacja Poza Schematami, Warszawa 2019. 3 Materiały projektowe – Fundacja Poza Schematami, 2018. 4 B. Walczak, M.J. Sochocki, wyd. cyt. 5 Tamże. 6 „Loguj się z głową!, czyli jak bezpiecznie korzystać z internetu”, dostępne na: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/loguj-sie-z-glowa-czyli-jak-bezpiecznie-korzystac-z-internetu [dostęp 24.06.2022]. 7 K. Ostaszewski, K. Bobrowski, „Polityka i profilaktyka. Barriere rozwoju programów opartych na naukowej wiedzy”, w: K. Okulicz-Kozaryn, K. Ostaszewski (red.), „Promocja zdrowia psychicznego. Badania i działania w Polsce”, IPiN, Warszawa 2008. K. Sochocka, „Loguj się z głową! Program edukacyjno-profilaktyczny dla dzieci z klas I-III szkół podstawowych”, Fundacja Poza Schematami, Warszawa 2019. W klasach I-III uczniowie z pomocą szeryfa Cyberzachodu i pani szeryfowej stawiają czoła Dzikiej Bandzie – zagrożeniom związanym z używaniem internetu i mediów cyfrowych, a także uczą się radzenia sobie z emocjami i komunikowania się językiem żyrafy. Do realizacji zajęć potrzebna jest pomoc dydaktyczna w postaci wydanej przez nas publikacji, którą można bezpłatnie pobrać ze strony: https://fundacjapozaschematami.pl/wp-content/uploads/rysia-i-tolek-na-cyberzachodzie.pdf (publikacja miała już kilka wydań, które każdorazowo były wysyłane przez naszą Fundację do publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych). K. Van Laere, „Loguj się z głową! Program edukacyjno-profilaktyczny dla dzieci z klas IV-VI szkół podstawowych”, Fundacja Poza Schematami, Warszawa 2019. Uczniowie klas IV-VI przyglądają się takim zagadnieniom, jak nadużywanie mediów cyfrowych i cyberprzemoc, radzenie sobie z emocjami, radzenie sobie ze stresem. Poznają również sposoby na budowanie adekwatnej samooceny. Proponowane w ramach poruszanej tematyki zadania mogą stać się pomocne w realizowaniu działań mających na celu zapobieganie przemocy rówieśniczej zarówno online, jak i offline. A. Borkowska, M. Witkowska, „Loguj się z głową! Scenariusze zajęć dla uczniów klas VII-VIII szkół podstawowych”, Fundacja Poza Schematami, Warszawa 2019. Z kolei uczniowie klas VII-VIII mają okazję przyjrzeć się własnym wzorcom korzystania z nowych technologii, dowiadują się, jakie sygnały mogą wskazywać na problemowe używanie internetu i gier komputerowych. Zdobywają również wiedzę na temat efektywnego zarządzania własnym czasem i równoważenia aktywności online i offline. A. Borkowska, M. Witkowska, „Loguj się z głową! Scenariusze zajęć dla uczniów szkół ponadpodstawowych i ich rodziców”, Fundacja Poza Schematami, Warszawa 2019. Zajęcia dla uczniów klas szkół ponadpodstawowych zogniskowane zostały wokół czterech tematów: rozpoznania mechanizmów sprzyjających angażowaniu się w e-hazard i nadużywaniu gier komputerowych, rozwijania umiejętności radzenia sobie ze stresem, autoanalizy własnego zaabsorbowania nowymi technologiami oraz równoważenia aktywności online i offline. Źródło: https://fundacjapozaschematami.pl/projekty/loguj-sie-z-glowa-ogolnopolski-program-edukacyjny/ Zawód i zadania kuratora sądowego zazwyczaj opisuje się w związku z funkcjonowaniem instytucji prawnych, które często przywodzą na myśl procedury charakterystyczne dla organów ścigania. Nic więc dziwnego, że mimo istnienia w teorii kurateli zadań profilaktycznych, opartych na podmiotowych relacjach partnerskich, dla dużej części społeczeństwa, w tym dla podopiecznych, jest to zawód bliższy profesjom prawno-dyscyplinującym i kontrolującym. Najnowszy projekt Towarzystwa Nowa Kuźnia próbuje inaczej rozłożyć akcenty. PROFILAKTYKA UZALEŻNIEN. PODSTAWY SKUTECZNEGO WSPARCIA DZIECI I MŁODZIEŻY Z GRUP PODWYŻSZONEGO RYZYKA Ireneusz Siudem Psycholog, przewodniczący Towarzystwa Nowa Kuźnia Wprowadzenie Wiosną 2021 roku Towarzystwo Nowa Kuźnia rozpoczęło realizację dwuletniego projektu szkoleniowego pod nazwą „Profilaktyka uzależnień. Podstawy skutecznego wsparcia dzieci i młodzieży z grup podwyższonego ryzyka”. Projekt powstał z inicjatywy Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, obecnie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom i jest finansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, będących w dyspozycji Ministra Zdrowia. Jego celem jest zwiększenie kompetencji zawodowych pracowników sądów rodzinnych w zakresie profilaktyki uzależnień od substancji psychoaktywnych, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowych relacji z klientem. Aktualnie projekt jest w trakcie realizacji. Podstawy teoretyczne Analizowanie działań i zadań pracowników wymiaru sprawiedliwości – w szczególności kuratorów sądowych, w kontekście współczesnych trendów profilaktyki uzależnień ujawnia pewne rozbieżności. Wynikają one m.in. z tego, że historycznie, z dużym wpływem na stan aktualny, zawód i zadania kuratora opisuje się w związku z funkcjonowaniem instytucji prawnych, które często przywodzą na myśl procedury charakterystyczne dla organów ścigania (Jurczyk, Staniucha, 2015). Przywołać tu można jako przykład, znane osobom zgłębiającym problem, przesunięcie zadań z obowiązków, które przypadały wcześniej funkcjonariuszom policji na kuratorów (np. badanie stanu trzeźwości podopiecznych za pomocą zestawów umożliwiających wykrycie zażywanych środków psychoaktywnych). Nic więc dziwnego, że mimo istnienia w teorii kurateli zadań profilaktycznych opartych na podmiotowych relacjach partnerskich, dla dużej części społeczeństwa, w tym dla podopiecznych, jest to zawód bliższy profesjom prawno-dyscyplinującym i kontrolującym. Sytuacja taka sprzyja również temu, że nawet część kuratorów w sposób niezamierzony (niewiadomie) przyjmuje narzucaną im społecznie rolę, niekorzystną z punktu widzenia kształtowania prawidłowych relacji pomocowych z podopiecznym, określonych we współczesnych koncepcjach nauk społecznych. Problem ten akcentowany jest przez wielu naukowców (np. Stępniaik, 2010; Bałandynowicz, 2011; Zienkiewicz, 2015; Okólska 2019). Ta niekorzystna postawa/relacja części pracowników wymiaru sprawiedliwości, jaką tworzą z klientami, ma swoje odzwierciedlenie w skuteczności kurateli i resocjalizacji. Często uniemożliwia wręcz podjęcie działań Fot. 1 Autor artykułu. profilaktycznych. Dzieje się tak dlatego gdyż relacja charakterystyczna dla systemów represyjnych niestety jest sprzeczna z naukowo potwierdzonymi teoriami wyznaczającymi współczesne trendy w profilaktyce uzależnień. Te ostatnie lansują podejście mające swe korzenie w psychologii humanistycznej, w której osoba stojąca w konflikcie z prawem, traktowana jest przede wszystkim jako osoba wymagająca wsparcia, równoważny partner relacji. Opisywany tu problem stał się podstawą do skonstruowania głównej idei realizowanego szkolenia, czyli doskonalenia umiejętności budowania prawidłowych, profesjonalnych relacji wspierających przez pracowników wymiaru sprawiedliwości, w tym przypadku przez kuratorów sądowych. Osiągnięcie tego celu wymagało nie tylko wykonywania podczas szkolenia ćwiczeń doskonalących relacje, lecz również uzupełnienia wiedzy uczestników z zakresu profilaktyki uzależnień, umożliwiającego im korzystanie z aktualnego bogatego dorobku w tej dziedzinie. Chodzi tu m.in. o wynikającą ze zmieniającego się rynku narkotykowego konieczność zapoznania się ze specyfiką działania nowych substancji psychoaktywnych i problemu narkomanii w Polsce. Poznania niezbędnych z punktu widzenia diagnostyki mechanizmów rozwoju zachowań ryzykownych oraz wykorzystania obowiązujących przepisów prawnych do pomocy młodzieży i ich rodzinom w przypadku zagrożenia narkomanią. Zaplanowano zaznajomienie uczestników z programami rekomendowanymi, co ma ułatwić im kierowanie podopiecznych do odpowiednich programów profilaktycznych oraz umożliwić poznanie standardów współczesnej profilaktyki i skutecznych strategii rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. W celu zwiększenia skuteczności przekazywania wiedzy podjęto decyzję, że wszystkie zagadnienia, nawet teoretyczne, zostaną przedstawione w aktywnej formie warsztatowej, w taki sposób, by stanowiły podbudowę do kształtowania profesjonalnych relacji z podsądnymi i podopiecznymi. Ćwiczenia wykorzystane podczas warsztatów szkoleniowych stały się więc nośnikiem treści merytorycznych i zasad etycznych, umożliwiając jednocześnie treningowanie umiejętności praktycznych. Ze względu na podkreślana tu wagę relacji w prawidłowym nadzorze kuratorskim, znaczącą część szkolenia poświęcono metodzie, w której prawidłowa relacja (specyficzny kontakt) z klientem jest jednym z kluczowych czynników w skutecznych działaniach pomocowych i profilaktycznych. Jest to dialog motywujący. Metoda ta wywodzi się z kilku koncepcji, w których podkreśla się wagę podmiotowych relacji w pracy z człowiekiem, są to m.in. Terapia skoncentrowana na osobie C. Rogersa, Teoria samosukuczności A. Bandury, Teoria autopercepcji D. Bema, Teoria dysonansu poznawczego L. Festingera, Transteoretyczny model zmiany J. Prochaska i C. Di Clemente. Warto podkreślić, iż duża część współpracownych kuratorów i sędziów w trakcie nauki nie miała możliwości kształcenia się w zakresie takich stosunkowo nowatorskich metod. Dialog motywujący ma szczególne zastosowanie w obszarach odnoszących się do złożonych, długotrwałych i trudnych do zmiany problemów, z jakimi spotykają się pracownicy wymiaru sprawiedliwości. Jest to metoda, która pozwala na zweryfikowanie uczestnikom szkolenia swojej postawy wobec klienta, zwiększając szanse na pokonanie opisywanego tu problemu represyjności, jednocześnie zwiększając skuteczność profilaktyki uzależnień realizowanej przez pracowników wymiaru sprawiedliwości. Zakres szkolenia W wyniku teoretycznych analiz problemu doprecyzowano cel główny oraz cele szczegółowe projektu, na podstawie których powstał program szkolenia. Głównym celem stało się więc zwiększenie kompetencji kuratorów sądowych w zakresie profilaktyki uzależnień od substancji psychoaktywnych, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowych relacji z klientem. Cele szczegółowe to: • zwiększenie wiedzy uczestników szkolenia na temat aktualnie używanych substancji psychoaktywnych, • zwiększenie wiedzy dotyczącej zachowań ryzykownych, • zwiększenie wiedzy oraz umiejętności wykorzystania obowiązujących aktów prawnych w celu wsparcia osób uzależnionych, zagrożonych uzależnieniem i ich rodzin, • zwiększenie wiedzy na temat aktualnych koncepcji profilaktyki uzależnień, w tym standardów, skutecznych strategii, programów rekomendowanych, zagadnień etycznych, • zwiększenie umiejętności wyboru i stosowania oddziaływań profilaktycznych, m.in. dialogu motywującego i wczesnej interwencji do rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, • poznanie dialogu motywującego jako metody mającej zastosowanie w pracy kuratorów sądowych. Wymienione cele stały się podstawą do skonstruowania zakresu merytorycznego programu szkolenia. W efekcie zaplanowano konferencje szkoleniowe, podczas których każdy uczestnik miał możliwość odbycia 21 godzin zajęć, prowadzonych w formie warsztatowej, otrzymał materiały szkoleniowe w formie papierowej i elektronicznej oraz certyfikat potwierdzający udział. Szkolenie zawierało następujące bloki szkoleniowe: • „Substancje psychoaktywne i ich użytkownicy”. Aktualne informacje na temat substancji psychoaktywnych oraz przyczyn ich używania, ze szczególnym uwzględnieniem motywu wyboru konkretnej substancji psychoaktywnej i charakterystyki jej użytkowników. • „Ryzyko niejedno ma imię”. Analiza zachowań ryzykownych wśród młodzieży. Wskazanie przyczyn tych zachowań jako form przystosowania społecznego, mechanizmów obronnych oraz kontroli emocji. • „Lepiej zapobiegać, niż leczyć – czy to możliwe?” Poznanie założeń i specyfiki współczesnej profilaktyki uzależnień, ze szczególnym uwzględnieniem standardów etycznych i działań o potwierdzonej skuteczności. • „Niewiarygodnie ciekawe akty prawne”. Podstawy prawne regulujące działania w zakresie przeciwdziałania narkomanii ze szczególnym uwzględnieniem zapisów, dotyczących form wsparcia osób objętych nadzorem kuratorskim, prawidłowych postaw i relacji pomocowych. • „Jaka to melodia, czyli duch dialogu motywującego” – zastosowanie dialogu motywującego, ze szczególnym uwzględnieniem jego wykorzystania do kształtowania relacji z osobami objętymi nadzorem kuratorskim. • „Zaakceptuj mnie, jakim jestem, żebym mógł być tym, kim chcę” – rola osoby wspierającej na poszczególnych etapach „modelu zmiany” podopiecznego w myśl założeń dialogu motywującego. • „Trening czyni mistrza” – przegląd i zastosowanie skutecznych technik dialogu motywującego. • „Im wcześniej tym lepiej” – założenia i przykłady zastosowania metody wczesnej interwencji w pracy z osobami używającymi substancji psychoaktywnych. • „Profilaktyczne giganty”, „Fred goes net” oraz inne programy rekomendowane. Możliwości wykorzystania w przypadku osób objętych kuratelą sądową. Dotychczasowe efekty W 2021 roku w szkoleniach wzięło udział 273 kuratorów sądowych. Poprowadzono dwanaście grup szkoleniowych z dwunastu województw, było to: lubelskie, świętokrzyskie, podkarpackie, zachodnio-pomorskie, pomorskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie, lubuskie, dolnośląskie, opolskie, warmińsko-mazurskie i podlaskie. Rekrutacja uczestników odbywała się we współpracy z kuratorami okręgowymi. Z przekazanych przez nich informacji wynika, że zainteresowanie szkoleniem było bardzo duże, a liczba chętnych znacznie przekraczała liczbę dostępnych miejsc na szkoleniu. W celu oceny skuteczności szkolenia zostały skonstruowane trzy narzędzia ewaluacyjne. Pierwsze, oceniające przydatność przekazywanej wiedzy w pracy zawodowej, drugie to test wiedzy wykonywany w ramach ewaluacji wyników i trzecie oceniające warunki szkolenia, kompetencje kadry prowadzącej odnośnie poszczególnych bloków szkoleniowych. Opracowanie wyników ewaluacji zaplanowano na zakończenie realizacji całości projektu, czyli w grudniu 2022 roku, dlatego aktualnie można przekazać jedynie wstępne, ogólne wnioski sformułowane na podstawie dotychczas przeprowadzanych spotkań. Po pierwsze, zdaniem kuratorów, tego typu szkolenia powinny się odbywać częściej (dla dużej grupy osób było to pierwsze szkolenie, w jakim uczestniczyli w tym zakresie) i powinno być więcej miejsc, które mogłyby oferować takie szkolenia, by brać w nich udział całe zespoły kuratorskie. Po drugie, wysoko oceniano praktyczny charakter zajęć, szczególnie warsztaty z dialogu motywującego, jak również sposób prowadzenia zajęć o substancjach psychoaktywnych, ukazujący związek problemów użytkownika i rodzaju używanej substancji. Jako pozytywne podkreślano możliwości dyskusji, wymiany doświadczeń oraz dostępność przygotowanej merytorycznie i doświadczonej kadry prowadzących. Doceniono także wysiłek szkoleniowców wkładany w zaprezentowanie skuteczności wsparcia opartego na partnerskiej relacji między kuratorem a nadzorowanym. W efekcie wśród uczestników szkolenia wyłaniały się dwie grupy osób. Byli to zwolennicy relacji podmiotowych, opartych na założeniach psychologii humanistycznej. Podkreślali oni, że od jakiegoś czasu jest to dominujący sposób ich pracy z podopiecznymi. Do drugiej grupy należeli kuratorzy, którzy uważali, że ze względu na funkcję reprezentowaną przez nich instytucji, jaką jest sąd, najodpowiedniejsze są relacje, które umożliwiają nadzór i kontrolę. Zdarzało się, że niektórzy kuratorzy twierdzili, iż w ich pracy możliwe jest połączenie tych dwóch rodzajów kontaktu z podopiecznym. Zwrócono uwagę na informacje przekazane uczestnikom na temat programów rekomendowanych, podkreślając ich dużą przydatność w pracy kuratora, jako ofert dla osób nadzorowanych. Dotyczyło to szczególnie programów z zakresu profilaktyki selektywnej i wskazującej. Wysoko oceniono również materiały edukacyjne. Głównym z nich jest osiemdziesięciostronicowa publikacja opracowana na potrzeby niniejszego projektu pt. „Profilaktyka uzależnień. Podstawy skutecznego wsparcia dzieci i młodzieży z grup podwyższonego ryzyka”, autorstwa Michała Kuny, Roberta Rejniaka, Anny Siudem i Ireneusza Siudema. Zawiera ona następujące zagadnienia: - Wybrane informacje na temat substancji psychoaktywnych oraz przyczyn ich używania. - Zachowania ryzykowne dzieci i młodzieży. - Pojęcie i zakres profilaktyki uzależnień. - Rola kuratorów sądowych w przeciwdziałaniu narkomanii – aspekty prawne. - Zastosowanie dialogu motywującego w pracy kuratora sądowego z osobami używającymi substancji psychoaktywnych. - Oddziaływania i techniki profilaktyczne stosowane w dialogu motywującym i wczesnej interwencji. Już niebawem publikacja będzie do pobrania w wersji elektronicznej na stronach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom oraz Towarzystwa Nowa Kuźnia. Zakończenie Podsumowując, należy stwierdzić, że istnieje duże zapotrzebowanie w grupie zawodowej kuratorów sądowych na szkolenia w zakresie profilaktyki uzależnień. Biorąc pod uwagę liczbę kuratorów w Polsce, warto zastanowić się nad możliwością kontynuacji tego typu szkoleń. W tym kontekście realizowany projekt ma również na celu weryfikację przyjętego zakresu i koncepcji szkolenia. Zebrane dotychczas opinie pozwalają potwierdzić słuszność obranej koncepcji, zakres szkolenia i prawidłowość jego realizacji. Należy jednak wziąć pod uwagę, że aktualnie projekt jest w trakcie realizacji, a jego szczegółowa ewaluacja nastąpi w grudniu 2022 roku¹. Biorąc pod uwagę, że zaplanowano zarówno ewaluację procesu, wyników, jak i formatywną, można się spodziewać interesujących informacji, szczególnie że jest to jeden z nielicznych, o ile nie jedyny o tak dużym zasięgu projekt (obejmujący przedstawicieli niemal wszystkich województw), dotyczący profilaktyki uzależnień adresowany do kuratorów sądowych. Przypisy ¹ Wyniki ewaluacji całości projektu zostaną zaprezentowane w jednym z numerów „Serwisu Informacyjnego UZALEŻNIENIA” w 2023 roku. Bibliografia Balandynowicz A. (2011), „Probacja. Resocjalizacja z udziałem społeczeństwa”, Warszawa, Wolters Kluwer Polska SA. Gasińska A. (2017), „Oddziaływania kuratora sądowego wobec nieletnich niedostosowanych społecznie”, Forum Pedagogiczne, nr 1, s. 279–289. Jurczyk D., Staniucha A. (2015), „Współpraca kuratorów sądowych z innymi służbami w realizowaniu zadań profilaktyczno-resocjalizacyjnych”, Resocjalizacja Polska, nr 10, s. 111-123. Kusztal J., Muskala M. (2018), „Kurator sądowy wobec nowych zadań i zmian w systemie resocjalizacji”, Studia Pedagogica Ignatiana, nr 21, s. 19–39. Okólska K. (2019), „Badania nad kuratelą sądową w Polsce po wprowadzeniu ustawy o kuratorach sądowych”, Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, nr 2019/2(9). Sajdak M. (2017), „Nadzór kuratora sądowego wobec ucznia wagarującego”, Forum Pedagogiczne, nr 2, s. 327-338. Stepniak P. (2010), „Modele kurateli sądowej po roku 2001 w świetle badań empirycznych”, Archiwum Kryminaliogii, t. XXXII, s. 157-203. Węgliński A. (2016), „Autopercepcja bezpośrednich oddziaływań wychowawczych społecznych kuratorów sądowych”, Lubelski Rocznik Pedagogiczny, t. XXXV, s. 55-83. Zinkiewicz B. (2015), „Profilaktyczny wymiar działalności rodzinnych kuratorów sądowych”, Kraków, Oficyna Wydawnicza AFM. Z subiektywnej perspektywy pacjentów problem hazardu nie jest wystarczająco podkreślany przez terapeutów. Czasami mają oni poczucie, że główna uwaga skupiona jest na zaburzeniach, których leczenie jest zgodne z profilem placówki, do której uczęszczają – zaburzeń wynikających z używania alkoholu lub narkotyków, a problem zaburzeń hazardowych jest przez terapeutów pomijany. Jest to zgodne z wynikami polskich badań, prowadzonych wśród osób z zaburzeniami hazardowymi leczonymi w ośrodkach dla osób uzależnionych od alkoholu lub narkotyków, ale także z wynikami badań prowadzonych w innych krajach. POTRZEBY TERAPEUTYCZNE OSÓB ZE WSPÓŁWYSTĘPUJĄCYMI ZABURZENIAMI HAZARDOWYMI I WYNIKAJĄCYMI Z UŻYWANIA SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH ZASPOKOJENIA Łukasz Wieczorek, Katarzyna Dąbrowska Zakład Badań nad Alkoholizmem i Toksykomanią Instytut Psychiatrii i Neurologii Wprowadzenie Koncept współwystępowania odnosi się do zaburzeń, których symptomy występują w tym samym czasie bądź do zaburzeń pojawiających się niezależnie podczas całego życia (Petry, 2005). Rozpowszechnienie współwystępowania zaburzeń hazardowych i zaburzeń wynikających z używania substancji (alkoholu i narkotyków) psychoaktywnych jest stosunkowo wysokie (Weinstock i wspól., 2006; Ferentzy i wspól., 2013), jednak nierozpoznane, ponieważ pacjenci nie demonstrują symptomów zaburzeń hazardowych podczas leczenia skoncentrowanego na terapii uzależnienia od alkoholu i narkotyków (Séguin i wspól., 2010). Badania prowadzone w populacjach klinicznych, w placówkach leczenia uzależnienia od alkoholu i narkotyków, pokazują, że między 40 a 70% pacjentów przejawiało minimum jedno dodatkowe zaburzenie psychiczne (Castel i wspól., 2006). Zaburzenia hazardowe występują od 4 do 10 razy częściej w grupie osób nadużywających alkoholu lub narkotyków niż w populacji generalnej (Rodriguez-Monguio i wspól., 2017). Wiele osób z zaburzeniami hazardowymi nie podejmuje leczenia; jedynie 7-12% osób z zaburzeniami hazardowymi decyduje się podjąć terapię (Achab i wspól., 2014). Wśród osób ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania substancji psychoaktywnych, które podejmują leczenie – 30% go nie kończy, a połowa z rezygnujących z leczenia, robi to w ciągu pierwszych 10 dni (Stinchfield, Winters, 2001). Jednym z powodów jest niezaspokajanie potrzeb pacjentów. Świadomość potrzeb i ich uwzględnienie w procesie terapeutycznym przyczynia się do utrzymywania się pacjentów w terapii (Kelly i wspól., 2010). Niewiele jest badań na temat potrzeb terapeutycznych osób z zaburzeniami współwystępującymi i oferty, która by je zaspokajała (Petry, 2007). Badania prowadzone w tym obszarze pozwalają na identyfikację indywidualnych potrzeb pacjentów dzięki czemu mogą przyczynić się do zwiększenia skuteczności oddziaływań terapeutycznych (Lorains i wspól., 2011). Najczęściej potrzeby terapeutyczne opisywane są z perspektywy profesjonalistów, którzy czerpią swoją wiedzę z badań, charakterystyki osób, które znajdują się w systemie, historii chorób i własnego doświadczenia zawodowego (Guggenbühl i wspól., 2000). Prezentowany materiał badawczy obejmuje również perspektywę pacjentów. Metodologia badania W badaniu wykorzystano perspektywę badań jakościowych, pozwalającą na lepsze zrozumienie przyczyn badanego zjawiska (Ulin i wspól., 2004). Zastosowaną techniką był wywiad semi-strukturyzowany. Badanie było prowadzone w dwóch miastach – w Warszawie i Wrocławiu. Próbę stanowiły osoby ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania substancji (alkoholu i narkotyków), jak również profesjonalisci – terapeuci zatrudnieni w placówkach leczenia uzależnień od alkoholu i narkotyków oraz lekarze psychiatrzy. Informacje od pacjentów pochodziły z ich osobistych doświadczeń wynikających z leczenia, natomiast profesjonalisci przekazywali informacje w oparciu o osobiste kontakty z osobami z zaburzeniami współwystępującymi. Dobór próby miał charakter celowy. Próba liczyła 65 respondentów, w tym 20 respondentów ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i uzależnionych od alkoholu, 20 respondentów ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i uzależnionych od narkotyków, 5 lekarzy psychiatrów, 10 terapeutów uzależnień zatrudnionych w placówkach leczenia uzależnienia od alkoholu i tyle samo terapeutów zatrudnionych w placówkach leczenia uzależnienia od narkotyków. Badanie uzyskało pozytywną zgodę Komisji Bioetycznej działającej w Instytucie Psychiatryi i Neurologii (ref. 16/2015). Udział w badaniu był dobrowolny. Przed rozpoczęciem wywiadu respondenci otrzymywali informację o badaniu: jego anonimowości, celach, istotności dla poprawy organizacji systemu leczenia oraz programów terapeutycznych, szacowanym czasie wywiadu oraz danych kontaktowych do badaczy. Każdy respondent musiał wyrazić zgodę na udział w badaniu oraz podpisać formularz zgody na udział w nim. Było to warunkiem niezbędnym do uczestnictwa w badaniu. Wywiady zostały oznaczone jedynie numerem, dane osobiste nie były zbierane. Respondenci nie otrzymywali gratyfikacji za udział w badaniu. Wyniki Potrzeby terapeutyczne Potrzeby terapeutyczne można podzielić na: 1) potrzeby psychologiczne, 2) potrzeby związane z funkcjonowaniem społecznym oraz 3) potrzeby związane ze strukturą leczenia. Potrzeby psychologiczne** Osoby ze współwystępującymi zaburzeniami najczęściej szukają pomocy w sytuacjach kryzysowych, kiedy doświadczyły wielu negatywnych konsekwencji wywołanych przez hazard lub używanie substancji, np. próby samobójcze, depresja. Często ich kondycja psychiczna jest zła i szukają wsparcia w placówkach leczenia uzależnień. Tym samym poprawa kondycji psychicznej była potrzebą, którą często zgłaszali. Podobnego zdania byli profesjonalisci, którzy twierdzili że pacjenci ze współwystępującymi zaburzeniami potrzebują wsparcia psychiatrycznego i psychologicznego. Czasami konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego. \| Osoba ze współwystępującymi zaburzeniami: \| W szpitalu chciałem popełnić samobójstwo, chciałem przeciąć sobie żyły. W szpitalu psychiatrycznym opiekował się mną psychiatra, przepisał lek. Mysię, że to były bardzo dobre leki, ponieważ szybko wróciłem do poprzedniego stanu psychicznego. (GA1204MWAW²) \| \| --- \| --- \| \| Profesjonalista: \| W pierwszym okresie terapii ważną potrzebą osób z chorobami współwystępującymi jest stabilizacja ich stanu psychofizycznego. Bardzo często hazardziści są w tym momencie życia, że nie widzą jego sensu, podejmując próby samobójcze. Poglębiając terapię, wpływ na różne sfery życia psychicznego jest silniejszy, na przykład na zrozumienie samych siebie, emocji. (TA2104FWAW²) \| W opinii osób ze współwystępującymi zaburzeniami diagnoza przeprowadzona w placówkach ma związek z problemami manifestowanymi przez pacjenta i nie jest dostatecznie pogłębianą. Zdaniem pacjentów terapeuci powinni pogłębiać diagnozę, która identyfikowałaby inne problemy, z którymi pacjentom trudno jest sobie poradzić. Pogłębianie diagnozy poprawiłoby także skuteczność leczenia. Zdecydowanie bardziej szczegółowe diagnozowanie przez lekarzy psychiatrów i wywiady [terapeutyczne – autorzy]. Ponieważ w moim przypadku myślę, że to nie tylko kwestia czystych zaburzeń [zachowania i wynikających z używania substancji – autorzy]. (GA2902MWAW) Ludzie ze współwystępującymi zaburzeniami mają potrzebę, aby dzielić się swoimi przemyśleniami z pacjentami, którzy mają podobne doświadczenia życiowe, rozumieją ich. Tak więc, oprócz kontaktów z osobami uzależnionymi od alkoholu i narkotyków, chcą mieć również kontakty z osobami z zaburzeniami hazardowymi. Często jest to bardzo trudne w leczeniu, które koncentruje się na zaburzeniach związanych z używaniem substancji. Pacjenci ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi potrzebują kontaktów z innymi osobami z zaburzeniami hazardowymi. Stąd propozycja uczestnictwa w spotkaniach Anonimowych Hazardzistów, podczas których mają kontakt z ludźmi borykającymi się z podobnym problemem. (TN2204FWRO) Osoby ze współwystępującymi zaburzeniami obawiają się stygmatyzacji wynikającej z podejmowania leczenia. Nie chcą być postrzegane jako osoby uzależnione, szczególnie na początku terapii. Dlatego też chcą zachować anonimowość i oczekują tego od profesjonalistów. W placówce szukałem anonimowości. Nie chciałem, żeby to wyszło. Teraz nie wstydzę się tego, ale kiedy szukałem pomocy, wstydziłem się, że potrzebuję tego leczenia i szukam go. (GA0903MWRO) Potrzeby związane z funkcjonowaniem społecznym Potrzeby związane z funkcjonowaniem społecznym odzwierciedlają sytuację życiową osoby ze współwystępującymi zaburzeniami i są głównie związane z rozwojem zaburzeń. W trakcie rozwoju zaburzeń ludzie tracą domy, pracę, popadają w długi itp. W przypadku pacjentów podjęcie leczenia powinno się przyczynić do poprawy ich warunków życia. Pilne potrzeby wiążą się głównie z doradztwem prawnym i w sprawach finansowych. Ludzie ze współwystępującymi zaburzeniami potrzebują przedstawiciela, który negocjowałby w ich imieniu spłatę długów, bo sami nie mają takich umiejętności. Osoba ze współwystępującymi zaburzeniami: Hazard całkowicie zniszczył moje życie, straciłem mieszkanie, standard życia obniżył się, a alkohol pomógł w nim. Wyładowałem na ulicy, jestem bezdomny i potrzebuję pomocy. (GA0904MWRO) Profesjonalista: Ludzie ze współwystępującymi zaburzeniami bardzo często potrzebują pomocy prawnej. Żeby ktoś im powiedział, jak powinni postępować, ustalił plan spłaty długów, negocjował z komornikami. Powinni wiedzieć, jakie mają prawa. (TA1503FWAW) Bardzo ważne dla respondentów było poprawienie relacji z rodziną i innymi ważnymi osobami. Osoby z zaburzeniami współwystępującymi odczuwają wstyd za to, co zrobili przed podjęciem leczenia. Odbudowa więzi rodzinnych. Chodzi mi o to, że widzimy się razem, ale strasznie mi wstyd za wszystko, co się wydarzyło. Chciałbym porozmawiać, przeprosić i podziękować im, ale to jeszcze nie ten moment. To samo powinno się wydarzyć z moją żoną. (GD-2705MWRO) Potrzeby związane z dostępnością i jakością leczenia Potrzeby związane z dostępnością i jakością leczenia rozumiane były jako czynniki istotne z punktu widzenia otrzymywania pomocy i utrzymania się w nim. Respondenci twierdzili, że nie mają problemów z dostępnością leczenia (ambulatoryjnego lub stacjonarnego) zaburzeń wynikających z używania alkoholu lub narkotyków, kiedy to one dominują w ich życiu. Brakuje placówek, w których większy nacisk podczas terapii, zwłaszcza grupowej, kładziony jest na zaburzenia hazardowe. Większość sesji grupowych zorientowana jest na zaburzenia związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych. W trakcie procesu terapii osoby ze współwystępującymi zaburzeniami potrzebowały też większej liczby sesji indywidualnych, aby omówić swoje codzienne problemy. Osoby ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania narkotyków chciały leczyć choroby zakaźne oraz przyjmować metadon w tej samej placówce. Osoba ze współwystępującymi zaburzeniami: Przyzwyczaiłem się do takich mieszanych (grup – autoryz). Ale tak się złożyło, że w grupie terapeutycznej było ośmiu pacjentów z zaburzeniami hazardowymi, atmosfera była dla mnie lepsza. Czułem się komfortowo. Kiedy ktoś przyznał się, że jest hazardzista, czułem taką więź. (GD1605MWAW) Osoba ze współwystępującymi zaburzeniami: W poradni pojawiła się możliwość leczenia metadonem i spróbowałem. Nie miałem wyboru. Oddział zakaźny również był i z tego powodu zostałem. (GD0812MWAW) Możliwości zaspokojenia potrzeb w ramach istniejącego systemu leczenia Potrzeby, które trudno zaspokoić Potrzeby związane ze strukturą leczenia, które w ocenie respondentów nie są zaspokojone, zostały zidentyfikowane głównie przez profesjonalistów. Zdaniem terapeutów większy nacisk kładzie się na terapię zaburzeń substancji. Nie ma możliwości równoległego leczenia współwystępujących zaburzeń. Terapia prowadzona jest w placówkach zajmujących się leczeniem zaburzeń wynikających z używania alkoholu i narkotyków, a uczestnikami są głównie osoby od nich uzależnione. Osoby ze współwystępującymi zaburzeniami twierdziły, że ten model terapii nie odpowiada na ich potrzeby. Mają problem z identyfikacją z innymi członkami grupy, co wpływa na uczestnictwo w spotkaniach grupowych, podczas których powinni dzielić się swoimi doświadczeniami. Brak ścieżki terapeutycznej dla osób ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania substancji jest legitymizowany przez koncepcję uzależnienia, która zakłada, że mechanizmy jego rozwoju są takie same, bez względu na to, od czego ktoś jest uzależniony. Nie ma potrzeby rozróżniania typów uzależnienia, ponieważ mechanizm, który je wyzwała, jest taki sam. Diagnozą jest uzależnienie, niezależnie od czego. Ludzie, którzy podejmują leczenie, postrzegają zaburzenia hazardowe jako konsekwencję uzależnienia od narkotyków. Nigdy nie leczę zaburzeń hazardowych i uzależnienia od narkotyków osobno, ale leczę uzależnienie ogólne. (TN0611FWAW) Zdaniem profesjonalistów zbyt mało czasu poświęca się na pracę indywidualną z pacjentami z rozpoznaniem współwystępujących zaburzeń. Potrzebują oni więcej uwagi ze strony terapeuty, ponieważ ich problemy i sytuacja życiowa są często bardziej skomplikowane. Również dostęp do terapii rodzinnej nie jest łatwy. Ta forma pomocy nie jest częścią programu terapeutycznego, chociaż istnieje na nią duże zapotrzebowanie w tej grupie pacjentów. Terapia rodzinna często jest realizowana poza programem finansowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Profesjonalisci: Na pewno terapia osób ze współwystępującymi zaburzeniami jest bardziej czasochłonna. Pracuję w placówce, w której istnieje z góry założony plan leczenia, a warto byłoby poświęcić więcej godzin na terapię indywidualną. (TN1304FWAW) Profesjonalisci: Dodatkowo prowadzimy terapię rodzinną, poza programem realizowanym w placówce. Ponieważ sesje z rodziną nie są objęte podstawowym programem leczenia i nie są finansowane. Kiedyś mieliśmy możliwość prowadzenia sesji rodzinnych finansowanych przez urząd miasta. Pacjenci mają duże zapotrzebowanie na te sesje. (TA2203FWRO) Placówki nie są w stanie zapewnić wszystkich usług, które byłyby ważne dla zaspokojenia potrzeb pacjentów i pomocne w rozwiązywaniu ich problemów. Większość placówek nie jest w stanie pomóc pacjentom rozwiązać ich problemów finansowych, np. przygotować plan spłaty długów lub negocjować z bankami w imieniu pacjenta. Te osoby ze współwystępującymi zaburzeniami, które mają problemy prawne lub problemy mieszkaniowe, również muszą szukać pomocy poza placówką. Pacjenci nie mają szans na uzyskanie w placówce pomocy w sprawach finansowych. Myślę, że potrzebujemy specjalisty, który pomógłby w przygotowaniu planu spłaty długów, w rozmowach z bankami lub innymi instytucjami, gdzie zaciągali długи. Ja w tej kwestii nie czuję się kompetentny. (TN3004FWRO) Potrzeby, które mogą być zaspokojone Mocną stroną sektora leczenia uzależnień jest bezpłatna pomoc dla osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków, a także dla osób z zaburzeniami uprawiania hazardu. Tym samym osoby ze współwystępującymi zaburzeniami mają również bezpłatny dostęp do leczenia. Mam bezpłatne leczenie. Podobno u hazardzisty łatwo jest zdiagnozować współwystępujące zaburzenia alkoholowe, dzięki czemu masz darmowe leczenie nawet bez ubezpieczenia. (GD2402MWAW) Potrzeby osób ze współwystępującymi zaburzeniami mogą być zaspokojone w różnych formach leczenia – ambulatoryjnej (w tym w placówkach dziennego pobytu) lub w stacjonarnej. Istnieją placówki oferujące tylko jedną formę leczenia, ale są również takie, które oferują zróżnicowane formy terapii. Dzięki temu, po zakończeniu leczenia stacjonarnego istnieje możliwość kontynuowania terapii w formie ambulatoryjnej w tym samym ośrodku. Również możliwość detoksykcji jako formy poprawy zdrowia fizycznego po destrukcyjnym użyciu substancji była jedną z mocnych stron systemu leczenia. Poddanie się detoksykcji pozwalalo poprawić kondycję fizyczną. Pozostawanie na oddziałach detoksykacyjnych stało mnie fizycznie na nogach. Pierwszy pobyt był ambulatoryjny, otrzymałem kroplówkę. Podczas pobytu na oddziale stacjonarnym otrzymywałem dużo kroplówek, witamin, środków uspokajających, i to pomogło. (GA2902MWAW) Dostępny personel, zwłaszcza terapeuta, sprawiał, że łatwiej można było zaspokoić potrzeby pacjentów. Z doświadczeczeń osób ze współwystępującymi zaburzeniami wynika, że mogli oni w każdej chwili konsultować swoje problemy z terapeutami. W ocenie pacjentów terapeuci są kompetentni i potrafią skutecznie leczyć zaburzenia. Szczególnie doceniani i pożądani byli terapeuci, którzy w przeszłości byli uzależnieni, ukończyli leczenie i teraz utrzymują abstynencję. Pamiętam, że kiedy byłem w Lublinie, było dwóch terapeutów, którzy byli trzeźwującymi alkoholikami. To była zupełnie inna rozmowa z tym ludźmi, oni wiedzieli, o czym mówię, doświadczyli tego samego co ja, doświadczyli halucynacji. (GA1705MWAW) Z punktu widzenia zaspokajania potrzeb pacjentów istotnym elementem terapii były bezpłatne treningi interpersonalne uzupełniające leczenie. Ale nie były to treningi specjalnie zaprojektowane dla osób ze współwystępującymi zaburzeniami. Mimo to badani twierdzili, że mogli tam spotkać innych pacjentów, będących na bardziej zaawansowanym etapie terapii. Treningi interpersonalne były prowadzone w weekendy, co czyniło je bardziej dostępnymi, szczególnie dla tych, którzy pracowali w ciągu tygodnia. Kontakty z innymi pacjentami pomagały budować sieć wsparcia, co wpływa na poprawę funkcjonowania społecznego i utrzymanie abstynencji po zakończeniu terapii. Niektórzy terapeuci zachęcali pacjentów do uczestnictwa w spotkaniach Anonimowych Alkoholików oraz różnych grupach wsparcia i w ten sposób budowania sieci kontaktów z innymi abstynentami. Od początku leczenia terapeuci informują pacjentów o konieczności uczestnictwa w mitingach po zakończeniu terapii. Wiem od pacjentów, że wiele placówek tego nie robi. Tutaj wyraźnie mówimy, że terapia kiedyś się kończy i pacjenci muszą znaleźć sieć wsparcia poza poradnią, aby nie wrócić do picia czy grania. (GA1305MWAW) Niektóre placówki oferowały pacjentom możliwość udziału w specjalnych grupach terapeutycznych przeznaczonych dla osób, które zakończyły terapię, ale z różnych powodów nie udało im się utrzymać abstynencji. Podobnie jak w przypadku wspomnianych treningów interpersonalnych, grupy te były przeznaczone dla wszystkich byłych pacjentów, a nie dla osób ze współwystępującymi zaburzeniami. W opinii profesjonalistów uczestnictwo w grupie nawrotów było ważnym elementem programu terapeutycznego, który przeciwdziałał pogłębianiu problemów. Kierujemy pacjentów np. na grupę nawrotów w naszej poradni, tym samym dbamy o nich nawet po zakończeniu leczenia. (TA2104FWAW2) Zdolność do zaspokajania potrzeb osób ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania substancji zależy od możliwości konkretnych instytucji oraz ich współpracy z innymi placówkami. Niektóre instytucje oferują pomoc lekarza psychiatry, pomoc prawną, w rozwiązywaniu problemów finansowych. Placówka może również nawiązać współpracę z ośrodkiem pomocy społecznej, który jest w stanie zapewnić wsparcie w zaspokajaniu potrzeb społecznych i życiowych. W razie potrzeby pacjenci są kierowani do innych instytucji, gdzie ich potrzeby z innych obszarów mogą zostać zaspokojone. Profesjonalisci: W zakresie pomocy w wychodzeniu z bezdomności i pokonania problemów finansowych zapewniona jest pomoc społeczna – konsultacje z pracownikiem socjalnym w lokalnym ośrodku pomocy społecznej. (TA0812FWAW) Profesjonalisci: Współpracujemy z różnymi placówkami, hostelami w których pacjenci mogą otrzymać pomoc, jeśli są w potrzebie, np. gdy są bezdomni. Placówka i terapeuci współpracują z różnymi klubami abstynenta, Anonimowymi Hazardistami lub Alkoholikami i byłymi pacjentami. Tutaj, we Wrocławiu, działa klub abstynenta, w którym pacjenci mogą skorzystać z bezpłatnych konsultacji finansowych i prawnych. (TA2503FWRO) Podsumowanie Niski odsetek osób z zaburzeniami wynikającymi z używania substancji i z zaburzeniami hazardowymi, które podejmują leczenie i wysoki odsetek osób, które go nie kończą, może wiązać się między innymi z niespełnieniem potrzeb terapeutycznych pacjentów. Zidentyfikowane w badaniu potrzeby można podzielić na: potrzeby psychologiczne, związane z funkcjonowaniem społecznym i związane ze strukturą leczenia. Są one w dużej mierze zaspokajane przez istniejącą ofertę leczenia. Ale są również obszary, które wymagają poprawy, zwłaszcza kwestia potrzeb psychologicznych. Ten obszar obejmuje takie potrzeby, jak poprawa stanu zdrowia psychicznego, pogłębianie diagnozy, chęć dzielenia się doświadczeniami z innymi osobami ze współwystępującymi zaburzeniami. Wśród potrzeb związanych z funkcjonowaniem społecznym, które nie zostały zaspokojone, zidentyfikowano niemożność otrzymania pomocy w rozwiązywaniu problemów finansowych, mieszkaniowych i prawnych. Istnieją placówki, które pomagają radzić sobie z tymi problemami. Jednak na ogół problemy te nie mogą być rozwiązane w placówce, w której odbywa się leczenie. Niektóre poradnie współpracują z konkretnymi instytucjami z obszaru opieki społecznej, np. z ośrodkami pomocy społecznej, które są w stanie rozwiązać takie problemy. Z perspektywy pacjentów warto poprawić taką współpracę międzyinstytucjonalną, nie tylko w obszarze opieki społecznej, aby pacjenci mogli otrzymywać kompleksową pomoc, która pozwoli na lepsze funkcjonowanie społeczne. Współpraca między instytucjami nie powinna obciążać życia pacjentów, na przykład poprzez konieczność stawienia się w różnego rodzaju placówkach, i to raczej pracownicy tych instytucji powinni być dostępni w placówce, w której odbywa się leczenie. Brak ścieżki terapeutycznej adresowanej specjalnie dla osób ze współwystępującymi zaburzeniami może się wydawać dużym problemem z punktu widzenia subiektywnych potrzeb. Jednak kwestia ta została podniesiona jedynie przez profesjonalistów, którzy mają większą wiedzę o systemie leczenia. Dla pacjentów ważniejsze niż uczestnictwo w programie terapeutycznym dostosowanym do leczenia współwystępujących zaburzeń było zaspokojenie ich indywidualnych potrzeb. Z subiektywnej perspektywy pacjentów problem hazardu nie jest wystarczająco podkreślany przez terapeutów. Czasami mają poczucie, że główna uwaga skupiona jest na zaburzeniach, których leczenie jest zgodne z profilem placówki, do której uczęszczają – zaburzeń wynikających z używania alkoholu lub narkotyków, a problem zaburzeń hazardowych jest przez terapeutów pomijany. Jest to zgodne z wynikami polskich badań, prowadzonych wśród osób z zaburzeniami hazardowymi leczonymi w ośrodkach dla osób uzależnionych od alkoholu lub narkotyków (Dąbrowska i współ., 2017), ale także z wynikami badań prowadzonych w innych krajach, w których programy leczenia zaburzeń współwystępujących oparte są również na programach leczenia uzależnienia od alkoholu i narkotyków (Petry, 2007). Paradoksalnie na zaspokojenie potrzeb pacjentów ze współwystępującymi zaburzeniami może mieć wpływ leczenie w placówkach terapii uzależnienia od alkoholu i narkotyków, w których można wyróżnić różne style pracy z pacjentami. Z jednej strony może to być traktowane jako mocna strona systemu, ponieważ podejście terapeutyczne może być modyfikowane przez terapeuta specjalnie dla osób o szczególnych potrzebach. Z drugiej strony brak jasnej ścieżki terapeutycznej i standardów terapii dla tej grupy pacjentów sprawia, że niektóre podejścia czy też style pracy są nieodpowiednie do ich potrzeb, a zatem nieskuteczne. Badania pokazują, że osoby ze współwystępującymi zaburzeniami wymagają bardziej intensywnych oddziaływań terapeutycznych, ponieważ ich zaburzenia mogą mocniej wpływać na codzienne aktywności (Bukstein i wspól., 1989). Zidentyfikowane potrzeby powinny być wzięte pod uwagę przy tworzeniu oferty terapeutycznej. W rezultacie byłaby ona bardziej akceptowana przez pacjentów ze współwystępującymi zaburzeniami, przyczyniała się do poszukiwania leczenia na wcześniejszym etapie rozwoju zaburzeń i poprawiała wskaźnik utrzymania się w leczeniu. W celu zaspokojenia szerokiego spektrum potrzeb pacjentów ważne wydaje się stworzenie zespołu interdyscyplinarnego, w skład którego weszliby, poza terapeutami, przedstawiciele innych specjalności, takich jak lekarz psychiatra pomocny w leczeniu zaburzeń psychicznych, pracownik socjalny pomocny w rozwiązywaniu problemów prawnych i finansowych. Występowanie dwóch zaburzeń sprawia, że pacjenci mają większą potrzebę spotkań indywidualnych, pogłębiania diagnozy psychiatrycznej, zapewnienia anonimowości, czyli ogólnie rzecz biorąc – położenia większego nacisku na zaspokajanie ich potrzeb psychologicznych. W obszarze funkcjonowania społecznego należy poprawić dostęp do terapii rodzinnej. Natomiast w obszarze potrzeb odnoszących się do systemu leczenia istotne wydaje się wsparcie pacjentów w rozwiązaniu problemów finansowych i prawnych. Przypisy 1 Badania zostały sfinansowane z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, będących w dyspozycji Ministra Zdrowia. 2 Metoda kodowania: GA – osoba ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania alkoholu; GD – osoba ze współwystępującymi zaburzeniami hazardowymi i wynikającymi z używania narkotyków; PS – Lekarz psychiatra; TA – Terapeuta zatrudniony w placówce leczenia uzależnienia od alkoholu; TN – Terapeuta zatrudniony w placówce leczenia uzależnienia od narkotyków; XXXX – Numer wywiadu; M – Mężczyzna, F – Kobieta; WRO – Wrocław, WAW, Warszawa; Y – Numer wywiadu przeprowadzony tego samego dnia. Bibliografia Achab S., Chatton A., Khan R., Thorens G., Penzenstadler L., Zullino D. et al., „Early Detection of Pathological Gambling”, Betting on GPs’ Beliefs and Attitudes, 2014. Bukstein O.G., Brent D.A., Kaminer Y., „Comorbidity of substance abuse and other psychiatric disorders in adolescents”, Am J Psychiatry. 1989 Sep;146(9): 1131-41. Castel S., Rush B., Urbanoski K., Toneatto T., „Overlap of clusters of psychiatric symptoms among clients of a comprehensive addiction treatment service”, Psychol Addict Behav. 2006 Mar;20(1): 28-35. Dąbrowska K., Moskalewicz J., Wieczorek Ł., „Barriers in Access to the Treatment for People with Gambling Disorders. Are They Different from Those Experienced by People with Alcohol and/or Drug Dependence?”, J Gambl Stud. 2017;33(2): 487-503. Ferentzy P., Wayne Skinner W.J., Matheson F.I., „Illicit drug use and problem gambling”, ISRN Addict. 2013;2013:432492. Guggenbühl L., Uchtenhagen A., Paris D., „Adequacy in Drug Abuse Treatment and Care in Europe (ADAT). Part II: Treatment and Support Needs of Drug Addicts. Country Reports and Assessment Procedures”, Addiction Research Institute: Zurich, 2000 http://bdoc.ofdt.fr/doc_num.php?explnum_id=12847 Kelly S.M., O’Grady K.E., Brown B.S., Mitchell S.G., Schwartz R.P., „The role of patient satisfaction in methadone treatment”, Am J Drug Alcohol Abuse. 2010 May;36(3): 150-4. Lorains F.K., Cowlishaw S., Thomas S.A., „Prevalence of comorbid disorders in problem and pathological gambling: systematic review and meta-analysis of population surveys”, Addiction. 2011 Mar;106(3): 490-8. Petry N.M., „Gambling and substance use disorders: current status and future directions”, Am J Addict. 2007 Feb;16(1): 1-9. Petry N.M., „Pathological Gambling: Etiology, Comorbidity, and Treatment (1st ed.)”, Washington, DC: American Psychological Association, 2005. Rodriguez-Monguio R., Errea M., Volberg R., „Comorbid pathological gambling, mental health, and substance use disorders: Health-care services provision by clinician specialty”, J of Behav Addict. 2017; 6(3):406–15. from: http://doi.org/10.1556/2006.6.2017.054 Séguin M., Boyer R., Lesage A., McGirr A., Suissa A., Tousignant M. et al., „Suicide and gambling: psychopathology and treatment-seeking”, Psychol Addict Behav. 2010 Sep;24(3): 541-7. Stinchfield R., Winters K.C., „Outcome of Minnesota’s gambling treatment programs”, J Gambl Stud. 2001;17(3): 217-45. Ulin P.R., Robinson E.T., Tolley E.E., „Qualitative Methods in Public Health: A Field Guide for Applied Research. 1 edition”, San Francisco, CA: Jossey-Bass; 2004 Weinstock J., Blanco C., Petry N.M., „Health correlates of pathological gambling in a methadone maintenance clinic”, Exp Clin Psychopharmacol. 2006 Feb;14(1): 87-93. Artykuł prezentuje kontekst teoretyczny i streszczenie wyników badań dotyczących stosowania strategii redukcji szkód oraz zjawiska samoleczenia, zrealizowanych w Polsce w latach 2020–2021 na dużej próbie osób używających różnych substancji psychoaktywnych. NARKOTYKI, ZDROWIE PSYCHICZNE I REDUKCJA SZKÓD Jakub Greń, Krzysztof Ostaszewski, Joanna Stefaniuk Instytut Psychiatrii i Neurologii Kontekst Używanie substancji psychoaktywnych Pomimo licznych wysiłków podejmowanych w celu zapobiegania, leczenia i zwalczania negatywnych konsekwencji związanych z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, utrzymuje się wysokie rozpowszechnienie tego zjawiska, co stanowi poważne zagrożenie, szczególnie dla osób młodych. Z ostatniego raportu z badań kondycji psychicznej Polaków (EZOP II; Moskalewicz i Wciórka, 2021) wynika, że najwyższe rozpowszechnienie zaburzeń związanych z używaniem nielegalnych substancji psychoaktywnych (narkotyków) występuje w przedziale wiekowym 18-29 lat. Z kolei wyniki ostatniej rundy badań populacyjnych młodzieży szkolnej (European School Survey Project on Alcohol and Drugs, ESPAD; Sierosławski, 2020) wskazują na następujące rozpowszechnienie używania różnych substancji wśród polskich 17-18-latków: marihuana i haszysz (29,6%), ecstasy (3,6%), amfetamina (3,1%), kokaina (2,9%), metamfetamina i substancje wziewne (po około 2%) oraz heroina (1%). Wskaźniki te dotyczyły ostatnich 12 miesięcy poprzedzających badanie i w przypadku większości z tych substancji były wyższe wśród chłopców niż dziewcząt (Sierosławski, 2020). Podobne poziomy częstości używania raportowane były także w innych polskich badaniach populacyjnych (Malczewski, 2019; Ostaszewski i in., 2017). Odsetki te biorą się ze złożonych motywów, jakimi kierują się osoby, które sięgają po substancje psychoaktywne. Wśród nich wymienić można motywy społeczne (np. by czuć się bardziej pewnym siebie wśród innych, przynależeć do danej grupy); fizyczne (np. by utrzymać pobudzenie organizmu, móc tańczyć całą noc); zmiany nastroju (np. żeby się odprężyć, poczuć lepiej), ułatwienia wykonywania czynności (np. pracy lub nauki) lub też by wpłynąć na działanie innych substancji, które przyjmuje się przy jednej okazji (np. Boys, Marsden i Strang, 2001). Negatywne konsekwencje używania substancji Tradycyjnie, uzależnienie traktowano jako główne zagrożenie związane z używaniem substancji psychoaktywnych (Ostaszewski, 2008). Jednakże dynamika „rynk” czy „sceny” narkotykowej, a także obserwacje w praktyce klinicznej sprawiły, że uzależnienie zaczęto traktować jako tylko jedną z możliwych konsekwencji przyjmowania substancji psychoaktywnych. Wśród nich wymienić można: szkody i problemy społeczne (np. problemy w relacjach i w związkach intymnych), zdrowotne, w tym zarówno dla zdrowia somatycznego (np. zatrucia, przedawkowania, infekcje, urazy i uszkodzenia ciała, a w ekstremalnych przypadkach także śmierć), jak i psychicznego (upośledzenie pamięci, uwagi i innych procesów poznawczych, trudne doświadczenia emocjonalne, kłopoty z regulacją emocji, objawy zaburzeń psychicznych oraz ryzyko uzależnienia), materialne (np. wydatki na substancje psychoaktywne oraz utrata lub zniszczenie mienia w związku z ich używaniem, a także potencjalnie pogorszenie startu na rynku pracy) i prawne (np. przestępstwa, wykroczenia, odpowiedzialność karna i konflikty z prawem, szczególnie w przypadku substancji nielegalnych). Co więcej, okazało się, że uzależnienia lub zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych nie są tak szeroko rozpowszechnione wśród osób stosujących te substancje, jak dotychczas sądzono. Wśród osób, które mają doświadczenia z substancjami psychoaktywnymi, stosunkowo niewielka grupa rozwija szkodliwy czy problemowy wzór używania, a jeszcze mniejsza spełnia kryteria uzależnienia (Okulicz-Kozaryn i in., 2008; Stockings i in., 2016). Ponadto szkodliwość używania substancji nie jest jednakowa dla wszystkich, którzy po nie sięgają, ale wyraźnie zróżnicowana i zależna od wielu czynników (np. Zinberg, 1984). Wśród nich wymienić należy przede wszystkim: własności samej substancji (jak jej mechanizmy działania, wpływające na toksyczność oraz potencjał uzależniający); indywidualne decyzje i cechy użytkowników (np. ilość, częstotliwość i sposób przyjmowania substancji, ale także cechy osobnicze, takie jak impulsywność lub potrzeba doznania); a także czynniki związane z otoczeniem, w którym dana substancja jest przyjmowana (np. czy miejsce to jest znane, czy obce, spokojne czy głośne i chaotyczne itd.). Wiele badań wskazuje, że znaczenie mają również takie czynniki, jak wiedza na temat przyjmowanej substancji, doświadczenia w jej używaniu oraz stosowanie strategii ograniczających związane z tym ryzyka i szkody (np. Panagopoulos i Ricciardelli, 2005; Carhart-Harris i Nutt, 2013; Fernández-Calderón i in., 2014; Cruz, 2015; Greń i in., 2021). Strategie redukcji szkód i uzasadnienie badań w tym obszarze Wbrew stereotypowemu przekonaniu, że osoby używające narkotyków nie są zainteresowane dbaniem o swoje zdrowie (np. Beccaria i in., 2015), badania wskazują, że większość z nich aktywnie angażuje się w próby minimalizowania zagrożeń związanych z używaniem przez nich substancji psychoaktywnych. Zachowania, które w tym celu podejmują, określane są zbiorczym terminem strategii redukcji szkód. Termin te definiuje się jako specyficzne zachowania, które można zastosować przed, w trakcie lub po używaniu substancji psychoaktywnych, w celu ograniczenia związanych z tym zagrożeń i negatywnych konsekwencji (Martens i in., 2004; Pearson, 2013). Na poziomie teorii, za strategiami redukcji szkód stoją koncepcje samokontroli i samoregulacji, które zakładają zdolność do kontrolowania i przezwyciężania wewnętrznych impulsów do zachowań przynoszących natychmiastową ulgę lub wzmocnienie, jak ma to miejsce m.in. w przypadku używania substancji psychoaktywnych (np. Magar i in., 2008). Strategie te są także zgodne z podejściem redukcji szkód (harm reduction), które charakteryzuje się koncentracją na ograniczaniu negatywnych konsekwencji bez konieczności eliminowania samego używania substancji, czym odróżnia się od podejść ukierunkowanych na abstynencję (Lenton and Single, 1998; Toumbourou i in., 2007). Przy czym obydwa te podejścia nie powinny być postrzegane jako sprzeczne, ale raczej jako wzajemnie uzupełniające się i mające wspólny cel (np. Stockwell i in., 2005). Ponadto zgodnie z koncepcją resilience, dotyczącą fenomenu pozytywnej adaptacji do zagrożeń i niesprzyjających warunków (Ostaszewski, 2014), chroniące działanie strategii redukcji szkód przejawia się poprzez kompensowanie i/lub redukowanie ryzyka związanego z używaniem substancji (np. szkód zdrowotnych lub społecznych). Co istotne, strategie redukcji szkód, jak każde zjawisko behawioralne, są konstruktem mierzalnym empirycznie (Martens i in., 2004). Dotychczasowe badania w tym zakresie mają kilka istotnych ograniczeń. Większość z nich ograniczała się do kilku pojedynczych strategii redukcji szkód, skupiała się jedynie na zdrowotnych konsekwencjach używania substancji lub traktowała te strategie w sposób pośredni, dążąc do ewaluacji programów lub interwencji ukierunkowanych na zapobieganie problemom związanym z używaniem substancji (np. Murphy i in., 2012). Przede wszystkim jednak dotychczasowe badania koncentrowały się jedynie na kilku specyficznych substancjach lub grupach podwyższonego ryzyka (przegląd: Greń i in., 2021), to jest na: osobach przyjmujących substancje w iniekcjach (głównie opioidy); studentach amerykańskich college’ów, głównie w kontekście picia alkoholu oraz, w coraz większym stopniu, używania marihuany; rekreacyjnych użytkownikach ecstasy/MDMA i innych substancji w kontekście imprez klubowych czy festiwali muzycznych; tzw. psychonautach, czyli osobach eksperymentujących z substancjami halucynogennymi; lub na zjawisku chemsex, czyli używania różnych substancji w kontekście seksualnym. Co za tym idzie, brak jest także narzędzi mierzących rodzaj i częstość stosowania strategii redukcji szkód, które nie byłyby ograniczone do pojedynczej substancji lub specyficznego kontekstu używania. Tymczasem, ze względu na potencjalne korzyści wynikające ze stosowania tych strategii, narzędzie umożliwiające ich pomiar może być przydatne w działaniach profilaktycznych, diagnostycznych oraz terapeutycznych (Martens i in., 2004). Zjawisko samoleczenia i uzasadnienie potrzeby badań w tym obszarze Występowanie problemów ze zdrowiem psychicznym często idzie w parze z używaniem substancji psychoaktywnych. Szacuje się, że mniej więcej 1/5 osób z zaburzeniami nastroju spełnia również kryteria zaburzeń związanych z używaniem substancji. W niektórych przypadkach używa się także określenia „podwójna diagnoza” (np. Carrà i in., 2015). W lepszym zrozumieniu przyczyn tego zjawiska może posłużyć pochodząca z połowy lat 80. koncepcja samoleczenia, zgodnie z którą niektóre osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne sięgają po substancje psychoaktywne w celu radzenia sobie z uciążliwymi symptomami zaburzeń zdrowia psychicznego (Khantzian, 2017). Przy czym w znaczącej większości przypadków to zaburzenie psychiczne poprzedzało używanie substancji (Lazareck i in., 2012). Z drugiej strony, niektóre substancje psychoaktywne, w tym także te o dużym potencjale nadużywania (jak pochodne amfetaminy czy benzodiazepiny), często stosowane są jako leki w konwencjonalnym leczeniu psychiatrycznym. Co więcej, obecnie obserwuje się rozwój badań nad zastosowaniem nielegalnych substancji psychoaktywnych (głównie klasycznych psychodelików oraz MDMA) w leczeniu zaburzeń psychicznych (np. Mithoefer i in., 2019). Obiecujące rezultaty tych badań mogą skłaniać niektóre osoby z problemami psychicznymi do podejmowania leczenia na własną rękę, właśnie za pomocą tych substancji. Zjawisko samoleczenia stanowi więc interesującą problematykę, co do której nasza wiedza jest niewystarczająca i wymaga dalszych badań. W badaniach Hutten i in. (2019) oraz Muttoni i in. (2019) osoby z diagnozami zaburzeń psychicznych, które używały psychodelików jako formy samoleczenia, uznały to za bardziej skuteczne od leczenia u profesjonalisty. Znaczy to, że subiektywnie postrzegana skuteczność tych substancji może być jednym z czynników przyczyńujących się do ich używania. Obserwacje te wspiera wiele badań przeprowadzanych obecnie nad medycznym zastosowaniem substancji psychodelicznych (np. psilocybiny, LSD czy MDMA), sprawdzających ich przydatność w leczeniu m.in. zaburzeń depresyjnych i lękowych (Muttoni i in., 2019; Carhart-Harris i in., 2021). Z podobną sytuacją mieliśmy już do czynienia w przypadku marihuany, o której niegdyś uważało się, że nie ma zastosowań medycznych, a aktualnie jej skuteczność potwierdzona jest m.in. w łagodzeniu przewlekłego bólu czy niektórych negatywnych konsekwencjach chemioterapii (Park i Wu, 2017). Zjawisko samoleczenia stanowi więc istotną i złożoną problematykę, która wymaga dalszych badań. Projekt „Narkotyki, zdrowie psychiczne i redukcja szkód” W kontekście opisanej powyżej problematyki związanej z używaniem substancji psychoaktywnych, zespół badaczy z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie opracował projekt naukowy pt. Narkotyki, zdrowie psychiczne i redukcja szkód – stosowanie strategii chroniących a negatywne konsekwencje związane z używaniem narkotyków wśród młodych dorosłych. Projekt ten został pomyślany dwutorowo, skupiając się na kontynuacji badań w zakresie dwóch powiązanych ze sobą zagadnień: stosowania strategii redukcji szkód oraz zjawiska samoleczenia wśród młodych dorosłych używających substancji psychoaktywnych. W kontekście strategii redukcji szkód badanie miało na celu naukową eksplorację rozpowszechnienia wybranych wzorów stosowania poszczególnych strategii redukcji szkód, a także pomiar szkód, problemów i zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych oraz efektów stosowania strategii redukcji szkód. Do tego opracowane zostało narzędzie do pomiaru częstości stosowania strategii redukcji szkód, które nie koncentrowało się na specyficznych substancjach psychoaktywnych, ale ogólnym ich przyjmowaniu. W zakresie zjawiska samoleczenia skupiono się na: charakterystyce osób przyjmujących substancje psychoaktywne, które jednocześnie cierpią na różne problemy zdrowia psychicznego; oszacowaniu rozpowszechnienia zjawiska samoleczenia; sprawdzeniu, jakie substancje są najczęściej przyjmowane w celu samoleczenia danych zaburzeń oraz sprawdzeniu, jak w porównaniu z samoleczeniem oceniana jest skuteczność leczenia zaproponowanego przez konwencjonalną ochronę zdrowia. Projekt został zrealizowany w latach 2020–2021, w ramach umowy 1/GA/2021 z Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii, przy wcześniejszej akceptacji Komisji Bioetycznej, działającej przy Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Metoda i realizacja badań Rekrutacja uczestników badania, trwająca od marca do czerwca 2021 roku, przebiegała za pomocą ogłoszeń o badaniu zamieszczanych na witrynach internetowych (głównie stronach i wewnętrznych grupach na portalu Facebook) związanych z tematyką substancji psychoaktywnych; ze wsparciem promocyjnym ze strony influencera zajmującego się problematyką narkomanii (Mestoslaw). Do badania online przystąpiło 10 415 osób. Natomiast po weryfikacji i odrzuceniu części z nich pozostało 7253. Kryteriami odrzucenia były braki danych równe lub wyższe 80% odpowiedzi na kluczowe pytania lub odpowiedzi świadczące o niespełnianiu kryteriów włączenia do badania (to jest: wieku pomiędzy 18 a 30 lat oraz historii używania substancji innych niż alkohol i nikotyna w ciągu ostatnich 12 miesięcy). Większość uczestników badań stanowili mężczyźni (69,1%); natomiast 80 osób (1,1% próby) zadeklarowało się jako osoby niebinarne. Średnia wieku wynosiła 22,3 lata (SD=3,62). Grupa badana charakteryzowała się dużym zróżnicowaniem ze względu na miejsce zamieszkania oraz wykształcenie i zajęcie. Streszczenie wyników Używanie substancji psychoaktywnych wśród młodych dorosłych W badanej populacji zdecydowanie najczęściej używana była marihuana, a najrzadziej syntetyczne kannabinoidy oraz dysocjanty. Przy czym według około 40% respondentów, pandemia koronawirusa (w okresie której realizowano badanie) nie wywołała zmian w częstości używania substancji psychoaktywnych; jednak około 40% oceniło swoje używanie jako częstsze, a pozostałe około 20% jako rzadsze w stosunku do poprzedniego okresu. Częstości używania większości z poszczególnych grup substancji były istotnie zróżnicowane ze względu na płeć oraz wiek uczestników badania. W przypadku każdej z grup substancji zaobserwowano istotną różnicę pomiędzy płcią męską i żeńską (p<0,001). Poza marihuaną, wszystkie z badanych grup substancji były używane znaczaco częściej wśród kobiet niż mężczyzn. Zaobserwowano także znaczaco częstsze używania kilku grup substancji (stymulanty, dysocjanty, leki uspokajające i nasenne, marihuana, opioidy) pomiędzy płcią męską a osobami niebinarnymi. Poza marihuaną, mężczyźni używali tych substancji rzadziej niż osoby niebinarne (od <0,05 do p<0,01). Najmniej istotnych statystycznie różnic zaobserwowano pomiędzy płcią żeńską i osobami niebinarnymi, gdzie kobiety zgłaszały rzadsze stosowanie substancji psychoodelicznych (p<0,001). Z kolei w przypadku różnic ze względu na wiek, młodzi respondenci istotnie częściej od starszych używali syntetycznych kannabinoidów (p<0,05), opioidów (p<0,001) oraz leków uspokajających i nasennych (p<0,001). Starsi natomiast znacznie częściej zgłaszali używanie psychodelików (p<0,001) i stymulantów (p<0,01). Uczestnicy badania najczęściej używali substancji we własnym domu (76,8% wszystkich wskazań), u swoich znajomych (71,2%) lub „na zewnątrz (np. w parku, przed domem/blokiem, na łonie natury, w lesie itd.” (60,6%). Przy czym większość z nich (56,8%) częściej raportowała używanie substancji w towarzystwie niż samemu/samej. Zjawisko mieszania substancji (podczas jednej okazji) występowało u około połowy uczestników, z czego blisko 17% robilo to przynajmniej 2-4 razy w miesiącu. Zachowanie to było znacznie częstsze wśród mężczyzn. Jeśli chodzi o szkody i problemy związane z przyjmowaniem substancji, to najczęściej raportowane były: problemy ze snem, wyczerpanie, lęk/niepokój, spadek nastroju i obniżenie motywacji do działania. Najrzadziej zaś zgłaszano utratę przytomności, wypadki lub uszkodzenia ciała, samookaleczenia, nieuchciane doświadczenia seksualne czy hospitalizacje. Generalnie doświadczanie negatywnych konsekwencji było częstsze wśród kobiet oraz osób młodszych. Co istotne, w przypadku znaczej większości respondentów (67,30%) pandemia nie wywołała zmian w tym zakresie. Zgodnie z wynikami w teście przesiewowym AUDIT, około 38% respondentów nie wykazywała symptomów zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, niespełna 55% uzyskało wynik świadczący o umiarkowanym nasileniu tych zaburzeń (lub szkodliwym wzorze używania substancji), a około 8% badanej grupy uzyskało wynik sugerujący występowanie uzależnienia od substancji psychoaktywnych (wg ICD-11) lub ciężkiego zaburzenia związanego z używaniem substancji (wg DSM-5). Stosowanie strategii redukcji szkód Stosowanie strategii redukcji szkód wśród uczestników było stosunkowo częste. Strategiami stosowanymi najczęściej było „unikanie dożylnego przyjmowania substancji”, „unikanie jazdy z nietrzeźwym kierowcą” oraz „branie pod uwagę bieżących planów i obowiązków przy podejmowaniu decyzji o używaniu substancji”. Natomiast do strategii stosowanych najrzadziej można zaliczyć „dawkowanie substancji na podstawie wagi własnego ciała”, „odmawianie propozycji używania”, „unikanie używania przy złym samopoczuciu” oraz „stosowanie suplementów”. W przypadku większości pojedynczych strategii występowaly znaczące różnice ze względu na płeć respondentów. Osiem z badanych strategii było raportowanych częściej przez mężczyzn niż przez kobiety, jednak stosowanie ośmiu innych było znacznie częstsze wśród kobiet niż mężczyzn. Wiek respondentów również miał znaczenie w przypadku większości strategii. Częstość ich stosowania była wyższa wśród osób starszych. Co istotne, ponad 70% oceniło, że pandemia nie wywołała zmian w tym, jak często stosują tego typu strategie. Niemniej jednak, 22% respondentów wskazało, że stosowanie strategii redukcji szkód było w tym okresie częstsze niż przed pandemią. Jeśli chodzi o źródła wiedzy na temat stosowanych strategii, najczęściej wskazywane były źródła internetowe (w tym fora, grupy na platformie Facebook, kanały YouTube czy inne strony internetowe), a także własne doświadczenia oraz znajomi. Za to najrzadziej wskazywano pozyskanie tej wiedzy „od rodzica” (około 3% respondentów) oraz „od partyworkerka/streetworkera” i „z lekcji/wykładu” (po około 5%). Analiza związku pomiędzy częstością stosowanych strategii redukcji szkód a nasileniem zaburzeń związanych z używaniem substancji wskazała, że stosowanie strategii redukcji szkód było najczęstsze wśród respondentów, którzy nie wykazywali symptomów zaburzeń związanych z używaniem substancji, a także częstsze wśród osób, które wykazywały szkodliwy wzór używania, w stosunku do tych, u których prawdopodobnie występowało uzależnienie. Ciekawy wynik zaobserwowano w przypadku efektu płci – wśród osób, które nie wykazywały symptomów zaburzeń związanych z używaniem substancji, mężczyźni stosowali strategie redukcji szkód nieco rzadziej niż kobiety i osoby niebinarne; natomiast wśród osób prawdopodobnie uzależnionych, mężczyźni byli grupą stosującą tę strategię najczęściej. Znaczący był również efekt wieku – bez względu na nasilenie zaburzeń związanych z używaniem substancji, osoby młodsze rzadziej angażowały się w redukowanie szkód. Przeprowadzono także analizę związków pomiędzy stosowaniem strategii redukcji szkód a występowaniem negatywnych konsekwencji związanych z używaniem substancji. W tym celu zwerzyfikowano dwa modele hierarchicznej analizy regresji liniowej. W jednym modelu zmienną zależną była częstość doświadczania szkód/problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i nikotyna. W drugim modelu zmienną zależną było nasilenie zaburzeń związanych z używaniem substancji, czyli wynik testu AUDIT. Uzyskane wyniki wskazują, że w przypadku osób, które często stosowały strategie redukcji szkód, prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych konsekwencji (szkód/problemów oraz zaburzeń) było znacznie mniejsze w stosunku do osób, które stosowały te strategie rzadko. Wynik ten został potwierdzony za pomocą efektu głównego w analizie regresji oraz efektu interakcji (strategie chroniące x używanie substancji). Zaobserwowano także, że częste używanie substancji oraz posiadanie diagnozy psychiatrycznej były istotnymi czynnikami ryzyka szkód/problemów i zaburzeń związanych z używaniem substancji, natomiast istotnym czynnikiem chroniącym przed tymi konsekwencjami była zdolność do samo-regulacji, czyli umiejętność związana ze stosowaniem strategii redukcji szkód. Zjawisko samoleczenia Spora grupa uczestników badania (26,5%, n=1791) potwierdziła posiadanie diagnozy jakiegoś zaburzenia psychicznego. Najczęściej raportowana była depresja (około 75% zdiagnozowanych), zaburzenia lękowe (52,5%) i zaburzenia związane z używaniem substancji (około 23%). Co więcej, spośród osób zdiagnozowanych wiele osób miało współwystępujące diagnozy: dwie diagnozy posiadało 35% osób, a 33% respondentów posiadało trzy diagnozy lub więcej. Zdiagnozowane osoby w przeważającej większości (około 75%) przypadków próbowały leczyć się na własną rękę, a w ponad połowie przypadków (około 55%) używały w tym celu różnych substancji psychoaktywnych – najczęściej w przypadku depresji i zaburzeń lękowych. Respondenci ocenili, że samoleczenie z wykorzystaniem substancji psychoaktywnych jest czasem skuteczniejsze niż profesjonalna terapia – dotyczyło to zwłaszcza samoleczenia z wykorzystaniem psichodelików, marihuany i empatogenów. Z drugiej jednak strony, u osób samoleczących się wzrasta prawdopodobieństwo rozwinięcia zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Z samoleczeniem związane okazały się także: introwersja, niska samoregulacja, neurotyczność, otwartość na doświadczenia, sumienność oraz negatywna samoocena swojego zdrowia psychicznego oraz fizycznego. Z porównań ze względu na płeć wynikało, że kobiety stosują samoleczenie częściej niż mężczyźni, ale nie w przypadku depresji i zaburzeń lękowych – w tych dwóch przypadkach częściej samoleczenie stosowali mężczyźni. Badania wykazały, że jeśli chodzi o inne (niz samoleczenie) motywy, dla których młodzi ludzie używają substancji psychoaktywnych, to najczęściej jest to chęć modulacji (zmiany) negatywnego nastroju oraz ułatwienie kontaktów społecznych/towarzyskich. Przypisy 1 Szczegółowe informacje na temat zastosowanej w tym projekcie metodologii oraz uzyskanych w nim wyników można znaleźć w całościowym raporcie z badań, który został opublikowany na portalu Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom): https://www.cinn.gov.pl/portal?id=166055&fbclid=IwAR1WAqr9DR9l-jLl-e6eX3Rr_89CxKN1HloQjN4oxd1L-48Auj72LYSXNmVM [dostęp 10.05.2022]. Bibliografia Beccaria F., Rolando S., Hellman M., Bujalski M. & Lemmens P. (2015), „From criminals to celebrities: Perceptions of «the addicts» in the print press from four European countries from nineties to today”, Substance Use & Misuse, 50(4), 439–453. Boys A., Marsden J. & Strang J. (2001), „Understanding reasons for drug use amongst young people: a functional perspective”, Health education research, 16(4), 457–469. Carhart-Harris R.L. & Nutt D.J. (2013), „Experienced drug users assess the relative harms and benefits of drugs: a web-based survey”, Journal of Psychoactive Drugs, 45(4), 322–328. Carhart-Harris R., Giribaldi B., Watts R., Baker-Jones M., Murphy-Beiner A., Murphy R. & Nutt D.J. (2021), „Trial of psilocybin versus escitalopram for depression”, New England Journal of Medicine, 384(15), 1402-1411. Carrà G., Bartoli F., Brambilla G., Crocamo C. & Clerici M. (2015), „Comorbid addiction and major mental illness in Europe: a narrative review”, Substance Abuse, 36(1), 75–81. Cruz O.S. (2015), „Nonproblematic illegal drug use: Drug use management strategies in a Portuguese sample”, Journal of Drug Issues, 45(2), 133–150. Fernández-Caldérón F., Lozano-Rojas O., Rojas-Tejada A., Bilbao-Acedos I., Vidal-Giné C., Vergara-Moragues E. & González-Saiz F. (2014), „Harm reduction behaviors among young polysubstance users at raves”, Substance Abuse, 35(1), 45-50. Greni J., Ostaszewski K., Dąbrowska K. & Wieczorek Ł. (2021), „It’ll Never Be Safe, But You Can Limit the Harms”. Exploring Adolescents’ Strategies to Reduce Harms Associated with Psychoactive Substance Use”, Substance Use & Misuse, 1-12. Hutten N., Mason N., Dolder P., Kuypers K. (2019), „Self-Rated Effectiveness of Microdosing With Psychedelics for Mental and Physical Health Problems Among Microdosers”, Front Psychiatry. 10: 672. Khantzian E.J. (1997), „The self-medication hypothesis of substance use disorders: A reconsideration and recent applications”, Harvard Review of Psychiatry, 4(5), 231-244. Lazareck S., Robinson J.A., Crum R.M., Mojtabai R., Sareen J. & Bolton J.M. (2012), „A longitudinal investigation of the role of self-medication in the development of comorbid mood and drug use disorders: findings from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions (NESARC)”, The Journal of clinical psychiatry, 73(5). Lenton S. & Single E. (1998), „The definition of harm reduction”, Drug and Alcohol Review, 17(2), 213–219. Magar E.C., Phillips L.H. & Hosie J.A. (2008), „Self-regulation and risk-taking”, Personality and Individual Differences, 45(2), 153–159. Malczewski A. (2019), „Młodzież a substancje psychoaktywne” W: Grabowska M., Gwiazda M. (red.), Młodzież 2018 (234-249). Warszawa: Centrum Badań Opini Społecznej. Martens M.P., Taylor K.K., Damann K.M., Page J.C., Mowry E.S. & Cimini M.D. (2004), „Protective behavioral strategies when drinking alcohol and their relationship to negative alcohol-related consequences in college students”, Psychology of Addictive Behaviors, 18(4), 390. Mithoefer M.C., Feduccia A.A., Jerome L., Mithoefer A., Wagner M., Walsh Z. & Doblin R. (2019), „MDMA-assisted psychotherapy for treatment of PTSD: study design and rationale for phase 3 trials based on pooled analysis of six phase 2 randomized controlled trials”, Psychopharmacology, 236(9), 2735-2745. Moskalewicz J., Wićorka J. (2021), „Kondycja psychiczna mieszkańców Polski. Raport z badań „Kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowania – EZOP II”, Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii. Murphy J.G., Dennhardt A.A., Skidmore J.R., Borsari B., Barnett N.P., Colby S.M. & Martens M.P. (2012), „A randomized controlled trial of a behavioral economic supplement to brief motivational interventions for college drinking”, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 80(5), 876. Muttoni S., Ardissino M. & John C. (2019), „Classical psychedelics for the treatment of depression and anxiety: a systematic review”, Journal of Affective Disorders, 258, 11-24. Okulicz-Kozaryn K., Borucka A., Brykczyńska C. & Pisarska A. (2008), „Używanie poszczególnych rodzajów narkotyków przez młodzież: wzory i konsekwencje”, Alkoholizm i Narkomania, 21(4), 391–411. Ostaszewski K. (2008), „Problemy nastolatków związane z używaniem substancji psychoaktywnych”, Alkoholizm i Narkomania, 21(4), 363–389. Ostaszewski K. (2014), „Zachowania ryzykowne młodzieży w perspektywie mechanizmów resilience”, Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii. Panagopoulos I. & Ricciardelli L.A. (2005), „Harm reduction and decision making among recreational ecstasy users”, International Journal of Drug Policy, 16(1), 54–64. Park J.Y. & Wu L.T. (2017), „Prevalence, reasons, perceived effects, and correlates of medical marijuana use: a review”, Drug and Alcohol Dependence, 177, 1-13. Pearson M.R. (2013), „Use of alcohol protective behavioral strategies among college students: A critical review”, Clinical Psychology Review, 33(8). Sierosławski J. (2020), „Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport o ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2015 r. (Alcohol and drug use among school children. The ESPAD Polish report), Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii. Stockings E., Hall W.D., Lynskey M. Morley K.I., Reavley N., Strang J. & Degenhardt L. (2016), „Prevention, early intervention, harm reduction, and treatment of substance use in young people”, The Lancet Psychiatry, 3(3), 280–296. Stockwell T., Gruenewald P., Toumbourou J. & Loxley W. (Eds.) (2005), „Preventing harmful substance use: The evidence base for policy and practice”, John Wiley & Sons. Toumbourou J.W., Stockwell T., Neighbors C., Marlatt G.A., Sturge J. & Rehm J. (2007), „Interventions to reduce harm associated with adolescent substance use”, The Lancet, 369(9570), 1391-1401. Zinberg N.E. (1984), „Drug, set, and setting: The social bases of controlled drug use”, New Haven, CT: Yale University. Artykuł opiera się na wynikach badań zamieszczonych w raporcie „Przegląd badań nad efektywnością programów redukcji szkód” (Klingemann i Klingemann, 2021), a także przedstawia niepublikowane wcześniej dane dotyczące funkcjonowania polskich programów redukcji szkód w okresie obowiązywania obostrzeń związanych z pandemią COVID-19. JESZCZE RAZ W ODPOWIEDZI NA KRYZYS. POLSKIE PROGRAMY REDUKCJI SZKÓD W TRAKCIE PANDEMII COVID-19 Jakub Greń Zakład Zdrowia Publicznego, Instytut Psychiatrii i Neurologii Justyna Klingemann Zakład Badań nad Alkoholizmem i Toksykomaniami, Instytut Psychiatrii i Neurologii Od epidemii do pandemii Pojęcie redukcji szkód odnosi się do szerokiego zakresu oddziaływań skupionych wokół przeciwdziałania problemom związanym z używaniem substancji psychoaktywnych. Przede wszystkim jednak pojęcie to określa specyficzne podejście w zakresie zdrowia publicznego, mające na celu zapobieganie negatywnym konsekwencjom wynikającym z używania substancji psychoaktywnych, niekoniecznie ograniczając ich ogólne spożycie. Beneficjentami działań z zakresu redukcji szkód są nie tylko użytkownicy substancji psychoaktywnych, ale również ich najbliższe otoczenie – członkowie rodziny oraz społeczności lokalnej (Lenton i Single, 1999; NHRC, 2020). Niektórzy uważają, że podejście redukcji szkód, w taki czy inny sposób było praktykowane od najwcześniejszych dni używania przez ludzkość substancji psychoaktywnych (Collins i in., 2012). Skupiając się na współczesności, przyjmuje się, że pierwsze przejawy tego podejścia były spontaniczne i oddolne, a nie pochodzące od rządu czy towarzystw ekspertów (Tammiu, 2004). Jednakże szerszej akceptacji i upowszechnienia podejście to doczekało się dopiero, kiedy problematyka związana z przyjmowaniem narkotyków nabrała nagle prawdziwie populacyjnego znaczenia, co miało miejsce wraz z wybuchem epidemii wirusa HIV w latach 80. XX wieku. Wkrótce po rozpoznaniu krwiopochodnej transmisji wirusa HIV, związana z nim panika społeczna została zawężona do jednostek i grup, które były szczególnie podatne na jego rozprzestrzenianie się, co w dużej mierze dotyczyło osób używających narkotyków drogą dożylną. A ponieważ osoby te znajdują się często w niekorzystnych warunkach społecznych, ekonomicznych i zdrowotnych, co przyczynia się do ich niezdolności bądź niechęci do zaprzestania używania narkotyków, ta kryzysowa sytuacja wymagała innego podejścia. W odpowiedzi opracowano więc takie inicjatywy, jak: wymiana zużytych igieł i strzykawek na sterylne; przepisywanie metadonu osobom uzależnionym od opioidów, dzięki czemu rezygnowały one z przyjmowania „ulicznej heroiny”, a często również z samych iniekcji; udostępnianie bezpłatnych prezerwatyw oraz edukacja na temat zagrożeń związanych z HIV oraz sposobów ich zapobiegania. W celu realizacji tych usług zaczęły powstawać zarówno stacjonarne (tzw. punkty drop-in), jak i mobilne (outreach, streetworking oraz programy z wykorzystaniem mobilnych serwisów) platformy, zwane programami redukcji szkód. Pierwszy z takich programów, jeszcze w wersji eksperymentalnej, został powołany w metropolitarnym regionie ujścia rzeki Mersey, w Wielkiej Brytanii (O’Hare, 2007). Po jego sukcesie, w roku 1990 zorganizowano tam międzynarodową konferencję (First International Conference on the Reduction of Drug Related Harm), w wyniku której powołano także międzynarodowe towarzystwo w tym zakresie (Harm Reduction International). Na przestrzeni kolejnych lat model programów redukcji szkód, który został nazwany od rzeki kształtującej ów brytyjski region – Mersey model – był powielany i adaptowany w wielu innych miejscach na całym świecie, w tym przede wszystkim w innych krajach europejskich, w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i do pewnego stopnia w krajach Azji Środkowej i Afryki Subsaharyjskiej (O’Hare, 2007; Collins i in., 2012). Od momentu powstania programy redukcji szkód zmagały się przede wszystkim z ograniczonym finansowaniem ze środków publicznych oraz oporem ze strony części lokalnych społeczności. Jednocześnie, zarówno postępująca wiedza w tym zakresie, jak i nowe problemy w obszarze uzależnień (np. zjawisko nowych substancji psychoaktywnych lub uzależnień behawioralnych), przyczyniały się do postępującej profesjonalizacji i poszerzania zakresu zastosowań podejścia redukcji szkód. Paradoksalnie, pierwszym poważnym wyzwaniem dla funkcjonowania programów redukcji szkód na skale globalną był wybuch pandemii COVID-19, a więc sytuacja podobna do tej, która przyczyniła się do ich zapoczątkowania. Osoby używające substancji psychoaktywnych narażone są na zwiększone ryzyko zdrowotne z powodu COVID-19 (np. Malczewski, 2020). Dotyczy to przede wszystkim osób przyjmujących substancje poprzez palenie, inhalacje lub drogą dożynłą, jako że zagrożenia związane z COVID-19 obejmują głównie układ oddechowy oraz immunologiczny (przegląd: Wei i Shah, 2020). Wśród osób będących odbiorcami programów redukcji szkód obserwuje się także duże rozpowszechnienie współwystępujących problemów zdrowotnych (np. AIDS, HCV czy HBV), jak również inne niekorzystne czynniki społeczne i ekonomiczne, które pogłębiają ich podatność (HRI, 2020). Poza tymi bezpośrednimi zagrożeniami związanymi z potencjalną infekcją, odbiorcy programów redukcji szkód doświadczał także trudności związanych z rządowymi obostrzeniami, wprowadzanymi na całym świecie w odpowiedzi na ogłoszenie przez Światową Organizację Zdrowia pandemii 11 marca 2020 roku. Obostrzenia te obejmowały przede wszystkim tzw. lockdown, czyli tymczasowe zamknięcie lub ograniczenie korzystania z większości instytucji publicznych, w myśl zasady samoizolacji i społecznego dystansowania się (Cucinotta i Vanelli, 2020). Ograniczenia te przekładały się także na utrudnienia pracy zarobkowej oraz dostępu do programów redukcji szkód i innych świadczeń, które dla niektórych mogły wiązać się z powrotem do uzależnienia lub polegania na nielegalnym dostępie do narkotyków, co z kolei niosło zagrożenia dla zdrowia publicznego. Dlatego ważne było, aby podczas pandemii utrzymać realizację działań dotyczących redukcji szkód. Sytuacja ta przykuła uwagę wielu badaczy. Z jednej strony chciano monitorować wpływ pandemii na realizacje działań programów redukcji szkód, oraz wskaźniki zdrowia i wzorów używania ich odbiorców. Z drugiej zaś, te niepowtarzalne warunki stanowiły okazję do przyjrzenia się, jak programy te funkcjonują w dobie kryzysu. Stąd, od końca 2020 roku zaczęły pojawiać się liczne publikacje raportujące wyniki badań w tym zakresie. Większość z nich dotyczyła jednak tylko początkowego okresu pandemii (np. Malczewski, 2020; Picchio i in., 2020), skupiała się na pojedynczych interwencjach, jak pomieszczenia do nadzorowanych iniekcji (np. Roxburgh i in., 2021) czy dystrybucja naloxonu (np. French i in., 2021). Dostępne są także wyniki badań międzynarodowych na ten temat, ale te nie obejmowały naszego kraju (Radfar i in., 2020). O sytuacji w Polsce wiadomo było dotychczas z artykułu opisującego działalność Centrum drop-in w Krakowie w okresie pandemii (Michalewski, 2020) oraz badań wpływ pandemii na system pomocy osobom uzależnionym, którym objęto również część programów redukcji szkód (Malczewski, 2020). Niniejszy artykuł dotyczy funkcjonowania polskich programów redukcji szkód w okresie obowiązywania głównych obostrzeń związanych z pandemią COVID-19, czyli na przestrzeni 2020 roku. Metodologia badania Na początku lutego 2021 roku badacze skontaktowali się z każdą z placówek za pomocą wiadomości e-mail z ogłoszeniem o prowadzonym badaniu i prośbą do przedstawicieli realizatorów poszczególnych programów (kierowników lub wydzielonych przez nich pracowników) o wypełnienie ankiety. Na przesłanie odpowiedzi wyznaczono okres dwóch tygodni. Po jego upłynięciu skontaktowano się telefonicznie z placówkami, które nie nadesłały w tym czasie wypełnionych ankiet z ponowną prośbą o wzięcie w nim udziału. Wydłużono wtedy również okres zbierania ankiet o kolejny tydzień. Za wyjściową bazę programów redukcji szkód, działających na terenie Polski, posłużyła „Baza placówek pomocowych” (typ: „programy redukcji szkód: punkty wymiany igieł i strzyzkawek, punkty drop-in”: www.narkomania.org.pl), wskazana badaczom w korespondencji z Działem Lecznictwa i Certyfikacji Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii¹. W bazie znajdowało się 15 placówek z całego kraju zarejestrowanych jako prowadzące programy redukcji szkód. Spośród tych placówek jedna okazała się już nie istnieć, a cztery inne zgłosiły, że nie prowadzą już programu redukcji szkód. Wypełnione ankiety uzyskano z dziewięciu spośród dziesięciu funkcjonujących programów. Ankieta, rozesłana drogą elektroniczną do polskich programów redukcji szkód, składała się z 13 pytań i dotyczyła takich kwestii, jak: charakterystyka programu (lokalizacja, odbiorcy, personel, źródła finansowania, cele i realizowane działania); sukcesy i bariery w realizacji programu; oraz wpływ pandemii na funkcjonowanie i realizację działań programu. Pytania poprzedzono informacją o celu badania wraz z zapewnieniem o poufności zbieranych danych. Ankieta została poddana badaniu pilotażowemu, w ramach którego przedstawiciel jednego z programów redukcji szkód udzielił po jej wypełnieniu informacji zwrotnych oraz odpowiedzi na techniczne pytania badaczy. Badanie pilotażowe przeprowadzono w formie rozmowy telefonicznej. W niniejszym artykule skupiono się na danych dotyczących ogólnej charakterystyki programów redukcji szkód oraz ich funkcjonowaniu w warunkach spowodowanych pandemią COVID-19. Zebrane dane ilościowe przedstawiono na wykresach oraz opisano w raporcie. Odpowiedzi na pytania otwarte zostały poddane analizie zdanie po zdaniu i oznaczone słowami kluczowymi stanowiącymi podstawę kodowania otwartego danych jakościowych. Do analizy jakościowej na etapie kodowania ankiet wykorzystane zostało oprogramowanie komputerowe ATLAS.ti. Ogólna charakterystyka programów redukcji szkód Rozmieszczenie Objęte badaniem ankietowym programy redukcji szkód zlokalizowane są w siedmiu dużych lub średnich ośrodkach miejskich na terenie Polski. Wykres 1. pokazuje rozmieszczenie programów redukcji szkód, które wzięły udział w badaniu, na mapie podziału administracyjnego Polski. Zakres działań W ramach objętych badaniem programów redukcji szkód wymieniano realizacje takich działań, jak: - dystrybucja czystych igieł i strzykawek (9 na 9 programów), z czego prawie wszystkie programy (8 na 9 programów) realizują także zbiórkę i utylizację zużytych igieł i strzykawek; - terapia substytucyjna (3 z 9 programów), w tym dwa za pomocą metadonu i suboxonu, a jedna za pomocą buprenorfiny; - lokalny streetworking (7 programów), - mobilny serwis wymiany igieł i strzykawek (3 z 9 programów); przy czym w przypadku jednego z nich był to serwis w zakresie dowozu sprzętu iniecyjnego do miejsc przebywania klientów – działania prowadzone w okresie lockdownu” (P5); - liczne działania indywidualne realizowane w jednym z prowadzonych w ramach czterech programów punktów drop-in czy też poradniach związanych strukturalnie z niektórymi programami, w tym: - interwencje kryzysowe (8 programów), - poradnictwo socjalne (7 programów), - poradnictwo prawne (5 programów), - poradnictwo zawodowe (4 programy), - udzielanie konsultacji/wsparcia psychologicznego (6 programów), - udzielanie konsultacji lekarskich (4 programy), - prowadzenie terapii indywidualnej (4 programy), - usługi pielęgniarskie (5 programów), - testowanie w kierunku HIV/AIDS, HBV, HCV i kily (5 programów). Rzadziej, bo jedynie przez pojedyncze (1 lub 2) programy, realizowane są z kolei takie działania, jak: prowadzenie terapii grupowej i grup wsparcia, poradnictwo zawodowe, badanie na obecność narkotyków czy pomoc w wyrobieniu dokumentów (np. bezpłatne wykonanie zdjęć). Jeden z programów oferuje także opiekę noclegową. Odbiorcy Zgodnie z udzielnionymi odpowiedziami, w Polsce programy redukcji szkód skierowane są do osób pełnoletnich, które używają substancji psychoaktywnych w sposób problemowy i/lub są od nich uzależnione. Często przyjmują substancje drogą iniekcji. Ponadto odbiorcy programów Wykres 1. Rozmieszczenie programów redukcji szkód (które wzięły udział w badaniu) w poszczególnych województwach na terenie kraju. to osoby doświadczające szeregu problemów emocjonalnych, zdrowotnych, społecznych i prawnych (w tym problemów spowodowanych używaniem narkotyków), bez wsparcia rodziny, często bezdomne. Osoby te pozostają poza systemem leczenia albo na jego obrzeżach; jeśli podejmowali w przeszłości próby leczenia, to były one nieskuteczne, np. przerywali program terapeutyczny przed jego ukończeniem lub byli z nich usuwani, ponieważ nie potrafili dostosować się do zasad/zaleceń. Zazwyczaj osoby te charakteryzuje także niski poziom wiedzy w zakresie zdrowia. - Jeśli chodzi o wzory używania narkotyków to naszymi klientami są w większości osoby używające narkotyków drogą iniekcji (60-80%). Na ogół przyjmują oni opioidy, psychostymulanty i benzodiazepiny. W wielu przypadkach nadużywają dodatkowo alkoholu. (P5) - Odbiorcy projektu są osobami wykluczonymi, z problemami socjalnymi, prawnymi, zdrowotnymi, żyjącymi w permanentnym kryzysie. (P8) - Nasi odbiorcy to osoby pokaleczone emocjonalnie, z dramatycznymi historiami życia. Chcemy, aby dzięki korzystaniu z działań fundacji, mogły one odbudowywać poczucie wartości, godności i aby dostrzegli własne człowieczeństwo. (P2) - Osoby przebywające na ulicy, bezdomni, przebywający w pustostanach i w ogródkach działkowych. (P1) - Posiadają niską edukację na temat chorób zakaźnych. (P6) Cele programów Programy redukcji szkód realizują szereg różnych celów, istotnych zarówno z perspektywy zdrowia publicznego, jak i osoby uzależnionej oraz jej otoczenia. Ich celami, zmierzającymi do poprawy zdrowia i bezpieczeństwa publicznego, są: profilaktyka zakażeń HIV, HCV i kiły oraz zakażeń związanych z iniekcjami, a także poprawa stanu zdrowia adresatów programu. Oznacza to prowadzenie kompleksowych działań w warunkach stacjonarnych oraz w środowisku klienta, które zmierzają do: - podniesienia poziomu wiedzy na temat zagrożeń związanych z używaniem substancji i zmiany wzorów używania na mniej szkodliwe; - zmniejszenia liczby schorzeń somatycznych związanych z iniekcjami; - zwiększenia dostępu do anonimowego testowania w kierunku zakażeń HIV, HCV i kiły; - zwiększenia liczby osób świadomych swojego statusu serologicznego oraz podejmujących leczenie w programach lekowych dla osób HCV+; - wzrostu świadomości dotyczącej uzależnienia i chorób współistniejących oraz zwiększenia liczby osób podejmujących odpowiednie leczenie. Ponadto istotne w tym kontekście są działania polegające na docieraniu do osób czynnie uzależnionych od substancji psychoaktywnych, również takich, które znajdują się w grupie wysokiego ryzyka występowania chorób zakaźnych, a które do tej pory nie zostały objęte działaniami pomocowymi. Realizatorzy programów wskazują, że możliwe jest to poprzez wyjście naprzeciw potrzebom osób uzależnionych i dostosowanie oferowanej pomocy do gotowości danego człowieka, niezależnie w jakiej znajduje się sytuacji życiowej. Kolejnym istotnym celem programów redukcji szkód jest poprawa funkcjonowania społecznego adresatów programu. Cel ten realizowany jest poprzez szereg działań zmierzających do: - poprawy higieny beneficjentów; - zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; - konstruktywnego poradzenia sobie z kryzysami życiowymi; - uregulowania spraw urzędowych i socjalnych; - oraz wsparcia w rozwiązaniu problemów prawnych klientów. - Działania redukcji szkód są w równej mierze działaniami na rzecz poprawy trudnej/opresyjnej sytuacji klienta, ale też działaniami na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa publicznego. (...) Rolą rzecznictwa redukcji szkód (tak jak każdego rzecznictwa) jest: reagowanie tam, gdzie dostrzegamy bezsilność osób szukających pomocy wobec instytucji, identyfikacja problemów i potrzeb społecznych, ich opis i wskazywanie podmiotom odpowiedzialnym za politykę społeczną (narkotykową), wskazywanie rozwiązań zidentyfikowanych problemów, udział w budowaniu lokalnych i krajowych strategii i koalicji na rzecz optymalizacji modelu pomocy (P3). - Redukcja szkód jest działaniem niezwykle ważnym i w wielu przypadkach ratuje życie i zdrowie osobom uzależnionym od środków psychoaktywnych. Jednak interwencja ograniczona do redukcji szkód nie przerwa nie tylko wielu destrukcyjnych działań wielu klientów, ale też działań bardzo niebezpiecznych. Dlatego tak ważne jest podjęcie aktywności nakierowanych na nakłonienie przynajmniej części osób objętych wsparciem do podjęcia leczenia i w perspektywie – do wejścia na drogę readaptacji społecznej (P3). Funkcjonowanie w trakcie pandemii COVID-19 Ograniczenie dostępu do świadczeń Realizatorzy programów redukcji szkód wskazywali na wynikające z pandemii COVID-19 znaczne ograniczenie różnego rodzaju świadczeń, z których korzystali odbiorcy programów, przy jednoczesnym pojawieniu się szeregu nowych potrzeb. - P8: Dostrzegliśmy duży problem z dostępem do informacji na temat działań innych organizacji, instytucji, wydawania posiłków, laźni, schronisk, miejsc w noclegowniach. (...) Przez dłuższy czas żadne z lokalnych schronisk i noclegowni nie przyjmowało nowych klientów. Decyzja rządu o zamknięciu hosteli sprawiła, że wielu naszych klientów do tej pory korzystających z tego typu miejsc, trafiło na ulicę bez żadnej alternatywy. (...) Wiele spraw w urzędach odbywało się zdalnie, a część naszych klientów nie posiadała kont mailowych, nie potrafiła napisać maila, nie posiadała profilu zaufanego, żeby zarejestrować się np. w UP, nie potrafiła założyć sobie konta na IKP, aby mieć dostęp do e-recept, co w obecnej sytuacji jest koniecznością. - P3: Sytuacja wielu osób szukających pomocy i leczenia substytucyjnego stała się wręcz dramatyczna, z uwagi na konieczność (...) pozostawania osobą bezdomną w dużym mieście, tylko po to, by uniknąć podróżeń po leki i związanych z tym kosztów. (...) W okresie epidemii COVID liczba osób leczonych substytucyjnie w Warszawie wzrosła o 200 osób. Ten wzrost dotknął tylko programy substytucyjne w dzielnicy Praga-Północ, gdzie leczy się obecnie ponad 1200 osób. Tak duże skupisko osób wykluczonych społecznie jest bardzo niekorzystne dla celów leczenia, dla reintegracji społecznej pacjentów, ale też dla otoczenia, miasta, bezpieczeństwa publicznego. Trudności w realizacji celów programów Jednocześnie pandemia COVID-19 i związane z nią obostrzenia sprawiły, że realizacja celów programów redukcji szkód w Polsce była dużo trudniejsza i wiązała się z koniecznością sprostania wielu nowym wyzwaniom. Jednym z celów programów, którego zakres realizacji uległ ograniczeniu w okresie pandemii, jest profilaktyka zakażeń HIV, HCV i kiły oraz zakażeń związanych z iniekcjami. - P6: Klienci programu „zniknęli” z przestrzeni miejskiej. Mieszkańcy noclegowni i schronisk dla osób bezdomnych mieli bardzo ograniczoną możliwość opuszczania instytucji, w których przebywali, a pracownicy naszej poradni nie byli do nich wpuszczani. Beneficjenci przestali korzystać z wymiany sprzętu iniekcyjnego, wrócili do „starego” sposobu zażywania. - P8: Z uwagi na zamknięcie Drop-in oraz zawieszenie dyżurów Mobilnego Serwisu Redukcji Szkód, klienci zostali pobawieni dostępu do materiałów opatrunkowych, a dostęp do czystego sprzętu stał się utrudniony. W pierwszych tygodniach pandemii priorytetem stała się konieczność wsparcia w obszarze zaspokojenia podstawowych potrzeb związanych z dostępem do żywności, opatrunków, środków do dezynfekcji. Ponadto programy miały trudność w docieraniu do osób czynnie uzależnionych od substancji psychoaktywnych, również takich, które znajdują się w grupie wysokiego ryzyka występowania chorób zakaźnych, a które do tej pory nie zostały objęte działaniami redukcji szkód. - P2: Poprosiliśmy policję o wyrażenie opinii, czy mamy możliwość realizowania dyżurów, otrzymaliśmy odpowiedź, że nie, w opinii policji praca streetworkera powinna być zawieszona. Mimo to uznaliśmy, że nie możemy w sytuacji najbardziej kryzysowej i pełnej niepewności pozostawić naszych podopiecznych, ponieważ to właśnie w takich momentach jesteśmy najbardziej potrzebni. W pierwszym etapie pandemii nasi odbiorcy znacznie więcej używali substancji psychoaktywnych, mieli też utrudniony dostęp do zarobku, co wzmagało w nich niepokój i agresję. Po ok. 2-3 tygodniach sytuacja się unormowała. Wiązało się to w znacznym stopniu z wyzwaniami finansowymi, którym musiały sprostać programy, a także z dylematami dotyczącymi tego, na co przeznaczyć ograniczone fundusze i jak sfinansować nowe działania, których podjęcie wymusiła pandemia. - P1: Część środków z projektu przeznaczyliśmy na zakup środków ochrony osobistej, co znacznie uszczupiło nasz budżet przeznaczony na inne zadania. COVID wymagał od nas znacznych modyfikacji i rozwiązywania problemów bieżących. Praca w warunkach reżimu sanitarnego Praca w reżimie sanitarnym oznaczała wypracowanie metod kontaktu, który zapewniał bezpieczeństwo zarówno pracownikom, jak i odbiorcom programów, w procesie realizacji celów programu, tak w warunkach stacjonarnych, jak i w środowisku klienta. Poniżej przykłady zasad wprowadzonych w pracy programów w warunkach stacjonarnych: - P5: W okresie marzec-maj 2020 roku (lockdown) prowadziliśmy obsługę klientów przez okienko w drzwiach lokalu drop-in. Wprowadziliśmy limity liczby klientów mogących jednocześnie przebywać w drop-in. Podzieliliśmy lokal na strefy bezpieczeństwa. Klienci (poza czasem spożywania posiłków) muszą pozostawać w maseczkach ochronnych i przestrzegać wielu procedur bezpieczeństwa. - P3: W okresie epidemii (...) działania stacjonarne skierowaliśmy do 35-osobowej stałej grupy, którą objęliśmy opieką całodobową w warunkach częściowej izolacji. Pozostałe osoby były obsługiwane przez zamkniętą kratę, online, telefonicznie. (...) Dystrybucja stacjonarna sprzętu do iniekcji i innych materiałów odbywa się jak zwykle, ale przez zamkniętą kratę, w przygotowanych wcześniej pakietach. - P8: Dyzury stacjonarne zostały wznowione w połowie czerwca 2020 roku (początkowo zostały zawieszone na 3 miesiące), w pełnym reżimie sanitarnym – z zastosowaniem środków ochrony osobistej, mierzeniem temperatury, dezynfekcją rąk i powierzchni, ograniczoną liczbą osób przebywających jednocześnie w punkcie drop-in, a także z ograniczeniem czasowym dla pojedynczego klienta. Klient ma godzinę, by załatwić wszystkie niezbędne sprawy w punkcie – w przypadku interwencji wymagających więcej czasu – czas przebywania w punkcie może zostać przedłużony. Poniżej przykłady zasad wprowadzonych w pracy programów w środowisku klienta: - P2: Działania streetworkerskie odbywały się normalnie, jednak dbaliśmy o to, aby wymiana nie odbywała się „z ręki do ręki” oraz intensywnie upominaliśmy odbiorców, aby nie gromadzili się w większe grupy. - P3: Działania streetworkerów: dostarczanie i przekazywanie gotowych pakietów z iglami, strzykawkami, opatrunkami i innymi materiałami pomocniczymi, umówionym osobom w dotychczas odwiedzanych przez streetworkerów miejscach. (...) Działania uliczne realizowaliśmy niemal wyłącznie przez wymianę pośrednią oraz wizyty u osób niepełnosprawnych w miejscach ich pobytu (...). Liczba kontaktów jest niższa niż przy dystrybucji bezpośredniej, ale już liczby wydanych materiałów są porównywalne do okresów poprzedzających epidemię. - P8: Dyzury uliczne realizowane były z zachowaniem środków bezpieczeństwa, takich jak obsługiwanie jednej osoby w oddaleniu od grupy, zachowywanie dwumetrowej odległości od klienta, używanie jednorazowych rękawiczek, maseczek, odkładanie rąk podczas dyżuru (przy zmianie rękawiczek) oraz po zakończeniu dyżuru. Odkazane były również przedmioty używane podczas dyżurów, takie jak np. metalowe szczypce do zbierania zużytego sprzętu iniekcjacyjnego. Streetworkerzy oraz peerworkerzy wyposażeni zostali w rękawiczki, maseczki i podręczne środki odkazujące. Nowe działania w odpowiedzi na nowe potrzeby Odpowiedź na nowe potrzeby klientów było podjęcie nowych, często innowacyjnych działań związanych z działalnością informacyjną i edukacyjną, udzielaniem wsparcia oraz zaspokajaniem podstawowych potrzeb osób korzystających z programów redukcji szkód. - Działalność informacyjna, edukacja zdrowotna i wsparcie poprzez media społecznościowe: - P8: Założenie na Facebooku grupy dla naszych klientów. Miała ona pełnić rolę informacyjną, a także być miejscem, gdzie klienci mogli dzielić się tym, jak się czują, jak sobie radzą, mogli też zadawać nam pytania i informować nas o swoich potrzebach. W ramach funkcji informacyjnej na grupie klienci mogli znaleźć istotne informacje na temat: (a) form naszej pracy podczas pandemii; (b) koronawirusa – co to, jak można się zakażać, jak się chronić przed zakażeniem, objawy, postępowanie przy podejrzeniu zakażenia, kwarantanna etc.; (c) aktualnych możliwościach uzyskania pomocy (jedzenie, pomoc medyczna etc.); (d) aktualnym stanie prawnym – czym jest stan pandemii, jakie kary grożą za nieprzestrzeganie zasad kwartananny, czym jest tarcza antykryzysowa, przepisy dotyczące ubezpieczeń, orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. (...) Większość klientów bagatelizowała zagrożenie, nie stosowała się do zakazu niewychodzenia czy utrzymywania dystansu, dlatego też dużą część naszej pracy podczas dyżurów outreach poświęcaliśmy na edukowanie klientów pod tym kątem. Staraliśmy się tłumaczyć, że nawet jeśli na nich wirus nie robi wrażenia – będąc samemu zakażonym w formie lekkiej lub bezobjawowej, mogą oni stanowić zagrożenie dla osób z obniżoną odpornością i starszych. - Posiłki i paczki żywnościowe dla najbardziej potrzebujących klientów programów: - P2: Podczas pierwszego lockdownu zaczęliśmy wydawać ciepłą zupę naszym podopiecznym, którzy z racji pozamykania się jedłodajni i większości sklepów (możliwość zarobku) byli odcięci od możliwości zapewnienia sobie posiłku. - P3: Największy problem, jaki napotkaliśmy, dotyczył zapewnienia naszym podopiecznym (izolowana grupa bezdomnych klientów) żywności. Obecnie mamy już podpisaną umowę z Bankiem Żywności i stale dostawy z tego źródła. Trzy razy w tygodniu jesteśmy też zaopatrywani w pieczywo i ciasta przez Piekarnię Szwajcarską. Opieka domowa nad osobami niepełnosprawnymi, w tym dostarczanie żywności. - P8: Zakup oraz dystrybucja żywności wśród najbardziej potrzebujących klientów tych, którzy nie mają rent ani zasiłków, pomocy od rodziny, którzy stracili pracę w związku z koronawirusem i tym samym zostali pozbawieni środków do życia, mieszkającym na pustostanach i klatkach. Dystrybucja była prowadzona indywidualnie z poszczególnymi osobami po uprzednim rozpoznaniu ich sytuacji. - Izolacja grupy bezdomnych klientów oraz opieka nad klientami programów w kwarantannie: - P3: Działania streetworkerów w czasie epidemii: asysta osobom w kwarantannie (częściowej) podczas niezbędnych wyjść i całodobowa opieka nad tymi osobami (zakupy, wyjścia do lekarza, odbiór świadczeń, odbiór leków, pozyskiwanie żywności ze sklepów itp.). (...) Działania zaradcze – izolacja grupy bezdomnych klientów. Grupa przebywająca w izolacji wymaga od nas opieki w zakresie odbierania metadonu z programu substytucyjnego, zakupów, zaopatrzenia w żywność, zapewnienia zajęć rekreacyjnych, większej niż zwykle liczby zajęć, w tym terapii indywidualnej i spotkań grupy wsparcia. - Dystrybucja środków ochronnych oraz środków opatrunkowych do domu klienta: - P8: Dystrybuowaliśmy wśród klientów maseczki oraz buteleczki z płynem dezynfekującym. (...) Stali klienci programu zmagają się z niegojącymi się owrzodzeniami podudzi, jeden klient był sparaliżowany od pasa w dół oraz miał rozległe odleżyny. Klienci ci mają problemy z poruszaniem się, ich duża część to osoby seropozytywne, obciążone innymi chorobami współistniejącymi, co znaczaco zmniejsza ich odporność. Dlatego też zdecydowaliśmy się dostarczać im materiały opatrunkowe bezpośrednio do ich miejsca zamieszkania. Wykorzystywany do tego był prywatny samochód pracownika. Dystrybucja opatrunków tą drogą była prowadzona co 1-3 tygodnie, w zależności od zużycia materiałów opatrunkowych przez poszczególnych klientów. Omówienie Pandemia COVID-19, a w szczególności związane z nią obostrzenia, utrudniły realizację celów i poszczególnych działań programów redukcji szkód. Dotyczyło to przede wszystkim: utrudnionego dostępu do swoich odbiorców, którzy stanowili grupę osób szczególnie podatnych na zagrożenia związane z COVID-19; konieczności pracy w warunkach reżimu sanitarnego; oraz, w wielu przypadkach, uszczuplenia i tak już ograniczonych budżetów. Pomimo tego, działające na terenie naszego kraju programy redukcji szkód utrzymały realizację zdecydowanej większości ze swoich działań, co należy uznać za bardzo pozytywne zjawisko, gdyż ich przerwanie wiązałoby się z negatywnymi konsekwencjami dla osób problemowo używających substancji psychoaktywnych oraz ich najbliższego otoczenia. Co więcej, programy te nie tylko kontynuowały swoje funkcjonowanie w tym okresie, ale wdrożyły również nowe, często innowacyjne działania, będące odpowiedzią na nowe potrzeby i wyzwania. Taki obraz funkcjonowania polskich programów redukcji szkód w okresie pandemii pokrywa się z wynikami badań CINN$^2$ i EMCDDA$^3$, dotyczącymi wpływu pandemii na system pomocy osobom uzależnionym. Wyniki te wskazywały zarówno na ograniczenia funkcjonowania programów na skutek regulacji prawnych dotyczących pandemii, jak i na rozwinięcie nowych form pomocy, w tym wsparcia dla osób w kryzysie bezdomności, które nie były wcześniej bezpośrednimi odbiorcami tych programów (Malczewski, 2020). Warto także wspomnieć, że sytuacja programów redukcji szkód była inna niż placówek leczenia, gdzie spadek osób podejmujących leczenie był znacznie wyraźniejszy. (Malczewski, 2020). Część odbiorców tych programów zgłaszało się w tym okresie także po nowe formy pomocy, jak jedzenie czy środki do dezynfekcji, co przyczyniło się do obserwowanego poszerzenia oferty tych programów. Należy jednak podkreślić, że kontynuowanie realizacji działań z zakresu redukcji szkód w trakcie pandemii COVID-19, a także wprowadzanie w tym okresie innowacyjnych odpowiedzi na nowe potrzeby i wyzwania, nie było specyficzne jedynie dla programów działających w Polsce. Liczne publikacje donoszą o przykładach dostosowywania pracy programów redukcji szkód do warunków reżimu sanitarnego oraz przestrzegania zasad społecznego dystansowania przy jednoczesnej kontynuacji swoich działań (np. Roxburgh i in., 2021). To, co było w tym kontekście pomocne, to oparcie realizacji tych działań na metodach niewymagających bezpośredniego kontaktu z klientem, czyli poprzez telefon, internet lub pocztę. Oprócz udzielania konsultacji i wsparcia w formie online oraz tworzenia specjalnych czatów, grup na portalach społecznościowych lub infolini lub innych rozwiązań telemedycznych (np. Samuels i in., 2020), niektóre programy wprowadziły także pocztowe dostawy naloxonu oraz igieł, strzykawek i innego sprzętu redukcji szkód (np. HRI, 2020; French i in., 2021), lub nawet realizowały wirtualny nadzór nad iniekcjami (Schlosser i Harris, 2020). Celem kompensacji dostępu do programów redukcji szkód w tym okresie, w kilku krajach wydłużono także godziny pracy programów oraz znacznie obniżono wymagania korzystania z leczenia substytucyjnego czy wydawania naloxonu (HRI, 2020; Picchio i in., 2020). Innowacyjność, a często nawet upór w kontynuacji pracy programów redukcji szkód w obliczu utrudnień i wyzwań związanych z pandemią COVID-19 może dziwić. Zjawisko to staje się jednak zrozumiałe w kontekście pragmatycznych, realistycznych i humanistycznych założeń podejścia redukcji szkód, wśród których leży dostosowanie oddziaływań do aktualnych potrzeb odbiorców oraz tzw. niskoprogowość, czyli nakładanie niewielu wymagań w dostępie do wsparcia i interwencji (np. NHRC, 2020; Michalewski, 2020). Elastyczność i przystosowawczość podejścia redukcji szkód, które jest często odpowiedzia na sytuację kryzysową, wynika także z samej historii powstania i rozwoju tego podejścia, czego krótki przegląd był przedmiotem wprowadzenia do niniejszego artykułu. Raport Osoby zainteresowane szczegółowymi wynikami przedstawionych tu badań, które wychodziły poza ramy niniejszego artykułu, zachęcamy do zapoznania się z treścią całościowego raportu pt. Przegląd badań nad efektywnością programów redukcji szkód oraz analiza czynników ułatwiających i utrudniających implementację tych strategii w Polsce i na świecie, autorstwa dr hab. Justyny Klingemann oraz dr. h. c. Haralda Klingemann, który został opublikowany na stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Raport ten można znaleźć pod linkiem: https://www.kbpn.gov.pl/portal?id=11323424 Podziękowania Opisywane badanie zostało przeprowadzone w ramach zadania zrealizowanego na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Autorzy artykułu wyrażają również wdzięczność wszystkim programom redukcji szkód, które dostarczyły danych niezbędnych do przygotowania tego opracowania. Przypisy 1 Obecnie: Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 2 Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii działające w ramach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 3 European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii). Bibliografia Collins S.E., Clifasefi S.L., Logan D.E., Samples L.S., Somers J.M. & Marlatt G.A. (2012), „Current status, historical highlights, and basic principles of harm reduction”. Cucinotta D. & Vanelli M. (2020), „WHO declares COVID-19 a pandemic”, Acta Bio Medica: Atenei Parmensis, 91(1), 157. French R., Favaro J. & Aronowitz S.V. (2021), „A free mailed naloxone program in Philadelphia amidst the COVID-19 pandemic”, International Journal of Drug Policy, 94, 103199. HRI – Harm Reduction International (2020). 1.2 COVID-19. In: Harm Reduction International (2020). Global State of Harm Reduction 2020. London: Harm Reduction International. Lenton S. & Single E. (1998), „The definition of harm reduction”, Drug and Alkohol Review, 17(2), 213–219. Malczewski A. (2020), „Epidemia COVID-19 a system pomocy osobom uzależnionym”, Serwis Informacyjny „Uzależnienia, nr 2 (90) 2020. Michalewski B. (2020), „Ograniczanie szkód zdrowotnych i praca z użytkownikami narkotyków w dobie pandemii COVID-19”, Serwis Informacyjny „Uzależnienia, nr 4 (92) 2020. NHRC – National Harm Reduction Coalition (2020). Principles of Harm Reduction. https://harmreduction.org/about-us/principles-of-harm-reduction [dostęp: 7.07.2022]. O’Hare P. (2007), „Merseyside, the first harm reduction conferences, and the early history of harm reduction”, International Journal of Drug Policy, 18(2), 141-144. Picchio C.A., Valencia J., Doran J., Swan T., Pastor M., Martró E. & Lazarus J.V. (2020), „The impact of the COVID-19 pandemic on harm reduction services in Spain”, Harm Reduction Journal, 17(1), 1-11. Radfar S.R., De Jong C.A., Farhoudian A., Ebrahimi M., Rafei P., Vahidi M. & Baldaccchino A.M. (2021), „Reorganization of substance use treatment and harm reduction services during the COVID-19 pandemic: a global survey”, Frontiers in Psychiatry, 12, 639393. Roxburgh A., Jauncey M., Day C., Bartlett M., Cogger S., Dietze P. & Clark N. (2021), „Adapting harm reduction services during COVID-19: lessons from the supervised injecting facilities in Australia”, Harm Reduction Journal, 18(1), 1-10. Samuels E.A., Clark S.A., Wunsch C., Keeler L.A. J., Reddy N., Vanjani R. & Wightman R.S. (2020), „Innovation during COVID-19: improving addiction treatment access”, Journal of Addiction Medicine. Schlosser A. & Harris S. (2020), „Care during COVID-19: Drug use, harm reduction, and intimacy during a global pandemic”, The International Journal on Drug Policy, 83, 102896. Tammi T. (2004), „The harm-reduction school of thought: Three fractions”, Contemporary Drug Problems, 31(3), 381-399. Wei Y. & Shah R. (2020), „Substance use disorder in the COVID-19 pandemic: a systematic review of vulnerabilities and complications”, Pharmaceuticals, 13(7), 155. Monitorowanie problemu narkotyków i narkomanii na poziomie wojewódzkim umożliwia prowadzenie działań w oparciu o wyniki analiz i badań, a tym samym pozwala na lepsze zrozumienie potrzeb oraz bardziej efektywną alokację środków finansowych. Opiera się na założeniu, że reakcja społeczna i instytucjonalna powinna być adekwatna do problemów i zagrożeń związanych z używaniem substancji oraz że istotne jest uwzględnianie terytorialnego zróżnicowania problemów. EKSPERCI WOJEWÓDZCY DS. INFORMACJI O NARKOTYKACH I NARKOMANII – WSPÓŁPRACA Z SAMORZĄDEM WOJEWÓDZKIM Współpraca w ramach Ekspertów Wojewódzkich ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii została zainicjowana w 2001 roku w wyniku akcesji Polski do Unii Europejskiej. Pomysł na stworzenie tego typu platformy współpracy wynikał z potrzeby oparcia działań prowadzonych w województwach na monitorowaniu problemu narkotyków i narkomanii. Warto podkreślić, że Eksperci Wojewódzcy wspierali działania w ramach tworzenia monitorowania nie tylko na poziomie wojewódzkim, ale również na poziomie lokalnym poprzez szereg szkoleń i konferencji, np. w województwie łódzkim, wielkopolskim czy świętokrzyskim. Cele i zadania Ekspertów Wojewódzkich określa ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii. Organ wykonawczy samorządu województwa powołuje i odwołuje Eksperta Wojewódzkiego ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii. Do zadań eksperta, realizowanych ze środków określonych w budżecie samorządu województwa, należy: 1. zbieranie, gromadzenie, wymiana informacji i dokumentacji w zakresie przeciwdziałania narkomanii, objętych badaniami statystycznymi statystyki publicznej, oraz opracowywanie i przetwarzanie zebranych danych; 2. prowadzenie i inicjowanie badań dotyczących problemów narkotyków i narkomanii oraz opracowywanie i udostępnianie ich wyników; 3. gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie baz danych dotyczących narkotyków i narkomanii; 4. formułowanie wniosków sprzyjających kształtowaniu adekwatnej do sytuacji strategii reagowania na problem narkomanii; 5. gromadzenie i udostępnianie publikacji na temat narkotyków i narkomanii; 6. gromadzenie i analiza informacji dotyczących nowo pojawiających się trendów w używaniu środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. W ramach tworzenia sieci Ekspertów Wojewódzkich na początku XX wieku wykorzystane zostały programy twinningowe Komisji Europejskiej, co pozwoliło na skorzystanie z doświadczeń innych krajów w budowaniu nowego systemu (Niemiec, Francji, Portugalii czy Hiszpanii), zbierania i analizowania danych, jak również wykorzystywania informacji do planowania działań na poziomie województw. Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (ang. EMCDDA) wspierało powstanie sieci Ekspertów Wojewódzkich poprzez wizyty studyjne w Lizbonie. Do decyzji urzędu marszałkowskiego należy umiejscowienie eksperta: może to być pracownik urzędu, podległe mu jednostki lub osoba, która pracuje w innych instytucjach w województwie. Eksperci Wojewódzcy przygotowują raporty dotyczące problemu narkotyków i narkomanii, w których przedstawiają skalę zjawiska oraz podejmowane działania. Ponadto w ramach pracy Ekspertów Wojewódzkich odbywają się coroczne spotkania i zapraszani są oni na konferencje i spotkania Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. W tym roku takie spotkanie zostało zorganizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej (ROPS) w Lublinie, czyli Eksperta Wojewódzkiego dr Justyny Syroke, oraz Dział Badań, Monitorowania i Współpracy Międzynarodowej (DBMWM) Krajowego Centrum Przeciwdziałania Narkomanii. DBMWM powstało w wyniku przekształcenia Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii KBPN oraz Działu Analiz, Edukacji oraz Współpracy z Zagranicą PARPA w nową komórkę organizacyjną KCPU. DBMWM zajmuje się współpracą z siecią Ekspertów Wojewódzkich. Eksperci w województwie lubelskim Tegoroczne spotkanie Ekspertów Wojewódzkich ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii odbyło się w Lublinie oraz w Kazimierzu Dolnym. Pierwszego dnia dokonano prezentacji działań ROPS w Lublinie i innych Ekspertów Wojewódzkich. Rozmawiano także o pomocy osobom z Ukrainy, które przyjechały do Polski w wyniku agresji Rosji na to państwo. Dla przykładu Regionalne Centrum Polityki Społecznej z Łodzi w pierwszej połowie roku uruchomiło program mikrograntów „Moce nadŁódzkie” dla organizacji pozarządowych działających w obszarze pomocy społecznej (m.in. osób uzależnionych). Wysokość wnioskowanej kwoty mieściła się w przedziale od 5 do 20 tys. złotych. Podstawowym celem tych działań było wsparcie, aktywizacja społeczna, integracja i poprawa sytuacji obywateli Ukrainy przebywających na terenie województwa łódzkiego. W drugim kwartale br. RCPS w Łodzi zaplanowało webinary dotyczące trauma dla nauczycieli pracujących z ukraińskimi dziećmi i młodzieżą oraz polskimi rodzinami przyjmującymi do siebie rodziny z Ukrainy. ROPS Lublin zorganizowało spotkanie 9 maja dla organizacji pozarządowych, które zajmują się tematyką przeciwdziałania uzależnieniom w województwie lubelskim, aby omówić pomoc dla osób z Ukrainy. Działaniami w tym obszarze w województwie lubelskim zajmują się m.in. Towarzystwo Kuźnia oraz program leczenia substytucyjnego z Lublina. Jednym z elementów spotkania Ekspertów Wojewódzkich była wizyta w placówce Stowarzyszenia Monar, które prowadzi również działania z zakresu redukcji szkód drop-in (dzienna świetlica dla czynnych użytkowników narkotyków). Drugiego dnia zaprezentowana została praca punktu diagnozy i terapii FAS/FASD, prowadzonego przez ROPS w Lublinie, który jest jedną z nielicznych tego typu placówek, oferujących swoje usługi bezpłatnie. Po południu Eksperci odwiedzili Młodzieżowy Ośrodek Terapii i Readaptacji „Powrót z U” w Albrechtówce koło Kazimierza Dolnego. Przyszłoroczne spotkanie Ekspertów Wojewódzkich odbędzie się w Łodzi i będzie organizowane we współpracy z tamtejszym Regionalnym Centrum Polityki Społecznej. Monitorowanie problemu narkotyków i narkomanii Jak już wspomniano, jednym z głównych celów powstania sieci Ekspertów Wojewódzkich było tworzenie monitorowania nie tylko na poziomie krajowym, ale również wojewódzkim. Monitorowanie problemu narkotyków i narkomanii na poziomie wojewódzkim$^1$ umożliwia prowadzenie działań w oparciu o wyniki analiz i badań, a tym samym pozwala na lepsze zrozumienie potrzeb oraz bardziej efektywną alokację środków finansowych. Opiera się na założeniu, że reakcja społeczna i instytucjonalna powinna być adekwatna do problemów i zagrożeń związanych z używaniem substancji oraz, że istotne jest uwzględnianie terytorialnego zróżnicowania problemów. Uaktualnianie działań podejmowanych w odpowiedzi na dynamikę zjawiska umożliwia elastyczne i efektywne radzenie sobie z problemami. Monitorowanie dostarcza też danych stanowiących podstawę do ewentualnych modyfikacji wojewódzkich programów przeciwdziałania narkomanii. Jako praktyczny cel monitorowania określa się dostarczenie wniosków i rekomendacji użytecznych praktycznie dla polityków i profesjonalistów zajmujących się problemem uzależnień. Monitorowanie wojewódzkie prowadzone jest w ramach dwóch głównych obszarów: 1. Rozmiary i charakter problemu uzależnień np. rozpowszechnienie używania substancji psychoaktywnych, wzory używania narkotyków, liczba problemowych użytkowników substancji, choroby zakaźne związane z narkotykami, przedawkowania narkotyków, w tym ze skutkiem śmiertelnym, poziom dostępności substancji. 2. Zinstytucjonalizowane reakcje społeczne to m.in. ocena zasięgu, różnorodności i kompleksowości działań profilaktycznych, jakość programów profilaktycznych, oferta pomocy (lecznictwo, rehabilitacja, reintegracja społeczna, redukcja szkód), zasoby ludzkie oraz środki finansowe. W ramach monitorowania warto również uwzględnić kontekst kulturowy, społeczny i ekonomiczny, czyli np. poziom wiedzy na temat substancji psychoaktywnych, postawy społeczne wobec substancji, ocenę ryzyka związanego z używaniem substancji psychoaktywnych, stopień przyzwolenia – potępienia dla używania różnych substancji, ocenę ważności problemu uzależnień na tle innych problemów w społeczności, gotowość do uczestnictwa lub wsparcia działań profilaktycznych. Monitorowanie problemu narkotykovego zakłada zbieranie danych i współpracę w tym zakresie z różnymi instytucjami m.in. z placówkami lecznictwa uzależnień i lecznictwa ogólnego, policją, ośrodkami pomocy społecznej, placówkami oświaty, organizacjami pozarządowymi, prokuraturą, sądami, urzędami. Zakładane fazy monitorowania to: - koncepcjonalizacja – zaplanowanie monitoringu, wybór wskaźników i metod monitorowania, - zbieranie danych, - opracowywanie, analiza i interpretacja danych, - formułowanie wniosków i rekomendacji, - opracowanie i opublikowanie raportu z monitorowania, - upowszechnianie wyników monitoringu. Dlaczego warto monitorować sytuację na poziomie województw? Sytuacja w województwach może być bardzo zróżnicowana i wymaga innych odpowiedzi w różnych regionach Polski. Dla przykładu możemy przyjrzeć się danym dotyczącym zgonów z powodu narkotyków. W tabeli 1 przedstawiona została liczba śmiertelnych przedawkowań. Widać duże różnice pomiędzy województwami. W woj. śląskim wskaźnik zgonów na 100 tys. mieszkańców wyniósł 1,45 (65 przypadków), gdy w lubelskim był najniższy w kraju – 0,05 (jeden przypadek). Zatem inna powinna być skala działań w poszczególnych województwach i rozłożenie akcentów w planowych aktywnościach. Oczywiście przedstawione dane stanowią punkt wyjścia do dalszych analiz, na podstawie których można wyciągnąć bardziej pogłębiane wnioski. W monitorowaniu uwzględnia się całą grupę różnych wskaźników. Tabela 1. Liczba zgonów z powodu przedawkowania narkotyków oraz wskaźnik zgonów na 100 tys. mieszkańców (wg krajowej definicji: F11-12, F14-16, F19, X42, X62, Y12, X44, X64, Y14) w 2020 roku. \| Województwo \| Liczba zgonów wg krajowej definicji \| Wskaźnik śmiertelności na 100 tys. mieszkańców \| \|-------------------\|-------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| Dolnośląskie \| 12 \| 0,42 \| \| Kujawsko-pomorskie\| 12 \| 0,58 \| \| Lubelskie \| 1 \| 0,05 \| \| Lubuskie \| 7 \| 0,70 \| \| Łódzkie \| 15 \| 0,62 \| \| Małopolskie \| 8 \| 0,23 \| \| Mazowieckie \| 29 \| 0,53 \| \| Opolskie \| 6 \| 0,61 \| \| Podkarpackie \| 7 \| 0,33 \| \| Podlaskie \| 8 \| 0,68 \| \| Pomorskie \| 21 \| 0,89 \| \| Śląskie \| 65 \| 1,45 \| \| Świętokrzyskie \| 3 \| 0,24 \| \| Warmińsko-mazurskie\| 12 \| 0,85 \| \| Wielkopolskie \| 4 \| 0,11 \| \| Zachodniopomorskie\| 19 \| 1,13 \| \| Polska \| 229 \| 0,60 \| Źródło: Główny Urząd Statystyczny. --- Przypisy 1 Osoby zainteresowane monitorowaniem mogą zapoznać się z publikacją na ten temat pt. „Monitorowanie problemu narkotyków i narkomanii na poziomie lokalnym oraz przeciwdziałanie narkotykom i dopalaczom” https://www.cinn.gov.pl/portal?id=15&res_id=1146668 Interesujesz się psychologią, ochroną zdrowia? A szczególnie – uzależnieniami? Robisz na ten temat wywiady? Piszesz reportaże? A może podcasty? Zgłoś się do udziału w konkursie UZALEŻNIENIA 21 WIEKU. W tym roku na nagrody dla dziennikarzy przeznaczono 7300 zł, zaś ich wręczenie odbędzie się w Warszawie podczas Międzynarodowej Konferencji 10th International Conference Pathological Gambling & Other Behavioural Addictions. – Nasz konkurs organizowany jest corocznie już od 2015 roku. Dotychczas dziennikarze zgłosili na niego ponad 350 prac. I aż 33 z nich wyróżniono – mówi Maja Ruszpel, pomysłodawczyni konkursu. – W ostatnich latach dominującą formą dziennikarską był reportaż, a najpopularniejszym tematem – uzależnienie od seksu. Misją konkursu jest bowiem popularyzowanie rzetelnej wiedzy na temat uzależnienia od hazardu lub innych zaburzeń behawioralnych, takich jak np. pracoholizm, seksoholizm, uzależnienie od komputera i internetu czy uzależnienie od zakupów. „Uzależnienia 21 wieku” to jedyny w Polsce konkurs dla dziennikarzy, którego celem jest promocja wiedzy na ten temat. Ponieważ konkurs odbywa się w cyklu rocznym, aktualnie można więc zgłaszać prace, które powstały i zostały opublikowane po 29 października 2021 roku. – Jednocześnie zachęcamy do kontaktu z nami. Naszym celem bowiem jest inspirowanie dziennikarzy do podejmowania tematyki uzależnień. Tym którzy się do nas zgłoszą, będziemy pomagać w kontakcie z ekspertami, bohaterami, podpowiadać, jakie tematy warto poruszyć – dodaje Maja Ruszpel. Wywiady, reportaże i inne formy dziennikarskie można przygotowywać i nadsyłać do 30 października 2022 roku. Nadesłane prace oceni, powołane przez fundację, jury. Jego Przewodniczącą jest Katarzyna Surmiak-Domańska – autorka wielokrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Nike, laureatka Nagrody „Newsweeka” im. Teresy Torańskiej. Jako tutorka i wykładowczyni współpracuje z Polską Szkołą Reportażu przy Instytucie Reportażu. Obok niej w Jury zasiadają – dziekan Wydziału Dziennikarstwa SWPS prof. Barbara Giza oraz dr Bernadeta Lelonek-Kuleta, międzynarodowa ekspertka w temacie uzależnień behawioralnych. Projekt jest dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach konkursu przeprowadzonego przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Dodatkowe nagrody w konkursie ufundowało także kilka instytucji: - SWPS – kurs dziennikarstwa na wybranym przez laureata kierunku, - Wydawnictwo Iskry – antologię książek prof. Wiktora Osiatyńskiego poświęconą wychodzeniu z uzależnienia Regulamin konkursu oraz formularz zgłoszeniowy znajduje się na stronie www.fundacja-inspiratornia.pl REGULAMIN KONKURSU „UZALEŻNIENIA XXI WIEKU” (8 EDYCJA) I. POSTANOWIENIA OGÓŁNE 1. Konkurs „Uzależnienia XXI wieku” odbywa się na zasadach określonych w niniejszym regulaminie. Regulamin ten jest dostępny na stronie internetowej Fundacji Inspiratornia – www.fundacja-inspiratornia.pl oraz w jej siedzibie przy ul. Zielone Zacisze 3 m. 111, Warszawa. 2. Zgłoszenie pracy do konkursu jest równoznaczne z akceptacją jego regulaminu. 3. Uczestnicy Konkursu poprzez podpis na formularzu zgłoszeniowym, wyrażają zgodę na rozpowszechnianie w ramach konkursu swojego imienia, nazwiska i własnego wizerunku oraz wyrażają zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015, poz. 2135 ze zm.) w zakresie związanym z uczestnictwem w konkursie. II. MISJA KONKURSU Misją konkursu jest popularyzowanie rzetelnej wiedzy na temat uzależnienia od hazardu lub innych uzależnień behawioralnych, takich jak np. pracoholizm, seksoholizm, uzależnienie od komputera i internetu czy uzależnienie od zakupów. III. CEL KONKURSU Celem konkursu jest upowszechnianie w mediach tematyki tzw. uzależnień behawioralnych, uwarzliwianie społeczeństwa na problemy związane z uzależnieniami behawioralnymi oraz inspirowanie dziennikarzy do podejmowania w różnych formach publicystycznych tej trudnej tematyki: m. in. opisywania problemu, informowania o sposobach rozpoznawania symptomów uzależnień, o możliwościach zapobiegania zjawisku, a także niesienia pomocy w rozwiązywaniu problemów osób z uzależnieniami behawioralnymi. IV. WARUNKI PRZYSTĄPIENIA DO KONKURSU 1. W konkursie mogą uczestniczyć dziennikarze prasy, radia, telewizji, a także redakcji portali internetowych, których prace dotyczące uzależnień behawioralnych zostały opublikowane lub będą opublikowane między 30.10.2021 r. a 29.10.2022 r. 2. Do konkursu można zgłaszać następujące formy dziennikarskie: wywiad, reportaż, artykuł publicystyczny, artykuł interwencyjny, audycja radiowa, program telewizyjny, tekst dziennikarski opublikowany na blogu. 3. Prace muszą być przygotowane w języku polskim. 4. Każdy z uczestników może zgłosić maksymalnie 3 prace. 5. Prace można zgłaszać do 29 października 2022 r. na formularzu, który stanowi załącznik do niniejszego regulaminu. Do formularza należy załączyć kopię pracy (tylko do 5MB) lub przesłać ją poprzez aplikację sieciową (np. WeTransfer). W formatach: doc, pdf, wmv, mp3. 6. Zgłoszenia należy przesyłać drogą mailową na adres: firstname.lastname@example.org, w temacie umieszczając jedynie słowa „ZGŁOSZENIE NA KONKURS”. 7. Organizator zastrzega sobie prawo do wydłużenia terminu naboru prac. W przypadku takiej decyzji, organizator zobowiązuje się do zamieszczenia informacji dotyczącej nowych terminów na stronie internetowej Fundacji Inspiratornia. 8. Udział w konkursie jest równoznaczny z oświadczeniem, iż uczestnik jest autorem nadesłanej pracy, a jej treść nie narusza praw autorskich osób trzecich. V. ZASADY KONKURSU 1. W pierwszym etapie zostanie dokonana ocena zgłoszeń pod względem formalnym, tj. zgodności przedłożonych prac z niniejszym regulaminem (m. in.: termin dostarczenia pracy i formularza konkursu, termin opublikowania pracy konkursowej, zgodność nadesłanego materiału z tematem konkursu). 2. Prace spełniające wymogi formalne zostaną poddane ocenie jury. 3. Jury oceni prace w szczególności pod względem znajomości przez autora tematu uzależnień behawioralnych, a także walorów publicystycznych i edukacyjnych. W przypadku wszystkich form dziennikarskich prace będą oceniane według: • jakości merytorycznej oraz zawartości treści informacyjnych, edukacyjnych czy opiniotwórczych (np. wypowiedzi autorytetów z obszaru uzależnień, wywiady z uzależnionymi), • poziomu warsztatu dziennikarskiego (m.in. ciekawy, oryginalny sposób prezentacji tematyki uzależnień, jakość stylu i języka). VI. NAGRODY 1. Jury wyłoni 3 najlepsze prace, które zostaną nagrodzone dyplomami oraz nagrodami rzeczowymi. Jury ma możliwość przyznania również dwóch dodatkowych wyróżnień honorowych. 2. Ogłoszenie wyników konkursu nastąpi nie później niż w dniu 10 grudnia 2022 r. 3. Decyzja jury jest ostateczna i nie przysługuje odwołanie od niej. VII. POSTANOWIENIA KOŃCOWE 1. Organizatorem Konkursu jest Fundacja Inspiratorinia. 2. W przypadku wątpliwości dotyczących interpretacji niniejszego regulaminu, rozstrzygnięć dokonuje zarząd Fundacji Inspiratorinia w porozumieniu z przedstawicielem Krajowego Biura do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii. 3. Organizator zastrzega, że decyzja Jury, co do wyboru nagrodzonych prac, jest ostateczna i nie podlega zaskarżeniu. W czerwcu 2022 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport z wyników kontroli, którą przeprowadzono w 59 jednostkach samorządu terytorialnego (j.s.t.) z terenu ośmiu województw: w 32 gminach, 16 powiatach oraz 11 jednostkach powołanych do wspólnej obsługi administracyjno-finansowej jednostek oświatowych. Kontrolo objęto lata 2017–2021. Raport dostępny jest na stronie https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/21/006/. FINANSOWANIE ZADAŃ OŚWIATOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO. RAPORT NIK Celem głównym kontroli było uzyskanie odpowiedzi na pytanie: Czy i w jakim stopniu dostępne jednostkom samorządu terytorialnego środki na zadania oświatowe, w szczególności środki przekazywane z budżetu państwa, zapewniają finansowanie potrzeb w tym zakresie? Gminy są zobligowane do prowadzenia szkół podstawowych i przedszkoli, a powiaty do prowadzenia przede wszystkim szkół ponadpodstawowych i szkół specjalnych oraz ośrodków szkolno-wychowawczych. Środki niezbędne do realizacji tych zadań, w tym na wynagrodzenia nauczycieli oraz utrzymanie placówek wychowania przedszkolnego, szkół i innych placówek oświatowych, są zagwarantowane w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dochodami j.s.t. są dochody własne, subwencja ogólna oraz dotacje celowe. Najistotniejszym źródłem finansowania wydatków publicznych na kształcenie, wychowanie i opiekę jest część oświatowa subwencji ogólnej. Pomimo tego, że z roku na rok z budżetu państwa ponoszone są na ten cel wyższe wydatki, ich kwota wywołuje dyskusje i w ocenie j.s.t. nie zapewnia finansowania wszystkich nakładanych na nie zadań oświatowych. Wydatki na realizację zadań oświatowych poniesione przez wszystkie j.s.t. w Polsce w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 30 września 2021 roku wyniosły 382 418,0 mln zł i stanowiły 29,8% wydatków j.s.t. ogółem. Wydatki poniesione na oświatę w roku 2021 (do 30.09) przez poszczególne typy j.s.t. przedstawia wykres 1. Istotnym źródłem finansowania zadań oświatowych realizowanych przez j.s.t. jest subwencja oświatowa, która łącznie z rezerwą oświatową wyniosła w latach 2017–2021 (do 30 września) 226 074,4 mln zł w całej Polsce, co stanowiło 59,1% wydatków ponoszonych przez j.s.t. na zadania oświatowe. Udział subwencji oświatowej w wydatkach na oświatę w roku 2021 (do 30.09) w poszczególnych typach j.s.t. przedstawia wykres nr 2. Subwencja oświatowa wzrosła w kontrolowanym okresie (porównując 2020 rok do 2017 roku) o 19,6% w skali całego kraju, tj. o ok. 3 punktów procentowych mniej niż wzrosły wydatki na oświatę ponoszone przez j.s.t., które wzrosły o 23,0% w całym kraju. Poza środkami z subwencji oświatowej j.s.t. otrzymały również dotacje z budżetu państwa na realizację zadań oświatowych, natomiast miały one zdecydowanie mniejszy udział w wydatkach oświatowych ponoszonych przez j.s.t., który w latach 2017–2021 (do 30 września) wynosił 5,6% w skali kraju. Udział dotacji z budżetu państwa w wydatkach na oświatę w roku 2021 (do 30.09) w poszczególnych typach j.s.t. przedstawia wykres nr 2. W kontrolowanych j.s.t. największy udział w wydatkach na oświatę stanowiły wydatki ponoszone na wynagrodzenia nauczycieli – 50,0%, które wzrosły w 2020 roku – w porównaniu do 2017 roku – średnio o 30,4%. Wydatki na wynagrodzenia pracowników administracji i obsługi w oświacie wyniosły średnio 13,1% wszystkich wydatków oświatowych, a wydatki majątkowe 5,3%. Pozostałe wydatki (31,6%) zostały przeznaczone na inne wydatki bieżące, tj. m.in. opłaty eksploatacyjne związane z utrzymaniem budynków oraz zakupy. Wszystkie kontrolowane j.s.t. realizowały w pełni zadania oświatowe nałożone na nie przepisami prawa, przy czym 39,6% z nich stwierdziło, że o ile miałyby większe możliwości finansowe, mogłyby zaoferować dzieciom i młodzieży dodatkową ofertę zarówno edukacyjną, jak i opiekuńczą. Określone w tym zakresie potrzeby dotyczyły głównie szerszej oferty zajęć pozalekcyjnych, zapewnienia opieki psychologicznej, opieki medycznej (w tym stomatologicznej), a także potrzeb w zakresie poprawy warunków nauczania. Udział uczniów w poszczególnych rodzajach zajęć dodatkowych w kontrolowanych j.s.t. w 2021 roku (do 30.09.2021) przedstawia wykres 3. Większość kontrolowanych j.s.t. wspierała uczniów szczególnie uzdolnionych poprzez wypłatę stypendiów za wyniki w nauce lub osiągnięcia sportowe (stypendia motywacyjne). Wiele j.s.t. przyjmowało również w drodze uchwał różnorodne programy mające na celu nagradzanie uczniów szczególnie uzdolnionych, a także fundowało nagrody w konkursach naukowych i sportowych. Epidemia COVID-19 nie pozostała bez wpływu na finansowanie zadań oświatowych. Spośród kontrolowanych 48 j.s.t. 44 zgłosiło, że w latach 2020–2021 (do 30 września) poniosło dodatkowe, nieprzewidziane wydatki związane głównie z organizacją nauki zdalnej (zakup sprzętu) oraz zapewnieniem bezpieczeństwa sanitarnego w podległych jednostkach oświatowych (zakup środków do dezynfekcji oraz środków ochrony osobistej). Wysokość poniesionych wydatków kształtowała się na bardzo zróżnicowanym poziomie, od 7 tys. zł do 400 tys. zł. Epidemia spowodowała jednocześnie oszczędności w wydatkach na oświatę, na co wskazało 37 kontrolowanych j.s.t. (77% kontrolowanych j.s.t.). W związku z epidemią COVID-19 wszystkie kontrolowane jednostki monitorowały wykluczenie cyfrowe dzieci i młodzieży. Przeprowadzano ankiety dotyczące zapotrzebowania na sprzęt komputerowy wraz z oprogramowaniem. Szkoły sprawdzały, czy dzieci uczestniczą w lekcjach zdalnych i w razie potrzeby wypożyczały sprzęt komputerowy lub zapewniały miejsce w szkole z dostępem do komputerów. Brały też udział w programach typu „Zdalna szkoła”, dzięki któremu otrzymały sprzęt komputerowy. Prawie wszystkie szkoły otrzymały pomoc rzeczową w postaci środków ochrony indywidualnej (np. maseczki, płyny do dezynfekcji, termometry bezdotykowe). Niewiele, bo 11 z 48 kontrolowanych j.s.t. zdecydowało się na opracowanie strategii lub innego dokumentu, który obejmowałaby diagnozę oraz prognozę rozwoju oświaty na terenie danej gminy lub powiatu. W okresie objętym kontrolą liczność uczniów zwiększyła się w szkołach prowadzonych przez powiaty, ale zmalała w szkołach prowadzonych przez gminy. W zależności od typu szkoły oraz rodzaju j.s.t. średnio na oddział w szkole podstawowej przez wszystkie lata objęte kontrolą przypadało w gminach wiejskich 18 uczniów, a w gminach miejskich 20–21 uczniów. Najbardziej liczne były oddziały w szkołach, których organem prowadzącym były powiaty. Oddziały w liceach ogólnokształcących i technikach, w okresie objętym kontrolą, miały średnio 25–26 uczniów, a oddziały w szkołach branżowych I stopnia – 22–23 uczniów. Do egzaminów po ósmej klasie, począwszy od roku szkolnego 2018/2019 przystępuło w kontrolowanych jednostkach coraz więcej uczniów (od 6034 uczniów w 2019 roku do 6807 w 2021 roku). Większość uczniów uzyskiwała wyniki powyżej 50%. Liczba uczniów przystępujących do egzaminu maturalnego wahała się pomiędzy 5995 i 6617, a jego zdawalność kształtowała się na poziomie od 83,6% (w roku szkolnym 2019/2020) do 88,2% (w roku 2018/2019). Liczba osób przystępujących do egzaminu zawodowego spadła z 9712 uczniów w roku szkolnym 2017/2018 do 7840 uczniów w roku 2020/2021. Natomiast liczba uczniów, którzy uzyskali pozytywny wynik z tego egzaminu, utrzymywała się przez wszystkie objęte badaniem lata na tym samym poziomie, tj. 77%. Główne wnioski Ustalenia kontroli wskazują, że głównymi trudnościami, z jakimi mieryły się kontrolowane gminy i powiaty przy wykonywaniu zadań oświatowych, był brak środków na realizację dużych zadań inwestycyjnych (o charakterze budowlanym) oraz problemy z zapewnieniem odpowiedniej kadry nauczycielskiej. Potrzeby inwestycyjne stanowią istotny problem w gminach usytuowanych w pobliżu dużych miast, dla których stają się tzw. sypialniami. Napływ nowych mieszkańców stwarza konieczność zapewnienia im odpowiedniej infrastruktury, w tym szkół i przedszkoli, co oznacza potrzebę wybudowania nowych obiektów. Zapewnienie odpowiedniej kadry nauczycielskiej, w tym nauczycieli zawodów, języków obcych, przedmiotów ścisłych oraz nauczycieli mających przygotowanie z pedagogiki specjalnej jest kolejnym bardzo istotnym problemem występującym w samorządach. Ponadto organy wykonawcze kontrolowanych gmin i powiatów zwracały uwagę na odpływ nauczycieli ze szkół oraz małe zainteresowanie tym zawodem wśród młodych ludzi rozpoczynających dopiero swoją karierę zawodową. Wykres 1. Udział wydatków na oświatę w wydatkach ogółem poszczególnych rodzajów j.s.t. w 2021 r. (do 30.09.2021) \| Rodzaj jednostki \| Wydatki na oświatę (%) \| \|------------------\|------------------------\| \| Gminy wiejskie \| 32,03% \| \| Gminy miejskie \| 30,97% \| \| Gminy miejsko-wiejskie \| 31,59% \| \| Powiaty \| 41,02% \| \| Miasta na prawach powiatu \| 32,28% \| \| Województwa \| 7,93% \| Wykres 2. Udział subwencji oświatowej i dotacji z budżetu państwa w wydatkach na oświatę ponoszonych przez j.s.t. w 2021 r. (do 30.09.2021) \| Rodzaj jednostki \| Subwencje oświatowe (%) \| Dotacje z budżetu państwa (%) \| \|------------------\|-------------------------\|-------------------------------\| \| Gminy wiejskie \| 5,24% \| 62,91% \| \| Gminy miejskie \| 5,96% \| 53,43% \| \| Gminy miejsko-wiejskie \| 5,13% \| 58,66% \| \| Powiaty \| 4,38% \| 92,62% \| \| Miasta na prawach powiatu \| 4,25% \| 62,70% \| \| Województwa \| 3,50% \| 55,98% \| Wykres 3. Udział uczniów w poszczególnych rodzajach zajęć dodatkowych w kontrolowanych j.s.t. w 2021 r. (do 30.09.2021) \| Rodzaj zajęć \| Liczba uczniów \| \|--------------\|---------------\| \| Świętlica szkolna \| 11523,67 \| \| Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, wyrównawcze, doradztwo zawodowe, przygotowanie do egzaminów, pomoc psychologiczno-pedagogiczna \| 4962,9 \| \| Logopedia \| 2606,65 \| \| Zajęcia rewalidacyjne orientacji przestrzennej i poruszania się \| 2106,73 \| \| Koła zainteresowań \| 1858,14 \| \| Reedukacja \| 1586,8 \| Źródło: Opracowanie własne NIK. KRAJOWE CENTRUM PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM NA FACEBOOKU Zapraszamy na facebookową stronę Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Na stronie na bieżąco umieszczane są interesujące informacje i odesłania dotyczące szeroko rozumianych uzależnień. Poniżej prezentujemy kilka ostatnio zaprezentowanych doniesień. Najczęściej zadawane pytania dotyczące alkoholu i ciąży (19.07) Czy można pić alkohol starając się o dziecko? Dlaczego mężczyźni powinni unikać alkoholu, gdy starają się o dziecko? Czy można pić alkohol po pierwszym trymestrze? Słownik uzależnień (16.07) W słowniku zawarto zestaw najbardziej adekwatnych i niestygmatyzujących terminów z zakresu problematyki uzależnień na podstawie indywidualnych i grupowych konsultacji z ekspertami. Dlaczego młodzi ludzie sięgają po alkohol? (14.07) Zwykle mamy jakieś powody, by to robić, mamy oczekiwania dotyczące tego, jak alkohol zadziała. Czytaj dalej... https://niebotak.pl/dlaczego-mlodzi-ludzie-siegaja-po... Projekt „Profilaktyka na miarę” (9.07) …to działanie wspierające szkoły i placówki w realizacji działań wychowawczo-profilaktycznych. Dotyczy realizacji szkolnej diagnozy i ewaluacji oraz przekładania wyników badań na rekomendacje i treści do programu wychowawczo-profilaktycznego. Terapia osób uzależnionych i ich bliskich (30.06) Do pobrania i czytania drugi, tegoroczny numer kwartalnika https://touib.pl/kwartalnik/nr-2-22. „Zastosowanie elementów terapii dialektyczno-behawioralnej i terapii schematów w profilaktyce uzależnień behawioralnych” (22.06) Publikacja do pobrania: https://www.kbpn.gov.pl/portal?id=15&res_id=12628135. „Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży w sporcie – rekomendacje dla klubów sportowych” (21.06) YOUTUBE.COM nagranie konferencji. Fundacja ETOH i Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom zapraszają na bezpłatne szkolenia przygotowujące do realizacji „Programu wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci nieśmiętych”. Program ten mieści się w Bazie programów rekomendowanych i należy do programów z poziomu profilaktyki selektywnej.	88600a33-eaac-4549-b78b-e9a8f59cdd61	finepdfs	2.121094	CC-MAIN-2024-38	https://siu.praesterno.pl/download/files/Serwis%20Informacyjny%20Uzaleznienia%202022-2%20(98).pdf	2024-09-09T21:46:33+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651157.15/warc/CC-MAIN-20240909201932-20240909231932-00592.warc.gz	491,214,002	0.99369	0.999974	0.999974	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 64, 3486, 7627, 11163, 15757, 20059, 24691, 28420, 32540, 36845, 40853, 45248, 49726, 53400, 58187, 62955, 67744, 70161, 73271, 77113, 81552, 86277, 89246, 93117, 97282, 100442, 104849, 109102, 114744, 118680, 123312, 127914, 132501, 137177, 143939...	1	0
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO NA LATA 2020-2023 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2024-2027 Częstochowa, październik 2020 ZLECENIODAWCA: POWIAT CZĘSTOCHOWSKI ul. Jana III Sobieskiego 9, 42-217 Częstochowa tel.: 34 32 29 100 faks: 34 32-29-111 e-mail: email@example.com ZLECENIOBIORCA: EKO – TEAM KONSULTING ul. Goleszowska 16/125, 43-300 Bielsko-Biała tel.: 33 486 53 53, faks: 33 486 54 54, kom. 513 100 869 mail: firstname.lastname@example.org, www.eko-team.com.pl AUTORZY OPRACOWANIA: Agnieszka Chylak Iwona Szczepanik-Retka Agnieszka Kopańska INFORMACJE ZAMIESZCZONE W NINIEJSZYM OPRACOWANIU ZOSTAŁY UDOSTĘPNIONE PRZEZ: 1 Starostwo Powiatowe w Częstochowie, 2 Urząd Miejski w Blachowni, 3 Urząd Miasta i Gminy w Koniecpolu, 4 Urząd Gminy w Konopiskach, 5 Urząd Gminy w Kruszynie, 6 Urząd Gminy w Klomnicach, 7 Urząd Gminy w Przyrowie, 8 Urząd Gminy w Rędzinach, 9 Urząd Gminy w Mykanowie, 10 Urząd Gminy w Poczesnej, 11 Urząd Gminy w Mstowie, 12 Urząd Gminy w Olsztynie, 13 Urząd Gminy w Janowie, 14 Urząd Gminy w Kamienicy Polskiej, 15 Urząd Gminy w Lelowie, 16 Urząd Gminy w Dąbrowie Zielonej, 17 Urząd Gminy w Starczej, 18 Powiatowy Zarząd Dróg w Częstochowie, 19 Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach, 20 Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w Katowicach, 21 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie, 22 Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego w Katowicach, 23 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, 24 Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 25 Nadleśnictwo Gidle, Kłobuck, Radomsko, Koniecpol, Herby, Złoty Potok 26 Państwowe Gospodarstwo Wodne WODY POLSKIE Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu, 27 Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Katowicach Oddział Biura Parków w Kalinie, 28 Główny Urząd Statystyczny w Warszawie. Dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach Treści zawarte w publikacji nie stanowią oficjalnego stanowiska organów Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. SPIS TREŚCI 1. Wstęp .................................................................................................................. 12 1.1. Cel i podstawa opracowania ........................................................................... 12 1.2. Metodologia opracowania, zawartość ............................................................. 13 2. Spójność z dokumentami strategicznymi i programowymi ................................. 14 3. Ogólna charakterystyka powiatu częstochowskiego ............................................ 19 3.1. Klimat .............................................................................................................. 19 3.2. Demografia ..................................................................................................... 21 3.3. Działalność gospodarcza ............................................................................... 22 4. Ocena stanu środowiska ....................................................................................... 23 4.1. Ochrona klimatu i jakości powietrza ............................................................. 23 4.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 23 4.1. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 24 184.108.40.206. Klimat na obszarze powiatu ................................................................. 24 220.127.116.11. Jakość powietrza na obszarze powiatu .................................................. 25 18.104.22.168. Emisja zamieczyszczeń powodowana przez przedsiębiorstwa na terenie powiatu 31 22.214.171.124. Emisja z emitorów liniowych ................................................................. 32 126.96.36.199. Warunki wykorzystanie OZE .................................................................. 39 4.1. Analiza SWOT ............................................................................................... 42 4.1. Cele i kierunki działań .................................................................................. 42 4.2. Zagrożenia hałasem .......................................................................................... 44 4.2. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 44 4.2. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 45 188.8.131.52. Hałas drogowy ....................................................................................... 45 184.108.40.206. Hałas kolejowy i lotniczy ..................................................................... 47 4.2. Analiza SWOT ............................................................................................... 48 4.2. Cele i kierunki działań .................................................................................. 48 4.3. Pola elektromagnetyczne .................................................................................... 50 4.3. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 50 4.3. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 50 4.3. Analiza SWOT ............................................................................................... 52 4.3. Cele i kierunki działań .................................................................................. 52 4.4. Gospodarowanie wodami ................................................................................... 54 4.4. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 54 4.4. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 55 220.127.116.11. Wody powierzchniowe .......................................................................... 55 18.104.22.168. Wody podziemne .................................................................................. 58 22.214.171.124. Ochrona przed skutkami suszy ............................................................. 62 4.4. Analiza SWOT ............................................................................................... 63 4.4. Cele i kierunki działań .................................................................................. 63 4.5. Gospodarka wodno-ściekowa ............................................................................. 65 4.5. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 65 4.5. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 65 126.96.36.199. Zaopatrzenie w wodę ............................................................................. 65 188.8.131.52. Odbiór ścieków ....................................................................................... 69 4.5. Analiza SWOT ............................................................................................... 73 4.5. Cele i kierunki działań .................................................................................. 74 4.6. Zasoby geologiczne ............................................................................................ 75 4.6. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ......................................................... 75 4.6. Opis stanu obecnego ....................................................................................... 75 184.108.40.206 Budowa geologiczna .............................................................................. 75 220.127.116.11 Surowce naturalne .................................................................................. 76 18.104.22.168 Osuwiska .................................................................................................................. 79 4.6.3 Analiza SWOT ........................................................................................................... 80 4.6.4 Cele i kierunki działań ............................................................................................. 80 4.7. Gleby ............................................................................................................................ 81 4.7.1 Efekty realizacji dotychczasowego POŚ .................................................................. 81 4.7.2 Opis stanu obecnego ................................................................................................. 82 22.214.171.124 Badania jakości gleb ............................................................................................ 83 126.96.36.199 Działalność instytucji do obsługi rolnictwa ....................................................... 84 4.7.3 Analiza SWOT ........................................................................................................... 86 4.7.4 Cele i kierunki działań ............................................................................................. 86 4.8. Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawaniu odpadów .................................. 88 4.8.1 Efekty realizacji dotychczasowego POŚ .................................................................. 88 4.8.2 Opis stanu obecnego ............................................................................................... 89 188.8.131.52 Ilości zebranych odpadów .................................................................................... 91 184.108.40.206 Odpady z sektora przemysłowego – ilość i sposób postępowania ...................... 93 220.127.116.11 Azbest .................................................................................................................. 97 4.8.3 Analiza SWOT ........................................................................................................... 99 4.8.4 Cele i kierunki działań ............................................................................................. 100 4.9. Zasoby przyrodnicze, w tym także leśne .................................................................. 101 4.9.1 Efekty realizacji dotychczasowego POŚ .................................................................. 101 4.9.2 Opis stanu obecnego ............................................................................................... 102 18.104.22.168 Siedliska przyrodnicze mające znaczenie dla ochrony środowiska .................. 102 22.214.171.124 Formy ochrony przyrody na terenie powiatu ..................................................... 104 126.96.36.199 Ochrona i zrównoważony rozwój lasów ............................................................... 108 4.9.3 Analiza SWOT ........................................................................................................... 112 4.9.4 Cele i kierunki działań ............................................................................................. 113 4.10. Zagrożenie poważanymi awariami .......................................................................... 115 4.10.1 Efekty realizacji dotychczasowego POŚ ................................................................ 115 4.10.2 Opis stanu obecnego ............................................................................................. 115 4.10.3 Analiza SWOT ........................................................................................................ 119 4.10.4 Cele i kierunki działań .......................................................................................... 119 5. Zagadnienia horyzontalne ............................................................................................ 121 5.1. Adaptacja do zmian klimatu ...................................................................................... 121 5.2. Nadzwyczajne zagrożenia .......................................................................................... 122 5.3. Działania edukacyjne ................................................................................................. 122 5.4. Monitoring środowiska .............................................................................................. 123 6. Cele Programu Ochrony środowiska i ich finansowanie ............................................. 124 6.1. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu klimatu i jakości powietrza ............... 125 6.2. Harmonogram zadań własnych w zakresie klimatu i jakości powietrza .................... 129 6.3. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie klimatu i jakości powietrza .......... 130 6.4. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu ochrony przed hałasem ..................... 133 6.5. Harmonogram zadań własnych w zakresie zagrożeń hałasem .................................. 135 6.6. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zagrożeń hałasem ...................... 135 6.7. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu pól elektromagnetycznych .................. 137 6.8. Harmonogram zadań własnych w zakresie pól elektromagnetycznych ....................... 137 6.9. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie pól elektromagnetycznych .......... 138 6.10. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarowania wodami .................. 139 6.11. Harmonogram zadań własnych w zakresie gospodarowania wodami ....................... 142 6.12. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarowania wodami ............ 142 6.13. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarki wodno-ściekowej ............. 144 6.14. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarki wodno-ściekowej ....... 146 6.15. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarowania zasobami geologicznymi ... 147 6.16. Harmonogram zadań własnych w zakresie gospodarowania zasobami geologicznymi .......................... 148 6.17. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarowania zasobami geologicznymi ........ 148 6.18. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu ochrony gleb ......................................................... 149 6.19. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu ochrony gleb ................................................... 150 6.20. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zakresu ochrony gleb ........................................ 150 6.21. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów ........................................................................................................................................ 151 6.22. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów ........................................................................................................................................ 153 6.23. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów ........................................................................................................................................ 153 6.24. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu zasobów przyrodniczych w tym także leśnych .......... 155 6.25. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu zasobów przyrodniczych w tym także leśnych .... 159 6.26. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu zasobów przyrodniczych w tym także leśnych .... 159 6.27. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu zagrożeń poważnymi awariami .............................. 162 6.28. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu zagrożeń poważnymi awariami ..................... 163 6.29. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zakresu zagrożeń poważnymi awariami .......... 164 7. System realizacji Programu Ochrony Środowiska ............................................................................ 165 8. Monitoring Programu Ochrony Środowiska .................................................................................... 167 9. Streszczenie w języku niespecialistycznym .................................................................................... 170 10. Bibliografia ........................................................................................................................................... 174 SPIS RYSUNKÓW RYSUNEK 1 PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ........................................ 19 RYSUNEK 2 WARUNKI PRZEWIETRZANIA OBSZARÓW WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO WRAZ Z DANYMI NA TEMAT CZĘSTOŚCI WYSTĘPOWANIA WIATRU ........................................................................................................ 20 RYSUNEK 3 TEMPERATURY POWIETRZA (ŚREDNIA, MAKSYMALNA I MINIMALNA DLA DANEGO MIESIĄCA Z WIELOLETNICH POMIARÓW) ........................................................................................................ 20 RYSUNEK 4 LICZBA MIESZKAŃCÓW POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W LATACH 2017-2019 .................. 22 RYSUNEK 5 LICZBA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH ZAREJESTROWANYCH NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W LATACH 2017-2019 ........................................................................................................ 22 RYSUNEK 6 ŚREDNIE STEŻENIE DWUTLENKU SIARKI NA STACJI W ZŁOTYM POTOKU W LATACH 2017 - 2019 (µG/M³) ........................................................................................................................................ 28 RYSUNEK 7 ŚREDNIE STEŻENIE DWUTLENKU AZOTU NA STACJI W ZŁOTYM POTOKU W LATACH 2017 - 2019 (µG/M³) ........................................................................................................................................ 28 RYSUNEK 8 ŚREDNIE STEŻENIE PYŁU PM10 NA STACJI W ZŁOTYM POTOKU W LATACH 2017 - 2019 (µG/M³) ........................................................................................................................................ 29 RYSUNEK 9 ŚREDNIE STEŻENIE PYŁU PM2,5 NA STACJI W ZŁOTYM POTOKU W LATACH 2017 - 2019 (µG/M³) ........................................................................................................................................ 29 RYSUNEK 10 EMISJA ZANIECZYSZCZEŃ PYŁOWO - GAZOWYCH W 2017, 2018 i 2019 ROKU Z ZAKŁADÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO (Mg/ROK) – EMISJE PYŁOWE (WKRES Z LEWEJ STRONY), EMISJE GAZOWE (WKRES Z PRAWEJ STRONY) ........................................................................................................ 31 RYSUNEK 11 EMISJA ZANIECZYSZCZEŃ W 2017, 2018 i 2019 ROKU Z ZAKŁADÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO (Mg/ROK) ........................................................................................................ 32 RYSUNEK 12 EMISJA DWUTLENKU WĘGLA ORAZ OGÓŁEM WSZYSTKIE ZANIECZYSZCZENIA W 2017, 2018 i 2019 ROKU Z ZAKŁADÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO (Mg/ROK) ........................................................................................................ 32 RYSUNEK 13 POTENCJAŁ TEORETYCZNY ENERGII WODNEJ NA TERENIE WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ........................................................................................................................................ 40 RYSUNEK 14 POTENCJAŁ TEORETYCZNY BIOMASY (DREWNA) NA TERENIE WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ........................................................................................................................................ 41 RYSUNEK 15 POTENCJAŁ WYKORZYSTANIA ENERGII SŁONECZNEJ NA TERENIE WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ........................................................................................................................................ 41 RYSUNEK 16 BIOGAZ Z BIOGAZOWNI ROLNICZYCH W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM ........................................................................................................................................ 42 RYSUNEK 17 JEDNOLITE CZĘŚCI WÓD POWIERCHNOWYCH NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO Z UWZGLĘDNIENIEM PODZIAŁU NA RZGW W POZNANIU I RZGW W WARSAWIE ........................................................................................................ 57 RYSUNEK 18 GZWP WYSTĘPUJĄCE NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ........................................ 58 RYSUNEK 19 GRANICE JCWPd NR 99 i 84 ........................................................................................................ 59 RYSUNEK 20 PUNKTY MONITORINGU JAKOŚCI WÓD PODZIEMNYCH W SIECI REGIONALNEJ W 2017 R. ........................................................................................................................................ 60 RYSUNEK 21 OBSZARY ZAGROŻONE PODTOPIENIAMI NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ........................................................................................................................................ 61 RYSUNEK 22 DŁUGOŚĆ SIECI WODOCIĄGOWEJ WRAZ Z LICZBĄ PRZYŁĄCZY W LATACH NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W LATACH 2015-2019 ........................................................................................................ 66 RYSUNEK 23 DŁUGOŚĆ SIECI WODOCIĄGOWEJ W POSZCZEGÓLNYCH GMINACH WCHODZĄCYCH W SKŁAD POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W 2019 R. ................................................................. 67 RYSUNEK 24 DŁUGOŚĆ SIECI KANALIZACYJNEJ [KM] WRAZ Z LICZBĄ PRZYŁĄCZY [SZT.] W LATACH NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W LATACH 2015-2019 .................................................. 70 RYSUNEK 25 DŁUGOŚĆ SIECI KANALIZACYJNEJ W POSZCZEGÓLNYCH GMINACH WCHODZĄCYCH W SKŁAD POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W 2019 R. ................................................................. 70 RYSUNEK 26 LOKALIZACJA ZŁOŻ SUROWCÓW NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................. 77 RYSUNEK 27 UDZIAŁ GRUNTÓW ROLNYCH W OGÓŁEJNEJ POWIERZCHNI POWIATÓW WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO, W TYM POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ŹRÓDŁO: ANALIZA STRUKTURY WŁASNOŚCI I SPOSOBU UŻYTKOWANIA GRUNTÓW W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2019 ROKU ........................................................................... 82 RYSUNEK 28 ILOŚCI POSIADANYCH I USUNIĘTYCH WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST NA TERENIE POSZCZEGÓLNYCH GMIN POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ........................................................................... 99 RYSUNEK 29 PODZIAŁ GEOBOTANICZNY REJONU POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ........................................................................... 103 RYSUNEK 30 LASY W POWIECIE CZĘSTOCHOWSKIM WRAZ ZAZNACZONYMI TERENAMI CHRONIONYMI W OBREBIE PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH ........................................................................... 109 SPIS TABEL TABELA 1 ZESTAWIENIE DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH I PRZEDSTAWIENIE SPÓJNOŚCI Z CELAMI ZAPISANYMI W PROGRAMIE OCHRONY ŚRODOWISKA DLA POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 14 TABELA 2 RELACJA KIERUNKÓW INTERWENCJI OKREŚLONYCH W POŚ DLA WOJ. ŚLĄSKIEGO ORAZ W POLITYCE EKOLOGICZNEJ PAŃSTWA 2030 ................................................................................................................................. 18 TABELA 3 LICZBA MIESZKAŃCÓW WRAZ Z GĘSTOŚCIĄ ZALUDNIENIA POSZCZEGÓLNYCH GMIN SCHODZĄCYCH W SKŁAD POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 21 TABELA 4 KLASY STREF I WYMAGANE DZIAŁANIA W ZALEŻNOŚCI OD POZIOMÓW STEŻEŃ ZANIECZYSZCZENIA, UZYSKANYCH W ROCZNEJ OCENIE JAKOŚCI POWIETRZA ................................................................................................................................. 26 TABELA 5 ZESTAWIENIE DRÓG POWIATOWYCH NA OBSZARZE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 33 TABELA 6 ŚREDNIODOBOWY RUCH NA DRODZE KRAJOWEJ DK 1 NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 36 TABELA 7 ŚREDNIODOBOWY RUCH NA DRODZE KRAJOWEJ DK 46 NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 36 TABELA 8 ŚREDNIODOBOWY RUCH NA DROGACH WOJEWÓDZKICH NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 36 TABELA 9 WSKAŹNIKI EMISJI DLA POSZCZEGÓLNYCH TYPOW POJAZDÓW DLA ZAŁOŻONEJ PRĘDKOŚCI 60 KM/H ................................................................................................................................. 38 TABELA 10 WIELKOŚCI EMISJI GODZINOWEJ I ŚREDNIOROCZNEJ Z TRANSPORTU NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 39 TABELA 11 STACJE BAZOWE TELEFONII KOMÓRKOWEJ NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 51 TABELA 12 CHARAKTERYSTYKA JCWP NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 55 TABELA 13 OCENA STANU JEDNOLITYCH CZĘŚCI WÓD POWIERZCHNIOWYCH – RZEK NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 57 TABELA 14 CHARAKTERYSTYKA JCWPd NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 59 TABELA 15 WYNIKI BADANIA JAKOŚCI JCWPd NR 99 W LATACH 2014-2017 ................................................................................................................................. 60 TABELA 16 AGLOMERACJE NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 71 TABELA 17 LICZBA PRZYDOMOWYCH OČYSZCZALNI ŚCIEKÓW NA TERENIE POSZCZEGÓLNYCH GMIN POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W 2019 ROKU ................................................................................................................................. 73 TABELA 18 ZASOBY NATURALNE NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 77 TABELA 19 STRUKTURA ZASIEWÓW NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 83 TABELA 20 ODCZYNY I POTRZEBY WAPNOWANIA GLEB NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO NA PODSTAWIE WYKONANYCH BADAN W OKRESIE 1.01.2018 R. - 31.12.2019 R. ................................................................................................................................. 83 TABELA 21 ZASOBNOŚĆ GLEB W MAKROELEMENTY NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO, NA PODSTAWIE WYKONANYCH BADAN W OKRESIE 1.01.2018 R.- 31.12.2019 R. ................................................................................................................................. 84 TABELA 22 DANE DOTYCZĄCE REALIZACJI PROGRAMU ROLNO-ŚRODOWISKOWEGO NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W LATACH 2018-2019 ................................................................................................................................. 85 TABELA 23 FUNKCJONUJĄCE NA TERENIE WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO INSTALACJE KOMUNALNE DO MECHANICZNO-BIOLOGICZNEGO PRZETWARZANIA NIESREGOWANYCH (ZMIESZANYCH) ODPADÓW KOMUNALNYCH ................................................................................................................................. 90 TABELA 24 ILOŚCI ZEBRANYCH ODPADÓW (ZMIESZANYCH) Z TERENU POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 92 TABELA 25 ZESTAWIENIE ILOŚCI ODPADÓW WYTWORZONYCH I ZEBRANYCH W SEKTORZE GOSPODARCZYM NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO W ROKU 2019 ................................................................................................................................. 95 TABELA 26 POWIERZCHNIOWE FORMY OCHRONY PRZYRODY NA TERENIE POWIATU ................................................................................................................................. 104 TABELA 27 LICZBOWE ZESTAWIENIE POMNIKÓW PRZYRODY NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO ................................................................................................................................. 108 TABELA 28 ZDARZENIA REALIZOWANE NA TERENIE POWIATU CZĘSTOCHOWSKIEGO PRZEZ MIEJSKO-POWIATOWE CENTRUM \| Tabela \| Opis \| Strona \| \|--------\|----------------------------------------------------------------------\|--------\| \| 28 \| Zarządzania Kryzysowego w latach 2018-2019 \| 117 \| \| 29 \| Działania w ramach zarządzania środowiskiem w powiecie częstochowskim \| 166 \| \| 30 \| Wskaźniki realizacji programu ochrony środowiska \| 167 \| WYKAZ SKRÓTÓW: AKPOŚK - Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych BAT - najlepsza dostępna technika BZT5 - biologiczne zapotrzebowanie na tlen CDPGŚ - Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska ChZT - chemiczne zapotrzebowanie na tlen DK - droga krajowa DW - droga wojewódzka GDDKiA - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad GIOŚ - Główny Inspektorat Ochrony Środowiska GPR - Generalny Pomiar Ruchu GPZ - Główny punkt zasilania GUS - Główny Urząd Statystyczny GZWP - Główne Zbiorniki Wód Podziemnych ITPOK - instalacja termicznego przetwarzania odpadów IUNG - Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa KPGO - Krajowy Plan Gospodarki Odpadami KPOŚK - Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych LKP - Leśny kompleks promocyjny LZWP - Lokalny zbiornik wód podziemnych MZP - mapa zagrożeń powodziowych, MRP - mapa ryzyka powodzi NFOŚiGW - Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ODR - Ośrodek Doradztwa Rolniczego OOŚ - ocena oddziaływania na środowisko ORSIP - Otwarty Regionalny System Informacji Przestrzennej OSO - obszary specjalnej ochrony ptaków OZE - Odnawialne Źródła Energii PIG - Państwowy Instytut Geologiczny PIOŚ - Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska PIS - Państwowa Inspekcja Sanitarna POH - Program Ochrony przed Hałasem POiŚ - Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko PONE - Program Ograniczania Niskiej Emisji POP - Program Ochrony Powietrza PTTK - Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze PWiK - Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji PZRП - Plan zarządzania ryzykiem powodziowym RDLP - Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych RDOŚ - Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska RDW - Ramowa Dyrektywa Wodna \| Akronim \| Opis \| \|---------\|------\| \| RLM \| Równoważna Liczba Mieszkańców \| \| RPO \| Regionalny Program Operacyjny \| \| RZGW \| Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej \| \| SEKAP \| System Elektronicznej Komunikacji Administracji Publicznej \| \| SIWZ \| Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia \| \| SOO \| specjalne obszary ochrony siedlisk \| \| SPA 2020\| Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030 \| \| WFOŚiGW \| Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej \| \| WIOŚ \| Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska \| \| WODR \| Wojewódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego \| \| WORP \| wstępna ocena ryzyka powodziowego \| \| WSO \| Wojewódzki System Odpadowy \| \| WSSE \| Wojewódzka Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna \| \| WWA \| wielopierścieniowe węglowodorы aromatyczne \| \| PDR \| zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii \| \| ZPK \| Zespół Parków Krajobrazowych \| \| ZZR \| zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii \| \| 9WWA \| dziewięć podstawowych aromatycznych węglowodorów wielopierścieniowych \| 1. Wstęp 1.1. Cel i podstawa opracowania W związku z wejściem w życie nowelizacji ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219, z późn. zm.) nastąpiła zmiana sposobu realizacji krajowej polityki ochrony środowiska. Obecnie jest ona prowadzona na podstawie strategii rozwoju, programów i dokumentów programowych oraz za pomocą wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska. Podstawowym celem sporządzania i uchwalenia Programu Ochrony Środowiska jest realizacja przez jednostki samorządu terytorialnego polityki ochrony środowiska zbliżnej z założeniami najważniejszych dokumentów strategicznych i programowych. Program Ochrony Środowiska powinien stanowić podstawę funkcjonowania systemu zarządzania środowiskiem spajającą wszystkie działania i dokumenty dotyczące ochrony środowiska i przyrody na szczeblu jednostki samorządu terytorialnego. Według ustawy Prawo Ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219, z późn. zm.) „[…] w celu realizacji polityki ochrony środowiska organ wykonawczy sporządza program ochrony środowiska, uwzględniając cele zawarte w strategiach, programach i dokumentach programowych”. Projekt wojewódzkiego Programu Ochrony Środowiska opiniowany jest przez Ministra Środowiska, projekt powiatowego Programu Ochrony Środowiska opiniowany jest przez Zarząd Województwa, a projekt gminnego Programu Ochrony Środowiska przez Zarząd Powiatu. Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego podlega zaopiniowaniu przez Zarząd Województwa Śląskiego. Zapisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r. poz. 283, z późn. zm.), stanowią, iż „projekty, polityk, strategii, planów lub programów w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko […] wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko”. W związku z tym dla niniejszego projektu „Programu…” została opracowana Prognoza oddziaływania na środowisko postanowień projektu „Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027”. W realizacji Programu Ochrony Środowiska istotne jest uspołecznienie całego procesu tworzenia Programu, a następnie jego realizacji i wdrażania. W związku z tym w trakcie procedur opracowania „Programu…” Powiat Częstochowski zapewnił możliwość udziału społeczeństwa na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r. poz. 283, z późn. zm.). Interesariusze, w tym służby i inspekcje działające na terenie powiatu częstochowskiego zostali włączeni w prace nad przygotowaniem niniejszego dokumentu. W związku z tym na etapie zbierania danych i materiałów do opracowania jednostki te zostały poproszone o sprecyzowanie planów i projektów jakie będą realizowane na terenie powiatu częstochowskiego do roku 2027. Po zaopiniowaniu projektu „Programu…” przez Zarząd Województwa Śląskiego oraz projektu „Programu…” wraz z Prognozą oddziaływania na środowisko przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach i Śląskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Katowicach „Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” zostanie uchwalony przez Radę Powiatu Częstochowskiego. Z wykonania „Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” Starosta Powiatu Częstochowskiego powinien co dwa lata sporządzać raporty i przedstawić je Radzie Powiatu oraz przekazać do organu wykonawczego Województwa Śląskiego. Program ma za zadanie wyznaczanie ram dla późniejszych przedsięwzięć, realizowanych w zakresie innych programów sektorowych powiatu i województwa. Istotnym celem Programu jest zapewnienie efektywnego i sprawnego wykorzystania środków finansowych na działania, wskazane w Programie oraz umożliwienie i wspieranie pozyskiwania środków na realizację określonych zadań środowiskowych przez jednostki samorządowe. Realizacja postanowień „Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” powinna doprowadzić do poprawy stanu środowiska naturalnego, oraz zapewnić skuteczne mechanizmy chroniące środowisko przed degradacją, a także stworzyć warunki dla wdrożenia wymagań prawa. 1.2. Metodologia opracowania, zawartość „Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” został opracowany zgodnie z zapisami ustawy z dnia 2 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1219, z późn. zm.) jako narzędzie prowadzenia polityki ochrony środowiska w powiecie. Polityka ochrony środowiska to stworzenie warunków do działań związanych z ochroną środowiska i równoważonym rozwojem, czyli takim który będzie rozwojem gospodarczym, ekonomicznymi i ekologicznym. Niniejszy dokument został opracowany zgodnie z Wytycznymi do opracowania wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska opracowanymi przez Ministerstwo Środowiska we wrześniu 2015 roku. Zgodnie z przytoczonymi wytycznymi rezygnowano z długich opisów powiatu częstochowskiego, które są już zamieszczone w szeregu innych wcześniejszych dokumentów na szczeblu powiatu na rzecz zestawień tabelarycznych i grafik rysunkowych i mapek. Do opracowania niniejszego dokumentu zebrano dane pochodzące z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego oraz jednostek realizujących zadania środowiskowe na terenie powiatu w tym między innymi Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Zarządy Dróg Wojewódzkich i Powiatowych, Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, Nadleśnictwo Gidle, Kłobuck, Radomsko, Koniecpol, Herby, Złoty Potok, Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach, a także wszystkich Gmin należących do powiatu częstochowskiego. Aktualnie obowiązujące wytyczne z 2015 roku wymagają podziału harmonogramów realizacji zadań na zadania własne samorządu powiatowego oraz zadania monitorowane. Zadania monitorowane to zadania realizowane przez jednostki realizujące zadania środowiskowe na terenie powiatu oraz Gminy należące do powiatu częstochowskiego. Po opracowaniu projektu dokumentacji przeprowadzone zostaną konsultacje w celu dopracowania ostatecznego kształtu, który zostanie skierowany do opiniowania. Po zaopiniowaniu projektu „Programu…” wraz z Prognozą oddziaływania na środowisko przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach i Śląskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Katowicach „Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” oraz po pozytywnej opinii Zarządu Województwa Śląskiego Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego zostanie przyjęty do realizacji uchwałą Rady Powiatu Częstochowskiego. Struktura każdego z rozdziałów dotyczących poszczególnych dziedzin środowiskowych obejmuje: - efekty realizacji dotychczasowego POŚ, - ocenę stanu aktualnego, - analizę SWOT. Wymienione powyżej obszary interwencji uwzględniają zagadnienia horyzontalne (przekrojowe dla wszystkich dziedzin) takie jak adaptację do zmian klimatu, nadzwyczajne zagrożenia środowiska, działania edukacyjne oraz monitoring. Najwięcej akcji edukacyjnych w ostatnich latach dotyczy gospodarki odpadami. W związku z tym, iż wytyczne do sporządzania programów ochrony środowiska nie przewidują osobnego rozdziału dotyczącego edukacji ekologicznej działania te zostaną opisane w części dotyczącej gospodarowania odpadami. 2. Spójność z dokumentami strategicznymi i programowymi Aktualnie polityka ochrony środowiska w powiecie częstochowskim prowadzona jest zgodnie z zapisami wcześniejszych dokumentów strategicznych oraz nadzrędnych programów ochrony środowiska. Istotnym elementem prognozowania strategicznego jest zapewnienie spójności celów rozwoju wyznaczonych w dokumentach programowych i strategicznych opracowanych na poziomie powiatowym, wojewódzkim, krajowym i UE. Poniżej przedstawiono powiązanie „Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027” z dokumentami strategicznymi szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego. Podczas tworzenia „Programu…” brano pod uwagę założenia, cele, kierunki działań i interwencji zapisane w aktualnie obowiązujących dokumentach nadzrędnych. Program ochrony środowiska w swoich założeniach uwzględnia najbardziej istotne kierunki rozwoju. Cele, obszary problemowe oraz kierunki rozwoju analizowanych dokumentów prezentuje poniższa tabela. Tabela 1 Zestawienie dokumentów strategicznych i przedstawienie spójności z celami zapisanymi w Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego \| Nazwa dokumentu \| Cele wskazane w dokumencie strategicznym \| Kierunki interwencji dokumentu strategicznego wpisujące się w cele Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027 \| \|-----------------\|------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| NADRZĘDNE DOKUMENTY STRATEGICZNE \| \| \| \| Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030 \| Cel 7 - Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego oraz ochrona i poprawa stanu środowiska, Cel 8 – Wzmocnienie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych, Cel 9 – Zwiększenie dostępności terytorialnej Polski poprzez utworzenie zrównoważonego, spójnego i przyjaznego użytkownikom systemu transportowego. \| 7.1: Modernizacja infrastruktury i bezpieczeństwo energetyczne, 7.2: Modernizacja sieci elektroenergetycznych i cieplowniczych, 7.4: Realizacja programu inteligentnych sieci w energetyce, 7.7: Stworzenie zachęt przyspieszających rozwój zielonej gospodarki, 7.8: Zwiększenie poziomu ochrony środowiska, 8.1: Rewitalizacja obszarów problemowych, 9.1: Sprawną modernizację, rozbudowę i budowę zintegrowanego systemu transportowego. \| \| Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020 \| I. Sprawne i efektywne państwo, II. Konkurencyjna Gospodarka. \| I.1.5: Zapewnienie ładu przestrzennego, I.3.3: Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela, II.6.1. Racionalne gospodarowanie zasobami, II.6.2. Poprawa efektywności energetycznej, II.6.3. II.6. Poprawa stanu środowiska, I.6.5. Adaptacja do zmian klimatu, II.7.2. Modernizacja i rozbudowa połączeń transportowych, II.7.3. Udrożnienie obszarów miejskich. \| \| Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko \| Cel 1 – Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, Cel 2 – Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię, Cel 3 - Poprawa stanu środowiska. \| 1.1. Racionalne i efektywne gospodarowanie zasobami kopalin 1.2. Gospodarowanie wodami dla ochrony przedpowodzią, suszą i deficytem wody, 1.3. Zachowanie bogactwa różnorodności biologicznej, w tym wielofunkcyjna gospodarka leśna, 2.2. Poprawa efektywności energetycznej, 2.7. Rozwój energetyczny obszarów podmiejskich i wiejskich, 3.1. Zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki, 3.2. Racionalne gospodarowanie odpadami, w tym wykorzystanie ich na cele energetyczne, 3.3. Ochrona powietrza, w tym ograniczenie oddziaływania energetyki, 3.4. Wspieranie nowych i promocja polskich technologii energetycznych i środowiskowych, 3.5. Promowanie zachowań ekologicznych oraz tworzenie \| Polityka energetyczna Polski do 2030 roku \| I - Poprawa efektywności energetycznej, II - Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii, III - Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii w tym biopaliw, IV - Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. \| Cel - Ograniczenie emisji CO₂ do 2020 przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa energetycznego, Cel - Ograniczenie emisji SO₂, NOₓ oraz pyłów do poziomów wynikających z obecnych i projektowanych regulacji unijnych, Cel - Ograniczenie negatywnego oddziaływania energetyki na stan wód powierzchniowych i podziemnych, Cel - Minimalizacja składowania odpadów poprzez jak najszerse wykorzystanie ich w gospodarce, Cel - Zmiana struktury wytwarzania energii w kierunku technologii niskoemisyjnych. \| \| --- \| --- \| --- \| \| DOKUMENTY SEKTOROWE \| \| \| \| Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020 (z perspektywą do roku 2030) \| Cel 1 - osiągnięcie w możliwie krótkim czasie poziomów dopuszczalnych i docelowych niektórych substancji, określonych w dyrektywie 2008/50 WE i 200/10 WE, oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także pętla stężenia ekspozycji oraz Krajowego Celu Redukcji Narażenia, Cel 2 - osiągnięcie w perspektywie do roku 2030 stężeń niektórych substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) oraz nowych wymagań wynikających z regulacji prawnych projektowanych przepisami prawa unijnego. \| 1. Podniesienie rangi zagadnienia poprawy jakości powietrza poprzez skonsolidowanie działań na szczeblu krajowym oraz powołanie Partnerstwa na rzecz poprawy jakości powietrza, 2. Stworzenie ram prawnych sprzyjających realizacji efektywnych działań mających na celu poprawę jakości powietrza, 3. Włączenie społeczeństwa w działania na rzecz poprawy jakości powietrza poprzez zwiększenie świadomości społecznej oraz tworzenie trwałych platform dialogu z organizacjami społecznymi, 4. Rozwój i rozpowszechnienie technologii sprzyjających poprawie jakości powietrza, 5. Rozwój mechanizmów kontrolowania źródeł niskiej emisji sprzyjających poprawie jakości powietrza, 6. Upowszechnienie mechanizmów finansowych sprzyjających poprawie jakości powietrza. \| \| Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania ścieków komunalnych \| Celem Programu jest ograniczenie zrzutów niedostatecznie oczyszczanych ścieków, a co za tym idzie – ochrona środowiska wodnego przed ich niekorzystnymi skutkami \| 1. Budowa sieci kanalizacyjnej, 2. Inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków, 3. Dostosowanie oczyszczalni do art. 5.2. \| \| Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2022 \| Cel 1 - Zmniejszenie ilości powstających odpadów, zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat należytego gospodarowania odpadami komunalnymi, Cel 2 - osiągnięcie poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia ogólnej masy odpadów komunalnych w wysokości 50% do 2025 r., Cel 3 - zmniejszenie udziału zmieszanych odpadów komunalnych w całym strumieniu zbieranych odpadów (zwiększenie udziału odpadów zbieranych selektywnie). \| 1. Zmniejszenie ilości powstających odpadów, 2. Zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat właściwego gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji, 3. Doprowadzenie do funkcjonowania systemów zagospodarowania odpadów zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami. W celu obliczenia procentowych wartości procentowych wskazanych poniżej, należy ująć wszystkie odpady komunalne odebrane i zebrane (również odpady BiR1 pochodzące z gospodarstw domowych), 4. Zmniejszenie udziału zmieszanych odpadów komunalnych w całym strumieniu zbieranych odpadów (zwiększenie udziału odpadów zbieranych selektywnie), 5. Zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska odpadów, aby nie było składowanych w 2020 r. więcej niż 35% masy tych odpadów w stosunku do masy odpadów wytworzonych w 1995 r., 6. Zaprzestanie składowania odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych, 7. Zaprzestanie składowania zmieszanych odpadów komunalnych bez przetworzenia, 8. Zmniejszenie liczby miejsc nielegalnego składowania odpadów komunalnych, 9. Utworzenie systemu monitorowania gospodarki odpadami komunalnymi, 10. Monitorowanie i kontrola postępowania z frakcją odpadów komunalnych wysortowaną ze strumienia zmieszanych odpadów komunalnych i nieprzeznaczoną do składowania (frakcja \| Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030 (SPA2020) \| Cel 1. - Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i dobrego stanu środowiska Cel 2. - Skuteczna adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich Cel 3. - Rozwój transportu w warunkach zmian klimatu Cel 4. - Zapewnienie zrównoważonego rozwoju regionalnego i lokalnego z uwzględnieniem zmian klimatu Cel 5. - Stymulowanie innowacji sprzyjających adaptacji do zmian klimatu Cel 6. - Kształtowanie postaw społecznych sprzyjających adaptacji do zmian klimatu \| Kierunek działań 1.1- dostosowanie sektora gospodarki wodnej do zmian klimatu, Kierunek działań 1.3 – dostosowanie sektora energetycznego do zmian klimatu, Kierunek działań 1.4 – ochrona różnorodności biologicznej i gospodarka leśna w kontekście zmian klimatu, Kierunek działań 2.1 - stworzenie lokalnych systemów monitorowania i ostrzegania przed zagrożeniami, Kierunek działań 2.2 – organizacyjne i techniczne dostosowanie działalności rolniczej i rybackiej do zmian klimatu, Kierunek działań 3.2 – zarządzanie szlakami komunikacyjnymi w warunkach zmian klimatu, Kierunek działań 6.1 – zwiększenie świadomości odnośnie do ryzyk związanych ze zjawiskami ekstremalnymi i metodami ograniczania ich wpływu, Kierunek działań 6.2 - ochrona grup szczególnie narażonych przed skutkami niekorzystnych zjawisk klimatycznych. \| \| Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 \| Oś priorytetowa I Zmniejszenie emisyjności gospodarki Oś priorytetowa II Ochrona środowiska, w tym adaptacja do zmian klimatu Oś priorytetowa IV Infrastruktura drogowa dla miast Oś priorytetowa VI Rozwój niskoemisyjnego transportu zbiorowego w miastach Oś priorytetowa VII Poprawa bezpieczeństwa energetycznego \| Działanie 1.1 Wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, Działanie 1.3 Wspieranie efektywności energetycznej w budynkach, Działanie 2.1 Adaptacja do zmian klimatu wraz z zabezpieczeniem i zwiększeniem odporności na klęski żywiołowe, w szczególności katastrofy naturalne oraz monitoring środowiska, Działanie 2.2 Gospodarka odpadami komunalnymi, Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach, Działanie 2.4 Ochrona przyrody i edukacja ekologiczna, Działanie 2.5 Poprawa jakości środowiska miejskiego, Działanie 6.1 Rozwój publicznego transportu zbiorowego w miastach, Działanie 7.1 Rozwój inteligentnych systemów magazynowania, przesyłu i dystrybucji energii. \| \| Aktualizacja Krajowego Programu Zwiększania Lesistości 2014 \| Celem KPZL jest zapewnienie warunków do zwiększenia lesistości kraju do 30%, a także optymalnego rozmieszczenia zalesień, ustalenia priorytetów ekologicznych i gospodarczych oraz instrumentów realizacyjnych. \| \| Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie2020+” \| Cel strategiczny: Województwo śląskie regionem nowoczesnej gospodarki rozwijającej się w oparciu o innowacyjność i kreatywność Cel strategiczny: Województwo śląskie regionem o wysokiej jakości życia opierającej się na powszechnej dostępności do usług publicznych o wysokim standardzie Cel strategiczny: Województwo śląskie regionem atrakcyjnej i funkcjonalnej przestrzeni Cel strategiczny: Województwo śląskie regionem otwartym będącym istotnym partnerem rozwoju Europy \| Cel operacyjny: A.1. Innowacyjne i kreatywne przedsiębiorstwa oraz produkty województwa, Cel operacyjny: A.2. Otwarty i atrakcyjny rynek pracy, Cel operacyjny: A.3. Konkurencyjna gospodarka województwa oparta na elastyczności i specjalizacji firm oraz strukturach sieciowych, Cel operacyjny: A. Przedsiębiorczość lokalna i społeczna wykorzystująca lokalne rynki i potencjały, Cel operacyjny: B.1. Poprawa kondycji zdrowotnej mieszkańców województwa, Cel operacyjny: B.2. Rozwój kompetencji, umiejętności i wzrost poziomu aktywności mieszkańców, Cel operacyjny: B.3. Harmonia społeczna i wysoki kapitał zaufania oraz dogodne warunki życia mieszkańców, Cel operacyjny: C.1. Zrównoważone wykorzystanie zasobów środowiska, Cel operacyjny: C.2. Zintegrowany rozwój ośrodków różnej rangi Cel operacyjny: C.3. Wysoki poziom ładu przestrzennego i efektywne wykorzystanie przestrzeni, Cel operacyjny: D.1. Współpraca z partnerami w otoczeniu, \| \| Program Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 \| Cel operacyjny: D.2. Atrakcyjny wizerunek województwa śląskiego, Cel operacyjny: D.3. Region w sieci międzynarodowych i krajowych powiązań infrastrukturalnych. \| \| --- \| --- \| \| Cel 1 Powietrze atmosferyczne, Cel 2 Zasoby wodne, Cel 3 Gospodarka odpadami, Cel 4 Ochrona Przyrody, Cel 5 Zasoby surowców naturalnych, Cel 6 Tereny poprzemysłowe, Cel 7 Halas, Cel 8 Elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące, Cel 9 Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym przemysłowych, Cel 10 Ograniczenie ryzyka wystąpienia poważnych awarii przemysłowych oraz minimalizacja ich skutków. \| 1. Znacząca poprawa jakości powietrza na obszarze województwa śląskiego związana z realizacją kierunków działań naprawczych, 2. Realizacja racjonalnej gospodarki energetycznej łączącej efektywność energetyczną z nowoczesnymi technologiami, 3. System zrównoważonego gospodarowania wodami powierzchniowymi i podziemnymi, umożliwiający zaspokojenie uzasadnionych potrzeb wodnych regionu przy osiągnięciu i utrzymaniu co najmniej dobrego stanu wód, 4. Zbudowanie systemu zgodnego z hierarchią postępowania z odpadami, w której priorytetem jest zapobieganie powstawaniu odpadów, a następnie przygotowanie do ponownego użycia, recyklingu i inne metody odzysku oraz wdrożenie modelu gospodarowania odpadami komunalnymi opartego na ich selektywnym zbieraniu i termicznym przekształcaniu pozostałych odpadów palnych z odzyskiem energii, 5. Zachowanie, odtworzenie i zrównoważone użytkowanie bioróżnorodności i georóżnorodności oraz ochrona krajobrazu, 6. Zrównoważona gospodarka zasobami surowców naturalnych, 7. Racjonalna gospodarka zasobami glebowymi, 8. Przekształcenie terenów poprzemysłowych i zdegradowanych województwa śląskiego zgodnie z wymaganiami ekologicznymi oraz uwarunkowaniami społeczno-ekonomicznymi, 9. Poprawa i utrzymanie dobrego stanu akustycznego środowiska, 10. Utrzymanie wartości natężenia promieniowania elektromagnetycznego na dotychczasowych, niskich poziomach, 11. Ograniczenie ryzyka wystąpienia poważnych awarii przemysłowych oraz minimalizacja ich skutków. \| \| Strategia Rozwoju Powiatu Częstochowskiego na lata 2016 – 2020 \| Cel strategiczny 6.II.4: rozwój infrastruktury podnoszącej atrakcyjność powiatu, Cel strategiczny 6.III.1: ochrona walorów przyrodniczych powiatu, Cel strategiczny 6.II.2: wsparcie różnorodnych działań ekologicznych na terenie powiatu częstochowskiego, Cel strategiczny 6.III.3: promocja kultury, turystyki i walorów przyrodniczych powiatu \| \| --- \| --- \| \| 6.II.4.1. Kierunek działań: wsparcie rozwoju infrastruktury turystycznej, 6.II.4.2. Kierunek działań: uzyskanie spójności komunikacyjnej powiatu, 6.II.4.3. Kierunek działań: poprawa funkcjonowania transportu zbiorowego na terenie powiatu, 6.III.1.1. Kierunek działań: wsparcie rozwoju infrastruktury ochrony środowiska, 6.III.2.1. Kierunek działań: wspieranie modernizacji sieci przesyłowych, termomodernizacji budynków, melioracji i gospodarki odpadami na terenie powiatu częstochowskiego, 6.III.3.1. Kierunek działań: działania na rzecz promocji i rozwoju kultury, sportu i turystyki w powiecie częstochowskim. \| \| Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego do roku 2015 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2016-2019 \| Cel długoterminowy 1 - Ochrona dziedzictwa przyrodniczego Cel długoterminowy 2 - Poprawa jakości środowiska, racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz zrównoważone wykorzystanie materiałów, wody i energii Cel długoterminowy 3 - Edukacja ekologiczna, monitoring i poprawa bezpieczeństwa ekologicznego \| \| --- \| --- \| \| Cel - Ochrona przyrody i poprawa ładu przestrzennego ze szczególnym uwzględnieniem obszarów Natura 2000, Cel - Ochrona powierzchni ziemi i zasobów kopalin, Cel - Ochrona i zrównoważony rozwój lasów, Cel - Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych - racjonalna gospodarka wodami, Cel - Minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów i obciążenia środowiska odpadami, Cel - Ochrona powietrza - ekologiczne środki transportu i odnawialne źródła energii, Cel - Zrównoważony rozwój turystyki i agroturystyki, Cel - Ochrona przed halasem i szkodliwym działaniem pól elektromagnetycznych, Cel - Edukacja ekologiczna, Cel - Monitoring środowiska i ochrona przed nadzwyczajnymi zagrożeniami. \| Źródło: „Wytyczne do opracowania wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska”, Ministerstwa Środowiska, wrzesień 2015, oraz opracowanie własne na podstawie aktualnych dokumentów wyższych szczebli. Cele i kierunki działań przedstawione w powyższej tabeli zawierają się w celach i kierunkach działań zapisanych w niniejszym Programie Ochrony Środowiska. Według ustawy Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219, z późn. zm.) „[…] w celu realizacji polityki ochrony środowiska organ wykonawczy powiatu sporządza powiatowy program ochrony środowiska, uwzględniając cele zawarte w strategiach, programach i dokumentach programowych”, w związku z tym w niniejszym opracowaniu zostaną ujęte powyższe założenia, cele i priorytety na lata 2020-2027, które zapisano w dokumentach wcześniej opracowanych i obejmujących teren powiatu częstochowskiego. Kierunki interwencji w niniejszym Programie zostały zaczerpnięte wprost z Programu Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024. Niemniej jednak są one spójne z kierunkami interwencji określonymi przez Politykę ekologiczną państwa 2030 – strategię rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej. W poniższej tabeli przedstawiono relację kierunków interwencji w obydwu dokumentach. W odniesieniu do Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024–2027 zastosowano kierunki Programu Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 w opisach celów i zadań oraz harmonogramach zadań powiatu częstochowskiego. Tabela 2 Relacja kierunków interwencji określonych w POŚ dla woj. śląskiego oraz w Polityce ekologicznej państwa 2030 \| L.p. \| Kierunki interwencji w Programie Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 \| Odpowiadające kierunki interwencji w Polityce ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej \| \|------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1 \| Ochrona powietrza i klimatu \| Likwidacja źródeł emisji zanieczyszczeń do powietrza lub istotne zmniejszenie ich oddziaływania \| \| 2 \| Ochrona przed hałasem \| Przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska oraz zapewnienie bezpieczeństwa biologicznego, jądrowego i ochrony radiologicznej \| \| 3 \| Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym \| \| \| 4 \| Gospodarowanie wodami \| Zrównoważone gospodarowanie wodami, w tym zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki oraz osiągnięcie dobrego stanu wód \| \| 5 \| Gospodarka wodno-ściekowa \| \| \| 6 \| Gospodarowanie zasobami geologicznymi Tereny poprzemysłowe \| Zarządzanie zasobami geologicznymi poprzez opracowanie i wdrożenie polityki surowcowej państwa \| \| 7 \| Ochrona gleb \| Ochrona powierzchni ziemi, w tym gleb \| \| 8 \| Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawaniu odpadów \| Gospodarka odpadami w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym \| \| 9 \| Ochrona przyrody i krajobrazu \| Zarządzanie zasobami dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, w tym ochrona i poprawa stanu różnorodności biologicznej i krajobrazu Wspieranie wielofunkcyjnej i trwałe zrównoważonej gospodarki leśnej \| \| 10 \| Zagrożenie poważnymi awariami \| Przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska oraz zapewnienie bezpieczeństwa biologicznego, jądrowego i ochrony radiologicznej \| Źródło: Program Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024, Polityka ekologiczna państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej Ponadto, w kierunkach interwencji według Programu Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 zastosowanych w niniejszym dokumencie ujęte są kwestie adaptacji i przeciwdziałania zmianom klimatu, szeroko pojętej edukacji ekologicznej oraz systemu kontroli i zarządzania ochroną środowiska. W związku z tym uznać się, że kierunki interwencji w Programie odpowiadają i są spójne z kierunkami Polityki ekologicznej państwa 2030. 3. Ogólna charakterystyka powiatu częstochowskiego Powiat częstochowski usytuowany jest w północnej części województwa śląskiego. Od północy graniczy z województwem łódzkim, od wschodu z województwem świętokrzyskim, od południa i zachodu z czterema innymi powiatami ziemiańskimi województwa śląskiego: zawierciańskim, myszkowskim, lublineckim i kłobuckim. Powierzchnia powiatu wynosi 1 519 km – stanowi 12,4% powierzchni całego województwa śląskiego. Powiat częstochowski jest pod tym względem największym powiatem w województwie śląskim i jednym z największych w kraju. Średnia powierzchnia gmin w powiecie wynosi 95 km. Podzielony jest na 16 jednostek administracyjnych. - gminy miejsko-wiejskie: Blachownia, Koniecpol - gminy wiejskie: Dąbrowa Zielona, Janów, Kamienna Polska, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Lelów, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Poczesna, Przyrów, Rędziny, Starcza. Rysunek 1 Podział administracyjny powiatu częstochowskiego Źródło: www.gminy.pl Zgodnie z fizyczno - geograficzną regionalizacją Polski, wg J. Kondrackiego, w ogólnym podziale należy do prowincji Wyżyny Polskiej. Południowo-zachodnia część powiatu należy do prowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska, a w jej ramach do makroregionów Wyżyna Woźnicko-Wieluńska i Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, zaś północno-wschodnia część należy do podprowincji Wyżyna Małopolska, a w jej ramach do makroregionu Wyżyna Przedborska. Powiat częstochowski leży na działie wodnym między dorzeczem Wisły i Odry. Do dorzecza Wisły należy Pilica z dopływem Białka, a do dorzecza Odry należy Warta z dopływami (np. Wiercica). Lesistość powiatu wynosi 28,9% i jest niższa niż przeciętnie w całym województwie śląskim (32%). Lesistość jest zróżnicowana przestrzennie. 3.1. Klimat Zgodnie z podziałem Gumińskiego powiat częstochowski znajduje się w dzielnicy częstochowsko – kieleckiej. Dzielnice charakteryzuje średnia roczna temperatura powietrza do 8 °C, zima trwa 80 dni, lato 80 – 85 dni. Okres wegetacyjny trwa 220 dni. W związku ze wznięciem terenu nad poziomem morza opady są stosunkowo duże i przekraczają zazwyczaj 600 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się długo – powyżej 80 dni. Dodatkowo powyższe informacje zestawiono z danymi klimatycznymi, które zaczerpnięto z bazy Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju „Typowe lata meteorologiczne i statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski” dla stacji meteorologicznej - Częstochowa. Dane te przedstawiono na poniższym wykresie. Rysunek 3 Temperatury powietrza (średnia, maksymalna i minimalna dla danego miesiąca z wieloletnich pomiarów) Źródło: Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju 3.2. Demografia Jednym z głównych uwarunkowań rozwoju powiatu jest liczba jej mieszkańców. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego liczba ludności wg stałego miejsca zameldowania w powiecie częstochowskim na koniec 2019 roku wyniosła 134 555 osób. Ludność Powiatu Częstochowskiego stanowi 2,97% całości mieszkańców województwa śląskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie częstochowskim wynosi 88 osób/km². Największą liczbę ludności ma miasto Blachownia – 9 594 mieszkańców, a największą wieś pod względem mieszkańców są Rędziny- 4 745 mieszkańców. Najmniej mieszkańców mają miejscowości: Jamrozowizna i Niecznanice SHR (gmina Kłomnice) – po 4 mieszkańców oraz Osiny (gmina Mykanów) – 6 mieszkańców. Tabela 3 Liczba mieszkańców wraz z gęstością zaludnienia poszczególnych gmin schodzących w skład powiatu częstochowskiego \| L.p. \| Jednostka \| Ogółem \| Mężczyźni \| Kobiety \| Gęstość zaludnienia [os/km²] \| \|------\|---------------\|--------\|-----------\|---------\|-----------------------------\| \| 1 \| Blachownia \| 12 930 \| 6 124 \| 6 806 \| 194 \| \| 2 \| Dąbrowa Zielona \| 3 860 \| 1 910 \| 1 950 \| 39 \| \| 3 \| Janów \| 5 984 \| 3 004 \| 2 980 \| 41 \| \| 4 \| Kamienica Polska \| 5 567 \| 2 689 \| 2 878 \| 120 \| \| 5 \| Kłomnice \| 13 471 \| 6 514 \| 6 957 \| 91 \| \| 6 \| Koniecpol \| 9 408 \| 4 676 \| 4 732 \| 64 \| \| 7 \| Konopiska \| 10 736 \| 5 191 \| 5 545 \| 137 \| \| 8 \| Kruszyna \| 4 806 \| 2 378 \| 2 428 \| 51 \| \| 9 \| Lelów \| 4 824 \| 2 422 \| 2 402 \| 39 \| \| 10 \| Mstów \| 10 834 \| 5 292 \| 5 542 \| 91 \| \| 11 \| Mykanów \| 15 104 \| 7 477 \| 7 627 \| 107 \| \| 12 \| Olsztyn \| 7 810 \| 3 897 \| 3 913 \| 72 \| \| 13 \| Poczesna \| 12 707 \| 6 229 \| 6 478 \| 212 \| \| 14 \| Przyrów \| 3 752 \| 1 854 \| 1 898 \| 47 \| \| 15 \| Rędziny \| 9 933 \| 4 879 \| 5 054 \| 241 \| \| 16 \| Starcza \| 2 829 \| 1 372 \| 1 457 \| 141 \| \| \| Powiat częstochowski \| 134 555 \| 65 908 \| 68 647 \| 88 \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS Wg danych GUS liczba mieszkańców powiatu częstochowskiego w ostatnich latach spada. Poniższy wykres przedstawia liczbę mieszkańców w latach 2017 – 2019. 3.3. Działalność gospodarcza Liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych na terenie powiatu w ostatnich latach wzrasta. W roku 2019 na terenie powiatu częstochowskiego zarejestrowanych było 11 621 podmiotów gospodarczych. Liczba podmiotów gospodarczych na terenie powiatu stale wzrasta. Rysunek 5 Liczba podmiotów gospodarczych zarejestrowanych na terenie powiatu częstochowskiego w latach 2017-2019 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych, GUS ### 4. Ocena stanu środowiska #### 4.1. Ochrona klimatu i jakości powietrza #### 4.1.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska \| \|-----------------------------------------------\| \| OCHRONA KLIMATU I JAKOŚCI POWIETRZA \| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Ograniczenie niskiej emisji \| Starosta Częstochowski w latach 2018 – 2019 wydał 47 decyzji w zakresie udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do środowiska dla lokalnych przedsiębiorców, którzy eksploatują instalacje w powiecie częstochowskim. \| 47 decyzji \| \| Ograniczenie emisji z procesów przemysłowych, energetyki i cieplowni \| W roku 2018 wykonano termomodernizację budynków użyteczności publicznej. Działania te były uzupełnione innymi inwestycjami takimi jak wymiana stolarki okiennej. Wymiana oświetlenia wewnętrznego, itp. \| termomodernizacja 4 budynków koszt całkowity: 2 518 214 zł \| \| Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej \| Brak realizacji zadania w okresie raportowania \| - \| \| Zwiększenie wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii \| \| - \| \| Wdrożenie programu ochrony powietrza wraz z weryfikacją zakładanych efektów \| Zadanie realizowane w ramach innych zadań związanych z efektywnością energetyczną i redukcją niskiej emisji. \| - \| \| Edukacja ekologiczna (w tym w zakresie zmian klimatu i ograniczenia ich skutków) \| Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa Starostwa w Częstochowie organizuje co roku Powiatowy Konkurs „Ekologiczna Zagroda”. Ponadto, Wydział corocznie od 2015 r. przeprowadza konferencje w nawiązaniu do konkursu „Ekologiczna Zagroda”. Działania te mają na celu propagowanie zasad dobrej praktyki rolniczej, upowszechnianie metod i celów produkcji rolniczej metodami ekologicznymi, a także upowszechnianie celów polityki ekologicznej państwa i lokalnych strategii w zakresie ochrony środowiska. \| organizacja konkursu „Ekologiczna Zagroda” \| \| Wdrożenie programu ochrony powietrza wraz z weryfikacją zakładanych efektów \| Zadanie realizowane w ramach innych zadań związanych z efektywnością energetyczną i redukcją niskiej emisji. \| - \| \| Realizacja programu, w tym współpraca z instytucjami zagranicznymi i krajowymi, administracją rządową i samorządową \| Opracowanie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej – gminy: Blachownia, Dąbrowa Zielona, Janów, Kłomnice, Komecpol, Konopiska, Kruszyna, Lelów, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Poczesna, Przyrów, Rędziny, Starczca. Opracowanie Programu Ograniczenia Niskiej Emisji – gminy: Blachownia, Kłomnice, Rędziny. \| 3 opracowane PONE 16 opracowanych PGN (wszystkie gminy) \| \| Ograniczenie emisji pyłu celem niedopuszczenia do przekroczenia stężeń w powietrzu \| Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska – Delegatura w Częstochowie przeprowadził w 2018 r. 60 kontroli przedsiębiorców (podmiotów) w zakresie przestrzegania przepisów ustawy prawo ochrony środowiska w kontekście wprowadzania gazów i pyłów do powietrza. Z kolei w 2019 r. WIOS w Częstochowie przeprowadził 57 kontroli podmiotów eksploatujących instalacje wprowadzające zanieczyszczenia do powietrza. W latach 2018-19 w ramach monitoringu powietrza sklasyfikowano strefę śląską, dla której określono klasy zanieczyszczeń powietrza. Zarząd Województwa Śląskiego utworzył dedykowaną stronę internetową www.powietrze.slaskie.pl, na której dostępne są informacje o aktualnej i prognozowanej jakości powietrza na terenie województwa. Strona ta służy również do upowszechniania treści związanych z wpływem zanieczyszczeń powietrza na zdrowie i życie ludzi. \| klasa C: pył PM2,5, pył PM10, bezno(a)piren klasa A: tlenki azotu, benzen, olów, arszen, kam, nikiel, tlenek węgla, dwutlenek siarki \| \| Monitoring stanu środowiska, w tym bazy danych nt. emisji zanieczyszczeń - powietrze \| \| \| \| Rozwój systemu informacyjnego dotyczącego monitoringu jakości powietrza i stanu jakości powietrza w skali lokalnej \| \| \| \| Ograniczenie niskiej emisji \| W ramach ograniczenia niskiej emisji, w latach 2018-2019 przeprowadzono: • termomodernizację 11 budynków – gminy: Dąbrowa Zielona, Konopiska, Lelów, Mstów, • wymianę 599 źródeł ciepła – gminy: Kamienica Polska, Kłomnice, Komecpol, Konopiska, Kruszyna, Olsztyn, \| termomodernizacja 11 budynków wymiana 599 nieekologicznych źródeł ciepła zakup 1 sensora jakości powietrza (gmina Lelów) świadczenie doradztwa w \| \| Ograniczenie emisji z procesów przemysłowych, energetyki i ciepłowni \| W 2018 r. Polska Spółka Gazownictwa wybudowała 25,4 km nowych sieci gazowych oraz wykonała 612 nowych przyłączy gazowych. Natomiast w 2019 r. PSG wybudowała 40,7 km nowych sieci gazowych oraz zainstalowano 1258 nowych przyłączy gazowych w budynkach mieszkalnych. Stały wzrost popularności ogrzewania gazowego stanowi pozytywny trend ograniczenia emisji z konwencjonalnych źródeł ciepła. W zakresie monitoringu i kontroli zakładów przemysłowych działalność prowadzi WIOŚ w Częstochowie oraz Urząd Marszałkowski w Katowicach, który prowadzi rejestr podmiotów korzystających ze środowiska, a także pobiera opłaty środowiskowe i wydaje decyzje np. odnośnie pozwolen zintegrowanych. \| \| --- \| --- \| \| Zwiększenie wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii \| Gmina Lelów w 2018 r. przystąpiła do partnerstwa 11 gmin z woj. śląskiego, gdzie napisano wniosek o dofinansowanie ze środków RPO 2011-2020 na realizację inwestycji z zakresu OZE. Liderem projektu pn.: „Odnawialne źródła energii poprawą jakości środowiska naturalnego na terenie Gmin Partnerских: Tarnowskie Góry, Gaszowice, Jejkowice, Łyski, Krupski Młyn, Kuźnia Raciborska, Nędza, Lelów, Psary, Sośnicowice, Tworóg” są Tarnowskie Góry. W gminie Lelów w tym okresie zostanie zamontowanych: 131 szt. kolektorów solarnych, 111 szt. instalacji fotowoltaicznych, 9 szt. powietrznych pomp ciepła c.w.u., 6 szt. kotłów na biomasę (pellet) i 4 szt. powietrznych pomp ciepła. \| \| Uwzględnienie trendów klimatycznych w procesie projektowania i budowy infrastruktury transportowej \| W latach 2018 - 2019 prowadzono prace dotyczące odbudowy dróg powiatowych uszkodzonych w wyniku powodzi w latach 2010 i 2013 – 16,654 km, 15 576 952,80 zł (gminy: Błachownia, Janów, Klonnice, Koniecpol, Kruszyna, Lelów, Mstów, Przyrów). W 2018 r. przebudowano drogi powiatowe w ramach programu rozwoju gminnej i powiatowej infrastruktury drogowej na lata 2016–2019 - 5,51 km, 12 290 587,87. W tym samym roku przebudowano także drogi powiatowe w ramach programu pn. Rozwój przedsiębiorczości na rzecz Rozwoju i Konkurencyjności Regionów - Wsparcie Lokalnej Infrastruktury Drogowej - 1,2 km, 2 413 273,47. W ramach Funduszu Ochrony Grunów Rolnych przebudowano 1,4 km dróg w kwocie 1 454 198,18 zł. Odbudowano także stan pierwotny jezdni i pobocza dróg powiatowych Budowa chodników w ciągu dróg powiatowych Budowa kanalu deszczowego - 9,145 2,604 0,440 - 8 666 107,50 W latach 2018 – 2019 były prowadzone również bieżące inwestycje poprawiające infrastrukturę drogową oraz bezpieczeństwo. Działania te były prowadzone na terenie wszystkich gmin powiatu częstochowskiego. Prowadzone działania obejmowały także przygotowanie dokumentacji technicznej. Działania były realizowane przez władze Powiatu częstochowskiego oraz władze gmin, a także przez podmioty zewnętrzne takie jak GDDKiA czy Zakład Linii Kolejowych w Częstochowie. \| \| zakres programu priorytetowego „Czyste powietrze w 1 gminie (Lelów)” \| 66,1 km nowych sieci gazowych 1870 nowych przyłączy gazowych przystąpienie do realizacji instalacji OZE w gminie Lelów (docelowo 261 instalacji) przebudowano i zmodernizowano 73,926 km dróg powiatowych budowa 6,35 km autostrady A1 modernizacja 15,16 km linii kolejowych + zabudowa ekranów akustycznych \| 4.1.2 Opis stanu obecnego 188.8.131.52. Klimat na obszarze powiatu Według podziału Romera obszar powiatu częstochowskiego leży w strefie Wyżyn Środkowopolskich, w makroregionie ekoklimatycznym Wyżyny Małopolskiej. Klimat kształtuję się pod dominującym wpływem wyżyn oraz pod słabym modyfikującym wpływem gór i klimatu atlantyckiego. Obszar ten znajduje się w sąsiedztwie makroregionu podgórskiego – Jury Krakowsko-Częstochowskiej oraz makroregionu gór niskich – Gór Świętokrzyskich, które wywierają wpływ na kształtowanie klimatu na terenie powiatu. Zgodnie z podziałem Polski na dzielnice rolniczo-klimatyczne wg Gumińskiego powiat leży w zasięgu dzielnicy Częstochowsko-Kieleckiej. Dzielnica ta charakteryzuje się następującymi cechami: - średnia temperatura miesięczna waha się od -3°C w styczniu do 18,5°C w lipcu, - średnia roczna temperatura wynosi 7,5°C, • pierwsze przymrozki jesienne pojawiają się w pierwszym tygodniu października, a ostatnie wiosenne na początku maja, • dni z przymrozkami jest 112-130, dni mroźnych 20-40, • czas trwania pokrywy śnieżnej wynosi 50-70 dni, • opad śnieży 50-60 dni, • roczna suma opadów wynosi 600-650 mm, • okres wegetacyjny trwa 210-220 dni, • opady gradowe są dość częste we wschodniej części gminy (szlaki gradowe), • dominują wiatry zachodnie: w cieplej porze roku – wiatry północno-zachodnie, w chłodnej – wiatry południowo-zachodnie. Biorąc pod uwagę warunki morfologiczne, hydrograficzne i rodzaj podłoża na terenie powiatu można wyróżnić następujące lokalne strefy klimatyczne: • strefa o najkorzystniejszych warunkach klimatyczno-zdrowotnych, którą stanowią stoki o ekspozycji południowej, południowo-wschodniej, południowo-zachodniej i zachodniej. Są one dobrze nasłonecznione w ciągu całego roku i położone poza zasięgiem inwersji termicznej oraz mają korzystne warunki wilgotnościowe, • strefa o przeciętnych warunkach klimatyczno-zdrowotnych, którą stanowi obszar płaskiej wysoczyzny o przeciętnych warunkach wilgotnościowych, • strefa o niekorzystnych warunkach klimatyczno-zdrowotnych w dolinie Pilicy – są to tereny wilgotne i inwersyjne. Południkowa orientacja doliny, niezgodna z kierunkiem najczęstszych wiatrów zachodnich, w dużym stopniu utrudnia wymianę mas powietrza. 184.108.40.206. Jakość powietrza na obszarze powiatu W 2015 roku weszła w życie tzw. Ustawa antysmogowa, dzięki niej samorządy – sejmiki województw będą mogły ustalić jakość spalanych paliw i możliwe do stosowania źródła ciepła w określonych terenach województwa. W ramach tego zadania Marszałek Województwa powołał zespół ekspertów, który wypracuje działania mające ograniczyć niską emisję. Ochrona powietrza polega na zapewnieniu jak najlepszej jego jakości, w szczególności przez: • utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej dopuszczalnych dla nich poziomów lub co najmniej na tych poziomach, • zmniejszanie poziomów substancji w powietrzu co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one dotrzymane, • zmniejszanie i utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej poziomów docelowych albo poziomów celów długoterminowych lub co najmniej na tych poziomach. Na stan powietrza w powiecie częstochowskim mają wpływ następujące czynniki: • emisja zorganizowana pochodząca ze źródeł punktowych i powierzchniowych oraz niska emisja, • emisja ze środków transportu i komunikacji (emisja liniowa), • emisja niezorganizowana. Zazwyczaj głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza jest emisja zanieczyszczeń pochodzących z procesów spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w celach energetycznych i technologicznych. W kolejnych podrozdziałach opisano systemy energetyczne znajdujące się na terenie powiatu i określono ich wpływ na stan powietrza atmosferycznego. Podstawową masę zanieczyszczeń odprowadzanych do atmosfery stanowi dwutlenek węgla, co stanowi problem. Jednak najbardziej uciążliwe składniki spalin to przede wszystkim dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla i pył. W mniejszych ilościach emitowane są również chlorowodorów, różnego rodzaju węglowodory aromatyczne i alifatyczne. Wraz z pyłem emitowane są również metale ciężkie, pierwiastki promieniotwórcze i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, a wśród nich benzoalfapiren, uznawany za jedną z bardziej znaczących substancji kancerogennych. W pyle zawieszonym ze względu na zdolność wnikania do układu oddechowego, wyróżnia się frakcje o ziarnach: powyżej 10 mikrometrów i pył drobny poniżej 10 mikrometrów (PM10). Ta druga frakcja jest szczególnie niebezpieczna dla człowieka, gdyż jej cząstki są już zbyt małe, by mogły zostać zatrzymane w naturalnym procesie filtracji oddechowej. Przy spalaniu odpadów z produkcji tworzyw sztucznych opartych na polichlorku winylu do atmosfery mogą dostawać się substancje chlorowocopochodne, a wśród nich dioksyny i furany. O wystąpieniu zanieczyszczeń powietrza decyduje ich emisja do atmosfery, natomiast o poziomie w znacznym stopniu występujące warunki meteorologiczne. Przy stałej emisji, zmiany stężeń zanieczyszczeń są głównie efektem przemieszczania, transformacji i usuwania ich z atmosfery. Stężenie zanieczyszczeń zależy również od pory roku. I tak: - sezon zimowy, charakteryzuje się zwiększonym zanieczyszczeniem atmosfery, głównie przez niską emisję, - sezon letni, charakteryzuje się zwiększonym zanieczyszczeniem atmosfery przez skażenia wtórne powstałe w reakcjach fotochemicznych. Ocenę stanu powietrza atmosferycznego przeprowadzono w oparciu o dane z lat 2017, 2018, 2019 pochodzące z opracowania Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska pt.: „Ocena jakości powietrza w województwie śląskim w roku 2017” oraz w roku 2018 i 2019. Ocena przeprowadzona jest w pięciu wyodrębnionych strefach na terenie województwa śląskiego: - strefa śląska (powiat częstochowski), - aglomeracja górnośląska, - aglomeracja rybnicko-jastrzębska, - miasto Bielsko-Biała, - miasto Częstochowa. Klasyfikacja stref wykonywana jest co roku na podstawie oceny poziomu substancji w powietrzu, a jej wynikiem jest określenie jednej klasy strefy ze względu na ochronę zdrowia i jednej klasy ze względu na ochronę roślin. Klasyfikacji stref dokonuje się dla każdego zanieczyszczenia oddzielnie, na podstawie najwyższych stężeń na obszarze każdej strefy, następnie określa się klasę wynikową dla danej strefy. Zaliczenie strefy do określonej klasy wiąże się z koniecznością podjęcia konkretnych działań na rzecz poprawy jakości powietrza lub utrzymania jego jakości na niezmienionym poziomie. W tabelach poniżej przedstawiono w skrócie zasady zaliczenia strefy do określonej klasy (A, B, C), które zależy od stężeń zanieczyszczeń występujących na ich obszarze i wiąże się z określonymi wymaganiami, co do działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Podstawę zaliczenia strefy do określonej klasy stanowią wyniki oceny uzyskane na obszarach o najwyższych poziomach stężeń danego zanieczyszczenia w strefie. Tabela 4 Klasy stref i wymagane działania w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczenia, uzyskanych w rocznej ocenie jakości powietrza \| Poziom stężeń \| Zanieczyszczenie \| Klasa \| Wymagane działania \| \|----------------\|------------------\|-------\|--------------------\| \| <poziom dopuszczalny \| dwutlenek siarki \| A \| utrzymanie stężeń zanieczyszczenia poniżej poziomu dopuszczalnego oraz próba utrzymania najlepszej jakości powietrza zgodnej ze zrównoważonym rozwojem \| \| >poziom dopuszczalny i poziom krytyczny \| dwutlenek azotu, tlenuki azotu, tlenek węgla, benzen, pył PM10, ołów (PM10) \| C \| określenie obszarów przekroczeń poziomów dopuszczalnych, opracowanie Programu Ochrony Powietrza POP w celu osiągnięcia odpowiednich poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu (jeśli POP nie był uprzednio opracowany), kontrolowanie stężeń zanieczyszczenia na obszarach przekroczeń i prowadzenie działań mających na celu obniżenie stężeń przyjazniej do poziomów dopuszczalnych \| \| <poziom dopuszczalny \| pył zawieszony PM2.5 dodatkowo dwutlenek azotu, benzen i pył zawieszony PM10 dla stref, które uzyskały derogacje \| A \| utrzymanie stężeń zanieczyszczenia poniżej poziomu dopuszczalnego oraz próba utrzymania najlepszej jakości powietrza zgodnej ze zrównoważonym rozwojem \| \| >poziom dopuszczalny <poziom dopuszczalny z marginesem tolerancji \| \| B \| określenie obszarów przekroczeń poziomu dopuszczalnego, określenie przyczyn przekroczenia poziomu dopuszczalnego substancji w powietrzu, podjęcie działań w celu zmniejszenia emisji substancji \| \| Poziom dopuszczalny z marginesem tolerancji \| C \| określenie obszarów przekroczeń poziomu dopuszczalnego oraz poziomu dopuszczalnego powiększonego o margines tolerancji, opracowanie Programu Ochrony Powietrza POP w celu osiągnięcia poziomu dopuszczalnego w wyznaczonym terminie \| \|------------------------------------------\|---\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Poziom docelowy \| \| \| \| <poziom docelowego \| A \| działania niewymagane \| \| >poziom docelowego \| C \| dążenie do osiągnięcia poziomu docelowego substancji w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych, opracowanie Programu Ochrony Powietrza, w celu osiągnięcia odpowiednich poziomów docelowych w powietrzu, jeśli POP nie był opracowany pod katem określonej substancji \| \| \| C2\| dążenie do osiągnięcia poziomu docelowego do 2015 r. \| \| Poziom celu długoterminowego \| \| \| \| <poziom celu długoterminowego \| D1\| działania niewymagane \| \| >poziom celu długoterminowego \| D2\| dążenie do osiągnięcia poziomu celu długoterminowego do 2020 r. \| Źródło: Ocena jakości powietrza na terenie województwa śląskiego w roku 2019, GIOŚ Ocenę poziomu zanieczyszczeń powietrza w poszczególnych strefach województwa śląskiego wykonano w oparciu o wyniki pomiarów prowadzonych w stałych stacjach pomiarowych, automatycznych i manualnych oraz stanowiskach pasywnych. Wszystkie stacje pomiarowe funkcjonowały zgodnie z wojewódzkim programem państwowego monitoringu środowiska. Na terenie strefy śląskiej oceny prowadzone są w oparciu m.in. o stacje na terenie powiatu częstochowskiego: - stacja w Złotym Potoku, w gminie Janów przy Leśniczówce - prowadzone są ciągle pomiary imisjyne stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, pyłu zawieszonego PM10, pyłu zawieszonego PM2,5, ozonu oraz parametrów meteorologicznych. Wyniki klasyfikacji strefy śląskiej uzyskane w 2019 r. przedstawiają się następująco: - ze względu na ochronę zdrowia: - dla zanieczyszczeń takich jak: tlenki azotu, benzen, ołów, arsen, kam, nikiel, tlenek węgla, dwutlenek siarki – klasa A, co oznacza konieczność utrzymania jakości powietrza na tym samym lub lepszym poziomie, - dla pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5, ozonu oraz benzo(α)pirenu – klasa C w strefie śląskiej, - klasa D2 dla ozonu ze względu na przekroczenie poziomu celu długoterminowego. - ze względu na ochronę roślin: - brak przekroczeń wartości dopuszczalnych (klasa A) dla tlenków azotu, dwutlenku siarki oraz poziomu docelowego ozonu - przekroczenia poziomu docelowego oraz poziomu celu długoterminowego ozonu wyrażonego jako AOT 0 (klasa D2), na stacji tła regionalnego. Przekroczenia dopuszczalnego poziomu stężenia dwutlenku siarki odnotowano jedynie w styczniu 2017 r. W 2019 r. na stacji w Złotym Potoku nie odnotowano przekroczenia stężenia dwutlenku siarki. Przy normie 20 µg/m³, stężenie to wyniosło maksymalnie 9,5 µg/m³ w styczniu 2019 roku, co traktowane jest jako sukces. W latach 2017-2019 w rejonie powiatu częstochowskiego nie wystąpiły ponadnormatywne stężenia dwutlenku azotu w powietrzu, co także jest sukcesem. Najwyższe stężenia odnotowano w lutym i styczniu w 2017 r. - 20 µg/m³ NO₂ oraz 16 µg/m³ NO₂, przy normie 40 µg/m³. Najwyższe stężenie pyłu zawieszonego PM10 występują w okresie grzewczym tj. styczeń-luty. Pomiar w styczniu 2017 i 2018 r. wykazał maksymalne stężenie 55 µg/m³, natomiast minimalne w czerwcu 2017 roku - 16 µg/m³. W styczniu i lutym 2017 r. oraz w lutym 2018 r. nastąpiły przekroczenia dopuszczalnej wartości stężenia rocznego pyłu zawieszonego PM10. W roku 2019 nie było przekroczeń dopuszczalnych wartości stężenia, co traktowane jest jako sukces. W latach 2017-2019 w rejonie powiatu częstochowskiego wystąpiły ponadnormatywne stężenia pyłu PM2,5 w powietrzu, co stanowi problem. Najwyższe stężenia odnotowano w styczniu 2017 r. - 45 µg/m³ przy normie 25 µg/m³. W 2019 r. jedynie w styczniu odnotowano stężenie wyższe niż normatywne wynoszące 29 µg/m³. W pozostałych miesiącach nie odnotowano przekroczeń wartości dopuszczalnej. W wyniku rocznej oceny jakości powietrza za 2019 r. określono strefy, w których doszło do przekroczenia standardów imisyjnych: • dla zanieczyszczeń mających określone poziomy dopuszczalne, dla których istnieje obowiązek wykonania POP (kryterium ochrona zdrowia): ▪ strefa śląska – pył PM10 (2-h), • dla zanieczyszczeń mających określone poziomy dopuszczalne dla fazy II, dla których nie istnieje obowiązek wykonania POP (kryterium ochrona zdrowia): ▪ strefa śląska – pył PM2,5 (rok), • dla zanieczyszczeń mających określone poziomy docelowe, dla których istnieje obowiązek wykonania POP (kryterium ochrona zdrowia): ▪ strefa śląska - benzo(a)piren B(a)P (rok), • dla zanieczyszczeń mających określone poziomy celu długoterminowego, dla których nie ma obowiązku wykonania POP (kryterium ochrona zdrowia): ▪ strefa śląska - ozon O₃ (max 8-h). • dla zanieczyszczeń mających określone poziomy celu długoterminowego, dla których nie ma obowiązku wykonania POP (kryterium ochrona roślin): ▪ strefa śląska – ozon O₃- AOT40. Dla pozostałych zanieczyszczeń: dwutlenek siarki SO₂, tlenek węgla CO, benzen C₆H₆, ołów-Pb, arsen-As, kadmiu-Cd, nikiel-Ni, ozon-O₃ (poziom docelowy) standardy imisyjne na terenie wszystkich stref (cały obszar województwa) były dotrzymywane, co jest w skali powiatu sukcesem. W przypadku stref, dla których POP zostały określone, a standardy jakości powietrza są nadal przekraczane, zarząd województwa obowiązany będzie do aktualizacji programu po okresie 3 lat od wejścia w życie uchwały sejmiku województwa w sprawie programu ochrony powietrza uwzględniając działania ochronne dla wrażliwych grup ludności. Na przestrzeni ostatnich lat należy przeanalizować uchwalone programy ochrony powietrza, których zadaniem była diagnoza złego stanu jakości powietrza oraz wskazanie działań naprawczych, skutkujących poprawą jakości powietrza na obszarach występowania przekroczeń wartości normatywnych. Jakość powietrza w powiecie odbiegała od poziomu odpowiadającego obowiązującym normom. Stałe występowały przekroczenia poziomów dopuszczalnych lub docelowych takich zanieczyszczeń, jak: pył zawieszony PM10, pył zawieszony PM2,5 i benzo(a)piren. Sejmik Województwa Śląskiego uchwalał nr VI/21/12/2020 z dnia 22 czerwca 2020 r. przyjął „Program ochrony powietrza dla województwa śląskiego”. Analizy przedstawione w Programie odnoszą się do roku bazowego 2018, a wykonanie działań naprawczych w harmonogramie realizacji zaplanowane jest do roku 2026 stanowiącego rok prognozy Programu. Wszystkie planowane zadania zostały przeanalizowane w kontekście zarówno ekologicznym, jak i ekonomicznym, a więc zostały wybrane tak, by w ramach zaangażowanych środków finansowych zapewnić uzyskanie jak największego efektu poprawy jakości powietrza. Działania zaplanowane do realizacji w przedmiotowym Programie ochrony powietrza mają na celu uzyskanie maksymalnego efektu ekologicznego poprzez redukcję emisji zanieczyszczeń do powietrza ze źródeł, które w największym stopniu oddziałyują na wielkość stężeń substancji w powietrzu. Zgodnie z przeprowadzonymi analizami w zakresie wpływu poszczególnych źródeł emisji na wysokość stężeń substancji w powietrzu, działania naprawcze w głównej mierze powinny skupiać się na redukcji emisji z sektora komunalno-bytowego (pchodzącej z indywidualnych systemów grzewczych). Zaplanowane do realizacji działania naprawcze obejmują również zadania wspomagające, związane z prowadzeniem akcji promocyjnych i edukacyjnych, a także działania kontrolne. W Programie wskazano również kierunki działań, których realizacja ma wspomagać skuteczną poprawę stanu jakości powietrza. Działania te mają charakter organizacyjny i wspomagający. W celu realizacji działań naprawczych, samorządy gminne powinny stworzyć dla mieszkańców system zachęt finansowych pomocy w ograniczeniu emisji z sektora komunalno-bytowego. Zadania powinny być realizowane zgodnie z określoną listą priorytetów, w której na pierwszym miejscu jest zastąpienia niskoosprawnych urządzeń grzewczych siecią ciepłowniczą, OZE, w następnej kolejności urządzeniami opalanymi gazem, ewentualnie urządzeniami spełniającymi minimum wymogi jakościowe dla urządzeń na paliwa stałe spełniające wymagania ekoprojektu. Istotna jest również realizacja inwestycji związanych z termomodernizacją obiektów ogrzewanych w sposób indywidualny w celu ograniczenia strat ciepła. Ważnym elementem jest propagowanie instalowania odnawialnych źródeł energii. Obowiązki Starostów Powiatów w ramach realizacji Programu ochrony powietrza: • przedkładanie Marszałkowi Województwa sprawozdań z realizacji działań ujętych w Programie, wraz z kopiami pozwolen wydanych w danym roku dla instalacji, których działalność może negatywnie wpływać na jakość powietrza, • prowadzenie działań ograniczających emisję z obiektów należących do powiatu poprzez termomodernizację czy wymianę źródeł ciepła, • przekazywanie informacji i ostrzeżeń związanych z Planem Działań Krótkoterminowych, • realizacja działań ujętych w planie działań krótkoterminowych, w zależności od ogłoszonego alarmu, • prowadzenie edukacji ekologicznej w zakresie ochrony powietrza, • wydawanie pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza lub pozwoleń zintegrowanych z uwzględnieniem procesu kompensacji emisji na obszarach przekroczeń. 220.127.116.11. Emisja zanieczyszczeń powodowana przez przedsiębiorstwa na terenie powiatu Dla analizy emisji zanieczyszczeń gazowo – pylowych powodowanych przez przedsiębiorstwa na terenie powiatu częstochowskiego wykorzystano dane z „Programu ochrony powietrza dla województwa śląskiego” (2020 r.) oraz dane GUS z 2018 i 2019 r. Emisja zanieczyszczeń w Mg/rok w latach 2017-2019 z zakładów znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego przedstawia się następująco: Rysunek 10 Emisja zanieczyszczeń pylowe – gazowych w 2017, 2018 i 2019 roku z zakładów znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego (Mg/rok) – emisje pylowe (wykres z lewej strony), emisje gazowe (wykres z prawej strony) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych, 2019 Wykresy powyżej wskazują na dosyć duży spadek emisji gazów i pyłów do powietrza w roku 2019 w stosunku do roku poprzedniego – 2018. Zanotowano wówczas spadek emisji pylowych o 49% w porównaniu do roku 2018, podobną dynamiką cechuje się spadek w 2019 roku zanieczyszczeń gazowych – o 30% w porównaniu do roku 2018. Rysunek 11 Emisja zanieczyszczeń w 2017, 2018 i 2019 roku z zakładów znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego (Mg/rok) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych, 2019 Rysunek 12 Emisja dwutlenku węgla oraz ogółem wszystkie zanieczyszczenia w 2017, 2018 i 2019 roku z zakładów znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego (Mg/rok) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych, 2019 Jak wynika z rysunków powyżej emisja z zakładów szczególnie uciążliwych dla środowiska zmniejszyła się znacznie w 2019 r. – co jest niewątpliwie sukcesem. Ogółem w 2018 r. emisja ta wyniosła ponad 449 tys. Mg/rok, a na koniec 2019 r. wartość spadła do 315 tys. Mg/rok, tj. o 134 tys. Mg/rok. Emisja dwutlenku węgla uznawanego za najważniejszy z gazów cieplarnianych odpowiadających za zmiany klimatu, w stosunku do 2018 roku w 2019 zmalała podobnie o 133 tys. Mg/rok. 18.104.22.168. Emisja z emitorów liniowych Jednym z podstawowych czynników środowiskotwórczych, związanych z komunikacją jest zanieczyszczenie powietrza występujące w sąsiedztwie dróg. Pojazdy samochodowe poruszające się po drogach, emitują do atmosfery duże ilości różnorodnych substancji toksycznych, powstających w wyniku spalania paliwa napędowego, a także na skutek wzajemnego oddziaływania opon i nawierzchni dróg oraz zużywania się niektórych elementów pojazdu. Jest to problem narastający, zwłaszcza na terenie miast i w centrach gmin. Mimo prowadzonej tam modernizacji układów komunikacyjnych, wskutek lawinowo narastającej liczby samochodów, płynność ruchu w godzinach szczytu jest zakłócona. Obecność spalin samochołowych najdotkliwiej odczuwana jest w letnie oraz w słoneczne dni, ponieważ oprócz toksycznych spalin tworzy się bardzo szkodliwa dla zdrowia, przypowierzchniowa warstwa ozonu pochodzenia fotochemicznego. Przez teren powiatu częstochowskiego przebiegają drogi krajowe o łącznej długości 104 km: - DK 1 - 36 km drogi dwujezdniowej na kierunku równoleżnikowym łączącej Śląsk z Wybrzeżem i Warszawą. Droga ta wchodzi w skład VI Transeuropejskiego Korytarza Transportowego (Gdańsk – Warszawa – Katowice – Żylina – Bratyślawa). Droga DK 1 na odcinku od Częstochowy do Wanat należy do najbardziej obciążonych dróg zamiejskich w kraju. - DK 46 – na kierunku równoleżnikowym (Praga), Klodzko – Opole – Częstochowa – Szczekociny (Kielce, Lublin). Drogi wojewódzkie, których na terenie powiatu znajduje się 144 km, są łącznikami komunikacyjnymi pomiędzy drogami krajowymi, są także łącznikami siedzib gmin z siedzibą powiatu i stolicą województwa: - DW 483 – Częstochowa – Brzeźnica Nowa - Łask - DW 492 – Blachownia – Wręczyca – Kłobuck - Ważne Młyny - DW 784 – Św. Anna – Gidle – Radomsko - DW 786 – Częstochowa – Koniecpol – Włoszczowa – Kielce - DW 789 – Lelów – Żarki – Kalety - DW 791 – Wanaty – Poraj – Myszków - DW 793 – Św. Anna – Przyrów – Janów - Myszków - DW 794 – Koniecpol – Lelów – Pilica - DW 904 – Wanaty – Konopiska – Blachownia, - DW 907 – Wygoda – Konopiska Tworóg – Toszek - DW 908 – Częstochowa – Wygoda – Tarnowskie Góry. Drogi powiatowe znajdujące się na obszarze powiatu częstochowskiego mają długość ponad 570 km. Znajduje się na nich także 37 obiektów mostowych i 18 przejazdów kolejowych. Zestawienie dróg powiatowych przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 5 Zestawienie dróg powiatowych na obszarze powiatu częstochowskiego \| Lp. \| Numer drogi \| Nazwa drogi \| Długość [m] \| \|-----\|-------------\|--------------------------------------------------\|--------------\| \| 1 \| 1000 S \| Broniszew Stary - Adamów - Jamno - DK 1 \| 7636 \| \| 2 \| 1001 S \| Cykarzew Północny - Grabówka - Grabowa \| 6427 \| \| 3 \| 1002 S \| DK 1 - Łęg - DK 1 \| 5779 \| \| 4 \| 1003 S \| DK 1 - Wikłów - Kruszyna \| 3584 \| \| 5 \| 1004 S \| DK 1 - Kruszyna \| 1030 \| \| 6 \| 1005 S \| Rędziny - DW 786 \| 2351 \| \| 7 \| 1006 S \| Wikłów - Lgota Mała - Antonów - DP 1025 \| 6166 \| \| 8 \| 1007 S \| DW 786-Częstochowa (Mirów)-DP 1037S \| 2923 \| \| 9 \| 1008 S \| Cykarzew - Rybna - do drogi 1025S \| 4744 \| \| 10 \| 1009 S \| Kuźnica Lechowa-Lubojna \| 3961 \| \| 11 \| 1010 S \| Częstochowa - Dębowiec - Choroń \| 6283 \| \| 12 \| 1011 S \| DP 1010S - Osiny \| 3619 \| \| 13 \| 1012 S \| Zrębiec - Biskupice - Choroń \| 5744 \| \| 14 \| 1013 S \| Biskupice - Zaborze - Przybynów \| 2447 \| \| 15 \| 1014 S \| Złoty Potok-Gorzków-Pastaszowice-Niegowa \| 3929 \| \| 16 \| 1015 S \| Mzurów - Dąbrowno - Lgota Gawronna - DW 789 \| 1953 \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|--------------------------------------\|----------\| \| 17\| 1016 S \| Bystrzanyowice - Mzurów - Niegowa \| 3939 \| \| 18\| 1017 S \| DW 794 - Sokolniki - Dzibice - Kroczyce \| 855 \| \| 19\| 1018 S \| Grabowa-Borowno \| 2689 \| \| 20\| 1019 S \| Borowno - Witkowice \| 3517 \| \| 21\| 1020 S \| Puszczew - Herby \| 4015 \| \| 22\| 1021 S \| Olszyna - Aleksandria \| 2859 \| \| 23\| 1022 S \| Dębowa Góra - Hutki \| 1527 \| \| 24\| 1023 S \| Kamienna-Rudnik Wilk-Kamienica Polska-Osiny \| 10543 \| \| 25\| 1024 S \| Klomnice - Rzerzęczyce - Skrzydlów - Mokrzesz \| 13581 \| \| 26\| 1025 S \| Kamyk - Kuźnica Kiedrzyńska - Kokawa - Mykanów - Borowno - Kruszyna - Jacków - Widżów \| 30648 \| \| 27\| 1026 S \| Ostrowy-Kuźnica Kiedrzyńska \| 320 \| \| 28\| 1027 S \| Ostrowy - Kocin Stary - Cykarzew \| 5681 \| \| 29\| 1028 S \| Mstów - Skrzydlów - Rzeki - Karczewice \| 11966 \| \| 30\| 1029 S \| Klomnice-Garnek-Św. Anna \| 17058 \| \| 31\| 1030 S \| Klomnice-Zawada-Gidle \| 5023 \| \| 32\| 1031 S \| DK 91-Zawada \| 3728 \| \| 33\| 1032 S \| Zawada-Konary-Pacierzów \| 4058 \| \| 34\| 1033 S \| Gidle - Borowa - Garnek \| 1309 \| \| 35\| 1034 S \| Witkowice - Rzerzęczyce \| 2363 \| \| 36\| 1035 S \| Garnek - Dąbek - Wola Mokrzeska \| 7491 \| \| 37\| 1036 S \| Wierzchowisko-Cz-wa (Rząsawy) \| 2570 \| \| 38\| 1037 S \| Mstów-Srocko \| 5740 \| \| 39\| 1038 S \| Zawada - Malusy Wielkie \| 2200 \| \| 40\| 1039 S \| Mokrzesz - Żuraw - Załęsice \| 9693 \| \| 41\| 1040 S \| Częstochowa-Brzyszów-Malusy Wilk-Kobyłczyce (DP 1039S) \| 12677 \| \| 42\| 1041 S \| Malusy Wielkie - Żuraw \| 5082 \| \| 43\| 1042 S \| Częstochowa-Kusięta-Odrzykoń \| 4120 \| \| 44\| 1043 S \| Brzyszów-Olsztyn \| 5264 \| \| 45\| 1044 S \| Malusy Wielkie - Turów - Zrębice \| 6376 \| \| 46\| 1045 S \| Olsztyn - Turów \| 3625 \| \| 47\| 1046 S \| Blachownia - Blaszczyki \| 3945 \| \| 48\| 1047 S \| Blachownia - Kolonia Lojki \| 4268 \| \| 49\| 1048 S \| Lojki - Częstochowa (Gnaszyn) \| 387 \| \| 50\| 1049 S \| Blachownia (Ostrowy) - Częstochowa (Dżbów) \| 5088 \| \| 51\| 1050 S \| Wyrazów - Walaszczyki - Wygoda \| 6436 \| \| 52\| 1051 S \| Aleksandria I - Aleksandria II - Kopalnia \| 6374 \| \| 53\| 1052 S \| Hutki - Starcza \| 3577 \| \| 54\| 1053 S \| DW 908-Starcza-Wlasna \| 4404 \| \| 55\| 1054 S \| Częstochowa-Nierada-Rudnik Mały \| 10563 \| \| 56\| 1055 S \| Wąsosz - Mlynek \| 2010 \| \| 57\| 1056 S \| Mlynek - Poczesna \| 5701 \| \| 58\| 1057 S \| Wrzosowa - Stara Huta B - Stara Huta A - Poczesna \| 5392 \| \| 59\| 1058 S \| Brzeziny Nowe - Stara Huta B \| 3048 \| \| 60\| 1059 S \| Mykanów-DK1-Kościelec-Rudniki \| 6914 \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| 61 \| 1060 S \| Częstochowa - Marianka - Rędzińska - Rudniki - Wancerzów \| 10366 \| \| 62 \| 1061 S \| Marianka Rędzińska - Okupniki - Rędziny (Kolonia) \| 1939 \| \| 63 \| 1062 S \| Wrzosowa-Ślówik-Korwinów-Poczesna \| 5528 \| \| 64 \| 1065 S \| Olsztyn - Biskupice \| 6205 \| \| 65 \| 1066 S \| Zrębice-Krasawa-Siedlec-DW 793 \| 10243 \| \| 66 \| 1069 S \| Turów - DP 1041S \| 3869 \| \| 67 \| 1070 S \| Kruszyna - Zdrówa - Kłomnice \| 7291 \| \| 68 \| 1072 S \| Kuźnica - Wólka Prusicka - DW483 \| 3455 \| \| 69 \| 1073 S \| Kuźnica Kiedrzyńska-Czarny Las-DW 483 \| 5608 \| \| 70 \| 1076 S \| DW494 - Przyłęka - Gorzelnia - Łojki - Wyrazów \| 4683 \| \| 71 \| 1077 S \| Rzerzęczyce - Kuchary - Wancerzów \| 8119 \| \| 72 \| 1078 S \| Puszczew - Cisie \| 5990 \| \| 73 \| 1079 S \| DW 483 - Prusicko - Wikłów \| 4993 \| \| 74 \| 1080 S \| Sekursko - Soborzycze \| 2284 \| \| 75 \| 1081 S \| Żytno - Sekursko - Cieleńniki \| 1760 \| \| 76 \| 1082 S \| Grodzisko - Radoszewnica - Okolowice - Koniecpol \| 8395 \| \| 77 \| 1083 S \| Lipie - Nowa Wieś - Raczkowice \| 5657 \| \| 78 \| 1084 S \| Raczkowice - Soborzycze - Labędź - Radoszewnica \| 11757 \| \| 79 \| 1086 S \| Labędź - Koniecpol Stary \| 7622 \| \| 80 \| 1087 S \| Nowa Wieś - Dąbrowa Zielona \| 2807 \| \| 81 \| 1088 S \| Dąbrowa Zielona - Borowie - Ludwinów \| 5380 \| \| 82 \| 1089 S \| Gościcin - gr. woj. -Oblasy - Kuźnica Grodziska \| 4476 \| \| 83 \| 1090 S \| Kuźnica Grodziska - Teodorów - Aleksandrów - Michałów \| 7133 \| \| 84 \| 1091 S \| Koniecpol - Załęże - Kuźnica Grodziska \| 8147 \| \| 85 \| 1092 S \| Kuźnica Grodziska - Żelisławice - Bugaj \| 5874 \| \| 86 \| 1093 S \| Żuraw - Lusławice - Czepurka - Piasek \| 5923 \| \| 87 \| 1095 S \| Przyrów - Wiercica - Staropole - Sieraków \| 6496 \| \| 88 \| 1096 S \| Przyrów - Podlesie - Drochlin \| 11619 \| \| 89 \| 1098 S \| Julianka - Konstantynów - Podlesie \| 11783 \| \| 90 \| 1099 S \| Koniecpol Stary-Zagacie-Podlesie \| 5720 \| \| 91 \| 1101 S \| Konstantynów - Teodorów - Sokole Pole \| 5027 \| \| 92 \| 1102 S \| Konstantynów - Mechów - DW 794 \| 5732 \| \| 93 \| 1103 S \| DW 794 - Wąsosz - Aleksandrów - Gródek \| 7689 \| \| 94 \| 1104 S \| DK 46 - Biała Wielka - Gródek \| 6186 \| \| 95 \| 1105 S \| Nakło - DP 1106S \| 4550 \| \| 96 \| 1106 S \| Gródek - Przyłęk - Brzostek \| 3076 \| \| 97 \| 1107 S \| Koniecpol - Polońskie - Kuczków \| 5062 \| \| 98 \| 1108 S \| Radoszewnica-Koniecpol \| 2924 \| \| 99 \| 1114 S \| Lelów - Turzyn - Wygiełzów \| 3996 \| \| 100 \| 1115 S \| Nakło - Siedliska - Zawadka - Zawada \| 1940 \| \| 101 \| 1116 S \| DP1070S w m. Zdrówa - Jacków - Pieńki Szczepockie - gr woj.. \| 8264 \| Źródło: dane udostępnione przez Powiatowy Zarząd Dróg w Częstochowie (pismo znak: z dnia ) Zarządcami dróg, do właściwości, których należą sprawy z zakresu planowania budowy, modernizacji, utrzymania i ochrony dróg, są następujące organy: • dróg krajowych – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Katowicach, • dróg wojewódzkich – Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach, • dróg powiatowych – Powiatowy Zarząd Dróg w Częstochowie, • dróg gminnych – władze Gmin. Utrzymanie dróg we właściwym stanie technicznym, daje możliwość szybkiego i dogodnego komunikowania się, stanowiąc podstawę do podnoszenia atrakcyjności terenu powiatu. Na drogach krajowych i wojewódzkich regularnie co 5 lat (z wyłączeniem miast na prawach powiatu) Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad przeprowadza Generalny Pomiar Ruchu (GPR), którego celem jest zilustrowanie aktualnego poziomu natężenia ruchu na poszczególnych odcinkach sieci dróg oraz wskazanie prognozy ruchu w perspektywie kolejnych 5, 10 oraz 15 lat. W roku 2015 na sieciach dróg krajowych oraz wojewódzkich został przeprowadzony Generalny Pomiar Ruchu (GPR), który stanowi podstawowe źródło informacji o ruchu drogowym w Polsce. Podstawę prawną przeprowadzenia pomiaru stanowiło Zarządzenie nr 38 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 1 września 2014 r. Pomiary na terenie powiatu częstochowskiego przeprowadzono na czterech odcinkach drogi krajowej DK 1 i czterech odcinkach drogi krajowej DK 46 o długości 80,25 km, oraz na czternastu odcinkach dróg wojewódzkich. Tabela 6 Średniodobowy ruch na drodze krajowej DK 1 na terenie powiatu częstochowskiego \| Droga Krajowa DK 1 - odcinek \| Razem \| Motocykle \| Osobowe \| Lekkie ciężarowe \| Ciężarowe bez przyczepy \| Ciężarowe z przyczepa \| Autobusy \| Ciągniki rolnicze \| \|-------------------------------\|---------\|-----------\|---------\|-----------------\|------------------------\|-----------------------\|----------\|------------------\| \| SZCZEPICE-KRUSZYNA \| 34 075 \| 66 \| 21 309 \| 2 771 \| 1 015 \| 8 747 \| 167 \| 0 \| \| KRUSZYNA-CZĘSTOCHOWA \| 35 414 \| 65 \| 22 523 \| 2 960 \| 945 \| 8 749 \| 172 \| 0 \| \| CZĘSTOCHOWA-POCZESNA \| 48 493 \| 128 \| 33 707 \| 4 237 \| 1 373 \| 8 776 \| 270 \| 2 \| \| POCZESNA-KOZIEGŁOWY \| 41 022 \| 101 \| 26 722 \| 3 699 \| 1 319 \| 8 928 \| 252 \| 1 \| Źródło: Średni dobowy ruch roczny (SDRR) w punktach pomiarowych w 2015 roku na drogach krajowych, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Tabela 7 Średniodobowy ruch na drodze krajowej DK 46 na terenie powiatu częstochowskiego \| Droga Krajowa DK 46 - odcinek \| Razem \| Motocykle \| Osobowe \| Lekkie ciężarowe \| Ciężarowe bez przyczepy \| Ciężarowe z przyczepa \| Autobusy \| Ciągniki rolnicze \| \|-------------------------------\|---------\|-----------\|---------\|-----------------\|------------------------\|-----------------------\|----------\|------------------\| \| HERBY-BLACHOWNIA \| 10 117 \| 39 \| 7 226 \| 1 033 \| 297 \| 1 450 \| 70 \| 2 \| \| BLACHOWNIA-CZĘSTOCHOWA \| 11 455 \| 55 \| 8 811 \| 1 019 \| 289 \| 1 143 \| 136 \| 2 \| \| CZĘSTOCHOWA-JANÓW \| 4 489 \| 51 \| 3 520 \| 396 \| 127 \| 316 \| 74 \| 5 \| \| JANÓW-ŚLĘŻANY \| 2 536 \| 18 \| 1 799 \| 274 \| 93 \| 303 \| 42 \| 7 \| Źródło: Średni dobowy ruch roczny (SDRR) w punktach pomiarowych w 2015 roku na drogach krajowych, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Tabela 8 Średniodobowy ruch na drogach wojewódzkich na terenie powiatu częstochowskiego \| Droga Wojewódzka - odcinek \| Razem \| Motocykle \| Osobowe \| Lekkie Ciężarowe \| Ciężarowe bez Przyczepy \| Ciężarowe z Przyczepa \| Autobusy \| Ciągniki Rolnicze \| \|-----------------------------\|---------\|-----------\|---------\|-----------------\|------------------------\|-----------------------\|----------\|------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| DW 483 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| CYKARZEW PLN./KIER. GRABOWA/-KOKAWA \| 4 692 \| 38 \| 4 076 \| 26 3 \| 75 \| 183 \| 52 \| 5 \| \| KOKAWA-LUBOJNA \| 3 813 \| 34 \| 3 249 \| 33 6 \| 53 \| 76 \| 57 \| 8 \| \| LUBOJNA-GRANICA m. \| 5 484 \| 44 \| 4 942 \| 263 \| 88 \| 60 \| 82 \| 5 \| \| CZĘSTOCHOWY \| 4125 \| 51 \| 3152 \| 392 \| 207 \| 400 \| 13 \| 0 \| \|-------------\|------\|----\|------\|-----\|-----\|-----\|----\|---\| \| BLACHOWNIA-BLACHOWNIA/DK46/ \| 4125 \| 51 \| 3152 \| 392 \| 207 \| 400 \| 13 \| 0 \| \| RACZKOWICE-DĄBROWA ZIELONA. \| 1364 \| 15 \| 1129 \| 102 \| 42 \| 45 \| 20 \| 11 \| \|-------------------------------\|------\|----\|------\|-----\|----\|----\|----\|----\| \| MSTÓW-ZAWADA/KIER. WLK. MALUSY/ \| 3364 \| 34 \| 2762 \| 195 \| 111 \| 182 \| 67 \| 13 \| \|---------------------------------\|------\|----\|------\|-----\|-----\|-----\|----\|----\| \| ZAWADA/KIER. WLK. MALUSY/-MOKRZESZ/KIER. ŻURAW/ \| 3665 \| 33 \| 3067 \| 224 \| 99 \| 161 \| 66 \| 15 \| \| MOKRZESZ/KIER. ŻURAW/-WOLA MOKRZESKA/KIER. DĄBEK/ \| 2806 \| 20 \| 2309 \| 177 \| 87 \| 149 \| 53 \| 11 \| \| WOLA MOKRZESKA/KIER. DĄBEK/-WOLA MOKRZESKA/KIER. ŻARKI-DW793/ \| 2967 \| 33 \| 2448 \| 187 \| 80 \| 154 \| 50 \| 15 \| \| WOLA MOKRZESKA/KIER. ŻARKI-DW793/-KIER. DĄBROWA ZIEL.-DW784 \| 3758 \| 53 \| 3107 \| 282 \| 98 \| 150 \| 53 \| 15 \| \| /KIER. DĄBROWA ZIEL.-DW784/-KONIECPOL STARY \| 2640 \| 24 \| 2086 \| 232 \| 100 \| 153 \| 32 \| 13 \| \| KONIECPOL STARY-/KONIECPOL/DW794/ \| 3648 \| 47 \| 3025 \| 295 \| 88 \| 150 \| 36 \| 7 \| \| KONIECPOL/DW794/-KIER. OBLASY \| 2582 \| 34 \| 2078 \| 173 \| 83 \| 191 \| 18 \| 5 \| \| POCZESNA/DK1/-PORAJ/KIER. KOZIEGŁOWY/ \| 7326 \| 51 \| 6176 \| 491 \| 286 \| 271 \| 44 \| 7 \| \| ŚW. ANNA/DW786/-PRZYRÓW \| 2502 \| 43 \| 2111 \| 175 \| 65 \| 85 \| 15 \| 8 \| \| PRZYRÓW-JULIANKA/KIER. SIERAKÓW/ \| 1660 \| 25 \| 1369 \| 134 \| 50 \| 58 \| 12 \| 12 \| \| JULIANKA/KIER. SIERAKÓW/-JANÓW/DK46/ \| 1883 \| 34 \| 1602 \| 128 \| 45 \| 56 \| 9 \| 9 \| \| JANÓW/DK46/-ŻARKI/DW789/ \| 3879 \| 97 \| 3448 \| 190 \| 47 \| 58 \| 35 \| 4 \| \| KONIECPOL/DW786/-DROCHLIN/KIER. WŁOSZCZOWA/ \| 3342 \| 53 \| 2834 \| 197 \| 84 \| 110 \| 57 \| 7 \| \| DROCHLIN/KIER. WŁOSZCZOWA/-LEŁÓW/DK46/ \| 2146 \| 30 \| 1759 \| 174 \| 60 \| 97 \| 17 \| 9 \| \| LEŁÓW/DK46/- \| 1312 \| 25 \| 1094 \| 104 \| 34 \| 38 \| 13 \| 4 \| \| LELÓW/KIER. WOŻNIKI/ \| 1083 \| 17 \| 889 \| 94 \| 36 \| 34 \| 5 \| 8 \| \|---------------------\|------\|----\|-----\|----\|----\|----\|---\|---\| \| LELÓW/KIER. WOŻNIKI/-PRADLA/DK78/ \| \| DW 904 \| BLACHOWNIA/DK46/-KONOPISKA/DW907/ \| 4963 \| 60 \| 3796 \| 402 \| 169 \| 526 \| 5 \| 5 \| \|----------------------------------\|------\|----\|------\|-----\|-----\|-----\|---\|---\| \| KONOPISKA/DW907/-REKSZOWICE/DW908/ \| 6092 \| 67 \| 5112 \| 341 \| 134 \| 408 \| 30 \| 0 \| \| REKSZOWICE/DW908/-NIERADA/UL. PUSTAKIER. CZĘSTOCHOWA/ \| 3689 \| 52 \| 2873 \| 325 \| 122 \| 299 \| 18 \| 0 \| \| NIERADA/UL. PUSTAKIER. CZĘSTOCHOWA/-POCZESNA/DK1/ \| 4030 \| 52 \| 3189 \| 302 \| 125 \| 318 \| 40 \| 4 \| DW 907 \| WYGODA/DW908/-KONOPISKA/904/ \| 4734 \| 43 \| 4231 \| 265 \| 76 \| 57 \| 62 \| 0 \| \|-------------------------------\|------\|----\|------\|-----\|----\|----\|----\|---\| \| KONOPISKA/904/-BORONOW/DW905/ \| 2619 \| 24 \| 2328 \| 141 \| 58 \| 47 \| 18 \| 3 \| DW 908 \| WYGODA/GRANICA m.CZĘSTOCHOWY/m.n.p.-/WYGODA/DW907/ \| 6798 \| 48 \| 6057 \| 292 \| 150 \| 122 \| 129 \| 0 \| \|---------------------------------------------------\|------\|----\|------\|-----\|-----\|-----\|-----\|---\| \| WYGODA/DW907/-REKSZOWICE/DW904/ \| 3358 \| 34 \| 2880 \| 222 \| 74 \| 81 \| 67 \| 0 \| \| REKSZOWICE/DW904/-KAMIENICA/KIER. PSARY/ \| 3506 \| 39 \| 2838 \| 316 \| 95 \| 179 \| 35 \| 4 \| \| KAMIENICA/KIER. PSARY/-PIASEK/DW906/ \| 3812 \| 27 \| 3110 \| 305 \| 133 \| 202 \| 27 \| 8 \| \| PIASEK/DW906/-SOSNICA/DW789/ \| 8231 \| 66 \| 6890 \| 551 \| 198 \| 477 \| 41 \| 8 \| Źródło: Średniodobowy ruch roczny (SDRR) w punktach pomiarowych w 2015 roku na drogach krajowych, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Łącznie na terenie powiatu na wszystkich drogach krajowych i wojewódzkich średniodobowy ruch roczny wyniósł 309 564 pojazdów, w tym spośród wszystkich pojazdów poruszających się po drogach na terenie powiatu, największy udział mają samochody osobowe – 73,5 %, co świadczy o dominacji transportu prywatnego. Samochody ciężarowe oraz samochody dostawcze stanowią łącznie 25%. Najmniejszy udział przypały pojazdom wykorzystywanym rolniczo oraz autobusom – 1 % i motocyklom - 0,5%. Do obliczeń emisji szkodliwych substancji do powietrza wykorzystano dane z tabeli powyżej, wskaźniki spalania paliw przez pojazdy oraz liczbę kilometrów dróg publicznych na terenie powiatu częstochowskiego. Wskaźniki emisji przyjęto według „Ekspertyzy na temat modelowania cząstek stałych PM10 i PM2.5 ze źródeł motoryzacyjnych wraz z opracowaniem programu obliczeniowego do wyznaczania emisji drogowej do wyznaczania emisji drogowej tlenku węgla, węglowodorów, niemetanowych lotnych związków organicznych, tlenków azotu, cząstek stałych, tlenków siarki oraz benzenu dla skumulowanych kategorii pojazdów: samochodów osobowych, lekkich samochodów ciężarowych (dostawczych) oraz samochodów ciężarowych i autobusów, Warszawa styczeń 2016” autorstwa prof. Zdzisława Chlopka. Ponadto przyjęto, że pojazdy poruszające się po drogach powiatu osiągają średnią prędkość 60 km/h. Tabela 9 Wskaźniki emisji dla poszczególnych typów pojazdów dla założonej prędkości 60 km/h \| Rodzaj pojazdu \| Wskaźnik emisji przy założonej prędkości 60 km/h [g/(szt×km)] \| \|----------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| HC \| CO \| SOx \| NOx \| TSP \| PM10 \| B(a)P \| NMLZO \| C₄H₆ \| \| samochody osobowe \| 0,303 \| 0,584 \| 0,004 \| 0,091 \| 0,003 \| 0,003 \| 0,000 \| 0,029 \| 0,002 \| \| Rodzaj pojazdu \| Ilość pojazdów \| HC \| CO \| SOx \| NOx \| TSP \| PM10 \| B(a)P \| NMLZO \| c⁶H₆ \| \|---------------\|----------------\|------\|-------\|------\|------\|------\|------\|-------\|-------\|------\| \| Osobowe \| 227633 \| 382.859 \| 738.576 \| 4.983 \| 115.394 \| 4.098 \| 4.098 \| 0.000607 \| 36.462 \| 1.986 \| \| Ciężarowe \| 77358 \| 186.134 \| 16.044 \| 5.016 \| 618.656 \| 14.123 \| 14.123 \| 0.000387 \| 5.016 \| 0.335 \| \| Autobusy \| 2461 \| 5.922 \| 0.510 \| 0.160 \| 19.681 \| 0.449 \| 0.449 \| 0.000012 \| 0.160 \| 0.011 \| Mg/rok \| Rodzaj pojazdu \| Ilość pojazdów \| HC \| CO \| SOx \| NOx \| TSP \| PM10 \| B(a)P \| NMLZO \| c⁶H₆ \| \|---------------\|----------------\|------\|-------\|------\|------\|------\|------\|-------\|-------\|------\| \| Osobowe \| 227633 \| 139.743 \| 269.580 \| 1.819 \| 42.119 \| 1.496 \| 1.496 \| 0.000222 \| 13.309 \| 0.725 \| \| Ciężarowe \| 77358 \| 67.939 \| 5.856 \| 1.831 \| 225.809 \| 5.155 \| 5.155 \| 0.000141 \| 1.831 \| 0.122 \| \| Autobusy \| 2461 \| 2.161 \| 0.186 \| 0.058 \| 7.184 \| 0.164 \| 0.164 \| 0.000004 \| 0.058 \| 0.004 \| 22.214.171.124. Warunki wykorzystanie OZE W działaniach związanych z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną, największego potencjału upatruje się w odnawialnych źródłach energii, które zastąpić mogą wysokoemisyjne źródła konwencjonalne, działania termomodernizacyjne obiektów oraz przedsięwzięcia poprawy efektywności energetycznej (w szczególności modernizacji oświetlenia), które sprzyjają obniżeniu zapotrzebowania energetycznego budynków i infrastruktury technicznej. Energia wody Mała energetyka wodna – „MEW” obejmuje pozyskanie energii z cieków wodnych. Podstawowymi parametrami dla doboru obiektu są spad w [m] i natężenie przepływu w [m³/s]. Rozwój elektrowni wodnych jest ograniczony warunkami prawnymi, lokalizacyjnymi, wymogami terenowymi i geomorfologicznymi oraz potencjałem kapitałowym inwestora. Najwięcej funduszy pochłania budowa obiektów hydrotechnicznych piętrzących wodę (jaz, zapora). Charakterystyczne dla elektrowni wodnych są znikome koszty eksploatacji. Rysunek 13 Potencjał teoretyczny energii wodnej na terenie województwa śląskiego Źródło: Program wykorzystania odnawialnych źródeł energii na terenach nieprzemysłowych województwa śląskiego, 2005 Powyższy rysunek przedstawia potencjał energetyczny pochodzący z energii wody. Potencjał teoretyczny wskazuje, iż na terenie powiatu częstochowskiego maksymalna moc jaką można pozyskać z energetyki wodnej wynosi 657 kW, zaś potencjał techniczny wskazuje, że maksymalna moc wynosi 432 kW. Obecnie wykorzystywane są 3 instalacje małych elektrowni wodnych na terenie powiatu częstochowskiego: - Mała Elektrownia Wodna "Megawat" – zlokalizowana w Kłomnicach, - Elektrownie Wodne Warta - zlokalizowana w Kłomnicach, - Mała Elektrownia Wodna na Warcie – zlokalizowana w Kruszynie. Instalacje te wpisane są w Rejestr wytwórców energii w małej instalacji, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2020 r., poz. 261 z późn. zm.) organem prowadzącym rejestr wytwórców energii w małej instalacji jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Biomasa W celu łatwiejszego i efektywnego wykorzystania drewna lub słomy pod względem energetycznym poddaje się je prasowaniu, rolowaniu, brykietowaniu, granulowaniu, rozdrabnianiu. Obecnie potencjał biomasy stałej związany są z wykorzystaniem nadwyżek słomy oraz odpadów drzewnych, dlatego też wykorzystanie ich skoncentrowane jest na obszarach intensywnej produkcji rolnej i drzewnej. Potencjał teoretyczny biomasy (drewna, siana, słomy) wskazuje, iż na terenie powiatu częstochowskiego maksymalna moc jaką można pozyskać wynosi: - biomasa z drewna 4 955 MW, - biomasa z siana i słomy 34,7 MW. Energia słoneczna Potencjał wykorzystania energii słonecznej na terenie województwa śląskiego znajduje się w przedziale od 996 do 1048 KWh/m² na rok. Jest to wartość wskazująca maksymalny potencjał produkcji energii w przypadku bezstratnej konwersji energii słonecznej na energię elektryczną. Na terenie powiatu częstochowskiego gęstość promieniowania wynosi pomiędzy 900, a 950 kWh/m²/rok. Biogaz Biogazownia jest stabilnym i pewnym źródłem energii cieplnej i elektrycznej, gdyż jest ona wytwarzana w trybie ciągłym w ciągu roku. Zarówno ilość, jak i parametry wytworzonej energii są utrzymywane na stałym poziomie, dzięki czemu zwiększa się bezpieczeństwo energetyczne regionu. Wyprodukowana energia elektryczna w biogazowi jest zazwyczaj sprzedawana operatorowi energetycznemu lub ewentualnie dostarczania bezpośrednio do pobliskich odbiorców. Ponadto biogazownia może współpracować z lokalnymi sieciami cieplnymi i dostarczać tanią energię do celów grzewczych dla budynków użyteczności publicznej, domów lub bloków mieszkalnych. Szacuje się, że ciepło wyprodukowane przez biogazownię o mocy 1 MW jest w stanie zaspokoić w 100 zapotrzebowanie na ciepło oraz energię elektryczną dla 200 domów jednorodzinnych. Rysunek 16 Biogaz z biogazowni rolniczych w województwie śląskim Źródło: Program wykorzystania odnawialnych źródeł energii na terenach nieprzemysłowych województwa śląskiego, 2005 Na terenie powiatu częstochowskiego potencjał teoretyczny – energetyczny pochodzący z biogazu rolniczego wynosi 10,6 MW. 4.1.3 Analiza SWOT \| Ochrona klimatu i jakości powietrza \| \|-------------------------------------\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| możliwość podłączenia do sieci gazowej i wymiana źródeł ciepła na ekologiczne, korzystne warunki dla rozwoju i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, brak dużych emitorów zanieczyszczenia powietrza \| nadmierne straty energetyczne związane m.in. z brakiem izolacji cieplnej budynków, większość budynków jednorodzinnych opalanych węglem kamiennym, spalanie paliw stałych niskiej jakości, niedostatecznie rozwinięta infrastruktura towarzysząca ciągom komunikacyjnym (np. trasy rowerowe), napływ zanieczyszczeń spóza granic powiatu \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| integracja z UE i wpływ środków pomocowych, regulacje ogólnokrajowe i międzynarodowe zobowiązujące do podniesienia jakości powietrza, postęp technologiczny, wejście w życie uchwały antysmogowej \| brak środków zewnętrznych na sfinansowanie inwestycji, niedostateczna świadomość ekologiczna społeczeństwa, brak zainteresowania ze strony mieszkańców ekologicznymi źródłami energii, wzrost liczby pojazdów na drogach publicznych \| Źródło: opracowanie własne 4.1.4 Cele i kierunki działań Ochrona powietrza polega na zapewnieniu jak najlepszej jego jakości, przez utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej dopuszczalnych dla nich poziomów lub co najmniej na tych poziomach; zmniejszanie poziomów substancji w powietrzu co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one dotrzymane; zmniejszanie i utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej poziomów docelowych albo poziomów celów dlugoterminowych lub co najmniej na tych poziomach. Jakość powietrza w powiecie częstochowskim w ostatnich latach ulegała zmianom, jednak w dalszym ciągu nie odpowiada ona obowiązującym normom. Poziomy dopuszczalne lub docelowe nie zostały osiągnięte dla pyłów PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenu. Przekroczenia dotyczą również poziomu celu długoterminowego dla ozonu. Obecnie prowadzone działania, zarówno w skali kraju oraz w skali województwa i samorządów lokalnych, wpływać będą na obniżenie emisji substancji, których normy są przekraczane. Ocenę jakości powietrza na terenie powiatu częstochowskiego przeanalizowano w oparciu o dane z Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Katowicach oraz dane ze stacji pomiarowych tj. stacji w Złotym Potoku przy Leśniczówce. Zgodnie z roczną oceną jakości powietrza Powiat Częstochowski należy do strefy śląskiej. Strefa śląska otrzymała klasę C dla pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5, ozonu oraz benzo(a)pirenu. Wpływ na złą jakość powietrza w powiecie niewątpliwie ma kilka czynników, w tym nadmierne straty energetyczne związane m.in. z brakiem izolacji cieplnej budynków, opalaniem budynków paliwem niskiej jakości. Znaczną emisją charakteryzują się również spalanie paliw w pojazdach, co związane jest z ich złym stanem technicznym oraz niedostatecznie rozwiniętą infrastrukturą towarzyszącą ciągom komunikacyjnym. Analiza SWOT wykazała, iż zagrożeniem dla powiatu mogą być niewystarczające środki finansowe na modernizację i budowę infrastruktury drogowej, jak również brak zainteresowania mieszkańców i przedsiębiorców działaniami zwiększającymi energooszczędność budynków i wymianę źródeł ciepła na ekologiczne. Poprawa jakości powietrza ma nastąpić poprzez realizację działań naprawczych, zaplanowanych w ramach Programu ochrony powietrza w odniesieniu do wszystkich źródeł emisji. Efektem realizacji Programu powinno być zmniejszenie wielkości emisji zanieczyszczeń emitowanych do powietrza, głównie ze źródeł powierzchniowych, a także komunikacyjnych i przemysłowych. W zakresie emisji powierzchniowej, poza działaniami realizowanymi w ramach programów ochrony powietrza, a także działaniami samorządów lokalnych w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, największe znaczenie może mieć wprowadzanie norm na małe źródła energii oraz wymuszone przepisami działania na rzecz podniesienia efektywności energetycznej. Działaniami, które pozwalają na redukcję emisji szkodliwych substancji, jak również podniesienie komfortu życia mieszkańców są termomodernizacje budynków, modernizacja lokalnych i indywidualnych kotłowni, czy wymiana instalacji grzewczej. W zakresie emisji liniowej możliwe jest jej znaczne zredukowanie poprzez podejmowanie działań na rzecz podniesienia efektywności energetycznej transportu. W związku z nasilającym się ruchem indywidualnym należy rozwijać transport publiczny, w tym kolejowy. W harmonogramie realizacji zadań własnych i monitorowanych zapisano zadania zarówno dotyczące opracowania dokumentów planistycznych w dziedzinie energetyki i zaopatrzenia w ciepło, energie elektryczną i paliwa gazowe, realizacji Programu Ochrony Powietrza, poprawy warunków energetycznych w budynkach użyteczności publicznej i mieszkalnych, a także poprawy jakości dróg. Ochrona powietrza została ujęta w opracowanych przez gminy dokumentach planistycznych tj. planach gospodarki niskoemisyjnej, czy też programach ograniczania niskiej emisji. Większość z nich jest finansowana z budżetów jednostek samorządowych. Potrzeba jednak aktualizacji przyjętych dokumentów strategicznych w tym zakresie oraz zabezpieczenia środków finansowych na przyjęcie programów ograniczania niskiej emisji w gminach, które do tej pory nie sporządziły tych dokumentów. Dobrym kierunkiem działań w zakresie obniżenia emisji jest również wzrost zainteresowania i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, jak ma to miejsce w gminie Lełów. Jak wspomniano wyżej znacząc część emisji pyłów i gazów do powietrza mają pojazdy poruszające się po drogach powiatu częstochowskiego. Dlatego Program przewiduje poprawę płynności ruchu, modernizację i budowę odcinków dróg publicznych, ścieżek rowerowych, wdrażanie inteligentnych systemów zarządzania ruchem oraz mechanizmów wspomagających zarządzanie ruchem i transportem, wymianę taboru autobusowego, przez zarządców dróg (Powiat, Gminy Powiatu Częstochowskiego, GDDKiA, Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach). Większość inwestycji zarówno termomodernizacyjnych jak i dotyczące infrastruktury drogowej będzie współfinansowana z funduszy krajowych i unijnych (w tym PO, POliŚ). ### 4.2. Zagrożenia hałasem #### 4.2.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska \| \|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\| \| OCHRONA PRZED HALASEM \| \| \| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\| \| Ograniczenie uciążliwości akustycznej dla mieszkańców – działania administracyjne mające na celu ograniczenia hałasu z zakładów \| Starosta Częstochowski w latach 2018-2019 wydał 3 decyzje w zakresie udzielenia pozwolenia na emitowanie hałasu do środowiska. \| 3 wydane decyzje \| \| Budowa obwodnic i dróg wyprowadzających ruch tranzytowy z centrów miast oraz przeprowadzenie remontu nawierzchni dotychczasowych odcinków dróg \| Działania i zadania dotyczące budowy obwodnic i dróg przedstawiono w rozdziale dotyczącym zrealizowanych zadań w zakresie ochrony klimatu i jakości powietrza. \| - \| \| Ograniczenie uciążliwości akustycznej dla mieszkańców \| PKP Polskie Linie Kolejowe wykonały pomiary hałasu przy linii kolejowej nr 1 – przy ul. Wały Dwernickiego w Częstochowie. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska – Delegatura w Częstochowie przeprowadziła w 2018 r. 27 kontroli przedsiębiorców (podmiotów) w zakresie przestrzegania przepisów ustawy prawo ochrony środowiska w kontekście emisji hałasu do środowiska. Z kolei w 2019 r. skontrolowano więcej – 33 podmiotów pod kątem generowanego hałasu z instalacji. \| 60 kontroli w latach 2018-2019 \| \| Ocena stanu akustycznego środowiska i obserwacja zmian klimatu akustycznego \| W latach 2018-2019 w ramach inwestycji prowadzonych przez GDDKiA zaprojektowane zostały ekrany akustyczne: - od węzła Błachownia (bez węzła) do węzła Zawodzie (z węzłem) – 16 szt. ekranów pochłaniających i odbijających, - od węzła Błachownia (z węzłem) do węzła Rząsawa (bez węzła) – 67 szt. ekranów pochłaniających, odbijających i przeciwośmieniowych. Ponadto, nasadzono 379 drzew liściastych, 9 iglastych i 3 706 krzewów Punkty pomiarowe hałasu znajdują się również na terenie gmin powiatu częstochowskiego: a) hałas drogowy: - Poczesna – badanie przeprowadzono w roku 2012, - Lełów – badanie przeprowadzono w roku 2017 (przekroczenie norm hałasu w porze nocy), - Konopiska – badanie przeprowadzono w roku 2014, - Dąbrowa Zielona – badanie przeprowadzono w roku 2014, - Janów – badanie przeprowadzono w roku 2015, - Starcza – badanie przeprowadzono w roku 2016 (przekroczenie norm hałasu). b) hałas kolejowy: - Klomnice, ul. Dworcowa – badanie przeprowadzono w 2018 roku (przekroczenie norm dla pory nocnej). \| zaprojektowane i w toku realizacji ekrany akustyczne przy autostradzie A1 nasadzono 379 drzew liściastych, 9 iglastych oraz 3 706 krzewów pomiary hałasu w 2016 i 2017 r. w gminie Lełów i Starcza – przekroczenia norm hałasu pomiary hałasu pochodzącego z ruchu kolejowego – przekroczenie o 8.8 dB w porze nocy (gmina Klomnice) \| \| Stosowanie odpowiednich zapisów w planach zagospodarowania przestrzennego, umożliwiających ograniczenie emisji hałasu do środowiska \| W latach 2018-2019 zostały uchwalone 2 miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego: uchwała nr 102.XI.2019 Rady Gminy Klomnice z dnia 18 października 2019 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru obejmującego obręb geodezyjny Witkowice – etap I. W Planie zawarto wytyczne dotyczące ochrony przed hałasem dla terenów, które Plan obejmuje. \| uchwalone 2 miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego w latach 2018-2019 \| \| Edukacja ekologiczna w zakresie zapobiegania nadmiernej emisji hałasu w powiecie \| Gminy powiatu częstochowskiego W okresie raportowania działanie było prowadzone pośrednio wraz z innymi działaniami z pozostałych dziedzin środowiskowych. \| \| --- \| --- \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego ### 4.2.2 Opis stanu obecnego Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie, ewentualnie zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany. W przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych, pomiarów dokonanych przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Oceny stanu akustycznego środowiska i obserwacji zmian dokonuje się w ramach państwowego monitoringu środowiska na podstawie wyników pomiarów poziomów hałasu określonych wskaźnikami hałasu LDWN i LN oraz z uwzględnieniem pozostałych danych, w szczególności demograficznych oraz dotyczących sposobu zagospodarowania i użytkowania terenu. Klimat akustyczny kształtują zarówno duże, jak i małe przedsiębiorstwa działające na terenie powiatu częstochowskiego. Większe przedsiębiorstwa wprowadzają zazwyczaj u siebie rozwiązania technologiczne przyczyniające się do ograniczenia emisji hałasu powodującego ucaciliwość dla mieszkańców. Na terenie powiatu częstochowskiego działają także małe i średnie firmy, które nie mają decyzji na dopuszczalną emisję hałasu i mogą wpływać na klimat akustyczny terenu poszczególnych gmin tym samym powiatu częstochowskiego. Należą do nich firmy prowadzące działalność handlowo-usługową, produkcyjną, transportową, budowlaną, warsztaty samochodowe, tartaki, niewielkie zakłady prowadzące prace polegające na obróbce drewna, cięciu, kuciu, szlifowaniu i spawaniu. Funkcjonowanie małych zakładów jest niejednokrotnie źródłem konfliktów mieszkańców z przedsiębiorcami, gdyż zakłady te stwarzają ucaciliwość i dyskomfort akustyczny mieszkańców – i jest to problem. W takich sytuacjach mieszkańcy zgłaszają fakt ucaciliwości co skutkuje kontrolą, a w przypadku przekroczeń wydaniem decyzji o dopuszczalnej emisji hałasu. Aktualnie dla przedsiębiorstw funkcjonujących na terenie powiatu częstochowskiego wydane są 3 decyzje o dopuszczalnej emisji hałasu. Większość ucaciliwości powodowanych emisją hałasu wynika z lokalizacji przedsiębiorstw, z których działalnością nierozłącznie jest związana emisja hałasu na terenach zapisanych w planach zagospodarowania przestrzennego jako tereny mieszkaniowe. Corocznie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach prowadzi na terenie powiatu kontrole przedsiębiorców w zakresie emisji hałasu. W latach 2018-2019 WIOŚ przeprowadził: - w 2018 roku - 27 kontroli w powiecie w zakresie emisji hałasu do środowiska, - w 2019 roku - 33 kontrole w powiecie w zakresie emisji hałasu do środowiska. #### 126.96.36.199. Hałas drogowy Pod pojęciem hałasu drogowego rozumie się hałas pochodzący od środków transportu, jest to hałas typu liniowego. Głównym źródłem emisji hałasu na terenie powiatu częstochowskiego są: - drogi krajowe DK 1 oraz DK 46 o długości 104 km, - drogi wojewódzkie DW 483, 492, 784, 786, 789, 791, 793, 794, 904, 907, 908 o łącznej długości 144 km, - drogi powiatowe o łącznej długości 570 km, - drogi gminne. Z informacji Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Katowicach wynika, iż w latach 2018–2019 podczas realizacji zadań pn. „Budowa autostrady A1 na odcinku od węzła Blachownia (bez węzła) do węzła Zawodzie (z węzłem) o długości 6,2 km” oraz „Budowa autostrady A1 od węzła Blachownia (z węzłem) do węzła Rząsawa (bez węzła) o długości 150 m”, GDDKiA wykonało ekrany akustyczne oraz nasadziło zieleń przydrożną. zmniejszającą hałas i uciążliwość wpływającą na pogorszenie klimatu akustycznego. Dla powyższych inwestycji budowy odcinków autostrady zaprojektowano ekrany akustyczne: - od węzła Blachownia (bez węzła) do węzła Zawodzie (z węzłem) – 16 szt. ekranów pochłaniających i odbijających, - od węzła Blachownia (z węzłem) do węzła Rząsawa (bez węzła) – 67 szt. ekranów pochłaniających, odbijających i przeciwiolśnieniowych. Nasadzono ponadto 379 drzew liściastych, 9 iglastych i 3 706 krzewów. Sejmik Województwa Śląskiego przyjął uchwałę nr VI/12/8/2019 z dnia 26 sierpnia 2019 r. Program ochrony środowiska przed hałasem dla województwa śląskiego do roku 2023 dla terenów poza aglomeracjami, położonych wzdłuż odcinków dróg o natężeniu ruchu powyżej 3 000 000 pojazdów rocznie i odcinków linii kolejowych o natężeniu ruchu powyżej 30 000 pociągów rocznie. Określa on priorytety działań oraz wskazuje niezbędne zadania dla ograniczenia poziomu hałasu do wartości dopuszczalnych w odniesieniu do dróg i linii kolejowych położonych poza aglomeracjami. W Programie zapisano zestaw inwestycji do realizacji przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz Zarząd Dróg Wojewódzkich także na terenie powiatu częstochowskiego. W ramach Programu przedstawiono zestaw zalecanych rozwiązań technicznych oraz innych działań sprzyjających osiągnięciu tego celu w największym stopniu. W zestawieniu działań, które w ramach polityki długookresowej mają się przyczynić do zmniejszenia hałasiowości na tym terenie wskazano przede wszystkim budowę autostrady A1, która przejmie natężenie ruchu z bardzo obciążonej drogi krajowej nr 1 oraz remonty dróg. W 2017 roku Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad zleciła wykonanie map akustycznych obejmujących drogi krajowe na terenie województwa śląskiego. W ramach map akustycznych przeanalizowano 623,975 km dróg krajowych, które stanowią źródło hałasu i które poddano analizie zgodnie z metodykami referencyjnymi. Badaniami zostało objętych: - 2 autostrady, - 3 drogi ekspresowe, - 13 pozostałych dróg krajowych: w tym trasa DK 1 z 4 odcinkami objętymi pomiarami i DK 46 z 2 odcinkami objętymi pomiarami na terenie powiatu częstochowskiego. Analizowane odcinki na terenie powiatu to: - Szczepocice – Kruszyna (DK 1), - Kruszyna – Częstochowa (DK 1), - Częstochowa – Poczesna (DK 1), - Poczesna – Kozięgowy (DK 1), - Herby – Blachownia (DK 46), - Blachownia – Częstochowa (DK 46). Wyniki opracowanych map akustycznych dały podstawę stwierdzenia, iż część mieszkańców powiatu częstochowskiego żyje w złym środowisku akustycznym, powodowanym przez hałas drogi krajowej. Na podstawie przeprowadzonych analiz stwierdza się, iż 8662 mieszkańców jest ekspozowanych na ponadnormatywny hałas, z czego liczba mieszkańców objęta oddziaływaniem w najwyższym zakresie wartości przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu tj.: 70-75 dB (wskaźnik LDWN) wynosi 664. Przeprowadzone badania akustyczne realizowane przez WIOŚ w Katowicach na terenie powiatu częstochowskiego w ostatnich dwóch latach wykazują negatywny wpływ klimatu akustycznego na zabudowę mieszkaniową – co jest problemem. Według badań wykonanych: w 2016 roku w jednym punkcie na terenie gminy Starcza: - Starcza, ul. Gliwicka, droga wojewódzka nr 908, od skrzyżowania z ul. Szkolną do granicy gminy, odcinek o długości 650 m: - brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LDWN16d, - brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LN19n, - przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D o 3,3 dB, - przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 4,6 dB. - Starcza, ul. Gminna, droga powiatowa, od skrzyżowania z ul. Szkolną do skrzyżowania z ul. Zachodnią, odcinek o długości 830 m: - brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, - brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N. • Starcza, ul. Szkolna, droga powiatowa, od skrzyżowania z ul. Brzozową do skrzyżowania z ul. Gminną, odcinek o długości 2 400 m: ▪ brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N, • Rudnik Mały, ul. Śląska, droga powiatowa, od skrzyżowania z ul. Graniczną do skrzyżowania z ul. Targową, odcinek o długości 2 200 m: ▪ brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 0,4 dB. • Łysiec, ul. Częstochowska, droga powiatowa, od skrzyżowania z ul. Zieloną do granicy gminy, odcinek o długości 1 000 m: ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D o 2,2 dB, ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 1,7 dB. w 2017 roku w 5 punktach na terenie gminy Lelów: • Lelów, ul. Szczekocińska (DK46), od skrzyżowania z ul. Połąń do skrzyżowania z drogą na Pniaki, odcinek o długości 1 000 m: ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LDWN18d, ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LN20n, ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 2,6 dB. • Lelów, ul. Sportowa, od skrzyżowania z ul. Werblińskiego do skrzyżowania z ul. Bohaterów Września, odcinek o długości 180 m: ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N. • Drochlin, droga wojewódzka nr 794, od Szkoły Podstawowej do skrzyżowania z drogą na Kopaniny, odcinek o długości 950 m: ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N. • Lelów, ul. Krakowska (DW 794), od skrzyżowania z ul. Sukiennicką do skrzyżowania z ul. Połąną, odcinek o długości 400 m: ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 1,5 dB. • Śleżany, droga krajowa nr 46, od skrzyżowania z DW 789 do końca obszaru zabudowanego, odcinek o długości 2 400 m.: ▪ brak przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq D, ▪ przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu LAeq N o 3,9 dB. Na podstawie dokonanej analizy akustycznej należy uznać, że zwiększa się emisja hałasu drogowego, co negatywnie wpływa na mieszkańców i wymaga działań ograniczających jej oddziaływanie akustyczne. Przeciwdziałanie hałasowi komunikacyjnemu jest działaniem długookresowym rozłożonym na lata. Typowym sposobem ochrony przed hałasem jest nawierzchnia o obniżonej halaśliwości oraz stosowanie ekranów akustycznych. ### 188.8.131.52. Hałas kolejowy i lotniczy Przez obszar powiatu częstochowskiego przebiegają następujące trasy kolejowe: - linia kolejowa nr 146 Wyczepy – Chorzew Siemkowice (znaczenia państwowego, pierwszorzędna, dwutorowa, zelektryfikowana), długość w granicach powiatu częstochowskiego – 13 600 m, - linia kolejowa nr 1 Warszawa Zachodnia - Katowice (znaczenia państwowego, magistralna, dwutorowa, zelektryfikowana), długość w granicach powiatu częstochowskiego – 30 523 m, - linia kolejowa nr 61 Kielce - Fosowskie (znaczenia państwowego, pierwszorzędna, dwutorowa, zelektryfikowana), długość w granicach Powiatu częstochowskiego – 49 950 m, - linia kolejowa nr 64 Kozłów - Koniecpol (pierwszorzędna, jednotorowa, zelektryfikowana), długość w granicach powiatu częstochowskiego – 4 400 m, • Linia kolejowa nr 155 Kucelinka – Poraj (znaczenia państwowego, pierwszorzędna, jednotorowa, zelektryfikowana), długość w granicach powiatu częstochowskiego – 7 025 m. W 2018 roku na terenie powiatu częstochowskiego wykonano pomiary hałasu kolejowego w środowisku. Badania objęły hałas kolejowy w gminie Klomnice, przy ul. Dworcowej, które wykazały: • 62,7 dB – poziom hałasu LAeq D, którego norma wynosi 65,0 dB – brak przekroczenia norm hałasu, • 63,8 dB – poziom hałasu LAeq N, którego norma wynosi 56,0 dB – przekroczenie normy poziomu hałasu w środowisku o 8,8 dB. Wyniki badań hałasu wskazały na znaczne oddziaływanie hałasu na zabudowę mieszkaniową w porze nocnej – co jest problemem. Udokumentowane powyżej uciążliwości hałasowe powodowane ruchem pociągów na badanej linii kolejowej, stanowią podstawę do programowania zadań w zakresie ochrony środowiska przed hałasem, prowadzenia planowych oraz doraźnych działań technicznych i organizacyjnych. Ponadto mogą wspomagać podejmowaną decyzję w sprawie wykorzystania terenów na cele inwestycyjne oraz właściwego zagospodarowania przestrzennego terenów bezpośrednio usytuowanych w sąsiedztwie uciążliwej linii kolejowej. Ze względu na zły stan infrastruktury linii kolejowej nr 1 PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. przeprowadziły prace modernizacyjne na odcinku Częstochowa - Poraj (od km 229,350 do km 244,510). W zakresie prac ujęto ponadto zabudowę ekranów akustycznych w następujących lokalizacjach przy linii kolejowej nr 1: km 229,240 - 229,360; km 230,400 - 230,450; km 231,410 - 231,830; km 231,830 - 231,990; km 231,990 - 232,180; km 233,000 - 233,150; km 233,500 - 233,670; km 238,960 - 239,090. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. planują do 2024 roku przeprowadzenie przebudowy stacji Częstochowa Towarowa. Hałas lotniczy pochodzący na terenie powiatu częstochowskiego pochodzić może z lotniska powojskowego zlokalizowanego w Rudnikach, w gminie Rędziny, jednak częstotliwość lotów nie powoduje stałej uciążliwości dla okolicznych mieszkańców poza wydarzeniami sportowymi lub eventami kulturalnymi związanymi z Aeroklubem Częstochowa. Najbliżej położony w stosunku do powiatu częstochowskiego (gminy Starcza) jest Port Lotniczy Katowice Pyrzowice, który zlokalizowany jest w odległości około 25 km. ### 4.23 Analiza SWOT \| Zagrożenie hałasem \| \|---------------------\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| dobra dostępność komunikacyjna powiatu, realizowane przez GDDKiA nasadzenia roślinności (drzewa, krzewy) w celu tłumienia hałasu pochodzącego z ruchu pojazdów \| brak działań ochronnych powiatowych, przekroczenia emisji hałasu wzdłuż badanych odcinków dróg i linii kolejowych \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| możliwość rozwoju gospodarczego dzięki dobrej komunikacji, możliwość rozwoju turystycznego i rekreacyjnego poprzez dogodny dojazd ze wszystkich kierunków \| dyskomfort akustyczny dla mieszkańców i turystów zagrożenie emigracji mieszkańców z terenów nieatrakcyjnych akustycznie \| Źródło: opracowanie własne ### 4.24 Cele i kierunki działań Hałas jest elementem tzw. stresu miejskiego, wpływającym, na jakość życia ludności, zwłaszcza na obszarach zurbanizowanych. Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska i komfortu akustycznego mieszkańców. Zapisy Programu Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 zawierają cel „Poprawa i utrzymanie dobrego stanu akustycznego środowiska”. Na terenie powiatu częstochowskiego działają firmy, których działalność negatywnie wpływa na okoliczne tereny i ich mieszkańców. Corocznie wydawane są decyzje o dopuszczalnej emisji hałasu, a Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach prowadzi kontrolę emisji hałasu. Skrócona analiza SWOT wykazała iż zagrożeniem dla powiatu w sytuacji nasiąkającego się hałasu może być pogłębiający się dyskomfort oraz docelowo tworzenie zjawiska migracji mieszkańców z terenów o nadmiernej uciążliwości akustycznej na tereny o lepszym komforcie akustycznym. W związku z tym w harmonogramach realizacji zadań zapisano, iż ważnym działaniem jest kontynuacja działań administracyjnych realizowanych przez Powiat Częstochowski polegających na wydawaniu decyzji o dopuszczalnej emisji hałasu. Jednocześnie uzupełnieniem tych działań także w formie kontynuacji aktualnie już prowadzonych prac będą kontrole przedsiębiorstw, z których działalnością nierozerwalnie jest związana emisja hałasu (wykonywane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach). Koszty kontroli pochodzić będą ze środków własnych WIOŚ. W zakresie hałasu pochodzącego z działalności gospodarczej niebagatelnym działaniem jest wprowadzanie do miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego zapisów regulujących kwestę lokalizacji źródeł emisji hałasu przemysłowego. Realizację tego rodzaju działań prowadzić będą (także jako kontynuacja aktualnych działań) gminy należące do powiatu częstochowskiego. Zadania te realizowane będą w trakcie aktualizacji Planów Zagospodarowania Przestrzennego jako ich uzupełnienie i dostosowanie do obowiązujących przepisów. Koszty aktualizacji PZP będą środkami własnymi gmin należącymi do powiatu częstochowskiego w razie możliwości uzupełnianymi środkami zewnętrznymi na przykład z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. W sytuacjach funkcjonowania już istniejących oraz nowopowstających przedsiębiorstw, z których działalność nierozerwalnie wiąże się emisją hałasu obowiązkiem przedsiębiorców jest minimalizacja hałasu poprzez wyciszanie hal oraz maszyn i urządzeń przez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych. Zadanie to zapisano w harmonogramie realizacji zadań, a jednostkami odpowiedzialnymi za ich realizację są przedsiębiorcy. Finansowanie modernizacji przedsiębiorstw lub budowy w nowoczesnych standardach będzie pochodzić głównie ze środków własnych przedsiębiorstw oraz z dofinansowań zewnętrznych. Pod pojęciem hałasu drogowego rozumie się hałas pochodzący od środków transportu, jest to hałas typu liniowego, którego źródłem emisji hałasu są autostrady, drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe oraz gminne. Corocznie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach prowadzi kontrolę hałasu drogowego w poszczególnych punktach rozlokowanych na obszarze całego województwa śląskiego, w tym także na terenie powiatu częstochowskiego. W latach 2016-2019 prowadzono pomiary w gminie Lełów i Starcza. Wszystkie wyniki badań wskazały na przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu w przedziale 1,5 – 4 dB. Analiza SWOT wykazała, iż mocną stroną powiatu jest dobra dostępność komunikacyjna, ale jednocześnie słabą stroną jest brak wystarczających działań ochronnych na drogach oraz nadmierna emisja hałasu i dyskomfort akustyczny mieszkańców. W związku z takim stanem w harmonogramach realizacji zadań zapisano, iż ciągłymi zadaniami do realizacji są przebudowy i modernizacje dróg zarówno krajowych, wojewódzkich powiatowych i gminnych. Zadania te zapisano zarówno w harmonogramie realizacji zadań własnych – do realizacji przez Powiatowy Zarząd Dróg w Częstochowie jak i w harmonogramie realizacji zadań monitorowanych do realizacji przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, Zarząd Dróg Wojewódzkich oraz Gminy powiatu częstochowskiego. Każdy z administratorów poszczególnych typów dróg realizował będzie zadania zgodnie z bieżącymi planami. W dalszej perspektywie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach będzie kontynuował kontrole emisji hałasu drogowego w punktach monitoringowych zlokalizowanych drogach powiatu częstochowskiego. W Kłomnicach przy ul. Dworcowej w 2018 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach przeprowadził badania hałasu kolejowego, które wykazały przekroczenia o 8,8 dB, w związku z tym w harmonogramie realizacji zadań zapisano zadania dotyczące modernizacji linii kolejowych oraz stosowanie zabezpieczeń akustycznych na liniach kolejowych. Zadania te realizowane będą przez zarządzających liniami kolejowymi na terenie powiatu częstochowskiego. Zadania te finansowane będą ze środków Polskich Kolei Państwowych S.A. oraz funduszy unijnych. Niebagatelnym zadaniem, którego realizacja prowadzona jest na każdym szczeblu i w trybie ciągłym jest edukacja ekologiczna. Zadanie to zapisano w harmonogramie realizacji zadań monitorowanych, do realizacji przez gminy, a finansowane będzie ze środków własnych, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach oraz sponsorów. 4.3. Pola elektromagnetyczne 4.3.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cele krótkoterminowe 2016-2019 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2020-2023 \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|---\|---\|---\| \| Ochrona przed polami elektromagnetycznymi \| Starosta częstochowski w 2018 roku przyjął 12 zgłoszeń instalacji emitujących pola elektromagnetyczne, z kolei w 2019 roku było to tylko 1 zgłoszenie. \| 12 zgłoszeń nowych instalacji PEM w latach 2018 - 2019 \| \| \| Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie w 2018 roku w miejscowościach Złoty Potok, Mykanów, Olsztyn oraz Dąbrowa Zielona wykonał pomiary pól elektromagnetycznych w środowisku. Uzyskano następujące wyniki: • Złoty Potok - < 0,5 V/m, • Mykanów - < 0,5 V/m, • Olsztyn - < 0,5 V/m, • Dąbrowa Zielona - < 0,5 V/m. Wszystkie te miejsca zaliczane są jako tereny wiejskie. Z kolei w 2019 roku pomiary zostały wykonane w miejscowościach Blachownia, Kruszyna, Kłomnice i Hutki (gmina Konopiska). Uzyskano następujące wynik: • Blachownia - 0,93 V/m (teren miast), • Kruszyna - < 0,5 V/m, • Kłomnice - < 0,5 V/m, • Hutki – < 0,5 V/m. Wartość dopuszczalna natężenia pola elektromagnetycznego w środowisku wynosi 7 V/m \| 4 pomiary PEM w 2018 r. na terenie powiatu częstochowskiego 4 pomiary PEM w 2019 r. na terenie powiatu częstochowskiego brak przekroczeń PEM w punktach pomiarowych \| \| Wdrożenie i utrzymanie systemu zarządzania i informacji o środowisku - ograniczanie oddziaływania pól elektromagnetycznych \| Nowelizacja ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska z 2018 r. (ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1479) zmienia uwarunkowania realizacji zadań Państwowego Monitoringu Środowiska. W myśl nowych przepisów zasoby i zadania PMS realizowane do końca 2018 r. przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska zostały przeniesione do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i tym samym od 1 stycznia 2019 r. zadania PMS są realizowane wyłącznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOS). Pomiary pól elektromagnetycznych w ramach PMS prowadzone są w sposób ujednolicony dla całego kraju od roku 2008. Na terenie każdego województwa wyznaczona jest sieć 135 punktów pomiarowych, w których pomiary wykonuje się w trzyletnim cyklu, po 45 punktów rocznie. Punkty rozmieszcza się równomiernie na terenie województwa po 15 punktów na trzech typach obszarów dostępnych dla ludności tj.: • centralnych dzielnicach lub osiedlach miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 50 tys., • pozostałych miastach, • terenach wiejskich. \| - \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego 4.3.2 Opis stanu obecnego Instalacjami emitującymi pola elektromagnetyczne są: - linie przesyłowe wysokiego, średniego i niskiego napięcia oraz stacje transformatorowe, instalacje radiokomunikacyjne, takie jak: - stacje bazowe telefonii komórkowej, - stacje radiowe i telewizyjne. Przeprowadzona analiza widma pola elektrycznego wysokiej częstotliwości na terenie województwa śląskiego na potrzeby opracowania Programu Ochrony Środowiska dla Województwa Śląskiego w badanych punktach wykazała, że głównymi źródłami promieniowania elektromagnetycznego w przeważającej liczbie przypadków są stacje bazowe telefonii komórkowej. Na terenie powiatu częstochowskiego źródłem niejonizującego promieniowania elektromagnetycznego są: - linie przesyłowe energii elektrycznej - linie wysokiego napięcia o długości 228,6, w tym: - napowietrzne o długości 227,4 km, - kablowe o długości 1,2 km, - średniego napięcia o długości 1 161,5 km w tym: - napowietrzne o długości 980,2 km, - kablowe o długości 181,3 km, - linie niskiego napięcia o długości 2 352,9 km w tym: - napowietrzne o długości 543,6 km, - kablowe o długości 1809,3 km. - stacje bazowe telefonii komórkowej na terenie każdej z gmin – łącznie 51 instalacji PEM na terenie powiatu: Tabela 11 Stacje bazowe telefonii komórkowej na terenie powiatu częstochowskiego \| Gmina \| Liczba instalacji PEM ogółem \| \|---------------------\|------------------------------\| \| Blachownia \| 4 \| \| Koniecpol \| 6 \| \| Mykanów \| 4 \| \| Kłomnice \| 4 \| \| Poczesna \| 3 \| \| Konopiska \| 4 \| \| Mstów \| 3 \| \| Rędziny \| 3 \| \| Olsztyn \| 2 \| \| Janów \| 3 \| \| Kamienica Polska \| 2 \| \| Lełów \| 3 \| \| Kruszyna \| 2 \| \| Dąbrowa Zielona \| 2 \| \| Przyrów \| 2 \| \| Starcza \| 4 \| \| Razem \| 51 \| Źródło: dane Starostwa Powiatowego w Częstochowie Zadania w zakresie oceny poziomów promieniowania elektromagnetycznego i ich zmian dokonuje Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Pomiarы monitoringowe promieniowania elektromagnetycznego prowadzone są w cyklach trzyletnich łącznie w 135 punktach pomiarowych (po 5 w każdym roku) rozmieszczonych na terenie całego województwa śląskiego. W latach 2018-2019 prowadzono badania na terenie powiatu częstochowskiego. Punkty, w których kontrolowano pola elektromagnetyczne zlokalizowane były w: - miejscowościach Złoty Potok, Mykanów, Olsztyn oraz Dąbrowa Zielona. Uzyskano następujące wyniki: - Złoty Potok - < 0,5 V/m, Mykanów - < 0,5 V/m, Olsztyn - < 0,5 V/m, Dąbrowa Zielona - < 0,5 V/m. Wszystkie te miejsca zaliczane są jako tereny wiejskie. - miejscowściach Blachownia, Kruszyna, Kłomnice i Hutki. Uzyskano następujące wyniki: - Blachownia - 0,93 V/m (teren miast), - Kruszyna - < 0,5 V/m, - Kłomnice - < 0,5 V/m, - Hutki (gm. Konopiska) – < 0,5 V/m. Sukcesem jest fakt, iż wyniki badań na terenie powiatu częstochowskiego nie wskazywały na przekroczenia dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego, który wynosi 7 V/m. Aktualnie zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska Starosta Częstochowski prowadzi rejestr instalacji mogących negatywnie oddziaływać na środowisko zgłoszonych Starostie Częstochowskimu, których emisja nie wymaga pozwolenia. Według rejestru na terenie powiatu zlokalizowanych jest około 50 instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne. W latach 2018-2019 corocznie właściciele instalacji zgłaszali nową lokalizację, zmianę lub przebudowę instalacji, w kolejnych latach dokonano: - w 2018 roku – 12 zgłoszeń, - w 2019 roku – 1 zgłoszenie. W ostatnich latach 2018-2019 w ramach działalności kontrolnej Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach przeprowadził na terenie powiatu częstochowskiego kontrolę w zakresie uciążliwości związanych z ponadnormatywnym promieniowaniem elektromagnetycznym: - w 2018 roku 5 kontroli, - w 2019 roku 2 kontrole, W związku z rozwojem telekomunikacji i nowych generacji sieci komórkowych, w tym np. 5G, istotnym elementem są zapisy w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego o prawidłowej lokalizacji źródeł promieniowania. Jest to zadanie wójtów i burmistrzów. ### 4.3.3 Analiza SWOT \| Pola elektromagnetyczne \| MOCNE STRONY czynniki wewnętrzne \| SLABE STRONY czynniki wewnętrzne \| \|-------------------------\|----------------------------------\|----------------------------------\| \| aktualnie brak przekroczeń dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego \| brak obwarowań lokalizacyjnych dla instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne w części PZP gmin \| \| SZANSE czynniki zewnętrzne \| ZAGROŻENIA czynniki zewnętrzne \| \|----------------------------\|--------------------------------\| \| dobry zasięg telefonii komórkowej ze względu na dużą ilość stacji przekaźnikowych i anten na terenie powiatu \| nowe instalacje PEM, nowe technologie i zwiększający się poziom promieniowania elektromagnetycznego \| Źródło: opracowanie własne ### 4.3.4 Cele i kierunki działań Na terenie powiatu częstochowskiego instalacjami emitującymi pola elektromagnetyczne są przede wszystkim linie przesyłowe wysokiego, średniego i niskiego napięcia oraz instalacje radiokomunikacyjne. W związku z presją mieszkańców województwa na rozwój zasięgu linii elektroenergetycznych oraz zasięgu telefonii komórkowej powstaje coraz większa ilość instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne. Zapisy Programu Ochrony Środowiska Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024 ujmują cel w zakresie promieniowania elektromagnetycznego jako „Utrzymanie wartości natężenia promieniowania elektromagnetycznego na dotychczasowych, niskich poziomach”. Podstawowym elementem ochrony przed polami elektromagnetycznymi jest informacja o występujących poziomach pól. W ramach minimalizacji oddziaływania istniejących o potencjalnych instalacji emitujących pola elektromagnetyczne przedsiębiorstwa posiadające instalacje zgłaszają do Starostwa Powiatowego w Częstochowie fakt posiadania i użytkowania instalacji wytwarzających promieniowanie elektromagnetyczne. Na podstawie tych zgłoszeń Starosta Częstochowski prowadzi Rejestr instalacji mogących negatywnie oddziaływać na środowisko. Rocznie Starosta przyjmuje 1-15 zgłoszeń. Według rejestru na terenie powiatu działa około 50 instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne. Według aktualnych przepisów prawnych prowadzenie rejestru będzie kontynuowanie w kolejnych latach, w związku z tym zadanie to jako zadanie własne zostało zapisane w harmonogramie realizacji zadań na lata 2020-2027. Zadanie to finansowane będzie ze środków własnych Powiatu Częstochowskiego, a realizacja jego odbywać się będzie w ramach kosztów administracyjnych. Dla określenia aktualnych stanów promieniowania elektromagnetycznego Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach prowadzi corocznie według ustalonego harmonogramu na terenie całego województwa śląskiego w tym na obszarze powiatu częstochowskiego badania poziomów promieniowania. Wyniki badań nie wykraczają poza dopuszczalne poziomy. Skrócona analiza SWOT wykazała, iż mocną stroną powiatu jest brak przekroczeń dopuszczalnych poziomów promieniowana, co potwierdziły badania WIOŚ. W realizacji zadań monitorowanych zapisano, iż w kolejnych latach badania monitoringowe promieniowania elektromagnetycznego będą kontynuowane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach w perspektywie 3 letniej w punktach na terenie całego województwa śląskiego, w tym powiatu częstochowskiego. Koszty na ten cel pochodzić będą ze środków własnych Wojewódzkiego Inspektora Ochrony środowiska w Katowicach. W związku z dużą presją na rozwój sieci komórkowej i stałego zwiększania jej zasięgu istotnym elementem jest wprowadzenie do gminnych Planów Zagospodarowania Przestrzennego zapisów precyzujących możliwe lokalizacji stacji przekaźnikowych telefoni komórkowych. Taką potrzebę wykazała także analiza SWOT, według której gminy w swoich Planach zagospodarowania Przestrzennego powinny bardziej szczegółowo opisywać możliwe potencjalne lokalizacje instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne. Dlatego w harmonogramie realizacji zadań monitorowanych zapisano, iż niezbędne jest w trakcie aktualizacji Planów Zagospodarowania Przestrzennego wprowadzanie do tych dokumentów zapisów obwarowujących lokowanie instalacji emitujących promieniowanie niejonizujące. Zadanie to realizowane będzie przez gminy należące do powiatu częstochowskiego, koszty poniesione na ten cel pochodzić będą z budżetu gmin. ### 4.4. Gospodarowanie wodami #### 4.4.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska OCHRONA WÓD POWIERZCHNIOWYCH I PODZIEMNYCH – RACJONALNA GOSPODARKA WODAMI \| \|---\| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \| Efektywne zarządzanie zasobami wodnymi: 1. rozpoznanie i udokumentowanie zasobów wodnych, 2. ochrona zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem oraz niewłaściwą lub nadmierną eksploatacją, 3. utrzymywanie lub poprawa stanu ekosystemów wodnych i od wody zależnych \| W latach 2018-2019 prowadzono działania w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, które obejmowały usuwanie skutków powodzi z 2013 roku na drogach powiatowych oraz dokonanie oceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego dla powiatu częstochowskiego (zgodnie art. 12 pkt 9d ustawy z dnia 5 czerwca 1998 rok o samorządzie powiatowym). \| poniesione koszty: 18 851 220,30 zł \| \| Ochrona zasobów i poprawa stanu wód podziemnych i powierzchniowych \| W ramach monitoringu wód powierzchniowych dla 14 jednolitych części wód (JCWP) oceniono stan chemiczny wód, tj.: Stradomka do wypływu ze Zb. Blachownia, Stradomka od wypływu ze Zb. Blachownia do ujścia, Biała, Konopka, Ciek spod Rudnik, Widżówka, Pijawka, Zimna Woda, Bystra, Warta od Zbiornika Poraj do Cieku spod Rudnik, Warta od Cieku spod Rudnik do Wiercicy, Wiercica, Kocinka, Kamieniczka. Wszystkie jednolite części wód powierzchniowych posiadały zły stan wód, za wyjątkiem Pijawki (brak możliwości oceny). Na terenie powiatu częstochowskiego nie prowadzono monitoringu wód podziemnych. \| monitoring 14 jednolitych części wód – zły stan brak monitoringu wód podziemnych \| \| Efektywne zarządzanie zasobami wodnymi: 1. rozpoznanie i udokumentowanie zasobów wodnych, 2. ochrona zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem oraz niewłaściwą lub nadmierną eksploatacją, 3. utrzymywanie lub poprawa stanu ekosystemów wodnych i od wody zależnych \| W latach 2018-2019 WIOŚ w Katowicach kontrolował podmioty korzystające ze środowiska, pod kątem: - przestrzeganie warunków dotyczących wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi – cel ten ujęto w 36 (2018 rok) oraz 23 (2019 rok) prowadzonych kontrolach, - przestrzeganie przepisów dotyczących wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych będących własnością innych podmiotów ścieków przemysłowych zawierających substancje szkodliwe dla środowiska wodnego – cel ten ujęto w 17 (2018 rok) i 21 (2019 rok) oraz prowadzonych kontrolach, - przestrzeganie warunków dotyczących pobieranej wody określonych w stosownych decyzjach – cel ten ujęto w 6 (2018 rok) oraz 14 (2019 rok) prowadzonych kontrolach. \| 59 kontroli WIOŚ w Katowicach w 2018 roku 58 kontroli WIOŚ w Katowicach w 2019 roku \| \| \| W roku 2018 Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu przeprowadził roboty utrzymaniowe wód na terenie powiatu częstochowskiego (rzeka Stradomka, rzeka rudniczanka, rzeka Wiercica). Ponadto, zakończono rozpoczętą w 2017 roku „Przebudowę, nadbudowę i rozbudowę wałów przeciwpowodziowych rzeki Warta o długości 5,2 km na terenie miasta Częstochowa i w m. Sławk, gm. Poczesna, pow. częstochowski, woj. śląskie”. W roku 2019 Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu przeprowadził następujące roboty konserwacyjne wód i urządzeń wodnych na terenie powiatu częstochowskiego: zbiornik wodny Przyrów, rzeka Warta, rzeka Kamieniczka, Stara Wiercica, Kanał Lodowy, Gorzelanka, Kamieniczka, Sobuczyna, Sękawica, Trzepizurka, zbiornik wodny Julianka. Ponadto, prowadzone były cykliczne rozbiórki tam bobrowych na ciekach. \| udrożnienie 13,084 km rzek na terenie powiatu częstochowskiego modernizacja wałów przeciwpowodziowych na długości 5,2 km \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego 4.4.2 Opis stanu obecnego 184.108.40.206. Wody powierzchniowe Sieć rzeczna Pod względem hydrologicznym powiat częstochowski położony jest w zlewniach rzeki Odry i Wisły. Główne rzeki powiatu to: - Rzeka Warta, której odcinek o długości 58 km przepływa przez zachodnią część powiatu (gminy: Kruszyna, Klomnice, Mstów, Poczesna, Kamienna Polska). Administratorem rzeki jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu – Zarząd Zlewni Sieradz – Nadrzór Wodny Częstochowa, - Rzeka Pilica, której odcinek o długości 13 km przepływa przez wschodnią część powiatu (gminy: Koniecpol, Lelów). Administratorem rzeki jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie – Zarząd Zlewni Piotrków Trybunalski – Nadrzór Wodny Koniecpol. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły oraz w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry na terenie powiatu częstochowskiego wyznaczonych zostało 25 jednolitych części wód powierzchniowych. Ich charakterystykę zestawiono w poniższej tabeli. Tabela 12 Charakterystyka JCWP na terenie powiatu częstochowskiego \| Lp. \| Nazwa JCWP \| Kod JCWP \| Obszar dorzecza \| Aktualny stan JCWP \| Cel środowiskowy - stan/potencjał ekologiczny \| Cel środowiskowy - stan chemiczny \| Ocena ryzyka niesiągnięcia celów środowiskowych \| \|-----\|-------------------------------------------------\|------------\|-----------------\|--------------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1. \| Stradomka od wypływu do ze zb. Blachownia do ujścia \| RW60001618129 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 2. \| Stradomka do wypływu ze zb. Blachownia \| RW6000161812399 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 3. \| Konopka \| RW600016181289 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 4. \| Kamieniczka \| RW60006181189 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 5. \| Warta od Zbiornika Poraj do Cieku spod Rudnik \| RW60001918133 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 6. \| Doplwy spod Choronia \| RW600061811949 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 7. \| Wiercica \| RW600017181369 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 8. \| Kanał Warty ze Starą Wiercicą i Kanałem Lodowym \| RW60001718149 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 9. \| Doplwy spod Podlesia \| RW20006254172 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 10. \| Doplwy spod Teresowa \| RW20006254178 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 11. \| Doplwy spod Nakła \| RW20006254158 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| Lp. \| Nazwa JCWP \| Kod JCWP \| Obszar dorzecza \| Aktualny stan JCWP \| Cel środowiskowy - stan/potencjał ekologiczny \| Cel środowiskowy - stan chemiczny \| Ocena ryzyka niesiągnięcia celów środowiskowych \| \|-----\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-----------------\|--------------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 12. \| Białka \| RW200062541714 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 13. \| Pilica od Kanalu Koniciepol-Radoszewnica do Zwleczy \| RW200010254179 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 14. \| Pilica od Dopływu spod Nakła do Kanalu Koniciepol-Radoszewnica \| RW200092541711 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 15. \| Zimna Woda \| RW200017254176 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 16. \| Zwleczka \| RW20006254189 \| Wisły \| dobry \| Utrzymanie dobrego stanu ekologicznego \| Utrzymanie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 17. \| Kanal Koniciepol-Radoszewnica \| RW20000254173 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 18. \| Struga z Michałowa \| RW200062541712 \| Wisły \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 19. \| Warta od Wiercicy do Widzówki \| RW60001918153 \| Odry \| dobry \| Utrzymanie dobrego stanu ekologicznego \| Utrzymanie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 20. \| Bystra \| RW600017181389 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 21. \| Widzówka \| RW600016181549 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 22. \| Warta od Cieku spod Rudnik do Wiercicy \| RW600019181359 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| \| 23. \| Ciek spod Rudnik \| RW60001618134 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 24. \| Dopływ spod Wikłowa \| RW600016181554 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 25. \| Pijawka \| RW600016181569 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Niezagrożona \| \| 26. \| Kocinka \| RW6000161816899 \| Odry \| zły \| Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego \| Osiągnięcie dobrego stanu chemicznego \| Zagrożona \| Źródło: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (Dz.U. 2016 poz. 1967), Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz.U. 2016 poz. 1911) Monitoring rzek w rejonie powiatu częstochowskiego Obowiązek badania i oceny jakości wód powierzchniowych w ramach PMŚ wynika z art. 349 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Monitoring realizowany jest w oparciu o wyznaczone jednolite części wód. W poniższej tabeli przedstawiono wyniki monitoringu JCWP na terenie powiatu częstochowskiego w latach 2017-2018. Z przeprowadzonych badań wynika, iż ogólny stan JCWP występujących na analizowanym terenie jest zły. Stan ekologiczny określany jest jako słaby (Kamieniczka). Umiarowanym stanem ekologicznym charakteryzują się: Stradomka do wypływu ze Zb. Blachownia, Konopka, Ciek spod Rudnik, Widzówka i Bystra. Umiarowanym potencjałem ekologicznym wykazała się Warta od Zbiornika Poraj do Cieku spod Rudnik. Wszystkie JCWP, dla których przeprowadzono badanie wskaźników chemicznych, wykazały stan chemiczny poniżej dobrego. Tabela 13 Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych – rzek na terenie powiatu częstochowskiego \| Nazwa jwsp \| Klasyfikacja stanu / potencjału ekologicznego \| Klasyfikacja stanu chemicznego \| Ocena stanu jwsp \| \|------------\|---------------------------------------------\|-------------------------------\|------------------\| \| \| Rok badań \| Klasa \| Stan / potencjał ekologiczny \| Rok badań \| Stan chemiczny \| Rok badań \| Ocena \| \| Stradomka do wypływu ze Zb. Blachownia \| 2017 \| 3 \| umiarowany stan ekologiczny \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| Stradomka od wypływu ze Zb. Blachownia do ujścia \| \| \| \| 2017 \| stan chemiczny poniżej dobrego \| 2017 \| zły stan wód \| \| Białka \| \| \| \| 2017 \| stan chemiczny poniżej dobrego \| 2017 \| zły stan wód \| \| Konopka \| 2017 \| 3 \| umiarowany stan ekologiczny \| 2017 \| stan chemiczny poniżej dobrego \| 2017 \| zły stan wód \| \| Ciek spod Rudnik \| 2017 \| 3 \| umiarowany stan ekologiczny \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| Widzówka \| 2017 \| 3 \| umiarowany stan \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| Pijawka \| 2017 \| 2 \| dobry stan ekologiczny \| 2017 \| stan chemiczny poniżej dobrego \| 2017 \| BRAK MOŻLIWOŚCI OCENY \| \|------------------\|------\|---\|------------------------\|------\|--------------------------------\|------\|-----------------------\| \| Zimna Woda \| \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Bystra \| 2017 \| 3 \| umiarkowany stan ekologiczny \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Warta od Zbiornika Poraj do Cieku spod Rudnik \| 2017 \| 3 \| umiarkowany potencjał ekologiczny \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Warta od Cieku spod Rudnik do Wiercicy \| \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Wiercica \| \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Kocinka \| \| \| \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| \| Kamieniczka \| 2017 \| 4 \| słaby stan ekologiczny \| 2017 \| zły stan wód \| \| \| Źródło: http://www.gios.gov.pl/pl/stan-srodowiska/monitoring-wod (dostęp 31.08.2020 r.) ### 220.127.116.11. Wody podziemne Na terenie powiatu częstochowskiego stwierdzono występowanie trzech pięter wodonośnych: czwartorzędowego, jurajskiego i triasowego. Najbardziej zasobnym i będącym podstawą zaopatrzenia w wodę jest poziom wodonośny górnej jury. Powiat posiada zatwierdzone bardzo duże zasoby eksploatacyjne wód podziemnych z utworów górnej jury, w ilości 11 600 m³/h, czyli 278 400 m³/d, znacznie przewyższające obecny ich pobór. Obecnie średni dobowy pobór wód podziemnych w analizowanym rejonie kształtuje się w wysokości ok. 42 000 m³/dób (ok. 15% zatwierdzonych zasobów). Każde z eksploatowanych ujęć posiada znaczne nadwyżki zasobów wód podziemnych. Zasoby wód podziemnych na terenie powiatu częstochowskiego związane są z występującym na tym obszarze Głównym Zbiornikiem Wód Podziemnych (GZWP): 327 Zbiornik Lubiniec – Myszków, 326 Zbiornik Częstochowa (E) i 408 Niecka Miechowska. Poniższy rysunek przedstawia położenie powiatu częstochowskiego na tle GZWP. Rysunek 18 GZWP występujące na terenie powiatu częstochowskiego Źródło: www.katowice.wios.gov.pl (dostęp: 31.08.2020 r.) Według podziału Polski na jednolite części wód podziemnych teren powiatu częstochowskiego znajduje się w dwóch JCWPd nr 99 oraz JCWPd nr 84. Rysunek 19 Granice JCWPd nr 99 i 84 Źródło: www.pgi.gov.pl/ (dostęp: 31.08.2020 r.) W poniższej tabeli przedstawiono charakterystykę tych wód zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły oraz w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry. Tabela 14 Charakterystyka JCWPd na terenie powiatu częstochowskiego \| L. p. \| Nazwa JCWP \| Region wodny \| Cel środowiskowy – stan chemiczny \| Cel środowiskowy - stan ilościowy \| Ocena ryzyka niesiągnięcia celów środowiskowych \| \|-------\|--------------\|------------------\|-----------------------------------\|-----------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| 1 \| PLGW600099 \| Warty \| Utrzymanie dobrego stanu chemicznego \| Utrzymanie dobrego stanu ekologicznego \| niezagrożona \| \| 2 \| PLGW200084 \| Środkowej Wisły \| Utrzymanie dobrego stanu chemicznego \| Utrzymanie dobrego stanu ekologicznego \| niezagrożona \| Źródło: Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły i Odry Monitoring wód podziemnych Monitoring wód podziemnych pozwala na obserwację zmian chemizmu i zasobów ilościowych wód podziemnych oraz sygnalizowanie pojawiających się zagrożeń. Ma to na celu wspomaganie działań, zmierzających do ograniczenia wpływu czynników antropogenicznych na wody podziemne, które ze względu na swą wysoką jakość i potencjalne zasoby, stanowią ważne źródło zaopatrzenia w wodę. Stan chemiczny wód podziemnych występujących na terenie powiatu częstochowskiego został scharakteryzowany na podstawie monitoringu prowadzonego w 2017 r. Oceny stanu wód dokonano na podstawie klasyfikacji elementów fizykochemicznych stanu wód podziemnych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia z dnia 11 października 2019 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. 2019 poz. 2148). Aktualny podział obejmuje pięć klas jakości wód i został przedstawiony w poniższej tabeli. Klasy jakości wód podziemnych I–III oznaczają dobry stan chemiczny, a klasy jakości wód podziemnych IV i V oznaczają słaby stan chemiczny. Rysunek 20 Punkty monitoringu jakości wód podziemnych w sieci regionalnej w 2017 r. Źródło: Lokalizacja i klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych sieci regionalnej wód podziemnych w 2017 roku (badania wykonane przez Laboratorium WIOŚ Katowice - Pracownia w Częstochowie) Poniższa tabela przedstawia wyniki monitoringu wód podziemnych występujących na terenie powiatu częstochowskiego. Tabela 15 Wyniki badania jakości JCWPd nr 99 w latach 2014-2017 \| Nr JCWPd \| Gmina \| Klasa jakości 2014 \| Klasa jakości 2015 \| Klasa jakości 2016 \| Klasa jakości 2017 \| \|----------\|-----------\|--------------------\|--------------------\|--------------------\|--------------------\| \| 99 \| Mykanów \| V \| V \| V \| V \| \| 99 \| Rędziny \| III \| III \| II \| III \| \| 99 \| Mstów \| II \| II \| II \| II \| \| 99 \| Olsztyn \| II \| II \| II \| III \| \| 99 \| Rędziny \| III \| III \| III \| III \| \| 99 \| Lelów \| III \| III \| III \| III \| \| 99 \| Kłomnice \| III \| III \| III \| III \| \| 99 \| Blachownia\| III \| III \| III \| III \| \| 99 \| Starcza \| III \| III \| III \| III \| Źródło: http://www.katowice.wios.gov.pl/index.php?tekst=monitoring/informacje/stan2017/i (dostęp 13.10.2020 r.) Zagrożenie powodziowe Według ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 310) powódź to czasowe pokrycie przez wodę terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą, wywołane przez wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach oraz od strony morza, z wyłączeniem pokrycia przez wodę terenu wywołanego przez wezbranie wody w systemach kanalizacyjnych. Główne zagrożenie powodziowe jest wywoływane dużą prędkością płynącej wody i jej energią, która powoduje niszczenia ciężkiej zabudowy koryt (opaski, mury, progi), a także budowli nad korytem rzek, takich jak kładki, przepusty, mosty itd. Przyczyną podtopień i powodzi są na ogół: - bardzo intensywne opady burzowe (określane jako oberwanie chmury), obejmujące najczęściej niewielkie obszary o dużych nachyleniach zboczy, powodujące gwałtowne i krótkotrwałe (do kilku godzin) lokalne wezbrania wód, - opady rozlewne tj. trwające kilka dni opady o wysokim natężeniu (od kilkudziesięciu do 100 mm w ciągu doby), obejmujące większa część zlewni. Już niewielkie spadki terenów, niewielka powierzchnia zlewni cieków, może spowodować gwałtowne wezbrania w przypadku nawalnych opadów lub roztopów pokrywy śnieżnej. Częstym zjawiskiem są wezbrania opadowo – rozlewne. Ich przyczyną są najczęściej długotrwałe opady deszczu. Wezbrania te występują na ogół od maja do września, szczególnie w miesiącach letnich. Zgodnie ze studium ochrony przeciwpowodziowej obszar powiatu częstochowskiego znajduje się częściowo na obszarze szczegółowego zagrożenia powodzią, tj. w obszarze na którym prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi raz na 100 lat. Na poniższym rysunku przedstawione zostały obszary zagrożone podtopieniami. Rysunek 21 Obszary zagrożone podtopieniami na terenie powiatu częstochowskiego Źródło: http://epsh.pgi.gov.pl/epsh/ dostęp 31.07.2020 r. Mapy zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego stanowią ważne źródło informacji dla mieszkańców i administracji na danym obszarze przy podejmowaniu decyzji. Na mapach prezentowane są informacje na temat poziomu zagrożenia powodziowego: głębokości wody, rzędnych zwierciadła wody czy rzędnych korony wałów przeciwpowodziowych. Znajduje się tam również dane o potencjalnych negatywnych skutkach powodzi, m.in. wysokości potencjalnych strat powodziowych, szacunkowej liczbie mieszkańców zagrożonych powodzią, zalanych budynkach, możliwych stratach w środowisku, dziedzictwie kulturowym i działalności gospodarczej. Obszary zagrożenia powodziowego pokrywają się z terenami dolin, przez które przepływają największe rzeki powiatu: • Dolina rzeki Warty - obszar zalań i podtopień obejmuje zabudowania, grunty orne i łąki przyległe do rzeki w miejscowościach: ▪ Osiny (gm. Kamienica Polska), ▪ Kol. Poczesna, Poczesna, Korwinów, Słowik (gm. Poczesna), ▪ Rajsko, Klobukowice (gm. Mstów), ▪ Skrzydłów, Rzeki Wielkie, Rzeki Male, Karczewice, Śliwaków, Zawada (gm. Klomnice), Łęg i Kijów (gm. Kruszyna). • Dolina rzeki Pilic - obszar zalań i podtopień obejmuje zabudowania, grunty orne i łąki przyległe do rzeki w miejscowościach: Łysaków, Kuźnica Wąsowska, miasto Koniecpol, Radoszewnica i Okolowice (gm. Koniecpol), • Dolina rzeki Wiercicy - obszar zalań i podtopień obejmuje grunty orne i łąki przyległe do rzeki w obrębie m. Wiercica (gm. Przyrów) oraz od m. Przyrów do m. Chmielarze (gm. Klomnice), • Dolina Kanalu Lodowego - obszar zalań i podtopień obejmuje łąki przyległe do kanalu od m. Praga do m. Kolonia Raczkowice (gm. Dąbrowa Zielona), • Dolina rzeki Kocinki i Sękawicy - obszar zalań i podtopień obejmuje grunty orne i łąki przyległe do rzeki w miejscowościach: Czarny Las, Lubojna, Kuźnica Kiedrzyńska, Stary Kocin, Broniszew Stary (gm. Mykanów), • Dolina rzeki Stradomka - obszar zalań i podtopień obejmuje grunty orne i łąki przyległe do rzeki w miejscowościach Blachownia i Łojki (gm. Blachownia), • Dolina rzeki Białki Lelowskiej - obszar zalań i podtopień obejmuje grunty orne i łąki przyległe do rzeki od m. Biała Wielka (gm. Lelów) do m. Aleksandrów (gm. Koniecpol). Do końca 2017 roku za działania związane z ochroną przeciwpowodziową odpowiadał (przede wszystkim) zgodnie z ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej (RZGW) oraz marszałkowie województw. Odpowiedzialni oni byli za prowadzenie działań informacyjnych i koordynację w razie powodzi lub suszy na podległym terenie. Od 1 stycznia 2018 roku, na podstawie ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 roku, zostaje utworzona państwowa osoba prawna Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Zgodnie z art. 527 ustawy Prawo wodne, z dniem wejścia w życie ustawy należności, zobowiązania, prawa i obowiązki Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz regionalnych zarządów gospodarki wodnej, marszałków, będących państwowymi jednostkami budżetowymi, stają się odpowiednio należnościami, prawami i obowiązkami Wód Polskich. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie przejęło zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa - w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy. Ponadto, do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie zostały przekazane zadania ze starostw powiatowych i urzędów marszałkowskich związane z wydawaniem pozwoleń wodnoprawnych. Zgodnie z Planem zarządzania ryzykiem powodziowym, w celu zapewnienia prawidłowego wykonywania zadań w zakresie zarządzania kryzysowego w przypadku wystąpienia powodzi, na szczeblu powiatowym funkcjonuje Wydział Zarządzania Kryzysowego, Bezpieczeństwa i Spraw Obywatelskich Starostwa Powiatowego w Częstochowie, które pełni rolę pośrednika pomiędzy jednostkami fizycznie prowadzącymi ochronę mieszkańców iienia, a mieszkańcami. Cieki powierzchniowe, znajdujące się na terenie powiatu częstochowskiego są administrowane przez następujące podmioty: - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w gestii którego jest zarządzanie ciekami naturalnymi; - Osoby fizyczne, gmina, Spółki Wodne odpowiedzialne za stan urządzeń melioracji - PGL Lasy Państwowe, które zarządzają urządzeniami melioracji znajdującymi się w obszarach leśnych, - podmioty gospodarcze, które zarządzają rowami i kanałami prowadzącymi wody technologiczne. 18.104.22.168. Ochrona przed skutkami suszy Województwo śląskie na tle innych regionów Polski nie jest narażone na suszę w szczególny sposób. Obszarami Polski narażonymi na suszę są przede wszystkim Wielkopolska i wschodnia część Mazowsza. Województwo śląskie, dzięki położeniu na południu Polski, gdzie roczne sumy opadów są wyższe niż w regionach położonych dalej na północ, jest jednym z mniej suchych obszarów Polski. Niemniej jednak duża gęstość zaludnienia, wysoki stopień zagospodarowania regionu powoduje, że stałe i pewne dostawy wody do celów spożywczych mają ogromne znaczenie. Niski poziom opadów utrzymujący się przez wiele miesięcy oznacza straty w wielu gałęziach gospodarki (m.in. rolnictwo, turystyka). Na ogół jednak nie występuje zagrożenie stabilności dostaw wody pitnej. dla mieszkańców. Aktualnie trwają prace nad stworzeniem planów przeciwdziałania skutkom suszy na obszarach dorzeczy, które mają przyczynić się do ograniczenia zjawiska suszy oraz minimalizowania skutków suszy. Projekt wraz z przygotowywanymi przez Prezesa KZGW planami gospodarowania wodami oraz planami zarządzania ryzykiem powodziowym stanowić będzie program przyczyniający się do zintegrowanej ochrony wód i gospodarki wodami, mając na celu zapewnienie dobrej jakości oraz wystarczającej ilość wód służących wszystkim działom gospodarki narodowej oraz środowisku naturalnemu. Rolą Planów jest zaproponowanie działań łagodzących i zapobiegawczych w celu ograniczenia negatywnego wpływu suszy na społeczeństwo, środowisko i gospodarkę. Opracowanie zostanie udostępnione do publicznej wiadomości, co przyczyni się do wzrostu świadomości o skali zagrożenia i postuży zapewnieniu dostępu do aktualnych informacji w tym zakresie oraz zaplanowaniu działań prewencyjnych na obszarze dorzeczy. Zapobieganie suszy na terenie powiatu częstochowskiego będzie możliwe również poprzez realizację programu Moja Woda. Program ma na celu ochronę zasobów wody poprzez zwiększenie retencji na terenie posesji przy budynkach jednorodzinnych oraz wykorzystywanie zgromadzonej wody opadowej i roztopowej, w tym dzięki rozwojowi zielono-niebieskiej infrastruktury. Wsparcie finansowe WFOŚiGW mogą uzyskać przedsięwzięcia, które doprowadzą do zatrzymywania wody opadowej w obrębie nieruchomości objętej przedsięwzięciem, w efekcie czego wody opadowe lub roztopowe z nieruchomości nie będą odprowadzane poza jej teren (np. do kanalizacji bytowo-gospodarczej, kanalizacji deszczowej, kanalizacji ogólnolawnej, rowów odwadniających odprowadzających poza teren nieruchomości, na tereny sąsiadujące, na ulice, place itp.). ### 4.4.3 Analiza SWOT \| Gospodarowanie wodami \| \| \|-----------------------\|--\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| rozwinięta sieć hydrograficzna gminy, duże zasoby wód podziemnych \| zły stan jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych, występowanie obszarów szczególnego zagrożenia powodzią \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| inwentaryzacja oraz kontrola szczeżelności zbiorników bezodpływowych, podejmowane działania z zakresu konservacji cieków naturalnych i urządzeń melioracji wodnej \| spływ powierzchniowy zanieczyszczonych wód z terenów rolniczych, brak środków finansowych na inwestycje związane z ochroną wód \| Źródło: opracowanie własne ### 4.4.4 Cele i kierunki działań Jakość wód powierzchniowych na terenie powiatu częstochowskiego nie ulega pogorszeniu, co świadczy o skuteczności działań podejmowanych w zakresie ich ochrony. Oceniając te tendencje należy pamiętać, że o stanie wód powierzchniowych decydują nie tylko wskaźniki fizykochemiczne, ale i biologiczne czy hydromorfologiczne. Oznacza to, że przywrócenie czystości wodom powierzchniowym nie spowoduje automatycznie dobrego stanu wód. Przywrócenie właściwych dla danej części wód elementów biologicznych będzie często procesem bardziej długotrwałym. W analizowanym okresie nie odnotowano poprawy jakości wód podziemnych, jednak mając na uwadze fakt, iż zmiany w wodach podziemnych zachodzą bardzo powoli na pozytywne skutki realizowanych działań trzeba będzie poczekać jeszcze kilka lat. W celu osiągnięcia zobowiązań dotyczących poprawy stanu ekologicznego wód powierzchniowych i określonych wskaźników dla wód podziemnych, należy kontynuować podejmowane wcześniej przedsięwzięcia. Racionalne gospodarowanie zasobami wodnymi powinno mieć na uwadze zarówno oszczędzanie wody, jak też dbanie o jej jak najlepszą jakość. Efektywne wykorzystanie zasobów wodnych ograniczy ryzyko wystąpienia jej niedoborów i doprowadzi do poprawy ich jakości. W okresie obowiązywania Programu należy zwrócić uwagę na kształtowanie reżimu hydrologicznego w regionie. Jest to niezwykle istotne w kształtowaniu klimatu i stanowi element zmian klimatycznych. Ze względu na coraz częstsze występowania zjawisk ekstremalnych w ostatnich latach oraz prognozowanym systematycznym ich nasileniem, szczególnie istotne w ramach realizacji Programu będzie wdrażanie Strategii SPA 2020. Pozwoli to na wprowadzanie w skali regionalnej działań ograniczających niekorzystne zmiany klimatyczne oraz przystosowanie do ich negatywnych skutków. W harmonogramie realizacji zadań własnych i monitorowanych zamieszczono zadania dotyczące prowadzenia monitoringu wód. powierzchniowych i podziemnych, działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach ochrony wód, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży, realizację obiektów małej retencji zgodnie z Programem małej retencji dla województwa śląskiego, działania inwestycyjne i utrzymaniowe związane z melioracjami wodnymi. Monitoring wód powierzchniowych wykonywany będzie w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska i finansowany z budżetu kraju. Istotny wpływ ma tutaj realizacja zadań z zakresu zwiększania retencji wodnej: utrzymanie i budowa urządzeń piętrzących w dolinach rzecznych oraz małych zbiorników wodnych, realizacja zalesień, zachowanie terenów podmokłych. Szczególnie dotyczy to zjawisk suszy, powodzi i podtopień. Zadania utrzymaniowe cieków i urządzeń wodnych na terenie powiatu częstochowskiego będą prowadzone przez ich administratora tj. PGW Wody Polskie, a także Spółki Wodne. 4.5. Gospodarka wodno-ściekowa 4.5.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Efektywne zarządzanie zasobami wodnymi: \| W latach 2018-2019 powiat Częstochowski realizował działania w zakresie poprawy jakości wody przeznaczonej do spożycia – kontrola obiektów wodociągowych oraz kontrola parametrów wody przeznaczonej do spożycia. Ponadto, realizowane były inwestycje w zakresie modernizacji i rozbudowy infrastruktury kanalizacyjnej. Gminy wchodzące w skład powiatu częstochowskiego, w ramach bieżących zadań: - prowadziły ewidencję zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, - udzielaly dotacji w zakresie budowy studni wierconych oraz urządzeń do uzdatniania wody, - prowadziły edukację ekologiczną w zakresie racjonalnego gospodarki wodno-ściekowej oraz zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, - modernizowały infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną. \| 48 kontroli obiektów wodociągowych oraz 126 kontroli związanych z poborem próbek wody w 2018 roku 53 kontroli obiektów wodociągowych oraz 194 kontroli związanych z poborem próbek wody w 2019 roku. \| \| 1. zapewnienie odpowiedniej ilości i jakości wody dla ludności, \| \| \| \| 2. ochrona przed powodzią oraz suszą, \| \| \| \| 3. zapewnienie wody na potrzeby rolnictwa i przemysłu, \| \| \| \| 4. zaspokojenie potrzeb związanych z turystyką, sportem, rekreacją, \| \| \| \| 5. tworzenie warunków dla energetycznego, transportowego oraz rybackiego wykorzystania wód. \| \| \| \| Zapewnienie mieszkańcom wody pitnej dobrej jakości \| W latach 2018-2019 powiat Częstochowski realizował działania w zakresie poprawy jakości wody przeznaczonej do spożycia – kontrola obiektów wodociągowych oraz kontrola parametrów wody przeznaczonej do spożycia. Ponadto, realizowane były inwestycje w zakresie modernizacji i rozbudowy infrastruktury kanalizacyjnej. Gminy wchodzące w skład powiatu częstochowskiego, w ramach bieżących zadań: - prowadziły ewidencję zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, - udzielaly dotacji w zakresie budowy studni wierconych oraz urządzeń do uzdatniania wody, - prowadziły edukację ekologiczną w zakresie racjonalnego gospodarki wodno-ściekowej oraz zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, - modernizowały infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną. \| 48 kontroli obiektów wodociągowych oraz 126 kontroli związanych z poborem próbek wody w 2018 roku 53 kontroli obiektów wodociągowych oraz 194 kontroli związanych z poborem próbek wody w 2019 roku. \| 4.5.2 Opis stanu obecnego 22.214.171.124. Zaopatrzenie w wodę Charakterystykę zaopatrzenie w wodę w gminach powiatu częstochowskiego sporządzono na podstawie danych uzyskanych z gmin, administratorów sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, właścicieli ujęć oraz SUW, Banku Danych Lokalnych. Mieszkańcy powiatu częstochowskiego są zaopatrywani w wodę do spożycia tylko z ujęć podziemnych. Woda dostarczana jest głównie przez wodociągi publiczne, które zaopatrują ok. 98% mieszkańców. Reszta mieszkańców zaopatruje się w wodę z własnych studni przydomowych oraz z 1 studni publicznej. Na terenie powiatu częstochowskiego zaopatrzenie w wodę odbywa się z ujęcia podstawowego Olsztyn, oraz dodatkowo z ujęć pomocniczych: Rędziny, Rudniki, Rybna, Rększowice, Konopiska, Blachownia, Cisie, Przymiłowice, Biskupice, Bukowno. Ujęcia pomocnicze: Rędziny, Rudniki, Rybna, Przymiłowice, Biskupice oraz Bukowno pobierają wody podziemnie z wapieni wieku górnojurajskiego, ze szczelinowo-krasowego zbiornika, (GZW P 326). Z uwagi na znakomite właściwości fizykochemiczne pobierana z nich woda nie wymaga uzdatniania, lecz podlega jedynie procesowi dezynfekcji za pomocą podchlorynu sodu. Ujęcia pomocnicze: Blachownia i Cisie pobierają wodę podziemną z utworów czwartorzędowych (piaski, żwiry), tworzących pradolinę kopalnej rzeki Warty. Eksploatowana woda posiada ponadnormatywną zawartość żelaza i manganu (zanieczyszczenia geogeniczne) i wymaga uzdatniania. Ujęcia pomocnicze: "Konopiska-Kopania" i "Rększowice" eksploatują piętro wodonośne triasu (wapień muszlowy). Woda posiada ponadnormatywną zawartość żelaza i manganu (zanieczyszczenia geogeniczne) - niezbędne jest jej uzdatnianie. Ujęcia wód podziemnych na terenie powiatu częstochowskiego z podziałem na gminy: - Gmina Blachownia: ujęcie Blachownia i ujęcie Cisie; - Gmina Dąbrowa Zielona: ujęcie Borowce, ujęcie Dąbek, ujęcie Olbrachcice, ujęcie Soborzyce; - Gmina Kamienica Polska: ujęcie w Zawadzie oraz ujęcie w Rudniku Wielkim; - Gmina Konopiska: ujęcie Kopalnia oraz ujęcie Rękowice; - Gmina Lelów: ujęcie Lelów (dwie studnie głębinowe) oraz ujęcie Melchów; - Gmina Mykanów: ujęcie Rybna, - Gmina Olsztyn: ujęcie podstawowe Olsztyn, ujęcia pomocnicze: Przymiłowice, ujęcie Krasawa, ujęcie Biskupice oraz ujęcie Bukowno; - Gmina Przyrów: ujęcie w Stanisławowie i Juliance; - Gmina Rędziny: ujęcie Rędziny i ujęcie Rudniki. Sieć wodociągowa Sieć wodociągowa na terenie powiatu częstochowskiego, wg stanu na rok 2019 posiada długość 1484,3 km, a liczba przyłączy wynosi 38 768. Na poniższym rysunku przedstawiono zmiany w zakresie infrastruktury wodociągowej w latach 2015-2020. ![Długość sieci wodociągowej](image) Rysunek 22 Długość sieci wodociągowej wraz z liczbą przyłączy w latach na terenie powiatu częstochowskiego w latach 2015-2019 Źródło: dane uzyskane z gmin wchodzących w skład powiatu, uzupełnione danymi z Banku Danych lokalnych GUS Analizując dane przedstawione na powyższym rysunku, należy stwierdzić, iż w latach 2015-2019 infrastruktura wodociągowa na terenie powiatu częstochowskiego stale się rozwijała. W 2019 r. długość sieci rozdzielczej była o ponad 70 km dłuższa względem roku 2015. Na poniższym rysunku przedstawiono długość sieci wodociągowej na terenie poszczególnych gmin wchodzących w skład powiatu częstochowskiego wg stanu na 31.12.2019 r. Najdłuższą siecią wodociągową charakteryzują się gmina Klomnice oraz gmina Mykanów. Jakość wody przeznaczonej do spożycia na terenie powiatu częstochowskiego Państwowa Inspekcja Sanitarna na terenie powiatu częstochowskiego prowadzi nadzór nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi na podstawie ustawy z dnia 1 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 59, ze zmianami) i ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1437). Wymagania jakim powinna odpowiadać jakość wody, sposób oceny jej przydatności do spożycia oraz sprawowanie nad nią nadzoru określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2017 r. poz. 2294). Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna opublikowała „Ocenz obszarową jakości wody na terenie miasta Częstochowy i powiatu częstochowskiego za 2018 r.” Pod nadzorem Powiatowej Stacji Sanitarno -Epidemiologicznej w Częstochowie znajdowały się 54 wodociągi publiczne, 3 wodociągi zakładowe, 2 wodociągi lokalne oraz 1 studnia publiczna. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Częstochowie dokonał oceny obszarowej za 2018 r., po rozpatrzeniu ocen okresowych wydanych na podstawie sprawozdań z badań próbek wody pobranych i wykonanych przez Państwową Inspekcję Sanitarną, a także sprawozdań z badań wody wykonanych w ramach kontroli wewnętrznej dostarczonych przez producentów. Na terenie powiatu częstochowskiego PPIS w Częstochowie sprawuje bieżący nadzór nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi pochodzącej wyłącznie z ujęć głębinowych. Woda rozprowadzana jest z 56 wodociągów oraz z 1 studni publicznej. Wodociągi te zaopatrują ok. 97,5% ludności powiatu częstochowskiego. Łącznie do badań laboratoryjnych, w zakresie parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych, ze wszystkich nadzorowanych wodociągów zostało pobranych 335 próbek wody przeznaczonej do spożycia. Poniżej przedstawiono wyniki prowadzonego monitoringu wody przeznaczonej do spożycia w 2018 r. w poszczególnych gminach powiatu częstochowskiego. Gmina Blachownia: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 8 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 12 próbek wody w zakresie parametrów mikrobiologicznych i fizykochemicznych. W badanych próbkach wody przeznaczonej do spożycia pobranych sieci wodociągowej na terenie gminy Blachownia nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych wartości badanych parametrów. Badania wody prowadzone były jednocześnie w ramach kontroli wewnętrznej przez przedsiębiorstwo wodociągowe. Gmina Dąbrowa Zielona: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 16 stałych punktów poboru wody zostało pobranych 25 próbek wody do badań laboratoryjnych, z których 23 zbadano w zakresie parametrów mikrobiologicznych, a 25 w zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych. Na wodociągu Borowce w jednym przypadku stwierdzono podwyższoną wartość ogólnej liczby mikroorganizmów w 22°C po 72h. Po przepłukaniu odcinka sieci wodociągowej oraz wewnętrznej instalacji w budynku, w którym dokonano poboru próbek wody do badań, jakość wody była zgodna z wymaganiami. Gmina Janów: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 46 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych 66 próbek wody do badań laboratoryjnych, z których 62 zbadano pod względem parametrów mikrobiologicznych, a 66 próbek w zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych. W wodociągu Żuraw w 1 próbie wody stwierdzono nieakceptowalny zapach wody, co mogło być spowodowane złym stanem wewnętrznej instalacji w budynku, w którym dokonano poboru wody. Po przeprowadzeniu płukania instalacji w budynku oraz odcinka sieci wodociągowej jakość wody była zgodna z wymaganiami, co zostało potwierdzone badaniami. Gmina Kamienna Polska: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 13 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych 14 próbek wody do badań laboratoryjnych, z których 13 próbek zbadano w zakresie parametrów mikrobiologicznych i 14 próbek w zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych. W wodociągu Zawada w jednej próbie stwierdzono nieprawidłową mętność oraz pojedynczą bakterię grupy coli, w drugiej próbie podwyższoną zawartość żelaza i mętność oraz nieakceptowalny zapach wody. Po przeprowadzeniu płukania odcinków sieci oraz wewnętrznych instalacji w budynkach, w których pobrane były próbki, jakość wody była zgodna z wymaganiami, co potwierdzono wynikami z badań. Obecność bakterii grupy coli przy jednoczesnym wykluczeniu obecności Escherichia coli oraz enterokoków nie wskazuje na zanieczyszczenie kalowe wody, w związku z czym uznano, że niezagrożenie nie stwarza potencjalnego zagrożenia dla zdrowia, a uzyskana wartość przekroczenia pozwala na zachowanie bezpieczeństwa zdrowotnego konsumentów. Gmina Klomnice: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 15 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 21 próbek wody w zakresie parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych. W wodociągu Garnek stwierdzono w 2 próbkach nieprawidłową mętność i barwę wody oraz w jednej próbie podwyższoną zawartość żelaza. Po przeprowadzeniu płukania odcinka sieci jakość wody była zgodna z wymaganiami, co zostało potwierdzone sprawozdaniami z badań. W wodociągu Witkowice w 5 badanych próbkach wody stwierdzono podwyżzoną zawartość azotanów. Według wyjaśnień uzyskanych od Gminy przyczyną przekroczenia mogły być krótkotrwałe problemy z prowadzoną technologią uzdatniania wody na ujęciu. Właściciel wodociągu dokonał sprawdzenia prowadzonego procesu uzdatniania, w tym dokonano płukania urządzeń technologicznych. Kolejne wykonane badania wody potwierdziły jej zgodność z obowiązującymi wymaganiami. Gmina Koniecpol: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 14 stałych punktów poboru wody ogółem zostały pobrane do badań laboratoryjnych 33 próbki wody, z których 21 zbadano pod względem parametrów mikrobiologicznych, a 33 pod względem parametrów fizykochemicznych. W wodociągu Aleksandrów w trzech badanych próbkach wody stwierdzono przekroczenie parametrów fizykochemicznych: barwa, mętność, żelazo i mangan. Po przepłukaniu urządzeń uzdatniających oraz odcinka sieci woda spełniała wymagania obowiązującego rozporządzenia. Stwierdzone przekroczenia prawdopodobnie były związane z prowadzonym uzdatnianiem wody na ujęciu. Podwyższona zawartość żelaza i mangany w wodzie wodociągowej występuje sporadycznie. Do tutejszej Stacji przekazywane były na bieżąco sprawozdania z badań próbek wody wykonanych w ramach kontroli wewnętrznej przez przedsiębiorstwo wodociągowe. Gmina Konopiska: ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 8 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 14 próbek wody w zakresie parametrów mikrobiologicznych i fizykochemicznych. W badanych próbkach wody przeznaczonej do spożycia nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych wartości badanych parametrów. Gmina Kruszyna: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 7 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 12 próbek wody zbadałych pod względem mikrobiologicznym, organoleptycznym i fizykochemicznym. W wodociągu Kruszyna w 1 badanej próbie wody stwierdzono przekroczenie bakterii grupy coli. Po przeprowadzeniu płukania instalacji w budynku oraz odcinka sieci wodociągowej jakość wody była zgodna z wymaganiami, co zostało potwierdzone wynikami z badań. Gmina Lelów: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 18 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 18 próbek wody pod względem parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych. W jednej badanej próbie wody z wodociągu Lelów stwierdzono niewielkie przekroczenie zawartości żelaza, co mogło być spowodowane złym stanem technicznym wewnętrznej instalacji obiektu, z którego była pobrana próbka wody. Natomiast z wodociągu Nakło w próbie wody pobranej w stacji uzdatniania stwierdzono obecność bakterii grupy coli. Po przepłukaniu filtrów przeprowadzone badania wykazały, że jakość wody była zgodna z wymaganiami rozporządzenia MZ. Obecność bakterii grupy coli przy jednoczesnym wykluczeniu obecności Escherichia coli oraz enterokoków nie wskazuje na zanieczyszczenie kalowe wody, w związku z czym uznano, że niezgodność nie stwarza potencjalnego zagrożenia dla zdrowia, a uzyskana wartość przekroczenia pozwala na zachowanie bezpieczeństwa zdrowotnego konsumentów. Gmina Mstów: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 8 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 18 próbek wody zbadanych pod względem parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych. W badanych próbkach wody przeznaczonej do spożycia nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych wartości badanych parametrów. Gmina Mykanów: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 12 stałych punktów poboru wody, ustalonych z przedsiębiorstwem wodociągowym, pobrano 18 próbek do badań laboratoryjnych w zakresie parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych. W badanych próbkach wody przeznaczonej do spożycia nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych wartości badanych parametrów. Gmina Olsztyn: ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 20 stałych punktów poboru wody ogółem zostały pobrane 33 próbki do badań laboratoryjnych, z których 28 zbadano w zakresie parametrów mikrobiologicznych, natomiast 33 w zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych. W badanych próbkach wody przeznaczonej do spożycia nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych wartości badanych parametrów. Gmina Poczesna: większość mieszkańców gminy otrzymywało wodę przeznaczoną do spożycia kierowaną z zestawów zbiornikowych „Błeszno” w Częstochowie. Była to mieszanka wód pochodzących z ujęcia Mirów oraz z dwóch studni, należących do ujęcia Olsztyn. Natomiast mieszkańcy miejscowości Nierada, Michałów, Bargły, Mazury i Młynek zaopatrywani byli w wodę z wodociągu Rększowice. Na sieci wodociągowej wyznaczono 5 stałych punktów poboru wody, z których w ramach bieżącego nadzoru pobrano 6 próbek do badań laboratoryjnych w zakresie parametrów mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych, w których nie stwierdzono przekroczeń. Gmina Przyrów: W ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z wyznaczonych 12 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 12 próbek wody zbadanych pod względem parametrów mikrobiologicznych i 14 próbek wody zbadanych pod względem parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych. W wodociągu Przyrów w próbie wody pobranej z Przedszkola stwierdzono przekroczenie mleczności. Prapodobnie na uzyskany wynik mógł mieć wpływ stan techniczny wewnętrznej instalacji budynku. Kolejny uzyskany wynik z wykonanej próbki był zgodny z obowiązującymi wymaganiami. Gmina Rędziny: ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 10 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych 17 próbek wody do badań laboratoryjnych, w tym 15 w zakresie parametrów mikrobiologicznych, a 17 w zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych, w których nie stwierdzono przekroczeń badanych parametrów. Gmina Starcza: w ramach prowadzonego monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia z 7 stałych punktów poboru wody ogółem zostało pobranych do badań laboratoryjnych 11 próbek wody w zakresie parametrów mikrobiologicznych i fizykochemicznych. W wodociągu Starcza w trzech próbkach badanej wody stwierdzono przekroczenie parametru fizykochemicznego – mleczność oraz w jednej z nich dodatkowo nieakceptowalny zapach wody. Po przeprowadzonych zabiegach płukania urządzeń uzdatniających i sieci wodociągowej jakość wody była zgodna z wymaganiami, co zostało potwierdzone wynikami z badań. ### 126.96.36.199. Odbiór ścieków Mieszkańcy powiatu częstochowskiego korzystają z sieci kanalizacyjnej typu rozdzielczego co oznacza, że ścieki sanitarne powstałe w wyniku życia i działalności człowieka (w tym działalności przemysłowej) odprowadzane są i oczyszczane oddzielnie od ścieków opadowych (deszczowych). Wody deszczowe obecne w sieci kanalizacji sanitarnej utrudniają oraz zmniejszają efektywność oczyszczania ścieków sanitarnych, dlatego też nie powinno się odprowadzać wód deszczowych do sieci kanalizacji sanitarnej. Ogółem eksploatowana sieć kanalizacji sanitarnej, wg stanu na 31.12.2019 r. wynosi 680,71 km (suma długości sieci oraz przyłączy kanalizacyjnych). Sieć kanalizacyjną stanowią przede wszystkim rury o średnicy powyżej Ø200 mm wykonane przede wszystkim z betonu - (maksymalna średnica eksploatowanego kanalu sanitarnego wynosi 1800 mm). Z siecią kanalizacyjną nierozerwalnie związane są także studnie rewizyjne, które montowane są w odstępach około 50 m. Przyłącza kanalizacyjne wykonane są z rur PCV o średnicy Ø150 mm. Na poniższym rysunku przedstawiono charakterystykę infrastruktury kanalizacyjnej w latach 2015-2019. Rysunek 24 Długość sieci kanalizacyjnej [km] wraz z liczbą przyłączy [szt.] w latach na terenie powiatu częstochowskiego w latach 2015-2019 Źródło: dane uzyskane z gmin wchodzących w skład powiatu, uzupełnione danymi z Banku Danych lokalnych GUS Zgodnie z danymi przedstawionymi na wyższym rysunku, na terenie powiatu częstochowskiego obserwuje się stały wzrost liczby nowych przyłączy kanalizacyjnych, a także zwiększoną długość sieci kanalizacyjnej. Na poniższym rynku przedstawiono długość sieci kanalizacyjnej na terenie poszczególnych gmin wchodzących w skład powiatu częstochowskiego wg stanu na 31.12.2019 r. Rysunek 25 Długość sieci kanalizacyjnej w poszczególnych gminach wchodzących w skład powiatu częstochowskiego w 2019 r. Źródło: dane uzyskane z gmin wchodzących w skład powiatu, uzupełnione danymi z Banku Danych lokalnych GUS Na terenie powiatu częstochowskiego zostały wyznaczone w drodze uchwał trzy aglomeracje. Ich charakterystyka została przedstawiona w poniższej tabeli. Tabela 16 Aglomeracje na terenie powiatu częstochowskiego \| Akt prawny \| Gminy wchodzące w skład aglomeracji \| Lokalizacja oczyszczalni ścieków \| RLM \| \|---------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----\| \| Uchwała nr 92/XIV/2019 Rady Miejskiej w Blachowni z dnia 23 października 2019 r. w sprawie wyznaczenia aglomeracji Blachownia \| Gmina Blachownia: Blachownia, Łojki, Wyrazów; Miasto Częstochowa: Gnaszyn Dolny, Gnaszyn Górny; \| Miejscowość Blachownia w gminie Blachownia \| 13 563 \| \| Uchwała Nr V/27/11/2016 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 19 września 2016 r. w sprawie wyznaczenia Aglomeracji Częstochowa \| Częstochowa, Mykanów, Rędziny, Poczesna i Konopiska. \| Centralna Oczyszczalnia Ścieków w Częstochowie, przy ul. Srebrnej 172/188., Oczyszczalnia Ścieków Dźbów w Częstochowie, przy ul. Anyżkowej 1. \| 242 081 \| \| Uchwała nr 172/XIX/2020 Rady Gminy Konopiska z dnia 22 maja 2020 r. w sprawie wyznaczenia Aglomeracji Konopiska \| Aleksandria Pierwsza (część miejscowości), Aleksandria Druga (część miejscowości) i Konopiska (część miejscowości) \| Oczyszczalnia ścieków komunalnych w Konopiskach przy ul. Przemysłowej \| 2 050 \| Źródło: opracowanie własne Zgodnie z ww. przepisami, na terenie objętym aglomeracją nie ma możliwości odprowadzania ścieków do przydomowych oczyszczalni. Tym samym, na powyższym obszarze, w przypadku, gdy nie ma możliwości przyłączenia do kanalizacji sanitarnej, ścieki należy gromadzić w szczelnych osadnikach, opróżnianych przez przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na świadczenie usług w tym zakresie. Na wykonywanie takiej usługi, właściciel nieruchomości powinien podpisać z przedsiębiorcą odpowiednią umowę. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 565 ust 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne dotychczasowe akty prawa miejscowego dotyczące wyznaczenia aglomeracji, zachowują moc nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2020 r. i mogą być zmieniane. Tym samym, po roku 2020 dotychczasowe akty w postaci uchwał sejmików województw oraz rozporządzeń wojewodów nie będą ważne. Dlatego aby gminy pozostały w zgodzie z polskim prawem, zobowiązane są do przedłożenia do uzgodnienia projektów uchwał wyznaczających aglomeracje właściwemu organowi PGW WP. Ścieki sanitarne z terenu gmin na terenie powiatu częstochowskiego odprowadzane są do oczyszczalni ścieków. Poniżej dokonano charakterystyki oczyszczalni ścieków zlokalizowanych na terenie powiatu częstochowskiego. Oczyszczalnie ścieków eksploatowane przez wodociągi Częstochowskie S.A. - oczyszczalnia ścieków Blachownia - to mechaniczno-biologiczna instalacja wykorzystująca technologię osadu czynnego. W latach 2013–2014 oczyszczalnia została zmodernizowana i dostosowana do aktualnych wymogów prawnych i technologicznych. Układ jest w pełni zautomatyzowany, posiada możliwość sterowania ręcznego i zdalnego z komputera. W oczyszczalni funkcjonuje punkt zlewny, gdzie dowożone są ścieki ze zbiorników bezodpływowych. Pozwolenie wodnoprawne: decyzja Starosty Częstochowskiego nr OS/6341.101.2013-V.34 z dnia 16 grudnia 2013r. z terminem obowiązywania do 31 grudnia 2023 r. Przepustowość - 2505 m3/dobę, - oczyszczalnia ścieków Huta Stara - to mechaniczno-biologiczna instalacja wykorzystująca technologię osadu czynnego. Układ jest w pełni zautomatyzowany, posiada możliwość sterowania ręcznego i zdalnego z komputera. Pozwolenie wodnoprawne: decyzja Starosty Częstochowskiego nr OS.6341.84.2014-V.34 z dnia 02.12.2014 z terminem obowiązywania do 31.12.2024 r. Przepustowość - 350 m3/dobę, - oczyszczalnia ścieków Poczesna - to instalacja typu SUPERBOS wykorzystująca technologię strefowego osadu czynnego, złożona z dwóch modułów o przepustowości 150 i 500 m3/dobę. Pozwolenie wodnoprawne: decyzja Starosty Częstochowskiego nr OS.6341.88.2015-V.35 z dnia 29.12.2015 obowiązująca do dnia 31.12.2025 r. Przepustowość - 700 m3/dobę, - oczyszczalnia ścieków Olsztyń - to instalacja typu SUPERBOS wykorzystująca technologię strefowego osadu czynnego osadu czynnego złożona z dwóch modułów o przepustowości 200 i 700 m3/dobę. Pozwolenie wodnoprawne: decyzja Starosty Częstochowskiego Nr OS.V.6223-5-28/10 z dnia 15.12.2010 roku z terminem obowiązywania do 31 grudnia 2020 roku. Przepustowość - 900 m3/dobę, - oczyszczalnia ścieków Karolina - o mechaniczno-biologiczna instalacja pracująca w technologii osadu czynnego, przystosowana do usuwania związków organicznych i podwyższonego usuwania biogenów. Pozwolenie wodnoprawne: decyzja Starosty częstochowskiego nr OS.6341.96.2015-V.38 z dnia 29.12.2015 obowiązująca do dnia 31.12.2025 r. Przepustowość - 300 m³/dobę. Ponadto, na terenie powiatu częstochowskiego działają następujące oczyszczalnie ścieków: Gmina Dąbrowa Zielona Oczyszczalnia Ścieków w Dąbrowie Zielonej została wybudowana w latach 2013-2014. Oddano ją do użytku 11 lipca 2014 r. Wyposażona jest w membranowe systemy oczyszczania ścieków MBR. Podstawą działania zastosowanej technologii jest biologiczna filtracja oczyszczania ścieków poprzez membranę. Moduły membranowe ultrafiltracyjne to płyty zbudowane z polimerów, które tworzą naturalną przegrodę woda-osad. Tam na skutek podciśnienia woda zostaje oddzielona od osadu czynnego. Przepustowość docelowa obiektu to 200 m³ na dobę. Gmina Kamienica Polska Na terenie Gminy Kamienica Polska funkcjonuje biologiczna oczyszczalnia ścieków zlokalizowaną w Kamienicy Polskiej dla ścieków o charakterze socjalno-bytowym o przepustowości 633 m³/dobę. Odbiornikiem oczyszczonych ścieków z oczyszczalni jest rzeka Warta. Istniejący wylot ø 300 zlokalizowany jest w km 751+656 biegu rzeki Warty. Gmina Kłomnice Na terenie Gminy, w Kłomnicach (na lewym brzegu rzeki Widźówki przy ul. Częstochowskiej), znajduje się mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków typu „SUPERBOS-1000”, oddana do eksploatacji w 2000r. Oczyszczalnia znajduje się obecnie w zarządzie Urzędu Gminy Kłomnice. Przepustowość oczyszczalni dla I etapu wynosiła 750,0 m³/dobę (273 750 m³/rok) i była wykorzystywana zaledwie w 70% I etapu (535,2 m³/dobę = 195 352 m³/rok). Od 12.12.2002 r. decyzją Starosty Częstochowskiego przepustowość oczyszczalni ścieków w Kłomnicach została zwiększona do 1000m³/dobę (365 000 m³/rok). Odbiornikiem ścieków z oczyszczalni jest rzeka Widźówka w km 11+850. Gmina Koniecpol Na terenie gminy funkcjonuje jedna oczyszczalnia ścieków w Koniecpolu, która obsługuje mieszkańców miasta oraz dowożone są do niej nieczystości ciekłe z innych miejscowości. Przepustowość oczyszczalni wynosi 500m³/dobę, a RLM wynosi 4200. Bezpośrednim odbiornikiem ścieków oczyszczonych jest rzeka Pilica. Gmina Kruszyna W miejscowości Widzów funkcjonuje Gminna Oczyszczalnia Ścieków o przepustowości 250 m³ na dobę z możliwością rozbudowy do przepustowości 600 m³/dobę. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki dopływające zbiorczą siecią kanalizacyjną z miejscowości Widzów, części Teklinowa oraz części Bab i Jackowa. Około 35,8% ogółu mieszkańców korzysta z instalacji kanalizacyjnej. Na pozostałym obszarze ścieki gromadzone są w bezodpływowych zbiornikach i dostarczane wozami asenizacyjnymi do oczyszczalni ścieków. Gmina Lelów Na terenie gminy Lelów funkcjonuje jedna oczyszczalnia ścieków, która poprzez sieć kanalizacyjną o długości 10 km oraz 276 przyłączy, z zastosowaniem 5 przepompowni odbiera ścieki od ok.1050 mieszkańców z terenu miejscowości Lelów. Oczyszczalnia ta w niewielkiej ilości przyjmuje ścieki dowożone z pozostałych miejscowości, tj. około 22% wszystkich mieszkańców. Do roku 2019 Gmina Lelów eksploatowała oczyszczalnię ścieków komunalnych SUPERBOS100 o RLM poniżej 2000, przepustowość (max 150 m3/d). W dniu 6 września 2019 r. przekazano do eksploatacji rozpoczęty w 2018 roku I etap przebudowy i rozbudowy oczyszczalni ścieków. W następnych latach planuje się dalszą rozbudowę oczyszczalni i realizację zadanie pn.: „Przebudowa i rozbudowa oczyszczalni ścieków w gminie Lelów II etap”, co spowoduje, że nominalna średniodobowa wydajność oczyszczalni wynosić będzie 308 m³/d, maksymalny dobowy dopływ ścieków do oczyszczalni wyniesie 407 m³/dobę. Gmina Mstów W Jaskrowie, przy ul. Starowiejskiej 21 zlokalizowana jest mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia z podwyższonym usuwaniem biogenów o dopuszczalnym obciążeniu ładunkiem zanieczyszczeń 9 548 RLM i maksymalnym przepływie 912 m³/dobę. Oczyszczone ścieki kierowane są do rzeki Warta. Gmina Przyrów W miejscowości Przyrów zlokalizowana jest oczyszczalnia biologiczna typu „Lemna” o przepustowości 500m³/dobę. Do oczyszczalni ścieków ścieki doprowadzane są kanalizacją sanitarną oraz dowożone są z terenów, które nie zostały skanalizowane. Ścieki oczyszczone są odprowadzane do rzeki Wiercicy w km 14+000. Gmina Starcza Na terenie Gminy Starcza, w miejscowości Rudnik Mały zlokalizowana jest biologiczna oczyszczalnia ścieków o przepustowości 300 m³/dobę. Oczyszczalnia ta obejmuje wszystkie miejscowości w gminie. Projektowane oczyszczalnie ścieków: Gmina Konopiska Planowana jest budowa mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w Konopiskach przy ul. Przemysłowej, działka o numerze ewidencyjnym 2405 obręb Konopiska. Przepustowość oczyszczalni: - średnia [m3/d]: 350 m³/d - maksymalna godzinowa [m3/h]: 34 m³/h - maksymalna roczna [m3/rok]: 160 000 m³/rok - Projektowa wydajność oczyszczalni ścieków [RLM]: 2 500 RLM. W obszarach, gdzie brak jest możliwości technicznych przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, bądź w przypadku braku ekonomicznej opłacalności nieruchomość powinna zostać wyposażona w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach prawnych. W przypadku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy należy spełnić następujące warunki - musi być on szczelny i systematycznie opróżniany. Na potwierdzenie tego, właściciel nieruchomości musi posiadać podpisaną umowę na opróżnianie zbiorników bezodpływowych oraz dowody uiszczania opłaty za wywóz nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości. W przypadku posiadania przydomowych oczyszczalni ścieków, należy regularnie pozbywać się osadów ściekowych, co również musi zostać odpowiednio udokumentowane. Część gmin wchodzących w skład powiatu częstochowskiego na podstawie art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach prowadzi ewidencję przydomowych oczyszczalni ścieków. Zgodnie z danymi udostępnionymi przez poszczególne gminy – na terenie powiatu częstochowskiego, wg stanu na 31.12.2019 r. zewidencjonowano 326 przydomowych oczyszczalni ścieków. W poniższej tabeli przedstawiono liczbę przydomowych oczyszczalni ścieków w gminach na terenie powiatu częstochowskiego. Tabela 17 Liczba przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie poszczególnych gmin powiatu częstochowskiego w 2019 roku \| Gmina \| Liczba przydomowych oczyszczalni ścieków \| \|----------------\|----------------------------------------\| \| Dąbrowa Zielona \| 23 \| \| Kamienica Polska \| 27 \| \| Kłomnice \| 70 \| \| Konopiska \| 26 \| \| Lełów \| 19 \| \| Poczesna \| 80 \| \| Przyrów \| 2 \| \| Rędziny \| 79 \| Źródło: dane uzyskane z gmin wchodzących w skład powiatu 4.5.3 Analiza SWOT \| Gospodarka wodnościekowa \| \|--------------------------\| \| MOCNE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| \| nowoczesne oczyszczalnie ścieków, pomoc samorządów w finansowaniu przydomowych oczyszczalni ścieków \| \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| \| brak skanalizowania terenów wiejskich, wysokie koszty inwestycyjne rozbudowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej \| \| SZANSE \| \| czynniki zewnętrzne \| \| inwentaryzacja oraz kontrola szczelności zbiorników bezodpływowych, poprawa stanu wód wskutek rozbudowy systemu kanalizacji na terenie powiatu \| \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| \| nieszczelne zbiorniki bezodpływowe, nawożenie użytków rolnych ściekami \| Źródło: opracowanie własne 4.5.4. Cele i kierunki działań Zgodnie z wynikami prowadzonego monitoringu, wody powierzchniowe w rejonie powiatu częstochowskiego są w przeważającej części w złym stanie. Jest to związane głównie z obciążeniem wód ładunkiem substancji zawartych w ściekach komunalnych i przemysłowych, w tym w wodach opadowych lub roztopowych pochodzących z terenów utwardzonych, dróg i chodników. Problemem jest spływ opadów deszczowych po powierzchni dróg i chodników, zawierające znaczne ilości m.in. zawiesin ogólnych, związków ropopochodnych. W niniejszym Programie wskazano, iż sukcesywnie zwiększa się odsetek ludności korzystającej ze zbiorczych sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków. Sukcesywnie realizowane są również zadania z zakresu budowy i modernizacji infrastruktury służącej do zbierania i zagospodarowywania ścieków komunalnych. Dane z gmin powiatu częstochowskiego wskazują, że coraz większe odsetki ludności korzystają z oczyszczalni ścieków, systemów kanalizacji zbiorczej czy też z oczyszczalni zapewniających pogłębione usuwanie substancji biogennych. Istotną kwestią jest też fakt, iż na terenie powiatu częstochowskiego nadal występują tereny, które nie są skanalizowane. Konieczne jest podjęcie szerokich prac planistycznych, zmierzających do wyznaczenia klarownych celów w zakresie rozbudowy sieci kanalizacyjnej. W tym kontekście konieczne jest przeprowadzenie doglebnej analizy potrzeb i możliwości ich zaspokojenia. W harmonogramie realizacji zadań zaplanowano realizację przede wszystkim budowę, rozbudowę i modernizację sieci kanalizacji sanitarnej, deszczowej; budowę, rozbudowę i modernizację urządzeń służących do oczyszczania ścieków komunalnych, budowę, rozbudowę i modernizację ujęć wody, stacji uzdatniania wody oraz infrastruktury służącej do zbiorowego zaopatryzenia w wodę, jako działania uzupełniające zaplanowano działania edukacyjne, promocyjne oraz prowadzenie ewidencji zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków. Na terenach zurbanizowanych należy dążyć do uporządkowania gospodarki wodami opadowymi, w szczególności wspierać działania zmierzające do likwidacji dopływów powierzchniowych zanieczyszczeń do wód z dróg (szczególnie w okresie zimy i jesieni, gdy używa się środków chemicznych do likwidacji śliskości pośniegowej). Racjonalizacja użytkowania wody będzie realizowana zgodnie z hierarchią ważności wykorzystania wód przez różnych użytkowników gospodarczych. W pierwszej kolejności realizowane są potrzeby gospodarki komunalnej (woda pitna), a następnie przemysłu spożywczego wymagającego wody wysokiej jakości, rolnictwa (w celu nawadniania użytków rolnych i pojenia zwierząt) oraz przemysłu. Użytkownicy wody będą informowani o możliwościach relatywnego zmniejszania jej zużycia, np. poprzez wprowadzanie zamkniętych obiegów, zmiany technologii, poprawę stanu sieci wodociągowych (także zakładowych), zakup urządzeń wodooszczędnych. W celu ograniczenia strat wody należy systematycznie dokonywać przeglądu i konserwacji sieci wodociągowej, prowadząc niezbędne remonty i modernizacje poszczególnych odcinków. 4.6. Zasoby geologiczne 4.6.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska \| \|--------------------------------------------------------------------------------------\| \| OCHRONA ZASOBÓW ZŁÓŻ POPRZEZ ICH RACJONALNE WYKORZYSTYWANIE W KOORDYNACJI Z PLANAMI ROZWOJU REGIONU \| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|---------\|-------------------\|----------------------\| \| Prowadzenie obserwacji terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy, a także rejestru zawierającego informacje o tych terenach \| Starostwo Powiatowe nie prowadzi rejestru osuwisk, gdyż na terenie powiatu częstochowskiego nie występują ruchy masowe. \| - \| \| Realizacja zadań wynikających z zapisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze w zakresie koncesji na wydobycie kopalni ze złóż \| Na terenie powiatu częstochowskiego obowiązują następujące decyzje na eksploatację kopalń: gmina Mstów, miejscowość Zawada – nazwa złoża Zawada II, gmina Kłomnice miejscowość Karczewice – nazwa złoża Karczewie I, gmina Kruszyna, miejscowość Kruszyna – nazwa złoża „Kruszyna” i „Kruszyna Sądzawki”, miejscowość Leg – nazwa złoża „Leg I”, gmina Blachownia, miejscowość Wyrazów ze złoża „Wyrazów”, złoże Herby miejscowość Cisie gmina Mykanów, miejscowość Radostków – nazwa złoża Lubojenka III, gmina Olsztyn, miejscowość Biskupice – nazwa złoża Zaborze Starostwa Częstochowski, w ramach zadań własnych, wydawał decyzje z zakresu geologii: zatwierdzające projekty robót geologicznych, zatwierdzające dokumentację geologiczną z zakresu geologii inżynierskiej, hydrogeologii i geologii złożowej. W 2018 roku prowadzono 18 spraw w ww. zakresie. Natomiast w 2019 roku liczba prowadzonych spraw wyniosła 7. \| 18 spraw w zakresie decyzji geologicznych w 2018 r. 7 spraw w zakresie decyzji geologicznych w 2019 r. \| \| Współdziałanie organów koncesyjnych w celu ochrony rejonów występowania udokumentowanych złóż oraz eliminacja nielegalnego wydobycia poprzez system kontroli \| Brak informacji o podjętych działaniach w okresie raportowania. \| - \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego 4.6.2 Opis stanu obecnego 188.8.131.52 Budowa geologiczna Powiat częstochowski leży w północnej części monokliny śląsko-krakowskiej (Pożaryski, 1974). W budowie tego obszaru biorą udział i oddziałują się na powierzchni terenu osady jurajskie, kredowe i kenozoiczne. Pod grubymi osadami jury występują znaczne miąższości utwory triasowe. Osady czwartorzędu leżą niezgodnie na silnie urzeźbionym podłożu mezozoicznym, wypełniając obniżenia i maskując nierówności podłoża, występując jako niewiągle pokrywy. Utwory starszego podłoża zapadają monoklinalnie ku północnemu-wschodowi. Na strukturach paleozoicznych zalegają osady mezozoiku (Glazek i in., 1992) reprezentowane przez: trias dolny utworzony przez terygeniczne ilowcowo–piaskowcowe osady warstw świerklanieckich (30 m), na nich zalegają morskie osady retu marglisto-dolomitowe o miąższości do 70 m; trias środkowy wykształcony w facji wapienia muszlowego o miąższości do 120 m, wzrastającej w kierunku NW, zbudowane z wapieni i dolomitów na ogół spękanych i porowatych z przeławiceniami ilowców i mułowców. Utowry paleozoiku i triasu zostały rozpoznane w czasie prac geologiczno-poszukiwawczych za rudami metali (Wielgomas, 1981). Na utworach triasu zalegają osady wszystkich trzech ogniw jury: jura dolna – piaski, piaskowce i mulowce o zmiennej miąższości, nie stanowiące jedno- litej pokrywy; jura środkowa – w spągu piaski i piaskowce, tzw. warstw kościeliskich, tworzące użytkowy poziom wodonośny w południowo-zachodniej części rozpatrywanego obszaru. Pokrywa je seria ilasto-mulowcowa z syderytami zwana „łami rudonośnymi”, które do końca lat siedemdziesiątych były eksploatowane w kopalniach rud żelaza; miąższość tej serii sięga 70–140 m; jura górna – wykształcona w postaci skał węglanowych głównie wapieni i wapieni marglistych tworzy fragment makroregionu wyżyny krakowsko częstochowskiej, mezoregion Wyżynę Częstochowską (według podziałów fizjogeograficznego Polski 341.31 [Kondracki 2011]); budują ją skrasowiałe i spekane wapienie o różnym wykształceniu facjalnym i podrzędnie margle. Miąższość utworów jury górnej wzrasta zgodnie z kierunkiem zapadania warstw, nawet do 400 metrów w północno wschodniej części obszaru powiatu, zalegając pod utworami kredowymi. W utworach jury górnej, poza wąską strefą położoną wzdłuż progu górno – jurajskiego występuje poziom wodonośny stanowiący Główny Zbiornik Wód Podziemnych – GZWP 326 Częstochowa -Wschód będący głównym źródłem ujęć wód podziemnych dla mieszkańców Częstochowy i znacznej części mieszkańców powiatu częstochowskiego (gminy Olsztyn, Janów, Mstów, Rędziny, Mykanów). Kreda - Na utworach jury górnej na obszarze gmin Kruszyny, Klomnice, Przyrowa, Lelowa, Dąbrowy Zielonej, Koniecpola zalegają utwory głównie górnej Kredy, wykształcone jako margle, wapienie margliste, opoki margliste. Poziom wodonośny występujący w utworach kredy górnej stanowi główny zbiornik wód podziemnych nr 408. Utwory czwartorzędowe nie stanowią ciągłej pokrywy. Występują głównie w dolinach rzecznych i obniżeniach. Są to zwykle żwiry, piaski i mulki rzeczne, typowe dla osadów dolin kopalnych. Poza dolinami występują piaski i żwiry wodnolodowcowe, piaski kemów i moren czołowych. Gliny zwalowe zalegają płatami (Bardziński i in., 1985). Leżą one na utworach górnourajskich z wyjątkiem dolin rzek, ostańców i powierzchni denudacyjnych. ### 184.108.40.206 Surowce naturalne Złoża kopalin to naturalne skupienia mineralów, których wydobycie może przynieść korzyść gospodarczą. Są rozmieszczone nierównomiernie w przyrodzie, a ich występowanie i możliwość wykorzystania zależą w dużej mierze od budowy geologicznej. Zasady poszukiwania, dokumentowania oraz korzystania z kopalin regulowane są przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1064). W ustawie tej rozstrzygnięto sprawę własności złoż kopalin oraz uregulowano problem ochrony zasobów poprzez wymóg ujmowania ich w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz obowiązek kompleksowego i racjonalnego wykorzystania kopalin. Posiadający koncesję na wydobycie złoża kopaliny jest zobowiązany zastosować środki niezbędne zarówno do ochrony złoża jak i do ochrony wód powierzchniowych i podziemnych a także do ochrony powierzchni ziemi. Po zakończonej eksploatacji zobowiązany jest prowadzić rekultywację oraz przywracać do właściwego stanu elementy przyrodnicze. Obszary poeksploatacyjne należy sukcesywnie i na bieżąco poddawać rekultywacji. Obowiązek ten ciąży na osobie powodującej utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntu. Koszty rekultywacji ciążą na sprawcy. Na terenie powiatu częstochowskiego występują udokumentowane złoża: piasków formierskich, piasków i żwirów, surowców ilaste ceramiki budowlanej, torfów, a także wapieni i margli, opok eksploatowanych jako kamień łamany i bloczny. Rysunek 26 Lokalizacja złoże surowców na terenie powiatu częstochowskiego Źródło: http://geoportal.pgi.gov.pl/midas-web/pages/index.jsp?conversationContext=2 – dostęp 16.10.2020 r.) W poniższej tabeli przedstawiono złoża zasobów naturalnych udokumentowanych na terenie powiatu częstochowskiego - zgodnie z Bilansem zasobów złoż kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2019 r. Tabela 18 Zasoby naturalne na terenie powiatu częstochowskiego \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|-------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 1. \| Jacków \| R \| 7 618 \| - \| - \| \| 2. \| Biskupice X \| P \| 1 133,00 \| - \| - \| \| 3. \| Hucisko I \| Z \| 132,00 \| - \| - \| \| 4. \| Hucisko II \| R \| 184,00 \| - \| - \| \| 5. \| Kąty Choroskie \| Z \| 1957,12 \| - \| - \| \| 6. \| Kotysów \| R \| 317 \| - \| - \| \| 7. \| Krasawa II \| P \| 841 \| - \| - \| \| 8. \| Krótka Wieś \| P \| 17 \| - \| - \| \| 9. \| Kuźle I \| P \| 240 \| - \| - \| \| 10. \| Lusławice IV \| Z \| - \| - \| - \| \| 11. \| Lusławice V \| Z \| 266 \| - \| - \| \| 12. \| Olsztyn II \| Z \| 588 \| - \| - \| \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|-----------------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 13. \| Olsztyn II \| Z \| 448 \| - \| - \| \| 14. \| Olsztyn II - rej. \| Z \| 593 \| - \| - \| \| 15. \| Piasek \| P \| 40,70 \| - \| - \| \| 16. \| Podgrabie \| P \| 93 \| - \| - \| \| 17. \| Rej. Olsztyna \| Z \| 137 \| - \| - \| \| 18. \| Rej. Złotego Potoku \| Z \| 1030 \| - \| - \| \| 19. \| Siedlee VII \| P \| 164,00 \| - \| - \| \| 20. \| Sieraków \| P \| 542 \| - \| - \| \| 21. \| Wolnica-Zapasieka \| P \| 94 \| - \| - \| \| 22. \| Zawisna \| Z \| 1264,6 \| - \| - \| \| 23. \| Zawisna II \| E \| 1502,21 \| 783,79 \| 11,44 \| \| 24. \| Zawisna IV \| Z \| 4304,19 \| - \| - \| \| 25. \| Zawisna V \| R \| 12680,06 \| - \| - \| \| 26. \| Złoty Potok \| Z \| - \| - \| - \| \| 27. \| Złoty Potok II \| Z \| 1079 \| - \| - \| \| 28. \| Złoty Potok - Leśniczówka \| R \| 492 \| - \| - \| \| 29. \| Zrębice \| Z \| 2871,10 \| - \| - \| \| 30. \| Zrębice I \| P \| 58 \| - \| - \| PIASKI I ŻWIRY \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|-----------------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 31. \| Aleksandria \| Z \| 2229 \| - \| - \| \| 32. \| Borowno \| Z \| 548 \| - \| - \| \| 33. \| Drochlin \| R \| 1935 \| - \| - \| \| 34. \| Herby \| E \| 10166 \| 3673 \| 105 \| \| 35. \| Hutki \| R \| 659 \| - \| - \| \| 36. \| Karczewice II \| R \| 147 \| - \| - \| \| 37. \| Karczewice I \| E \| 243 \| - \| - \| \| 38. \| Kościelec \| R \| 463 \| - \| - \| \| 39. \| Krasawa II \| P \| 3068 \| - \| - \| \| 40. \| Kruszyna \| T \| 100 \| - \| - \| \| 41. \| Kruszyna-Sadzawki \| E \| 1961 \| 2895 \| 62 \| \| 42. \| Lubojenka \| P \| 17677 \| - \| - \| \| 43. \| Lubojenka I \| R \| 574 \| - \| - \| \| 44. \| Lubojenka II \| R \| 2200 \| - \| - \| \| 45. \| Lubojenka III \| E \| 1602 \| 845 \| 65 \| \| 46. \| Lysa Górka \| P \| 10271 \| - \| - \| \| 47. \| Mazury \| R \| 1105 \| - \| - \| \| 48. \| Nierada \| R \| 1889 \| - \| - \| \| 49. \| Odrzykoń \| R \| 181 \| - \| - \| \| 50. \| Olsztyn-Szubienice \| R \| 415 \| - \| - \| \| 51. \| Przymiłowice \| Z \| 27 \| - \| - \| \| 52. \| Stara Gorzelnia \| T \| 310 \| 310 \| - \| \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|----------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 53. \| Staropole \| R \| 176 \| - \| - \| \| 54. \| Tomala \| R \| 96 \| - \| - \| \| 55. \| Wyrazów \| T \| 564 \| 451 \| - \| \| 56. \| Zaborze \| E \| 3535 \| 1034 \| 143 \| \| 57. \| Zagórze \| Z \| 190 \| - \| - \| \| 58. \| Zawada II \| E \| 70 \| 70 \| 19 \| \| 59. \| Zawisna V \| R \| 5645 \| - \| - \| SUROWCE ILASTE CERAMIKI BUDOWLANEJ \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|----------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 60. \| Brzeziny - Kolonia 2 \| Z \| 223 \| - \| - \| \| 61. \| Brzeziny I \| Z \| 214 \| - \| - \| \| 62. \| Kolonia Łojki \| Z \| 38 \| - \| - \| \| 63. \| Korwinów \| Z \| 3538 \| - \| - \| \| 64. \| Lęg \| T \| 202 \| - \| - \| \| 65. \| Radoszewnica \| Z \| 13 \| - \| - \| \| 66. \| Radoszewnica I \| Z \| 41 \| - \| - \| \| 67. \| Wrzosowa \| Z \| 177 \| - \| - \| \| 68. \| Wrzosowa I \| Z \| 51 \| - \| - \| TORFY \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|-------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 70. \| Smyków \| R \| 110,57 \| - \| - \| WAPIENIE I MARGLE \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Stan zagospodarowania złoża [tys. ton] \| Wydobycie \| \|-----\|----------------------\|-----------------------------\|----------------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| geologiczne \| przemysłowe \| \| \| 71. \| Latosówka-Rudniki II\| E \| 74 631 \| - \| - \| \| 72. \| Mstów \| R \| 363 326 \| - \| - \| \| 73. \| Rudniki-Jaskrów \| E \| 71 837 \| 9067 \| 135 \| \| 74. \| Kielnik-Olsztyn \| Z \| 320 \| - \| - \| \| 75. \| Mykanów \| P \| 42788 \| - \| - \| \| 76. \| Rudniki-Rędziny \| R \| 6935 \| - \| - \| \| 77. \| Żuraw \| P \| 138 196 \| - \| - \| Źródło: Bilans zasobów złoż kopalin w Polsce wg stanu na 31 XII 2019 r. ### 220.127.116.11 Osuwiska Na terenie powiatu częstochowskiego nie ma informacji o występowaniu typowych terenów osuwiskowych i zagrożonych ruchami masowymi. Zjawiska osuwiskowe osuwania się mas skalnych zachodzą jedynie na stokach hałd pokopalnianych związanych z górnictwem rud żelaza, którego działalność została zakończona z początkiem lat 80 minionego wieku. W niektórych gminach w strefie wychodni utworów węglanowych jury górnej można spotkać się z powierzchniowymi formami krasowymi tj. leje krasowe, uwały i ponory. Największe występowanie tych form ma miejsce na terenie gminy Olsztyn i Mstów na wschód od Częstochowy w rejonie miejscowości Kusięta, Brzyszów, Srocko w kierunku Mirowa. Są to formy, w których można zaobserwować aktywność splukiwania w głąb systemu krasowego cząstek mineralnych z powierzchni terenu. Na stokach niektórych lejów daje się zaobserwować obrywy darni, w skali mikro. Tereny te na dzień dzisiejszy stanowią użytki rolne i lesne i powinny pozostawać wyłączone spod zabudowy. Zasadnym jest, aby przy zmianie miejscowych planów zagospodarowania obejmujących rejon występowania powierzchniowych form zjawisk krasowych dopuszczenie terenów pod zabudowę poprzedzone było zawsze badaniami geologicznymi (kartowanie powierzchniowe, eksperptyzy). ### 4.6.3 Analiza SWOT \| Zasoby geologiczne \| \| \|-------------------\|---\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| bogate zasoby naturalne, brak zagrożenia ruchami masowymi \| możliwe uciążliwości związane z eksploatacją surowców \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| możliwość rozwoju gospodarczego wynikające z występowania surowców \| możliwe zagrożenie ze strony terenów górniczych \| Źródło: opracowanie własne ### 4.6.4 Cele i kierunki działań Złoża kopalin to naturalne skupienia mineralów, których wydobycie może przynieść korzyść gospodarczą. Są rozmieszczone nierównomiernie w przyrodzie, a ich występowanie i możliwość wykorzystania zależą w dużej mierze od budowy geologicznej. Zasady poszukiwania, dokumentowania oraz korzystania z kopalin regulowane są przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1064). W ustawie tej rozstrzygnięto sprawę własności złóż kopalin oraz uregulowano problem ochrony zasobów poprzez wymóg umownia ich w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz obowiązek kompleksowego i racjonalnego wykorzystania kopalin. W zakresie eksploatacji kopalin, ich strategicznych złóż wymienionych w „Bilansie zasobów kopalin” istotnym elementem jest ochrona strategicznych złóż kopalin do przyszłego potencjalnego wykorzystania. Zadanie to realizowane jest poprzez odpowiednie zapisy najpierw w wojewódzkim, a w kolejnych etapach w gminnych Planach Zagospodarowania Przestrzennego w trakcie aktualizacji tych planów. Zadanie to realizowane będzie przez województwo i gminy jako zadanie monitorowane w Programie Ochrony Środowiska na szczeblu powiatu oraz jako zadanie zapisane w gminnych Programach Ochrony Środowiska jako zadanie własne gmin powiatu częstochowskiego. Finansowanie tego zadania pochodzić będzie ze środków własnych województwa śląskiego i gmin powiatu częstochowskiego. ### 4.7. Gleby #### 4.7.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska RACJONALNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW GLEBOWYCH \| \|---\| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \| Prowadzenie rejestru potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni \| Starosta Częstochowski nie zidentyfikował potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, dlatego też nie prowadzono rejestru. \| - \| \| Ograniczenie do niezbędnego minimum powierzchni gleby objętej zabudową w tym przeznaczania gruntów na cele inne niż rolne i leśne \| Realizacja zadań wynikających z zapisów ustawy z dnia 3 lutego 1998 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Na terenie powiatu częstochowskiego powierzchnia terenów wymagających rekultywacji i zdegradowanych w 2018 roku wyniosła 2,33 ha, natomiast w 2019 roku 14,54 ha. \| W 2018 roku prowadzono 561 spraw w zakresie wyłączeń z produkcji rolniczej na cele nierolnicze (powierzchnia wyłączeń 51,16 ha). W 2019 roku prowadzono 658 spraw (powierzchnia wyłączeń 74,04 ha). \| \| Promocja właściwego gospodarowania na obszarach rolnych, wsparcie technologiczne gospodarstw oraz doradztwo technologiczne uwzględniające aspekty dostosowania budownictwa i produkcji rolnej do zmieniających się warunków klimatycznych \| Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa organizuje co roku Powiatowy Konkurs „Ekologiczna Zagroda”. W konkursie mogą uczestniczyć wszystkie domostwa z terenów wiejskich naszego powiatu. Ważna jest nie tylko estetyka zagrod, ale ocena podlegały również: gospodarowanie odpadami, w tym usuwanie azbestu, gospodarowanie wodą, ograniczanie niskiej emisji, termomodernizacja budynków, wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, utrzymywanie przydomowych warzywników, jagodników, pasiek, sadów i innych form wytwarzania żywności na samozapatrzenie własnej rodziny, szczególnie metodami rolnictwa ekologicznego. Kryteria oceny zagrod w konkursie „Ekologiczna Zagroda” mają za cel promowanie proekologicznych praktyk. Ponadto, Powiat Częstochowski corocznie, przy okazji Dożynek organizuje konkurs pt.: „Przodujący producent rolny”. \| Corocznie organizowane są 2 powiatowe konkursy „Ekologiczna Zagroda” oraz „Przodujący producent rolny” \| \| Rozwój rolnictwa zrównoważonego i promocja produktów ekologicznych \| \| \| \| Zapobieganie rozpowszechnianiu GMO \| \| \| \| Zwiększenie różnorodności gatunkowej szczególnie w nasadzeniach porolnych – kampania edukacyjna \| \| \| \| Promocja rolnictwa ekologicznego oraz rozpowszechnianie dobrych praktyk rolnych i leśnych, zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju \| \| \| \| Waloryzacja terenów pod względem ich przydatności do produkcji zdrowej żywności oraz promocja takiej żywności \| \| \| \| Opracowanie wojewódzkiej strategii ochrony gleb, w tym walki z ich zakwaszeniem np. poprzez promocję rolnictwa ekologicznego i rolnictwa integrowanego, a także dostosowania produkcji rolnej do zmieniających się warunków klimatycznych \| \| \| \| Zapobieganie zanieczyszczeniom gleb metalami ciężkimi, promieniotwórczymi oraz środkami ochrony roślin \| \| \| \| Stosowanie dobrych praktyk rolniczych mających na celu przeciwdziałanie – spadkowi zawartości próchnicy, wzrostowi gęstości objętościowej i zmniejszaniu porowatości, zasolenia oraz zakwaszania gleb \| \| \| \| Ochrona gleb użytkowanych rolniczo - rozwój sieci monitoringu gleb \| Monitoring chemizmu gleb ornych prowadzony jest co pięć lat. W okresie raportowania nie wykonywano badań – przewidziano do realizacji w 2020 roku. \| \|---\|---\| \| Utrzymanie i systematyczne aktualizowanie bazy danych o terenach poprzemysłowych i zdegradowanych (ORSIP, OPI-TPP) \| Na terenie powiatu częstochowskiego, wg stanu na rok 2020, występujeło 17 obszarów poprzemysłowych i zdegradowanych. Najwięcej takich terenów zlokalizowanych jest na terenie gmin: Poczesna (8) i Olsztyn (5). Pozostałe gminy na terenie których występuje jeden taki obszar to: Kłomnice, Koniecpol, Konopiska i Rędzany. \| \| Rekultywacja i rewitalizacja terenów \| Na terenie powiatu częstochowskiego decyzje rekultywacyjną wydaną przez Starostę Częstochowskiego posiada 6 podmiotów. \| 4.7.2 Opis stanu obecnego Na terenie powiatu dominują gleby kwaśno-bielicowe a drugim typem znacznie bardziej urodzajnym, lecz o ograniczonym obszarze występowania, są rżdzień. Profil produkcji rolnej nie odbiega znacząco od krajowego, bowiem opiera się głównie na uprawie zbóż i ziemniaków. W produkcji zwierzęcej dominuje chów bydła mleczno-mięsnego oraz trzody chlewnej. Rysunek 27 Udział gruntów rolnych w ogólnej powierzchni powiatów województwa śląskiego, w tym powiatu częstochowskiego Źródło: Analiza struktury własności i sposobu użytkowania gruntów w województwie śląskim w 2019 roku Według danych Spisu Rolnego przeprowadzonego w 2010 roku na terenie powiatu częstochowskiego powierzchnia wszystkich gospodarstw rolnych wynosiła w 2010 roku 63 339,37 ha, natomiast powierzchnia użytkowana rolniczo to 53 219,88 ha. W ostatnich latach zauważalna jest tendencja do zmiany przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze, głównie pod zabudowę mieszkaniową. W 2018 roku Starostwa Częstochowskie prowadził 561 spraw w zakresie wyłączeń z produkcji rolniczej na cele nierolnicze. Powierzchnia wyłączeń z produkcji rolniczej w 2018 r. wyniosła 51,16 ha. Natomiast w 2019 roku w Starostwie Powiatowym prowadzonych było 658 spraw, a powierzchnia wyłączeń z produkcji rolniczej wyniosła 74,04 ha. Jednakże powierzchnia wskazana w decyzjach Starosty nie świadczy o faktycznie wyłączonej powierzchni gruntów z produkcji rolniczej. Według danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie dokonanych przez rolników zgłoszeń według stanu na 2 stycznia 2020 roku, na terenie powiatu częstochowskiego hodowanych było: - 13076 sztuk bydła, - 3876 sztuk trzody chlewnej, - 233 sztuk kóz, - 1068 sztuk owiec. Tabela 19 Struktura zasiewów na terenie powiatu częstochowskiego \| Wyszczególnienie \| Jednostka \| Powierzchnia \| \|---------------------------\|-----------\|--------------\| \| ogółem \| ha \| 27 646,74 \| \| zboża razem \| ha \| 22 086,99 \| \| zboża podstawowe z mieszankami zbożowymi \| ha \| 21 380,91 \| \| pszenica ozima \| ha \| 4 485,87 \| \| pszenica jara \| ha \| 425,76 \| \| żyto \| ha \| 6 180,27 \| \| jęczmień ozimy \| ha \| 924,74 \| \| jęczmień jary \| ha \| 1 596,11 \| \| owsie \| ha \| 2 115,71 \| \| pszenżyto ozime \| ha \| 3 828,01 \| \| pszenżyto jare \| ha \| 421,47 \| \| mieszanki zbożowe ozime \| ha \| 409,22 \| \| mieszanki zbożowe jare \| ha \| 993,75 \| \| kukurydza na ziarno \| ha \| 419,52 \| \| ziemniaki \| ha \| 1 681,79 \| \| uprawy przemysłowe \| ha \| 1 596,89 \| \| buraki cukrowe \| ha \| 25,26 \| \| rzepak i rzepik razem \| ha \| 1 571,63 \| \| strączkowe jadalne na ziarno razem \| ha \| 29,96 \| \| warzywa gruntowe \| ha \| 69,58 \| Źródło: dane ze Spisu Rolnego 2010 18.104.22.168 Badania jakości gleb Badaniem odczynu gleby, potrzeb jej wapnowania i zawartości w makroelementy zajmuje się Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Gliwicach, która w latach 2017-2019 przeprowadziła badania gleb na powierzchni 2200,75 ha gruntów ornych, 150,02 ha użytków zielonych oraz 2350,77 ha użytków rolnych, skąd zostało pobranych 2910 próbek. Poniżej zestawiono otrzymane wartości pH, potrzebę wapnowania gleb oraz zawartość makroelementów – dla gruntów ornych, które są niezbędne do prawidłowego wzrostu roślin i otrzymania optymalnych plonów. Tabela 20 Odczyn i potrzebę wapnowania gleb na terenie powiatu częstochowskiego na podstawie wykonanych badań w okresie 1.01.2018 r. - 31.12.2019 r. \| Odczyn \| % przebadanych próbek \| Potrzeby wapnowania \| % przebadanych próbek \| \|--------------\|-----------------------\|---------------------\|-----------------------\| \| Bardzo kwaśny\| 37% \| Konieczne \| 50% \| \| Kwaśny \| 25% \| Potrzebne \| 13% \| \| Lekko kwaśny \| 21% \| Wskazane \| 12% \| \| Obojętny \| 9% \| Ograniczone \| 8% \| \| Zasadowy \| 8% \| Zbędne \| 17% \| Źródło: Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Gliwicach Większość przebadanych użytków rolnych miała bardzo kwaśny odczyn. Natomiast w przypadku połowy badanych próbek konieczne było wapnowanie. Tabela 21 Zasobność gleb w makroelementy na terenie powiatu częstochowskiego, na podstawie wykonanych badań w okresie 1.01.2018 r.-31.12.2019 r. \| Zawartość fosforu \| % przebadanych próbek \| Zawartość potasu \| % przebadanych próbek \| Zawartość magnezu \| % przebadanych próbek \| \|--------------------\|-----------------------\|------------------\|-----------------------\|-------------------\|-----------------------\| \| Bardzo niska \| 18% \| Bardzo niska \| 34% \| Bardzo niska \| 33% \| \| Niska \| 37% \| Niska \| 40% \| Niska \| 24% \| \| Średnia \| 28% \| Średnia \| 17% \| Średnia \| 25% \| \| Wysoka \| 9% \| Wysoka \| 5% \| Wysoka \| 10% \| \| Bardzo wysoka \| 8% \| Bardzo wysoka \| 4% \| Bardzo wysoka \| 8% \| Źródło: Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Gliwicach W przebadanych próbkach większość gleb charakteryzowała się bardzo niską zawartością fosforu i potasu oraz bardzo niską zawartością magnezu. Odczyn gleb ma bezpośredni wpływ na wzrost, rozwój i plonowanie roślin. Warunkiem prawidłowego rozwoju roślin jest zapewnienie optymalnego lub tolerowanego przez nie zakresu odczynu. Optymalny zakres odczynu dla większości roślin mieści się w przedziale pH od 5,5 do 6,5, a dla roślin wrażliwych na zakwaszenie w zakresie pH 6,5-7,0 (czyli od kwaśnego przez lekko kwaśny do obojętnego). Zabiegem niezbędnym do zrównoważenia zakwaszenia gleb wywołanego stosowaniem nawozów jest wapnowanie. Wapnowanie ma wszechstronny i korzystny wpływ na właściwości fizyczno-chemiczne i biologiczne gleby. Wpływa na tworzenie żyźności gleby, czynnika umożliwiającego uzyskiwanie wysokich plonów i efektywnego nawożenia NPK. Aby wapnowanie spełniało pożądany efekt, musi być zastosowane w dawkach gwarantujących uzyskanie optymalnego odczynu dla uprawianych w zmianowaniu gatunków roślin. Fosfor jest niezbędnym pierwiastkiem dla rozwoju roślin. Jego optymalna zawartość w glebie wpływa dodatnio na pobieranie przez rośliny innych składników pokarmowych, głównie azotu. Potas w roślinie jest regulatorem wielu procesów. Składnik ten ma wpływ na właściwą gospodarkę wodną i węglowodanową, na fotosyntezę, oddychanie, gospodarkę azotem, żelazem i manganem oraz aktywuje układy enzymatyczne. Nawożenie gleb potasem winno uwzględniać wymagania pokarmowe roślin, gdyż właściwe zaopatrzenie roślin w potas zwiększa ich reakcję na nawożenie azotem. Magnez jest ważnym pierwiastkiem dla procesów życiowych rośliny. Jego istotna funkcja wynika głównie z tego, że jest składnikiem chlorofilu. Niedobór magnezu podczas wzrostu roślin powoduje spadek jakości i obniżenie plonów. 22.214.171.124 Działalność instytucji do obsługi rolnictwa Na obszarze powiatu częstochowskiego działają podmioty mające na celu obsługę rolnictwa, które poprzez swoje działania zachęcają rolników do kontynuowania produkcji, nie odlogowania gruntów ornych, a także pomagają w pozyskaniu środków finansowych na produkcję rolniczą. Teren powiatu obejmuje swoim działaniem Śląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Częstochowie oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie, które okresowo przeprowadzają szkolenia dla rolników w tym także konsultacje i porady. Dotyczą one głównie wypełniania wniosków obszarowych oraz wniosków o dofinansowania unijne. Część z tych usług realizowana jest bezpłatnie, natomiast wnioski o dofinansowanie pochodzące ze środków unijnych są płatne. Na terenie powiatu częstochowskiego według informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Śląskiego Oddziału Regionalnego w Częstochowie rolnicy realizują tzw. „Pakiety rolno-środowiskowe”. W poniższej tabeli przedstawiono liczby wniosków oraz powierzchnię gospodarstw rolnych objętych wnioskiem o pakiet rolno-środowiskowy, z uwzględnieniem wariantów. Tabela 22 Dane dotyczące realizacji programu rolno-środowiskowego na terenie powiatu częstochowskiego w latach 2018-2019 \| WARIANT \| LICZBA WNIOISKÓW \| POWIERZCHNIA [ha] \| LICZBA WYPLACONYCH WNIOISKÓW \| KWOTA \| \|----------------------------------------------\|------------------\|-------------------\|------------------------------\|----------------\| \| Wariant 1.1-Rolnictwo zrównoważone \| 11 \| 599,92 \| 11 \| 642 819,81 zł \| \| Wariant 1.1-Zrównoważony sposób gospodarowania\| 1 \| 3,55 \| 0 \| 0,00 zł \| \| Wariant 2.1-Międzyplony \| 38 \| 210,91 \| 37 \| 185 885,15 zł \| \| Wariant 2.1-Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodyności) \| 1 \| 1,58 \| 1 \| 3 823,60 zł \| \| Wariant 2.3-Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodyności) \| 1 \| 3,9 \| 1 \| 9 438,00 zł \| \| Wariant 3.1-Zachowanie sadów tradycyjnych odmian drzew owocowych \| 3 \| 5,95 \| 3 \| 11 685,80 zł \| \| Wariant 4.1-Zmiennowilgotne łąki trzęslicowe \| 6 \| 57,05 \| 6 \| 399 333,12 zł \| \| Wariant 4.10-Użytki przyrodnicze \| 3 \| 13,66 \| 3 \| 33 297,31 zł \| \| Wariant 4.3-Murawy \| 1 \| 18,84 \| 1 \| 24 492,00 zł \| \| Wariant 4.3-Szuwary wielkoturzycowe \| 2 \| 4,05 \| 2 \| 9 378,38 zł \| \| Wariant 4.4-Ląki trzęslicowe i selernicowe \| 1 \| 1,18 \| 1 \| 3 953,00 zł \| \| Wariant 4.4-Półnaturalne łąki wilgotne \| 48 \| 123,72 \| 48 \| 206 182,47 zł \| \| Wariant 4.5-Półnaturalne łąki świeże \| 11 \| 27,82 \| 11 \| 83 199,20 zł \| \| Wariant 4.6-Półnaturalne łąki wilgotne \| 5 \| 16,26 \| 5 \| 26 285,20 zł \| \| Wariant 4.7-Półnaturalne łąki świeże \| 3 \| 15,07 \| 3 \| 15 628,25 zł \| \| Wariant 5.1-Ochrona siedlisk legowych ptaków - NATURA 2000 \| 1 \| 2,88 \| 1 \| 6 969,60 zł \| \| Wariant 5.1-Zmiennowilgotne łąki trzęslicowe \| 19 \| 148,63 \| 18 \| 450 217,27 zł \| \| Wariant 5.3-Murawy \| 16 \| 59,14 \| 15 \| 283 402,57 zł \| \| Wariant 5.4-Półnaturalne łąki wilgotne \| 330 \| 2900,63 \| 320 \| 3 638 893,38 zł\| \| Wariant 5.5-Murawy ciepłolubne - NATURA 2000 \| 1 \| 19,4 \| 1 \| 20 781,58 zł \| \| Wariant 5.5-Półnaturalne łąki świeże \| 172 \| 1094,89 \| 170 \| 2 016 824,14 zł\| \| Wariant 5.6.1-Torfowiska - wymogi obowiązkowe \| 1 \| 6,5 \| 1 \| 3 900,00 zł \| \| Wariant 5.6.2-Torfowiska - wymogi obowiązkowe i uzupełniające \| 14 \| 87,02 \| 13 \| 222 087,19 zł \| \| Wariant 6.1-Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie - w przypadku uprawy \| 20 \| 120,3 \| 20 \| 142 989,23 zł \| \| Wariant 6.4-Sady tradycyjne \| 1 \| 0,4 \| 1 \| 840,00 zł \| \| Wariant 8.3.1-Międzyplon ścierniskowy \| 2 \| 6,04 \| 2 \| 2 819,01 zł \| \| SUMA \| 712 \| 5549,29 \| 695 \| 8 445 125,26 zł\| Źródło: pismo ARiMR z dnia 17.07.2020 r. znak: StIP12.0163.43.2020.LZ Od 2015 roku działa program "Grunt to wiedza", jest to ogólnopolski, bezpłatny program badań pH gleb oraz zasobności w składniki odżywcze, w tym na kwasowość oraz zawartość fosforu, potasu i magnezu, jednocześnie rolnicy we własnym zakresie zlecają głównie pod kątem ustalania dawek nawożenia badania gleb na pH i zawartość składników mineralnych. Rolnicy mają możliwość w każdym momencie zlecenia wykonania badań gleb na własny koszt w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej Gliwicach. Najczęściej takie badania wykonywane są w celu ustalania dawek nawożenia. W celu ekonomicznej i ekologicznej racjonalizacji wykorzystania gleb należy dążyć do ograniczania wykorzystania gleb w sposób niezgodny z ich walorami przyrodniczymi, dostosowania formy zagospodarowania do naturalnego potencjału gleb, eliminacji produkcji rolniczej lub odpowiedniej zmiany upraw na glebach zanieczyszczonych. W ramach działalności kontrolnej Główny Inspektorat Ochrony Środowiska będzie jako kontynuacja prowadził badania gleb ornych, a Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa będzie wykonywał kontrolę zanieczyszczenia płodów rolnych środkami ochrony roślin. Zadania te finansowane będą ze środków własnych GIOS oraz WIORIN. Dalsza realizacja tego zadania przyczyni się do dalszej poprawy środowiska glebowego. W ramach działalności kontrolnej Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa wykonywał będzie kontrolę zanieczyszczenia płodów rolnych środkami ochrony roślin. Zadania te finansowane będą ze środków własnych WIORIN. ### 4.7.3 Analiza SWOT \| Gleby \| \| \|--------------------------------------------\|--------------------------------------\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| duże zainteresowanie rolników dopłatami, brak istotnych zanieczyszczeń gleb \| obecność gleb ubogich w fosfor, potas i magnez, konieczne wapnianie gleb \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| możliwości korzystania z wsparcia ARIMR, możliwość wykonania badania gleb w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej Gliwicach \| pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych, ryzyko pojawienia się szkodników lub patogenów \| Źródło: opracowanie własne ### 4.7.4 Cele i kierunki działań Na terenie powiatu dominują gleby kwaśno - bielicowe a drugim typem znacznie bardziej urodzajnym, lecz o ograniczonym obszarze występowania, są rędziny. Profil produkcji rolniej nie odbiega znacząco od krajowego, bowiem opiera się głównie na uprawie zbóż i ziemniaków. W produkcji zwierzęcej dominuje chów bydła mleczno-mięsnego oraz trzody chlewnej. W ramach działalności kontrolnej Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadził będzie jako kontynuacja badania gleb ornych, a Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa wykonywał będzie kontrolę zanieczyszczenia płodów rolnych środkami ochrony roślin. Zadania te finansowane będą ze środków własnych GIOS oraz WIORIN. W harmonogramie realizacji zadań własnych dla Starosty powiatu częstochowskiego zapisano zadanie wynikające z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 poz.1219, art. 101d). Jest to zadanie dotyczące identyfikacji potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi. Zadanie to powinien realizować właściciel terenu. W razie potrzeby starosta sporządza wykaz potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, a także prowadzi badania gruntu i wód na terenach poprzemysłowych stwarzających największe zagrożenie dla środków i zdrowia ludzi. Zadanie to realizowane będzie w razie konieczności przez Starostę Częstochowskiego, przedsiębiorców lub właścicieli gruntów. Koszty realizacji tych zadań będą po stronie Powiatu Częstochowskiego, przedsiębiorców oraz właścicieli gruntów z udziałem funduszy unijnych. Na terenie powiatu częstochowskiego występują tereny zdegradowane i przekształcone, szczególnie przez eksploatacje kopalni. W związku z tym w harmonogramie zapisano także zadania dotyczące terenów przemysłowych jest to między innymi aktualizacja danych o lokalizacji i powierzchni, a także rewitalizacja i rekultywacja obszarów. Zadania te realizowało będzie Województwo Śląskie – w odniesieniu do aktualizowania bazy danych oraz gminy, właściciele terenów i przedsiębiorcy władający powierzchnią ziemi – w odniesieniu do rekultywacji i rewitalizacji. Cennym działaniem, przyczyniającym się do zwiększenia świadomości ekologicznej i rolniczej, jest organizacja spotkań informacyjnych, konferencji, szkoleń i akcji informacyjnych połączonych z praktycznymi zajęciami dla rolników, zainteresowanych produkcją rolną a także właścicieli gospodarstw predestynujących do ekologicznych i agroturystycznych. Działania przy współudziale z powiatem przeprowadzane przez Śląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa finansowane z ich własnych środków finansowych. ### 4.8. Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawaniu odpadów #### 4.8.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska \| MINIMALIZACJA ILOŚCI WYTWARZANYCH ODPADÓW I OBCIĄŻENIA ŚRODOWISKA ODPADAMI \| \|---\|---\| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \| Monitoring stanu środowiska, w tym bazy danych rt. emisji zanieczyszczeń – odpady \| Starosta Częstochowski wydał 11 decyzji udzielających pozwolenia na wytwarzanie odpadów w myśl przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska dla przedsiębiorców eksploatujących instalacje w powiecie częstochowskim. Z kolei w zakresie przetwarzania odpadów przedsiębiorcy uzyskali od Starosty 5 decyzji zezwalających na prowadzenie procesów odzysku (przetwarzania) w instalacjach zgodnie z ustawą o odpadach w okresie raportowania. \| 11 wydanych decyzji w zakresie gospodarki odpadami \| \| Prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej dotyczącej konieczności właściwego postępowania z odpadami niebezpiecznymi i innymi niż niebezpiecznymi \| Wydział Ochrony Środowiska Rolnictwa i Leśnictwa organizuje akcję „SPRZATANIE ŚWIATA”. Koordynatorem tej akcji jest FUNDACJA „NASZA ZIEMIA” z siedzibą w Warszawie. Zakupione worki i rękawice oraz plakaty nadsyłane przez Fundację „NASZA ZIEMIA” przeznaczone są dla 16 gmin powiatu częstochowskiego oraz dla szkół ponadgimnazjalnych i Domów Pomocy Społecznej podległych Starości Częstochowskemu. Ponadto, w szkołach i przedszkolach na terenie gminy Poczesna przeprowadzono w 2019 r. zajęcia edukacyjne ("Czysta planeta" - zanieczyszczenia środowiska, jak chronić Ziemię przed niebezpieczeństwem jakim jest jej zasmiecanie), akcje Czysta Częstochowa - zbiorka elektrośmieci (zużytych baterii), cykl zajęć edukacyjnych dotyczących tematyki segregacji odpadów i ochrony powietrza (wykorzystanie prezentacji multimedialnych). \| akcja edukacyjna „Sprzątanie Świata” w wszystkich gminach powiatu większy nakład na edukację w zakresie gospodarki odpadami w gminie Poczesna \| \| Wykonywanie sprawozdań z funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi \| Wszystkie gminy powiatu częstochowskiego do końca marca przedkładają Marszałkowi Województwa Śląskiego roczne sprawozdania z gospodarowania odpadami komunalnymi. \| - \| \| Aktualizacja inwentaryzacji i programów usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest \| W latach 2018-2019 gminy powiatu częstochowskiego realizowały założenia Programów usuwania azbestu i wyrobów azbestowych. Większość gmin posiada przyjęty uchwałą rady gminy/miasta Program usuwania azbestu i wyrobów azbestowych (za wyjątkiem gminy Poczesna). Działania polegające na inwentaryzacji i usuwaniu azbestu realizowane są na bieżąco, w miarę możliwości finansowych. \| Programy usuwania azbestu uchwalone i przyjęte w 15 z 16 gmin powiatu częstochowskiego 1 812,016 Mg usuniętych odpadów zawierających azbest we wszystkich gminach powiatu w latach 2018-2019 pozostało 31 059,996 Mg odpadów zawierających azbest do unieszkodliwienia w całym powiecie częstochowskim \| \| Prowadzenie selektywnego zbierania odpadów komunalnych \| Wszystkie gminy powiatu częstochowskiego wprowadziły system zbierania odpadów komunalnych. \| - \| \| Wzmocnianie kontroli prawidłowego postępowania z odpadami \| Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska – Delegatura w Częstochowie przeprowadziła w 2018 r. 108 kontroli przedsiębiorców (podmiotów) w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o odpadach. W 2019 r. zostało przeprowadzonych 87 kontroli w zakresie gospodarki odpadami. \| 108 kontroli przedsiębiorców w 2018 r. i 87 kontroli w 2019 r. \| \| Zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, unieszkodliwianych przez składowanie \| W latach 2018-2019 osiągnięto poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w 8 gminach powiatu częstochowskiego – Blachownia, Klomnice, Koniecpol, Kruszyna, Lełów, Mykanów, Poczesna, oraz Rędziny. \| osiągnięcie poziomu ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przez 8 z 9 gmin powiatu, które raportowały ten rodzaj odpadów \| \| Przygotowanie do ponownego wykorzystania i recyklingu materiałów odpadowych, takich jak papier, metal, tworzywa sztuczne i \| W latach 2018-2019 osiągnięto poziom recyklingu przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w 7 gminach powiatu częstochowskiego – Kamienica Polska, Klomnice, \| osiągnięcie poziomu recyklingu przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, \| \| szkło \| Koniecpol, Lelów, Mykanów, Poczesna i Rędziny. \| tworzyw sztucznych i szkła przez 7 z 10 gmin powiatu, które raportowały ten rodzaj odpadów \| \|-------\|-------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| Selektywne zbieranie odpadów ulegających biodegradacji i w konsekwencji ograniczenie składowania tych odpadów \| Na terenie powiatu częstochowskiego, w latach 2018-2019 wszystkie gminy prowadziły selektywną zbiórkę odpadów ulegających biodegradacji i w konsekwencji ograniczenie składowania tych odpadów. \| zebrano selektywnie 1 880,197 Mg odpadów ulegających biodegradacji \| \| Podniesienie efektywności selektywnego zbierania odpadów medycznych i weterynaryjnych \| W latach 2018-2019 odpady medyczne i weterynaryjne zostały odebrane z terenu gminy Janów (0,030 Mg), gminy Kamienica Polska (0,016 Mg) oraz gminy Poczesna (0,120 Mg). \| w okresie raportowania zebrano 0,166 Mg odpadów medycznych i weterynaryjnych \| \| Rozbudowa systemu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów \| W latach 2018-2019 zużyte baterie przenośne i zużyte akumulatory zostały odebrane z terenu gminy Kamienica Polska (0,105 Mg), Kłomnice (0,080 Mg), Lelów (0,004 Mg), Poczesna (0,001 Mg), Rędziny (0,026 Mg). \| w okresie raportowania zebrano 0,216 zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów \| \| Osiągnięcie poziomu selektywnego zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego pochodzącego z gospodarstw domowych \| W latach 2018-2019 zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny pochodzący z gospodarstw domowych zebrano z terenu gmin: Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłomnice, Koniecpol, Konopiska, Lelów, Poczesna, Rędziny. \| w okresie raportowania zebrano 72,168 Mg zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego pochodzącego z gospodarstw domowych \| \| Realizacja pozostałych zadań w zakresie gospodarki odpadami niebezpiecznymi, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego 2016-2022 \| Brak informacji o podjętych działaniach w okresie raportowania. \| - \| \| Realizacja zadań w zakresie gospodarki odpadami sektora przemysłowego, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego 2016-2022 \| Brak informacji o podjętych działaniach w okresie raportowania. \| - \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego ### 4.8.2 Opis stanu obecnego Na terenie powiatu częstochowskiego źródłami wytwarzanych odpadów są: - gospodarstwa domowe, w których powstają także odpady wielkogabarytowe oraz niebezpieczne, - obiekty infrastruktury społecznej i komunalnej, - obszary ogrodów, parków, cmentarzy, targowisk, - ulice i place, - przedsiębiorstwa i firmy prowadzące działalność gospodarczą. Ilość wytwarzanych odpadów komunalnych, wskaźnik ich nagromadzenia, jak również ich struktura oraz skład są uzależnione od różnych uwarunkowań lokalnych. Należy do nich: poziom rozwoju gospodarczego obszaru, zamożność społeczeństwa, rodzaj zabudowy mieszkaniowej, sposób gospodarowania zasobami, przyzwyczajenia w konsumpcji dóbr materialnych, a także cechy charakterologiczne mieszkańców i ich podatność na edukację ekologiczną. Największy wpływ na ilość i skład morfologiczny powstających odpadów komunalnych w danej społeczności mają pojedyncze decyzje zapadające w trakcie zakupów poszczególnych towarów i wyboru rodzaju opakowania. Do celów niniejszego opracowania wykorzystano dane pochodzące z gmin powiatu częstochowskiego zamieszczone w rocznych sprawozdaniach z gospodarowania odpadami za lata 2017-2019, oraz dane dotyczące zarówno odpadów komunalnych jak i przemysłowych dostępne w Wojewódzkim Systemie Odpadowym oraz danych GUS. W 2016 roku uchwałą nr V/377/2017 z dnia 24 kwietnia 2017 r. Sejmik Województwa Śląskiego przyjął „Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego na lata 2016-2022”. Dokument zweryfikował i określił ilość regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych w danych regionach gospodarki odpadami komunalnymi oraz instalacje zastępcze do obsługi tych regionów. Gminy powiatu częstochowskiego według Planu należały do regionu I. Jednak w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019, poz. 1579) zniesiona została regionalizacja w odpadach komunalnych – zlikwidowano podział na regiony gospodarki komunalnej i powiązany z tym zakaz przetwarzania wybranych odpadów poza granicami regionów. Regionalne instalacje przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK-i) zostały zastąpione przez instalacje komunalne, a zastepece RIPOK-i zostały usunięte - z uwagi na brak regionów. Uchwiałę w sprawie wykonania Planu gospodarki odpadami dla województwa śląskiego zastąpiono listą instalacji komunalnych prowadzoną przez marszałka województwa. Lista zawiera działające na terenie całego województwa instalacje do przetwarzania komunalnych odpadów zmieszanych (niesegregowanych) – poniżej w tabeli przedstawiono wszystkie instalacje komunalne na terenie województwa śląskiego. Zgodnie z nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, instalacje te nie są przypisane do żadnego regionu, a gminy nie muszą być obsługiwane przez narzucone regionalizacją określone instalacje. Tabela 23 Funkcjonujące na terenie województwa śląskiego instalacje komunalne do mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych \| Lp. \| Nazwa i adres podmiotu zarządzającego \| Adres instalacji \| \|-----\|------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------\| \| 1 \| Częstochowskie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o., Sobuczyna, ul. Konwaliowa 1, 42-263 Wrzosowa \| ul. Konwaliowa 1, 42-263 Wrzosowa \| \| 2 \| PZOM STRACH Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k., ul. Przemysłowa 7, 42-274 Konopiska \| ul. Przemysłowa 7, 42-274 Konopiska \| \| 3 \| Zakład Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o., ul. Krzywa 3, 42-400 Zawiercie \| ul. Podmiejska, 42-400 Zawiercie \| \| 4 \| ALBA Mięska Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o., ul. Starocmentarna 2, 41-300 Dąbrowa Górnica \| ul. Główna 144A, 42-530 Dąbrowa Górnica \| \| 5 \| Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o., ul. Lecha 10, 41-800 Zabrze \| ul. Cmentarna 19F, 41-800 Zabrze \| \| 6 \| Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Katowicach, Sp. z o.o., ul. Obroki 140, 40-833 Katowice \| ul. Milowicka 7a, 40-312 Katowice \| \| 7 \| Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Odpadami Sp. z o.o., ul. Grenadierów 21, 41-216 Sosnowiec \| ul. Grenadierów, 41-200 Sosnowiec \| \| 8 \| PTS ALBA Sp. z o.o., ul. Bytkowska 15, 41-503 Chorzów \| ul. Brzezińska, 41-503 Chorzów \| \| 9 \| Śląskie Centrum Recyklingu Sp. z o.o., ul. Kaszubska 2, 44-100 Gliwice \| ul. Rybnicka, 44-100 Gliwice \| \| 10 \| BM Recykling Sp. z o.o., ul. Tkacka 30, 34-120 Andrychów \| ul. Konopnickiej 11, 41-100 Siemianowice Śląskie \| \| 11 \| PPHU KOMART Sp. z o.o., ul. Szpitalna 7, 44-194 Knurów \| ul. Szybowa 44, 44-194 Knurów \| \| 12 \| COFINCO POLAND Sp. z o.o., ul. Graniczna 29, 40-017 Katowice \| ul. Dębina 36, 44-335 Jastrzębie-Zdrój \| \| 13 \| Zakład Gospodarki Odpadami S.A., ul. Krakowska 315 d, 43-300 Bielsko-Biała \| ul. Krakowska 315d, 43-300 Bielsko Biała \| \| 14 \| MASTER - Odpady i Energia Sp. z o.o., ul. Lokalna 11, 43-100 Tychy \| ul. Lokalna 11, 43-100 Tychy \| \| 15 \| SEGO Sp. z o.o., ul. Oskara Kolberga 65, 44-251 Rybnik \| ul. Oskara Kolberga 65, 44-251 Rybnik \| \| 16 \| Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „EMPOL.” Sp. z o.o., os. Rzeka 133, 34-451 Tyłmanowa \| ul. Rybnicka 125, 47-400 Racibórz \| \| 17 \| BESKID ŻYWIEC Sp. z o.o., ul. Kabaty 2, 34-300 Żywiec \| ul. Kabaty 2, 34-300 Żywiec \| Źródło: https://bip.slaskie.pl/wojewodztwo/programy_plany_i_strategie_wojewodztwa/gospodarka-odpadami-1.html (dostęp: 10.10.2020 r.) Wyżej wymieniona ustawa wprowadziła poza zniesieniem regionalizacji szereg innych zmian, m.in.: - rozszerzono katalog odpadów przyjmowanych do PSZOK-ów o odpady niebezpieczne oraz zrezygnowano z możliwości limitowania ilości przyjmowanych odpadów zielonych, - nałożono obowiązkowe kontrolę podmiotów odbierających odpady komunalne prowadzone przez gminy lub związki międzygminne minimum raz na 2 lata, - zamieniono półroczone sprawozdania o odebranych odpadach komunalnych na roczne. W gospodarce odpadami komunalnymi dąży się do: - objęcia zorganizowanym systemem odbierania odpadów komunalnych 100 mieszkańców, - zapewnienia objęcia wszystkich mieszkańców systemem selektywnego zbierania odpadów, - zmniejszenia ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska odpadów, aby nie było składowanych: w 2010 r. więcej niż 75%, w 2013 r. więcej niż 50%, w 2020 r. więcej niż 35% masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. W oparciu o zapisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Rady Gmin uchwaliły aktys prawa miejscowego regulujące zasady utrzymania czystości i porządku jak i szczegółowy sposób i zakres świadczenia usług odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych. Podmiotami odbierającymi (a tym samym wykonawcami usługi) są wyłonione w trybie zamówienia publicznego przedsiębiorstwa. Wykonawcy realizują zamówienia publiczne na rzecz gmin stosując zasady określone w Regulaminach Utrzymania Czystości i Porządku oraz Szczegółowych zasadach świadczenia usług odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i ich zagospodarowania. Regulaminy określają rodzaje odbieranych odpadów, maksymalne ilości odpadów odbieranych, rodzaje pojemników na nieruchomościach oraz częstotliwości odbieranych frakcji. W oparciu o ww. zapisy sporządzono Harmonogramy Odbioru Odpadów Komunalnych precyzujące terminy odbioru poszczególnych odpadów z nieruchomości. Na terenie gmin powiatu częstochowskiego obowiązują Regulaminy utrzymania czystości i porządku. Gospodarowanie odpadami przebiega zgodnie z ustalonymi regulaminami. Jednocześnie podlega rocznemu obowiązkowi sprawozdawczości. Do 31 marca każdego roku wójt lub burmistrz przedkłada sprawozdanie Marszałkowi Województwa. Wprowadzone prawo miejscowe reguluje kwestie związane z gospodarką odpadami komunalnymi na terenie każdej gminy. W każdej gminie ustalono wysokość opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłaty są uzależnione od ilości osób zamieszkujących dane gospodarstwo domowe oraz od tego czy mieszkańcy deklarują selektywne gromadzenie odpadów. Nieczystości ciekłe ze zbiorników bezdopylowych mieszkańcy powinni wypompowywać w odstępach czasu uniemożliwiających ich przepelenie. Częścią integralną ww. systemu jest funkcjonowanie Punktów Selektywnej Zbiorki Odpadów Komunalnych. Obecnie na terenie gmin powiatu częstochowskiego funkcjonują PSZOK-i: - Blachownia - PSZOK zlokalizowany przy ulicy Starowiejskiej w Blachowni (obok oczyszczalni ścieków), - Dąbrowa Zielona – PSZOK zlokalizowany przy ulicy Straży Pożarnej 1 w Dąbrowie Zielonej, - Janów - PSZOK zlokalizowany w przy ulicy Przyrowskiej w Janowie, - Kamienica Polska - PSZOK mieści się w Sobuczynie przy ulicy Konwaliowej 1, - Kłomnice - PSZOK zlokalizowany w przy ulicy Częstochowskiej 177 w Kłomnicach, - Koniecpol - PSZOK zlokalizowany jest na terenie byłego składowiska odpadów przy ulicy Słowackiego, - Konopiska - PSZOK zlokalizowany jest w Konopiskach przy ulicy Przemysłowej 20, - Kruszyna - PSZOK zlokalizowany jest przy Oczyszczalni Ścieków na ulicy Kościelnej 3, - Lelów - PSZOK zlokalizowany przy Oczyszczalni Ścieków w Lelowie, - Mstów - PSZOK zlokalizowany w Jaskrowie przy ulicy Starowiejskiej 21A, - Mykanów – PSZOK zlokalizowany na terenie oczyszczalni ścieków w Rybnnej, - Olsztyn - PSZOK znajduje się przy ulicy Storczykowej 16 w Olsztynie, - Poczesna - PSZOK mieści się w Sobuczynie przy ulicy Konwaliowej 1, - Przyrów - PSZOK zlokalizowany jest w Przyrowie przy ul. Filtrowej (obok oczyszczalni ścieków), - Rędziny - PSZOK zlokalizowany w miejscowości Karolina 29 przy Oczyszczalni Ścieków, - Starcza - PSZOK zlokalizowany jest w Rudniku Małym przy ul. Targowej. Informacje o miejscach i terminach zbierania mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, przeterminowanych leków, zużytych baterii oraz lokalizacji i harmonogramie pracy punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych zamieszczane są na stronach internetowych Urzędów Gmin powiatu częstochowskiego. Głównymi celami w zakresie gospodarki odpadami jest doskonalenie systemu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych oraz redukcja strumienia odpadów komunalnych zmieszanych kierowanych do instalacji przetwarzania odpadów komunalnych. 126.96.36.199. Ilości zebranych odpadów Według stanu na dzień 31.12.2019 r. liczba mieszkańców w powiecie częstochowskim wynosiła 134 555. W 2019 r. zebrano 21 916,38 Mg odpadów z gospodarstw domowych, co w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosło 162,8 kg/rok/mieszkanka. Oprócz systemu zbierania zmieszanych odpadów komunalnych na terenie powiatu istnieje system selektywnego zbierania odpadów. Selektyniwie zbierane są odpady opakowaniowe: papier i tektura, szkło, tworzywa sztuczne, odpady ulegające biodegradacji, odpady niebezpieczne, baterie i akumulatory, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z terenu powiatu częstochowskiego w latach 2016-2019 zebrano ilości odpadów jak przedstawiono w tabeli poniżej: Tabela 24 Ilości zebranych odpadów (zmieszanych) z terenu powiatu częstochowskiego \| Odpady komunalne \| Jednostka miary \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|------------------------------------------------------\|-----------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| ogółem \| Mg \| 19 981,64 \| 19 028,10 \| 20 530,86 \| 21 916,38 \| \| na 1 mieszkańca \| kg \| 147,4 \| 140,5 \| 152,0 \| 162,8 \| \| z gospodarstw domowych \| Mg \| 16 901,01 \| 16 063,86 \| 17 471,62 \| 18 717,59 \| \| odpady z gospodarstw domowych przypadające na 1 mieszkańca \| kg \| 124,7 \| 118,6 \| 129,4 \| 139,0 \| \| jednostki odbierające odpady w badanym roku wg obszaru działalności \| szt. \| 15 \| 19 \| 19 \| 18 \| \| dzikie wysypiska istniejące \| szt. \| 27 \| 28 \| 27 \| 29 \| \| zlikwidowane dzikie wysypiska w ciągu roku \| szt. \| 6 \| 1 \| 1 \| 1 \| Źródło: GUS, 2019 Według analiz stanu gospodarowania odpadami komunalnym wykonywane przez poszczególne gminy powiatu częstochowskiego wynika, iż stosunek ilości zbieranych i odbieranych odpadów zmieszanych do ilości odpadów segregowanych corocznie się zmniejsza. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie poziomów ograniczenia składowania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (Dz.U. poz. 2412), określa poziomy ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania, które gminy są obowiązane osiągnąć w poszczególnych latach. Jeżeli osiągnięty w roku rozliczeniowym poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania jest równy bądź mniejszy niż poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania wynikający z załącznika do ww. rozporządzenia, to poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji zostanie osiągnięty. W roku 2018, na podstawie dostępnych analiz stanu gospodarki odpadami w poszczególnych gminach i osiągniętych poziomach ograniczenia masy odpadów podlegających biodegradacji: - Blachownia – w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 2,2%, - Kamienica Polska - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 58%, - Kłomnice - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 31%, - Koniecpol - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 40%, - Kruszyna – w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 37,0 %, - Lelów - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 24,0 %, z kolei w 2019 roku wskaźnik ten osiągnął poziom 40 %, - Mykanów - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 9%, - Poczesna – w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 17%, Rędziny - w 2018 roku poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania wyniósł 14%, można stwierdzić, że wszystkie powyższe gminy osiągnęły zakładany poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, który dla tego roku wynosił 40% poza gminą Kamienica Polska, gdzie poziom ten wyniósł 58%. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. poz. 2167), poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami papieru, metalu, tworzyw sztucznych i szkła, dla 2018 roku powinien wynosić minimum 30%. W poszczególnych gminach sytuacja wygląda następująco: - Blachownia - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 18,66%, - Kamienica Polska - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 30%, - Kłomnice - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 30%, - Koniecpol - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 37%, - Kruszyna – w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 22%, - Lelów - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 30,0%, z kolei w 2019 roku wskaźnik ten osiągnął poziom 40%, - Mykanów - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 31,8%, - Poczesna - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 39%, - Przyrów - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 24,52%, - Rędziny - w 2018 roku osiągnięty poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wyniósł 37%. W 2018 r. jedynie 7 z powyższych gmin powiatu częstochowskiego osiągnęło wymagane przepisami prawa poziomy recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami papieru, metalu, tworzyw sztucznych i szkła. Na terenie poszczególnych gmin okresowo pojawiają się dzikie wysypiska, co jest problemem. Wysypiska są na bieżąco lokalizowane i likwidowane, w miarę ich pojawiania się aby zapobiec przyzwyczajaniu się mieszkańców do danego miejsca. ### 188.8.131.52. Odpady z sektora przemysłowego – ilość i sposób postępowania Przedsiębiorcy zajmujący się gospodarowaniem odpadami działają na terenie powiatu częstochowskiego w oparciu o decyzje wydane przez Starostę Częstochowskiego. W latach 2018 - 2019 wydanych zostało: - 5 decyzji na przetwarzanie odpadów, - 11 decyzji na wytwarzanie odpadów. W województwie śląskim w 2019 roku powstało 30 502,2 tys. Mg odpadów niebezpiecznych i innych niż niebezpieczne, tj. o 6,36%. Mg więcej niż w roku poprzednim. Na terenie powiatu częstochowskiego wytworzone w analogicznym czasie 102,55 tys. Mg odpadów innych niż niebezpieczne (odpady niebezpieczne nie były wytwarzane w procesach przemysłowych na terenie powiatu częstochowskiego w 2019 r.). Największą ilość odpadów przemysłowych innych niż niebezpieczne, na terenie powiatu częstochowskiego wytworzone z grup: - 03 - odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury – 91% wszystkich wytworzonych odpadów przemysłowych na terenie powiatu częstochowskiego, - 01 - odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin – 7,6% wszystkich wytworzonych odpadów przemysłowych na terenie powiatu częstochowskiego. Poza odpadami wytworzonymi, przedsiębiorcy prowadzili także zbieranie oraz odzysk odpadów na mocy stosownych zezwoleń. Wśród zebranych odpadów największą grupę stanowiły odpady z grupy 03 (odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury) - 167 134,750 Mg. W przypadku odzysku odpadów w instalacjach najliczniejszą grupę odpadów stanowiły te z grupy 02 (odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności), z kolei odpady z grupy 04 (odpady z przemysłu skórzanego, futrzarskiego i tekstylnej) były grupą odpadów największą ilościowo, jeśli chodzi o unieszkodliwianie w instalacjach. Zamieszczona poniżej tabela przedstawia ilości odpadów wytworzonych w sektorze gospodarczym w roku 2019 oraz informacje na temat ich dalszego zagospodarowania. Dane te zostały sporządzone na podstawie bazy WSO: Tabela 25 Zestawienie ilości odpadów wytworzonych i zebranych w sektorze gospodarczym na terenie powiatu częstochowskiego w roku 2019 \| Kod grupy odpadu \| Nazwa grupy odpadów \| Ilość odpadów [Mg/rok] \| \|------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\| \| \| \| Niebezpieczne \| \| Inne niż niebezpieczne \| \| \| \| Wytworzone \| Zebrane \| Poddane odzyskowi w instalacjach \| Poddane unieszkodliwieniu w instalacjach \| Wytworzone \| Zebrane \| Poddane odzyskowi w instalacjach \| Poddane unieszkodliwieniu w instalacjach \| \| 01 \| odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobyciu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 7 802,840 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 02 \| odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 487,359 \| 327,320 \| 12 384,500 \| 6,900 \| \| 03 \| odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 93 588,257 \| 167 134,750 \| 71,810 \| 0,000 \| \| 04 \| odpady z przemysłu skórzanego, futrzarskiego i tekstylnej \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 197,742 \| 15,560 \| 145,800 \| 3 385,300 \| \| 05 \| odpady z przetwórstwa ropy naftowej, oczyszczania gazu ziemnego oraz pirolitycznej przeróbki węgla \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 06 \| odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 474,460 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 07 \| odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 669,200 \| \| 08 \| odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania powłok ochronnych (farb, lakierów, emalii ceramicznych), kitu, klejów, szczeliw i farb drukarskich \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 09 \| odpady z przemysłu fotograficznego i usług fotograficznych \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 10 \| odpady z procesów termicznych \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 11 \| odpady z chemicznej obróbki i powlekania powierzchni metali oraz innych materiałów i z procesów hydrometallurgii metali nieżelaznych \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 12 \| odpady z kształtowania oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 13 \| oleje odpadowe i odpady ciekłych paliw (z wyłączeniem olejów jadalnych oraz grup 05, 12 i 19) \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 14 \| odpady z rozpuszczalników organicznych, chłodziw i propelenów (z wyłączeniem grup 0 i 08) \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 15 \| odpady opakowaniowe (sorbenty, tkaniny do wycierania, materiały filtracyjne i ubrania ochronne nieujęte w innych grupach) \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 16 \| odpady nieujęte w innych grupach \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 17 \| odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włącznie: glebe i ziemia z terenów zanieczyszczonych) \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 18 \| odpady medyczne i weterynaryjne \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| \| 19 \| odpady z instalacji urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| 0,000 \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych bazy WSO, 2020 184.108.40.206. Azbest Na właściciela, zarządcy bądź użytkowniku nieruchomości, na której znajdują się wyroby zawierające azbest, ciąży obowiązek sporządzenia informacji o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania – obowiązek tzw. inwentaryzacji. Inwentaryzacja jest wykonywana na podstawie spisu z natury. Osoby fizyczne nie będące przedsiębiorcami przedkładają informację odpowiednio wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Podmioty prawne przedkładają informację bezpośrednio marszałkowi województwa. Dane należy raportować corocznie do 31 stycznia za poprzedni rok kalendarzowy. Zebrane od osób fizycznych informacje o rodzaju, ilości i miejscach występowania azbestu wójt, burmistrz lub prezydent miasta przedkładają marszałkowi województwa do 31 marca każdego roku w formie aktualizacji Bazy Azbestowej. W imieniu posiadaczy użytkowników wyrobów zawierających azbest w gminie inwentaryzację wyrobów może przeprowadzić (zlecić przeprowadzenie) gmina. Gminy powiatu częstochowskiego we własnym zakresie prowadzą akcje usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest: - Gmina Blachownia Program usuwania azbestu przyjęty uchwałą nr 67/XII/2011 Rady Miejskiej w Blachowni z dnia 14 września 2011 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 3,916 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 2,186 Mg. Ilość dotacji: 6. - Gmina Dąbrowa Zielona Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest zatwierdzony uchwałą nr LII/296/2014 Rady Gminy Dąbrowa Zielona z dnia 29 września 2014 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 35,882 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 95,670 Mg. - Gmina Janów Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Janów przyjęty został uchwałą nr 163/XXVI/2016 Rady Gminy Janów z dnia 28 grudnia 2016 r. Ilość odpadów usuniętych do roku 2019: 48,673 Mg. - Gmina Kamienica Polska Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest przyjęty został uchwałą nr 55/XIII/2015 Rady Gminy Kamienica Polska z dnia 23 września 2015 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w latach 2018 – 2019: 4,61 Mg. - Gmina Kłomnice Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Kłomnice przyjęty został uchwałą nr 16.IV.2014 Rady Gminy Kłomnice z dnia 29 grudnia 2014 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 123,83 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 106,35 Mg. - Gmina Koniecpol Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Koniecpol przyjęty został uchwałą nr XXVI/223/2020 Rady Miejskiej w Koniecpolu z dnia 26 sierpnia 2020 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 67,7 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 102,6 Mg. - Gmina Konopiska Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest przyjęty został uchwałą nr 75/XI/2015 Rady Gminy Konopiska z dnia 4 września 2015 r. Ilość odpadów usuniętych do roku 2019 (łącznie): 48,494 Mg. - Gmina Kruszyna Program usuwania azbestu przyjęty uchwałą nr XXXIX/244/2014 Rady Gminy Kruszyna z dnia 23 czerwca 2014 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 5,5 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 6,2 Mg. - Gmina Lelów Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Lelów przyjęty został uchwałą nr XXIX/198/2012 Rady Gminy Lelów z dnia 26 października 2012 r. Ponadto zostało podpisane zarządzenie nr 62/2015 Wójta Gminy Lelów z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie aktualizacji inwentaryzacji azbestu. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 64,566 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 104,076 Mg. - Gmina Mstów Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Mstów na lata 2011 - 2032 zatwierdzony uchwałą nr VII/42/2011 Rady Gminy Mstów z dnia 31 marca 2011 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 62,25 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 61,74 Mg. - Gmina Mykanów Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Mykanów przyjęty został uchwałą nr 45/IV/2011 Rady Gminy Mykanów z dnia 25 marca 2011 r. W 2019 r. została wykonana Aktualizacja Programu Usuwania Azbestu dla Gminy Mykanów na lata 2020-2032 wraz z inwentaryzacją azbestu. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w latach 2018 – 2019: 775,84 Mg. - Gmina Olsztyn Program Usuwania Azbestu wraz z inwentaryzacją został przyjęty w 2009 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w latach 2010-2017: 335 Mg. Ilość odpadów usuniętych do roku 2019 (łącznie): 71,721 Mg. - Gmina Poczesna Brak uchwalonego Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Gmina wykonuje inwentaryzacje azbestu. W latach 2018 – 2019 inwentaryzacja szczegółowa nie została przeprowadzona. - Gmina Przyrów Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Przyrów na lata 2011-2032 wraz ze szczegółową inwentaryzacją przyjęty uchwałą nr 83/XII/2012 Rady Gminy Przyrów z dnia 22 czerwca 2012 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 36,88 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 60,46 Mg. - Gmina Rędziny Program usuwania azbestu przyjęty uchwałą nr VI/15/2015 Rady Gminy Rędziny z dnia 24 marca 2015 r. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2018: 51,66 Mg. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest w roku 2019: 40,1 Mg. - Gmina Starcza Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Starcza przyjęty został uchwałą nr 11.II.2018 Rady Gminy Starcza z dnia 12 grudnia 2018 r. W latach 2018 – 2019 inwentaryzacja szczegółowa nie została przeprowadzona. Wg danych przedstawionych w „Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2016-2019, z perspektywą na lata 2020-2023” ilość wyrobów zawierających azbest wynosiła w powiecie częstochowskim: - zinwentaryzowana: 20 406,698 Mg, - unieszkodliwiona: 450,316 Mg, - pozostała: 19 956,383 Mg. W latach 2018 – 2019 wg informacji udostępnionych przez gminy powiatu częstochowskiego usunięto 1 812,016 Mg wyrobów zawierających azbest. Aktualnie, wg Bazy Azbestowej ilość wyrobów zawierających azbest przedstawia się następująco: - zinwentaryzowana: 33 077,897 Mg, - unieszkodliwiona: 2 017,901 Mg, - pozostała: 31 059,996 Mg. Rysunek 28 Ilości posiadanych i usuniętych wyrobów zawierających azbest na terenie poszczególnych gmin powiatu częstochowskiego Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Bazy Azbestowej (dostęp: 10.10.2020 r.) Analizując dane zamieszczone powyżej i dane na wykresie można stwierdzić, iż tylko część gmin posiada terenowe inwentaryzacje wraz z oględzinami każdego budynku zlokalizowanego na obszarze gminy. Większość gmin posiada inwentaryzację wykonaną na podstawie zgłoszeń mieszkańców o fakcie posiadania wyrobów zawierających azbest. Niemniej jednak mimo wysokich ilości wyrobów zawierających azbest większość gmin nie prowadzi akcji dofinansowania dla mieszkańców – co jest porażką, w związku z tym nie posiadają wiedzy o faktycznym usuwaniu wyrobów zawierających azbest przez samych mieszkańców w ramach własnych środków finansowych. Opierając się na powyższych danych aktualnie najwyższą skuteczność w usuwaniu azbestu ma gmina Lelew (prawie 450 Mg). Najmniejszą skuteczność posiada gmina Koniecpol, Kłomnice i Mykanów pomimo bardzo dużych ilości odpadów zawierających azbest zinwentaryzowanych na terenie tych gmin – co także rozpatrywane jest jako problem. Niestety większość gmin posiada także stare Programy usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest (sprzed 2016 r.). Cztery gminy posiadają nowe programy wykonane po 2016 roku (Janów, Koniecpol, Mykanów, Starcza). W związku z tym potrzebna jest ich aktualizacja – szczególnie jeśli chodzi o prace terenowe. ### 4.8.3 Analiza SWOT \| Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawaniu odpadów \| \|--------------------------------------------------------\| \| MOCNE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| \| rosnący udział selektywnej zbiórki odpadów w stosunku do odpadów zmieszanych \| \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| \| stare lub nieaktualne inwentaryzacje azbestu z lat 2010-2015, niewielkie tempo usuwania azbestu z terenu poszczególnych gmin, niewielki zakres edukacji z zakresu gospodarki odpadami w większości gmin powiatu \| \| SZANSE \| \| czynniki zewnętrzne \| \| uszczelnienie systemu gospodarki odpadami, \| \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| \| w wyniku rozwoju turystyki istnieje niebezpieczeństwo \| \| inwentaryzacje odpadów zawierających azbest na terenie gmin powiatu, pozyskanie środków zewnętrznych na usuwanie azbestu i wyrobów zawierających azbest \| pozostawiania odpadów na terenie powiatu, dzikie wysypiska \| Źródło: opracowanie własne ### 4.8.4 Cele i kierunki działań W gospodarce odpadami komunalnymi dąży się do objęcia zorganizowanym systemem odbierania odpadów komunalnych 100 mieszkańców, zapewnienia objęcia wszystkich mieszkańców systemem selektywnego zbierania odpadów, zmniejszenia ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska odpadów. Według stanu aktualnego wszystkie gminy posiadają nowe Regulaminy utrzymania czystości i porządku oraz prowadzą coroczną sprawozdawczość. Analiza SWOT wskazuje, iż mocną stroną powiatu jest fakt, iż wszystkie gminy prowadzą gospodarkę odpadami zgodnie z założeniami nowelizacji ustawy o odpadach, prowadzą selektywną zbiórkę odpadów, a także że udział odpadów zmieszanych w stosunku do selektywnie zebranych maleje, co jest dobra prognoza na przyszłość. W związku z tym w harmonogramach zadań monitorowanych zapisano, iż gminy będą w dalszym ciągu opracowywać coroczne sprawozdania z gospodarki odpadami oraz doskonalić selektywną zbiórkę wszystkich rodzajów odpadów. Bardzo ważnymi zadaniami jest osiągnięcie wymaganych poziomów odzysku odpadów oraz zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji unieszkodliwionych przez składowanie. Zadania te będą realizowane przez gminy i finansowane ze środków własnych z ewentualnym dofinansowaniem ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. W zakresie gospodarowania odpadami zawierającymi azbest większość gmin posiada Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, z tym, że tylko niewielka część (4 gminy) posiadały Programy aktualne, opracowane lub zaktualizowane po 2016 roku. Analiza SWOT wskazała jako słabą stronę powiatu częstochowskiego niskie tempo usuwania azbestu z terenu poszczególnych gmin. W związku z tym w zakresie gospodarki odpadami azbestowymi w harmonogramie zapisano, iż gminy będą aktualizować terenowe inwentaryzacje i sukcesywnie usuwać wyroby zawierające azbest. Na terenie powiatu działają przedsiębiorstwa produkujące odpady przemysłowe oraz odpady niekomunalne, których zagospodarowanie należy do przedsiębiorców. W związku z tym w zakresie gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów przemysłowych Powiat Częstochowski realizować będzie zadania polegające na wspieraniu wdrażania nowych technologii odzysku odpadów oraz proekologicznych i efektywnych metod zagospodarowywania odpadów. Działania te będą opierały się na doradztwie i promocji, a także akcjach informacyjnych i edukacyjnych. Finansowanie tych zadań pochodziło będzie ze środków własnych powiatu częstochowskiego. W zakresie odpadów przemysłowych Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach będzie w dalszym ciągu kontynuował działania polegające na kontroli przedsiębiorstw w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych. Na terenie poszczególnych gmin należących do powiatu częstochowskiego prowadzone są corocznie różnorakie akcje edukacyjne zarówno przez same gminy jak i inne instytucje zajmujące się ochroną środowiska, lasami czy edukacją. Są to działania okazjonalne, okresowe a także cykliczne, które już na stałe wpisały się w harmonogram imprez i wydarzeń na terenach niektórych gmin z udziałem różnorakich instytucji zaangażowanych w ekologię i ochronę środowiska. Analiza SWOT wskazuje jako mocną stronę powiatu dobrze i skutecznie prowadzoną edukację ekologiczną na terenie poszczególnych gmin. W związku z tym ważnym elementem jest świadomość ekologiczna społeczeństwa, biorącego aktywny udział w procesie zagospodarowania odpadów. Edukacja ekologiczna jest procesem, którego głównym celem jest kształtowanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy mieszkańców powiatu częstochowskiego w sferze konsumpcji, a także postępowania z odpadami. W zakresie gospodarki odpadami świadomość ekologiczna społeczeństwa jest nadal niewystarczająca, dlatego też konieczne jest przeprowadzanie edukacji ekologicznej. W harmonogramie realizacji zadań prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej dotyczącej konieczności właściwego postępowania z odpadami niebezpiecznymi i innymi niż niebezpiecznymi zostało zapisane jako zadanie realizacji przez samorządy gminne. Źródłem finansowania zadania będą środki własne gmin oraz dofinansowanie ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. ### 4.9. Zasoby przyrodnicze, w tym także leśne #### 4.9.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Cel długoterminowy do 2019 roku zapisany w dotychczasowym Programie Ochrony Środowiska \| \|-----------------------------------------------\| \| OCHRONA ZASOBÓW PRZYRODNICZYCH \| \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Ochrona, rozwój i uporządkowanie systemu obszarów chronionych \| Zgodnie ze Strategią Rozwoju Powiatu Częstochowskiego na lata 2016 – 2020 jednym ze strategicznych obszarów rozwoju powiatu jest ochrona środowiska przyrodniczego. Starostwo Powiatowe w Częstochowie prowadzi bieżące działania realizujące kierunki i cele wskazane w Strategii Rozwoju Powiatu Częstochowskiego. \| - \| \| Kształtowanie przestrzeni regionu z uwzględnieniem wartości przyrodniczych i krajobrazowych, a także zmian klimatycznych \| W okresie raportowania nie utworzono nowych form ochrony przyrody i siedlisk gatunków chronionych na terenie gmin powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów \| Gminy: Blachownia, Dąbrowa Zielona, Janów, Konopiska, Lełów, Starcza, posiadają aktualne Uproszczone Plany Urządzenia Lasów. Pozostałe gminy posiadają opracowane projekty, które zostaną zatwierdzone z końcem roku. \| 6 aktualnych UPUL (6 gmin) \| \| Zapewnienie ochronnych, gospodarczych i społecznych funkcji lasu oraz powszechnej ochrony lasów w związku z bieżącymi zagrożeniami \| W latach 2018 – 2019 prowadzono prace związane z utrzymywaniem bazy (aktualizacja struktury, korekta błędów, pozyskiwanie danych). Nie planuje się integracji z danymi GIOS. Jednostka nie uczestniczyła w opracowywaniu systemu monitoringu zagospodarowania przestrzennego. \| - \| \| Budowa regionalnego systemu monitoringu różnorodności biologicznej i georóżnorodności oraz zagospodarowania przestrzennego, zintegrowanego z ORSIP i bazami GIOS \| Współpraca z Zespolem Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Katowicach oddział w Kalinie realizował działania w latach 2018 - 2019 w zakresie ochrony czynnej przyrody. ZPKWS realizuje na bieżąco zadania w zakresie ochrony przyrody na terenie parków krajobrazowych, w tym znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego. \| wypas zwierząt gospodarskich na 95,4 ha muraw kserotermicznych usunięcie podrostów krew i drzew na obszarze 5,9 ha koszenie siedlisk nieleśnych na obszarze 20 ha inne zadania ochrony czynnej przyrody prowadzone na bieżąco \| \| Ochrona, rozwój i uporządkowanie systemu obszarów chronionych \| W okresie raportowania nie utworzono nowych form ochrony przyrody i siedlisk gatunków chronionych na terenie gmin powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Kształtowanie przestrzeni regionu z uwzględnieniem wartości przyrodniczych i krajobrazowych \| Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Katowicach oddział w Kalinie realizował działania w latach 2018 - 2019 w zakresie ochrony czynnej przyrody. ZPKWS realizuje na bieżąco zadania w zakresie ochrony przyrody na terenie parków krajobrazowych, w tym znajdujących się na terenie powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów \| W okresie raportowania nie utworzono nowych form ochrony przyrody i siedlisk gatunków chronionych na terenie gmin powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Tworzenie użytków ekologicznych na terenie gmin \| W okresie raportowania nie utworzono nowych form ochrony przyrody na terenie gmin powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Uznanie nowych pomników przyrody na terenie gmin \| W okresie raportowania nie utworzono nowych form ochrony przyrody na terenie gmin powiatu częstochowskiego. \| - \| \| Zapewnienie ochronnych, gospodarczych i społecznych funkcji lasu oraz powszechnej ochrony lasów w związku z bieżącymi zagrożeniami \| Na terenie powiatu częstochowskiego, w latach 2018-2019, za pośrednictwem Nadleśnictw prowadzone były działania zapobiegające klusownictwu, zwalczanie szkodników leśnych, monitoring zagrożenia pożarowego (wraz z konserwacją i remontem dojazdów pożarowych), zbiorka śmieci, patrole i akcje w zakresie legalności pozyskiwania i obrotu zwierzyny łowną na terenie obszarów leśnych. \| uruchomiony system PAD w Nadleśnictwie Gidle zwalczanie szkodników na obszarze 29,99 ha w latach 2018-2019 w Nadleśnictwie Koniecpol konserwacja i remont dojazdu pożarowego w Nadleśnictwie Radomsko; zbior śmieci w Nadleśnictwie Radomsko (gmina Kruszyna) 20 patroli w zakresie zwalczania klusownictwa w Nadleśnictwie Radomsko 9 patroli i 4 akcje odnośnie legalności pozyskiwania zwierzyny łownej na terenie Nadleśnictwa Złoty Potok \| \| Systematyczne zalesianie gruntów \| Nadleśnictwo Kłobuck w 2018 r. dokonało odnowień na odnowienia na łącznej \| - \| \| nieprzydatnych rolniczo oraz odnowienia i zalesienia lasów \| powierzchni 5,48 ha, gdzie użyto 42,85 tys. szt. sadzonek, z kolei w roku 2019 odnowiono 4,58 ha za pomocą 31,48 tys. szt. sadzonek. Nadleśnictwo Koniecpol prowadziło w latach 2018–2019 działania odnowieniowe na powierzchni 114,52 ha. Wyszadzono wówczas 674,61 tys. szt. sadzonek. Nadleśnictwo Radomsko przeprowadziło w latach 2018–2019 nasadzenia sadzonek w ilości 81,5 tys. szt. – w sumie 9,45 ha powierzchni. Nadleśnictwo Złoty Potok nie prowadziło w okresie raportowania zalesień nowych obszarów, natomiast były wykonane odnowienia: - rok 2018 – 106,48 ha i 745,36 tys. szt. sadzonek, - rok 2019 – 141,8 ha i 992,6 tys. szt. sadzonek. \| powierzchni 382,31 ha we wszystkich Nadleśnictwach na terenie powiatu 2 568 400 szt. sadzonek (nasadzenia w ramach odnowień) \| \| Edukacja ekologiczna w zakresie wzbogacania i racjonalnego użytkowania zasobów leśnych \| W latach 2018-2019 na terenie powiatu częstochowskiego prowadzone były różnorodne kampanie edukacyjne i promocyjne. Działania te były prowadzone m.in. przez Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa Starostwa Powiatowego w Częstochowie, gminy powiatu częstochowskiego, Zespół Parków Krajobrazowych w Katowicach, Nadleśnictwo Gidle, Nadleśnictwo Koniecpol oraz Nadleśnictwo Złoty Potok. \| liczne działania zarówno Zespołu Parków Krajobrazowych w Katowicach jak i Nadleśnictw w zakresie edukacji ekologicznej Kampania Edukacyjna ukierunkowana na poprawę bioróżnorodności organizowana od 2017 r. przez Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa Starostwa Powiatowego w Częstochowie \| \| Zachowanie bioróżnorodności na terenach wiejskich z wykorzystaniem programów rolno-środowiskowych \| Informacje w zakresie programów rolno-środowiskowych zawarte są w rozdziale odrębnie Gleb. \| - \| \| Usuwanie roślinności inwazyjnej \| Na terenie powiatu częstochowskiego odnotowano obecność gatunku silnie inwazyjnego – Barszczu Sosnowskiego (gmina Blachownia, Kłomnice, Koniecpol, Mykanów oraz Olszyn). Usuwanie roślin inwazyjnych odbywa się za pośrednictwem specjalistycznych firm i jest realizowane na bieżąco. \| problem inwazyjnego gatunku Barszczu Sosnowskiego w 6 gminach podejmowane działania w 5 gminach w zakresie eliminacji gatunku inwazyjnego \| \| Lokalizacja zalesień i zadrzewień w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego \| W latach 2018-2019 zostały uchwalone 2 miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego: - uchwała nr 102.XI/2019 Rady Gminy Kłomnice z dnia 18 października 2019 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru obejmującego obręb geodezyjny Witkowice – etap I. W Planie zawarto wytyczne dotyczące ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, - uchwała nr 55/IX/2019 i 56/IX/2019 Rady Gminy Rędziny z dnia 30 kwietnia 2019 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla gminy Rędziny w miejscowości Rędziny i Marianka Rędzińska. W Planie zawarto wytyczne dotyczące ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu. \| 2 uchwały wprowadzające w życie miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obejmujące tematykę środowiska przyrodniczego \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego ### 4.9.2 Opis stanu obecnego #### 220.127.116.11. Siedliska przyrodnicze mające znaczenie dla ochrony środowiska Siedliska przyrodnicze powiatu częstochowskiego charakteryzują się dużą różnorodnością biologiczną i fizjograficzną, co jest atutem i sukcesem powiatu. Zgodnie z geobotaniczną regionalizacją Polski, powiat częstochowski położony jest na obszarze dwóch działów, tj.: - dział Wyżyn Południowopolskich, Kraina Wyżyn Środkowomalopolskich, - okręg Olesko-Częstochowski, podokręg Pruciszewski, Kłomnicki, Kłobucko-Częstochowski, Olesko-Myszkowski, - okręg Niecki Włoszczowskiej, podokręg Garnecki, Lelowski, Koniecpolski, Kurzelowski, - dział Wyżyn Południowopolskich, Kraina Jury Krakowsko-Częstochowskiej, - okręg Jury Północnej Olkusko-Częstochowskiej, podokręg Ogrodzieniecko-Mstowski. Dział pierwszy, na którym położony jest powiat częstochowski, to Dział Wyżyn Południowopolskich, do którego przynależą dwa okręgi: Olesko-Częstochowski oraz Niecki Włoszczowskiej. Okręg Olesko-Częstochowski znajduje się w północnej, północno-zachodniej, zachodniej, południowo-zachodniej oraz południowej części powiatu, natomiast okręg Niecki Włoszczowskiej to przede wszystkim wschodnia i południowo-wschodnia część powiatu częstochowskiego. Krainę Wyżyn Środkowomalopolskich stanowi naturalna roślinność leśna reprezentowana głównie przez suboceaniczne świeże bory sosnowe i kontynentalne bory mieszane, rzadziej spotyka się grądy, kwaśna buczynę nizową, środkowoeuropejską dąbrowę acydofilną, ols porzeczkowski, łęg jesionowo-olszowy, podgórski łęg jesionowy, bagienny bór trzcinikowy i sosnowy bór bagienny, a bardzo rzadko – świetlistą dąbrowę. Na szczególne wyróżnienie zasługuje występowanie – na absolutnej granicy zasięgu – endemicznego dla Polski zespołu wyżynnego jodlowego boru mieszanego. Pojawiają się tutaj także jedyny zespół Abietetum polonicum. Wśród zbiorowisk nieleśnych zwraca uwagę występowanie roślinności wodnej z klasy Lemnetea minoris i Potametea, szuwarowej z klasy Phragmitetea australis oraz niskoturzycowej z klasy Scheuchzerio-Caricetea fuscæ. Rzadko rozwijają się murawy bliźniczkowe z rzędu Nardetalia. Zbiorowiska łąkowe reprezentowane są przez łąki trzęślicowe i raigrasowe z klasy Molinio-Arrhenatheretea. Od południowego wschodu aż do centralnej części powiatu przebiega Kraina Jury Krakowsko-Częstochowskiej należąca do Wyżyn Południowopolskich. Kraina ta stanowi cenną ostoje naturalnych lasów bukowych, które reprezentują: żyzna buczyna sudecka, żyzna buczyna niżowa, cielęplubna buczyna storczykowa, kwaśna buczyna niżowa. Dużą osobliwością jest także jaworzyna górsko z języczkiem zwyczajnym, preferująca strome i wilgotne stoki z rumoszem skalnym oraz fragmenty cielęplubnej świetlistej dąbrowy. Wzgórza wapienne porastają murawy kserotermiczne oraz cielęplubne zbiorowiska okrajkowe z klasy Trifolio-Geranietea sanguinei. Skalę są miejscem występowania bardzo rzadkich zespołów z kostrzewą białą oraz endemicznego zespołu cielęplubnej murawy naskalnej oleśnika górskiego i pięciornika wiosennego, a także dość częstych zbiorowisk chasmofitycznych z zanokcianami. Zwracają uwagę także nieliczne płaty zarośli jałowca pospolitego, które są chronione na mocy Dyrektywy Siedliskowej. Na ubogich siedliskach pojawiają się murawy psammofilne z klasy Koelerio-Corynephorettea oraz wrzosowiska z klasy Calluno-Ulicetea. W nielicznych źródliskach rozwijają się – na stanowiskach zastępczych – płaty endemicznej warzywki polskiej. Rozległe powierzchnie użytków rolnych są miejscem występowania wielu zespołów segetalnych, a także zarośli śródpolnych z klasy Rhamno-Prunetea. ### 18.104.22.168. Formy ochrony przyrody na terenie powiatu Na koniec 2019 r. powierzchnia obszarów prawnie chronionej przyrody na terenie powiatu częstochowskiego wynosiła 34 036,68 ha, co stanowiło 22,4% powierzchni powiatu. Największym udziałem obszarów prawnie chronionych w ogólnej powierzchni odznaczały się gminy Janów, Olsztyn, Mstów, Konopiska, Przyrów i Blachownia. Formami ochronnymi przyrody na terenie powiatu częstochowskiego są: parki krajobrazowe (3), rezerwaty przyrody (8), obszary Natura 2000 (9), użytki ekologiczne (8) oraz 69 pomników przyrody, które tworzą tzw. system obszarów i obiektów prawnie chronionych. Taki układ przestrzenny, wzajemnie uzupełniających się form ochrony przyrody, zapewnia warunki do samoregulacji procesów przyrodniczych, naturalnych warunków hydrologicznych oraz właściwego korzystania z rekreacji i turystyki. \| L.p. \| Nazwa obszaru \| Powierzchnia całkowita [ha] \| Gmina \| Opis/Cel ochrony \| \|------\|----------------\|-------------------------------\|-------\|------------------\| \| \| \| \| \| Park Krajobrazowy \| \| 1 \| Orlich Gniazd \| 60 807 \| Mstów, Olsztyn, Janów, Poczesna \| 1) ochrona wartości przyrodniczych: a) zachowanie charakterystycznych elementów przyrody nieżywionej, b) ochrona naturalnej różnorodności florystycznej i faunistycznej, c) zachowanie naturalnych i półnaturalnych zbiorowisk roślinnych, ze szczególnym uwzględnieniem roślinności kserotermicznej, torfowiskowej oraz wilgotnych łąk, d) zachowanie korytarzy ekologicznych; 2) ochrona wartości historycznych i kulturowych: a) ochrona tradycyjnych form zabudowy i zespołów wiejskich oraz podmiejskich, b) współdziałanie w zakresie ochrony obiektów zabytkowych i ich otoczenia; 3) ochrona walorów krajobrazowych: a) zachowanie otwartych terenów krajobrazów jurajskich, b) ochrona przed przekształceniem terenów wyróżniających się walorami estetyczno-widokowymi; 4) społeczne cele ochrony: a) racjonalna gospodarka przestrzenią, hamowanie presji urbanizacyjnej, b) promowanie i rozwijanie funkcji zgodnych z uwarrunkowaniami środowiska, w tym szczególnie turystyki, wypoczynku i edukacji \| \| 2 \| Park Krajobrazowy Stawki \| 1 732 \| Przyrów \| Ochrona specyficznej fizjonomii krajobrazu jako syntezy wartości przyrodniczych i kulturowych, a zwłaszcza zachowanie: 1) zróżnicowanej rzeźby terenu Wyżyny Częstochowskiej z elementami rzeźby krawędziowej i krasowej, w tym ostrołucami skalnymi, jaskiniami, schroniskami skalnymi, lejami i źródłami; 2) szaty roślinnej, w tym specyficznego rozkładu przestrzennego zbiorowisk roślinnych oraz zbiorowisk muraw kserotermicznych; 3) bogactwa flory i fauny z gatunkami reliktywnymi i endemicznymi; 4) walorów krajobrazowych, w tym elementów charakterystycznego krajobrazu kulturowego z ruinami warowni jurajskich oraz krajobrazu rolniczego, w celu popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju \| \| 3 \| Park Krajobrazowy Lasy nad Górą \| 38 731 \| Blachownia, Konopiska, \| Ochrona specyficznej fizjonomii krajobrazu dorzecza Liswarty jako syntezy wartości przyrodniczych i kulturowych, a zwłaszcza \| \| Liswartę \| Starcza \| \|----------\|---------\| \| zachowanie: 1. właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, w szczególności siedlisk hydrogenicznych dorzecza Liswartы, w tym naturalnych cieków wodnych, starorzeczy oraz innych naturalnych i antropogenicznych zbiorników wodnych, torfowisk wysokich i przejściowych, trzcinawek, obniżeń dolinkowych, mniszarów i źródlisk; 2. szaty roślinnej, w tym charakterystycznego układu mozaiki leśno-ląkowo-połnej; 3. różnorodności flory i fauny; 4. walorów krajobrazowych, w tym elementów charakterystycznego krajobrazu liniowego, z zabudowanymi układami przestrzennymi wsi, zespołami pałacowo-parkowymi; historycznymi elementami zagospodarowania przemysłowego, alejami, zadrzewieniami śródpolnymi i historycznym układem dróg; w celu popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju \| ### Rezerwaty przyrody \| nr \| nazwa \| powierzchnia \| miejscowość \| cele \| \|----\|-------\|--------------\|-------------\|------\| \| 1 \| Wielki Las \| 32,36 \| Przyrów \| Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu lasu typu olszowo-jesionowego z domieszką innych gatunków liściastych o cechach zespołu naturalnego \| \| 2 \| Sokole Góry \| 215,95 \| Olsztyn \| Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych obszaru leśnego o różnych typach lasów mieszanych i sosnowych porastających szczególnie wyróżniający się pięknem krajobrazu fragment Jury Krakowsko-Wieluńskiej z charakterystycznymi wychodniami skal wapiennych uformowanych i wyżłobionych erozją w fantastyczne kształty, jaskinie itp \| \| 3 \| Kaliszak \| 14,64 \| Janów \| Rezerwat tworzy się w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych położonego w krajobrazie jurajskim fragmentu lasu mieszanego jodłowo-sosnowego z domieszką innych gatunków o cechach zespołu naturalnego \| \| 4 \| Parkowe \| 234,13 \| Janów \| Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych obszaru doliny rzeki Wiercicy wraz z fragmentami lasu o charakterze pierwotnym i licznych wapiennymi tworami powierzchniowymi \| \| 5 \| Borek \| 64,7 \| Koniecpol \| Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych kompleksu leśnego o urozmaiconych wielogatunkowych drzewostanach, posiadających cechy zespołów naturalnych. Obiekt spełnia poza tym wybitną pod względem biologicznym rolę w krajobrazie będąc na znacznej przestrzeni jedynym w okolicy zadrzewieniem \| \| 6 \| Ostrężnik \| 4,1 \| Janów \| Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu lasu bukowego pochodzenia naturalnego przy dawnym zamczysku \| \| 7 \| Bukowa Kępa \| 52,84 \| Janów \| Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych zbliżonych do naturalnych zbiorów lasów bukowych na podłożu wapiennym i lessowym \| \| 8 \| Zielona Góra \| 19,36 \| Olsztyn \| Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych obszaru leśnego, obejmującego wzgórze wapienne Jury Krakowsko-Wieluńskiej z różnymi typami lasów mieszanych z charakterystycznymi wychodniami skal wapiennych, uformowanych i wyżłobionych erozją w fantastyczne kształty, jaskinie itp \| ### Użytki ekologiczne \| nr \| nazwa \| powierzchnia \| miejscowość \| cele \| \|----\|-------\|--------------\|-------------\|------\| \| 1 \| Misiowa \| 3,36 \| Koniecpol \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych bagna, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| \| 2 \| Torfowisko \| 0,35 \| Koniecpol \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych torfowiska i zbiornika wodnego, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| \| 3 \| Jeziorko \| 2,5 \| Konopiska \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych torfowiska i zbiornika wodnego, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| \| 4 \| Dąbrowa \| 12,97 \| Lelów \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych torfowiska ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków \| \| 5 \| Golizna \| 1,24 \| Mstów \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, \| \| Nazwa obszaru \| Powierzchnia (ha) \| Miejscowość \| Opis \| \|---\|---------------\|------------------\|-------------\|------\| \| 6 \| Góry Towarne \| 10,38 \| Olsztyn \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych kompleksu wzgórz krasowych z murawami naskalnymi i kserotermicznymi, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| \| 7 \| Zapadliska \| 3,0 \| Poczesna \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych torfowiska, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| \| 8 \| Zapadliska I \| 28,97 \| Poczesna \| Zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych torfowiska, ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin \| Obszary NATURA2000 (Dyrektywa Siedliskowa) \| \| Nazwa obszaru \| Powierzchnia (ha) \| Miejscowość \| Opis \| \|---\|---------------\|------------------\|-------------\|------\| \| 1 \| Ostoją Złotopotocka \| 2 748,06 \| Janów \| Jeden z najcenniejszych fragmentów Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej cechujący się dużą różnorodnością siedliskową - stanowiący miejsce występowania gatunków rzadkich, zagrożonych wyginięciem i reliktów glacjałnych. Jest to miejsce, gdzie spotykają się 4 zespoły buczyn: b. sudecka, b. żytna niżowa, kwaśna b. i ciepłolubna buczyna storczykowa. W źródliskach Wierczyca znajduje się jedno z 3 zastępczych stanowisk endemicznej rośliny – warzuchy polskiej Cochlearia polonica. Utrzymuje się ono od 1977 r., choć liczebność populacji jest stale niewielka - kilkanaście osobników. Na obszarze odnotowano stanowiska cennych bezkręgowców: pachnicy dębowej Osmodesma eremita i ślimaka ostrokrawędziistego Helicogona lapicida. Obszar charakteryzuje się bogatą chiropterofauną, z 6 gatunkami z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej (m.in. podkowiec mały Rhinolophus hipposideros, nocek Bechsteinia Myotis bechsteinii, nocek orzęsiony M. emarginatus). Namuliska jaskiń kryją cenny materiał paleontologiczny. Cenne są także wapienne ostaczki z kserotermicznymi murawami w części wschodniej. Ostoją stanowi "polskie centrum zróżnicowania lasów bukowych": występują tu aż cztery zespoły buczyn - kwaśna buczyna niżowa, żytna buczyna niżowa, żytna buczyna sudecka i buczyna storczykowa \| \| 2 \| Ostoją Olsztyńsko-Mirowska \| 2 210,88 \| Olsztyn, Mstów \| Teren cechuje duże zróżnicowanie siedliskowe. Szczególnie ważne są siedliska nieleśne związane z wapiennymi skałami stanowiącymi miejsce występowania licznych rzadkich i zagrożonych, ciepłolubnych gatunków roślin i bezkręgowców (w tym gatunku z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG - modraska teleus). Łącznie zidentyfikowano na terenie obszaru 14 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Szereg gatunków osiąga tutaj kres zasięgu (na ogół północny). Do najcenniejszych gatunków roślin należy Galium cracovense - endemit występujący jedynie na murawach naskalnych kilku wzgórz w okolicy Olsztyna. Obszar stanowi enklawę naturalnych i półnaturalnych ekosystemów wśród silnie zurbanizowanych terenów okręgów przemysłowych Śląska i Częstochowy. Obszar charakteryzuje się bogatą chiropterofauną (m.in. 6 gatunków z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG) - łącznie odnotowano tu występowanie 10 gatunków roślin i zwierząt z Załącznika II Dyrektywy \| \| 3 \| Białka Lelowska \| 7,23 \| Koniecpol, Lelów \| Rzeka Białka na odcinku Lelów-Wąsosz stanowi jeden z lepiej zachowanych cieków o charakterze pstrągowym w województwie śląskim. Krajobraz przez który płynie jest urozmaicony - są to łaki kośne i rolniczo wykorzystywane, fragmenty niezwyków, zbiornowiska leśne. Na odcinku Lelów - Aleksandrów brzegi porastają fragmenty łęgu z ołchą czarną, wierzbami. Rzeka niesie czyste wody a koryto jest płaszczyste. Niektóre odcinki są uregulowane, na innych rzeka meandruje. Głębokość wahając się w granicach 30-70 cm, czasami pojawiają się głębokie doły. Występujące tu ryby uwagi zasługuje pstrąg potokowy, kiełb, głowacz biakioletowy, śliz. Pod mokradłami obserwowano można spowalny nurtki. Spotykane są żaby "zielone" i żaba trawna. W strefie przybrzeżnej koryta miejscami pojawia się moczarzka, mamma mielec, pałka. W korycie w okolicy Aleksandrowa częste są zawady w postaci fragmentów zwaloneych drzew. Brzegi porosnięte pałką szerokolistną, sadzecmem konopiastym, wierzbowką, miejscami ostrem. Na całym odcinku rzeki spotyka się ślady aktywności bobrów. W stawach hodowlanych w okolicy wsi Biała stwierdzono występowanie \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| kumaka nizinnego i wydry \| \| 4 \| Przełom Warty koło Mstowa \| 100,64 \| Mstów \| Na obszarze występują siedliska typowo wodne, szuwarowe, łąkowe, a także zarośla i lasy nadrzeczne. W głębokiej dolinie Warty utworzone są liczne starorzeczy, w szczególności w okolicy Jaskrowa. Teren obszaru Natura 2000 Przełom Warty koło Mstowa zajmują osady rzeczne pochodzenia holocenicznego, takie jak piaski, mulki i żwiry rzeczne, pleistoceńskie mady, mulki, piaski i żwiry rzeczne a także wapienie kredowate, skaliste i piłtowe pochodzenia jurajskiego. Wśród wód stojących wyróżnić można starorzeczy utworzone przez meandrującą Wartę. Roślinność potencjalną stanowią niżowe legi olszowe i jesionowo-olszowe siedlisk wodogrunowych, okresowo lekko zabagnionych, grądy subkontynentalne lipowo-dębowo-grabowe - odmiana małopolska z bukiem i jodłą oraz w niewielkiej części obszaru niżowa dąbrowa acidofilna typu środkowoeuropejskiego. Obszar badań pokryty jest głównie roślinnością trawiastą i lasami \| \| 5 \| Poczesna koło Częstochowy \| 39,17 \| Poczesna \| Obszar obejmuje rozległy kompleks łąkowo-lesny na terenach poddawnej eksploatacji rud żelaza. Szata roślinna tworzą duże powierzchnie łąk z rzędów Arrhenatheretalia, Molinietalia, zbiorowisk szuwarowych oraz różnej wielkości słabo wykształcone zagajniki z młodym drzewostanem osikowym i brzozowym, nawiązujące warunkami siedliskowymi i składem florystycznym do lasów legowych i grądów \| \| 6 \| Bagno w Korzonku \| 12,21 \| Konopiska \| Obszar reprezentuje dobrze wykształcone zbiorowiska torfowisk przejściowych w zatorfionym obniżeniu, pociecie niewielkimi i płytkimi potorfiami, ograniczone od północnego zachodu groblą, od południa i wschodu przechodzące w bory bagiennie. Roślinność reprezentuje kwaśne przygieldokwisa z torfowcem spiczastolistnym oraz zbiorowisko wełnianki wąskolistnej i torfowca kończyznetego, z rozproszonymi starymi okazami sosny zwyczajnej. Lokalnie, na nieznacznych wyniesieniach mszarów, pojawia się licznie modrzewica północna i wełnianka pochwotowa \| \| 7 \| Dolina Górnej Pilicy \| 11 193,22 \| Koniecpol, Lelów \| Ostoja obejmuje jeden z większych ciągów ekologicznych zlokalizowanych w naturalnych dolinach rzecznych w kraju. Występują tutaj zbiorowiska łąkowe (6410 i 6510), bardzo dobrze zachowane lasy łęgowe, bory bagiennie, rzadziej bory chrobotkowe. Obszar ma też znaczenie dla ochrony starorzeczy. W ostoi zlokalizowane są liczne populacje gatunków roślin chronionych i ginących (ponad 60). Dolina Górnej Pilicy należy do najistotniejszych ostoi fauny w Polsce środkowej. Jedne z najliczniejszych i najlepiej zachowanych populacji w tej części kraju mają tu: bóbr europejski Castor fiber, trzaska grzebienna Triturus cristatus, kumak nizinny Bombina bombina, minóg ukraiński Eudontomyzon mariae, koza Colitis taenia, głowacz białopłetwy Cottus gobio, trzepła zielona Ophiogomphus cecilia, czerwończyk fioletek Lycena helle i zatoczek lamiły Anisus vorticulus. Przy czym populacje trzepli zielonej, czerwończyka fioletka i zatoczka lamiłowego należą do kluczowych w skali kraju \| \| 8 \| Suchy Młyn \| 524,27 \| Koniecpol, Lelów \| Obejmuje fragment doliny rzeki Pilicy w jej górnym biegu, o łącznej długości ok. 11 km. Rzeka na tym odcinku nie jest uregulowana i płynie w głębokim, naturalnie wyzłobionym i silnie meandrującym korycie. Jest to jeden z ostatnich, niezmierlonych odcinków górnego biegu rzeki, gdzie zmiany antropogeniczne w samej dolinie są nieznaczne. Szata roślinna "Suchego Młyna" w niemal 90% zdominowana jest przez zbiorowiska łąkowe i bagiennie. Pozostały obszar zajmują bagiennie lasy olschowe (legi i olsy) oraz różne postacie borów sosnowych (głównie bory świeże Leucobryo-Pinetum) \| \| 9 \| Lemańskie Jodły \| 151,3 \| Mykanów \| Ostoja obejmuje najlepiej zachowane siedlisko jedlin o znaczeniu europejskim na krańcach jego południowo-zachodniego zasięgu w Polsce. W lesie tym zachowały się stare drzewostany jodłowe, w których drzewa osiągają 120 lat. Ostoja wyróżnia się dla ochrony siedliska wyżynnego jodłowego boru mieszanego Abietetum polonicum, które jest wykształcone w stopniu reprezentatywnym dla całego województwa śląskiego i Polski \| Źródło: Rejestr obszarów chronionych województwa śląskiego, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach, stan na dzień 31.12.2019 r. Pomniki przyrody Poniżej w tabeli zestawiono poszczególne pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej na terenie powiatu częstochowskiego. Tabela 27 Liczbowe zestawienie pomników przyrody na terenie powiatu częstochowskiego \| Lp. \| Gmina \| Pomniki przyrody ożywionej \| Pomniki przyrody nieożywionej \| \|-----\|-------------\|----------------------------\|------------------------------\| \| \| \| Pojedyncze drzewa/obiekt \| Grupy drzew \| Jaskinia \| Gład narzutowy/Skaly \| Odkrywka geologiczna \| \| 1 \| Blachownia \| 4 \| - \| - \| - \| - \| \| 2 \| Dąbrowa Zielona \| 2 \| 1 \| - \| - \| - \| \| 3 \| Janów \| 13 \| 4 \| - \| 1 \| - \| \| 4 \| Kamienica Polska \| 1 \| - \| - \| - \| - \| \| 5 \| Kłomnice \| 2 \| 1 \| - \| - \| - \| \| 6 \| Koniecpol \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 7 \| Konopiska \| 5 \| 2 \| - \| - \| - \| \| 8 \| Kruszyna \| 2 \| 1 \| - \| - \| - \| \| 9 \| Leślów \| 6 \| 3 \| - \| - \| - \| \| 10 \| Mstów \| - \| 1 \| - \| 1 \| - \| \| 11 \| Mykanów \| - \| 3 \| - \| - \| - \| \| 12 \| Olsztyn \| 8 \| 5 \| - \| - \| - \| \| 13 \| Poczesna \| 1 \| - \| - \| - \| - \| \| 14 \| Przyrów \| 2 \| - \| - \| - \| - \| \| 15 \| Rędziny \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 16 \| Starcza \| - \| - \| - \| - \| - \| \| \| Razem \| 46 \| 21 \| 0 \| 2 \| 0 \| Źródło: Rejestr obszarów chronionych województwa śląskiego, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach, stan na dzień 31.12.2019 r. W granicach powiatu objęto ochroną prawną 69 szt. pomników przyrody. Wśród nich znajdują się pojedyncze drzewa (46 szt.), grupy drzew (21 szt.) oraz głazy i skały (2 szt.). W obrębie chronionych drzew przeważają dęby szypułkowe i lipy drobnolistne. Większość z tych drzew znajduje się na terenach leśnych. 22.214.171.124. Ochrona i zrównoważony rozwój lasów Ogólna powierzchnia lasów (według danych GUS na koniec roku 2019) na terenie powiatu częstochowskiego wynosi 44 706,38 ha, w tym: - lasy publiczne ogółem 34 728,38 ha, - lasy publiczne Skarbu Państwa 34 146,97 ha, - lasy publiczne Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych 32 757,73 ha, - lasy publiczne Skarbu Państwa w zasobie Własności Rolnej SP 224,24 ha, - lasy publiczne gminne 581,41 ha, - lasy prywatne ogółem 9 978,00 ha. Lasy powiatu częstochowskiego charakteryzują się dosyć dużą fragmentarycznością, co jest problemem. Duże i zwarte kompleksy leśne utrzymują się jedynie w obrębie Parków Krajobrazowych oraz na północy powiatu w gminie Kruszyna, gdzie stanowią część Nadleśnictwa Radomsko. W obrębie Parku Krajobrazowego Stawki zasadnicza część terenu to zwarty kompleks leśny, w którym wykształciło się kilka charakterystycznych zbiorowisk. W bardziej podmokłych partiach kompleksu, przede wszystkim w jego części wschodniej, wykształcały się zbiorowiska lasów wilgotnych. Są to przede wszystkim olsy (olszyny) oraz lasy łęgowe z udziałem olchy, jesionu i wiązu. Najcenniejsze fragmenty wymienionych drzewostanów objęto ochroną w rezerwacie o nazwie „Wielki Las”. Występują tu także grądy niskie z drzewostanem grabowo-lipowo-dębowym, wśród którego występują – w runie lesnym – gatunki charakterystyczne dla siedlisk wilgotnych. Zachodnia część parku porośnięta jest głównie przez lasy mieszane, których główny skład gatunkowy tworzą dęby, klony, lipy, graby oraz sosny. Miejscami wykształciły się tu również wilgotne bory sosnowe. W Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd rosną nieco mniejsze polańce lasów, a tam, gdzie występują, to z przewagą borów sosnowych. Można spotkać również lasy bukowe, często porastające najwyższe wzniesienia. Aż 60% Parku Krajobrazowego Lasy nad Górą Liswartą stanowią obszary leśne. Występują tu krajobrazy z dominacją siedlisk lasów mieszanych świeżych, lasów iglastych borów i lasów mieszanych zdominowanych przez monokultury sosnowe oraz krajobraz dolin rzecznych z fragmentami łęgów wierzbowo-topolowych. Gospodarkę leśną na obszarze powiatu częstochowskiego prowadzi Nadleśnictwo Gidle, Nadleśnictwo Herby, Nadleśnictwo Kłobuck, Nadleśnictwo Koniecpol, Nadleśnictwo Złoty Potok oraz właściciele lasów. Nadleśnictwo Gidle Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Gidle to: - Dąbrowa Zielona - 2656,39 ha, - Kłomnice - 1461,84 ha, - Koniecpol - 344,09 ha, - Kruszyna - 2618,41 ha, - Mykanów - 238,96 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Gidle wynosi 7 319,69 ha, natomiast powierzchnia lasów prywatnych to 2 678,12 ha. Na terenie nadleśnictwa Gidle przeważają siedliska boru świeżego, w których dominującym gatunkiem jest sosna. Wśród występujących typów siedliskowych lasu na terenie nadleśnictwa Gidle można wymienić: - bór świeżży, - bór mieszany świeżży, - bór mieszany wilgotny, - bor wilgotny, - las mieszany świeżży, - las mieszany wilgotny, - las wilgotny, - ols, - ols jesionowy. Aktualnie obowiązującym Planem Urządzania Lasu jest Plan Urządzania Lasu 2018-2027 (od 01.01.2018 do 31.12.2027). Nadleśnictwo Herby Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Herby to: - Gmina Blachownia – 3 552 ha, - Gmina Konopiska – 1 854 ha, - Gmina Poczesna – 15 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Herby wynosi 5 421 ha, natomiast powierzchnia lasów prywatnych to 749 ha. Obowiązujący aktualnie dla Nadleśnictwa Herby Plan Urządzenia Lasu obejmuje okres gospodarczy od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2026 r. wraz z Programem Ochrony Przyrody i Prognozą Oddziaływania Na Środowisko. Uproszczony Plan Urządzienia Lasu dla lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa ważny do 31 grudnia 2028 r. Nadleśnictwo Kłobuck Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Kłobuck to: - Gmina Blachownia – 3 771,72 ha, - Gmina Mykanów – 1 466,15 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Kłobuck wynosi 5 237,87 ha. Najważniejszymi siedliskami są: LMśw, BMśw i Lśw, zajmujące łącznie niemal 93% powierzchni leśnej. Pozostałe 7% powierzchni zajmuje 8 siedlisk i żadne nie osiąga 5% udziału. Największy udział ma las mieszany świeżży, zajmujący prawie 46% ogólnej powierzchni leśnej, następnie bór mieszany świeżży – ponad 37% i las świeżży – nieco ponad 9%. W lesie mieszanym świeżzym gatunkiem panującym na prawie 85% powierzchni jest sosna, a z pozostałych gatunków jedynie dąb jest panujący na 4,5% powierzchni, modrzew na niecałych 4%, pozostałe mają jeszcze mniejsze udziały. W warunkach Nadleśnictwa mogą występować zespoły: - kontynentalny bór mieszany, - kwaśna dąbrowa, - grąd subkontynentalny, - wyżynny jodłowy bór mieszany, - kwaśna buczyna nizowa oraz różne podzespoły edaficzne i wilgotnościowe ww. zespołów. Na ponad 97% powierzchni boru mieszane go świeżzego gatunkiem panującym jest sosna zwyczajna (razem z pozostałymi sosnami: czarną i wejmutką – 98%). Z pozostałych gatunków jedynie brzoza nieznacznie przekracza 1% udziału powierzchniowego. Analiza składu według powierzchniowego udziału gatunków rzeczywistych również wskazuje na niewielkie zróżnicowanie gatunkowe. Sosna zwyczajna zajmuje prawie 84% (pozostale sosny – 0,5%), a z pozostałych gatunków jedynie modrzew przekracza 4% udziału (4,51%). W ramach typologicznego BMśw można wyróżnić potencjalnie zespoły: - kontynentalny bór mieszany, - wyżynny jodłowy bór mieszany, • kwaśna dąbrowa, • kwaśna buczyna niżowa, • wilgotny bór trzcinikowy, • sosnowy bór wilgotny oraz różne podzespoły edaficzne i wilgotnościowe ww. zespołów. Skład tatrzański drzewostanów lasu świeżego jest wyraźnie bardziej zróżnicowany. W dalszym ciągu panująca jest sosna, zajmująca około 50% powierzchni, ale istotne udziały osiągają także: dąb, buk i modrzew. Syntetyczny skład drzewostanów na Lśw można zapisać jak następuje: 5 So, 3 Db, 1 Bk, 1 Md. Obowiązujący aktualnie dla Nadleśnictwa Kłobuck Plan Urządzenia Lasu obejmuje okres od 01.01.2019 r. do 31.12.2028 r. Nadleśnictwo Koniecpol Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Koniecpol to: - Gmina Janów – 223,52 ha, - Gmina Koniecpol – 1 997,77 ha, - Gmina Lelów - 2 190,54 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Koniecpol wynosi 4 411,84 ha, natomiast powierzchnia lasów prywatnych to 3 184,85 ha. W Nadleśnictwie stwierdzono występowanie 17 zasadniczych typów siedliskowych lasu. Dominują siedliska nizinne borowe – 82,00 % w tym bory mieszane 41,99 %. Lasy zajmują 11,65 %, olsy 5,61 %. Siedliska wyżynne mają niewielki udział procentowy - 0,74 %. Bory i lasy występują w wariantach uwilgotnienia świeżym, silnie świeżym i wilgotnym, las łęgowy w wariancie niezalewowym. Charakterystyka typów siedliskowych lasu obejmuje: BSW (33,95 %) – siedlisko ubogie o dość korzystnym uwilgotnieniu. W stanie naturalnym próchnica ma postać butwiny typowej lub włóknistej. Drzewostan tworzy sosna w domieszkę występuje brzoza brodawkowata, na siedliskach silnie świeżych z udziałem świerka, BMŚW (27,25%) – siedlisko umiarkowanie ubogie, o stosunkowo dobrym uwilgotnieniu. W stanie naturalnym tworzy się próchnica moderowa – typowa lub butwinowa. Drzewostan tworzy sosna najczęściej II bonitacji, z domieszką buka, dęba III-IV bonitacji, brzozy, świerka, lipy i jodły, BMW (14,74%) – siedlisko umiarkowanie ubogie, korzystnie, niekiedy nadmiernie uwilgotnione. W stanie naturalnym próchnica ma postać butwiny murszowej, torfiastej, moderu butwinowego lub murszowatego. Drzewostan tworzy sosna I - II bonitacji, często z udziałem świerka II-III bonitacji. Obowiązujący aktualnie dla Nadleśnictwa Koniecpol Plan Urządzenia Lasu obejmuje okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2024 r. Nadleśnictwo Radomsko Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Radomsko to: - Gmina Kruszyna – 415,74 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Radomsko wynosi 415,74 ha, natomiast powierzchnia lasów prywatnych to 60 ha. Drzewostany Nadleśnictwa Radomsko charakteryzują się średnio złożoną strukturą i bogactwem gatunkowym. Udział rzeczywisty drzewostanów iglastych wynosi 87,35 % powierzchni leśnej, gdzie dominującym gatunkiem jest So o udziale 85,09 %. Udział I i II klasy wieku w powierzchni leśnej nadleśnictwa stanowi 26,86 %. Udział gatunków liściastych wynosi 12,7 % (z czego ok. 10 % to dąb). Obowiązujący aktualnie dla Nadleśnictwa Radomsko Plan Urządzenia Lasu obejmuje okres gospodarczy od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2026 r. Nadleśnictwo Złoty Potok Powierzchnia lasów na terenie powiatu częstochowskiego (z podziałem na gminy) należących do Nadleśnictwa Złoty Potok to: - Gmina Janów – 6 271 ha, - Gmina Kamienica Polska - 1731 ha, - Gmina Lelów - 10 ha, - Gmina Mstów - 613 ha, - Gmina Olsztyn - 4 184 ha, - Gmina Poczesna - 739 ha, - Gmina Przeczyrów - 1987 ha, - Gmina Rędziny - 46 ha, - Gmina Starcza - 6 ha. Powierzchnia lasów państwowych na obszarze należącym administracyjnie do Nadleśnictwa Złoty Potok wynosi 15 587 ha. Stan środowiska przyrodniczego ekosystemów leśnych można określić jako dobry. Zdecydowana większość drzewostanów 75,57% posiada skład gatunkowy zgodny z siedliskiem leśnym. Choćiąż jako gatunek panujący w drzewostanie przeważa sosna, to jej udział rzeczywisty w powierzchni drzewostanów wynosi 66,68%. Duży udział jest drzewostanów wielogatunkowych 60,4%, i ich udział będzie się zwiększał z uwagi na szersze stosowanie niż dotychczas rębów złożonych, oraz wprowadzanie odnowienia zróżnicowanego gatunkowo. Obowiązujący aktualnie dla Nadleśnictwa Złoty Potok Plan Urządzenia Lasu obejmuje okres gospodarczy od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2025 r. Lasy w rejonie powiatu tworzą szerzej funkcji produkcyjnych (gospodarczych), ekologicznych (ochronnych) i społecznych. Najważniejszą funkcję gospodarczą pozostaje nadal produkcja drewna, chociaż pewne znaczenie ma również pozyskanie innych płodów lasu, jak: grzyby, owoce leśne, zioła czy gospodarka łowiecka. Z funkcji pozaprodukcyjnych największe znaczenie mają funkcje środowiskotwórcze (wodochronne, glebochronne i klimatyczne) oraz społeczne (rekreacyjne i krajobrazowe). Na podstawie tych funkcji wyróżniono szereg kategorii ochronności. Do najważniejszych grup lasu i kategorii ochronności należą: - lasy rezerwatowe, - lasy ochronne ogólnego przeznaczenia, do których należą lasy wodochronne, glebochronne i ostoje zwierząt objętych ochroną gatunkową, - lasy ochronne specjalnego przeznaczenia, do których zalicza się lasy na stałych powierzchniach badawczych i doświadczalnych, lasy nasienne oraz lasy w miastach i wokół miast. W oparciu o zapisy ustawy o lasach Starosta Częstochowski na podstawie zawartych porozumień powierzył nadzór nad prowadzeniem prawidłowej gospodarki leśnej Nadleśniczym Nadleśnictw obejmującym swym zasięgiem obszary powiatu. Współpraca w tym zakresie prowadzona jest od 1999 roku. Nadzór nad prowadzeniem gospodarki leśnej w lasach prywatnych polega na: - kontroli gospodarki leśnej, doradztwie w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej, - wydawaniu decyzji administracyjnych, - kontroli wykonania decyzji wydawanych w drodze postępowania administracyjnego, - cechowanie drewna i wydawania świadectwa legalności pozyskanego drewna. Na terenie powiatu częstochowskiego obecnie obowiązują Uproszczone plany urządzenia lasu dla następujących gmin: Blachownia, Dąbrowa Zielona, Janów, Konopiska, Lelew, Starcza. Pozostałe gminy posiadają opracowane projekty, które zostaną zatwierdzone z końcem roku 2020. W lasach problem stanowi rozwój szkodników – głównie szeliniaka sosnowca oraz brudnicy mniszki. Gatunki te powodują szkody w drzewostanach iglastych. W Nadleśnictwach, na terenie których obserwuje się występowanie tych szkodników, tj. głównie w Nadleśnictwie Gidle i Komiecpol, prowadzi się stałe obserwacje rozwoju tych organizmów, a także monitoring ewentualnych szkód w drzewostanach. ### 4.9.3 Analiza SWOT \| Zasoby przyrodnicze \| \|---------------------\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| występowanie wielu cennych obszarów chronionych: rezerwatów, NATURA2000, użytków ekologicznych, występowanie pomników przyrody - 69 szt., zwarte formacje leśne w obrębie obszarów chronionych \| brak wystarczającej inwentaryzacji przyrodniczej powiatu, występowanie gatunku inwazyjnego Barszczu Sosnowskiego oraz szkodników drzewostanów, fragmentaryzacja terenów leśnych poza obszarami chronionymi \| 112 \| SZANSE czynniki zewnętrzne \| ZAGROŻENIA czynniki zewnętrzne \| \|-----------------------------\|--------------------------------\| \| ograniczanie lokalnych źródeł zanieczyszczeń powietrza, gleby i wód, właściwa pielęgnacja szaty roślinnej, zalesianie nieużytków, przebudowa drzewostanów leśnych w kierunku bardziej odpornych na zanieczyszczenia gatunków oraz uzupełnienia gatunkami rodzinnymi, zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa pożarowego obszarów leśnych \| rozprzestrzenianie się obcych gatunków fauny i flory, niezgodny z siedliskiem skład gatunkowy drzewostanów oraz niewłaściwa ich struktura, zagrożenia biotyczne (szkodniki), abiotyczne (susz, wiatry), zagrożenia antropogeniczne (zła jakość powietrza) \| Źródło: opracowanie własne ### 4.9.4 Cele i kierunki działań Tworzenie i funkcjonowanie form ochrony przyrody, jest ważnym elementem realizacji celów ochrony przyrody w powiecie częstochowskim. Formy ochrony przyrody funkcjonują w oparciu o podstawy naukowe i wieloletnią praktykę krajowej ochrony przyrody. Każda z form spełnia inną rolę w polskim systemie ochrony przyrody i służy innym celom, dlatego charakteryzuje się odmiennym reżimem ochronnym oraz zakresem ograniczeń w użytkowaniu. Znaczna część regionu objęta jest ochroną w ramach parku krajobrazowego (3), rezerwatów przyrody (8), sieci obszarów Natura 2000 (9), użytków ekologicznych (8) oraz ponad 69 pomników przyrody. Największym obecnym wyzwaniem w zakresie zarządzania ochroną przyrody w Polsce jest sporządzanie i skuteczne wdrożenie planów zadań ochronnych dla tych obszarów. Proces ten jest trudny, czaso- i kosztochłonny i może generować konflikty społeczne. Lasy w rejonie powiatu tworzą szereg funkcji produkcyjnych (gospodarczych), ekologicznych (ochronnych) i społecznych. Najważniejszą funkcją gospodarczą pozostaje nadal produkcja drewna, chociaż pewne znaczenie ma również pozyskanie innych płodów lasu, jak: grzyby, owoce leśne, zioła czy gospodarka łowiecka. Z funkcji pozaprodukcyjnych największe znaczenie mają funkcje środowiskowotwórcze (wodochronne, glebochronne i klimatyczne) oraz społeczne (rekreacyjne i krajobrazowe). Analiza SWOT wskazuje, iż najważniejszym problemem ochrony przyrody jest obecnie degradacja siedlisk naturalnych i półnaturalnych, która częstoowo może być spowodowana prognozowanym ocieplaniem się klimatu, np.: migracje gatunków (w tym obcych inwazyjnych), wzrastająca liczba zjawisk ekstremalnych – powodzi i susz, zmiany reżimu hydrologicznego wpływające na okres wegetacyjny. W ramach realizacji zadań własnych, Powiat Częstochowski do końca 2020 opracuje Uproszczone Plany Urządzania Lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa dla 10 gmin, które takich Planów jeszcze nie mają. W harmonogramie realizacji zadań własnych i monitorowanych zaplanowano przede wszystkim: opracowanie brakującej dokumentacji dla obszarów chronionych (plany ochrony, plany zadań ochronnych) oraz skuteczne wdrażanie zapisów obowiązujących już dokumentów, uwzględnianie ochrony przyrody, krajobrazu i terenów zieleni, a w szczególności spójności systemu obszarów chronionych i korytarzy ekologicznych w zagospodarowaniu przestrzennym na wszystkich szczeblach planowania i zarządzania przestrzenią przez jednostki samorządu lokalnego, kontynuację działań z zakresu edukacji ekologicznej, usuwania roślinności inwazyjnej. W celu ochrony siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków na obszarach chronionych, konieczne jest opracowanie planów ochrony i planów zadań ochronnych, których wdrożenie jest podstawą do prowadzenia celowych i efektywnych działań w zakresie zarządzania zasobami przyrodniczymi. W dokumentach planistycznych powinien być również uwzględniany aspekt klimatyczny, aby projektowane w nich działania w pełni odpowiadały zagrożeniom oraz potrzebom ochrony gatunków i siedlisk. Ochrona siedlisk i gatunków poza obszarami chronionymi jest znacznie trudniejsza, a najważniejszym narzędziem w tym przypadku jest przemyślna gospodarka przestrzenna. Jest to szczególnie istotne w przypadku ochrony korytarzy ekologicznych, których właściwe funkcjonowanie stanowi podstawę zachowania spójności ekologicznej województwa i powiatu częstochowskiego oraz właściwego stanu obszarów przyrodniczo cennych. Istotną kwestią wpływającą na potencjał regionu jest również ochrona walorów krajobrazowych. Ich degradacja w głównej mierze spowodowana jest wieloma niedociągnięciami z zakresu zagospodarowania przestrzennego. W perspektywie długookresowej istotne będzie prowadzenie pogłębiaonych badań w zakresie różnorodności biologicznej. Należy przede wszystkim dokonać inwentaryzacji oraz stworzyć spójny system informacji o zasobach gatunków i siedlisk przyrodniczych kraju wraz z wyceną wartości środowiska przyrodniczego. Badania powinny być ukierunkowane na obserwacje wpływu zmian klimatu na bioróżnorodność i aktualizowanie strategii reagowania. Zaplanowane działania będą realizowane przez Gminy powiatu częstochowskiego, Powiat Częstochowski (uproszczone planu urządzenia lasów), Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, Nadleśnictwa w ramach własnych budżetów lub projektów realizowanych bądź dofinansowywanych ze środków zewnętrznych. ### 4.10. Zagrożenie poważanymi awariami #### 4.10.1. Efekty realizacji dotychczasowego POŚ \| Zadania \| Podjęte działania \| Efekt ze wskaźnikiem \| \|------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Zmniejszenie ryzyka wystąpienia poważnej awarii i ograniczanie skutków w przypadku jej wystąpienia \| W ramach realizacji obowiązku w zakresie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych oraz rozpoznawaniem miejscowych zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń przeprowadzono kontrolę w obiektach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, budynków mieszkalnych wielorodzinnych, obiektach produkcyjnych i magazynowych. Corocznie prowadzone są działania mające na celu bieżące utrzymanie Radiowego Systemu Wywoływania Syren. Corocznie, na terenie powiatu częstochowskiego prowadzone są kontrole realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego. W 2018 roku przeprowadzono kontrolę w 5 gminach. Stan przygotowań obrony cywilnej został oceniony pozytywnie. Natomiast, w 2019 roku przeprowadzono kontrolę w 10 gminach. Stan przygotowań został oceniony pozytywnie, w 4 gminach przekazano zalecenia pokontrolne do realizacji. Na potrzeby obrony cywilnej utrzymywany jest również magazyn sprzętu OC. \| kontrola w związku z ochroną przeciwpożarową – 105 kontrola realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego – 5 gmin (rok 2018) oraz 10 gmin (rok 2019) \| \| Edukacja społeczeństwa na rzecz kreowania prawidłowych zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii \| W ramach kampanii informacyjnych mówiącej o zagrożeniach wiążących z tlenkiem węgla, pożarami suchych traw (kampanie Czad i ogień obudź czujność, STOP POŻAROM TRAW) strażacy przeprowadzili szereg prelekcji i szkoleń docierając między do różnych grup odbiorców zamieszkałych na terenie powiatu przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia poczucia bezpieczeństwa. Zadanie realizowane było także podczas pozostałych przedsięwzięć realizowanych w ramach pozostałych dziedzin środowiskowych. \| - \| \| Zmniejszenie ryzyka wystąpienia poważnej awarii i ograniczanie skutków w przypadku jej wystąpienia \| W latach 2018-2019 WIOŚ W Katowicach kontrolował podmioty korzystające ze środowiska, pod kątem przestrzegania przepisów w zakresie przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym. \| 10 kontroli WIOŚ w Katowicach w 2018 roku 9 kontroli WIOŚ w Katowicach w 2019 roku \| \| Kontrola zakładów o zwiększonym i dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii wraz z egzekwowaniem przez zakłady wymagań dotyczących zapobiegania poważnym awariom \| Działanie realizowane w sposób ciągły. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa transport substancji niebezpiecznych może być prowadzony wyłącznie tam, gdzie nie zabraniają tego znaki drogowe oraz tam, gdzie pozwalają na to parametry techniczne dróg. Policja w trakcie prowadzenia doraźnych kontroli prowadzi kontrolę pojazdów transportujących substancje niebezpieczne. \| - \| \| Bezpieczny transport substancji niebezpiecznych \| Działanie realizowane było w ramach przedsięwzięć realizowanych w ramach pozostałych dziedzin środowiskowych. \| - \| \| Edukacja społeczeństwa na rzecz kreowania prawidłowych zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii \| Zadanie realizowane było w ramach przedsięwzięć realizowanych w ramach pozostałych dziedzin środowiskowych. \| - \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych o wykonanych inwestycjach gminnych i działaniach na terenie powiatu częstochowskiego #### 4.10.2 Opis stanu obecnego Podstawowym aktem prawnym w zakresie ochrony środowiska związanym z przeciwdziałaniem poważnym awariom przemysłowym jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w której zawarte są: przepisy ogólne, instrumenty prawne służące przeciwdziałaniu poważnej awarii przemysłowej, obowiązki prowadzącego zakład stwarzający zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, obowiązki organów administracji związane z awarią przemysłową oraz zagadnienie współpracy międzynarodowej w przypadku wystąpienia awarii przemysłowej o zasięgu transgranicznym. Zgodnie z ww. ustawą, poważna awaria to zdarzenie, w szczególności emisja, pożar lub eksplozja, powstałe podczas procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których wstępuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi oraz środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Również zgodnie z przywołanym powyżej aktem prawnym przez poważną awarię przemysłową rozumie się poważną awarię w zakładzie. W Polsce do kategorii poważnej awarii zalicza się także zdarzenia polegające na uwolnieniu w trakcie magazynowania lub transportu dowolnej substancji niebezpiecznej dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Wystąpienie poważnej awarii przemysłowej związane jest z bezpośrednim zagrożeniem środowiska naturalnego. Ochrona środowiska przed poważną awarią oznacza zapobieganie zdarzeniom mogącym powodować awarię oraz ograniczenie jej skutków dla ludzi i środowiska. Prowadzący zakład stwarzający zagrożenie wystąpienia awarii, dokonujący przewozu substancji niebezpiecznych oraz organy administracji są obowiązani do ochrony środowiska przed awariami. Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska, w razie wystąpienia takiej awarii, Wojewoda poprzez Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej i Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, podejmuje działania niezbędne do usunięcia awarii i jej skutków. O podjętych działaniach informuje Marszałka Województwa. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska realizuje zadania z zakresu zapobiegania występowania awarii przemysłowych. W razie wystąpienia awarii wojewódzki inspektor ochrony środowiska może w drodze decyzji: - zarządzić przeprowadzenie właściwych badań dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii, - wydać zakazy lub ograniczenia w korzystaniu ze środowiska. Prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku lub zakład o dużym ryzyku sporządza program zapobiegania poważnym awariom przemysłowym, zwany dalej „programem zapobiegania awariom”. Prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku lub zakład o dużym ryzyku wdraża program zapobiegania awariom za pomocą systemu zarządzania bezpieczeństwem, gwarantującego odpowiedni do zagrożeń poziom ochrony ludzi i środowiska, stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania zakładem. Prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku lub zakład o dużym ryzyku jest obowiązany do opracowania i wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem, gwarantującego odpowiedni do zagrożeń poziom ochrony ludzi i środowiska, stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania zakładem. W celu zapobiegania, zwalczania i ograniczania skutków awarii przemysłowej opracowuje się wewnętrzny i zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy. Ilość substancji niebezpiecznych znajdujących się w danym zakładzie lub dużym przedsiębiorstwie decyduje o kwalifikacji tego zakładu do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Kwalifikację dokonuje się na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 23 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Ilość i rodzaj substancji niebezpiecznych i stwarzających ryzyko, które określone jest m.in. przez zwroty zagrożenia (tzw. kody H) determinuje podział zakładów na 2 grupy – zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii (ZZR) oraz zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii (ZDR). Na terenie powiatu nie występują zakłady przemysłowe zaliczone do grupy dużego ryzyka. Funkcjonuje jednak zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii. Jest to zakład, gdzie odbywa się proces magazynowania, napełniania i obrotu gazu płynnego propan-butan. Do celów technologicznych przewidziano używanie gazu płynnego w postaci mieszanki, której głównym składnikiem jest butan i pochodne butanu oraz propan. Zakład składa się z dwóch zbiorników magazynowych ciśnieniowych nadziemnych o pojemności 56,9 m³ i 90,4 m³, przeznaczone do magazynowania gazu płynnego propan-butan, budynku rozlewni o powierzchni użytkowej 50,5 m², budynku socjalno-administracyjnego zakładu oraz budynku magazynu butli 11 kg z gazem propan-butan, w którym magazynowane jest 300 sztuk butli. Całkowita zdolność magazynowa zbiorników wynosi około 146,4 m³ ciekłego gazu propan-butan. Zakład przeznaczony jest do napełniania i dystrybucji gazu płynnego propan-butan w butlach 11kg. Istniejące systemy zabezpieczeń zbiorników magazynowych: - sieć wodociągowa przeciwpożarowa z hydrantami nadziemnymi, - instalacja zraszaczowa nad zbiornikami magazynowymi gazu płynnego i stanowiskiem rozładunku gazu płynnego, przeciwpożarowy wyłącznik prądu, sprzęt gaśniczy (agregaty i gaśnice przenośne). Systemy zabezpieczeń rozlewni gazu: - system wykrywania gazu płynnego z wentylacją mechaniczną i awaryjną, - sprzęt gaśniczy (agregaty i gaśnice), - wentylacja mechaniczno nawięwno-wywiewna, - system przewietrzania zblokowany z załączeniem pomp i oświetlenia, - oświetlenie i instalacja elektryczna w wykonaniu przeciwwybuchowym, - instalacja zraszaczowa w pomieszczeniu rozlewni. Ponadto, na terenie powiatu znajdują się zakłady pracy wykorzystujące w procesach technologicznych TSP, mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, zwierząt oraz środowiska w wypadku awarii. Są to zakłady znajdujące się na terenie: - miasta Koniecpol: woda amoniakalna, soda kaustyczna, octan butylu, octan etylu; - gmina Rędziny: kwas siarkowy, wodorotlenek; - gmina Poczesna: aceton, toluen, benzyna ekstrakcyjna, octan butylu, benzyna lakowa, lakiery ftalowe karbamidowe; - gminy Klomnice: rozpuszczalniki, aceton, toluen, benzyna lakowa. Zagrożenie powoduje również rurociąg paliwowy, zasilający składnice paliw w Boronowie, na obszarze powiatu przebiegający przez teren gmin: Kruszyna, Mykanów, Blachownia, Konopiska. Istotne zagrożenie stwarzają też TSP przewożone cysternami samochodowymi i kolejowymi przez teren powiatu. Największe obciążenie przewozem materiałów niebezpiecznych występuje na szlakach: - drogowych: trasa DK-1 (Gdańsk - Cieszyn), droga Poczesna – Baryły – Konopiska – Blachownia (nr 904), droga Częstochowa – Blachownia (nr 46), droga Częstochowa – Szczekociny (nr 46); - kolejowych: linie kolejowe na terenie powiatu przebiegające z Częstochowy w kierunku: Herby Stare, Chorzew Siemkowice, Myszków, Koniecpol, Klomnice. Miejsko-Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego Zadania dotyczące wspomagania działań służb ratowniczych realizuje Miejsko-Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego. M-PCZK jednocześnie jest ośrodkiem koordynującym działania powiatowych służb, inspekcji i straży oraz podmiotów odpowiedzialnych za ochronę ludności w sytuacji katastrof naturalnych, awarii technicznych oraz klęsk żywiołowych. Miejsko – Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego funkcjonowało w 2019 roku na podstawie porozumienia zawartego w Częstochowie dnia 25 marca 2019 roku w sprawie funkcjonowania Miejsko – Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego w Częstochowie obejmującego teren miasta Częstochowy i powiatu częstochowskiego z późniejszymi zmianami. Działalność służby dyżurnej Prezydenta Miasta i Starosty Częstochowskiego w M-PCZK koordynowana jest przez Naczelnika Wydziału Zarządzania Kryzysowego, Ochrony Ludności i Spraw Obronnych Urzędu Miasta Częstochowy. Służba dyżurna jest pełniona jednoosobowo w 12 godzinnym systemie zmianowym, a w razie potrzeby jest odpowiednio wzmacniana pracownikami Wydziału Zarządzania Kryzysowego, Ochrony Ludności i Spraw Obronnych Urzędu Miasta Częstochowy lub/i pracownikami Wydziału Zarządzania Kryzysowego, Bezpieczeństwa i Spraw Obywatelskich Starostwa Powiatowego w Częstochowie. Tabela 28 Zdarzenia realizowane na terenie Powiatu częstochowskiego przez Miejsko- Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego w latach 2018-2019 \| Lp. \| Rodzaj zagrożenia \| Liczba zdarzeń – 2018 \| Liczba zdarzeń – 2019 \| \|-----\|------------------------------------------------------\|-----------------------\|-----------------------\| \| 1. \| Zagrożenia naturalne (powódzie, burze, gradobicia, silny wiatr, susza) \| 3 \| 4 \| \| 2. \| Zagrożenia sanitarно – epidemiologiczne \| 5 \| 0 \| \| 3. \| Zagrożenia chemiczne i radiacyjne \| 0 \| 0 \| \| 4. \| Wypadek, katastrofa, zagrożenia miejscowe \| 1 \| 1 \| \| Lp. \| Rodzaj zagrożenia \| Liczba zdarzeń – 2018 \| Liczba zdarzeń – 2019 \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------\|----------------------\|-----------------------\| \| 5. \| Pożar \| 1 \| 8 \| \| 6. \| Awarie (gazowe, wodociągowe, cieplownicze, energetyczne i inne) \| 35 \| 19 \| \| 7. \| Zdarzenia na drogach (akcja zimna, uszkodzona nawierzchnia, niedziałająca sygnalizacja świetlna, uszkodzone oświetlenie ulic, uszkodzona infrastruktura drogowa) \| 152 \| 184 \| \| 8. \| Porządek publiczny \| 0 \| 0 \| \| 9. \| Zagrożenia terrorystyczne \| 0 \| 0 \| \| 10. \| Zdarzenia ze zwierzętami \| 342 \| 445 \| \| 11. \| Inne (bezdomni, niewybuchy, tlenek węgla) \| 6 \| 1 \| RAZEM \| \| 545 \| 623 \| Źródło: Raport o stanie Powiatu Częstochowskiego za 2018 i 2019 rok Służba dyżurna M-PCZK posiada do dyspozycji sieć radiową do prowadzenia korespondencji pomiędzy instytucjami uczestniczącymi w procesie zarządzania kryzysowego i gminami powiatu częstochowskiego. System Wywoływania i Alarmowania i System Wczesnego Ostrzegania Jednostką organizacyjną systemu wykrywania i alarmowania (SWA) tworzoną jako formacja obrony cywilnej o wyższym stopniu gotowości do działania jest Powiatowy Ośrodek Analizy Danych i Alarmowania (POADA). Formacja została utworzona na podstawie Porozumienia z dnia 21 marca 2016 roku zawartego pomiędzy Starostą Częstochowskim a Prezydentem Częstochowy. Formacja w zakresie organizacyjnym podlega Szefowi Obrony Cywilnej Powiatu Częstochowskiego. Przydzielony teren odpowiedzialności – powiat częstochowski oraz miasto Częstochowa. Do podstawowych zadań ośrodka należy: - prowadzenie nashluchu w sieci radiowej Ośrodka Dowodzenia i Naprowadzania (ODN); - utrzymywanie łączności z jednostkami systemu wykrywania i alarmowania (SWA) w terenie, jednostkami współdziałającymi, szefami OC miast i gmin położonych w administrowanym rejonie oraz Wojewódzkim Ośrodkiem Analizy Danych i Alarmowania; - prowadzenie bieżącej analizy prognozowanej i rzeczywistej sytuacji zagrożeń; - powiadamianie o zagrożeniach oraz opracowywanie wniosków i propozycji dla Szefa OC powiatu, miasta Częstochowy oraz szefów OC gmin; - alarmowanie zagrożonej ludności, za pomocą scentralizowanego systemu alarmowego a także za pośrednictwem drużyn wykrywania i alarmowania, drużyn wykrywania zagrożeń oraz posterunków alarmowych; - przekazywanie danych o zagrożeniach do Wojewódzkiego Ośrodka Analizy Danych i Alarmowania, sąsiednich ośrodków oraz jednostek współdziałających; - prowadzenie rozpoznania zagrożeń i warunków atmosferycznych w najbliższym otoczeniu ośrodka za pomocą posiadanych urządzeń. Alarmowanie i ostrzeganie realizowane jest przy wykorzystaniu Radiowego Systemu Wywoływania Syren. Na terenie powiatu częstochowskiego funkcjonuje 86 systemów uruchamiania syren. Są to syreny zamontowane na strażnicach jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Powiat prowadzi stały nadzór nad funkcjonowaniem systemu. Corocznie prowadzona jest konserwacja oraz bieżące naprawy. Na potrzeby obrony cywilnej utrzymywany jest również magazyn sprzętu OC. Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 roku w sprawie szczegółowego zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju, szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin (Dz.U. 2002.850) oraz Wytycznych Starosty Częstochowskiego - Szefa Obrony Cywilnej Powiatu w sprawie realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego w powiecie częstochowskim w 2019 roku przeprowadzono kontrolę stanu realizacji zadań w 10 gminach. Stan przygotowań obrony cywilnej został oceniony pozytywnie, w 4 gminach przekazano zalecenia pokontrolne do realizacji. W 2019 roku odbyły się cztery ćwiczenia ATP-45D oraz 12 treningów-nasluchów o zagrożeniach uderzeniem z powietrza. Przeprowadzono szkolenie dla pracowników Starostwa Powiatowego oraz jednostek podległych z prawa międzynarodowego prawa humanitarnego. W dniu 28 maja 2019 roku odbyło się ćwiczenie "RENEGADE-SAREX 18/II" zarządzone przez Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych, które miało na celu sprawdzenie systemu ostrzegania i alarmowania mieszkańców. W 2019 roku zamontowano detektor burzy. Pozwala on na śledzenie komórek burzowych na obszarze o promieniu do 100 km. Zestaw składa się z anteny, komputera przetwarzającego dane, masztu montażowego i przewodu. Zapewnia wielokierunkowe wykrywanie burzy w pojedynczym punkcie w szybki i dokładny sposób. Czujnik umożliwia monitorowanie rozwoju komórki burzowej, oceniania jej intensywności i prognozując jej ścieżkę. Detektor potrafi wykrywać zmiany energetyczne w chmurach zwilżające nadejście burzy co pozwala na skuteczne wypredzające ostrzeganie. Dodatkowo otrzymujemy informację o intensywności wylądowań i ich rodzaju oraz z bardzo dużym prawdopodobieństwem informacje o gradzie. Dane z detektora mogą być cenna informacją dla służby dyżurnej w procesie ostrzegania i alarmowania mieszkańców powiatu. Detektor dzięki komputerowi generuje dedykowane mapy obejmujące region na których można obserwować rozwój i trajektorię burzy. W ostatnich latach na terenie województwa śląskiego w tym powiatu częstochowskiego jest problem wymierania pszczół. „Opryskująca plantację niestety często nie zwracają uwagi na pszczoły”. Pszczoły wymierają nie tylko na skażenie środowiska, które prowadzi do obniżenia ich odporności ale także w efekcie nieumiejętnego stosowania chemii w rolnictwie, co jest problemem. Aby uchronić pszczoły należy stosować środki dopuszczone do obrotu zgodnie z zaleceniami oraz wykonywać oprysk sprawnym sprzętem w odległości przynajmniej 20 metrów od pasiek przy wietrze nieprzekraczającym 2 m/s. W zakresie ograniczenia substancji chemicznych w środowisku niezbędne są szkolenia dotyczące odpowiedzialnego stosowaniachemikaliów i postępowania z ich odpadami, wspierane finansowo przez fundusze ekologiczne oraz propagowanie produktów z substancji ulegających biodegradacji (np. torby na zakupy i naczynia jednorazowego użytku). W nadchodzących latach działania gmin należących do powiatu częstochowskiego powinni się skupić się nad dalszym doskonaleniem systemu segregacji odpadów w postaci opakowań lub przedterminowych środków ochrony roślin. Istotnym zadaniem dla samorządów jest dalsza realizacja zadań w zakresie budowy sieci kanalizacji sanitarnej, co spowoduje zmniejszenie się ilości związków biogennych trafiających do gleby i wód powierzchniowych poprzez nieszczelne zbiorniki bezodpływowe, a także bezpośredni rzut ścieków surowych do cieków i potoków. Ważnym przedsięwzięciem w tym zakresie jest rozbudowa (na terenach jeszcze niezwodociągowanych), i uszczelnianie (na terenach zwodociągowanych) sieci wodociągowej co przyczyni się do zapewnienia mieszkańcom wody zdanej do picia. ### 4.10.3. Analiza SWOT \| Zagrożenia poważnymi awariami \| \|-------------------------------\| \| MOCNE STRONY \| SLABE STRONY \| \| czynniki wewnętrzne \| czynniki wewnętrzne \| \| istniejący system ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach na terenie powiatu, szeroki wachlarz działań w zakresie szkoleń i edukacji społeczeństwa w zakresie postępowania w przypadku powstania awarii \| obecność zakładu o zwiększonym ryzyku powstania poważnej awarii występowanie zagrożeń powodziowych, występowanie dużej ilości podmiotów i przedsiębiorstw na terenie miasta, które potencjalnie mogą stwarzać ryzyko awarii \| \| SZANSE \| ZAGROŻENIA \| \| czynniki zewnętrzne \| czynniki zewnętrzne \| \| zmniejszenie zagrożenia wypadkowego i pożarowego poprzez remonty i modernizację budynków oraz dróg \| zagrożenia wypadkowe związane z przebiegiem drogi krajowej i dróg wojewódzkich, przebieg przez teren powiatu rurociągu paliwowego, zasilającego składnicę paliw w Boronowie \| Źródło: opracowanie własne ### 4.10.4. Cele i kierunki działań W zależności od kategorii i ilości substancji niebezpiecznych, zakłady przemysłowe stwarzające ryzyko wystąpienia awarii podzielone są na dwie grupy zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii (ZZ) oraz zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii (ZD). Szczegółowe kryteria zaklasyfikowania zakładu do jednej z ww. kategorii określone są w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 23 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Głównymi zagrożeniami na terenie powiatu częstochowskiego jakie mogą wystąpić w toku zwykłego funkcjonowania są wypadki i zdarzenia drogowe, pożary, powodzie i zalania. Zagrożenia chemiczne i pożarowe wynikają głównie z gęstości zaludnienia, charakteru zabudowy i stopnia uprzemysłowienia. Na zagrożenia pożarowe wpływa sąsiedztwo lokalizacji budynków i występowanie w nich palnych elementów konstrukcyjnych (stropy, więźba dachowa, schody i pokrycia dachów) oraz magazynowane środki i materiały łatwopalne (paliwo, smary, farby, oleje, tworzywa chemiczne, tarcica, opal itp.). Istotnym zadaniem realizowanym szczególnie przez samorządy gminne jest kontynuacja i doskonalenie działań edukacyjnych społeczeństwa w celu wyrobienia w ludności nawyków prawidłowych zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii. Działania te realizowane są poprzez akcje edukacyjno-szkoleniowe, a dla dzieci poprzez zabawę. Gminy takie zadania realizują także poprzez zamieszczanie na stronach internetowych poradników jak mieszkańcy powinni zachować się w sytuacji zagrożenia czy katastrofy. Finansowanie tego rodzaju zadań pochodzi głównie ze środków własnych gmin oraz z dofinansowania Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. 5. Zagadnienia horyzontalne Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie czterech zagadnień horyzontalnych, stanowiących fundament wszystkich działań zapisanych w niniejszym „Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027”. Każdy obszar interwencji i każdy kierunek działań powinien być spójny z czterema zagadnieniami horyzontalnymi jakim są: - adaptacja do zmian klimatu, - nadzwyczajne zagrożenia, - edukacja ekologiczna, - monitoring środowiska. Wszystkie obszary interwencji na których opiera się niniejszy „Program…” zawierają aspekty każdego z czterech działań horyzontalnych. Istotnym jest także, iż w każdej dziedzinie środowiskowej prowadzona jest edukacja ekologiczna, a nadzwyczajne zagrożenia czy awarie mogą wpływać na wszystkie obszary środowiska od przyrody po powietrze wody i gleby. A w celu kontroli stanu i podjęcia ewentualnych szybkich kroków niezbędny jest monitoring środowiska i stała kontrola jego stanu. 5.1. Adaptacja do zmian klimatu W 2013 roku Ministerstwo Środowiska opracowało „Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030”. Dokument ten został opracowany przez Ministerstwo Środowiska na podstawie analiz wykonanych przez Instytut Ochrony Środowiska - Państwowy Instytut Badawczy w ramach projektu pn. "Opracowanie i wdrożenie Strategicznego Planu Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu - KLIMADA". Oddziaływania związane z prognozowanymi zmianami klimatu będą z różnym natężeniem wzmacniane wskutek działalności człowieka, zarówno poprzez podejmowanie aktywności gospodarczej (wydobycie kopalń, kierunkowa gospodarka leśna i hodowla zwierząt oraz rolnictwo), jak i jej zaniechania (porzucanie łąk i muraw, zanik tradycyjnych form wykorzystania terenu). Oddziaływania te są wielokierunkowe i mogą znacznie wzmocnić niekorzystne oddziaływanie prognozowanych zmian warunków klimatycznych w powiązaniu z nieprawidłowym zagospodarowaniem terenu. Biorąc pod uwagę horyzontalny i interdyscyplinarny charakter gospodarki przestrzennej wdrażanie działań adaptacyjnych w tym sektorze przyczynia się do ograniczenia skutków zmian klimatu nie tylko w zagospodarowaniu przestrzennym, ale także w większości obszarów życia gospodarczego i społecznego. Z racji zwiększonej częstotliwości występowania suszy letnich i wiosennych oraz nawalnych deszczów w tym gradu należy liczyć się ze wzrastającą liczbą sytuacji ekstremalnych, czyli powodzi, suszy, osuwisk ziemi oraz erozji wodnej w korytach cieków. Proces ocieplania i zwiększanie ryzyka suszy sprzyja także rozwojowi chorób i szkodników. Problem zmian w reżimie hydrologicznym dotyczy również siedlisk wód słodkich, płynących lub stojących. Grupa ta jest narażona na zmiany wskutek wzrostu opadów nawalnych, okresów suchych, procesów eutrofizacji i zaburzeń przepływu wód w zbiornikach. Pomiędzy zagospodarowaniem przestrzennym i warunkami klimatycznymi zachodzi ścisły związek wzajemnego oddziaływania. W kontekście zmian klimatu istnieje konieczność zmian treści planowania przestrzennego tak, żeby odpowiadały na problemy, które dotychczas nie były, bądź nie musiały być przedmiotem rozstrzygnięć planistycznych, albo miały marginalne znaczenie w toku procesu planistycznego. Biorąc pod uwagę horyzontalny i interdyscyplinarny charakter gospodarki przestrzennej wdrażanie działań adaptacyjnych w tym sektorze przyczynia się do ograniczenia skutków zmian klimatu nie tylko w zagospodarowaniu przestrzennym, ale także w większości obszarów życia gospodarczego i społecznego. To powoduje, że planowanie przestrzenne, będące najważniejszym instrumentarium gospodarki przestrzennej, urasta do jednego z najistotniejszych kreatorów przestrzennej organizacji systemów społeczno-gospodarczych i ekologicznych, decydujących o adaptacji polskiej przestrzeni do spodziewanych zmian klimatu, a tym samym uwarunkowań środowiskowych i łagodzenia skutków społeczno-ekonomicznych tych zmian. Zmiany klimatu i potencjalne skutki tych zmian zostały wzięte pod uwagę w niniejszym dokumencie poprzez realizację celów i kierunków działań jakie zostały zapisane w „Strategicznym planie adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030”. W ramach poszczególnych kierunków interwencji wszystkie te cele zostały wzięte pod uwagę i w ramach nich zostały zaplanowane zadania dotyczące energetyki, edukacji mieszkańców, zarządzania szlakami komunikacyjnymi w celu minimalizacji zagrożeń powodowanych przewozem substancji niebezpiecznych. Wśród kluczowych działań o charakterze horyzontalnym, które według zapisów „Strategicznego planu adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030” powinny być realizowane należy wymienić rozwój alternatywnych możliwości produkcji energii na poziomie lokalnym, zarządzanie ryzykiem powodziowym, oraz wdrażanie lokalnych systemów monitoringu i ostrzegania przed nadzwyczajnymi zjawiskami klimatycznymi. Istotnym elementem jest ciągła edukacja ekologiczna nie tylko dzieci, ale także rolników i właścicieli lasów, właściwe planowanie przestrzenne na poziomie regionalnym i lokalnym z uwzględnieniem zmian klimatu i adaptacji oraz uwzględnianie trendów klimatycznych w procesie projektowania i budowy infrastruktury transportowej. 5.2. Nadzwyczajne zagrożenia Zarówno jako nadzwyczajne zagrożenie dla środowiska, jak i poważną awarię należy traktować zdarzenia, takie jak pęknięcie i rozszczelnienie instalacji rurociągów, wybuch, awaria zbiornika, katastrofa autocysterny lub cysterny kolejowej przewożącej substancje niebezpieczne, awaria instalacji lub pojazdu itp. Na zagrożenia pożarowe wpływa także sąsiedztwo lokalizacji budynków i występowanie w nich palnych elementów konstrukcyjnych oraz magazynowane środki i materiały łatwopalne. Powstałe zagrożenia usuwane są przez odpowiednie jednostki straży pożarnej. Na terenach rolniczych przyczyną zanieczyszczeń wód może być niewłaściwe magazynowanie i stosowanie nawozów i środków ochrony roślin. Zagrożenie dla środowiska w tym przypadku zależy od rozpuszczalności środków w wodzie i stopnia ich toksyczności. Nadzwyczajne zagrożenia, do których może dojść na terenie powiatu w trakcie normalnego funkcjonowania sprecyzowano w rozdziale dotyczącym Awarii przemysłowych. W rozdziale tym sprecyzowano rodzaje zagrożeń do jakich może dojść na obszarze gminy, wyspecyfikowano jednostki, które zajmują się identyfikacją zdarzeń, ratowaniem zdrowia, życia i mienia oraz usuwaniem skutków awarii oraz kompetencje organów do realizacji zadań w tym zakresie. 5.3. Działania edukacyjne W zakresie edukacji ekologicznej najważniejszym celem, który należy osiągnąć jest wykształcenie świadomości ekologicznej i przekonanie młodej i dojrzałej części społeczeństwa o konieczności myślenia i działania według zasad ekorozwoju. Jest to cel dalekoszczynny, wykraczający poza horyzont 2027 roku, do którego można się zbliżać poprzez stopniowe podnoszenie świadomości ekologicznej. Ustawa Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1219) narzeka obowiązek uwzględniania problematyki ochrony środowiska i równoważonego rozwoju w programach nauczania wszystkich typów szkół, a także kursów prowadzących do uzyskania kwalifikacji zawodowych. W środkach masowego przekazu w publikacjach i audycjach również istnieje obowiązek popularyzacji ochrony środowiska i kształtowania pozytywnego stosunku do przyrody. Organy administracji, instytucje koordynujące działania związane z ochroną środowiska oraz te, które kierują i zarządzają działalnością naukową i naukowo-badawczą w zakresie ekologizacji są zobowiązane uwzględniać w swoich planach i działaniach bieżących i długoterminowych zagadnienia dotyczące ekologii i ochrony przyrody. Na wszystkich etapach edukacji od przedszkolnej poprzez podstawową, gimnazjalną i wyższą placówki nauczania obejmujące swym działaniem jakąkolwiek edukację dzieci i młodzieży zawierają w swoich programach dziedziny nauki lub dyscypliny naukowe wiążące się z ochroną środowiska. Postawy społeczne i realizowana w całym okresie programowania szeroko pojęta edukacja ekologiczna ma na celu stałe podnoszenie świadomości zarówno dzieci i dorosłych. Wynika to z faktu, iż wśród społeczeństw gorzej wykształconych powszechne akceptowane są postawy antyekologiczne (dewastacja zasobów przyrody, brak oszczędzania wody, segregacji odpadów), a brak perspektyw na polepszenie lub zmianę sytuacji będzie tylko pogłębiać patologiczne zachowania. W ramach działalności edukacyjnej w zakresie szeroko pojętej ochrony środowiska na terenie powiatu stale i na bieżąco organizuje się różnorakie: - akcje, - spotkania, - konkursy, - warsztaty, - imprezy plenerowe. Powiat powinna kontynuować i rozwijać istniejącą, a także rozwijać współpracę z placówkami oświatowymi, organizacjami społecznymi i instytucjami, przy organizowaniu prelekcji, wystaw, spotkań, wycieczek o tematyce ekologicznej i przyrodniczej, organizować akcje oraz pomagać przy realizacji programów szkolnych promujących idee zbierania surowców wtórnych w celu ich właściwego zagospodarowania. Właściwie ukiernowana edukacja ekologiczna mieszkańców nie tylko przyczyni się do zwiększenia efektywności prowadzonej selektywnej zbiórki odpadów, co zapewni pozyskanie surowców wtórnych, zmniejszenie ilości odpadów trafiających na składowiska oraz zmniejszenie szkodliwości tych odpadów, ale także do oszczędzania wody, niespalania odpadów w domowych kotłach, ale także dbałości oraz szacunku o całość otaczającej nas przyrody i środowiska. Czynnikami, które decydują o sukcesie realizowanej akcji edukacji ekologicznej są rzetelna informacja oraz umiejętność komunikowania się ze społeczeństwem. W zakresie wszystkich aspektów ochrony środowiska potrzebne są działania edukacyjne zarówno dla dzieci, młodzieży jak i dla dorosłej części społeczeństwa. Z tego powodu zadania dotyczące edukacji ekologicznej umieszczono w harmonogramach we wszystkich rozdziałach dotyczących poszczególnych obszarów interwencji. W każdej dziedzinie środowiskowej wspomniano o potrzebie prowadzenia stale i na bieżąco i w całej perspektywie realizacji Programu akcji edukacyjnych jednak, że względu na fakt, że najwięcej działań edukacyjnych na terenie powiatu realizowanych jest w zakresie gospodarki odpadami temat ten został w tej części potraktowany najszerzej. 5.4. Monitoring środowiska Monitoring środowiska prowadzony jest corocznie przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska mając na względzie jakość życia obecnego i przyszłych pokoleń, realizując politykę państwa, prowadzi działalność inspekcjoną, kontrolną oraz monitoring środowiska. Działalność inspekcjoną polega na prowadzeniu kontroli instalacji i przedsiębiorstw oddziałujących na środowisko w celu sprawdzenia czy są przestrzegane przepisy prawa czy stwierdzane są naruszenia. W sytuacji stwierdzenia nieprzestrzegania obowiązujących przepisów wydawane są zarządzenia pokontrolne, a w razie ich niezrealizowania wystawiane są mandaty karne. Monitoring środowiska prowadzony jest w zakresie powietrza, wód powierzchniowych, wód podziemnych, ochrony przyrody i bioróżnorodności, gospodarki odpadami, hałasu, pól elektromagnetycznych, potencjalnego wystąpienia poważnej awarii oraz gleby i ziemi (na poziomie krajowym). Informacje powstające w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska służą do wspomagania działań na rzecz ochrony środowiska, a także do informowania organów administracji o stanie środowiska, potencjalnych lub istniejących zagrożeniach, oraz obszarach występowania przekroczeń dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń w środowisku. W dalszym etapie dane te i informacje wykorzystywane są przez organy administracji do postępowan w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, pozwolen na wprowadzania gazów i pyłów do środowiska oraz planów zagospodarowania przestrzennego, a także planów i programów jako całości lub jego poszczególnych elementów. W związku z tym zagadnienia te są wzięte pod uwagę i ich założenia będą realizowane na obszarze powiatu częstochowskiego w ramach niniejszego „Programu…”. 6. Cele Programu Ochrony środowiska i ich finansowanie Podczas tworzenia niniejszego „Programu…” brano pod uwagę założenia, cele, kierunki działań i interwencji zapisane w aktualnie obowiązujących dokumentach nadzędnych. Program ochrony środowiska w swoich założeniach uwzględnia najbardziej istotne kierunki rozwoju zaczerpnięte z dokumentów wyższych szczebli przyjmując analogiczną perspektywę czasową. ### 6.1. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu klimatu i jakości powietrza \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| G \| H \| I \| J \| \| 1 \| Ochrona powietrza i klimatu \| Znacząca poprawa jakości powietrza na obszarze powiatu częstochowskiego związana z realizacją kierunków działań naprawczych \| Liczba przekroczeń wartości dopuszczalnej poziomu 24-godzinnego pyłu zawieszonego PM10 wynoszącej (5µg/m³) w roku kalendarzowym wynosi 35 razy \| 8 \| pył PM10 (24-h), pył PM2,5 benzo(a)piren, ozon \| Brak \| Skuteczne wdrażanie planów i programów służących ochronie powietrza w skali lokalnej i wojewódzkiej poprzez osiągnięcie zakładanych efektów ekologicznych \| Wdrożenie obecnego programu ochrony powietrza wraz z weryfikacją zakładanych efektów \| Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| Substancje, których stężenia przekroczyły wartości dopuszczalne lub wartości dopuszczalne powiększone o margines tolerancji – klasyfikacja strefy w której leży powiat \| \| \| \| Opracowanie i wdrażanie planów gospodarki niskoemisyjnej lub programów ograniczania niskiej emisji w skali lokalnej \| \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| \| \| \| \| \| Ilość nowych stanowisk pomiarowych na terenie powiatu \| 0 \| wg potrzeb i planów WIOŚ \| \| Realizacja zadań monitoringowych jakości powietrza w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| \| Zadanie monitorowane: WIOŚ w Katowicach \| \| \| \| \| \| Długość budowanych i zmodyfikowanych odcinków dróg, gminnych, powiatowych, wojewódzkich i krajowych (dwa ostatnie lata 2018-2019) \| drogi powiatowe na długości 73,926 km, drogi wojewódzkie a długości 3,57 km, autostrady na długości 6,35 \| ogółem długość dróg publicznych zmodyfikowanych ok 100 km \| \| Wdrożenie mechanizmów ograniczających negatywny wpływ transportu na jakość powietrza poprzez efektywną politykę transportową do poziomu nie powodującego \| Uwzględnienie w planach rozwoju transportu działań mających wpływ na jakość powietrza, poprzez m.in. uplynienie ruchu pojazdów, budowę obwodnic oraz wprowadzanie ograniczeń w ruchu pojazdów ciężkich na drogach miast \| Zadanie własne: PZD w Częstochowie Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, GDDKiA, Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| \| km \| \| negatywnego oddziaływania na jakość powietrza \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|-----\|---\|-----------------------------------------------\|---\|---\| \| \| \| \| Ilość nowych niskoemisyjnych pojazdów transportu zbiorowego na terenie powiatu źródło danych: PKS, przewoźnicy prywatni \| 4 (gmina Rędziny) \| wg potrzeb \| Rozwój komunikacji publicznej w oparciu o nowoczesny niskoemisyjny tabor autobusowy oraz stworzenie zintegrowanego systemu komunikacji miejskiej (tramwaj/autobus/pociąg) mającego na celu przesiadkę z indywidualnych samochodów na rzecz transportu zbiorowego \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, GDDKiA, Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach, zarządzający komunikacją publiczną \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| Ilość wdrożonych mechanizmów wspomagających zarządzanie ruchem i transportem źródło danych: dane z gmin \| 1 (BUSpas w gminie Rędziny) \| wg potrzeb \| Wdrażanie Inteligentnych Systemów Zarządzania Ruchem oraz mechanizmów wspomagających zarządzanie ruchem i transportem, jak: punkty przesiadkowe, plany centrów logistycznych na obrzeżach miast, BUSpasy, poprawa oznakowania dróg, strefy ograniczonego ruchu pojazdów w miastach \| Zadanie monitorowane: zarządzający komunikacją publiczną \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| Ilość nowych ścieżek rowerowych na terenie powiatu źródło danych: dane z gmin \| 15 km \| 41 km \| Wspieranie rozwoju transportu rowerowego oraz wdrażanie rozwiązań na rzecz jego integracji z miejskimi systemami transportowymi m.in. poprzez rozwój i modernizację infrastruktury oraz zmiany organizacji ruchu \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| Ilość budynków użyteczności publicznej poddanych termomodernizacji źródło danych: dane z gmin Powiatu Częstochowskiego \| 15 \| wg potrzeb \| Sukcesywna redukcja emisji zanieczyszczeń z sektora komunalno-bytowego do poziomu nie powodującego negatywnego oddziaływania na jakość powietrza \| Realizacja planów kompleksowej termomodernizacji budynków użyteczności publicznej \| Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, jednostki sektora finansów publicznych \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| \| \| \| Wdrożenie systemu zbierania informacji o rodzaju użytkowanych paliw stałych w indywidualnych urządzeniach grzewczych \| < 20% \| 100% \| Opracowanie i wdrożenie systemu zbierania informacji o rodzaju użytkowanych paliw stałych w indywidualnych urządzeniach grzewczych \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| grzewczych w gminach \| źródło danych: dane z gmin \| \| \| \|--------------------------\|---------------------------------\|-----------------\|-----------------\| \| Ilość przedsiębiorstw skontrolowanych rocznie w zakresie przestrzegania przepisów prawnych i zapisów pozwoleń źródło danych: WIOŚ \| 117 \| 117 \| Prowadzenie regulamnych kontroli przestrzegania przepisów prawnych i zapisów pozwolen przez podmioty gospodarcze \| Zadanie monitorowane: WIOŚ w Katowicach \| \| \| Ilość instalacji stosujących niskoemisyjne technologie i OZE źródło danych: dane z gmin, dane z podmiotów gospodarczych \| 2750 \| 3011 \| Wdrożenie mechanizmów motywujących do implementacji nowoczesnych rozwiązań w przemyśle skutkujących redukcją emisji substancji zanieczyszczających \| Realizacja inwestycji mających na celu ograniczenie emisji substancji zanieczyszczających z instalacji energetycznych i przemysłowych, oraz ograniczających szczególnie „niską emisję” oraz emisję niezorganizowaną \| Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: przedsiębiorstwa energetyczne i przemysłowe, oraz inne podmioty gospodarcze, Gminy powiatu częstochowskiego, osoby fizyczne \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| Ilość działań (szkoleń, promocji, akcji informacyjnych, konferencji dofinansowania) źródło danych: dane z gmin \| 2 \| 10 \| Realizacja inwestycji w zakresie produkcji paliw niskoemisyjnych i biopaliw \| Zadanie monitorowane: podmioty gospodarcze \| \| \| Ilość punktów monitoringowych jakości powietrza na terenie powiatu źródło danych: WIOŚ \| 1 \| 1 \| Stworzenie preferencji dla rozwoju produkcji urządzeń do pozyskiwania energii w sposób bezemisyjny \| Zadanie monitorowane: podmioty gospodarcze, placówki edukacyjne \| \| \| Ilość zrealizowanych akcji edukacyjnych w zakresie efektywności budynków źródło danych: dane z gmin \| 1 \| >5 \| Wzmocnienie systemu edukacji ekologicznej społeczeństwa skierowanej na promocję postaw służących ochronie powietrza. \| Rozwój systemu informacyjnego dotyczącego monitoringu jakości powietrza i stanu jakości powietrza w skali lokalnej \| Zadanie monitorowane: WIOŚ w Katowicach \| \| \| \| \| \| Prowadzenie kampanii edukacyjnych mających na celu wskazywanie prawidłowych postaw odnośnie ochrony powietrza, a także środków ostrożności odnośnie negatywnych \| Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, organizacje Ekologiczne, Śląski Państwowy \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| Realizacja racjonalnej gospodarki energetycznej łączącej efektywność energetyczną z nowoczesnymi technologiami \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| Ile gmin prowadzi kontrolę w zakresie zakazu spalania odpadów źródło danych: dane z gmin \| 1 \| 16 \| skutków złej jakości powietrza Prowadzenie działań kontrolnych w zakresie zakazu spalania odpadów w indywidualnych systemach grzewczych jako elementu zmian w świadomości społeczeństwa oraz środek prewencyjny Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, Straż miejska, Policja \| \| Ilość budynków użyteczności publicznej poddanych termomodernizacji źródło danych: dane z gmin, dane z powiatu częstochowskiego \| 15 \| wszystkie \| Wspieranie finansowe i technologiczne inwestycji w technologie mające na celu efektywne wykorzystanie energii Poprawa efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej, w tym poprzez ich kompleksową termomodernizację Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego, jednostki sektora finansów publicznych \| brak dofinansowania, brak środków na realizację zadania \| \| Ilość nowych instalacji OZE (dwa ostatnie lata 2018-2019) źródło danych: dane z gmin \| bd \| 261 \| Wzmocnienie systemu wykorzystania odnawialnych źródeł energii w skali powiatu częstochowskiego Realizacja inwestycji w odnawialne źródła energii na terenie powiatu częstochowskiego Zadanie własne: Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: jednostki sektora finansów publicznych, osoby fizyczne, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe oraz przedsiębiorstwa \| \| Ilość zrealizowanych akcji edukacyjnych w zakresie efektywności energetycznej źródło danych: dane z gmin \| 1 \| 16 \| Kształtowanie postaw społecznych w kierunku wdrażania zasad efektywności energetycznej poprzez edukację ekologiczną, a także wzorce Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| \| Ilość wymienionych źródeł ciepła źródło danych: dane z gmin \| 599 \| wg potrzeb \| Realizacja działań z zakresu ograniczania emisji ze źródeł spalania o małej mocy do 1MW poprzez wymiany systemów grzewczych na niskoemisyjne oraz poprzez montaż filtrów nakominowych ograniczających emisję Zadanie monitorowane: lokalni producenci i dystrybutorzy ciepła sieciowego, mieszkańcy, województwo, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, jednostki sektora finansów publicznych \| 128 \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------\| \| 1 \| Ochrona powietrza i klimatu \| Wdrożenie obecnego programu ochrony powietrza wraz z weryfikacją zakładanych efektów \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| koszty w ramach programu ochrony powietrza \| środki gmin powiatu częstochowskiego, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| \| Opracowanie i wdrażanie planów gospodarki niskoemisyjnej lub programów ograniczania niskiej emisji w skali lokalnej \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| koszty indywidualne jednostek \| środki gmin powiatu częstochowskiego, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| gminy są w trakcie realizacji \| \| \| \| Realizacja zadań monitoringowych jakości powietrza w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| WIOŚ w Katowicach \| w ramach działań własnych jednostek \| środki własne WIOŚ \| \| \| \| \| Uwzględnienie w planach rozwoju transportu działań mających wpływ na jakość powietrza, poprzez m.in. upłynnienie ruchu pojazdów, budowę obwodnic, oraz wprowadzanie ograniczeń w ruchu pojazdów ciężkich na drogach miast \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, GDDKiA, Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach \| według zadań własnych oraz według kosztorysu dodatkowych działań \| środki gmin powiatu częstochowskiego, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ), środki administratorów dróg \| \| \| \| \| Rozwój komunikacji publicznej w oparciu o nowoczesny niskoemisyjny tabor autobusowy oraz stworzenie zintegrowanego systemu komunikacji miejskiej (tramwaj/autobus/pociąg) mającego na celu przesiadkę z indywidualnych samochodów na rzecz transportu zbiorowego \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, zarządzający komunikacją publiczną \| wymiana taboru: 1 500 za jeden autobus \| środki własne jednostek realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| \| Wdrażanie Inteligentnych Systemów Zarządzania Ruchem oraz mechanizmów wspomagających zarządzanie ruchem i transportem, jak: punkty przesiadkowe, plany centrów logistycznych na obrzeżach miast, BUSpasy, poprawa oznakowania dróg, strefy ograniczonego ruchu pojazdów w miastach \| Gminy Miejskie Powiatu Częstochowskiego, GDDKiA, Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach \| inteligentne systemy zarządzania ruchem w mieście: od 30 000 do 100 000 dla jednego miasta \| środki własne jednostek realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| \| \| \| \| Wspieranie rozwoju transportu rowerowego oraz wdrażanie \| Gminy Powiatu \| według zadań własnych oraz \| środki własne jednostek \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| rozwijać na rzecz jego integracji z miejskimi systemami transportowymi m.in. poprzez rozwój i modernizację infrastruktury oraz zmiany organizacji ruchu \| Częstochowskiego \| według kosztorysu dodatkowych działań \| realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| Realizacja planów kompleksowej termomodernizacji budynków użyteczności publicznej \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, jednostki sektora finansów publicznych \| 528 \| środki własne jednostek realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| \| \| \| Opracowanie i wdrożenie systemu zbierania informacji o rodzaju użytkowanych paliw stałych w indywidualnych urządzeniach grzewczych \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| według zadań własnych oraz według kosztorysu dodatkowych działań \| środki własne jednostek realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| \| \| \| Prowadzenie regularymnych kontroli przestrzegania przepisów prawnych i zapisów pozwoleń w podmiotach gospodarczych \| WIOŚ w Katowicach \| w ramach zadań własnych jednostki \| środki WIOŚ \| \| \| \| Realizacja inwestycji mających na celu ograniczenie emisji substancji zanieczyszczających z instalacji energetycznych i przemysłowych, oraz ograniczających szczególnie „niską emisję” oraz emisję nieorganizowaną \| Przedsiębiorstwa energetyczne i przemysłowe, oraz inne podmioty gospodarcze na prowadzące działalność na terenie powiatu \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne jednostek realizujących oraz środki gmin, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| Realizacja inwestycji w zakresie produkcji paliw niskoemisyjnych i biopaliw \| Podmioty gospodarcze na prowadzące działalność na terenie powiatu \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne jednostek realizujących, fundusze krajowe WSOSiGW i unijne \| \| \| \| Stworzenie preferencji dla rozwoju produkcji urządzeń do pozyskiwania energii w sposób bezemisyjny \| Podmioty gospodarcze na prowadzące działalność na terenie powiatu \| według zadań własnych oraz według kosztorysu dodatkowych działań \| środki własne jednostek realizujących, fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| \| \| \| Rozwój systemu informacyjnego dotyczącego monitoringu jakości powietrza i stanu jakości powietrza w skali lokalnej \| WIOŚ w Katowicach \| według zadań własnych oraz według kosztorysu dodatkowych inwestycji \| środki WIOŚ \| \| \| \| Prowadzenie kampanii edukacyjnych mających na celu wskazywanie prawidłowych postaw odnośnie ochrony powietrza, a także środków ostrożności odnośnie negatywnych skutków złej jakości powietrza \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, organizacje ekologiczne \| według zadań własnych oraz według kosztorysu dodatkowych działań \| środki własne organizacji ekologicznych oraz środki gmin, fundusze krajowe \| \| \| \| Prowadzenie działań kontrolnych w zakresie zakazu spalania odpadów w indywidualnych systemach grzewczych jako elementu zmian w świadomości społeczeństwa oraz środek prewencyjny \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, Straż miejska, Policja \| według zadań własnych jednostek \| środki własne gmin jednostek realizujących, fundusze krajowe \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| Poprawa efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej, w tym poprzez ich kompleksową termomodernizację \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, jednostki podległe samorządom, jednostki sektora finansów publicznych \| 528 \| środki własne gmin, fundusze krajowe \| \| \| \| \| Realizacja inwestycji w odnawialne źródła energii na terenie powiatu częstochowskiego \| Jednostki sektora finansów publicznych, osoby fizyczne, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe oraz przedsiębiorstwa \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin jednostek realizujących, fundusze krajowe w tym WFOŚiGW oraz unijne \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \|---\|---\|----------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| Kształtowanie postaw społecznych w kierunku wdrażania zasad efektywności energetycznej poprzez edukację ekologiczną, a także wzorce \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, podmioty oferujące efektywne rozwiązania \| według kosztów indywidualnych \| środki własne gmin jednostek realizujących, fundusze krajowe w tym WFOŚiGW oraz unijne \| \| \| \| \| Realizacja działań z zakresu ograniczania emisji ze źródeł spalania o mniej mocy do 1MW poprzez wymianę systemów grzewczych na niskoemisyjne oraz poprzez montaż filtrów nakominkowych ograniczających emisję \| Lokalni producenci i dystrybutorzy ciepła sieciowego, mieszkańcy, województwa, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, jednostki sektora finansów publicznych \| zgodnie z kosztami zaplanowanymi w gminnych PONE \| środki własne jednostek realizujących, fundusze unijne (w tym RPO, POIiŚ) \| \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.4. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu ochrony przed hałasem \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| G \| H \| I \| J \| \| 1 \| Ochrona przed hałasem \| Poprawa i utrzymanie dobrego stanu akustycznego środowiska \| Liczba badanych przedsiębiorstw w 2019 roku w zakresie przestrzegania norm hałasu Ilość przedsiębiorstw w których wykazano naruszenia źródło danych: WIOS \| 33 \| 33 \| 0 \| 0 \| Ograniczenie hałasu przemysłowego na skutek zwiększenia działalności kontrolnej i inspekcjnej oraz wdrażania zaleceń pokontrolnych \| Zadanie monitorowane: WIOS \| zmiana w przepisach prawnych dotyczących kompetencji \| \| \| \| \| Poziom przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w punkcie monitoringowym (Lelów w 2017 roku) w dzień i w nocy źródło danych: Raport o stanie środowiska opracowany przez WIOS \| 0,0 dB (dzień) 3,9 dB (noc) \| 0,0 dB 0,0 dB \| Zmniejszenie liczby mieszkańców narażonych na ponadnormatywny hałas \| Budowa obwodnic i dróg alternatywnych wyprowadzających ruch tranzytowy z centrów miast oraz przeprowadzenie remontu nawierzchni dotychczasowych odcinków dróg \| Zadanie własne: PZDP Zadanie monitorowane: Zarządzający drogami \| brak środków finansowych \| \| \| \| \| Poziom przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w punkcie monitoringowym (Klonnice w 2016 roku) w dzień i w nocy źródło danych: Raport o \| 0,0 dB 8,8 dB \| 0,0 dB 0,0 dB \| Ograniczenie hałasu drogowego poprzez: - rozwój zintegrowanego transportu publicznego, - wdrażanie zasad organizacji ruchu sprzyjających obniżeniu emisji hałasu do środowiska, - wspieranie rozwoju i wdrażanie rozwiązań na rzecz transportu rowerowego jako integralnej części miejskich systemów transportowych \| Zadanie własne: PZD Zadanie monitorowane: Zarządzający drogami, Gminy powiatu częstochowskiego, Zarząd Województwa Śląskiego \| sprzeczny z interesami mieszkańców, brak uzgodnień branżowych i wysokie koszty inwestycji \| \| \| \| \| Ograniczenie hałasu kolejowego poprzez modernizację linii kolejowych oraz taboru oraz działania zawarte w POH Stosowanie zabezpieczeń akustycznych na wymagających tego odcinkach dróg i linii \| \| \| Ograniczenie hałasu kolejowego poprzez modernizację linii kolejowych oraz taboru oraz działania zawarte w POH Stosowanie zabezpieczeń akustycznych na wymagających tego odcinkach dróg i linii \| Zadanie monitorowane: Zarządzający drogami i liniami kolejowymi \| brak wystarczającej liczby użytkowników i opłacalności modernizacji \| \| \| \| \| stanie środowiska opracowany przez WIOŚ \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|------------------------------------------\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| Liczba gmin, które mają zapisy w PZP ograniczające emisję hałasu źródło danych: informacje z Gmin \| 2 \| 16 \| \| \| \| \| \| \| Stosowanie odpowiednich zapisów w planach zagospodarowania przestrzennego, umożliwiających ograniczenie emisji hałasu do środowiska \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| \| \| \| wysokie koszty, długotrwały proces uchwalania \| \| \| \| \| Ilość wydanych decyzji administracyjnych źródło danych: informacje Powiatu Częstochowskiego \| 3 \| wg potrzeb \| \| \| \| \| \| \| Redukcja hałasu przemysłowego (w tym m.in. wyciszanie hal oraz hałasujących maszyn i urządzeń przez zastosowanie odpowiednich rozwiązań takich jak np. obudowy dźwiękochlonne, tłumiki dźwięku, izolacje akustyczne) \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zadanie monitorowane: przedsiębiorstwa prowadzące działalność na terenie powiatu częstochowskiego \| \| \| \| brak środków finansowych \| \| \| \| \| Liczba gmin prowadzących akcje edukacyjne źródło danych: informacje z Gmin \| 16 \| 16 \| \| \| \| \| \| \| Edukacja ekologiczna w zakresie zapobiegania nadmiernej emisji hałasu w powiecie \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, WIOS, Sanepid \| \| \| \| brak zainteresowania mieszkańców \| \| \| \| \| Ilość punktów monitoringowych na terenie powiatu źródło danych: Raport o stanie środowiska opracowany przez WIOŚ \| 1 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| Rozwój sieci monitoringu poziomu emisji hałasu do środowiska oraz narażenia mieszkańców na ponadnormatywny hałas \| \| \| \| \| \| \| \| \| Bieżący monitoring poziomów hałasu w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zadanie monitorowane: WIOS \| \| \| \| brak środków finansowych na realizację zadania \| ### 6.5. Harmonogram zadań własnych w zakresie zagrożeń halasem \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| do 2027 \| J \| K \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| K \| \| 1 \| Ochrona przed halasem \| Budowa obwodnic i dróg alternatywnych wyprowadzających ruch tranzytowy z centrów miast oraz przeprowadzenie remontu nawierzchni dotychczasowych odcinków dróg. \| Powiat Częstochowski PZD \| 23 800 \| dane z Wieloletniej Prognozy Finansowej Powiatu Częstochowskiego na lata 2017–2027 \| środki: Powiatowego Zarządu Dróg w Częstochowie, dofinansowanie UE \| zakres jest ustalany na bieżąco \| \| \| \| Ograniczenie halasu drogowego poprzez: • rozwój zintegrowanego transportu publicznego, • wdrażanie zasad organizacji ruchu sprzyjających obniżeniu emisji halasu do środowiska, • wspieranie rozwoju i wdrażanie rozwiązań na rzecz transportu rowerowego jako integralnej części miejskich systemów transportowych \| Powiat Częstochowski PZD \| \| \| \| \| \| środki własne Powiatowego Zarządu Dróg w Częstochowie, dofinansowanie UE \| zakres zadań ustalany jest w ramach potrzeb i możliwości dofinansowania \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POS dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.6. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zagrożeń halasem \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| E \| F \| G \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| \| 1 \| Ochrona przed halasem \| Ograniczenie halasu przemysłowego na skutek zwiększenia działalności kontrolnej i inspekcjnej oraz wdrażania zaleceń pokontrolnych \| WIOŚ \| koszty administracyjne \| środki własne: WIOŚ \| ilość przedsiębiorstw do kontroli ustalana jest przez WIOŚ \| \| \| \| Budowa obwodnic i dróg alternatywnych wyprowadzających ruch tranzytowy z centrów miast oraz przeprowadzenie remontu nawierzchni dotychczasowych odcinków dróg \| Zarządzający drogami \| 26 230 \| środki: GDDKiA, Zarządu Dróg Wojewódzkich, gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie UE \| zakres jest ustalany na bieżąco \| \| \| \| Ograniczenie halasu drogowego poprzez: • rozwój zintegrowanego transportu publicznego, • wdrażanie zasad organizacji ruchu sprzyjających \| Gminy powiatu częstochowskiego, Zarządzający drogami, \| koszty administracyjne \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie UE środki GDDKiA, gmin powiatu \| zakres zadań ustalany jest w ramach potrzeb i możliwości \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| obniżeniu emisji hałasu do środowiska, • wspieranie rozwoju i wdrażanie rozwiązań na rzecz transportu rowerowego jako integralnej części miejskich systemów transportowych \| \| \| \| \| \| \| Ograniczenie hałasu kolejowego poprzez modernizację linii kolejowych oraz taboru oraz działania zawarte w POH Stosowanie zabezpieczeń akustycznych na wymagających tego odcinkach dróg i linii kolejowych \| Zarządzający liniami kolejowymi \| w miarę potrzeb \| środki własne PKP, fundusze unijne (w tym RPO, POiŚ) \| dokumentacja w trakcie opracowywania \| \| \| Stosowanie odpowiednich zapisów w planach zagospodarowania przestrzennego, umożliwiających ograniczenie emisji hałasu do środowiska \| Gminy powiatu częstochowskiego \| 30 w każdej gminie \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| koszt może być większy i wynikać także z innych zmian w PZP \| \| \| Bieżący monitoring poziomów hałasu w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| WIOŚ \| 100 \| środki własne WIOŚ \| ilość kontroli zależy od potrzeb i środków finansowych \| \| \| Redukcja hałasu przemysłowego (w tym m.in. wyciszanie hal oraz hałasujących maszyn i urządzeń przez zastosowanie odpowiednich rozwiązań takich jak np. obudowy dźwiękochłonne, tłumiki dźwięku, izolacje akustyczne) \| Przedsiębiorstwa prowadzące działalność na terenie powiatu częstochowskiego \| 1 000 \| środki własne przedsiębiorstw, fundusze unijne (w tym RPO, POiŚ) \| koszty w zależności od ilości przedsiębiorstw realizujących zadania \| \| \| Edukacja ekologiczna w zakresie zapobiegania nadmiernej emisji hałasu w powiecie \| Gminy powiatu częstochowskiego \| 50 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, środki zewnętrzne WFOSiGW \| edukacja realizowana jest nie tylko w zakresie hałasu \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.7. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu pól elektromagnetycznych \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| Monitoring poziomów pól elektromagnetycznych \| Gromadzenie danych nt. instalacji emitujących pola elektromagnetyczne wymagających zgłoszeń \| Zadanie własne: Starosta Częstochowski \| zmiana w przepisach prawnych dotyczących kompetencji \| \| 1 \| Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym \| Utrzymanie wartości natężenia promieniowania elektromagnetycznego na dotychczasowych, niskich poziomach \| Liczba punktów z przekroczeniami dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego \| 0 \| 0 \| Kontynuacja monitoringu pól elektromagnetycznych oraz rejestru terenów, na których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych poziomów w środowisku \| Zadanie monitorowane: WIOS w Katowicach \| wzrost liczby źródeł promieniowania, a tym samym brak monitoringu \| \| \| \| \| źródło danych: Raport o stanie środowiska opracowany przez WIOS \| \| \| Ograniczanie oddziaływania pól elektromagnetycznych m.in. poprzez preferowanie nisko konfliktowych lokalizacji źródeł promieniowania elektromagnetycznego \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| zmiana w przepisach dotyczących praw właścicielskich, ryzyko sprzeciwu mieszkańców \| ### 6.8. Harmonogram zadań własnych w zakresie pól elektromagnetycznych \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|---------\|--------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| do 2027 \| J \| K \| \| 1 \| Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym \| Gromadzenie danych nt. instalacji emitujących pola elektromagnetyczne wymagających zgłoszeń \| Powiat Częstochowski \| koszty administracyjne \| koszty administracyjne \| koszty administracyjne \| koszty administracyjne \| koszty administracyjne \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.9. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie pól elektromagnetycznych \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| \| 1 \| Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym \| Kontynuacja monitoringu pól elektromagnetycznych oraz rejestr terytoriów, na których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych poziomów w środowisku \| WIOŚ w Katowicach \| koszty administracyjne \| środki budżetu Państwa \| działanie aktualnie jest realizowane w cyklach 3 letnich \| \| \| \| Ograniczanie oddziaływania pól elektromagnetycznych m.in. poprzez preferowanie nisko konfliktowych lokalizacji źródeł promieniowania elektromagnetycznego \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| koszty administracyjne poniesione przez komórki Planowania Przestrzennego \| środki gmin powiatu częstochowskiego \| w ramach aktualizacji planów zagospodarowania przestrzennego \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POS dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadani. ### 6.10. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarowania wodami \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|----------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|----------------------\|-------------------------------------------------------------------------\|------------------------\|-------------------------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| \| 1 \| Gospodarowanie wodami \| System zrównoważonego gospodarowania wodami powierzchniowymi i podziemnymi, umożliwiający zaspokojenie uzasadnionych potrzeb wodnych regionu przy osiągnięciu i utrzymaniu co najmniej dobrego stanu wód \| Ilość nowych aktów prawa miejscowego rozporządzeń o ustanowieniu obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych źródło danych: PGW WP \| - \| wg potrzeb \| Osiągnięcie i utrzymanie co najmniej dobrego stanu jednolitych części wód powierzchniowych zgodnie z obowiązującymi Planami gospodarowania wodami dla dorzecza Wisły i Odry \| Opracowanie i wydanie jako akt prawa miejscowego rozporządzeń o ustanowieniu stref ochrony pośredniej dla ujęć wód \| Zadanie monitorowane: PGW WP we współpracy z właścicielami ujęć wód \| skomplikowane procedury \| \| \| \| \| Wyniki monitoringu wód powierzchniowych źródło danych: WIOS \| wody powierzchniowe stan zły \| wody powierzchniowe stan dobry \| Prowadzenie monitoringu wód powierzchniowych w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| Zadanie monitorowane: WIOS, PIG \| wysokie koszty monitoringu \| \| \| \| \| Liczba działań z zakresu edukacji ekologicznej źródło danych: wodociągi \| 2/rok \| > 2/rok \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach ochrony wód, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| Zadanie monitorowane: PGW WP, Gminy powiatu częstochowskiego \| trudność w dotarciu do odbiorcy \| \| \| \| \| Cieki uregulowane źródło danych: PGW WP \| b.d. \| wg potrzeb \| Działania związane z przywracaniem i poprawą ekologicznych funkcji wód i poprawą hydromorfologii koryt cieków, w tym: działania renaturyzacyjne i rewitalizacyjne, przywracanie drożności cieków, zwiększenie retencyjności naturalnej ich zlewni \| Zadanie monitorowane: PGW WP \| trudność w pozyskaniu środków finansowych \| \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|-------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| Utrzymywanie, doposażenie i optymalizacja wykorzystania magazynów przeciwpowodziowych \| Zadanie własne: powiatu częstochowskiego \| trudność w pozyskaniu środków finansowych \| \| \| \| \| Źródło danych: Starostwo Częstochowa \| 1 \| 1 \| \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| \| \| \| \| \| Powierzchnia uwzględniona w dokumentacjach planistycznych gmin granice obszarów zagrożenia powodzią Źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| - \| 100 % \| Ograniczenie ryzyka wystąpienia strat wynikających ze zjawisk ekstremalnych związanych z wodą \| Uwzględnianie w dokumentach planistycznych oraz w decyzjach dotyczących planowania i zagospodarowania przestrzennego granic obszarów zagrożenia powodzią wyznaczonych na mapach zagrożenia powodziowego oraz poziomu zagrożenia powodziowego, jak również wniosków wynikających z planów zarządzania ryzykiem powodziowym \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| przedłużające się procedury konsultacji społecznych \| \| \| \| \| Długość utrzymywanych rowów odwadniających na terenie powiatu Źródło danych: PGW Wody Polskie, spółki wodne \| b.d. \| wg. potrzeb \| Działania inwestycyjne i utrzymaniowe związane z melioracjami wodnymi szczegółowymi oraz rowami odwadniającymi tereny zurbanizowane \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego, właściciele terenów, spółki wodne \| brak środków finansowych \| \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|-------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|-------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| \| \| \| \| Liczba działań edukacyjnych w zakresie ochrony wód, poprawy retencyjności zlewni \| 0 \| 1/rok \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach ochrony przed powodzią i suszą, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, PGW WP \| brak środków finansowych \| źródło danych: PGW WP, Gminy ### 6.11. Harmonogram zadań własnych w zakresie gospodarowania wodami \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| rok 2027 \| \| \| \| \| 1 \| Gospodarowanie wodami \| Utrzymywanie, doposażenie i optymalizacja wykorzystania magazynów przeciwpowodziowych \| Powiat Częstochowski gminy powiatu częstochowskiego \| realizacja wg potrzeb \| Budżet powiatu, środki NFOSiGW, środki WFOSiGW \| zadanie realizowane na bieżąco \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.12. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarowania wodami \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| w ramach działań własnych \| środki PGW WP \| realizacja wg potrzeb \| \| 1. \| Gospodarowanie wodami \| Opracowanie i wydanie jako akt prawa miejscowego rozporządzeń o ustanowieniu stref ochrony pośredniej dla ujęć wód \| PGW WP we współpracy z właścicielami ujęć wód \| w ramach działań własnych \| środki PGW WP \| zadanie realizowane corocznie \| \| \| \| Prowadzenie monitoringu wód powierzchniowych w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska \| WIOŚ, PIG \| w ramach działań własnych \| Środki własne WIOŚ, PIG \| \| \| \| \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach ochrony wód, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| PGW WP, Gminy powiatu częstochowskiego \| w ramach działań własnych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, środki PGW WP \| działania będące kontynuacją już realizowanego \| \| \| \| Działania związane z przywracaniem i poprawą ekologicznych funkcji wód i poprawą hydromorfologii koryt cieków, w tym: działania renaturyzacyjne i rewitalizacyjne, przywracanie drożności cieków, zwiększenie retencyjności naturalnej ich zlewni \| PGW WP \| według kosztorysów inwestycji \| środki PGW WP \| zakres ustalany w miarę potrzeb \| \| \| \| Uwzględnianie w dokumentach planistycznych oraz w decyzjach dotyczących planowania i zagospodarowania przestrzennego granic obszarów zagrożenia powodzią wyznaczonych na mapach zagrożenia powodziowego oraz poziomu zagrożenia powodziowego, jak również wniosków wynikających z planów zarządzania ryzykiem powodziowym \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| w ramach działań własnych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) \| realizacja wg potrzeb \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| Działania inwestycyjne i utrzymaniowe związane z melioracjami wodnymi szczegółowymi oraz rowami odwadniającymi tereny zurbanizowane \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, właściciele terenów, spółki wodne \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego fundusze krajowe i unijne (w tym RPO, POiŚ) środki spółek wodnych \| zakres ustalany w miarę potrzeb \| \| \| \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach ochrony przed powodzią i suszą, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| Gminy Powiatu Częstochowskiego, PGW WP \| w ramach działań własnych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, środki PGW WP \| działania będzie kontynuacją już realizowanego \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.13. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarki wodno-ściekowej \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|----------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------\|-------------------------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| \| 1 \| Gospodarka wodno-ściekowa \| System zrównoważonego gospodarowania wodami powierzchniowymi i podziemnymi, umożliwiający zaspokojenie uzasadnionych potrzeb wodnych regionu przy osiągnięciu i utrzymaniu co najmniej dobrego stanu wód \| Długość kanalizacji sanitarnej Źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 620,8 km \| 630,8 km \| Budowa, rozbudowa i modernizacja sieci kanalizacji, w tym deszczowej \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| większość zadań planowana jest w przypadku otrzymania środków finansowych z zewnątrz \| \| \| \| \| Skanalizowanie powiatu Źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 43,8 % \| wg potrzeb \| Rozwój i dostosowanie instalacji i urządzeń służących do przesyłu i oczyszczania ścieków komunalnych, zagospodarowywania osadów ściekowych oraz systemy sterowania, monitoringu i przesyłania danych \| \| \| \| \| \| \| Zwodociągowanie powiatu Źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 91,4 % \| wg potrzeb \| Budowa, rozbudowa i modernizacja ujęć wody, stacji uzdatniania wody oraz infrastruktury służącej do zbiorowego zaopatryzenia w wodę \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| \| \| \| \| \| Długość sieci wodociągowej Źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 1 482,5 km \| 1 492,5 km \| Budowa, rozbudowa i modernizacja urządzeń służących do optymalizacji wykorzystania istniejącej infrastruktury wodno-kanalizacyjnej (w tym systemy sterowania, monitoringu i przesyłania danych) \| \| \| \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|-------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|-------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| \| \| \| Ilość zrealizowanych akcji edukacyjnych /rocznie \| 1 /rok \| 2 /rok \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach oszczędnego użytkowania wody oraz o najważniejszych sprawach związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego, Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny \| \| \| \| \| Liczba przydomowych oczyszczalni ścieków \| 326 \| 350 \| Osiągnięcie i utrzymanie co najmniej dobrego stanu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych zgodnie z obowiązującymi Planami gospodarowania wodami dla dorzeczy Wisły i Odry \| Prowadzenie ewidencji zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| \| \| \| \| Liczba kontroli przestrzegania przez podmioty warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi \| 59 kontroli \| 60 kontroli \| Prowadzenie kontroli przestrzegania przez podmioty warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi \| Zadanie monitorowane: WIOS \| ### 6.14. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarki wodno-ściekowej \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------\| \| \| Gospodarka wodno-ściekowa \| Budowa, rozbudowa i modernizacja sieci kanalizacji, w tym deszczowej \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego WFOŚiGW fundusze unijne (w tym RPO), \| zakres ustalany w miarę potrzeb \| \| \| \| Budowa, rozbudowa i modernizacja urządzeń służących do przesyłu i oczyszczania ścieków komunalnych, zagospodarowywania osadów ściekowych oraz systemy sterowania, monitoringu i przesyłania danych \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, WFOŚiGW fundusze unijne (w tym RPO), \| w ramach KPOŚK \| \| \| \| Budowa, rozbudowa i modernizacja ujęć wody, stacji uzdatniania wody oraz infrastruktury służącej do zbiorowego zaopatryzenia w wodę \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, środki administratorów sieci wodociągowej WFOSiGW fundusze unijne (w tym RPO), administratorzy sieci wodociągowej \| zakres ustalany w miarę potrzeb \| \| \| \| Budowa, rozbudowa i modernizacji urządzeń służących do optymalizacji wykorzystania istniejącej infrastruktury wodno-kanalizacyjnej (w tym systemy sterowania, monitoringu i przesyłania danych) \| Gminy Powiatu Częstochowskiego \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, WFOŚiGW fundusze unijne (w tym RPO), \| w ramach KPOŚK \| \| \| \| Działania edukacyjne, promocyjne, propagujące i upowszechniające wiedzę o konieczności, celach, zasadach i sposobach oszczędnego użytkowania wody oraz o najważniejszych sprawach związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków, w szczególności skierowane do dzieci i młodzieży \| Gminy powiatu częstochowskiego, Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny \| w ramach działań własnych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| realizowane jako kontynuacja \| \| \| \| Prowadzenie ewidencji zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków \| Zadanie monitorowane: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| w ramach działań własnych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| możliwa realizacja w trakcie innych działań np. inwentaryzacji azbestu \| \| \| \| Prowadzenie kontroli przestrzegania przez podmioty warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi \| Zadanie monitorowane: WIOŚ \| w ramach działań własnych \| środki własne WIOŚ \| realizowane jako kontynuacja \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POS dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.15. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarowania zasobami geologicznymi \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|-------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| \| 1 \| Gospodarowanie zasobami geologicznymi \| Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami ze złóż \| Liczba wykrytych nielegalnych eksploatacji źródło danych: OUG \| 0 \| 0 \| Ochrona i zrównoważone wykorzystanie zasobów kopalin oraz ograniczanie presji na środowisko, związanej z eksploatacją kopalin i prowadzeniem prac poszukiwawczych \| Współdziałanie organów koncesyjnych w celu ochrony rejonów występowania udokumentowanych złóż objętych koncesją oraz eliminacja nielegalnego wydobycia poprzez system kontroli \| Zadanie monitorowane: Marszałek, administracja szczebla centralnego, organy nadzoru górniczego \| zmiana w przepisach prawnych dotyczących kompetencji \| \| 2 \| Tereny poprzemysłowe \| Przekształcenie terenów poprzemysłowych i zdegradowanych województwa śląskiego \| Powierzchnia terenów zrekultywowanych źródło danych: Starostwo w Częstochowie \| b.d. \| ok. 15 ha \| Rewitalizacja terenów poprzemysłowych i zdegradowanych \| Rewitalizacja i rekultywacja (w tym zagospodarowanie krajobrazowo – przyrodnicze, rekreacyjne oraz na cele inwestycyjne) terenów poprzemysłowych i zdegradowanych, w pierwszej kolejności stwarzających największe zagrożenia dla środowiska i zdrowia ludzi \| Zadanie własne: Starosta Częstochowski Zadanie monitorowane: właściciele terenów, władający powierzchnią ziemi \| realizacja w razie potrzeby, ryzykiem jest brak środków finansowych \| \| \| \| \| Ilość terenów w Bazie OPI-TPP źródło danych: Baza OPI-TPP \| 17 \| 17 \| Utrzymanie i systematyczne aktualizowanie bazy danych o terenach poprzemysłowych i zdegradowanych (ORSIP, OPI-TPP) \| Zadanie własne: powiat częstochowski, gminy powiatu częstochowskiego \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| \| Ilość badań gruntu źródło danych: przedsiębiorstwa \| 0 \| wg potrzeb \| Przeprowadzenie badań zanieczyszczeń gruntu i wód na terenach poprzemysłowych stwarzających największe zagrożenie dla środowiska i zdrowia \| Zadanie własne: powiat częstochowski, Zadanie monitorowane: właściciele gruntów, przedsiębiorstwa \| realizacja w razie potrzeby \| ### 6.16. Harmonogram zadań własnych w zakresie gospodarowania zasobami geologicznymi \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------\|------------------------------------------------------\| \| A \| B \| C \| D \| E \| L \| L \| \| 1 \| Gospodarowanie zasobami geologicznymi \| Rewitalizacja i rekultywacja (w tym zagospodarowanie krajobrazowo - przyrodnicze, rekreacyjne oraz na cele inwestycyjne) terenów poprzemysłowych i zdegradowanych, w pierwszej kolejności stwarzających największe zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzi \| Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: właściciele terenów, władający powierzchnią ziemi \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| \| Utrzymanie i systematyczne aktualizowanie bazy danych o terenach poprzemysłowych i zdegradowanych (ORSIP, OPI-TPP) \| Powiat częstochowski, gminy powiatu częstochowskiego \| Koszty administracyjne \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| działanie będzie kontynuacją realizowanego już działania \| \| \| \| Przeprowadzenie badań zanieczyszczeń gruntu i wód na terenach poprzemysłowych stwarzających największe zagrożenie dla środowiska i zdrowia \| Powiat częstochowski, Zadanie monitorowane: właściciele gruntów, przedsiębiorstwa \| Koszty administracyjne \| środki własne Powiatu Częstochowskiego, środki UE \| realizacja w razie potrzeby \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.17. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie gospodarowania zasobami geologicznymi \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------\|------------------------------------------------------\| \| A \| B \| C \| D \| E \| L \| L \| \| 1 \| Gospodarowanie zasobami geologicznymi \| Współdziałanie organów koncesyjnych w celu ochrony rejonów występowania udokumentowanych złoże objętych koncesją oraz eliminacja nielegalnego wydobycia poprzez system kontroli \| Marszałek, administracja szczęba centralnego, organy nadzoru górniczego \| Koszty administracyjne \| środki budżetu Państwa \| działanie aktualnie jest realizowane i będzie kontynuacja \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.18. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu ochrony gleb \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2018 \| Wartość docelowa rok 2027 \| G \| H \| I \| J \| \| 1 \| Ochrona gleb \| \| Ilość działań promocyjnych źródło danych: dane ODR \| \| \| \| Promocja rolnictwa zintegrowanego \| Zadanie monitorowane: ODR \| przedłużające się procedury \| \| \| \| \| Ilość punktów pomiarowych źródło danych: GIOS \| 2 \| 2 \| \| Kontrola poziomu zanieczyszczeń gleb - rozwój sieci monitoringu gleb \| Zadanie monitorowane: GIOS \| trudności organizacyjne i finansowe \| \| \| \| \| Ilość terenów, na których zidentyfikowano historyczne zanieczyszczenia źródło danych: Starostwo Powiatowe w Częstochowie, GIOS \| 0 \| brak możliwości prognozowania \| \| Identyfikacja potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi oraz sporządzenie wykazu zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska (art. 101d POS) \| Zadanie własne: Starosta Częstochowski \| brak środków finansowych \| \| \| \| \| Ilość kontroli/nieprawidłowości stosowania środków ochrony roślin źródło danych: WIORiN \| - \| - \| \| Zapobieganie zanieczyszczeniom gleb metalami ciężkimi, promieniotwórczymi oraz środkami ochrony roślin \| Zadanie monitorowane: SODR, WIORiN \| mała ilość kontroli i niska wykrywalność zanieczyszczeń \| \| \| \| \| Powierzchnia terenów przeznaczonych na inne cele niż rolnicze i leśne gruntów wymagających decyzjnego zezwolenia na wyłączenia z produkcji rolniczej źródło danych: Starostwo Powiatowe w Częstochowie \| ok. 1 ha/rok \| wartość zależna od przeznaczenia terenów \| \| Stosowanie dobrych praktyk rolniczych mających na celu przeciwdziałanie: - spadkowi zawartości próchnicy, - wzrostowi gęstości objętościowej i zmniejszaniu porowatości, zasolenia oraz zakwaszania gleb \| Zadanie monitorowane: ODR \| brak środków finansowych na realizację zadania \| \| \| \| \| Minimalizacja stopnia i łagodzenie zasklepiania gleb \| \| \| \| Ograniczenie do niezbędnego minimum powierzchni gleby objętej zabudową w tym przeznaczania gruntów na cele inne niż rolne i leśne \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| presja na nowe tereny pod zabudowę \| ### 6.19. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu ochrony gleb \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|-------------------------------\| \| A \| B \| C \| D \| E \| L \| L \| \| 1 \| Ochrona gleb \| Identyfikacja potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi oraz sporządzenie wykazu zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska (art. 101d POŚ) \| Powiat Częstochowski \| Koszty administracyjne \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| realizacja w razie potrzeby \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.20. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zakresu ochrony gleb \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|-------------------------------\| \| A \| B \| C \| D \| E \| L \| L \| \| 1 \| Ochrona gleb \| Promocja rolnictwa zintegrowanego \| Zadanie monitorowane: ODR \| 100 \| środki Ośrodka Doradztwa Rolniczego (50%), dofinansowanie WFOSiGW \| działanie aktualnie jest realizowane i będzie kontynuacja \| \| \| \| Kontrola poziomu zanieczyszczeń gleb - rozwój sieci monitoringu gleb \| Zadanie monitorowane: GIOS \| 100 \| środki GIOŚ \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| Stosowanie dobrych praktyk rolniczych mających na celu przeciwdziałanie: - spadkowi zawartości próchnicy, - wzrostowi gęstości objętościowej i zmniejszaniu porowatości, zasolenia oraz zakwaszania gleb \| Zadanie monitorowane: ODR \| 50 \| środki Ośrodka Doradztwa Rolniczego, dofinansowanie WFOSiGW \| działania doradcze \| \| \| \| Ograniczenie do niezbędnego minimum powierzchni gleby objętej zabudową w tym przeznaczania gruntów na cele inne niż rolne i leśne \| Zadanie monitorowane: gminy powiatu częstochowskiego \| koszty administracyjne \| środki gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie WFOSiGW \| koszty administracyjne \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.21. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|-------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| G \| H \| I \| J \| \| 1 \| Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawaniu odpadów \| Racjonalna gospodarka odpadami \| Ilość gmin, które wykonują roczne sprawozdanie źródło danych: dane gmin \| 16 \| 16 \| Sprawozdania z funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi \| Zadanie monitorowane: Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego, przedsiębiorcy \| \| \| \| \| \| \| Ilość gmin, które aktualizują okresowo Program usuwania azbestu źródło danych: dane gminy \| 4 gminy mają PUA po 2016 roku \| 16 \| Aktualizacja inwentaryzacji i programów usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest \| Zadanie monitorowane: Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego \| realizowane w miarę środków finansowych \| \| \| \| \| \| Ilość gmin, które prowadzą zbiorcze baterii i akumulatorów źródło danych: dane gminy \| 5 \| 16 \| Gospodarowanie odpadami komunalnymi w województwie w oparciu o regionalne instalacje przetwarzania odpadów oraz zwiększenie udziału odzysku, w szczególności recyklingu, w odniesieniu do szkła, metali, tworzyw sztucznych oraz papieru i tektury \| Prowadzenie selektywnego zbierania odpadów komunalnych \| Zadanie monitorowane: Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego \| \| \| \| \| \| Ilość gmin, które osiągnęły zakładane poziomy zmniejszania odpadów biodegradowalnych źródło danych: dane gmin \| 8 \| 16 \| Zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, unieszkodliwianych przez składowanie. W stosunku do ilości tych odpadów, wytwarzanych w województwie śląskim w roku 1995, dopuszcza się do składowania następujące ilości odpadów ulegających biodegradacji: - w 2019 r. nie więcej niż 40%. \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| niska skuteczność zbiorów odpadów biodegradowalnych \| \| \| \| \| \| Ilość gmin, które osiągnęły zakładane poziomy odzysku źródło danych: dane gmin \| 7 \| 16 \| Przygotowanie do ponownego wykorzystania i recyklingu materiałów odpadowych, takich jak papier, metal, tworzywa sztuczne i szkło z na poziomie minimum 30% do końca 2018 roku \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| niska skuteczność zbiorów papieru, metalu, szkła i plastiku \| \| \| \| \| Ilość gmin, które prowadzą selektywną zbiórkę odpadów biodegradowalnych źródło danych: dane gmin \| 12 \| 16 \| Selektywne zbieranie odpadów ulegających biodegradacji i w konsekwencji ograniczenie składowania tych odpadów \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| niska skuteczność zbiórek odpadów biodegradowalnych \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| Ilość gmin, które prowadzą edukację ekologiczną źródło danych: dane gmin \| 16 \| 16 \| Prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej dotyczącej konieczności właściwego postępowania z odpadami niebezpiecznymi i innymi niż niebezpiecznymi \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| \| \| \| \| Czy przedsiębiorstwa medyczne prowadzą selektywną zbiórkę odpadów medycznych i weterynaryjnych źródło danych: dane gmin \| 20% \| 100% \| Minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów niebezpiecznych oraz wzrost efektywności systemu zbiórki i zwiększanie udziału tych odpadów poddanych procesom odzysku i procesom unieszkodliwiania \| Podniesienie efektywności selektywnego zbierania odpadów medycznych i weterynaryjnych \| Zadanie monitorowane: podmioty odpowiedzialne w tym Pogotowie Ratunkowe, NZOZ, lecznice weterynaryjne \| wzrost kosztów utylizacji odpadów medycznych \| \| \| Gospodarowanie odpadami innymi niż komunalne \| Ilości usuniętych wyrobów zawierających azbest źródło danych: dane gmin \| 1 812,016 Mg \| 2000 Mg \| Zakłada się osiąganie celów określonych w przyjętym „Programie usuwania azbestu z terenu województwa śląskiego do roku 2032” \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| \| brak środków finansowych na usuwanie azbestu \| \| \| \| Ilość skontrolowanych przedsiębiorstw w zakresie gospodarowania odpadami źródło danych: WIOŚ \| 87 \| 87 \| Realizacja pozostałych zadań w zakresie gospodarki odpadami niebezpiecznymi, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| Zadanie monitorowane: przedsiębiorstwa zajmujące się zbiórką i odzyskiem odpadów WIOS \| \| w ramach zadań przedsiębiorstw \| \| \| \| Minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów sektora gospodarczego i sukcesywne zwiększanie udziału tych odpadów poddanych procesom odzysku i unieszkodliwiania poza składowaniem \| Wzmacnianie kontroli prawidłowego postępowania z odpadami \| Zadanie własne: Starostwo Powiatu Częstochowskiego Zadanie monitorowane: WIOS \| \| \| ### 6.22. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|-------------------\|---------\|-------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| do 2027 \| \| \| \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| K \| \| 1 \| Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawania odpadów \| Wzmocnianie kontroli prawidłowego postępowania z odpadami \| Powiat Częstochowski \| 20 \| 20 \| 20 \| 20 \| 80 \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| działanie będzie realizowane tylko w razie potrzeby, koszty dotyczą prowadzenia kontroli dokumentacji \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.23. Harmonogram zadań własnych w zakresie zakresu gospodarki odpadami i zapobiegania powstawania odpadów \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|-------------------\|---------\|-------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| do 2027 \| \| \| \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| K \| \| 1 \| Gospodarka odpadami i zapobieganie powstawania odpadów \| Sprawozdania z funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi \| Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego, przedsiębiorcy \| koszty administracyjne \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| realizowane w trybie ciągłym \| \| \| \| Aktualizacja inwentaryzacji i programów usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest \| Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego \| 10 każda gmina 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie zewnętrzne \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Prowadzenie selektywnego zbierania odpadów komunalnych \| Wójtowie i Burmistrzowie gmin powiatu częstochowskiego \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, środki organizacji pozarządowych \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Wzmocnianie kontroli prawidłowego postępowania z odpadami \| WIOŚ \| koszty administracyjne \| środki WIOŚ \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, unieszkodliwianych przez składowanie. W stosunku do ilości tych odpadów, wytwarzanych w województwie śląskim w roku 1995, dopuszcza się do składowania następujące ilości odpadów ulegających biodegradacji: • w 2019 r. nie więcej niż 40% \| Gminy powiatu częstochowskiego \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Przygotowanie do ponownego wykorzystania i recyklingu materiałów odpadowych, takich jak papier, metal, tworzywa \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| sztuczne i szkło z na poziomie minimum 30% do końca 2018 roku \| \| \| \| \| \| \| Selektywne zbieranie odpadów ulegających biodegradacji i w konsekwencji ograniczenie składowania tych odpadów \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, WFOŚiGW \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Realizacja pozostałych zadań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| Zadanie monitorowane: podmioty odpowiedzialne \| zgłodnie z harmonogramem Planu Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| środki własne przedsiębiorstw, fundusze unijne (RPO), WFOŚiGW \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Podniesienie efektywności selektywnego zbierania odpadów medycznych i weterynaryjnych \| Zadanie monitorowane: podmioty odpowiedzialne w tym Pogotowie Ratunkowe, NZOZ, lecznice weterynaryjne \| 50 \| środki własne przedsiębiorstw medycznych i weterynaryjnych \| w zależności od powierzchni rekultywacji \| \| \| \| Rozbudowa systemu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów, który pozwoli na osiągnięcie, do 2016 r. i w latach następnych, poziomu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych w wysokości co najmniej 45% masy wprowadzonych baterii i akumulatorów przenośnych \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, recyklerzy \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Osiągnięcie poziomu selektywnego zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego pochodzącego z gospodarstw domowych, w wysokości co najmniej 4 kg/mieszkańca/rok \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| 160 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Zakłada się osiąganie celów określonych w przyjętym „Programie usuwania azbestu z terenu województwa śląskiego do roku 2032” \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| 1 000 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie WFOŚiGW, środki mieszkańców \| w ramach możliwości finansowych \| \| \| \| Realizacja pozostałych zadań w zakresie gospodarki odpadami niebezpiecznymi, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| Zadanie monitorowane: podmioty odpowiedzialne \| zgłodnie z harmonogramem Planu Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| środki własne jednostek realizujących, fundusze unijne (RPO), NFOŚiGW, WFOŚiGW \| jako doskonalenie systemu \| \| \| \| Realizacja zadań w zakresie gospodarki odpadami sektora przemysłowego, zawartych w harmonogramie Planie Gospodarki Odpadami Województwa Śląskiego na lata 2016-2022 \| Zadanie monitorowane: przedsiębiorstwa zajmujące się zbiórką i dystrybucją odpadów WIOS \| wg. potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorców \| środki własne przedsiębiorstw \| \| \| \| \| Prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej dotyczącej konieczności właściwego postępowania z odpadami niebezpiecznymi i innymi niż niebezpiecznymi \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| 50 \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie WFOŚiGW \| jako uzupełnienie aktualnych działań \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą z danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.24. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu zasobów przyrodniczych w tym także leśnych \| L-p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|--------------------\|----------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \| \| \| \| \| \| \| G \| H \| I \| J \| \| — \| Ochrona przyrody i krajobrazu \| Zachowanie, odtworzenie i zrównoważone użytkowanie bioróżnorodności i georóżnorodności oraz ochrona krajobrazu \| Ilość regionalnych systemów monitoringu różnorodności biologicznej i georóżnorodności źródło danych: dane RDOŚ \| 0 \| 1 \| Podejmowanie działań z zakresu pogłębiania i udostępniania wiedzy o zasobach przyrodniczych i walorach krajobrazowych województwa, w tym prowadzenie badań naukowych, inwentaryzacji przyrodniczej i monitoringu oraz działania z zakresu edukacji ekologicznej. \| Budowa regionalnego systemu monitoringu różnorodności biologicznej i georóżnorodności oraz zagospodarowania przestrzennego, zintegrowanego z ORSIP* i bazami GIOS \| Zadanie monitorowane: Zarząd Województwa Śląskiego, CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| brak środków finansowych na realizację zadania \| \| \| \| \| Liczba gmin powiatu na terenie których przeprowadzono częściową inwentaryzację przyrodniczą źródło danych: dane z gmin \| 0 \| 16 \| Kontynuowanie inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej województwa ze szczególnym uwzględnieniem grup organizmów, zbiorowisk roślinnych i siedlisk przyrodniczych o niewystarczającym rozpoznaniu \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| brak dofinansowania na przeprowadzenie inwentaryzacji \| \| \| \| \| Liczba badań z zakresu ochrony przyrody dot. gatunków inwazyjnych źródło danych: dane RDOŚ \| 0 \| 16 \| Wspieranie i rozwój badań z zakresu ochrony przyrody (w szczególności inwazyjnych gatunków obcych oraz przedmiotów ochrony na obszarach Natura 2000) oraz ekologii krajobrazu \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, GIG Katowice \| brak środków finansowych na badania \| \| \| \| \| Ilość placówek dydaktycznych w celu prowadzenia zajęć edukacyjnych źródło danych: dane z Gmin Ilość osób uczestniczących w zajęciach, kampaniach, eventach źródło danych: dane z placówek, dane z Gmin, dane Nadleśnictw \| 4 \| 16 \| Rozwój bazy dydaktycznej edukacji przyrodniczej oraz realizacja działań z zakresu edukacji ekologicznej, w szczególności na temat przedmiotów ochrony na obszarach natura 2000 (w tym akcja informacyjna na temat użytkowania pojazdów mechanicznych w obrębie siedlisk nautrowych) oraz walorów przyrodniczych parków krajobrazowych \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, Gminy powiatu częstochowskiego, stowarzyszenia, Nadleśnictwa \| brak środków finansowych i organizacyjnych \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| Ilość baz danych o ochronie przyrody źródło danych: dane z Gmin RDOŚ \| 16 \| 16 \| Prowadzenie bazy danych o czynnej ochronie przyrody \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ \| brak środków finansowych \| \| \| \| \| Liczba planów zadań ochronnych dla obszaru NATURA2000 źródło danych: dane RDOŚ \| 1 \| 9 \| Rozpoznawanie obszarów występowania, identyfikacja zagrożeń oraz określenie warunków ochrony i monitoring gatunków i siedlisk objętych ochroną na obszarach Natura 2000 na potrzeby realizacji planów zadań ochronnych \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| brak środków na ochronę przyrody i monitoring \| \| \| \| \| Długość ścieżek przyrodniczo-dydaktycznych na terenie powiatu źródło danych: dane ZPK w Katowicach \| ok. 9 \| wg potrzeb \| \| Zadanie monitorowane: ZPK w Katowicach \| brak środków \| \| \| \| \| Liczba aktualizacji wojewódzkiej bazy danych przyrodniczych w 2019 roku w ramach modułu „Przyroda” źródło danych: dane RDOŚ, ZPK \| 0 \| wg potrzeb \| Wdrożenie narzędzi spójnego systemu zarządzania zasobami przyrody i krajobrazem zarówno na obszarach chronionych, jak i użytkowanych gospodarczo \| Systematyczna aktualizacja wojewódzkiej bazy danych przyrodniczych w ramach modułu „Przyroda”, komponentu Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Województwa Śląskiego (ORSIP) \| Zadanie monitorowane: CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| brak wystarczających środków finansowych i organizacyjnych \| \| Ilość gmin posiadających MPZP w których uwzględniono ochronę bioróżnorodności, terenów zieleni i krajobrazu w planowaniu przestrzennym źródło danych: dane gmin \| 16 \| 16 \| Zapewnienie właściwej ochrony bioróżnorodności, terenów zieleni i krajobrazu w planowaniu przestrzennym, ze szczególnym uwzględnieniem korytarzy ekologicznych poprzez adekwatne zapisy w planach zagospodarowania przestrzennego lub/decyzjach o warunkach zabudowy \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| brak środków na realizację zadania \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| Ilość działań z zakresu edukacji ekologicznej źródło danych: dane z gmin \| >100 \| >100 \| Stworzenie systemu przepływu informacji o prowadzonych przez Gminy województwa śląskiego działaniach z zakresu edukacji ekologicznej oraz czynnej ochrony przyrody na cele Ogólnodostępnej Bazy Danych, która zostanie zamieniona/włączona do modułu Przyroda w systemie ORSIP \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, CDPGS \| brak wystarczających środków finansowych i organizacyjnych \| \| Ilość oznakowanych form ochrony przyrody źródło danych: dane RDOŚ, dane z gmin \| ok. 90 \| ok. 90 \| Oznakowanie granic obszarów uznanych za formy ochrony przyrody oraz postawienie tablic informacyjnych \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, RDOŚ, ZPK. \| brak wystarczających środków finansowych \| \| Liczba aktualnych UPUL źródło danych: dane Powiat Częstochowski \| 6 \| 16 \| Opracowanie Uproszczonych Planów Urządzania Lasów \| Zadanie własne: Powiat Częstochowski \| brak środków finansowych \| \| Liczba działań w ramach planów zadań ochronnych źródło danych: RDOŚ \| 25 \| wg potrzeb \| Zachowanie lub przywrócenie właściwego stanu ekosystemów i gatunków oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dla bioróżnorodności i georóżnorodności \| Zachowanie lub odwracanie właściwego stanu siedlisk i gatunków poprzez realizację zadań ochronnych wyznaczonych dla obszarów Natura 2000 i rezerwatów przyrody \| Zadanie monitorowane: RDOŚ (koordynacja i nadzór), wszystkie podmioty wyznaczone w planach ochrony i planach zadań ochronnych \| brak wystarczających środków finansowych \| \| \| \| \| Powierzchnia odnowień drzewostanów źródło danych: Nadleśnictwa, Gminy, właściciele lasów \| 382,31 \| 400 \| Odnowienie drzewostanów na terenach leśnych w kierunku zgodności z siedliskiem \| Zadanie monitorowane: Nadleśnictwa, właściciele lasów \| brak wystarczających środków finansowych \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| Ilość zrealizowanych wniosków na programy rolnośrodowiskowe źródło danych: ARIMR \| 712 \| wg potrzeb \| Zachowanie bioróżnorodności na terenach wiejskich z wykorzystaniem programów rolnośrodowiskowych \| Zadanie monitorowane: Rolnicy, ODR, ARIMR \| brak wystarczających środków finansowych \| \| \| \| \| Ilość pomników przyrody na terenie powiatu źródło danych: dane RDOŚ, dane z gmin \| 69 \| 69 \| Zachowanie i odtwarzanie właściwego stanu siedlisk, cennych gatunków, elementów przyrody nieożywionej oraz krajobrazu na terenie obszarów chronionego krajobrazu, użytków ekologicznych, stanowisk dokumentacyjnych oraz zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, a także poza terenem obszarów chronionych \| Zadanie monitorowane: Zarządzający obszarem, gminy, organizacje pozarządowe \| brak wystarczających środków finansowych \| \| \| \| \| Ilość gmin ze stwierdzonymi stanowiskami Barszczu Sosnowskiego źródło danych: dane z gmin \| 6 \| 0 \| Usuwanie roślinności inwazyjnej \| Zadanie monitorowane: Właściciele terenu \| brak wystarczających środków finansowych \| ### 6.25. Harmonogram zadań własnych w zakresie zasobów przyrodniczych w tym także leśnych \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|-------------------\|---------\|-------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| rok 2020 \| rok 2021 \| rok 2022 \| rok 2023 \| do 2027 \| J \| K \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| K \| \| 1 \| Ochrona przyrody i krajobrazu \| Opracowanie Uproszczonych Planów Urządzania Lasów \| Powiat Częstochowski \| 500 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| środki własne Powiatu Częstochowskiego WFOSiGW, Fundusz Leśny \| do końca roku 2020 wszystkie gminy mają mieć UPUL \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.26. Harmonogram zadań własnych w zakresie zasobów przyrodniczych w tym także leśnych \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach 2020 – 2027 (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|-------------------\|---------\|-------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| E \| F \| G \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| \| 1 \| Ochrona przyrody i krajobrazu \| Budowa regionalnego systemu monitoringu różnorodności biologicznej i georóżnorodności oraz zagospodarowania przestrzennego, zintegrowanego z ORSIP i bazami GIOS \| Zarząd Województwa Śląskiego, CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS), fundusze unijne (w tym RPO) \| \| \| \| Kontynuowanie inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej województwa ze szczególnym uwzględnieniem grup organizmów, zbiorowisk roślinnych i siedlisk przyrodniczych o niewystarczającym rozpoznaniu \| CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS), fundusze unijne (w tym RPO) WFOSiGW \| \| \| \| Wspieranie i rozwój badań z zakresu ochrony przyrody (w szczególności inwazyjnych gatunków obcych oraz przedmiotów ochrony na obszarach Natura 2000) oraz ekologii krajobrazu \| CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS), fundusze unijne (w tym RPO) WFOSiGW, GIG \| \| \| \| Rozwój bazy dydaktycznej edukacji przyrodniczej oraz realizacja działań z zakresu edukacji ekologicznej, w szczególności na temat przedmiotów ochrony na obszarach natura 2000 (w tym akcja informacyjna na temat użytkowania pojazdów mechanicznych w obrębie siedlisk naturalnych) oraz walorów przyrodniczych parków krajobrazowych \| CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, Gminy powiatu częstochowskiego \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, WFOSiGW \| \| \| \| Prowadzenie bazy danych o czynnej ochronie przyrody \| CDPGŚ \| w ramach budżetu zadań własnych lub \| środki własne Centrum \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| Rozpoznanie obszarów występowania, identyfikacja zagrożeń oraz określenie warunków ochrony i monitoring gatunków i siedlisk objętych ochroną na obszarach Natura 2000 na potrzeby realizacji planów zadań ochronnych \| CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, WFOSiGW \| \| \| \| Systematyczna aktualizacja wojewódzkiej bazy danych przyrodniczych w ramach modułu „Przyroda”, komponentu Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Województwa Śląskiego (ORSIP) \| CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, WFOSiGW \| \| \| \| Zapewnienie właściwej ochrony bioróżnorodności, terenów zieleni i krajobrazu w planowaniu przestrzennym, że szczególnym uwzględnieniem korytarzy ekologicznych poprzez adekwatne zapisy w planach zagospodarowania przestrzennego lub/ i decyzjach o warunkach zabudowy \| Gminy powiatu częstochowskiego \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, WFOSiGW \| \| \| \| Stworzenie systemu przepływu informacji o prowadzonych przez Gminy województwa śląskiego działaniach z zakresu edukacji ekologicznej oraz czynnej ochrony przyrody na cele Ogólnodostępnej Bazy Danych, która zostanie zaimplementowana do modułu Przyroda w systemie ORSIP \| Gminy powiatu częstochowskiego, CDPGŚ \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, CDPGŚ, WFOSiGW \| \| \| \| Oznakowanie granic obszarów uznanych za formy ochrony przyrody oraz postawienie tablic informacyjnych \| Gminy powiatu częstochowskiego, RDOŚ, ZPK, \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, CDPGŚ, RDOŚ, ZPK, GIOS, WFOSiGW \| \| \| \| Zachowanie lub odtwarzanie właściwego stanu siedlisk i gatunków poprzez realizację zadań ochronnych wyznaczonych dla obszarów Natura 2000 i rezerwatów przyrody \| RDOŚ (koordynacja i nadzór), wszystkie podmioty wyznaczone w planach ochrony i planach zadań ochronnych \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne RDOŚ \| \| \| \| Odnowienia drzewostanów na terenach leśnych w kierunku zgodności z siedliskiem oraz zaleśnienia \| Nadleśnictwa \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne Nadleśnictw \| \| \| \| Zachowanie bioróżnorodności na terenach wiejskich z wykorzystaniem programów rolno-środowiskowych \| Rolnicy, ODR \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki ODR, WFOSiGW \| \| \| \| Zachowanie i odtwarzanie właściwego stanu siedlisk, cennych gatunków, elementów przyrody nieożywionej oraz krajobrazu na terenie obszarów chronionego krajobrazu, użytków ekologicznych, stanowisk dokumentacyjnych oraz zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, a także poza terenem obszarów chronionych \| Zarządzający obszarem, Gminy Powiatu Częstochowskiego, organizacje pozarządowe \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, WFOSiGW \| \| \| Usuwanie roślinności inwazyjnej \| Właściciele terenów, Gminy Powiatu Częstochowskiego \| w ramach budżetu zadań własnych lub budżetu projektów realizowanych ze środków zewnętrznych \| środki własne gmin powiatu częstochowskiego, właściciele prywatnych terenów, WFOŚiGW \| \|---------------------------------\|-----------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPJ Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania \| ### 6.27. Cele, kierunki interwencji i zadania z zakresu zagrożeń poważnymi awariami \| L.p. \| Obszar interwencji \| Cel \| Wskaźnik \| Kierunek interwencji \| Zadania \| Podmiot odpowiedzialny \| Ryzyka \| \|------\|-------------------\|-----\|----------\|----------------------\|---------\|------------------------\|--------\| \| \| \| \| Nazwa (+ źródło danych) \| Wartość bazowa rok 2019 \| Wartość docelowa rok 2027 \| \| \| \| 1 \| Zagrożenia poważnymi awariami \| Przeciwdziałanie awariom instalacji przemysłowych \| Ilość kontroli i naruszeń w przedsiębiorstwach źródło danych: dane WIOŚ \| 9 \| 9 \| Przeciwdziałanie poważnym awariom (prowadzenie kontroli zakładów, szkoleń, badań przyczyn, tak aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia poważnych awarii) \| Zadanie monitorowane: WIOŚ, przedsiębiorstwa \| brak środków na działania kontrolne \| \| \| \| \| Ilość kontroli i naruszeń w zakładach o zwiększonym i dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii źródło danych: dane WIOŚ \| 0 \| 1 \| Kontrola zakładów o zwiększonym i dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii wraz z egzekwowaniem przez zakłady wymagań dotyczących zapobiegania poważnym awariom \| Zadanie monitorowane: WIOŚ \| brak środków na działania kontrolne \| \| \| \| \| Ilość PA na terenie powiatu źródło danych: dane WIOŚ \| 0 \| 0 \| Wsparcie jednostek straży pożarnej w sprzęż do ratownictwa techniczno-chemiczno-ekologicznego oraz w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania poważnym awariom \| Zadanie własne Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego \| brak środków finansowych \| \| \| \| \| Ilość akcji edukacyjnych źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 5 \| 6 \| Usuwanie skutków poważnych awarii w środowisku \| Zadanie monitorowane: sprawcy awarii \| brak potrzeby realizacji zadania z powodu brak awarii \| \| \| \| \| Ilość akcji edukacyjnych źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 5 \| 6 \| Zapobieganie lub usuwanie skutków zanieczyszczenia środowiska w przypadku nieustalenia podmiotu za nie odpowiedzialnego \| Zadanie monitorowane: RDOŚ \| ograniczone środki finansowe \| \| \| \| \| Ilość akcji edukacyjnych źródło danych: Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 5 \| 6 \| Poprawa nadzoru nad logistyką transportową, w tym wprowadzenie transportu substancji niebezpiecznych poza obszary zamieszkałe \| Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, zarządcy dróg, policja \| ograniczone środki finansowe \| \| \| \| \| Ilość akcji edukacyjnych źródło danych:** Gminy Powiatu Częstochowskiego \| 5 \| 6 \| Edukacja społeczeństwa na rzecz kreowania prawidłowych zachowań społeczności w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii \| Zadanie własne Powiat Częstochowski Zadanie monitorowane: Gminy powiatu częstochowskiego, \| brak zaangażowania mieszkańców \| \| Lp. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|-----\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------\| \| 1 \| Zagrożenia poważnymi awariami \| Wsparcie jednostek straży pożarnej w sprzęt do ratownictwa techniczno-chemiczno-ekologicznego oraz w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania poważnym awariom \| Powiat Częstochowski \| według kosztorysów inwestycji \| środki własne Powiatu Częstochowskiego, WFOSiGW \| w ramach posiadanych środków \| \| \| \| Edukacja społeczeństwa na rzecz kreowania prawidłowych zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii \| Powiat Częstochowski \| 50 \| środki własne Powiatu Częstochowskiego \| działanie będzie realizowane w razie potrzeby \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POŚ dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. ### 6.29. Harmonogram zadań monitorowanych w zakresie zagrożeń poważnymi awariami \| L.p. \| Obszar interwencji \| Zadanie \| Podmiot odpowiedzialny za realizację \| Szacunkowe koszty realizacji zadania w latach (w tys. zł) \| Źródła finansowania \| Dodatkowe informacje o zadaniu \| \|------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------\|-------------------------------\| \| 1 \| Zagrożenia poważnymi awariami \| Przeciwdziałanie poważnym awariom (prowadzenie kontroli zakładów, szkoleń, badań przyczyn, tak aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia poważnych awarii) \| Powiat Częstochowski \| 100 \| środki własne przedsiębiorstw, środki WIOS \| działanie aktualnie jest realizowane i będzie kontynuacja \| \| \| \| Kontrola zakładów o zwiększonym i dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii wraz z egzekwowaniem przez zakłady wymagań dotyczących zapobiegania poważnym awariom \| Powiat Częstochowski \| Koszty administracyjne \| środki własne WIOŚ \| działanie aktualnie jest realizowane i będzie kontynuacja \| \| \| \| Wsparcie jednostek straży pożarnej w sprzęt do ratownictwa techniczno-chemiczno-ekologicznego oraz w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania poważnym awariom \| Gminy powiatu częstochowskiego \| według kosztorysów inwestycji \| środki gmin powiatu częstochowskiego, dofinansowanie WFOSiGW \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| Usuwanie skutków poważnych awarii w środowisku \| sprawcy awarii \| w zależności od potrzeb \| środki sprawcy awarii \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| Zapobieganie lub usuwanie skutków zanieczyszczenia środowiska w przypadku nieustalenia podmiotu za nie odpowiedzialnego \| RDOS \| w zależności od potrzeb \| środki RDOS \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| Poprawa nadzoru nad logistyką transportową, w tym wprowadzenie transportu substancji niebezpiecznych poza obszary zamieszkałe \| Gminy powiatu częstochowskiego, zarządy dróg, policja \| koszt znaków \| środki zarządców dróg oraz gmin powiatu częstochowskiego \| realizacja w razie potrzeby \| \| \| \| Edukacja społeczeństwa na rzecz kreowania prawidłowych zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożeń środowiska i życia ludzi z tytułu poważnych awarii \| Gminy powiatu częstochowskiego, Policja, PSP, WIOŚ, Sanepid \| 500 \| środki gmin powiatu częstochowskiego, Policji, PSP, WIOŚ \| \| Źródło: koszty zamieszczone w tabeli pochodzą danych udostępnionych przez instytucje realizujące zadania, WPF i WPI Powiatu Częstochowskiego i Gmin należących do powiatu częstochowskiego, a także szacunków własnych autorów POS dla Powiatu Częstochowskiego, w większości przypadków zadań nie było możliwości oszacowania kosztów ze względu na brak informacji o szczegółowym zakresie zadania. 7. System realizacji Programu Ochrony Środowiska Instrumentami wspomagającymi realizację Programu Ochrony Środowiska są elementy strategii rozwoju, programów i dokumentów programowych, o których mowa w ustawie z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r., poz. 1295, z późn. zm.). Wynikają one z obowiązków i kompetencji organów powiatu i gminy. Narzędziem, które koordynuje i spina w jedną całość działania związane z ochroną środowiska jest Program Ochrony Środowiska. Zapisy w nim zawarte przyczyniają się do zacieśniania współpracy gmin należących do powiatu, instytucji i organizacji działających na jego terenie. Wszystkie te działania przyczyniają się do większej skuteczności i efektywności wdrażania zapisów zawartych w Programie. Z tej przyczyny procedura wdrażania i realizacji Programu powinna zostać jasno i czytelnie przedstawiona, tak by instytucje i organizacje działające w szeroko pojętej ochronie środowiska miały możliwość weryfikacji realizacji zestawionych w Programie celów i zadań środowiskowych. Kolejnym cennym narzędziem do realizacji Programu jest zdobycie źródeł finansowania. Aby zapewnić sprawne funkcjonowanie zarządzania trzeba pamiętać o zasadzie zrównoważonego rozwoju i zapewnieniu sprawnych rozwiązań organizacyjnych nie tylko związanych z ochroną środowiska. Niezbędne jest by w procesie wdrażania Programu Ochrony Środowiska wzięły udział przedsiębiorstwa i instytucje różnych profili gospodarki oraz różnych sfer życia społecznego, wynikiem, czego możliwa będzie realizacja Programu, a także zachowanie ładu gospodarczego, społecznego i ekologicznego. Zarządzanie Programem Ochrony Środowiska na poziomie Powiatu związane jest z potrzebą oddzielenia zarządzania środowiskiem i wydzielenia go, jako odrębnego niezbędnego celu do realizacji. W procesie wdrażania zapisów Programu będą uczestniczyć nie tylko jednostki bezpośrednio zaangażowane w opracowanie, procedury opiniowaną, przyjmowania i uchwalania opracowania. Będą to również podmioty uczestniczące w zarządzaniu programem, czyli jednostki administracji samorządowej, jednostki udzielające dofinansowania oraz spółki komunalne. Ważną rolę we wdrażaniu Programu mają wszystkie podmioty realizujące zadania zapisane w Programie, zarówno te własne, czyli Powiatu Częstochowskiego, jak i koordynowane, do których zaliczamy zakłady przemysłowe i produkcyjne, Nadleśnictwa, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Śląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Zarząd Dróg Wojewódzkich, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, a także gminy należące do powiatu. W każdej fazie wdrażania programu uczestniczą mieszkańcy, którzy bezpośrednio wykorzystują produkty wynikające z realizacji postanowień programu. (np. sieć kanalizacji sanitarnej, zmodernizowana droga czy akcja ekologiczna). Warunkiem prawidłowego wdrożenia programu jest stosowanie zasad: - współdziałania, - wzajemnej wymiany informacji, - otwartości i przejrzystości w stosunku do współuczestniczących w realizacji programu. Zasadne jest ze względu na wiele obowiązków i zadań pojawiających się na każdym etapie wdrażania programu określenie możliwości rozłożenia środków i obowiązków na poszczególnych wykonawców programu. Dzięki współdziałaniu jednostek zaangażowanych w Program zostaną pozyskane środki finansowe i osiągnięte zamierzone efekty. Często duże znaczenie ma wykorzystanie doświadczeń sąsiednich jednostek administracyjnych, które wcześniej wdrażały na swoim obszarze Program. Partnerstwo w połączeniu z wymianą doświadczeń może stać się początkiem współpracy na szczeblu nie tylko lokalnym, ale także regionalnym. Podstawową zasadą w realizacji zapisów Programu Ochrony Środowiska jest prawidłowe i właściwe wykonywanie zadań własnych przez poszczególne jednostki świadome własnej roli we wdrażaniu i odpowiedzialne za swoje uczestnictwo w Programie. Najważniejsza i główna odpowiedzialność za prawidłowe wdrożenie spoczywa na Zarządzie Powiatu, który składa Radzie Powiatu raporty z wykonania Programu. Zarząd współdziała z organami administracji samorządowej wojewódzkiej oraz samorządami gminnymi, które dysponują narzędziami wynikającymi z ich kompetencji. Wojewoda dysponuje narzędziem prawnym umożliwiającym ograniczania korzystania ze środowiska. Źródła finansowania Programu stanowią środki własne samorządów, podmiotów gospodarczych, środki pozyskiwane z WFOŚiGW w Katowicach, z RPO WSL 2014-2020, funduszy unijnych, itp. Instytucje związane z ochrona środowiska, między innymi takie jak Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny przedkładają Radzie Powiatu sprawozdania roczne. Okresowo odbywają się posiedzenia komisji tematycznych, na których prezentowane są sprawozdania z działalności w zakresie ochrony środowiska, leśnictwa, edukacji, inwestycji czy promocji na terenie powiatu. Ponadto Zarząd Powiatu współdziała z instytucjami administracji specjalnej, w dyspozycji, których znajdują się instrumenty kontroli i monitoringu. Instytucje te kontrolują respektowanie prawa, prowadzą monitoring stanu środowiska (Inspektor Sanitarny, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska), prowadzą monitoring wód (PGW WP, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej). Tabela 29 Działania w ramach zarządzania środowiskiem w powiecie częstochowskim \| Lp. \| Zagadnienie \| Główne działania w latach 2020 -2027 \| Instytucje uczestniczące \| \|-----\|--------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1 \| Wdrażanie programu ochrony środowiska \| Raport z wykonania programu (co dwa lata) \| Zarząd Powiatu, Inne jednostki wdrażające Program \| \| \| \| Opracowanie programu ochrony środowiska co lata \| Zarząd Powiatu \| \| 2 \| Edukacja ekologiczna, Komunikacja ze społeczeństwem, System informacji o środowisku \| Realizacja programu ochrony środowiska oraz współpraca z instytucjami zajmującymi się szeroko pojętą ochroną środowiska \| Rada Powiatu, Zarząd Województwa, WIOS, Organizacje pozarządowe \| \| 3 \| Systemy zarządzania środowiskiem \| Wspieranie i promowanie zakładów instytucji wdrażających system zarządzania środowiskiem \| Powiat, Wojewoda, Fundusze celowe \| \| 4 \| Monitoring stanu środowiska \| Zgodnie z wymaganiami ustawowymi - Stan środowiska w województwie śląskim \| WIOŚ, WSSE, ZGW, Powiat \| Źródło: pracowanie własne Elementem polityki ekologicznej powiatu jest współpraca z instytucjami zajmującymi się badaniem stanu środowiska, przetwarzaniem uzyskanych danych oraz ich upowszechnianiem. Bezpośrednim wskaźnikiem zaawansowania realizacji zadań objętych programem ochrony środowiska będzie ciągły monitoring oraz kontrola podejmowanych działań. 8. Monitoring Programu Ochrony Środowiska Z wykonania „Programu…” Starosta Powiatu Częstochowskiego powinien co dwa lata sporządzać raporty i przedstawiać je Radzie Powiatu, a także przekazać do organu wykonawczego Województwa Śląskiego. W związku z tym dla wspomagania procesu monitorowania postępów w realizacji Programu wykorzystane zostaną wskaźniki realizacji Programu ochrony środowiska zestawione w tabelach celów i zadań środowiskowych. Jednocześnie wskaźniki monitorowania jakości środowiska mają być narzędziem oceny realizacji Programu Ochrony Środowiska w momencie przygotowywania raportów z jego wykonania. Dlatego też istotnym jest, aby wskaźniki monitorowania Programu Ochrony Środowiska Powiatu Częstochowskiego były spójne ze wskaźnikami monitorowania jakości środowiska określnymi w Programie Ochrony Środowiska dla Województwa Śląskiego. Pozwoli to na wykonanie spójnych ze sobą raportów z realizacji Programów Ochrony Środowiska zarówno na szczeblu gminnym, powiatowym, jak i wojewódzkim, a tym samym podsumowanie efektów prowadzonej polityki ochrony środowiska na terenie województwa śląskiego. Zgodnie z powyższym, w tabeli poniżej wskazano wskaźniki wraz z wartościami bazowymi i docelowymi zgodne z wskaźnikami wymienionymi w Programie Ochrony Środowiska dla Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024. Za dwa lata w trakcie wykonywania aportu z realizacji POŚ i po określaniu wartości wskaźników możliwa będzie ocena czy Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego jest wdrażany w zakładanym stopniu czy zadania są realizowane w planowanym tempie i czy możliwa jest całościowa realizacja Programu do końca okresu programowania. Jednocześnie wskaźniki te pozwalają na ocenę postępów w realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Województwa Śląskiego do roku 2019 z uwzględnieniem perspektywy do roku 2024. Tabela 30 Wskaźniki realizacji programu ochrony środowiska \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|----------------------------\| \| \| POWIERZCHIE ATMOSFERYCZNE \| \| \| \| \| 1 \| Ilość stref jakości powietrza z przekroczeniem wartości dopuszczalnych substancji w powietrzu osobno dla: pyłu zawieszonego PM10, pyłu zawieszonego PM2,5 dwutlenku azotu dwutlenku siarki \| - \| 1 \| Roczna ocena jakości powietrza \| \| 2 \| Ilość stref jakości powietrza z przekroczeniem wartości docelowych substancji w powietrzu \| - \| 1 \| Roczna ocena jakości powietrza \| \| 3 \| Zmiana średniorocznego stężenia zanieczyszczeń pyłowych (pyłu PM10) na stanowiskach pomiarowych strefy śląskiej \| µg/m³ \| 22 (Złoty Potok) \| Roczna ocena jakości powietrza \| \| 4 \| Emisja zanieczyszczeń pyłowych z zakładów szczególnie uciążliwych \| Mg/rok \| 34 \| GUS \| \| 5 \| Emisja zanieczyszczeń gazowych z zakładów szczególnie uciążliwych \| Mg/rok \| 315 972 \| GUS \| \| 6 \| Sprzedaż energii cieplnej w przeliczeniu na kubaturę budynków mieszkalnych ogrzewanych centralnie \| GJ \| 87,38 (2018 r.) \| GUS \| \| \| ZASOBY WODNE \| \| \| \| \| 7 \| % JCWP o wykazanym co najmniej dobrym stanie wód \| % \| 8 \| WIOŚ (w ramach PMŚ) \| \| 8 \| () Stosunek liczby jednolitych części wód powierzchniowych o dobrym stanie do ogólnej liczby jednolitych części wód a) rzeki i zbiorniki zaporowe, b) jeziora \| % \| 7,7 \| WIOŚ (w ramach PMŚ) \| \| 9 \| % punktów pomiarowych wód podziemnych, dla których wykazano dobry stan chemiczny wód \| % \| 0 \| WIOŚ (w ramach PMŚ) \| \| 10 \| Stosunek objętości ścieków wymagających oczyszczania, ale odprowadzonych do \| % \| 2,1 \| GUS \| \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|---------------------------\| \| \| środowiska jako nieococzyszczone do objętości odprowadzonych ścieków wymagających oczyszczenia ogółem \| \| \| \| \| 11 \| Odsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków \| % \| 47,2 \| GUS \| \| 12 \| Odsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków z podwyższonym usuwaniem biogenów \| % \| 29,3 \| GUS \| \| 13 \| () Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej w stosunku do ludności ogółem \| % \| 43,8 \| GUS \| \| 14 \| Zużycie wody w przeleżeniu na mieszkańca \| m3/rok \| 29,4 \| GUS \| GOSPODARKA ODPADAMI \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|---------------------------\| \| 15 \| Masa odebranych odpadów komunalnych – ogółem \| tys. Mg \| 35,813 \| WSO \| \| 16 \| Masa odpadów komunalnych zebranych selektywnie \| tys. Mg \| 13,897 \| GUS \| \| 17 \| Masa odpadów komunalnych odebranych jako zmieszane odpady komunalne \| tys. Mg \| 21,916 \| Sprawozdanie gmin z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi \| \| 18 \| Liczba czynnych składowisk odpadów, na których są składowane odpady komunalne \| sztuk \| 1 \| Urząd Marszałkowski \| \| 19 \| Liczba instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych \| sztuk \| 1 \| Urząd Marszałkowski \| ZASOBY PRZYRODNICZE \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|---------------------------\| \| 20 \| Liczba i powierzchnia obszarów chronionych \| Sztuk, ha\| 6 534 036,68 \| RDOŚ i GDOŚ \| \| 21 \| Powierzchnia lasów \| ha \| 44 706,38 \| GUS \| \| 22 \| Powierzchnia terenów zielonych \| ha \| 791,56 \| GUS \| \| 23 \| () Postęp w kierunku zrównoważonej gospodarki leśnej \| % \| 86 \| GUS \| \| 24 \| () Procent obszarów Natura 2000 posiadających planistyczne instrumenty zarządzania \| % \| 11 \| GUS \| OCHRONA ZASOBÓW NATURALNYCH \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|---------------------------\| \| 25 \| Udokumentowane zasoby bilansowe ważniejszych surowców występujących na terenie województwa [% zasobów krajowych]: - metan pokładów węgla (MPW) [% zasobów krajowych] - węgiel kamienny - rudy cynku i ołowiu - dolomity - surowce ilaste ceramiki budowlanej - wapienie i margle przemysłu cementowego - kamienie lamane i bloczne - piaski formierskie - piaski podsadzkowe - piaski i żwiry - torfy - wody lecznicze zmineralizowane, wody termalne \| m3, Mg, [%] \| - \| Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce – PIŚ Warszawa \| OCHRONA GLEB \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|---------------------------\| \| 26 \| Powierzchnia gruntów rolnych \| ha \| (*) 63 339,37 \| GUS \| \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|----------------------------\| \| 27 \| Powierzchnia upraw wieloletnich \| ha \| () 515,65 \| GUS \| \| 28 \| Powierzchnia łąk i pastwisk \| ha \| () 11 239,02 \| GUS \| \| 29 \| Łączna powierzchnia użytków rolnych \| ha \| () 75 094,04 \| GUS \| \| 30 \| Gleby zrekultywowane - powierzchnia \| ha \| - \| GUS \| \| 31 \| Grunty zdewastowane i zdegradowane wymagające rekultywacji \| szt., ha \| 14,54 \| ORSIP OPI-TPP \| \| \| - ilość \| \| \| \| \| \| - powierzchnia \| \| \| \| \| 32 \| Grunty wymagające rekultywacji \| ha \| 14,54 \| GUS \| OCHRONA PRZED HALASEM \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|----------------------------\| \| 33 \| Liczba punktów monitoringu halasu, w których stwierdzono przekroczenia poziomów dopuszczalnych \| sztuk \| 1 \| WIOŚ \| \| 34 \| Drogi o nawierzchniach „cichych” \| km \| - \| zarządzający drogami \| PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|----------------------------\| \| 35 \| Poziom promieniowania elektromagnetycznego na terenach miast \| V/m \| 0,93 (Blachownia) \| WIOŚ \| \| 36 \| Poziom promieniowania elektromagnetycznego na terenach wsi \| V/m \| <0,5 (Hutki), <0,5 (Komnince), <0,5 (Kruszyna) \| WIOŚ \| ZAPOBIEGANIE POWAŻNYM AWARIOM \| L.p. \| Wskaźnik \| Jednostka \| Wartość wyjściowa 2019 \| Źródło danych o wskaźniku \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\|------------------------\|----------------------------\| \| 37 \| Liczba zakładów o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (ZZAR) \| sztuk \| 1 \| GIOŚ \| \| 38 \| Liczba zdarzeń o znamionach poważnej awarii oraz poważnych awarii na terenie powiatu \| sztuk \| 0 \| GIOŚ \| Źródło: opracowanie własne Oznaczenia: () – wskaźnik zaczerpnięty z Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej () – dane z Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 r. (wg GUS) Wypracowane wspólnej strategii działania i procedur w realizacji programu przyczynia się do wzajemnej zgodnej, z obustronnymi korzyściami współpracy pomiędzy partnerami różnych szczebli decyzyjnych i środowisk odpowiedzialnych za ostateczny wizerunek obszaru. Dzięki tym działaniom etap planowania i zarządzania „Programem…” staje się jasny i zrozumiały na tyle, że pewne działania stając się rutyną, powodują samoistne powtarzanie się dobrych rozwiązań wytwarzając mechanizmy samoregulacji. Jako komórkę monitorującą proces wdrażania i realizacji POŚ oraz harmonogram jego realizacji wskazuje się Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa w Starostwie Powiatowym w Częstochowie. 9. Streszczenie w języku niespecjalistycznym Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027 (zwany dalej Programem) został opracowany zgodnie z zapisami ustawy z dnia 21 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020, poz. 1219), jako narzędzie prowadzenia polityki ochrony środowiska w Powiecie. Poprzedni dokument opracowany został w 2013 r. i obowiązywał w perspektywie do 2019 r. Podstawą do opracowania niniejszego Programu są zalecenia wynikające z Wytycznych do opracowania wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska z 2015 roku, a także obecnie obowiązujące przepisy prawa. W niniejszym opracowaniu autorzy starali się dokonać porównania stanu środowiska z roku 2016 z obecnym według informacji z 2019 roku (natomiast jeśli brakowało takich informacji posłużyono się danymi z 2018). Ustawa z dnia 21 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020, poz. 1219), nie określa sztywnych ram programu ochrony środowiska, zwraca natomiast uwagę (art. 1), by opracowanie uwzględniało pewne dokumenty określone w art. 1 tj. strategie rozwoju, programy i dokumenty programowe o których mowa w ustawie z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz. 1295, z późn. Zm.), co zostało w dokumencie uwzględnione. Przedmiotowe opracowanie dla Powiatu Częstochowskiego zawiera takie elementy jak: - wstęp - rozdział ten zawiera podstawę prawną i cel przygotowania powiatowego programu ochrony środowiska, a także okres objęty opracowaniem, metodykę, strukturę i zakres dokumentu. - w rozdziale drugim wykazano spójność niniejszego opracowania z dokumentami nadrzędnymi opracowanymi we wcześniejszych latach szczebla krajowego, regionalnego, wojewódzkiego i powiatowego. - rozdział trzeci to informacje ogólne o powiecie. Zawartość tego rozdziału to m.in. informacje o położeniu administracyjnym powiatu oraz dane dotyczące uwarunkowań gospodarczych i środowiskowych powiatu. - rozdział czwarty to ocena aktualnego stanu środowiska. W rozdziale tym opisano stan aktualny oraz wskazano najważniejsze problemy w zakresie każdego komponentu środowiska. Wśród obszarów interwencji opisano i oceniono: Ochronę klimatu i jakości powietrza Najwyższe stężenie pyłu zawieszonego PM10 występują w okresie grzewczym tj. styczeń-luty. Pomiar w styczniu 2017 i 2018 r. wykazał maksymalne stężenie 55 μg/m³, natomiast minimalne w czerwcu 2017 roku - 16 μg/m³. W styczniu i lutym 2017 r. oraz w lutym 2018 r. nastąpiły przekroczenia dopuszczalnej wartości stężenia rocznego pyłu zawieszonego PM10. W roku 2019 nie było przekroczeń dopuszczalnych wartości stężenia, co traktowane jest jako sukces. W latach 2017-2019 w rejonie powiatu częstochowskiego wystąpiły ponadnormatywne stężenia pyłu PM2.5 w powietrzu, co stanowi problem. Najwyższe stężenia odnotowano w styczniu 2017 r. - 45 μg/m³ przy normie 25 μg/m³. W 2019 r. jedynie w styczniu odnotowano stężenie wyższe niż normatywne wynoszące 29 μg/m³. W pozostałych miesiącach nie odnotowano przekroczeń wartości dopuszczalnej. Przekroczenia dopuszczalnego poziomu stężenia dwutlenku siarki odnotowano jedynie w styczniu 2017 r. W 2019 r. na stacji w Złotym Potoku nie odnotowano przekroczenia stężenia dwutlenku siarki. Przy normie 20 μg/m³, stężenie to wyniosło maksymalnie 9,5 μg/m³ w styczniu 2019 roku, co traktowane jest jako sukces. Jednym z podstawowych czynników środowiskotwórczych, związanych z komunikacją jest zanieczyszczenie powietrza występujące w sąsiedztwie dróg. Pojazdy samochodowe poruszające się po drogach, emitują do atmosfery duże ilości różnorodnych substancji toksycznych, powstających w wyniku spalania paliwa napędowego, a także na skutek wzajemnego oddziaływania opon i nawierzchni dróg oraz zużywania się niektórych elementów pojazdu. Zagrożenia hałasem Przeprowadzone badania akustyczne realizowane przez WIOŚ w Katowicach na terenie powiatu częstochowskiego w ostatnich dwóch latach wykazują negatywny wpływ klimatu akustycznego na zabudowę mieszkaniową – co jest problemem. Na podstawie dokonanych analiz akustycznych stwierdza się, że zwiększa się emisja hałasu drogowego, co negatywnie wpływa na mieszkańców i wymaga działań ograniczających jej oddziaływanie akustyczne. Przeciwdziałanie hałasowi komunikacyjnemu jest działaniem długookresowym rozłożonym na lata. Typowym sposobem ochrony przed hałasem jest nawierzchnia o obniżonej hałasiwości oraz stosowanie ekranów akustycznych. W 2018 roku na terenie powiatu częstochowskiego wykonano pomiary hałasu kolejowego w środowisku. Wyniki badań hałasu wskazały na znaczne oddziaływanie hałasu na zabudowę mieszkaniową w porze nocnej – co jest problemem. Udokumentowane powyżej uciążliwości hałasowe powodowane ruchem pociągów na badanej linii kolejowej, stanowią podstawę do programowania zadań w zakresie ochrony środowiska przed hałasem, prowadzenia planowych oraz doradznych działań technicznych i organizacyjnych. Ponadto mogą wspomagać podejmowaną decyzję w sprawie wykorzystania terenów na cele inwestycyjne oraz właściwego zagospodarowania przestrzennego terenów bezpośrednio usytuowanych w sąsiedztwie uciążliwej linii kolejowej. Pola elektromagnetyczne* W latach 2018-2019 prowadzono badania na terenie powiatu częstochowskiego. Sukcesem jest fakt, iż wyniki badań na terenie powiatu częstochowskiego nie wskazywały na przekroczenie dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego, który wynosi 7 V/m. Aktualnie zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska Starosta Częstochowski prowadzi rejestr instalacji mogących negatywnie oddziaływać na środowisko zgłoszonych Starości Częstochowskimu, których emisja nie wymaga pozwolenia. Według rejestru na terenie powiatu zlokalizowanych jest około 50 instalacji emitujących promieniowanie elektromagnetyczne. W latach 2018-2019 corocznie właściciele instalacji zgłaszali nową lokalizację, zmianę lub przebudowę instalacji. Gospodarowanie wodami Z danych PMS wynika, iż ogólny stan JCWP występujących na terenie powiatu częstochowskiego jest zły. Stan ekologiczny określany jest jako słaby (Kamieniczka). Umiarowanym stanem ekologicznym charakteryzują się: Stradomka do wypływu ze Zb. Blachownia, Konopka, Ciek spod Rudnik, Widzówka i Bystra. Umiarowanym potencjałem ekologicznym wykazała się Warta od Zbiornika Poraj do Cieku spod Rudnik. Wszystkie JCWP, dla których przeprowadzono badanie wskaźników chemicznych, wykazały stan chemiczny poniżej dobrego. Stan chemiczny wód podziemnych występujących na terenie powiatu częstochowskiego został scharakteryzowany na podstawie monitoringu prowadzonego w 2017 r. Wody podziemne na terenie powiatu częstochowskiego charakteryzują się dobrym stanem chemicznym (za wyjątkiem punktem pomiarowym w Mykanowie, gdzie wody podziemne zakasyfikowane zostały do V klasy). Obszary zagrożenia powodziowego pokrywają się z terenami dolin, przez które przepływają największe rzeki powiatu. Zgodnie ze studium ochrony przeciwpowodziowej obszar powiatu częstochowskiego znajduje się częściowo na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią, tj. w obszarze, na którym prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi raz na 100 lat. Gospodarka wodno – ściekowa Mieszkańcy powiatu częstochowskiego są zaopatrywani w wodę do spożycia tylko z ujęć podziemnych. Woda dostarczana jest głównie przez wodociągi publiczne, które zaopatrują ok. 98% mieszkańców. Reszta mieszkańców zaopatruje się w wodzie z własnych studni przydomowych oraz z 1 studni publicznej. Sieć wodociągowa na terenie powiatu częstochowskiego, wg stanu na rok 2019 posiada długość 1484,3 km, a liczba przyłączy wynosi 38 768. Mieszkańcy powiatu częstochowskiego korzystają z sieci kanalizacyjnej typu rozdzielczego co oznacza, że ścieki sanitarne powstale w wyniku życia i działalności człowieka (w tym działalności przemysłowej) odprowadzane są i oczyszczane oddzielnie od ścieków opadowych (deszczowych). Ogółem eksploatowana sieć kanalizacji sanitarnej, wg stanu na 31.12.2019 r. wynosi 680,71 km (suma długości sieci oraz przyłączy kanalizacyjnych). Ścieki sanitarne z terenu gmin na terenie powiatu częstochowskiego odprowadzane są do oczyszczalni ścieków (gmimnych bądź administrowanych przez Wodociągi Częstochowskie S.A.). Na terenie powiatu częstochowskiego zinwentaryzowano 326 przydomowych oczyszczalni ścieków. Zasoby geologiczne Na terenie powiatu częstochowskiego występują udokumentowane złoża: kamieni łamanych i blocznych, piasków formierskich, piasków i żwirów, surowców ilaste ceramiki budowlanej, torfów, a także wapieni i margli. Na analizowanym terenie brak informacji o występowaniu terenów osuwiskowych i zagrożonych ruchami masowymi ziemi i gleby. W niektórych gminach można spotkać się z powierzchniowymi formami krasowymi tj. leje krasowe i uwały i ponory. Są to formy, które w wielu przypadkach są aktywne, rozwijające się. Niemniej jednak obecnie zagrożenia nie występują. Gleby Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Gliwicach w latach 2017-2019 przeprowadziła badania gleb na powierzchni 2200,75 ha gruntów ornych, 150,02 ha użytków zielonych oraz 2350,77 ha użytków rolnych, skąd zostało pobranych 2910 próbek. Większość przebadanych użytków rolnych miała bardzo kwaśny odczyn. Natomiast w przypadku połowy badanych próbek konieczne było wapnowanie. W przebadanych próbkach większość gleb charakteryzowała się bardzo niską zawartością fosforu i potasu oraz bardzo niską zawartością magnezu. Zauważa się coroczne zwiększanie powierzchni wyłączanej z produkcji rolniczej. Zgodnie z danymi udostępnionymi przez Starostwo Powiatowe w Częstochowie, w 2018 roku prowadzono 561 spraw w zakresie wyłączeń z produkcji rolniczej na cele nierolnicze (powierzchnia wyłączeń 51,16 ha), a w 2019 roku liczba spraw wyniosła 658 (powierzchnia wyłączeń 74,04 ha). Gospodarka odpadami Na terenie gmin powiatu częstochowskiego obowiązują Regulaminy utrzymania czystości i porządku. Gospodarowanie odpadami przebiega zgodnie z ustalonymi regulaminami. Jednocześnie podlega rocznemu obowiązkowi sprawozdawczości. Do 31 marca każdego roku wójt lub burmistrz przedkłada sprawozdanie Marszałkowi Województwa. W 2019 r. zebrano 21 916,38 Mg odpadów z gospodarstw domowych, co w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosło 162,8 kg/rok/mieszkańca. Oprócz systemu zbierania zmieszanych odpadów komunalnych na terenie powiatu istnieje system selektywnego zbierania odpadów. Selektyniwne zbierane są odpady opakowaniowe: papier i tektura, szkło, tworzywa sztuczne, odpady ulegające biodegradacji, odpady niebezpieczne, baterie i akumulatory, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Według analiz stanu gospodarowania odpadami komunalnym wykonywane przez poszczególne gminy powiatu częstochowskiego wynika, iż stosunek ilości zbieranych i odbieranych odpadów zmieszanych do ilości odpadów segregowanych corocznie się zmniejsza. Na terenie poszczególnych gmin okresowo pojawiają się dzikie wysypiska, co jest problemem. Wysypiska są na bieżąco lokalizowane i likwidowane, w miarę ich pojawiania się, aby zapobiec przyzwyczajaniu się mieszkańców do danego miejsca. Przedsiębiorcy zajmujący się gospodarowaniem odpadami działają na terenie powiatu częstochowskiego w oparciu o decyzje wydane przez Starostę Częstochowskiego. W latach 2018 - 2019 wydanych zostało: 5 decyzji na przetwarzanie odpadów oraz 11 decyzji na wytwarzanie odpadów. W latach 2018 – 2019, wg informacji udostępnionych przez gminy powiatu częstochowskiego, usunięto 1 812,016 Mg wyrobów zawierających azbest. Aktualnie, wg Bazy Azbestowej ilość wyrobów zawierających azbest pozostała do usunięcia wynosi 31 059,996 Mg. Zasoby przyrodnicze, w tym także leśne Siedliska przyrodnicze powiatu częstochowskiego charakteryzują się dużą różnorodnością biologiczną i fizjograficzną, co jest atutem i sukcesem powiatu. Na koniec 2019 r. powierzchnia obszarów prawne chronionej przyrody na terenie powiatu częstochowskiego wynosiła 34 036,68 ha, co stanowiło 22,4% powierzchni powiatu. Największym udziałem obszarów prawnie chronionych w ogólnej powierzchni odznaczały się gminy Janów, Olsztyn, Mstów, Konopiska, Przyrów i Blachownia. Formami ochronnymi przyrody na terenie powiatu częstochowskiego są: parki krajobrazowe (3), rezerwaty przyrody (8), obszary Natura 2000 (9), użytki ekologiczne (8) oraz 69 pomników przyrody, które tworzą tzw. system obszarowi obiektów prawnie chronionych. Taki układ przestrzenny, wzajemnie uzupełniających się form ochrony przyrody, zapewnia warunki do samoregulacji procesów przyrodniczych, naturalnych warunków hydrologicznych oraz właściwego korzystania z rekreacji i turystyki. Ogólna powierzchnia lasów (według danych GUS na koniec roku 2019) na terenie powiatu częstochowskiego wynosi 44 706,38 ha. Lasy powiatu częstochowskiego charakteryzują się dosyć dużą fragmentacyjnością, co jest problemem. Duże i zwarte kompleksy leśne utrzymują się jedynie w obrębie Parków Krajobrazowych oraz na północy powiatu w gminie Kruszyna, gdzie stanowią część Nadleśnictwa Radomska. Zagrożenia poważnymi awariami Na terenie powiatu częstochowskiego nie występują zakłady przemysłowe zaliczone do grupy dużego ryzyka. Funkcjonuje jednak zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii. Jest to PHU "JANI-GAZ" zlokalizowany w miejscowości Konopiska przy ul. Przemysłowej 3, gdzie odbywa się proces magazynowania, napełniania i obrotu gazu płynnego propan-butan. Ponadto, na terenie powiatu znajdują się zakłady pracy wykorzystujące w procesach technologicznych TSP, mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, zwierząt oraz środowiska w wypadku awarii. Zagrożenie powoduje również rurociąg paliwowy, zasilający składnicę paliw w Boronowie, na obszarze powiatu przebiegający przez teren gmin: Kruszyna, Mykanów, Blachownia, Konopiska. Istotne zagrożenie stwarzają też TSP przewożone cysternami samochodowymi i kolejowymi przez teren powiatu. Zadania dotyczące wspomagania działań służb ratowniczych realizuje Miejsko-Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego. M-PCZK jednocześnie jest ośrodkiem koordynującym działania powiatowych służb, inspekcji i straży oraz podmiotów odpowiedzialnych za ochronę ludności w sytuacji katastrof naturalnych, awarii technicznych oraz klęsk żywiołowych. Po analizie stanu aktualnego dla każdej dziedziny środowiskowej przeprowadzono analizę SWOT i stworzono w rozdziale szóstym cele i kierunki działań, a także harmonogramy realizacji zadań własnych – powiatowych i zadań monitorowanych – czyli realizowanych przez gminy oraz inne instytucje administrujące uzbrojeniem terenu. oraz przedsiębiorców i inne osoby prawne. Cele i kierunki działań w zakresie każdej dziedziny interwencji zostały zestawione w tabelach. Zapisano w nich nadzędne cele środowiskowe, wskaźniki z podaniem wartości bazowej z roku 2019 oraz wartość do osiągnięcia w 2027 roku. Dopelniением celów i zadań jest wyszczególnienie każdego zadania wraz z określeniem jednostki odpowiedzialnej oraz czynników ryzyka jakie mogą mieć miejsce, co warunkuje realizację zadania. Przykładem jest brak pozyskanych środków finansowych na realizację zadania. Druga część rozdziału szóstego są harmonogramy realizacji zadań, w których każde z zadań ma określone koszty realizacji, możliwe źródła finansowania. W tej części zamieszczono także dodatkowe informacje o zadaniu, przykładem jest informacja, iż zadanie będzie realizowane jako kontynuacja lub tylko w razie zaistnienia potrzeby. W kolejnym rozdziale opisano system realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027. Projekt Programu podlega zaopiniowaniu przez Zarząd Województwa Śląskiego. W trakcie procedur opracowania „Programu…” Powiat Częstochowski zapewnił możliwość udziału społeczeństwa na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 poz. 283). Po podjęciu uchwały Rady Powiatu Program zostanie przyjęty do realizacji. Co dwa lata będą sporządzane raporty z realizacji Programu Ochrony Środowiska pokazujące stan wykonania zadań zapisanych w Programie. W procesie wdrażania zapisów Programu będą uczestniczyć nie tylko jednostki bezpośrednio zaangażowane w opracowanie, procedury opiniowaną, przyjmowania i uchwalania opracowania. Będą to także jednostki administracji samorządowej, jednostki udzielające dofinansowania, a także wszystkie podmioty realizujące zadania zapisane w Programie. Program Ochrony Środowiska jest narzędziem, które koordynuje i spina w jedną całość działania związane z ochroną środowiska. Zapisy w nim zawarte przyczyniają się do zacieśniania współpracy gmin należących do powiatu, instytucji i organizacji działających na jego terenie. W rozdziale ósmym opisano system monitoringu realizacji Programu Ochrony Środowiska, który da obraz postępów w realizacji zamierzeń Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Częstochowskiego na lata 2020-2023 z perspektywą na lata 2024-2027. W związku z tym, iż co dwa lata będą sporządzane raporty z realizacji Programu Ochrony Środowiska pokazujące stan wykonania zadań zapisanych w Programie stworzono pomocne narzędzie monitorujące stan realizacji Programu. Dla każdego zadania zapisanego w Programie określono wskaźniki realizacji ze stanem bazowym na 2019 rok oraz stanem docelowym na 2027 rok. Porównanie tych wskaźników pozwoli na ponowną ocenę stanu środowiska powiatu częstochowskiego. Jako komórkę monitorującą proces wdrażania i realizacji POŚ oraz harmonogram jego realizacji wskazuje się Wydział Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa w Starostwie Powiatowym w Częstochowie. Realizacja zadań zaproponowanych w Programie przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności powiatu, poprawy warunków życia i zdrowia mieszkańców, inwestowania przez przedsiębiorców, a także poprawy jakości walorów środowiskowych i skuteczniejszej ochrony terenów prawnie chronionych oraz tych o walorach rekreacyjno-wypoczynkowych. 10. Bibliografia 1. Bank danych lokalnych, https://bdl.stat.gov.pl/, 2. Bank Danych o Lasach, https://www.bdl.lasy.gov.pl/portal/, 3. System monitoringu jakości powietrza, http://powietrze.katowice.wios.gov.pl/, 4. Publikacje WIOŚ w Katowicach, 5. Rocznica ocena jakości powietrza w województwie śląskim. Raport wojewódzki za rok 2017, 6. Rocznica ocena jakości powietrza w województwie śląskim. Raport wojewódzki za rok 2018, 7. Rocznica ocena jakości powietrza w województwie śląskim. Raport wojewódzki za rok 2019, 8. Geografia regionalna Polski, J. Kondracki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998 r., 9. Geomorfologia Polski. Tom I. Polska Południowa Góry i Wyżyny, praca zbiorowa pod redakcją M. Klimaszewskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972, 10. Hydrologia regionalna Polski – tom I, wody słodkie, Państwowy Instytut Geologiczny, 2007, 11. Hydrologia regionalna Polski – tom II, wody mineralne, lecznicze i termalne oraz kopalniane, Państwowy Instytut Geologiczny, 2007, 12. Ocena stanu środowiska w województwie śląskim w 2018 roku, 13. Raport o stanie środowiska w województwie śląskim w 2017 roku, 14. Ocena poziomu pól elektromagnetycznych w środowisku za lata 2017-2019, 15. Ocena poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku w roku 2018, 16. Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych, Druga Aktualizacja KPOŚK została zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 2 marca 2010 r. (AKPOŚK 2009), 17. Kształtowanie krajobrazu, a ochrona przyrody, pod red. K. Buchwalda i W. Engelhardta, PWRiL, Warszawa 1975, 18. Mapa geologiczna Polski w skali 1:200 000, H. Jurkiewicz, J. Woźniński, IG Warszawa 1977, 19. Mapa obszarów Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP) w Polsce wymagających szczególnej ochrony, A. Kleczkowski, AGH Kraków, 1990, 20. Lokalizacja i klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych sieci krajowej monitoringu diagnostycznego stanu chemicznego wód podziemnych w 2019 roku (badania wykonane na zlecenie GIOŚ przez Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy), 21. Odnawialne źródła energii i możliwości ich wykorzystania na obszarach nieprzemysłowych województwa Śląskiego, 2005, 22. Opracowanie ekofizjograficzne do planu zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego, 23. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, 24. Program ochrony powietrza dla województwa śląskiego, 2020, 25. Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego na lata 2016-2022, 2016, 26. Główna Dyrekcja Ochrony Środowiska, https://www.gdos.gov.pl/, 27. Geoportal geologiczny i hydrogeologiczny, http://geoportal.pgi.gov.pl/, http://epsh.pgi.gov.pl/epsh/	cac0ca28-e951-4270-8100-71d97ace3417	finepdfs	1.663086	CC-MAIN-2023-40	https://czestochowa.powiat.pl/download/467.pdf	2023-09-24T02:49:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506559.11/warc/CC-MAIN-20230924023050-20230924053050-00665.warc.gz	202,375,122	0.998286	0.997104	0.997104	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...	pol_Latn	{}	true	[ 136, 1193, 1861, 2111, 7962, 13925, 21179, 29156, 29615, 31300, 32425, 37253, 40468, 44351, 48858, 53172, 57747, 62892, 65031, 65487, 68170, 68650, 75585, 79815, 83670, 87373, 90627, 91202, 92163, 96912, 98420, 99802, 103407, 106495, 109231, 1141...	1	0
\| Lp. \| Lp. \| Nazwisko \| Imię \| Nr.\| L \| Razem \| Razem \| Konk.\| Punkty \| Wkl.% \| \|-----\|-----\|------------------\|--------\|----\|----\|-------\|-------\|------\|--------\|-------\| \| 1 \| \| LEWCZAK \| JANUSZ HUBERT \| 272 \| 5 \| 5 \| 397,24 \| 38,5 \| \| 2 \| \| DOBOSZ \| ZDZISŁAW \| 272 \| 5 \| 5 \| 395,68 \| 42,6 \| \| 3 \| \| HILDEBRAND \| RYSZARD \| 272 \| 5 \| 5 \| 394,30 \| 32,0 \| \| 4 \| \| MICHAŁEK \| ANDRZEJ \| 271 \| 5 \| 5 \| 394,06 \| 60,9 \| \| 5 \| \| KURYLCZYK \| ANTONI \| 272 \| 5 \| 5 \| 393,25 \| 29,1 \| --- PZHGP OKREG PILA, rok 2017. Klasyfikacja współzawodnictwa o tytuł mistrza Punktacja Główna [ 1 ] \| Lp. \| Lp. \| Nazwisko \| Imię \| Nr.\| L \| Razem \| Razem \| Konk.\| Punkty \| Wkl.% \| \|-----\|-----\|------------------\|--------\|----\|----\|-------\|-------\|------\|--------\|-------\| \| 1 \| \| LEWCZAK \| JANUSZ HUBERT \| 272 \| 5 \| 5 \| 397,24 \| 38,5 \| \| 2 \| \| DOBOSZ \| ZDZISŁAW \| 272 \| 5 \| 5 \| 395,68 \| 42,6 \| \| 3 \| \| HILDEBRAND \| RYSZARD \| 272 \| 5 \| 5 \| 394,30 \| 32,0 \| \| 4 \| \| MICHAŁEK \| ANDRZEJ \| 271 \| 5 \| 5 \| 394,06 \| 60,9 \| \| 5 \| \| KURYLCZYK \| ANTONI \| 272 \| 5 \| 5 \| 393,25 \| 29,1 \| --- D O B R Y L O T ! \| \| Name \| Surname \| Score \| Attempts \| Weight \| Height \| Age \| \|---\|-----------------------\|---------------\|-------\|----------\|--------\|--------\|-----\| \| 6 \| DZIURZYNSKI \| ĄRTUR \| 272 \| 5 \| 5 \| 393.24 \| 54.8\| \| 7 \| BIELECKI \| ANDRZEJ \| 272 \| 5 \| 5 \| 392.04 \| 45.8\| \| 8 \| TRZNADEL \| TADEUSZ \| 270 \| 5 \| 5 \| 390.64 \| 32.8\| \| 9 \| MIELITZ \| WALDEMAR \| 270 \| 5 \| 5 \| 389.61 \| 38.1\| \|10 \| CHYŁA \| WIESŁAW \| 271 \| 5 \| 5 \| 389.33 \| 42.4\| \|11\| MARIASIK \| RADOSŁAW \| 271 \| 5 \| 5 \| 386.72 \| 27.8\| \|12\| LISIEWICZ \| SŁAWOMIR \| 270 \| 5 \| 5 \| 385.97 \| 50.0\| \|13\| KORNACKI \| BENON \| 425 \| 5 \| 5 \| 385.70 \| 27.0\| \|14\| TWARDAWSKI \| WIESŁAW \| 272 \| 5 \| 5 \| 383.96 \| 27.9\| \|15\| STRAKOWSKI \| KRZYSZTOF \| 272 \| 5 \| 5 \| 382.45 \| 32.4\| \|16\| WIDMAN BOLES SZ \| OLIWIER \| 425 \| 5 \| 5 \| 382.00 \| 22.2\| \|17\| MAŚLANKA \| PIOTR \| 270 \| 5 \| 5 \| 381.51 \| 33.3\| \|18\| STELMACH \| ZBIGNIEW \| 271 \| 5 \| 5 \| 380.74 \| 29.4\| \|19\| BIELAWSKI \| WIESŁAW, HENR \| 272 \| 5 \| 5 \| 380.00 \| 27.0\| \|20\| KOZA \| WALDEMAR \| 272 \| 5 \| 5 \| 379.15 \| 45.2\| \|21\| NORKOWSKI \| WIESŁAW \| 425 \| 5 \| 5 \| 379.04 \| 29.4\| \|22\| KMIECIK \| PIOTR \| 272 \| 5 \| 5 \| 378.67 \| 30.8\| \|23\| DERA \| GRZEGORZ \| 271 \| 5 \| 5 \| 378.66 \| 36.4\| \|24\| INDRZEJCZAK \| ZDZISŁAW \| 272 \| 5 \| 5 \| 377.93 \| 30.0\| \|25\| JAROSZ \| TADEUSZ \| 443 \| 5 \| 5 \| 377.06 \| 42.9\| \|26\| JANKA \| JERZY \| 443 \| 5 \| 5 \| 375.09 \| 39.1\| \|27\| DZIECIOŁ \| LESZEK \| 271 \| 5 \| 5 \| 374.98 \| 41.4\| \|28\| PERTEK \| PAWEŁ \| 425 \| 5 \| 5 \| 374.87 \| 21.7\| \|29\| PANCYK \| TADEUSZ \| 272 \| 5 \| 5 \| 373.64 \| 21.7\| \|30\| STROŻYŃSKI \| IRENEUSZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 372.55 \| 14.0\| \|31\| PALUCH \| HENRYK \| 271 \| 5 \| 5 \| 371.67 \| 23.8\| \|32\| POPOLEK \| MACIEJ \| 272 \| 5 \| 5 \| 370.99 \| 35.3\| \|33\| LISIEWICZ \| ALINA \| 270 \| 5 \| 5 \| 368.70 \| 25.0\| \|34\| SOBEK \| TADEUSZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 368.13 \| 23.3\| \|35\| PIĘTKA \| ZBIGNIEW \| 270 \| 5 \| 5 \| 367.16 \| 42.3\| \|36\| WARDEGA \| SEBASTIAN \| 425 \| 5 \| 5 \| 366.90 \| 23.1\| \|37\| SZUKAŁA \| DARIUSZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 366.64 \| 21.4\| \|38\| JANKA ADRIAN \| I MARIAN \| 443 \| 5 \| 5 \| 366.08 \| 30.8\| \|39\| IGNATOWICZ \| JANUSZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 365.66 \| 37.5\| \|40\| PASTEWSKI \| MIROŚLAW \| 271 \| 5 \| 5 \| 364.93 \| 26.3\| \|41\| JANKOWSKI \| DARIUSZ \| 270 \| 5 \| 5 \| 364.45 \| 17.9\| \|42\| MIELITZ \| MANFRED \| 270 \| 5 \| 5 \| 364.40 \| 29.4\| \|43\| MARCINKOWSKI \| KRZYSZTOF \| 425 \| 5 \| 5 \| 363.39 \| 10.4\| \|44\| MICHAŁEK \| RYSZARD \| 271 \| 5 \| 5 \| 362.82 \| 30.4\| \|45\| WANKIEWICZ \| STEFAN \| 272 \| 5 \| 5 \| 362.81 \| 21.7\| \|46\| ŻUCHOWSKI \| JAROSŁAW \| 443 \| 5 \| 5 \| 362.38 \| 28.0\| \|47\| PTAK \| TOMASZ \| 443 \| 5 \| 5 \| 361.22 \| 23.1\| \|48\| NIŻYŃSKI \| DAWID \| 425 \| 5 \| 5 \| 361.11 \| 13.5\| \|49\| PERTEK \| JACEK \| 425 \| 5 \| 5 \| 361.07 \| 31.3\| \|50\| KOŚMIDER \| ADAM \| 443 \| 5 \| 5 \| 361.00 \| 25.0\| \|51\| TOMKOWICZ DAMIA I MARCIN \| \| 443 \| 5 \| 5 \| 360.42 \| 37.5\| \|52\| SZLENDAK \| MAREK \| 425 \| 5 \| 5 \| 359.46 \| 25.0\| \|53\| WASZAK \| KRZYSZTOF \| 271 \| 5 \| 5 \| 358.89 \| 41.7\| \|54\| JÓZEFIAK \| GRZEGORZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 358.69 \| 33.3\| \|55\| ZIEMKOWSKI \| BLAZEJ \| 425 \| 5 \| 5 \| 357.00 \| 20.8\| \|56\| SŁEZAK \| TOMASZ \| 270 \| 5 \| 5 \| 356.05 \| 23.8\| \|57\| CIECIELAG \| JAROSŁAW \| 271 \| 5 \| 5 \| 355.66 \| 41.7\| \|58\| NOWAK \| MAREK, STEFAN_ \| 272 \| 5 \| 5 \| 353.31 \| 21.7\| \|59\| GRAS \| MARIUSZ \| 425 \| 5 \| 5 \| 351.36 \| 23.1\| \|60\| PAŁUCZAK \| PIOTR \| 271 \| 5 \| 5 \| 350.87 \| 31.3\| \|61\| SZYMAŃSKI \| RAJMUND \| 271 \| 5 \| 5 \| 348.81 \| 53.3\| \|62\| MATUSIAK \| JERZY \| 271 \| 5 \| 5 \| 348.31 \| 31.3\| \|63\| SMIRZCHALSKI \| JAN \| 425 \| 5 \| 5 \| 347.95 \| 28.0\| \|64\| PLEWA \| ŁUKASZ \| 443 \| 5 \| 5 \| 340.91 \| 27.3\| \|65\| KOMARNICKI \| BRONISŁAW \| 425 \| 5 \| 5 \| 340.26 \| 22.7\| \|66\| KRYCH \| ROMAN \| 425 \| 4 \| 4 \| 300.10 \| 23.5\| \| \| Name \| Surname \| Score \| Attempts \| Weight \| Time \| \|---\|-----------------------------\|---------------\|-------\|----------\|--------\|-------\| \| 67\| STAPOREK \| D. \| 272 \| 4 \| 4 \| 297.29\| \| 68\| PIKULA \| KAROL \| 443 \| 4 \| 4 \| 296.46\| \| 69\| OSTROWSKI \| ARKADIUSZ \| 425 \| 4 \| 4 \| 296.24\| \| 70\| RYBARCZYK \| GRZEGORZ 2 \| 425 \| 4 \| 4 \| 296.22\| \| 71\| BLASZCZYK \| JAROSŁAW_____ \| 272 \| 4 \| 4 \| 295.87\| \| 72\| MAZUR \| GRZEGORZ \| 272 \| 4 \| 4 \| 295.69\| \| 73\| JASTRZEBSKI \| RAFAŁ TADEUSZ \| 425 \| 4 \| 4 \| 295.10\| \| 74\| MAŚLANKA \| RAFAŁ \| 270 \| 4 \| 4 \| 293.04\| \| 75\| STOCHAJ \| STANISŁAW BAR \| 425 \| 4 \| 4 \| 292.32\| \| 76\| KUBIŚ \| HENRYK \| 425 \| 4 \| 4 \| 289.63\| \| 77\| SOŁTYSIAK SZ. \| TAUSZ W. \| 272 \| 4 \| 4 \| 289.44\| \| 78\| TOPOR \| LESZEK \| 272 \| 4 \| 4 \| 289.27\| \| 79\| MASSEL SŁ. + SZULCZYŃSKI A \| 271 \| 4 \| 4 \| 4 \| 288.58\| \| 80\| ŁAPACZ \| MARCIN \| 270 \| 4 \| 4 \| 287.41\| \| 81\| BILSKI RYSZARD \| ROMAN \| 425 \| 4 \| 4 \| 283.65\| \| 82\| SIENIAWSKI KRZ. \| GRZEGORZ \| 271 \| 4 \| 4 \| 281.67\| \| 83\| PĘDZIŃSKI \| K I Ł \| 443 \| 4 \| 4 \| 280.42\| \| 84\| DUDA \| ANDRZEJ \| 443 \| 4 \| 4 \| 279.88\| \| 85\| KOWALSKI WAWRZY I DARIUSZ \| 443 \| 4 \| 4 \| 4 \| 279.86\| \| 86\| ŚWIERCZYŃSKI \| ANDRZEJ \| 270 \| 4 \| 4 \| 279.51\| \| 87\| SWIADER \| JAN+ ZBIGNIEW \| 271 \| 4 \| 4 \| 276.92\| \| 88\| RAKOCZY \| JANUSZ \| 443 \| 4 \| 4 \| 274.62\| \| 89\| KOWALEWSCY \| L + T \| 271 \| 4 \| 4 \| 274.11\| \| 90\| RUDNICKI \| WALDEMAR \| 271 \| 4 \| 4 \| 271.03\| \| 91\| WESOŁOWSKI \| RYSZARD______ \| 272 \| 3 \| 3 \| 238.98\| \| 92\| LEPCHYK \| ANDRZEJ \| 425 \| 3 \| 3 \| 234.89\| \| 93\| SADOWSKI \| PRZEMYSŁAW \| 271 \| 3 \| 3 \| 227.07\| \| 94\| ZIAREK \| JACEK \| 425 \| 3 \| 3 \| 224.90\| \| 95\| RYBARCZYK \| GRZEGORZ \| 425 \| 3 \| 3 \| 223.38\| \| 96\| REZLER \| CZESŁAW_______\| 272 \| 3 \| 3 \| 221.25\| \| 97\| BRUDZINSKI \| JAROSŁAW \| 425 \| 3 \| 3 \| 220.75\| \| 98\| KROL \| HENRYK_______ \| 272 \| 3 \| 3 \| 220.11\| \| 99\| KOŚCIELNIK \| WIESŁAW \| 272 \| 3 \| 3 \| 219.80\| \|100\| GRAJ \| GRZEGORZ \| 425 \| 3 \| 3 \| 219.55\| \|101\| IGNACZAK \| TOBIASZ \| 443 \| 3 \| 3 \| 219.41\| \|102\| GROCHOWSKI \| ZYGMUNT \| 271 \| 3 \| 3 \| 219.39\| \|103\| LASKOWSKI \| WALDEMAR \| 425 \| 3 \| 3 \| 217.74\| \|104\| WAŚKO \| JANUSZ \| 425 \| 3 \| 3 \| 217.48\| \|105\| LIS \| ŚLAW MICHAŁ \| 425 \| 3 \| 3 \| 217.42\| \|106\| ŚLIGA \| A I T \| 270 \| 3 \| 3 \| 216.97\| \|107\| PIOCHACZ \| CZESŁAW \| 425 \| 3 \| 3 \| 216.51\| \|108\| KRUK \| HIERONIM \| 270 \| 3 \| 3 \| 215.67\| \|109\| LEWANDOWSKI \| BOGDAN_______ \| 272 \| 3 \| 3 \| 215.52\| \|110\| OWCZAREK \| ZYGMUNT_______\| 272 \| 3 \| 3 \| 213.16\| \|111\| KACZMAREK \| ZDZISŁAW \| 443 \| 3 \| 3 \| 211.98\| \|112\| PIECHOTA \| JERZY \| 425 \| 3 \| 3 \| 210.03\| \|113\| Dzieciolowski \| Stanisław \| 272 \| 3 \| 3 \| 207.70\| \|114\| GRAS \| GRZEGORZ \| 425 \| 3 \| 3 \| 207.58\| \|115\| PIJANOWSKI \| ŚLAWOMIR \| 443 \| 3 \| 3 \| 203.73\| \|116\| JAWORSKA \| MARTA \| 271 \| 3 \| 3 \| 201.87\| \|117\| POLEWACZ \| JERZY \| 271 \| 3 \| 3 \| 195.49\| \|118\| SZKLARZ \| RYSZARD_______\| 272 \| 2 \| 2 \| 157.55\| \|119\| SMIERZCHALSKI \| KRZYSZTOF \| 443 \| 2 \| 2 \| 155.72\| \|120\| ZDUNCZYK \| KAZIMIERZ_____\| 272 \| 2 \| 2 \| 152.88\| \|121\| HERMANOWICZ \| ZBIGNIEW \| 272 \| 2 \| 2 \| 151.60\| \|122\| FRANCUZIK \| TADEUSZ \| 272 \| 2 \| 2 \| 149.13\| \|123\| MIELITZ \| RAFAŁ \| 443 \| 2 \| 2 \| 148.96\| \|124\| MUCHA \| MARIAN \| 443 \| 2 \| 2 \| 147.12\| \|125\| JARMUDA \| BOGDAN \| 443 \| 2 \| 2 \| 145.57\| \|126\| KUPCZAK \| PIOTR \| 443 \| 2 \| 2 \| 145.45\| \|127\| WIECZOREK \| JAROSŁAW \| 443 \| 2 \| 2 \| 144.37\| \| \| Name \| Surname \| Score \| Attempts \| Repetitions \| Time 1 \| Time 2 \| \|---\|--------------------\|------------------\|-------\|----------\|------------\|--------\|--------\| \| 128\| KROTECKI \| ROMAN \| 425 \| 2 \| 2 \| 143.85 \| 8.0 \| \| 129\| KOWALSKI \| JURGEN \| 443 \| 2 \| 2 \| 143.20 \| 20.0 \| \| 130\| MASŁOWSKI \| ANDRZEJ \| 271 \| 2 \| 2 \| 143.09 \| 15.4 \| \| 131\| DROŻDŹ \| EDMUND \| 270 \| 2 \| 2 \| 142.80 \| 13.3 \| \| 132\| WASYŁKOW \| ARTUR \| 272 \| 2 \| 2 \| 142.71 \| 20.0 \| \| 133\| GOGOLEK \| WIESŁAW \| 425 \| 2 \| 2 \| 142.48 \| 10.5 \| \| 134\| SOTEK \| SZYMON \| 425 \| 2 \| 2 \| 141.92 \| 25.0 \| \| 135\| HORKAWY \| IRENEUSZ \| 270 \| 2 \| 2 \| 141.73 \| 15.4 \| \| 136\| KOŁACZ \| SZCZEPAN \| 270 \| 2 \| 2 \| 141.59 \| 11.1 \| \| 137\| SKWIERCZYŃSKI \| MARIUSZ \| 425 \| 2 \| 2 \| 140.58 \| 20.0 \| \| 138\| ZYGMANOWSKI \| JAN \| 270 \| 2 \| 2 \| 140.04 \| 11.1 \| \| 139\| KALUCKI \| JANUSZ \| 272 \| 2 \| 2 \| 139.18 \| 25.0 \| \| 140\| SASINSKI \| SLAWOMIR MARI \| 272 \| 2 \| 2 \| 138.38 \| 16.7 \| \| 141\| HOŁUBEK \| MIROSLAW \| 271 \| 2 \| 2 \| 138.30 \| 40.0 \| \| 142\| SOBOLEWSKI \| CZESŁAW \| 272 \| 2 \| 2 \| 138.18 \| 18.2 \| \| 143\| KLIMEK \| WALDEMAR \| 271 \| 2 \| 2 \| 137.94 \| 22.2 \| \| 144\| Jagiełka M. \| \| 272 \| 2 \| 2 \| 137.75 \| 14.3 \| \| 145\| SZYMAŃSKI \| JAROSŁAW \| 271 \| 2 \| 2 \| 137.11 \| 11.1 \| \| 146\| KOWALEC \| JAROSŁAW \| 271 \| 2 \| 2 \| 135.73 \| 10.0 \| \| 147\| MARKIEWICZ \| JAN \| 443 \| 2 \| 2 \| 135.32 \| 16.7 \| \| 148\| PIETRAS \| JERZY \| 271 \| 2 \| 2 \| 133.48 \| 20.0 \| \| 149\| SPYCHAŁA \| TOMASZ \| 271 \| 2 \| 2 \| 132.68 \| 20.0 \| \| 150\| ZIÓŁKOWSKI \| JERZY \| 271 \| 2 \| 2 \| 131.22 \| 20.0 \| \| 151\| HANCZARYK \| KRZYSZTOF \| 272 \| 1 \| 1 \| 79.78 \| 10.0 \| \| 152\| Guse \| Dariusz \| 272 \| 1 \| 1 \| 78.81 \| 25.0 \| \| 153\| SKIBIŃSKI \| MAREK \| 443 \| 1 \| 1 \| 78.79 \| 8.3 \| \| 154\| KAKOL DOMINIK \| I MONIKA \| 443 \| 1 \| 1 \| 78.62 \| 14.3 \| \| 155\| MAŁEK \| ZDZISŁAW \| 443 \| 1 \| 1 \| 78.44 \| 14.3 \| \| 156\| GRZEBYTA ROMAN \| HELWICH RYSZA \| 425 \| 1 \| 1 \| 77.81 \| 10.0 \| \| 157\| BOJKO \| ALFRED \| 425 \| 1 \| 1 \| 77.71 \| 20.0 \| \| 158\| BANASKIEWICZ \| STANISŁAW \| 272 \| 1 \| 1 \| 77.42 \| 12.5 \| \| 159\| NOWAK \| RYSZARD \| 270 \| 1 \| 1 \| 77.21 \| 9.1 \| \| 160\| KOLANOS \| CZESŁAW \| 272 \| 1 \| 1 \| 76.92 \| 6.7 \| \| 161\| BANASIĄK \| MAREK \| 443 \| 1 \| 1 \| 76.56 \| 11.1 \| \| 162\| PAWLowski K. \| + BUDNIK M. \| 271 \| 1 \| 1 \| 76.36 \| 11.1 \| \| 163\| WOTA \| RYSZARD \| 443 \| 1 \| 1 \| 76.32 \| 12.5 \| \| 164\| REMISZ ANDRZEJ \| JAROSŁAW \| 272 \| 1 \| 1 \| 76.21 \| 20.0 \| \| 165\| WARŁKAŚ \| STANISŁAW \| 272 \| 1 \| 1 \| 76.00 \| 6.7 \| \| 166\| OLEJARCZYK \| TADEUSZ \| 272 \| 1 \| 1 \| 75.21 \| 16.7 \| \| 167\| MATKOWSKI \| MAREK \| 425 \| 1 \| 1 \| 75.19 \| 12.5 \| \| 168\| IGNASZAK JERZY \| I BOGDAN \| 443 \| 1 \| 1 \| 75.08 \| 5.0 \| \| 169\| KOSCINSKI \| ARKADIUSZ \| 272 \| 1 \| 1 \| 74.39 \| 5.0 \| \| 170\| JAGODKA \| JAN \| 272 \| 1 \| 1 \| 74.37 \| 25.0 \| \| 171\| ŁUKASZCZYK \| ŁUKASZ \| 271 \| 1 \| 1 \| 73.07 \| 12.5 \| \| 172\| DRZEWINSKI \| ŁUKASZ \| 270 \| 1 \| 1 \| 72.62 \| 11.1 \| \| 173\| WITUCKI \| WOJCIECH \| 443 \| 1 \| 1 \| 72.60 \| 6.7 \| \| 174\| KOŚMIDEK \| KAZIMIERZ \| 271 \| 1 \| 1 \| 72.51 \| 10.0 \| \| 175\| ŚWIERGOSZ \| PIOTR \| 270 \| 1 \| 1 \| 72.44 \| 6.7 \| \| 176\| MALICKI \| KAZIMIERZ \| 271 \| 1 \| 1 \| 72.20 \| 10.0 \| \| 177\| OWCZARZAK \| JAN \| 270 \| 1 \| 1 \| 71.92 \| 7.7 \| \| 178\| WOJCIECHOWSKI \| CZESŁAW \| 425 \| 1 \| 1 \| 71.80 \| 14.3 \| \| 179\| NOWAK \| TOMASZ \| 443 \| 1 \| 1 \| 71.77 \| 50.0 \| \| 180\| NOWICKI \| TADEUSZ \| 270 \| 1 \| 1 \| 71.56 \| 5.9 \| \| 181\| CZECHOWSKI \| WIESŁAW \| 443 \| 1 \| 1 \| 71.30 \| 10.0 \| \| 182\| GRAŚ \| KAMIL \| 425 \| 1 \| 1 \| 70.91 \| 100.0 \| \| 183\| PIOCHACZ \| ZENON-MARCIN \| 425 \| 1 \| 1 \| 70.26 \| 14.3 \| \| 184\| SCHMIDT \| EDWARD \| 271 \| 1 \| 1 \| 70.17 \| 8.3 \| \| 185\| PELA \| ANDRZEJ \| 271 \| 1 \| 1 \| 69.69 \| 10.0 \| \| 186\| FIGLER \| TOMASZ \| 272 \| 1 \| 1 \| 69.33 \| 33.3 \| \| 187\| BOROWSKI \| KRZYSZTOF \| 272 \| 1 \| 1 \| 69.02 \| 8.3 \| \| 188\| HERMAN \| BERNARD \| 443 \| 1 \| 1 \| 68.74 \| 16.7 \| \| \| Name \| Name \| Score \| Gender \| Age \| Height \| Weight \| \|---\|-----------------------------\|------------\|-------\|--------\|-----\|--------\|--------\| \| 189 \| WIECZOREK ANDRZ I SZYMON \| \| 443 \| 1 \| 1 \| 68.65 \| 16.7 \| \| 190 \| WIECZOREK \| JAN \| 272 \| 1 \| 1 \| 67.98 \| 8.3 \| \| 191 \| KACZMARCZYK \| JÓZEF \| 443 \| 1 \| 1 \| 67.92 \| 8.3 \| \| 192 \| DURAK M \| CHOJNACKI O \| 443 \| 1 \| 1 \| 67.74 \| 9.1 \| \| 193 \| TARACKI \| ZBIGNIEW___\| 272 \| 1 \| 1 \| 67.70 \| 7.1 \| \| 194 \| KOTLINSKI \| MARCIN \| 425 \| 1 \| 1 \| 67.64 \| 12.5 \| \| 195 \| SMIESZEK \| TADEUSZ \| 272 \| 1 \| 1 \| 67.46 \| 5.0 \| \| 196 \| KOZŁOWSKI \| JANUSZ \| 271 \| 1 \| 1 \| 67.33 \| 20.0 \| \| 197 \| GRYCKIEWICZ \| ZBIGNIEW___\| 272 \| 1 \| 1 \| 67.31 \| 20.0 \| \| 198 \| LEWANDOWSKI \| JERZY \| 272 \| 1 \| 1 \| 67.08 \| 5.6 \| \| 199 \| ZAREBSKI \| KRZYSZTOF \| 271 \| 1 \| 1 \| 67.01 \| 8.3 \| \| 200 \| ROJEWSKI \| MARIAN \| 425 \| 1 \| 1 \| 66.81 \| 11.1 \| \| 201 \| KARNICKI \| ANDRZEJ \| 272 \| 1 \| 1 \| 66.60 \| 33.3 \| \| 202 \| PSZOWSKA \| STANISŁAWA \| 425 \| 1 \| 1 \| 66.51 \| 16.7 \| \| 203 \| MARCINIAK KASIA I ZBIGNIEW \| \| 443 \| 1 \| 1 \| 66.32 \| 7.1 \| \| 204 \| BŁOCH \| MICHAŁ \| 425 \| 1 \| 1 \| 66.25 \| 20.0 \| \| 205 \| NAWROT \| PIOTR \| 425 \| 1 \| 1 \| 65.88 \| 10.0 \| \| 206 \| CODA \| PAULINA \| 425 \| 1 \| 1 \| 65.80 \| 12.5 \| \| 207 \| POTASINSKI \| ZDZISŁAW \| 272 \| 1 \| 1 \| 65.49 \| 14.3 \| \| 208 \| KAPELA \| ADAM \| 272 \| 1 \| 1 \| 65.32 \| 16.7 \| \| 209 \| BARTOSZAK M. + BUKOWSKI M. \| \| 271 \| 1 \| 1 \| 64.87 \| 12.5 \| \| 210 \| TWARDOCHLEB \| EMIL \| 425 \| 1 \| 1 \| 64.85 \| 20.0 \| \| 211 \| NOWAK \| MARIUSZ \| 270 \| 1 \| 1 \| 64.61 \| 20.0 \| \| 212 \| NIEŻBORALA \| ADAM \| 425 \| 1 \| 1 \| 64.58 \| 14.3 \| \| 213 \| JASZYK \| STANISŁAW \| 443 \| 1 \| 1 \| 64.39 \| 16.7 \| \| 214 \| CIESIELSKI \| CZESŁ-ROBERT\| 425 \| 1 \| 1 \| 64.24 \| 11.1 \| \| 215 \| STOCHAJ \| ANDRZEJ \| 425 \| 1 \| 1 \| 64.09 \| 20.0 \| \| 216 \| HADALA \| PIOTR \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 217 \| ŚWIDERSKI \| JANUSZ \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 218 \| KASPERSZAK \| IGNACY \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 219 \| HEDESZYŃSKI \| MAREK \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 220 \| NOWAK \| ROBERT \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 221 \| MAŚLIANKA \| PATRYK \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 222 \| WASIŁOWSKA \| DOROTA \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 223 \| ZABOROWSKI \| LEONARD \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 224 \| GAWRON \| PIOTR \| 270 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 225 \| CZARNIECKI \| PIOTR \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 226 \| KARBOWY \| JAN \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 227 \| NALEWAJEK \| MARIUSZ \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 228 \| OLEKSIEJUK \| MIROSLAW___\| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 229 \| PROKOPOWICZ \| MARIUSZ \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 230 \| KORNAS \| TADEUSZ \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 231 \| WIECKOWSKI \| NORBER \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 232 \| HARBOWSKI \| KAZIMIERZ__\| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 233 \| KOLEBUK \| ANDRZEJ \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 234 \| Sudoł \| Roman \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 235 \| MICHALIK \| Grzegorz \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 236 \| POCHYLSKI \| ROMAN \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 237 \| KOWALSKI \| ROBERT \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 238 \| TARCZYNSKI \| MARIUSZ \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 239 \| ŁAPACZ \| DIONIZY \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 240 \| OSIPOWICZ \| WIESŁAW \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 241 \| WESTPHAL \| PIOTR \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 242 \| CZEKAŁA \| JAN \| 271 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 243 \| PABJAN \| LECH \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 244 \| WYPUSZ \| KRZ BOGDAN \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 245 \| HEYER RAFAŁ \| KOZA M \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 246 \| SIKORA \| STANISŁAW \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 247 \| CIESIOLKA \| MAREK \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 248 \| ŁASICKI \| MARIUSZ \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| 249 \| DYMEK \| MARIUSZ \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \| \| Name \| Surname \| ID \| \| \| \| \| \|---\|----------------------\|---------------\|-----\|---\|---\|---\|---\| \|250\| ROSOCHAWATY \| WOJCIECH \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|251\| FRĄTCZAK \| MAREK \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|252\| FURMAN \| LESZEK \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|253\| KULUPA \| MACIEJ \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|254\| PERTEK \| RADOSŁAW \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|255\| PAS \| SYLWESTER \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|256\| HELWICH \| MARCIN \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|257\| KOWALICKI \| MIECZYŚLAW \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|258\| KASPER \| MAŁGORZATA \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|259\| GALOS \| ZYGMUNT \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|260\| JERZY \| MIROŚLAW \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|261\| BIAŁYS \| WIKTOR \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|262\| DEBSKI \| MIROŚLAW \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|263\| ĆWIERTNIA \| TOBIASZ \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|264\| BŁOCH \| LESZEK \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|265\| RYBARCZYK \| JACEK \| 425 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|266\| SZUMSKI \| ARTUR \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|267\| SPÓŁ \| JAN \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|268\| KOLTKO \| D. WICHER A._ \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|269\| RADŻIUK \| KRZYSZTOF \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|270\| Zabko \| Czesław \| 272 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|271\| GAPIŃSKI \| WALENTY \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|272\| JAKUBIAK \| JACEK \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|273\| STRÓŻEWSKI \| R I Z \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|274\| WOZNIAK \| TADEUSZ \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|275\| WOZNIAK \| MARIUSZ \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|276\| WOZNIAK \| WALDEMAR \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|277\| GRAJ \| JAN \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|278\| MILEWSKI FRANEK I \| KRZYSZTOF \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|279\| GORZELAK JERZY \| BURZAWA ZBIGN \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|280\| DEREŻYNSKI \| JERZY \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|281\| PACHOLCZAK ADAM \| LEWANDOWSKI P \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|282\| SMOTER WACLAW \| KUCZEK TADEK \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|283\| NOWICKI \| KRZYSZTOF \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|284\| WIECZOREK WALDE I \| ŁUKASZ \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|285\| CYTLAK \| ANDRZEJ \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|286\| SMIGIEL \| STEFAN \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|287\| WOZNY \| KRZYSZTOF \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \| \|288\| LENGAS PIOTR \| I HENRYK \| 443 \| 0 \| 0 \| 0.00 \| 0.0 \|	<urn:uuid:3bdea2f0-0f7f-4571-836b-2a7ffa1fff0e>	finepdfs	1.745117	CC-MAIN-2021-43	http://www.pzhgp.pila.pl/wp-content/uploads/2017/07/Lot-EDE-1_2017.pdf	2021-10-16T01:51:04+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323583408.93/warc/CC-MAIN-20211016013436-20211016043436-00507.warc.gz	127,865,409	1.000001	1.000001	1.000001	[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1300, 6910, 12397, 18514, 24372, 27319 ]	2	0
Monika Narloch Akademia Mar yn a r k i W o j e n n e j INSTRUMENTALIZM D ZIAŁAŃ MARKETINGOWYCH W KAMPANIACH WYBORCZYCH STRESZCZENIE Marketing polityczny wprowadza do polityki zestaw narzędzi dzięki którym łatwiejsze staję się komunikowanie polityczne oraz wzrasta efektywność działań mających na celu pozyskanie głosów wyborców. Niniejszy artykuł jest próbą opisania najpopularniejszych środków jakimi posługują się współczesne kampanie wyborcze. Słowa kluczowe: marketing polityczny, kampania wyborcza, kampania bezpośrednia, public relations, reklama, strategia marketingowa. Działania marketingowe podejmowane na arenie politycznej zbliżone są do tych, które stosowane są na rynku komercyjnym, pojawia się więc potrzeba dostosowania niektórych metod i narządzi niepolitycznych po to, by uzyskać wyborczą akceptację. Przekazanie wyborcom określonego komunikatu za pomocą technik i metod kampanii wyborczej tworzy proces komunikacji marketingowej. Po analizie rynku politycznego i opracowaniu strategii nadchodzi czas by zaprezentować polityczny produkt. Skuteczne przekazanie o nim informacji, treści perswazyjnych jest istotą kampanii wyborczej 1 . Ze względu na nieokreślone precyzyjnie upodobania ewentualnych nabywców oferty towaru politycznego, musi być ona elastyczna i bardziej żywiołowa niż w przypadku marketingu ekonomicznego. To z kolei warunkuje stosowa- 1 M. Mazur, Marketing polityczny, studium porównawcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 107. nie różnorodnych mechanizmów i środków promocji 2 . Dlatego też dzisiejsze kampanie nakierowane są zarówno na klasyczną formę reklamy, bezpośredni kontakt z wyborcą czy zabiegi o charakterze public relations. REKLAMA Reklama jest jednym z głównych narzędzi wykorzystywanych w celu dotarcia z informacją do społeczeństwa i docelowego rynku. Philip Kotler definiuje ją jako „wszelkiego rodzaju płatną formę nieosobistej prezentacji oraz promocji pomysłów, dóbr lub usług przez określonego sponsora" 3 . Jej zadaniem jest informowanie, nakłanianie oraz przypominanie. Reklama informująca stosowana jest w początkowej fazie promocji produktu, aby stworzyć popyt podstawowy. Nakłaniająca stosowana jest w stadium konkurencyjnym, w czasie, kiedy celem jest stworzenie popytu na dokładnie określoną markę produktu. Przypominająca jest istotna w stadium dojrzałości produktu. Jej celem jest ciągłe przypominanie o istnieniu produktu 4 . Ze względu na cechy środków masowego przekazu wyróżniamy reklamy: wizualne, audytywne i audiowizualne. Najstarszą formą jest wizualna, wyrażana przez znaki, symbole i obrazy. Zaliczana do niej prasowa, pełni nieznaczną rolę w kampanii wyborczej. Wynika to z faktu, iż gazety coraz częściej postrzegane są jako mało wiarygodne źródła. Reklama prasowa może być też łatwiej zignorowana niż telewizyjna czy radiowa. Większą sku- Podobnie jest w marketingu politycznym, gdzie reklama jest jedną z jego podstawowych technik. Jej istotą jest zjawisko ciągłego i częstego powtarzania sformułowanego przekazu. Według Marka Mazura „Reklama polityczna to forma komunikowania politycznego za pośrednictwem mediów masowych, której celem jest przekonanie wyborców, aby głosowali na kandydatów lub partię" 5 . Biorąc pod uwagę treść reklam politycznych, możemy podzielić je na te, które przedstawiają kandydata, reklamy problemowe, które dotyczą spraw określonych w sondażowych badaniach a także reklamy negatywne, atakujące przeciwnika 6 . 2 G. Ignaczewski, Specyfika marketingu politycznego w Polsce, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004, s. 25. 4 Patrz: Tabela przedstawiająca możliwe cele reklamy, [w:] Ph. Kotler, Marketing…, dz. cyt., s. 576. 3 Ph. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola, Gebethner i Ska, Warszawa 1994, s. 574. 5 M .Mazur, Marketing …, dz. cyt., s. 111. 6 Tamże. teczność w dotarciu do odbiorców mają billboardy 7 oraz plakaty. Ulotki, kolejny środek marketingu politycznego, cechuje niski koszt produkcji. Mogą one zawierać bardzo dużo informacji, są też dość prostą formą promocji. Istnieje zagrożenie, że spora ilość ulotek podczas kampanii osłabia ich skuteczność 8 . Reklama audiowizualna wykorzystuje telewizję, kino, sieci komputerowe oraz filmy wideo. Najbardziej popularny jest oczywiście telewizyjny przekaz reklamowy, w którym to telewizja łączy w sobie obraz, dźwięk, ruch, przez co silnie oddziałuje na dużą ilość zmysłów, przyciąga uwagę. Zaletą przekazu telewizyjnego jest szeroki zasięg, zróżnicowani odbiorcy, wyodrębnione pasma nadawania oraz możliwość emocjonalnego przekazu. Wadą może być koszt oraz ograniczony czas 11 . W kampanii marketingowej telewizja jest najważniejszą i najskuteczniejszą formą komunikowania. Wyróżnić w niej można wiele form reklamy telewizyjnej. Reklama audytywna wykorzystuje radio oraz produkty przemysłu fonograficznego (np. płyty kompaktowe). Do zalet tej formy przekazu należą: lokalny charakter, możliwość powtarzania emisji określonych programów oraz relatywnie niskie ceny. Jest ona też mniej irytująca niż telewizyjna, co może zwiększyć jej skuteczność 9 . Radio jako nośnik informacji szczególną rolę odgrywa w godzinach porannych, kiedy to towarzyszy słuchaczom w godzinach pracy. Wadą przekazu radiowego jest jednak to, iż jest stosunkowo krótki i wymaga powtórzeń 10 . Migawki nadawane są w czasie największej oglądalności. To krótkie reklamy telewizyjne, informują o nazwisku kandydata, pozycji na liście oraz numerze listy. Zawierają także slogan wyborczy. Innym popularnym formą reklamy audiowizualnej są tzw. „gadające głowy". Przedstawiony w ten sposób kandydat kieruje swój apel bezpośrednio do wyborcy. Nawiązuje niejako kontakt bezpośredni patrząc prosto w obiektyw kamery. Istotne jest miejsce, w jakim się znajduje kandydat, rekwizyty takie, jak: flaga, czy godło narodowe. 7 Billboardy to duże plakaty o wymiarach 300x500 cm i 400x600 cm, najczęściej usytuowane przy drogach i autostradach a także w centrach miast. 9 W. Cwalina, A. Falkowski, Marketing polityczny, perspektywa psychologiczna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006, s. 351. 8 M. Mazur, Marketing …, dz. cyt., s. 113. 10 M. Jaśniok, Strategie marketingowe na rynku politycznym, Oficyna Wolters Kluwer Business, Kraków 2007, s. 132. 11 Tamże, s. 130. Kolejną, z dominujących, jest reklama przypominająca kandydata. Jego przedstawienie ma spowodować, że zostanie zapamiętany i rozpoznawany. W tej technice ważne jest, aby przedstawienie pretendenta, jego wizerunku, wpłynęło emocjonalnie na wyborców. Kandydata przedstawia się najczęściej z rodziną, kochającym współmałżonkiem oraz dziećmi 12 . Przykładem tego są wystąpienia m.in. Prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki (United States of America, USA) George'a Busha w 1992 roku, promującego wartości rodzinne, pokazującego się z żoną, dziećmi i wnukami. Podobnie Lechowi Kaczyńskiemu czy Donaldowi Tuskowi podczas kampanii prezydenckiej w 2005 roku, także towarzyszyły ich rodziny. Inną, zasługującą na dezaprobujący wydźwięk, jest reklama negatywna. Jej celem jest zdyskredytowanie politycznego konkurenta w oczach wyborców. Rozpoczęcie tego typu kampanii jest wynikiem wydarzeń mających miejsce w procesie wyborczym, a także informacji z badań i sondaży. Zastosowanie reklamy negatywnej jest dość ryzykowne, ponieważ atak na przeciwnika może zostać krytycznie oceniony przez wyborcę 14 . Przekaz ten niesie też za sobą szkodliwe skutki dla demokracji: zwiększa cynizm obywateli w stosunku do polityki, a także podwyższa poziom absencji wyborczej 15 . Inną formą stosowaną w kampaniach jest reklama dokumentalna skupiająca się na dokonaniach kandydata. To, co osiągnął wcześniej w życiu, ma zaakcentować jego doświadczenie. Pożądany obraz kandydata może umocnić potwierdzenie pozytywnych informacji o nim przez inną osobę, najlepiej autorytatywną i popularną. W przeważającej części są to celebryci sportu czy filmu. Sympatia, z jaką są one kojarzone wpływa na kształt wizerunku kandydata. Mogą to być także ludzie z ulicy, chwalący kandydata podczas krótkiego wywiadu czy minidocudrama, przedstawiający, co dobrego zrobił dla niego kandydat 13 . Czynnikiem wpływającym na decyzję wyborczą oraz istotnym elementem kampanii politycznej jest reklama polityczna. Do jej funkcji należy zdaniem Briana Mc Nair'a zwiększenie identyfikacji społeczeństwa z kandydatem, przyciąganie małego, ale kluczowego segmentu wyborców, którzy „dryfują" lub są niezdecydowani, wzmacnianie poparcia dla partii lub kandy- 12 M. Mazur, dz. cyt., s. 117. 13 14 Tamże, s. 125. Tamże, s. 120. 15 T. Płudowski, Komunikacja polityczna w amerykańskich kampaniach wyborczych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 103. data, atakowanie przeciwników, a także zbieranie pieniędzy 16 . Wpływ reklamy politycznej na decyzję wyborcy to przede wszystkim utwierdzenie już istniejącej jego postawy. Tylko w niewielkim procencie reklama ta zmienia postawy. W sytuacji niewielkiej różnicy między kandydatami w odniesieniu do poparcia elektoratu wartość reklamy politycznej niezwykle wzrasta. „Wtedy to, najbardziej podatni na wpływ reklamy wyborcy niezależni, decydują o wyniku wyborów" 17 . KAMPANIA BEZPOŚREDNIA To jeden z najskuteczniejszych zabiegów marketingowych. Polega on na adresowaniu informacji wprost do wyborcy. Jak pisze Bogusława DobekOstrowska stanowi ona przeciwieństwo reklamy rozpowszechnianej masowo. Jej celem jest dotarcie do wyborcy w sposób bezpośredni z produktem oraz przekonanie o jego wartości. Poprzez wykorzystanie środków reklamy, marketing bezpośredni ma za zadanie wywołanie określonej reakcji odbiorców w dowolnym miejscu 18 . Techniki marketingu bezpośredniego w kampanii wyborczej są skutecznymi narzędziami, które umożliwiają kontakt z wyborcą na szeroką skalę 19 . Do podstawowych technik marketingu politycznego, wykorzystywanych w kampanii wyborczej, zalicza się odwiedziny u wyborcy, pocztę oraz telemarketing. Canvassing, czyli odwiedzanie wyborców w ich domach przez kandydata czy też pracowników kampanii jest także często wykorzystywaną metodą promocji. Służy pozyskiwaniu funduszy i przekonywaniu wyborców. Jest także źródłem cennych informacji o wyborcach. Technika ta określana jest też mianem door-to-door campaigning 20 . Spotkanie, które czasem ogranicza się do uścisku dłoni, zostaje w pamięci wyborcy i w przypadku wątpliwości w czasie głosowania może mieć istotne znaczenie. Technikę canvassingu mogą realizować wolontariusze lub specjalnie do tego wynajęci pracownicy. Powodzenie tak prowadzonej kampanii zależy od „jakości nadzoru realizacji planu, poziomu doświadczenia i motywacji pracownika, jego 16 B. McNair, Wprowadzenie do komunikowania politycznego, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa, Poznań 1998, s. 107. 18 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie polityczne i publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 330. 17 M. Mazur, Marketing …, dz. cyt., s. 127. 19 M. Mazur, Marketing …, dz. cyt., s. 127. 20 Tamże, s. 130. zdolności komunikacyjnych, skuteczności apelu kandydata skierowanego do publiczności, terytorium na którym prowadzona jest kampania" 21 . Inną techniką, wykorzystywaną w kampanii bezpośredniej, jest telemarketing. Polega on na dotarciu do indywidualnych elektorów poprzez telefon. Opiera się na bazach danych z numerami potencjalnych wyborców. Telemarketing realizuje dwa zadania. Po pierwsze zbieranie funduszy, po drugie nakłanianie do głosowania. Niekwestionowaną zaletą tej techniki jest możliwość dotarcia do segmentu zlokalizowanego geograficznie. Wg Kathleen Jamiesona „Nagrane przez telefon wiadomości przyciągają większą uwagę niż inne reklamy. Jeżeli ludzie zgadzają się z tym co słyszą, puszczają taśmę z nagraniem ponownie, wielokrotnie dla swoich przyjaciół" 25 . Zdaniem Jacka Otto poczta bezpośrednia w marketingu to reklamujące określony produkt listy, adresowane imiennie, które oferują jego kupno 22 . W kampanii wyborczej partie wysyłają materiały, które promują program wyborczy, różnego rodzaju ulotki, listy od kandydatów. Celem tych działań jest promocja programów i kandydatów, mobilizacja opinii publicznej, by wywarła wpływ na politycznych liderów, zbieranie pieniędzy na kampanię oraz rekrutacja nowych członków dla grup i stowarzyszeń 23 . Technika poczty bezpośredniej realizowana jest poprzez pocztę tradycyjną (listy i ulotki znajdujące się w skrzynce listowej) oraz pocztę elektroniczną tzw. e-marketing 24 . Zaletą poczty bezpośredniej jest to, iż pozwala na selektywność rynku. Adresowana jest do konkretnych grup wyborców. Umożliwia indywidualizację przekazu. To w zależności od głosującego tworzona jest oferta polityczna oraz właściwy komunikat. Jednakże w przypadku zbyt dużej ilości tak otrzymywanych informacji zmęczony wyborca wyrzuca je bez przeczytania do kosza bądź natychmiast usuwa ze skrzynki mailowej. Wykorzystanie technik marketingu bezpośredniego podczas kampanii wyborczej może przynieść określone korzyści w sytuacji, gdy grupa docelowa zostanie precyzyjnie określona a przekaz dostosowany będzie do jej zainteresowań. Wartość opisanych powyżej technik wynika z faktu, iż są one pewnego rodzaju kontaktem bezpośrednim na masową skalę, co podyktowa- 21 Tamże. 23 M. Mazur, Marketing …, dz. cyt., s. 127. 22 J. Otto, Techniki marketingowe w polityce, „Marketing i Rynek", 1994, nr 2, s. 18. 24 E-marketing bazuje na sieci internetowej, wykorzystuje adresy użytkowników oraz strony internetowe partii i kandydatów. 25 J. Poniewozik, Campaign Ad Nauseam, ,,Time", http://www.time.com/ time/nation /article/ 0,8599,59732,00.html, 15.05.2012. ne jest rozwojem mediów sieciowych, komputeryzacji oraz takich technik, jak poczta elektroniczna, bazy danych czy telefonia 26 . PUBLIC RELATIONS Działania public relations (PR), które są ciągłe i planowane, tworzą złożony proces. Pierwszym etapem jest analiza sytuacji wyjściowej, która polega na gromadzeniu informacji o instytucji(w przypadku kampanii wyborczej będą to informacje na temat kandydata i partii) na podstawie dokumentacji, sprawozdań, wycinków prasowych. Bada się także wizerunek organizacji w otoczeniu, w jakim funkcjonuje, a także samo otoczenie, jego skład, charakter. Na podstawie wszystkich zebranych informacji tworzy się ogólną ocenę stanu wyjściowego. Drugim, jest tworzenie działań PR. W tej fazie należy sformułować cele, które dotyczą głównie sfery wizerunku organizacji oraz jej komunikacji z otoczeniem. Znaczenie ma tu skonkretyzowanie grup docelowych czyli tych działających w otoczeniu organizacji. Określenie charakteru tych grup w kontekście różnych kryteriów(np. demograficznych, kulturowych) służy ustaleniu strategii, która będzie inna dla każdej z nich. To z kolei umożliwia dobór odpowiednich metod i środków oddziaływania. Kolejną fazą jest proces wdrożenia opracowanego programu PR, który wymaga systematyczności oraz konsekwencji w zastosowaniu zaplanowanych działań. Ostatnim etapem jest ewaluacja, czyli zamknięcie procesu PR poprzez oszacowanie jego skuteczności za pomocą badań kontrolnych. To faza najtrudniejsza, ponieważ efekty strategii PR ze względu na strukturę działania oraz długofalowy skutek są trudno mierzalne 27 . W procesie komunikowania politycznego coraz większe znaczenie przypisuje się public relations. Edward Bernays, uważany za ojca PR, pisał, że jest to próba „skonstruowania publicznego wsparcia dla działania, przypadku, ruchu lub instytucji, poprzez informację, perswazję i dostosowanie się" 28 . Frank Jefkins definiuje public relations, jako „wszelkie formy zorganizowanej komunikacji pomiędzy organizacją i jej publicznością zmierzające do osiągnięcia pewnych celów dotyczących wzajemnego zrozumienia" 29 . Natomiast Tomasz Goban-Klas PR nazywa „zarządzanie komunikowaniem 26 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 330. 28 S. Black, Public Relations, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998, s. 52. 27 K. A. Paszkiewicz, Public relations w polityce,[w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002, s. 156-159. 29 F. Jefkins, Public Relations, The M & Handbook Series 1992, s. 8. w obrębie i w otoczeniu instytucji (urzędu, przedsiębiorstwa, organizacji)" 30 . Wśród wielu definicji, które co jest istotne nie wykluczają się wzajemnie, wspólnym mianownikiem jest komunikowanie perswazyjne skierowane do publiczności w celu zdobycia jej uznania oraz akceptacji działania instytucji 31 . W krajach rozwiniętej demokracji praktykowanie PR wynika z pragmatyzmu i kalkulacji ekonomicznej. Działania PR opłacają się w opinii ich inicjatorów ponieważ przyczyniają się do tworzenia odpowiednich warunków rozwoju danej organizacji. W zależności od pola działania PR występuje w dwóch podstawowych formach 33 . Pierwsza z nich to zabiegi wewnętrzne, które skierowane są na działanie w środowisku. Dotyczy ono celowego i świadomego kształtowania pozytywnych relacji w danej organizacji. Druga forma ma charakter zewnętrzny, w którym nacisk położony jest na stosunki z otoczeniem 34 . Co ważne, w przeciwieństwie do innych marketingowych technik cele PR osiąga się w długim okresie czasu, ponieważ nie mają one charakteru kampanijnego i wyrywkowego. Ich efekty zależą od systematyczności działań, profesjonalnego zorganizowania oraz planowej realizacji 35 . W kampanii wyborczej istotą PR jest oddziaływanie na przepływ informacji między wyborcą a kandydatem. Dzięki niemu kandydat, czy też partia polityczna tworzy, utrzymuje lub odzyskuje dobre imię poprzez przedstawienie wyborcom swej misji. Poza wzbudzaniem zainteresowania, czy budową wizerunku PR pomaga wprowadzić na rynek polityczny nowe podmioty. Broni też partii przed atakami konkurencji. Aby osiągnąć ten cel należy właściwie dobrać informacje oraz środki masowego przekazu 32 . James Gruning wyróżnia cztery modele, opisujące kształtowanie się stosunków między organizacją i otoczeniem, odzwierciedlające stadia rozwoju praktyki public relations oraz stopnie zaawansowania. Pierwszym, najstarszym zarazem z nich, jest model agencji prasowej (agencji publicity). Opiera się on na komunikacji jednostronnej, od organizacji do otoczenia. Celem działania w tym modelu jest nadanie rozgłosu organizacji, niekoniecznie za- 30T. Goban-Klas, Public Relations, czyli promocja reputacji, pojęcia, definicje, uwarunkowania, Business Press, Warszawa 1997, s. 20. 32 M. Janik-Wiszniowska, Promocja i reklama polityczna, [w:] A. W. Jabłoński i L. Sobkowiak (red.) Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002, s. 186. 31 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 439. 33 K. A. Paszkiewicz, Public …, dz. cyt., s. 150. 35 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 341. 34 Tamże, s. 150-151. chowując rzetelność informacji. Kolejnym, jest model informacji publicznej. Podobnie, jak w przypadku modelu agencji prasowej komunikacja jest jednostronna i w tym samym kierunku, natomiast przekazywane informacje mają już charakter rzetelny i pełny. Trzeci przedstawiony przez J. Gruninga to model dwustronnie asymetryczny. Komunikacja w nim zachodzi od i do organizacji, jednakże poprzez uzyskane z otoczenia informacje siła polityczna nie zamierza dokonywać zmian po swojej stronie. Usiłuje je natomiast wywrzeć po stronie otoczenia. Ostatni model praktyki, najdoskonalszy zdaniem Gruninga, to model dwustronnie asymetryczny. Występuje w nim komunikacja dwustronna z możliwością wywarcia wpływu zarówno po stronie otoczenia, jak i po stronie organizacji. To właśnie ten model najbardziej odpowiada istocie PR, gdyż pozwala na utrzymanie równowagi między komunikującymi się stronami. Wszystkie schematy wykorzystywane są w praktyce, w zależności od sytuacji. Najczęściej organy władzy, czy rządowe agendy posługują się modelem informacji publicznej 36 . Aby zrealizować cele z zakresu PR potrzebne są odpowiednie instrumenty i zespoły technik, dzięki którym kreowany będzie wizerunek podmiotu oraz zachowana zostanie dwustronna komunikacja i integracja z otoczeniem. Do zadań public relations należy przede wszystkim administrowanie, kierowanie personelem, budżetem i programami PR. Istotne jest prowadzenie prac badawczych, analiza odbiorców, diagnozowanie sytuacji kryzysowych, ocena przebiegu kampanii PR, jak również określanie potrzeb i priorytetów strategii PR. Równie ważnym elementem są kontakty z mediami poprzez przygotowywanie konferencji prasowych i wywiadów, a także dostarczanie środkom masowego przekazu materiałów gotowych do rozpowszechniania. Istotna jest także aranżacja wystąpień dla mediów, redagowanie publicznych przemówień osób reprezentujących daną instytucję, tworzenie pisemnych materiałów informacyjnych i promocyjnych, działalność wydawnicza, prowadzenie treningu i szkoleń fachowego personelu, a także utrzymywanie kontaktów niepublicznych z instytucjami, które tworzą otoczenie instytucji 37 . Do najstarszych technik, wciąż bardzo popularnych we współczesnym public relations, należy publicity (reklama nieodpłatna). Zaliczyć do niej można konferencje prasowe, zwoływane w celu przekazania istotnych informacji, wywiady, które są techniką mocno naznaczoną osobowością udzielającego wywiad, przemówienia i prezentacje o różnym charakterze. Także 36 K. A. Paszkiewicz, Public ..., dz. cyt., s. 153-154. 37 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 347-348. wydarzenia specjalne, tzw. media events, obejmujące organizację różnych imprez takich, jak konwencje partyjne, wystawy i konferencje 38 . Jako narzędzie, z public relations, wyłoniły się media relations, powiązane z rzecznictwem prasowym. Odnoszą się one bezpośrednio do komunikacji z dziennikarzami i personelem środków masowego przekazu. Do ich zadań należy korzystne utrzymanie stosunków z massmediami przez ważne osoby sceny politycznej (prezydentów, premierów, szefów partii) i personelu public relations, co odbywa się poprzez częsty dialog, budowę zaufania i zrozumienia 40 . Wśród instrumentów PR istotną rolę spełnia rzecznictwo prasowe. Rzecznik prasowy jest łącznikiem między organizacją a opinią publiczną i środkami masowego przekazu. Poza dostarczaniem informacji odpowiada za budowanie relacji między instytucją a jej otoczeniem. Komunikaty wysyłane przez rzecznika za pośrednictwem dziennikarzy, z którymi współpracuje docierają do mediów. Zaliczyć do nich należy: oświadczenia dla prasy, komunikaty informacyjne, informacje prasowe, opracowania tematyczne oraz specjalistyczne, gotowe artykuły do publikacji czy też materiały fotograficzne. Często wizerunek rzecznika prasowego przekłada się na postrzeganie instytucji, zatem przywiązuje się do jego osoby wielką wagę 39 . Kolejnym instrumentem wykorzystywanym w komunikacji public relations jest lobbing. Jacek Sroka, który przytacza jego definicję za Allanem Greerem i Paulem Hoggetem pisze, że „lobbing to takie działanie organizacji grup interesu, które polega na dostarczaniu we właściwym czasie, w konkretnym miejscu oraz wybraną drogą odpowiednio opracowanych informacji. Celem tego rodzaju przedsięwzięcia jest legalna korekta politycznego procesu decyzyjnego, której wdrożenie sprzyjać będzie realizacji interesów grupowych" 41 . Kiedy dochodzi do nieprzewidzianych i niepożądanych sytuacji, które zagrażają wizerunkowi aktora politycznego podejmowane są działania reaktywne PR, inaczej nazywane zarządzaniem kryzysowym, których celem jest poprawa nadszarpniętego autorytetu lub wiarygodności 42 . Public relations zarówno, jako forma komunikowania masowego, jak i zespół technik komunikowania marketingowego ma na celu identyfikację, 38 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 348-350. 40 Tamże, s. 352. 39 Tamże, s. 350-351. 41 J. Sroka, Lobbing jako strategia promocji interesów grupowych, [w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing …, dz. cyt., s. 202. 42 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 352. podtrzymanie oraz rozwój stosunków między organizacją a otoczeniem – publicznością. Wszystkie techniki wykorzystywane przez PR mają pomóc w sprawnym zarządzaniu informacją oraz środkami masowego przekazu co w rezultacie przekłada się na zarządzanie wizerunkiem, które uważane jest za istotę public relations. STRATEGIE MARKETINGOWE Wszelkie działania podmiotów politycznych, które decydują się konkurować na rynku politycznym, muszą mieć charakter całościowy, a osiągnięcie przewagi nad konkurencją może nastąpić tylko w przypadku zastosowania strategii marketingowej, jako zasadniczej czynności. Obecnie wyróżnić można dwa typy strategii politycznych: sektorowe i funkcjonalne. Pierwsze odnoszą się do programu partii politycznej są zależne od tego, w jakim stopniu w programie partii odbijają się oczekiwania i potrzeby wyborców. To program jest elementem transakcji, jaka dokonuje się podczas wyborów. Przedstawiają sposoby, za pomocą których można Podstawą działania podmiotów politycznych w długim okresie czasu jest ich rozwój. Jego osiągnięcie może być spowodowane opracowaniem i wdrożeniem strategii a zatem celowego działania, które ma trwały i spójny charakter. Jest pewnym sposobem zachowania się, wynikającym z zastosowanych w strategii zasad podejmowania decyzji 43 . P. Kotler definiuje strategię, jako „wybór celów oraz reguł polityki, które nadają kierunek działaniom marketingowym organizacji, wyznaczając rozmiary, kombinację i alokację środków w zależności od zmieniającej się sytuacji rynkowej" 44 . Zdaniem Marka Prymona strategia to „system wartości, który pozwala na rozpoznanie i ocenę szans i zagrożeń, co z kolei umożliwia podejmowanie działań dla zapewnienia długotrwałej egzystencji" 45 . Pojęcie strategii jest odnoszone do etapu, który poprzedza podjęcie konkretnych czynności. Obejmuje analizę i planowanie przedsięwzięć, a także dobór metod i środków działania. Marketingowa i rynkowa orientacja wiąże się z przyjęciem przez podmioty polityczne tzw. myślenia strategicznego, na które składa się analiza, wdrożenie założeń oraz ocena realizacji zadań 46 . 43 M. Jaśniok, Strategie …, dz. cyt., s. 17. 45 M. Prymon, Strategia marketingowa, Wydawnictwo Uczelniane AE, Wrocław 1989, s. 145. 44 Ph. Kotler, Marketing …, dz. cyt., s. 52. 46 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 322. rozwiązać istotne kwestie w poszczególnych sektorach polityki państwa tj. ekonomicznym, bezpieczeństwa czy polityki społecznej 47 . Kolejnym typem są strategie finansowe, związane z budżetem partii. Określają sposoby pozyskiwania funduszy oraz ich podział. Do elementów tej kategorii należy podejmowanie działalności gospodarczej lub inwestowanie na rynku ekonomicznym, w celu zagwarantowania organizacji wpływu do jej budżetu. Następną, z wyróżnionych strategii, jest strategia komunikacyjna, która opiera się na narzędziach komunikowania marketingowego. Powinna ona wskazywać na istotne kanały komunikowania, wybór technik, grupy docelowe oraz zasięg terytorialny. Ostatnim typem wśród strategii funkcjonalnych jest strategia marketingowa, obejmująca swym zasięgiem strategie wyborcze i koalicyjne 48 . Drugie – funkcjonalne stosowane są wobec członków partii, jak i konkurencyjnego otoczenia. Ich celem jest zagwarantowanie właściwych warunków funkcjonowania podmiotu politycznego, zapewnienie kontroli wewnętrznej a także pozyskanie poparcia dla partii ze strony wyborców i innych uczestników ryku politycznego. Do strategii funkcjonalnych zalicza się kadrowe, koncentrujące się wokół polityki personalnej partii. To one wyznaczają drogi awansu na szczeblach partii, wpływają na to kto ma w niej władzę. Strategie marketingowe są „integralnym elementem zarządzania marketingowego i strategicznego" 49 . Są zbiorem zasad, które wyznaczają ramy dla przedsięwzięć podmiotu politycznego. Najwięcej uwagi w literaturze przedmiotu poświęca się strategiom wyborczym. Zdaniem B. DobekOstrowskiej strategia wyborcza „to zespół procedur, rozwiązań i decyzji dotyczących prowadzenia kampanii wyborczej, które mają doprowadzić podmiot rywalizacji politycznej do sukcesu" 50 . Robert Wiszniowski natomiast definiuje strategię wyborczą, jako „sposób służący przygotowaniu i wdrożeniu tych ofert politycznych, które umożliwią pozyskanie określonej klienteli wyborczej w celu obsadzenia, jak największej liczby obieralnych stanowisk publicznych, w określonych pod względem miejsca i czasu warunkach społecznych, kulturowych, politycznych i gospodarczych" 51 . Wiele czynników 47 Tamże, s. 324. 49 A. Pomykalski, Nowoczesne strategie marketingowe, Grupa Wydawnicza INDOR, Warszawa 2003, s. 43. 48 Tamże, s. 324. 50 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 325. 51 R. Wiszniowski, Marketing wyborczy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Wrocław 2000, s. 76. wpływa na wybór strategii wyborczej, jednak za najważniejszy uznaje się charakter wyborczego rynku. W zależności od jego wielkości wyróżnia się rynek otwarty-wielki, otwarty-mały, zamknięty-wielki, zamknięty-mały 52 . 1) Strategia utwardzania kierowana jest do zwolenników i sympatyków partii. Jej zadaniem jest ugruntowanie w wyborcach ich dotychczasowych przekonań oraz uodpornienie na działania konkurencji. W tym celu sztaby wyborcze utrwalają w wyborcach, cechy produktu, odpowiadające ich oczekiwaniom i jednocześnie przedstawiają im niewielką ilość argumentów sprzecznych z ich stanowiskiem, połączonych z silną kontrargumentacją – występuje wtedy tzw. efekt szczepionki 53 . Inna typologia strategii dzieli je na strategie przedmiotowe i cząstkowe. Według kryterium stosunku elektoratu do partii oraz oddziaływania na system przejawiających się postaw i tendencji zachowań wyborczych, sklasyfikowane zostały strategie przedmiotowe. Ze względu na ten stosunek można wyodrębnić cztery typy strategii wyborczych: 2) Strategia poszerzania, która koncentruje się na niezdecydowanym i niegłosującym elektoracie. Jej zadaniem jest dostarczenie tym grupom wyborców odpowiednich informacji o kandydatach. 4) Strategia odwracania, polegająca na doprowadzeniu do głosowania na partię jej przeciwników politycznych. Przykładem jest wybieranie tzw. mniejszego zła czy też głosowanie przeciwko komuś 54 . 3) Adresowana do zwolenników konkurencji jest strategia neutralizacji, jej celem jest osłabienie ich postaw, wzbudzenie zwątpienia oraz zniechęcenie do głosowania. Mniejsze segmenty strategii wyborczej to strategie cząstkowe, zaliczyć do nich można m.in. strategię personalną, której celem jest taki dobór kandydatów, jaki zagwarantowałby partii wyborczy sukces. Dobór ten może wynikać ze względów przestrzennych (strategia penetracji przestrzennej), społecznych (tak aby poszczególne grupy wyborców miały swego reprezentanta we wszystkich okręgach), czy z reprezentacji wewnętrznej, czy też można mówić jeszcze o strategii koncesyjnej, polegającej na zapraszaniu kandydatów innych ugrupowań deklarujących wsparcie. Kolejną spośród strategii cząstkowych jest strategia finansowa, od której w istocie zależy skuteczne przeprowadzenie działań kampanijnych. Wyróżnić też można strategię 52 Zob. B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie …, dz. cyt., s. 325. 54 B. Dobek-Ostrowska, Komunikowanie ..., dz. cyt., s. 326. 53 D. Skrzypiński, Strategie partii politycznych, [w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing …, dz. cyt., s. 141. relacji między partyjnych, obejmującą założenia dotyczące stosunku do partii konkurencyjnych i sojuszniczych. Istotna jest także strategia komunikacyjna, odnosząca się do komunikowania marketingowego w okresie kampanii wyborczej. Obejmuje ona publiczną, widoczną część kampanii. W jej ramach partia określa m.in. o czym będzie mówić w kampanii wyborczej. Jej celem jest dotarcie do obywateli a w konsekwencji uzyskanie głosów wyborców 55 . Konieczne jest, aby kampania wyborcza stanowiła tylko część całościowej strategii marketingowej partii, która to powinna obejmować działania także w okresie między wyborami, tak, aby działania marketingu politycznego prowadzone były w sposób ciągły i nieustanny, a politycy zostali wkomponowani w obraz partii politycznej, którą reprezentują. Nieodłączną częścią strategii marketingowych, poza strategiami wyborczymi, są strategie koalicyjne. Ich połączenie wynika z tego, iż tylko ich skuteczna realizacja jest gwarancją przetrwania partii oraz jej rozwoju. Strategie koalicyjne są wynikiem wyboru modelu koalicji przez decydentów partyjnych a po drugie trafnością wyboru technik i metod negocjacyjnych 56 . Marketing polityczny wprowadza do polityki zestaw narzędzi, dzięki którym łatwiejsze staje się komunikowanie polityczne oraz wzrasta efektywność działań mających na celu pozyskanie głosów wyborców. W kampaniach wyborczych w dalszym ciągu niezmienne pozostaje jego główne założenie, czyli orientacja na wyborcę. Dziś, w dobie rosnącej roli środków masowego przekazu, najbardziej skuteczne wydają się te komunikaty, które trafiają do elektorów za pośrednictwem telewizji i Internetu. Opisane w artykule techniki kampanii bezpośredniej, zwłaszcza e-marketing, będą dominującym elementem w obecnych i przyszłych kampaniach wyborczych. BIBLIOGRAFIA [1] Black S., Public Relations, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998. [2] Cwalina W., Falkowski M., Marketing polityczny, perspektywa psychologiczna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006. [3] Dobek-Ostrowska B., Komunikowanie polityczne i publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. 55 Tamże, s. 328. 56 D. Skrzypiński, Strategie …, dz. cyt., s. 138-139. [4] Goban-Klas T., Public Relations, czyli promocja reputacji, pojęcia, definicje, uwarunkowania, Business Press, Warszawa 1997. [5] Ignaczewski G., Specyfika marketingu politycznego w Polsce, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004. [6] Janik-Wiszniowska M., Promocja i reklama polityczna, [w:] A. W. Jabłoński i L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002. [7] Jaśniok M., Strategie marketingowe na rynku politycznym, Oficyna Wolters Kluwer Business, Kraków 2007. [8] Jefkins F., Public Relations, The M & Handbook Series 1992. [9] Kotler P., Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola, Gebethner i Ska, Warszawa 1994. [10] Mazur M., Marketing polityczny, studium porównawcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002. [11] McNair B., Wprowadzenie do komunikowania politycznego, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa, Poznań 1998. [12] Otto J., Techniki marketingowe w polityce, „Marketing i Rynek", 1994, nr 2. [13] Paszkiewicz K. A., Public relations w polityce, [w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002. [14] Płudowski T., Komunikacja polityczna w amerykańskich kampaniach wyborczych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008. [15] Pomykalski A., Nowoczesne strategie marketingowe, Grupa Wydawnicza INDOR, Warszawa 2003. [16] Poniewozik J., Campaign Ad Nauseam, http://www.time.com/time/ nation/article/0,8599,59732,00.html, 15.05.2012. [17] Prymon M., Strategia marketingowa, Wydawnictwo Uczelniane AE, Wrocław 1989. [18] Skrzypiński D., Strategie partii politycznych, [w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002. [19] Sroka J., Lobbing jako strategia promocji interesów grupowych, [w:] A. W. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002. [20] Wiszniowski R., Marketing wyborczy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Wrocław 2000. INSTRUMENTALISM OF MARKETING ACTIVITIES IN ELECTION CAMPAIGNS ABSTRACT Political marketing implements to the policy many tools by which communication becomes easier and the effectiveness of the political marketing activities increase. This article is an attempt to describe the most popular tools which are use in the modern election campaigns. Key words: political marketing, election campaign, direct campaign, public relations, advertising, marketing strategy.	<urn:uuid:9ab9bc71-1ab4-47e0-ace4-2842a0119790>	finepdfs	3.341797	CC-MAIN-2021-39	https://colloquium.elsite.eu/images/numery/V/MN.pdf	2021-09-23T17:00:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057427.71/warc/CC-MAIN-20210923165408-20210923195408-00067.warc.gz	235,992,282	0.948621	0.999915	0.999915	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1480, 3814, 6258, 8662, 10966, 13565, 16123, 18747, 21350, 23871, 26202, 28653, 31191, 33363, 35186, 35943 ]	2	3
Ewelina Florczak PRAKTYCZNA TEORIA PRZEDSIĘBIORSTWA SPOŁECZNEGO 1 WPROWADZENIE Celem artykułu jest zlokalizowanie przedsiębiorstwa społecznego w problematyce funkcjonujących teorii przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem teorii konfirmy, jak również zestawienie wyników badań empirycznych dotyczących przedsiębiorstw społecznych ze zmodyfikowaną autorsko koncepcją teorii konfirmy przedsiębiorstwa. Dla zrozumienia funkcjonowania systemu gospodarczego niezbędne jest naukowe wyodrębnienie przedsiębiorstw jako autonomicznych podmiotów kształtujących sieć relacji rynkowych. Dlatego tak istotne znaczenie mają wciąż rozwijające się teorie przedsiębiorstw, określane w literaturze holonem teorii ekonomicznych 2 . Jednym z najważniejszych trendów poznawczych wśród teorii przedsiębiorstwa zaznacza się potrzeba zlokalizowania tych elementów konstytuujących działalność i funkcje przedsiębiorstwa, które akcentują podmiotowość jednostki ludzkiej w procesach gospodarczych. Ten aspekt na przestrzeni lat był pomijany, szczególnie w ramach dominujących teorii definiujących maksymalizację zysku i wartości finansowych jako podstawowych celów w działalności przedsiębiorstwa (teorie menedżerskie, teorie finansowe, teorie klasyczne). Jednak pragmatyka gospodarcza skłoniła naukowców do włączenia atrybutu czynnika ludzkiego w procesach gospodarczych, a przede wszystkim w teorii przedsiębiorstwa. Jak pisze Jacek Brdulak: 1 Artykuł jest rozwinięciem tekstu J. Brdulak, E. Florczak, Usytuowanie przedsiębiorstwa społecznego w gospodarce, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna", nr 1–2(32–33)2011, Oficyna Wydawnicza Uczelni Łazarskiego, s. 15–35. 2 A. Noga, Teorie przedsiębiorstw, Difin, Warszawa 2010, s. 53. „jesteśmy prawdopodobnie o krok od sformułowania humanistycznej teorii przedsiębiorstwa, w której element przedsiębiorczości indywidualnej osoby będzie jednym z najistotniejszych aspektów" 3 . 1. PRZEDSIĘBIORSTWO SPOŁECZNE JAKO KATEGORIA PODMIOTU GOSPODARCZEGO W obliczu takich perspektyw badawczych w ekonomii należy zwrócić uwagę na kategorię przedsiębiorstwa społecznego, którego obecność w gospodarce i teorii ekonomii jest obecnie poddawana teoretycznej lokalizacji i systematyzacji. Przedsiębiorstwo społeczne określa się jako podmiot gospodarczy realizujący cele społeczne w ramach swojej działalności. Jego obecność uzasadniana jest kryzysem paradygmatu dwubiegunowego (rynku i państwa) i wskazuje na przyjmowanie zasad alokacji na opartych na zasadzie wzajemności i solidaryzmie. W literaturze przedmiotu dominują dwa główne kierunki w zakreślaniu obszaru funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych. Jest tu mowa o podejściu europejskim i amerykańskim. Podstawowa różnica w przedstawionych podejściach dotyczy kwestii ustalania tożsamości ekonomicznej przedsiębiorstw społecznych w życiu społeczno-gospodarczym. Ma to związek z historycznym rozwojem i tradycją poszczególnych instytucji w kształtowaniu się systemu społeczno-gospodarczego poszczególnych krajów. Ujęcie europejskie przedsiębiorstwa społecznego, wskazujące w głównej mierze na formy spółdzielni, stowarzyszeń, fundacji i organizacji wzajemnościowych stanowi ograniczenia formalno-organizacyjne z punktu widzenia współczesnej różnorodnej rzeczywistości gospodarczej. Europejska koncepcja wykorzystuje jeden z podstawowych sposobów umiejscawiania przedsiębiorstw społecznych w strukturze gospodarczej, który określany jest mianem formalnego podejścia i odnosi się do form prawnych funkcjonujących podmiotów. Formalne ujęcie europejskie zostało w jednym z kierunków zmodyfikowane poprzez zastosowanie dodatkowych kryteriów charakteryzujących poszczególne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Takim sposobem z podejścia formalnego określania przedsiębiorstw społecznych skierowano się ku podejściu normatywnemu, nawiązującemu do 4 wyznaczników ekonomicznych i 5 wyznaczników społecznych identyfikacyjnych interesujących 3 J. Brdulak, P. Jakubik, Instytucjonalne i kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości, [w:] K. Kuciński (red.), Przedsiębiorczość a rozwój regionalny w Polsce, Difin, Warszawa 2010, s. 82. nas przedsiębiorstw. Ze względu na charakterystyczne kryteria zawężające krąg podmiotów taka perspektywa implikuje również dodatkowe ograniczenia podmiotów, szczególnie w kontekście struktury własności i systemu zarządzania. Wyodrębnianie przedsiębiorstw społecznych na podstawie ich form prawnych oraz uwzględniania 9 wyznaczników (społecznych i ekonomicznych) identyfikacji jest szeroko stosowane w dotychczasowych badaniach polskiej przedsiębiorczości społecznej. Ma to również swoje uzasadnienie we współpracy badawczej z instytucjami Unii Europejskiej. Przywołując amerykańską perspektywę interpretacji przedsiębiorstw społecznych, jako punkt wyjścia wskazuje się pojęcie hybrydowości. W kontekście perspektywy hybrydowej ujmowane są jako przedsiębiorstwa społeczne również inne organizacje różniące się specyfiką trzech aspektów: motywu, odpowiedzialności i wykorzystywania dochodu. Przedsiębiorstwo społeczne, jako organizacja hybrydowa nastawiona na jednoczesną realizację celów społecznych i ekonomicznych, posiada następujące własności 4 : – stosuje narzędzia i środki charakteryzujące komercyjną działalność dla osiągania celów społecznych, – generuje społeczne i ekonomiczne wartości, – monitoruje efekty finansowe, jak i oddziaływanie społeczne, – cele finansowe osiąga w sposób przyczyniający się do dobra publicznego, – posiada niezależność finansową dzięki niepodleganiu limitom dochodowym, – przedsiębiorstwo ukierunkowuje strategię realizacji misji społecznej. 2. UNORMOWANIE PRAWNE PRZEDSIĘBIORSTWA SPOŁECZNEGO W obliczu przedstawionych perspektyw należy zwrócić uwagę na trendy w legislacyjnych rozwiązaniach, mając na uwadze obecnie trwające dyskusje nad konstrukcją i definicją prawną przedsiębiorstwa społecznego w Polsce. Przejawem tego są realizowane od 2008 r. prace nad ustawą o przedsiębiorstwie społecznym 5 realizowane przez grupę prawną Zespołu ds. rozwiązań 4 K. Alter, Typologia przedsiębiorstw społecznych, [w:] J.J. Wygnański, Przedsiębiorstwo społeczne. Antologia kluczowych tekstów, wybór tekstów, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2008, s. 147. 5 Projekt ustawy o przedsiębiorstwie społecznym i wspieraniu ekonomii społecznej dostępny na stronie: http://www.ekonomiaspoleczna.pl/files/ekonomiaspoleczna.pl/public/Insty tucjeWspierajaceES/Zespol_strategiczny/ustawa_o_przedsiebiorstwie_spolecznym.pdf systemowych w zakresie ekonomii społecznej. Według aktualnych ustaleń 6 gospodarcza działalność przedsiębiorstwa społecznego ma na celu: „Art. 5. 1. Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa społecznego: 1) ma na celu zawodową reintegrację (…) lub 2) jest prowadzona wyłącznie w zakresie: a) pomocy społecznej (…), b) opieki nad dziećmi (…), c) prowadzenia przedszkoli niepublicznych lub innych form wychowania przedszkolnego (…), d) ochrony zdrowia psychicznego (…) e) wsparcia osób niepełnosprawnych (…)." Nowym zamysłem projektu jest utworzenie Izby Przedsiębiorstw Społecznych. Do jej kompetencji ma należeć (Rozdział 4 projektu ustawy) m.in. reprezentowanie interesów członków Izby przed organami władzy publicznej, wydawanie opinii w przedmiocie zasadności przyznania przedsiębiorcy statusu przedsiębiorstwa społecznego oraz wykonywanie nadzoru i kontroli nad działalnością przedsiębiorstw społecznych. Projekt ustawy wprowadza powołanie Rady Ekonomii Społecznej (Rozdział 7 projektu ustawy) jako organu opiniodawczo-doradczego w sprawach ekonomii społecznej. Poza tym postuluje się wprowadzenie w strukturę przedsiębiorstwa społecznego organ konsultacyjno-doradczy (opiniujący działalność obecną i strategię działania przedsiębiorstwa), w skład którego mają wchodzić pracownicy, inne zatrudnione osoby, wolontariusze, przedstawiciele innych przedsiębiorstw społecznych stale współpracujących z przedsiębiorstwem, przedstawiciele właściwych miejscowo jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych. Z kolei dochód z działalności przedsiębiorstwa według ustawy ma być przeznaczany na działalność pożytku publicznego (w wysokości co najmniej 10%) oraz na działalność reintegracyjną 7 : „Art. 17. Dochód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, uzyskany z wykonywania działalności gospodarczej, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, jeżeli nie jest przeznaczony na pokrycie strat z lat poprzednich, przeznacza się: 1) w co najmniej 10%: a) na działalność pożytku publicznego (…), b) na działalność na rzecz zatrudnionych w przedsiębiorstwie społecznym (…) 2) w pozostałym zakresie na finansowanie realizacji celów działalności przedsiębiorstwa społecznego, o której mowa w art. 5 ust. 1, jego dalszy rozwój lub na zasilenie majątku przeznaczonego na wykonywanie tej działalności". 6 Projekt ustawy z 10 lipca 2013 r. 7 Projekt ustawy o przedsiębiorstwie społecznym…, op. cit. Takie ujęcie instytucjonalne, zwane również „tradycyjnym", w kontekście realizowanego celu społecznego nie zawsze może odzwierciedlać ich rzeczywistą działalność charakterystyczną dla przedsiębiorstw społecznych. Wyodrębnianie podmiotów gospodarki społecznej na zasadzie prawnych instytucji jest metodą uznaną przez podejście europejskie. Jak zaznacza B. Klimczak 8 zmiany i wszelkie procesy ewolucyjne związane z zagadnieniami instytucjonalnymi postępowały zgodnie z założeniami wynikającymi ze specjalistycznej wiedzy o udziale i znaczeniu instytucji dla funkcjonowania rynków. Jednak historyczne doświadczenia i obserwacja zjawisk gospodarczych, jak również ekonomiczne oraz społeczne teorie instytucji nie wskazują w sposób zdecydowany, jakie instytucje w określonych uwarunkowaniach społeczno-gospodarczych optymalnie stymulują rynkową przedsiębiorczość. Sytuacja jest bardziej złożona gdy do działalności gospodarczej dołączymy realizowanie celów społecznych. Z tego względu można podać w wątpliwość słuszność jednoznacznego stosowania prawnych wytycznych do przedsiębiorczości społecznej, przede wszystkim ze względu na nie uznanie w takiej metodzie przedsiębiorstw również komercyjnych, które tworzą społeczną wartość dodaną, choć nie podlegają prawnie skonstruowanym wytycznym definiowania przedsiębiorczości społecznej 9 . 3. PRZEDSIĘBIORSTWO SPOŁECZNE W TEORII PRZEDSIĘBIORSTW W definiowaniu i poszukiwaniu trafności indentyfikacyjnych celów przedsiębiorstwa społecznego należy rozpocząć od umiejscowienia go w teorii przedsiębiorstw. Z racji uwzględnienia czynnika ludzkiego przedsiębiorstwa społeczne zbliżają się do takich teorii, jak: teoria konsumencka – wskazująca na przedsiębiorstwa jako substytuty gospodarstw domowych, które dzięki wyspecjalizowaniu osiągają wyższe efekty z nakładów 10 , teoria behawioralna – która podaje w wątpliwość maksymalizację zysku jako jedynego celu, 8 B. Klimczak, Instytucje polityczne i prywatne w procesie transformacji polskiej gospodarki [w:] A. Noga (red.), Zmiany instytucjonalne w polskiej gospodarce rynkowej, Wydawnictwo PTE, Warszawa 2004, s. 57–62. 9 Podobną opinię można wskazać u: M. Maciejewski, Przedsiębiorczość społeczna, [w:] T. Sadowski (red.), Rozwój. O tym jak integracja środowisk lokalnych i uspołecznienie gospodarki budują nową jakość, Fundacja Pomocy Wzajemnej Barka, Poznań 2012, s. 131. 10 A. Noga, Teorie przedsiębiorstw…, op. cit., s. 127–131. ze wskazaniem na różnorodność ludzi jako aktorów życia gospodarczego 11 , innowacyjna teoria przedsiębiorczości Schumpetera 12 , konwencyjna teoria przedsiębiorstwa – określające przedsiębiorstwo jako instytucję, która koordynuje gospodarkę przez formalne i nieformalne działania zmierzające do kontroli konwencji 13 . Analizując składowe poszczególnych teorii, można zauważyć, że ograniczenie motywu dążenia do zysku jest konsekwencją nowych i szerszych celów, które sprzyjają rozwojowi zachowań i preferencji indywidualnych i społecznych, zastępując wąsko rozumianą maksymalizację wartości ekonomicznej. Przedsiębiorcy społeczni różnią się tym, że realizowane przez nich strategie osiągania dochodów są bezpośrednio związane z realizowaną misją. Ostateczną miarą efektywności przedsiębiorstwa społecznego nie jest wynik finansowy i generowanie zysków, ale zwraca uwagę tzw. podwójny rachunek wyników. Rynek nie jest mechanizmem idealnym, ale na dłuższą metę weryfikuje oferowaną wartość dla klienta, w przypadku przedsiębiorstw społecznych rynek nie zawsze jest w stanie zweryfikować społeczną wartość realizowaną przez przedsiębiorstwo. W literaturze wskazuje się również na stronę popytową funkcjonowania organizacji non-profit 14 . Chociaż nie odnosi się ona wprost do przedsiębiorstw społecznych, to można zaakcentować aspekt motywacji realizacji misji społecznej w ramach działalności gospodarczej. Henry Hansmann 15 odnosi się do problemu dysfunkcji mechanizmu rynkowego w warunkach asymetrii informacji. W takich warunkach większym zaufaniem klientów cieszyć się 11 Dokładny opis zob: M. Wojtysiak-Kotlarski, Teoria przedsiębiorstwa a koncepcje zarządzania i praktyka biznesu, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 120–132. 12 J. Schumpeter, Teoria rozwoju gospodarczego, PWN, Warszawa 1960. 13 A. Noga, Teorie przedsiębiorstw…, op. cit., s. 174–176. 14 Szerzej o dyskusji dotyczącej strony popytowej i podażowej ekonomii sektora non-profit w: D. Buttler, Ekonomia sektora non profit. Krytyka i reinterpretacja wybranych aspektów teoretycznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny", Rok LXXI, zeszyt 4–2009. Ekonomiczne podejście do sektora non-profit zdominowane jest przez tzw. teorie strony popytowej, spośród których dwie – zawodności kontraktów i dóbr publicznych – zyskały największą popularność. W ujęciu Hansmanna są to organizacje typu przedsiębiorczego oraz donacyjnego. Podmioty pierwszego typu dostarczają dobra prywatne, a ich istnienie tłumaczy teoria zawodności kontraktów. Podmioty drugiego typu dostarczają dóbr publicznych i muszą liczyć na prywatne donacje lub granty państwowe. Przede wszystkim do tych podmiotów odnosi się teoria dóbr publicznych Weisbroda. D. Buttler, Ekonomia…, op. cit., s. 135–138. 15 H. Hansmann, The Role o f Nonprofit Enterprise, „The Yale Law Journal" 89, 1980, s. 835–898. będą organizacje, które mają statusowy zakaz dystrybucji zysków, ponieważ nie czerpią zysków z przewagi dostępu do informacji. Przejawia się zatem potrzeba uznania pluralizmu organizacyjnego, natomiast zróżnicowanie pod względem treści społecznych stanowi czynnik jakościowy, którego nie sposób ujmować wyłącznie do zero-jedynkowej dychotomii obecność–nieobecność. Konsekwencją tego jest potrzeba zmiany w określaniu kwestii wartościujących rolę przedsiębiorstw społecznych. W literaturze wskazuje się na opinię, że organizacje inne niż przedsiębiorstwa nastawione na generowanie zysków powstają dlatego, że bardziej efektywnie minimalizują koszty 16 . Podmioty przedsiębiorczości społecznej potrafią osiągnąć wysoki poziom wydajności tylko wówczas, gdy interesariusze danego przedsiębiorstwa wykazują jednorodne cechy i preferencje. Jednak w teorii Hansmanna 17 rola organizacji ekonomii społecznej ma spadać wraz ze wzrostem konkurencyjnych rynków i spadkiem popytowo-podażowych deficytów. Argumentuje to tym, że podmioty nastawione na zysk mają lepiej zdefiniowane cele w sytuacji uregulowanych relacji mechanizmu rynkowego. Jednak takie stanowisko nie wyjaśnia obecnych tendencji do funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych i gospodarczych innowacji uzupełniających o treść społeczną tradycyjne formy interakcji społecznych. Niezdolność teorii ekonomicznych do wyjaśnienia istnienia takich organizacji wynika z ograniczenia samej teorii, na które próbują znaleźć odpowiedź najnowsze poszukiwania badawcze, które w metodach weryfikacji podejmują podejście sytuacyjne w zarządzaniu, indywidualizm i konstektualizm badawczy. Taka ścieżka analizy jest niezbędna do identyfikowania przedsiębiorstw społecznych w teorii i praktyce gospodarczej. Przyjmując definicję przedsiębiorstwa społecznego dla potrzeb niniejszych rozważań, uwzględnione zostało kryterium wykorzystywania zysku do realizacji szeroko pojętych celów społecznych dowolnej formy instytucjonalno-prawnej przedsiębiorstwa. Przywołując równocześnie istotną dla poruszanego problemu wypowiedź, że: „przedsiębiorstwo społeczne przekracza granice sektorów i form organizacyjnych. Może zaistnieć we wszystkich sektorach oraz w relacjach w międzysektorowej współpracy" 18 , 16 C. Borzaga, E. Tortia, Miejsce organizacji ekonomii społecznej teorii firmy, [w:] J.J. Wygnański, Antologia tekstów wybranych. Przedsiębiorstwo społeczne, wybór tekstów, FISE, Warszawa 2008, s. 293 i nast. 17 H. Hansmaan, The Ownership of the Enterprise, Harvard University Press, Harvard 1996. 18 J. Austin, Trzy kierunki badań nad przedsiębiorczością społeczną, [w:] J. Mair, J. Robinson, K. Hockerts (red.), Przedsiębiorczość społeczna, przekład K. Dzięciołowicz, Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Warszawa 2010, s. 35. należy w zdecydowanej szerszej mierze zwrócić uwagę na działalność przedsiębiorstwa, a nie tylko na jego konstrukcję formalną. Na ten problem wskazuje także W. Kwaśnicki 19 , który stwierdza, że działalność niektórych podmiotów komercyjnych można uznać za działalność przedsiębiorstw społecznych. W tym przypadku argumentuje to funkcjonowanie przedsiębiorstw w interesie ekonomicznej stabilizacji pracowników oraz nastawienie na podmiotowość człowieka w działalności gospodarczej, co jednocześnie potwierdza uznanie różnorodności podmiotowej przedsiębiorstw społecznych w praktyce gospodarczej. 4. PRZEDSIĘBIORSTWO SPOŁECZNE W TEORII KONFIRMY Konsekwencją takiego podejścia było zwrócenie uwagi na teorię konfirmy, która powstała z potrzeby zaakcentowania podmiotowości człowieka w działalności gospodarczej W rozważaniach na temat wyodrębnienia przedsiębiorstw społecznych zteorii konfirmy należy szczególną uwagę skierować na gospodarstwo domowe, które A. Noga traktuje jako centralny regulator gospodarczy 20 . Podmiotowość gospodarstw domowych w relacji do przedsiębiorstwa szczególnie klarownie obserwuje się przy aktywności przedsiębiorstw społecznych. Dlatego też uznać można za zasadne poszukiwania w ramach teorii konfirmy problematyki funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych. To zagadnienie było przedmiotem zainteresowania badań teoretyczno-empirycznych przeprowadzanych w latach 2011–2014. W próbie badawczej uwzględniono różnorodność badanych form prawnych dobierając je tak, aby reprezentowały tzw. tradycyjną w ujęciu europejskim ekonomię społeczną, oraz przedsiębiorstw społecznych w ujęciu amerykańskim. Dla graficznego przedstawienia koncepcji przedsiębiorstwa społecznego w teorii konfirmy konieczna jest modyfikacja rysunku A. Nogi, która polega na przeniesieniu obszaru odpowiadającego roli państwa (por. rysunek 1). W rezultacie powstanie pole zbieżności gospodarstwa społecznego, przedsiębiorstwa, rynku i państwa. 19 W. Kwaśnicki, Ekonomia (gospodarka) społeczna, Instytut Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Wrocławski, 2005, s. 11–16. 20 A. Noga, Teorie przedsiębiorstw…, op. cit., s. 218. Rysunek 1 Umiejscowienie przedsiębiorstwa społecznego w kontekście teorii konfirmy Przedsiębiorstwo społeczne Przedsiębiorstwo społeczne w ujęciu amerykańskim Przedsiębiorstwo społeczne w ujęciu europejskim R – rynek K – gospodarstwo domowe (konsument) P – przedsiębiorstwo G – państwo Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Noga, Teorie przedsiębiorstw…, op. cit., s. 227. Powstałe pole zbieżności wszystkich czterech elementów można poddać analizie w kontekście umiejscowienia w nim przedsiębiorstwa społecznego jako połączenie funkcji gospodarstwa domowego, przedsiębiorstwa, rynku i państwa. Podstawą osadzenia w układzie przedsiębiorstwa społecznego jest połączenie celów podmiotów gospodarujących: przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowego, państwa w relacji do rynku. Przedsiębiorstwo społeczne, realizując zintegrowane cele społeczno-ekonomiczne, umiejscowione jest w obszarze łączącym konfirmę i podmiot państwa, ze względu na przejęcie funkcji, jakie wymagane są od instytucji państwowych w stosunku do obywateli. Wskazać należy tu przede wszystkim również na przedsiębiorczy charakter podmiotów – stąd uwzględnienie rynku w kontekście pełnionych celów społecznych 21 . 21 Dokładny opis koncepcji w: E. Florczak, Przedsiębiorstwo społeczne w teorii konfirmy, „Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie" nr 3(20), Oficyna Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 40–47. Umiejscowienie przedsiębiorstw społecznych w gospodarce ma dodatkowe znaczenie. Wiąże się ono z poszukiwaniem ostatecznej definicji i metod precyzyjnej identyfikacji przedsiębiorstw społecznych. Powszechną metodą jest rozróżnienie na europejską i amerykańską interpretację przedsiębiorstw społecznych. W obu spojrzeniach występują podobieństwa wynikające z funkcji przedsiębiorstw społecznych – nastawienia na realizowanie celów społecznych. Różnice natomiast wynikają z metod i form działania, dzięki którym te cele się osiąga. Rozróżnienie to jest uwzględnione w graficznym ujęciu regulatorów gospodarki i poszukiwania w nim obszaru przedsiębiorstw społecznych (por. rysunek 1). W Europie, a szczególnie w strukturach Unii Europejskiej (gdzie łączy się pojęcie przedsiębiorstwa społecznego z gospodarką społeczną) występuje formalnourzędniczy sposób klasyfikacji. Wyznacza się tu podmioty ze względu na ich formę organizacyjno-prawną, i uwzględnia się takie formy, jak spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia, towarzystwa wzajemnościowe. Taka interpretacja reprezentuje tzw. podejście instytucjonalne. Należy dodać, że wśród tych kryteriów istotne znaczenie mają partycypacja i demokratyczność w zarządzaniu, co skłania się ku spółdzielczemu profilowi przedsiębiorstwa. W amerykańskim podejściu określania przedsiębiorstw społecznych eksponuje się przede wszystkim aspekt komercyjny i działalność ta rozumiana jest bardziej swobodnie, ponieważ za przedsiębiorstwo społeczne można uznać każdą działalność gospodarczą generującą dochód, który został uzyskany dla celów i z powodów społecznych. Dlatego w obszarze takiego ujęcia znajdują się przedsiębiorstwa społeczne bez względu na ich formę prawną. Podstawą umiejscowienia przedsiębiorstw społecznych w ujęciu europejskim, w układzie przedstawionym na rysunku 1, jest połączenie celów podmiotów gospodarujących przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowego i państwa w relacji do rynku. W omawianiu europejskim umiejscowieniu przedsiębiorstw społecznych należy odnieść się do funkcji jakie przedsiębiorstwa te mają w Europie pełnić – funkcja społecznej i zawodowej integracji oraz przeciwdziałaniu wykluczeniu społeczno-ekonomicznemu. Dzięki wymienionym obszarom zbieżności połączenia poszczególnych regulatorów można zlokalizować przedsiębiorstwa społeczne w gospodarce na podstawie teorii konfirmy. Jednym z istotnych czynności jest graficzne rozróżnienie na przedsiębiorstwa społeczne w kontekście europejskim i amerykańskim (por. rysunek 1). 5. PRZEDSIĘBIORSTWO SPOŁECZNE W ŚWIETLE BADAŃ EMPIRYCZNYCH Jak wynika z badań empirycznych 22 działalność gospodarcza prowadzona dla realizacji celu społecznego nie musi być bezpośrednio związana z określonymi formami prawnymi przedsiębiorstw, ponieważ podmioty wykazujące prospołeczne dążenia w dowolnej działalności mogą zostać uznane według koncepcji amerykańskiej za przedsiębiorstwa społeczne. Istotny element działalności przedsiębiorstwa społecznego, który wyróżnia go w kontekście teorii konfirmy, to uwzględnianie zbieżnego z nim gospodarstwa domowego w jego otoczeniu. Analizując funkcjonowanie przedsiębiorstw społecznych, podkreśla się ich „zakorzenienie lokalne" oraz bazowanie na sieciach relacji z poszczególnymi podmiotami w regionie. Jest to kolejny powód potrzeby rozszerzenia celów przedsiębiorstw społecznych gospodarstw domowych o wyraźnie sformułowane cele społeczne. Konfrontując wyniki badań empirycznych z założeniami przedsiębiorstwa społecznego w teorii konfirmy, można zauważyć, że: 1. Przewaga w badaniu mikroprzedsiębiorstw potwierdza przeważający udział mikroprzedsiębiorstw wśród działających firm w skali kraju, w tym przedsiębiorstw społecznych. 2. Z analizy działalności badanych podmiotów wynika, że wśród nich 90% prowadzi działalność usługową, natomiast 10% deklaruje działalność produkcyjną lub mieszaną. Taka proporcja odpowiada także strukturze działalności prospołecznej dla mikro i małych przedsiębiorstw o profilu usługowym. 3. W różnorodnym rozkładzie branżowym przeanalizowanych przedsiębiorstw potwierdza się, że usługi społeczne definiowane przez system statystyczny, np. GUS, nie są adekwatne do zróżnicowania profilu działalności przedsiębiorstw społecznych. 4. Zanotowany został równomierny rozkład wśród podmiotów prowadzących działalność o zasięgu lokalnym, gminnym, powiatowym i wojewódzkim. Z punktu widzenia związku przedsiębiorstw społecznych ze ściśle lokalną, miejscową społecznością potwierdza się ich mikroskala działalności i przewaga „ukorzenienia" w lokalnych społecznościach. 5. Jak wskazują wyniki badań, najczęściej występującym motywem podejmowania działania jest zaobserwowane zapotrzebowanie społeczne na daną usługę lub produkt. Z ekonomicznego punktu widzenia przedsię- 22 E. Florczak, Przedsiębiorstwo społeczne w środowisku lokalnym, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2014, rozprawa doktorska, materiał niepublikowany. biorcy odpowiadają na zarejestrowany deficyt lub ujawniający się popyt na usługę/ produkt, co może świadczyć o określonej strategii rynkowej. 6. Jednym z głównych wniosków z badań empirycznych jest rozszerzenie również zakresu celów społecznych, nie ograniczających się tylko do działalności w obszarze wykluczenia społeczno-ekonomicznego, lecz poprawy jakości życia społeczności poprzez prowadzenie działalności gospodarczej o charakterze niejednoznacznie nastawionej na maksymalizację zysku. 7. Istotnym elementem prowadzenia działalności gospodarczej w przypadku komercyjnych przedsiębiorstw społecznych jest chęć samorealizacji, jak również zapewnienie warunków w rodzinnym życiu społecznym (w obliczu słabości państwa w tym zakresie). Wymienione przesłanki podają w wątpliwość tradycyjne neoklasyczne teorie przedsiębiorstw, a wskazują na takie ujęcie przedsiębiorstw, według którego „przedsiębiorstwa to struktury gospodarowania nastawione na koordynację działań podmiotów ekonomicznych" 23 . Wyeksponować tu należy możliwości adaptacyjne przedsiębiorstw oraz generowanie wartości gospodarczych i społecznych. Przez to nawiązać można do druckerowskiej koncepcji przetrwania przedsiębiorstw w środowisku 24 . Traktując przedsiębiorstwa społeczne jako przedsiębiorstwa zakorzenione lokalnie i posiadające umiejętność do dostosowania się do lokalnych warunków. Powyższa interpretacja wskazuje na zasadność wyodrębnienia przedsiębiorstwa społecznego w teorii konfirmy. Z powodu realizowanych celów społecznych – szerszych od celów gospodarstw domowych, można umiejscowić przedsiębiorstwo społeczne w systemie gospodarczym odpowiadającym zakreskowanemu obszarowi na rysunku 1. Wychodząc z teorii konfirmy gospodarstwa domowe (części składowe społeczeństwa) traktujemy jako realne byty ekonomiczne gospodarcze, a nie do społeczeństwie obywatelskim, które pod względem ekonomicznym jest formą abstrakcyjną 25 . 23 C. Borzaga, E. Tortia, Miejsce organizacji ekonomii społecznej…, op. cit., s. 283. 24 P. Drucker twierdzi, że podstawowym celem przedsiębiorstwa jest przetrwanie. Dlatego przedsiębiorstwo, aby przetrwać, powinno: – wykazywać odpowiednią rentowność, aby przetrwać, – adoptować się do obecnych i zmieniających się warunków społeczno-ekonomicznych, aby umożliwić sobie przetrwanie, – podejmować innowacyjne przedsięwzięcia, gwarantujące przetrwanie produktów, usług na rynkach ulegających ciągłej modyfikacji. 25 Por. J. Hausner, Przedsiębiorstwo społeczne w Polsce. Teoria i praktyka, MSAPUE, Kraków 2008, s. 10. W ontologicznym definiowaniu przedsiębiorstwa społecznego według kryterium przekazywania zysku na cele społeczne przy dowolnej formie instytucjonalno-prawnej przedsiębiorstwa gospodarstwo domowe w ujęciu A. Nogi stanowi podstawowy budulec jego profilu zarówno w wewnętrznym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, jak i jego relacji do otoczenia. Punkt wyjścia w wydaje się być niezaprzeczalnym punktem połączenia gospodarstwa domowego z przedsiębiorstwem społecznym – zgodnie z założeniami konfirmacji w gospodarce. Jak wynika z badań przeznaczanie zysków na działalność społeczną jest jednym z kluczowych kryteriów identyfikacji przedsiębiorstwa społecznego. Wstępna ich selekcja, oparta na badaniu autorskim, wskazuje na potrzebę indywidualnego traktowania zysku, nawiązując do podejścia sytuacyjnego w zarządzaniu. Lewa część zakreskowanego obszaru na rysunku 1 reprezentuje obszar przedsiębiorstw społecznych w gospodarce w ujęciu amerykańskim. Gdy mówi się o przedsiębiorstwie społecznym w Stanach Zjednoczony szczególnie jest akcentowana jego zdolność do generowania dochodów. Takie spojrzenie jest wspólne dla praktyków i teoretyków. Do przedsiębiorstw społecznych zalicza się zarówno organizacje nastawione na zysk, które angażują się w inicjatywy społeczne, jak i formy hybrydowe – które łączą ze sobą dążenia nastawione na zysk, z celami społecznymi, aż po organizacje non-profit, które prowadzą działalność gospodarczą wspierającą ich działalność misyjną 26 . Dlatego też uzasadnione jest uwzględnienie na rysunku 1 obszaru odpowiadającemu oddziaływaniom rynku, wychodzącemu poza pole gospodarstw domowych. W perspektywie amerykańskiej cele społeczne przedsiębiorstw mogą być realizowane wspólnie z autonomicznymi celami rynkowymi. Zaobserwować tu można również działalnie przedsiębiorstw wykraczające poza kontekst gospodarstw domowych w celu generowania zysku, umożliwiającego realizację w kolejnym etapie funkcji społecznych. Nawiązując do podmiotowego traktowania w teorii konfirmy gospodarstw domowych, zaznacza się wyraźne rozróżnienie dwóch omawianych perspektyw. W europejskim ujęciu przedsiębiorstw społecznych (por. rysunek 1) cele gospodarstw domowych są silnie utożsamiane z celami i misją przedsiębiorstw społecznych, nie akcentują też, jak w ujęciu amerykańskim, swobody wpływów rynkowych. Na podstawie badań jakościowych dokonano typologii przedsiębiorstw społecznych rozszerzających dotychczasowe reprezentujące podmioty występujące w literaturze. 26 J.A. Kerlin, Przedsiębiorstwa społeczne w Stanach Zjednoczonych a w Europie, [w:] Przedsiębiorstwo społeczne…, op. cit., s. 120. Typologia została przeprowadzona według o następujących kryteriów: * motywy powstania przedsiębiorstw społecznych; * rodzaj prowadzonej działalności w ramach podstawowej działalności gospodarczej; * grupa beneficjentów i interesariuszy przedsiębiorstwa społecznego; * miejsce prowadzonej działalności – rozgraniczenie na obszary wiejskie i miejskie, aglomeracyjne. Na podstawie badań zidentyfikowano następujące reprezentatywne podmioty: 1. Przedsiębiorstwa społeczne prozatrudnieniowe (spółdzielnie socjalne osób fizycznych), cechujące się wyraźnymi problemami funkcjonowania na rynku (niekiedy, pomimo dużej aktywności pracowników). 2. Przedsiębiorstwa społeczne powoływane instytucjonalnie przez organizacje pozarządowe lub JST w celach prozatrudnieniowych (spółdzielnie społeczne osób prawnych, spółki z o.o. non-profit, ZAZ-y). 3. Przedsiębiorstwa społeczne w formie organizacji pozarządowych prowadzących działalność gospodarczą na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego na obszarach wiejskich, lecz siedzibę mające w miastach. 4. Przedsiębiorstwo społeczne jako podmiot komercyjny „terytorialnie odpowiedzialny" ukierunkowany jest na rzecz zmiany społeczno-gospodarczej, rozwoju regionu i środowiska lokalnego. Nie jest to główna działalność zarobkowa właścicieli, lecz chęć ich samorealizacji. 5. Przedsiębiorstwo komercyjne o charakterze samopomocy – działalność podjęta np. z myślą o zabezpieczeniu emerytalnym w obliczu słabości instytucji państwa w tym zakresie. 6. Przedsiębiorstwo społeczne instrumentalnie powoływane w formie podmiotów ekonomii społecznej w celu pozyskania środków na działalność gospodarczą. We wskazanej typologii trzy pierwsze podmioty są typowymi przedsiębiorstwami społecznymi obecnymi w literaturze. Rozszerzenie typologii następuje poprzez wprowadzenie podmiotów nr4, 5, i6. Przedstawiona interpretacja ma na celu wskazanie na miejsce przedsiębiorstwa społecznego w strukturach gospodarki – w jej sferze ekonomicznej i społecznej. W takim ujęciu narzędziowe oparcie się na teorii konfirmy wynika z uwzględniania w niej humanizmu i podmiotowości człowieka w działalności gospodarczej. Istotnym zagadnieniem staje się uwzględnienie nowej teorii konfirmy w funkcjonujących w literaturze ekonomicznej teoriach przedsiębiorstw. Szczególnie zaś w obszarze określania funkcji przedsiębiorstwa w strukturze gospodarczej. Konsekwencją zastosowania teorii konfirmy w rozważaniach teoretycznych jest ujęcie tego kierunku myślenia w procesie badawczym. Pierwszym wyróżniającym się aspektem jest uwzględnianie w badaniu podmiotów gospodarczych, bez względu na ich formę prawno-organizacyjną. Istotą pozostaje natomiast realizowanie poprzez ich działalność gospodarczą określonych celów społecznych, mających przełożenie do uznanej w teorii konfirmy użyteczności dla gospodarstw domowych. Wobec powyższych stwierdzeń zamierzeniem metodycznym rozprawy jawi się ważna konfrontacja podmiotów uznanych przez europejską koncepcję za należące do obszaru przedsiębiorstw społecznych z podmiotami komercyjnymi 27 . Chodzi przy tym o zweryfikowanie przydatności amerykańskiej koncepcji w warunkach Polski. Została ona uznana wcześniej przez autorkę za punkt wyjścia do zlokalizowania procesów konfirmacji także społecznej w gospodarce. Nawiązując do teoretycznych założeń teorii konfirmy, kluczowym elementem jest połączenie poszczególnych regulatorów gospodarki z założonymi celami prowadzonej działalności gospodarczej. Dlatego również analizowanie problemu z perspektywy działalności podmiotów komercyjnych jest dodatkowym elementem określania celów i motywów ich aktywności gospodarczej. Rozważania dotyczące celów przedsiębiorstw stanowią odrębny obszar w badaniach ekonomicznych. Najczęściej wyodrębnianymi celami funkcjonowania przedsiębiorstw jest zysk i jego maksymalizacja, płynność w aktywności gospodarczej, osiągana rynkowa wartość przedsiębiorstwa, cele menedżerskie związane z ekspansją na rynku, cele behawioralne oraz cele połączone z indywidualnymi preferencjami dotyczącymi samorealizacji. Poszczególne koncepcje aktywności przedsiębiorstw nie mogą więc określać ani ostatecznych ani jedynych opcjonalnych teorii przedsiębiorstwa. Jak podaje się w literaturze ekonomicznej 28 , nie jest możliwa właściwa weryfikacja 27 Podkreślić to można również wypowiedzią K. Kucińskiego: „Wiadomo natomiast, że niezależnie od wszelkich lęków, ostrzeżeń i zaklęć gospodarka będzie się rozwijała tak w mikro- i makroskali, kierując się dążeniem do efektywności i maksymalizacji korzyści ekonomicznych, rozumianych zgodnie z właściwym dla danego miejsca i czasu sposobem formułowania celu gospodarowania. A dziać się tak będzie dzięki temu, że jej regulatorem pozostanie rynek, który wprawdzie nie jest doskonałym mechanizmem, ale nie należy go zastępować innym tylko dlatego, że nie potrafimy wykorzystać możliwości jakie stwarza i zaprzęgać go skutecznie do rozwiązywania piętrzących się trudności". K. Kuciński, Istota nauk ekonomicznych, [w:] Metodologia nauk ekonomicznych. Dylematy i Wyzwania, Difin, Warszawa 2010, s. 17–18. 28 A. Noga, Teorie przedsiębiorstw…, op. cit., s. 67. tego, które z autonomicznych celów podmiotów gospodarowania stanowią główne czy też integrujące ujęcie przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo jest złożonym zbiorem celów autonomicznych. I, jak wskazuje A. Noga, cele te mogą być realizowane bardziej skutecznie przez przedsiębiorstwo niż inne formy instytucji czy regulatorów gospodarki. Ostatecznie wyodrębniony zbiór celów działania determinujący powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa, określa wynikowo konwergencja priorytetów i oczekiwań – zarówno niezależnie ustalonych, jak i odgórnie wpisanych w uczestnictwo w środowisku rynkowym. Dlatego również problematyka przedsiębiorstw społecznym wymagają osobnej analizy w nawiązaniu do rozpoznanych w literaturze celów. Jedną z grup celów szczególnie uwydatnianych w niniejszym wywodzie są cele społeczne przedsiębiorstw ujęte w perspektywie przedsiębiorstw społecznych. Cele społeczne w działalności gospodarczej akcentowane są szczególnie w literaturze amerykańskiej 29 , gdzie zagadnienie przedsiębiorczości społecznej rozpatrywane jest w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw. Na uwagę zwraca fakt, że realizowanie celów społecznych jest często konfrontowane na zasadzie antagonizmu z motywacją przedsiębiorstw skierowaną na zysk. Konfrontując jednak to stwierdzenie z wynikami badań empirycznych, można wskazać na następujące prawidłowości: * Jak wynika z badań kategoria misji społecznej stanowi istotny aspekt funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych. W przeważającej liczbie badanych przedsiębiorstw zorientowanie pracowników na misję wskazywane jest jako najmocniejszą strona funkcjonowania przedsiębiorstwa (zarówno w przypadku przedsiębiorstw społecznych w ujęciu europejskim, jak i amerykańskim). Również ze względu na przeważającą w badaniu liczbę mikroprzedsiębiorstw można wywnioskować wyraźną tendencję tych podmiotów do identyfikowania swojej działalności z określoną misją. * Badane przedsiębiorstwa społeczne wskazują w działalności na cel wspierania grupy osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji. * Poprawa jakości życia jest kategorią bezpośrednio uwzględniającą zasadność funkcjonowania przedsiębiorstw o celach społecznych. * Badane potencjalne przedsiębiorstwa społeczne w jednostkowych przypadkach nie deklarują przeznaczania zysków na cele społeczne. Świadczy to o istniejącym potencjale przedsiębiorstw komercyjnych w dążeniu do realizowania celów prospołecznych w ramach prowadzonej działalności. 29 Zob. wstęp w: S.K. Alter, Managing the Double Bottom Line: A Business Planning Reference Guide for Social Enterprises, Washington 2000, s. 5 oraz rozważania definicyjne wprowadzone w niniejszym artykule. * Jedną z najważniejszych cech przedsiębiorstw społecznych biorących udział w badaniu jest oddziaływanie przedsiębiorstw na otoczenie nie przejawiające się tylko ściśle ukierunkowaną współpracą z partnerami handlowymi i transakcjami ekonomicznymi podporządkowanymi prowadzonej produkcji, ale także uczestnictwem w życiu społecznym regionu. Na uwagę zwraca istotny fakt, że przedsiębiorczość społeczna ze względu na tylko częściowe legislacyjne sprecyzowanie, które na przykład pomija przedsiębiorstwa społeczne wśród tzw. zwykłych przedsiębiorstw prywatnych, jest tylko w ograniczonym zakresie obecna w dyskursie publicznym i w działaniach instytucjonalnych, które preferują jedynie przedsiębiorstwa utożsamiane z tzw. ekonomią społeczną. PODSUMOWANIE Podsumowując zagadnienie empirycznej analizy przedsiębiorstw społecznych w kontekście teorii przedsiębiorstwa, należy wymienić następujące wnioski: 1. Nawiązując do poszukiwania nowego paradygmatu nauk ekonomicznych zarówno w wymiarze analizy wydarzeń społeczno-gospodarczych, jak również właściwej metodologii opartej również na aspektach jakościowych i interpretatywnych, następuje wyraźne skierowanie w stronę humanizacji nauk ekonomicznych. Właściwą konstrukcją teoretyczną, według której można określić relacyjność funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych, okazała się teoria konfirmy. 2. Zgodnie z założeniami konfirmy przedsiębiorstwo, aby mogło najefektywniej realizować się w życiu gospodarczym powinno równoważyć cele przedsiębiorstwa z celami gospodarstw domowych. Dywersyfikacja celów i społeczna specyfika działania przedsiębiorstw społecznych w konsekwencji pozwala na odniesienie się również obok teorii konfirmy do konsumenckiej teorii przedsiębiorstwa, teorii behawioralnej oraz ewolucyjnej teorii przedsiębiorstw. Dodatkowo wykazana w badaniu przewaga mikroi małych przedsiębiorstw potwierdza funkcjonalność analizowanych przedsiębiorstw społecznych w aspekcie powiązania z gospodarstwem domowym i ich otoczeniem. 3. Założenia przedsiębiorstwa społecznego w rozwinięciu teorii konfirmy można usystematyzować w następujących stwierdzeniach: * połączenie celów gospodarstwa domowego przedsiębiorstwa i państwa może być realizowane w środowisku lokalnym i być elementem lokalnego rozwoju endogenicznego; * konsekwencją rozwinięcia teorii konfirmy jest zaakcentowanie głównej roli mikroprzedsiębiorstw jako podmiotów realizujących cele społeczne w środowisku lokalnym; * analizowane w badaniu empirycznym przedsiębiorstwa społeczne komercyjne i podmioty ekonomii społecznej wykazują podobne zachowania w podobnych warunkach rynkowych, co świadczy o możliwości selekcji przedsiębiorstw społecznych z szerszego zbioru przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku. 4. Określając lokalny i społeczny charakter przedmiotu badawczego, uznać należy potrzebę integracji w ramach jego funkcjonowania celów działalności przedsiębiorstwa z celami gospodarstwa domowego i państwa. Zależność tą można zinterpretować opierając się na rozbudowanej teorii konfirmy. 5. Jak wynika z przeprowadzonych badań część podmiotów statystycznie figurująca w zbiorze podmiotów ekonomii społecznej spełnia cele społeczne jedynie w sposób deklaratywny. 6. Uwadze wymyka się znaczna grupa przedsiębiorstw społecznych realizujących swoje funkcjonalnie społeczne cele w ramach formalnej działalności komercyjnej. Podjęte badania empiryczne wpisują się w trendy określania funkcji, celów i istoty przedsiębiorstwa jako podmiotu gospodarczego uwzględniającego podmiotowość jednostki oraz celów społecznych. BIBLIOGRAFIA Alter K., Managing the Double Bottom Line: A Business Planning Reference Guide for Social Enterprises, Washington 2000. Alter K., Typologia przedsiębiorstw społecznych, [w:] J.J. Wygnański, Przedsiębiorstwo społeczne. Antologia kluczowych tekstów, wybór tekstów, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2008. Austin J.,Trzy kierunki badań nad przedsiębiorczością społeczną, [w:] J. Mair, J. Robinson, K. Hockerts (red.), Przedsiębiorczość społeczna, przekład K. Dzięciołowicz, Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Warszawa 2010. Borzaga C., Tortia E.,Miejsce organizacji ekonomii społecznej teorii firmy, [w:] J.J.Wygnański, Antologia tekstów wybranych. Przedsiębiorstwo społeczne, wybór tekstów, FISE, Warszawa 2008. Brdulak J., Florczak E., Usytuowanie przedsiębiorstwa społecznego w gospodarce, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna", nr 1–2(32–33)2011, Oficyna Wydawnicza Uczelni Łazarskiego. Brdulak J., Jakubik P., Instytucjonalne i kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości, [w:] K. Kuciński (red.), Przedsiębiorczość a rozwój regionalny w Polsce, Difin, Warszawa 2010. Buttler D., Ekonomia sektora non profit. Krytyka i reinterpretacja wybranych aspektów teoretycznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny", Rok LXXI, zeszyt 4–2009. Florczak E., Przedsiębiorstwo społeczne w środowisku lokalnym, rozprawa doktorska, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2014. Florczak E., Przedsiębiorstwo społeczne w teorii konfirmy, „Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie" nr 3(20), Oficyna Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011. Hansmaan H., The Ownership of the Enterprise, Harvard University Press, Harvard 1996. Hansmann H., The Role o f Nonprofit Enterprise, „The Yale Law Journal" 89, 1980. Klimczak B., Instytucje polityczne i prywatne w procesie transformacji polskiej gospodarki, [w:] A. Noga (red.), Zmiany instytucjonalne w polskiej gospodarce rynkowej, Wydawnictwo PTE, Warszawa 2004. Kuciński K., Istota nauk ekonomicznych, [w:] Metodologia nauk ekonomicznych. Dylematy i Wyzwania, Difin, Warszawa 2010. Kwaśnicki W., Ekonomia (gospodarka) społeczna, Instytut Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Wrocławski, Warszawa 2005. Maciejewski M., Przedsiębiorczość społeczna, [w:] T. Sadowski (red.), Rozwój. O tym jak integracja środowisk lokalnych i uspołecznienie gospodarki budują nową jakość, Fundacja Pomocy Wzajemnej Barka, Poznań 2012. Noga A.,Teorie przedsiębiorstw, Difin, Warszawa 2010. Schumpeter J.,Teoria rozwoju gospodarczego, PWN, Warszawa 1960. Wojtysiak-Kotlarski M., Teoria przedsiębiorstwa a koncepcje zarządzania i praktyka biznesu, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011. Strony internetowe: http://www.ekonomiaspoleczna.pl/files/ekonomiaspoleczna.pl/public/InstytucjeWspierajaceES/Zespol_strategiczny/ustawa_o_przedsiebiorstwie_spo- lecznym.pdf PRAKTYCZNA TEORIA PRZEDSIĘBIORSTWA SPOŁECZNEGO Streszczenie Celem artykułu jest zlokalizowanie przedsiębiorstwa społecznego w problematyce funkcjonujących teorii przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem teorii konfirmy, jak również zestawienie wyników badań empirycznych dotyczących przedsiębiorstw społecznych ze zmodyfikowaną autorsko koncepcją teorii konfirmy przedsiębiorstwa. Punktem wyjścia artykułu jest problem humanizacji teorii ekonomii oraz metodologii ekonomicznych badań empirycznych. Wyodrębniona została kategoria przedsiębiorstwa społecznego w gospodarce – jego funkcje, klasyfikacje oraz próby legislacyjnego unormowania. Przedsiębiorstwo społeczne zostało umiejscowione w obecnych w literaturze przedmiotu teoriach przedsiębiorstw. Głównym obszarem teorii przedsiębiorstw identyfikowanym z przedsiębiorstwem społecznym została koncepcja teorii konfirmy. Teoria konfirmy została zmodyfikowana autorsko na potrzeby umiejscowienia w jej ramach przedsiębiorstwa społecznego. Dla zweryfikowania teoretycznych założeń nastąpiła ich konfrontacja z wynikami empirycznych badań przedsiębiorstw społecznych. PRACTICAL THEORY OF A SOCIAL ENTERPRISE Summary The aim of the article is to locate the issue of a social enterprise in the theory on how companies operate, with particular emphasis on the theory of a konfirma [a blend 'con-firm', coined of 'consumer' and 'firm'], as well as to present a summary of the results of empirical research into social enterprises with a modified concept of the author's theory of a konfirma. The starting point for this paper is the issue of humanization of the economic theory and empirical economic research methodology. A category of a social enterprise in the economy has been distinguished and its functions, classification and legislative attempts to regulate it have been presented. A social enterprise has been located in the theories of the firm that are discussed in contemporary literature. The theory of a konfirma is the main part of the theory of the firm identified with a social enterprise. The author has modified his theory of a konfirma for the need of including it in the category of a social enterprise. To verify the theoretical assumptions, they have been confronted with the results of empirical research into social enterprises. ПРАКТИЧЕСКАЯ ТЕОРИЯ СОЦИАЛЬНОГО ПРЕДПРИЯТИЯ Резюме Целью статьи является определение социального предприятия в проблематике функционирующих теорий предприятия, с особенным учётом теории конфирмы, а также обобщение результатов эмпирических исследований, касающихся социальных предприятий с авторский модификацией концепции теории конфирмы предприятия. Точкой отсчёта в статье является проблема гуманизации экономической теории и методологии экономических эмпирических исследований. Была выделена категория социального предприятия в экономике – его функции, классификации и попытки законодательного нормирования. Определено место социального предприятия в наличествующих в литературе по данному вопросу теориях предприятия. Главным направлением теории предприятия, отождествляемым с социальным предприятием, оказалась концепция теории конфирмы. Теория конфирмы была модифицирована автором с целью определения её в рамках социального предприятия. Для проверки теоретических предпосылок были привлечены результаты эмпирических исследований социальных предприятий.	<urn:uuid:4a8a9af3-564b-4e88-bfb2-b6db30d3bdc8>	finepdfs	4.160156	CC-MAIN-2018-05	http://laz2015.lazarski.pl/pl/pobierz/1229/	2018-01-23T13:30:25Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-05/segments/1516084891976.74/warc/CC-MAIN-20180123131643-20180123151643-00740.warc.gz	196,714,615	0.951825	0.999966	0.999966	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "rus_Cyrl" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1709, 4105, 6469, 8894, 11324, 14209, 16986, 19109, 20509, 23008, 25418, 27954, 30560, 32920, 35682, 38339, 40457, 42642, 44747, 47060, 48124 ]	1	2
Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Nowym Sączu ul. Żółkiewskiego 18, 33-300 Nowy Sącz tel. /18/ 443 66 69, /18/443 66 89 e-mail: firstname.lastname@example.org www.izbarzem.nsi.pl WNIOSEK O DOPUSZCZENIE DO EGZAMINU CZELADNICZEGO PRACOWNIKA MŁODOCIANEGO Kwotę zł ………………………….. przelano na konto Izby dnia …………… wpłacono do kasy Izby nr KP………….. z dnia ………………………………………. *wniosek należy wypełnić czytelnie DRUKOWANYMI literami Nazwisko Imię (pierwsze) Imię (drugie) Data urodzenia (dzień - miesiąc - rok) Miejsce urodzenia - - województwo Adres korespondencyjny kandydata: ulica / nr domu / nr lokalu Miejscowość kod pocztowy Poczta - tel. stacjonarny (+ kierunek) tel. komórkowy - - - - - adres e-mail Zawód, którego ma dotyczyć egzamin Zakład, w którym ukończono naukę zawodu (dotyczy młodocianych pracowników odbywających naukę zawodu) Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) zakładu pracy Nazwa zakładu pracy - imię i nazwisko właściciela lub współwłaścicieli Adres: ulica / nr domu / nr lokalu Miejscowość kod pocztowy Poczta - tel. stacjonarny (+ kierunek) tel. komórkowy - - - - - Naukę zawodu przedłużono lub skrócono do dnia: ( dzień – miesiąc – rok) L. dz. - - Inny zakład, w którym realizowano naukę zawodu (nauka przerwana) 1) Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) zakładu pracy Nazwa zakładu pracy - imię i nazwisko właściciela lub współwłaścicieli Adres: ulica / nr domu / nr lokalu Miejscowość kod pocztowy Poczta - Nr ewidencyjny PESEL kandydata do egzaminu 2) Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) zakładu pracy Inny zakład, w którym realizowano naukę zawodu (nauka przerwana) 2) Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) zakładu pracy Nazwa zakładu pracy - imię i nazwisko właściciela lub współwłaścicieli Adres: ulica / nr domu / nr lokalu Miejscowość kod pocztowy Poczta - Załączniki: 1. Świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, lub ukończenia gimnazjum i zaświadczenie o ukończeniu kursu przygotowującego do egzaminu lub oświadczenie pracodawcy szkolącego o przygotowaniu teoretycznym kandydata do egzaminu. 2. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. 3. Zaświadczenie ukończenia nauki zawodu sporządzone lub potwierdzone przez Cech /Izbę/. 4. W przypadku realizacji nauki zawodu u kilku pracodawców należy dołączyć wszystkie umowy o pracę wraz ze świadectwami pracy, a w przypadku zaliczenia nauki w szkole - zaświadczenie o okresie odbytej nauki zawodu. 5. Fofografia /aktualna, czytelnie podpisana, format legitymacyjny. 6. Dowód opłaty za egzamin dokonanej na poniżej podany rachunek bankowy lub wpłata do kasy Izby. - Należy przedstawić oryginały dokumentów wraz z kopiami w celu ich uwierzytelnienia. - Osoby niepełnosprawne ubiegające się o dostosowanie warunków i formy przeprowadzenia egzaminu do indywidualnych potrzeb składają dodatkowe dokumenty informujące o powyższej sprawie. Nr rachunku bankowego, na który należy wpłacić opłatę za egzamin: 43 8811 0006 0000 0000 5119 0001 (data) (podpis kandydata) _____________________________________________________________________________________________________________ Wypełnia Izba Na podstawie złożonych dokumentów Izba stwierdza, iż w/w osoba spełnia warunek dopuszczenia do egzaminu czeladniczego (rozporządzenie MEN w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. z 2017 r., poz. 89, § 5.1) Decyzja Izby o dopuszczeniu do egzaminu: KLAUZULA INFORMACYJNA W SPRAWIE PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH 1. Na podstawie art.6 ust 1 lit. b, art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) informujemy, że Administratorem danych osobowych jest Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Nowym Sączu z siedzibą w Nowym Sączu, ul. Żółkiewskiego 18 NIP 734-10-11-221, Nr KRS 000 00 50 299 tel: /18/ 443-66-89 , e-mail: email@example.com. Przedstawicielem Administratora jest Dyrektor Biura Izby - Beata Rzepiela. 2. Dane osobowe będą przetwarzane w celu: a. dopuszczenia i przeprowadzenia egzaminu czeladniczego/mistrzowskiego, b. przekazywania informacji na temat realizowanych przez Izbę wraz z partnerami szkoleń i projektów, c. analiz statystycznych, d. innym określonym w Ustawie o rzemiośle, Ustawie Prawo Oświatowe, Ustawie – przepisy wprowadzające Prawo Oświatowe i aktach wykonawczych, e. dane osobowe nie będą podlegały profilowaniu. 3. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą podmioty współpracujące z Administratorem w celu należytego wykonania czynności dotyczących egzaminu czeladniczego. 4. Okres, przez który dane osobowe są przechowywane nie będzie dłuższy niż to konieczne do realizacji celu w jakim dane są przetwarzane i będzie ustalany w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. 5. Podanie danych osobowych do celów określonych w pkt 2a i 2d wynika z w/w aktów prawnych lub umowy i jest warunkiem wykonania czynności dotyczących egzaminu czeladniczego. W pozostałym zakresie jest dobrowolne. 6. W zakresie przetwarzania danych osobowych każda osoba posiada następujące prawa: 1) dostępu do treści swoich danych na podstawie art. 15 RODO - korzystając z tego prawa mają Państwo możliwość pozyskania informacji, jakie dane, w jaki sposób i w jakim celu są przetwarzane, 2) prawo ich sprostowania na podstawie art. 16 RODO - korzystając z tego prawa mogą Państwo zgłosić do Administratora konieczność poprawienia nieprawidłowych danych lub uzupełnić niekompletne dane, 3) prawo do usunięcia danych na podstawie art. 17 RODO - korzystając z tego prawa mogą Państwo złożyć wniosek o usunięcie danych. W przypadku zasadności wniosku dokonamy niezwłocznego usunięcia danych. Prawo to nie dotyczy jednak sytuacji, gdy dane osobowe przetwarzane są do celów związanych z wywiązywaniem się z prawnych obowiązków administratora. Jeżeli żądanie usunięcia danych będzie dotyczyło danych przetwarzanych do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych —Administrator może odmówić jego realizacji, jeżeli takie żądanie, uniemożliwi lub poważnie utrudni realizację celów takiego przetwarzania, 4) prawo do ograniczenia przetwarzania na podstawie art. 18. RODO- korzystając z tego prawa mogą Państwo złożyć wniosek o ograniczenie przetwarzania danych, w razie kwestionowania prawidłowości przetwarzanych danych. W przypadku zasadności wniosku możemy dane jedynie przechowywać; Odblokowanie przetwarzania może odbyć się po ustaniu przesłanek uzasadniających ograniczenie przetwarzania, 5) prawo do przenoszenia danych na podstawie art. 20 RODO— ma zastosowanie jedynie w przypadkach jeż dane są przetwarzane na podstawie zgody i w sposób zautomatyzowany, eli 6) prawo wniesienia sprzeciwu na podstawie art. 21 RODO - korzystając z tego prawa mogą Państwo w dowolnym momencie wnieść sprzeciw wobec przetwarzania Państwa danych, jeżeli są one przetwarzane na podstawie art. 6 ust. 1 lit e lub f. RODO (prawnie uzasadniony interes lub interes publiczny). Po przyjęciu wniosku w tej sprawie jesteśmy zobowiązani do zaprzestania przetwarzania danych w tym celu. W takiej sytuacji, po rozpatrzeniu Państwa wniosku, nie będziemy już mogli przetwarzać danych osobowych objętych sprzeciwem na tej podstawie, chyba że wykażemy, iż istnieją ważne prawnie uzasadnione podstawy do przetwarzania danych, które według prawa uznaje się za nadrzędne wobec Państwa interesów, praw i wolności lub podstawy do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń, 7) prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. z ………………………. data i podpis □ Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych do celów określonych w pkt.2 lit. b, □ Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych do celów określonych w pkt.2 lit. c, Informujemy o prawie do cofnięcia powyższej zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. ………………………………. data i podpis	<urn:uuid:f1a65ceb-9735-41a4-b8af-798069ba9672>	finepdfs	1.322266	CC-MAIN-2019-39	http://www.izbarzem-ns.pl/wp-content/uploads/2019/03/wniosek-czeladnik-m%C5%82odociany-2019interakt.pdf	2019-09-21T11:41:43Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514574409.16/warc/CC-MAIN-20190921104758-20190921130758-00510.warc.gz	273,233,780	0.999993	0.999993	0.999993	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1600, 3602, 7552, 8303 ]	2	0
Formularz pozwalający na wykonywanie prawa głosu przez pełnomocnika na Zwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie zwołanym na dzień 30 czerwca 2018 r. I. IDENTYFIKACJA AKCJONARIUSZA ODDAJĄCEGO GŁOS (Uzupełnia Akcjonariusz będący osobą fizyczną)* Ja …………….…imię i nazwisko …………………….…. zamieszkały przy ……………… adres zamieszkania …………………………….. ……………………………….……………. legitymujący się dokumentem tożsamości ………..…seria i nr dokumentu ……….. oraz numerem PESEL ……………………….., uprawniony do wykonania …………………………………… głosów na walnym zgromadzeniu z akcji ELQ S.A. za pomocą niniejszego formularza udzielam pełnomocnictwa /i zamieszczam instrukcję* do głosowania przez pełnomocnika nad każdą z uchwał przewidzianych do podjęcia w toku obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki ELQ S.A. w dniu ........................ 2018 r. zgodnie z ogłoszonym przez Spółkę porządkiem obrad. ………… data ………..…, ………… podpis akcjonariusza ………… (Uzupełnia Akcjonariusz będący osobą prawną)* Ja/My …………….…imię i nazwisko ……………………………………………….…. reprezentujący ………nazwa osoby prawnej …… …………………………………adres siedziby ………………………………………………………………………….…..….………….…., zarejestrowaną pod ……… numer REGON ……… oraz w Sądzie Rejonowym dla …………………………….….…………, ……… Wydział Gospodarczy KRS pod numerem …………………………………, uprawnionej do wykonania …………………………………… głosów na walnym zgromadzeniu z akcji ELQ S.A. za pomocą niniejszego formularza udzielam pełnomocnictwa /i zamieszczam instrukcję* do głosowania przez pełnomocnika nad każdą z uchwał przewidzianych do podjęcia w toku obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki ELQ S.A. w dniu ........................ 2018 r. zgodnie z ogłoszonym przez Spółkę porządkiem obrad. ………… data ………..…, …… podpis w imieniu akcjonariusza …… Identyfikacja Akcjonariusza W celu identyfikacji Akcjonariusza udzielającego pełnomocnictwa, do niniejszego pełnomocnictwa powinna zostać załączona: w przypadku akcjonariusza będącego osobą fizyczną – zaświadczenie o prawie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki oraz kopia dowodu osobistego, paszportu lub innego urzędowego dokumentu potwierdzającego tożsamość Akcjonariusza, w przypadku akcjonariusza innego niż osoba fizyczna – zaświadczenie o prawie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki oraz kopia odpisu z właściwego rejestru, wydana nie później niż trzy miesiące przed terminem Walnego Zgromadzenia, lub innego dokumentu potwierdzającego upoważnienie osoby fizycznej (lub osób fizycznych) do reprezentowania Akcjonariusza na Walnym Zgromadzeniu (np. nieprzerwany ciąg pełnomocnictw). Brak dokumentu potwierdzającego upoważnienie osoby fizycznej do reprezentowania Akcjonariusza Emitenta (np. posiadanie nieaktualnego odpisu z KRS) mogą skutkować niedopuszczeniem przedstawiciela Akcjonariusza do uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu. W celu identyfikacji Akcjonariusza udzielającego pełnomocnictwa w postaci elektronicznej, powyższe dokumenty powinny zostać przesłane w formie elektronicznej jako załączniki w formacie „pdf" na adres poczty elektronicznej Spółki. W przypadku wątpliwości co do prawdziwości kopii wyżej wymienionych dokumentów, Zarząd Spółki zastrzega sobie prawo do żądania od pełnomocnika okazania przy sporządzaniu listy obecności: w przypadku akcjonariusza będącego osobą fizyczną – kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez notariusza lub inny podmiot uprawniony do potwierdzania za zgodność z oryginałem kopii dowodu osobistego, paszportu lub innego urzędowego dokumentu potwierdzającego tożsamość Akcjonariusza, w przypadku akcjonariusza innego niż osoba fizyczna – oryginału lub kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez notariusza lub inny podmiot uprawniony do potwierdzania za zgodność z oryginałem odpisu z właściwego rejestru, wydanego nie później niż trzy miesiące przed terminem Walnego Zgromadzenia, lub innego dokumentu potwierdzającego upoważnienie osoby fizycznej (lub osób fizycznych) do reprezentowania pełnomocnika na Walnym Zgromadzeniu (np. nieprzerwany ciąg pełnomocnictw). Brak odpowiednio potwierdzonego dokumentu upoważniającego osobę fizyczną do reprezentowania Akcjonariusza Emitenta (np. posiadanie nieaktualnego odpisu z KRS) może skutkować niedopuszczeniem przedstawiciela Akcjonariusza do uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu. Do dokumentów sporządzonych w języku obcym powinno zostać dołączone tłumaczenie na język polski sporządzone przez tłumacza przysięgłego. II. IDENTYFIKACJA PEŁNOMOCNIKA, JEŻELI AKCJONARIUSZ WYKONUJE PRAWO GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA Udzielam pełnomocnictwa osobie fizycznej* niniejszym udzielam/y Panu/Pani ………………………imię i nazwisko ……………….…. zamieszkałemu/ej przy ……………………………………………………adres zamieszkania ……………………………………………………………………………………. legitymującemu/ej się dokumentem tożsamości ……………seria i nr dokumentu………..….. oraz numer PESEL ……………………………………… pełnomocnictwa do uczestniczenia oraz wykonywania prawa głosu z zarejestrowanych przeze mnie ……………………liczba akcji……………………… akcji spółki ELQ S.A. na Zwyczajnym Walnym Zgromadzeniu spółki ELQ S.A. zwołanym na dzień ........................ 2018 r. zgodnie z instrukcją co do sposobu głosowania zamieszczoną poniżej/zgodnie z uznaniem pełnomocnika. ………… data ………..…, ………… podpis akcjonariusza ………… Udzielam pełnomocnictwa osobie prawnej niniejszym udzielam/y ……………………………nazwa osoby prawnej …………………………… adres siedziby …………………………………………………………………………………………………………… .…..….…….…zarejestrowaną pod ……… numer REGON ……… oraz w Sądzie Rejonowym dla …………………………….….…………, ……… Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS ………………………………… pełnomocnictwa do uczestniczenia oraz wykonywania prawa głosu z zarejestrowanych przeze mnie ……………………liczba akcji……………………… akcji spółki ELQ * - niepotrzebne skreślić S.A. na Zwyczajnym Walnym Zgromadzeniu spółki ELQ S.A. zwołanym na dzień ........................ 2018 r. zgodnie z instrukcją co do sposobu głosowania zamieszczoną poniżej/zgodnie z uznaniem pełnomocnika. ………… data ………..…, ………… podpis akcjonariusza ………… Ustanowienie pełnomocnika – objaśnienia Na podstawie niniejszego formularza Akcjonariusze będący osobami fizycznymi lub osobami prawnymi mają możliwość ustanowienia pełnomocnikiem dowolnie wskazaną osobę fizyczną albo dowolnie wskazany podmiot inny niż osoba fizyczna. Celem ustanowienia pełnomocnika należy uzupełnić właściwe pola identyfikujące zarówno pełnomocnika jak i Akcjonariusza znajdujące się na pierwszych stronach pełnomocnictwa i skreślić pozostałe wolne miejsca. Akcjonariusz jest uprawniony do ustanowienia więcej niż jednego pełnomocnika lub umocowania jednego pełnomocnika do głosowania tylko z części akcji Spółki posiadanych i zarejestrowanych przez Akcjonariusza na walnym zgromadzeniu Spółki. W obu przypadkach Akcjonariusz powinien wskazać w treści pełnomocnictwa i ewentualnie w instrukcji do głosowania liczbę akcji Spółki, do głosowania z których uprawniony jest dany pełnomocnik. W przypadku ustanowienia kilku pełnomocników należy wypełnić odrębny formularz dla każdego pełnomocnika z osobna. Pełnomocnictwo w postaci elektronicznej Pełnomocnictwo może zostać udzielone w postaci elektronicznej i jego udzielenie w tej formie nie wymaga opatrzenia bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. O udzieleniu pełnomocnictwa w postaci elektronicznej należy zawiadomić Spółkę za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres poczty elektronicznej Spółki poprzez przesłanie na wskazany adres dokumentu pełnomocnictwa w formacie „pdf" podpisanego przez Akcjonariusza, bądź, w przypadku akcjonariuszy innych niż osoby fizyczne, przez osoby uprawnione do reprezentowania Akcjonariusza. Identyfikacja pełnomocnika W celu identyfikacji pełnomocnika, Zarząd Spółki zastrzega sobie prawo do żądania od pełnomocnika okazania przy sporządzaniu listy obecności: w przypadku pełnomocnika będącego osobą fizyczną – dowodu osobistego, paszportu lub innego urzędowego dokumentu potwierdzającego tożsamość pełnomocnika, w przypadku pełnomocnika innego niż osoba fizyczna – oryginału lub kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez notariusza lub inny podmiot uprawniony do potwierdzania za zgodność z oryginałem odpisu z właściwego rejestru, wydanego nie później niż trzy miesiące przed terminem Walnego Zgromadzenia, lub innego dokumentu potwierdzającego upoważnienie osoby fizycznej (osób fizycznych) do reprezentowania pełnomocnika na Walnym Zgromadzeniu (np. nieprzerwany ciąg pełnomocnictw) oraz dowodu osobistego, paszportu lub innego urzędowego dokumentu tożsamości osoby fizycznej (osób fizycznych) upoważnionych do reprezentowania pełnomocnika na Walnym Zgromadzeniu. Brak dokumentu potwierdzającego upoważnienie osoby fizycznej do reprezentowania Akcjonariusza Emitenta (np. posiadanie nieaktualnego odpisu z KRS) mogą skutkować niedopuszczeniem pełnomocnika Akcjonariusza do uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu. Do dokumentów sporządzonych w języku obcym powinno zostać dołączone tłumaczenie na język polski sporządzone przez tłumacza przysięgłego. III. INSTRUKCJA DOTYCZĄCA WYKONYWANIA PRAWA GŁOSU PROJEKTY UCHWAŁ NA ZWYCZAJNE WALNE ZGROMADZENIE AKCJONARIUSZY SPÓŁKI ELQ SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W CZĘSTOCHOWIE ZWOŁANE NA DZIEŃ 30.06.2018 R. UCHWAŁA NR 01/06/2018 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia § 1. Wybór Przewodniczącego Działając na podstawie art. 409 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.), Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie na Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia wybiera Pana ……………….. § 2. Uchwała wchodzi w życie z chwilą jej podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia § 1. Przyjęcie porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie ELQ Spółka Akcyjna przyjmuje następujący porządek obrad: 1) Otwarcie obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia; 2) Wybór Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia; 3) Stwierdzenie prawidłowości zwołania Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia oraz jego zdolności do podejmowania uchwał; 4) Przyjęcie porządku obrad; 5) Podjęcie uchwał w sprawie: 6) rozpatrzenia i zatwierdzenia raportu rocznego ELQ S.A. za rok obrotowy 2017 7) rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania zarządu ELQ S.A. z działalności spółki w roku obrotowym 2017 8) rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego Spółki ELQ S.A. za okres obrotowy od 1.01.2017 do 31.12.2017 roku 9) rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego sprawozdania finansowego ELQ S.A. 10) rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania Rady Nadzorczej z jej działalności za rok 2017 11) rozpatrzenia i zatwierdzenia skonsolidowanego raportu rocznego 2017 Grupy Kapitałowej ELQ 12) rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania z działalności Grupy Kapitałowej ELQ S.A. w roku obrotowym 2017 13) rozpatrzenia i zatwierdzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej ELQ S.A. za okres od 1.01.2017 do 31.12.2018 14) rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej ELQ S.A. 15) pokrycia straty za rok obrotowy 2017. 16) udzielenia Prezesowi Zarządu, Marcinowi Sołtysiak absolutorium z wykonywania obowiązków w 2017 roku. 17) udzielenia Przewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Przemysławowi Zaleskiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1.01.2017 r. do 04.10.2017 18) udzielenia Wiceprzewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Arturowi Siwkowi absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1.01.2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. 19) udzielenia Członkowi Rady Nadzorczej, Panu Robertowi Kucęba absolutorium z wykonywania obowiązkówów w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. 20) udzielenia Członkowi Rady Nadzorczej, Panu Dominikowi Dymeckiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. 21) udzielenia Członkowi Rady Nadzorczej, Włodzimierzowi Boguckiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 do 31 grudnia 2017 roku. 22) Wyboru dwóch członków Rady Nadzorczej. 6) Wolne wnioski; 7) Zamknięcie obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. § 2. Uchwała wchodzi w życie z chwilą jej podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie rozpatrzenia i zatwierdzenia raportu rocznego ELQ S.A. za rok 2017 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd raportu rocznego ELQ S.A. za rok 2017 i po zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej, postanawia zatwierdzić raport roczny ELQ S.A. za okres od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania zarządu ELQ S.A. z działalności spółki w roku obrotowym 2017 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd sprawozdania z działalności Spółki w 2017 roku i po zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej, postanawia zatwierdzić sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego Spółki ELQ S.A. za okres obrotowy od 1.01.2017 do 31.12.2017 roku Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień 31 grudnia 2017 roku i zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej na temat tego sprawozdania, zatwierdza sprawozdanie finansowe Spółki za okres od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku, na które składa się: a) rachunek zysków i strat za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. d) rachunek przepływów pieniężnych za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. e) zestawienie zmian w kapitale własnym za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017r. f) bilans g) wprowadzenie do sprawozdania finansowego § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego sprawozdania finansowego ELQ S.A. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego sprawozdania finansowego ELQ S.A., zatwierdza niniejszy dokument. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania Rady Nadzorczej z działalności Spółki za rok 2017 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Radę Nadzorczą ELQ S.A. sprawozdania z działalności w 2017 r. zatwierdza je. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia skonsolidowanego raportu rocznego grupy kapitałowej ELQ S.A. za rok 2017 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd skonsolidowanego raportu rocznego grupy kapitałowej ELQ S.A. za rok 2017 i po zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej, postanawia zatwierdzić skonsolidowany raport roczny grupy kapitałowej ELQ S.A. za okres od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia skonsolidowanegoi sprawozdania zarządu ELQ S.A. z działalności grupy kapitałowej ELQ S.A. w roku obrotowym 2017 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd skonsolidowanego sprawozdania z działalności grupy kapitałowej ELQ S.A. w 2017 roku i po zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej, postanawia zatwierdzić skonsolidowane sprawozdanie Zarządu z działalności Grupy Kapitałowej ELQ S.A. w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenie i zatwierdzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej ELQ S.A. za okres obrotowy od 1.01.2017 do 31.12.2017 roku Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości, uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej ELQ S.A. sporządzonego na dzień 31 grudnia 2017 roku i zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej na temat tego sprawozdania, zatwierdza skonsolidowane sprawozdanie finansowe Spółki za okres od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku, na które składa się: a) rachunek zysków i strat za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. d) rachunek przepływów pieniężnych za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. e) zestawienie zmian w kapitale własnym za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017r. f) bilans g) wprowadzenie do sprawozdania finansowego h) dodatkowe informacje i objaśnienia § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej ELQ S.A. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie uchwala, co następuje: § 1 Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Zarząd sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta Anny Kaczmarczyk z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej ELQ S.A., zatwierdza niniejszy dokument. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku pokrycia straty za rok obrotowy 2018. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, po rozpatrzeniu przedłożonego przez Radę Nadzorczą ELQ S.A. sprawozdania Rady Nadzorczej z wyników oceny sprawozdania finansowego ELQ SA za rok obrotowy 2017 oraz z wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności ELQ SA za 2017 rok a także z wyników oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego spółki grupy kapitałowej ELQ SA za rok obrotowy 2017 oraz wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności grupy kapitałowej ELQ SA działając na podstawie art. 395 § 2 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, uchwala, co następuje: § 1 Po rozpatrzeniu przedłożonego przez Radę Nadzorczą ELQ S.A. sprawozdania Rady Nadzorczej z wyników oceny sprawozdania finansowego ELQ SA za rok obrotowy 2017 oraz z wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności grupy kapitałowej ELQ SA za 2017 rok a także z wyników oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej ELQ SA za rok obrotowy 2017 oraz wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności grupy kapitałowej ELQ SA zatwierdza je. § 2 Po rozpatrzeniu wniosku Zarządu Spółki w sprawie pokrycia straty Spółki za 2017 r. oraz po zapoznaniu się z opinią Rady Nadzorczej z oceny tego wniosku, Zwyczajne Walne Zgromadzenie postanawia pokryć stratę Spółki w wysokości 48 987,14 zł (słownie: czterdzieści osiem tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt siedem złotych czernaście groszy) z zysków z lat przyszłych. § 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku udzielenia Prezesowi Zarządu, Marcinowi Sołtysiakowi absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 roku Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium Prezesowi Zarządu, Panu Marcinowi Sołtysiakowi z wykonania obowiązków w okresie od dnia 24 października 2016 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie udzielenia Przewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Przemysławowi Zalewskiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 04 października 2017 roku. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium Przewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Przemysławowi Zalewskiemu z wykonania obowiązków w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 04 października 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie udzielenia Wiceprzewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Arturowi Siwkowi absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium Wiceprzewodniczącemu Rady Nadzorczej, Panu Arturowi Siwkowi z wykonania obowiązków w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej, Panu Robertowi Kucęba absolutorium z wykywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium Członkowi Rady Nadzorczej, Panu Robertowi Kucęba z wykonania obowiązków w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej, Panu Dominikowi Dymeckiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na podstawie art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium członkowi Rady Nadzorczej, Panu Dominikowi Dymeckiemu z wykonania obowiązków w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie: udzielenia członkowi Rady Nadzorczej, Panu Włodzimierz Boguckiemu absolutorium z wykonywania obowiązków w okresie od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na art. 393 pkt. 1 i art. 395 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, postanawia, co następuje: § 1 Udziela się absolutorium członkowi Rady Nadzorczej, Panu Włodzimierzowi Boguckiemu z wykonania obowiązków w okresie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie wyboru Członka Rady Nadzorczej Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych oraz Statutu Spółki, postanawia, co następuje: § Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy powołuje na Członka Rady Nadzorczej Pana/Panią ……… § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki ELQ Spółka Akcyjna z siedzibą w Częstochowie z dnia 30.06.2018 roku w sprawie wyboru Członka Rady Nadzorczej Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy ELQ S.A. z siedzibą w Częstochowie, działając na art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych oraz Statutu Spółki, postanawia, co następuje: § Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy powołuje na Członka Rady Nadzorczej Pana/Panią ……… § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….…………………………………………………………………………………………… Głosowanie: Za ……………………………………………………………………………… (ilość głosów) Przeciw ……………………………………………………………………....... (ilość głosów) Wstrzymuję się ……………………………………………………………….. (ilość głosów) W przypadku głosowania przeciwko uchwale nr…. w sprawie …………………………...................……., Akcjonariusz może poniżej wyrazić sprzeciw z prośbą o wpisanie do protokołu. Treść sprzeciwu: ………………………………………………………...................................……………………………………… ………………………………………………………………………………………………….…………………… Instrukcje dotyczące sposobu głosowania przez pełnomocnika w sprawie podjęcia uchwały nr ….. w sprawie ……………………………………………………………………………………………………… Treść instrukcji*: ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………….…………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………….……… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………….……………………………………………………………………………………………	<urn:uuid:1c75ff32-fa8a-4e68-be73-83f25674b298>	finepdfs	1.076172	CC-MAIN-2024-46	http://elq.pl/wp-content/uploads/2024/08/30540328_2018_06_30_Formularz_pozwalajacy_na_wykonywanie_prawa_glosu_przez_pelnomocnika-1.pdf	2024-11-12T07:27:15+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028242.58/warc/CC-MAIN-20241112045844-20241112075844-00154.warc.gz	7,414,866	0.959732	0.999914	0.999914	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	false	[ 1780, 5738, 6000, 9039, 10710, 12531, 14402, 16019, 17692, 19840, 21386, 22888, 24693, 26475, 28749, 30364, 32666, 32901, 34467, 36088, 37689, 39269, 40857, 42444, 43801, 45158, 46044 ]	1	0
BILANS LITERATURY POLSKIEJ 1918–2018 Żaneta Nalewajk (Uniwersytet Warszawski) ORCID: 0000-0002-7156-3519 Bilans literatury polskiej 1918–2018 1. Jak zmieniło się w ciągu wieku podejście twórców literatury polskiej do materii pisarskiej? Żaneta Nalewajk: Najbardziej znaczący twórcy literatury polskiej XX i przełomu XX i XXI wieku pomimo bardzo silnej presji wydarzeń historycznych i czynników wobec literatury zewnętrznych nie poprzestawali na dążeniu do reprezentacji literackiej ani tych wypadków, ani zastanych światopoglądów. Stroniąc od powielania ugruntowanych w historii literatury konwencji przedstawiania, nie ustawali w poszukiwaniu nowych form artystycznego wyrazu, w które ujmowali doświadczenia stanowiące wcześniej terra incognita oraz za pośrednictwem których otwierali pole dla nieskrępowanej wyobraźni literackiej. Dwudziesto- i dwudziestopierwszowieczne eksperymenty pisarskie w tej dziedzinie są uchwytne nie tylko na płaszczyznach stylistycznej, formalnej i tematycznej. Stają się także dostrzegalne w samym podejściu do kwestii przedmiotu literackiej kreacji oraz procesu twórczego. Ów proces, z jednej strony, stał się stematyzowanym (nierzadko podatnym na działanie żywiołów parodii i autoparodii jak w Pałubie Karola Irzykowskiego, pisarstwie Witkacego czy Fabulancie Anny Burzyńskiej) obiektem pisarskiej uwagi oraz komponentem świata przedstawionego utworów autotematycznych (w czym widać kontynuację rozwiązań literackich obecnych na gruncie europejskim już w XVIII i XIX wieku), z drugiej zaś modelowany był jako albo nieintencjonalny, motywowany działaniem przypadku, albo jako irracjonalny, wyzwolony spod intelektualnej kontroli, jak miało to miejsce w praktykach surrealistów. Na płaszczyźnie stylistycznej zmiana stosunku do materii pisarskiej najpełniej dochodziła do głosu w poezji lingwistycznej, która, sondując przestrzeń niewyrażalności i kreując nowe, nieskodyﬁ kowane w gramatykach zasady łączliwości słów oraz wystawiając na próbę reguły ﬂ eksyjne, semantyczne i słowotwórcze, przesuwała granice artystycznego wyrazu, anektując artystycznie obszary niegdyś bezimienne. Osiągnięcia tego rodzaju zawdzięczamy na gruncie polszczyzny literackiej przede wszystkim poetom: Bolesławowi Leśmianowi, Julianowi Tuwimowi, futurystom i reprezentantom Awangardy Krakowskiej, Mironowi Białoszewskiemu, Tymoteuszowi Karpowiczowi, Witoldowi Wirpszy, Krystynie Miłobędzkiej, twórcom Nowej Fali ze Stanisławem Barańczakiem na czele, Leszkowi Szarudze, Piotrowi Mitznerowi, wreszcie Joannie Mueller. Wielkie zasługi w zakresie innowacyjnego operowania słowem oddali polszczyźnie także dwudziestowieczni twórcy poetyckiego modelu prozy, tacy jak Roman Jaworski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Bruno Schulz, Witold Gombrowicz, Michał Choromański, a w literaturze najnowszej Magdalena Tulli, Marian Pilot czy Zbigniew Kruszyński. 2. Które gatunki prozatorskie i poetyckie cieszyły się największą popularnością w 1918 roku, a które są popularne teraz? Jakie są tego przyczyny? Żaneta Nalewajk: Gdyby szukać prawidłowości, jeśli chodzi o popularność gatunków prozatorskich w dwudziestoleciu międzywojennym i w ostatnim trzydziestoleciu, to obok rozwoju powieści trzeba byłoby odnotować ekspansję eseistyki (wciąż zbyt mało czytanej, mającej duży potencjał w zakresie innowacji formalnych, walory intelektualne, a nierzadko także diagnostyczne dla współczesności), reportażu, który oddalając się – już od dwudziestolecia międzywojennego – od form stricte dziennikarskich, choć oparty jest na faktach, przyjmuje coraz częściej postać książkową i zbeletryzowaną pod względem artystycznym. Po roku 1989 można mówić także o ekspansji małej formy literackiej. Ta ekspansja motywowana była pojawieniem się nowych mediów, co skutkowało koniecznością obcowania z nadmiarem informacji, przyspieszeniem ich obiegu oraz ich powierzchownością i szybszą dewaluacją, a to wpływało pośrednio na zmianę modelu lektury. Co znaczące, małe formy prozatorskie wychodziły spod pióra pisarzy wszystkich generacji, począwszy od Leszka Kołakowskiego, Ryszarda Przybylskiego, Ryszarda Kapuścińskiego, Sławomira Mrożka, poprzez Pawła Huellego, Nataszę Goerke, Andrzeja Stasiuka czy Adama Wiedemanna, na Mariuszu Szczygle, Wojciechu Tochmanie, Wojciechu Kuczoku czy Justynie Bargielskiej skończywszy. Konstytutywna dla małej formy literackiej zwięzłość rekompensowana była przez najwybitniejszych pisarzy złożonością formalną. Natomiast predylekcję do aktualizacji wybranych form gatunkowych przejawiali w minionym wieku nie tylko twórcy poezji o orientacji klasycyzującej, lecz także eksperymentatorzy, czego przykładem może być Bolesław Leśmian. Przyjrzyjmy się nieco bliżej jego praktyce literackiej pod względem gatunkowym. Już w tytułach jego utworów pojawia się mnogość nazw gatunków. Wśród nich znajdziemy pieśni, na przykład Pieśń o sobie samym/Piesnia pro siebia z cyklu rosyjskojęzycznego Łunnoje pochmielje/ Księżycowe upojenie, *** Pieśni me jeziornym przyrównałem dnom z wierszy rozproszonych, Pieśni mimowolne oraz Pieśń o ptaku i cieniu z tomu Sad rozstajny czy cykl Pieśni kalekujące ze zbioru Łąka. Twórcy Dziejby leśnej zdarzało się również wielorako wykorzystywać formę piosenki, uchodzącej za uproszczony wariant pieśni. Leśmian traktował piosenkę zarówno jako nazwę określającą gatunek tekstu, niczym w wierszu Piosenka z tomu Napój cienisty, jak i komponent utworu lub związanego z nim paratekstu. W dziełach tego twórcy ze względów rytmicznych nierzadko pojawia się przyśpiew, czyli tak zwany refren formalny, będący powtórzeniem asemantyczych dźwięków takich jak oj-dana, oj-dana w Balladzie dziadowskiej ze zbioru Łąka. W tytułach Leśmianowskich wierszy natraﬁ my też na legendę, jak w utworze Dla legendy z debiutanckiego tomu poety. Poeta chętnie sięgał też do gatunku baśni, jak w wierszach Kopciuszek i W pałacu królewny śpiącej z tomu Napój cienisty. Jeden z najliczniej występujących w tytułach wierszy autora Łąki wskaźników gatunkowych wiąże się z użyciem w nich słowa „ballada" (na przykład w cyklu Ballady z tomu Łąka), słowa niezwykle często opatrzonego epitetem (Ballada dziadowska, Ballada bezludna) lub poprzedzającego konstrukcje o charakterze dopełnieniowym (Ballada o dumnym rycerzu). Poeta napisał również cykl wierszy oznaczony sformułowaniem o charakterze genologicznym, zatytułowany Poematy zazdrosne. W tomie Napój cienisty odnajdziemy ponadto tekst poetycki Romans, który tytułową formułą odsyła nie tylko do konwencji miłosnej, lecz także gatunku zaliczanego zarówno w czasach Leśmiana, jak i współcześnie do literatury popularnej, a wcześniej dworskiej/ rycerskiej, znanej z literatury prowansalskiej czy, szerzej, francuskiej, powstającej między XII a XV wiekiem. Jeśli założymy, że Leśmian w swoim utworze nawiązuje do tej właśnie tradycji, a pozwala na to pierwszy wers utworu „Romans śpiewam, bo śpiewam! Bo jestem śpiewakiem!", zauważymy od razu, że poeta podejmuje z nią parodystyczną grę, porzucając charakterystyczny na przykład dla canso wysoki styl i czyniąc bohaterami pieśni, zamiast szlachetnie urodzonych postaci, żebraczkę i żebraka. Poecie zdarzało się też sięgać po nazwy i schematy gatunków klasycznych, takich jak sonet, w utworach Sonet I, Sonet II czy Z sonetów ukraińskich z poezji rozproszonych, a także nawiązywać w tytułach wierszy do gatunków modlitewnych, czego przykładem może być utwór Modlitwa z tomu Napój cienisty. Interesujące wydaje się to, że Leśmian, którego ze względu na szeroki repertuar motywów pojawiających się w jego twórczości można by nazwać neoromantykiem, sięga także po gatunki klasyczne, takie jak pieśń, sonet, modlitwa, a nawet tren, bo takim właśnie mianem można by określić wiersz Do siostry z tomu Napój cienisty. Co istotne, pomimo konwersacyjności ballad, tak naprawdę nie znajdziemy u tego twórcy bardzo wielu nawiązań do gatunków wywodzących się jeszcze z tradycji oralnej. Leśmian nie pozostał też biernym odtwórcą konwencji balladowej. Konfrontując się z tradycją zastaną, szukał w tej dziedzinie alternatywnych rozwiązań. Jak przekonująco opisał to przed laty Czesław Zgorzelski w książce Ballada polska, w twórczości Leśmiana łączyły się w jedną dwie drogi/warianty młodopolskiej ballady: symboliczno-baśniowy oraz psychologiczno-liryczny. Twórca wcale nierzadko odwracał także schematy gatunkowe. Wymownym tego dowodem jest utwór poetycki Kopciuszek. Można określić go mianem szyderczej antybaśni, w której obok formuły modlitewnej, będącej znakiem trwogi, zamiast optymistycznego zakończenia pojawia się obraz karocy pędzącej w śmiertelną otchłań. Leśmianowi zdarzało się grać nie tylko z konwencją gatunkową, lecz także rodzajową, czego przykładem może być utwór poetycki Powieść o rozumnej dziewczynie, mający w tytule nazwę gatunku nie o charakterze lirycznym, ale epickim. Z analogicznym rozwiązaniem mamy do czynienia również w tekście poetyckim Z dziennika. Leśmian nie był, rzecz jasna, jedynym eksperymentatorem w tej dziedzinie; było ich wielu, by wspomnieć tylko o Tytusie Czyżewskim, Brunonie Jasieńskim, Czesławie Miłoszu, Józeﬁ e Czechowiczu, Tadeuszu Nowaku, Stanisławie Barańczaku i innych, dlatego w moim przekonaniu w odniesieniu do tradycji poetyckiej minionego stulecia bezpieczniej mówić o nieodtwórczym stosunku poetów do tradycji gatunkowej niż o zagładzie gatunków. Równocześnie w poezji XX wieku mamy do czynienia z bardzo silną ekspansją gatunków mowy lub – jak w poezji Mirona Białoszewskiego – sygnałów gatunków mowy i jej idiolektów, co zaowocowało prozaizacją wiersza lub przejawiało się dążeniem do wyzwolenia poezji z ram gatunkowych i nadania jej postaci wiersza wolnego. 3. Na jakich zasadach i w jakich okolicznościach historycznych od 1918 do 2018 roku w polskiej literaturze powracał paradygmat romantyczny? Żaneta Nalewajk: Polski paradygmat romantyczny w ubiegłym stuleciu powracał w literaturze na kilka sposobów. Po pierwsze, tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości deklaratywnie bywał odrzucany jako nieaktualny, jak pisał Antoni Słonimski w Czarnej wiośnie: „(…) Ojczyzna moja wolna, wolna.../ Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada./ Ojczyzna w więzach już nie biada,/ Dźwiga się, wznosi, wstaje wolna// Na cóż mi zbędnych słów aparat,/ Którymim szarpał rany twoje?!/ By ciebie zbudzić, już nie stoję/ Nad twoim trupem jako Marat.// Poezjo, tyżeś na kurhany/ Kazała klękać, jątrząc ranę,/ Wodząc przed oczy rozkochane/ Delije, pasy i żupany.// I cóż mi zrobić teraz z mową,/ Która, zbłąkana w tej manierze,/ W pawęże bije i puklerze,/ Ojczyznę wzywa: wstań na nowo!// Odrzucam oto płaszcz Konrada:/ Niewola ludów nie roznieca/ Płomienia zemsty! – Pusta heca!/ Gdzie indziej żagiew moja pada!//". Ale – jak pokazał czas – samo nawiązanie przez negację do paradygmatu romantycznego było gestem przedłużającym jego żywotność. Po drugie, paradygmat romantyczny był przypominany przede wszystkim w sytuacjach zagrożenia, czego licznych przykładów dostarcza prasa podziemna czasu wojny i okupacji. Po trzecie, był aktualizowany w momentach zmiany, transformacji, przejścia. Funkcje tych przywołań w literaturze okazywały się zróżnicowane, począwszy od polemicznej, poprzez tożsamościotwórczą, konsolidującą zbiorowość i perswazyjną, na autoreﬂ eksyjnej skończywszy. Konteksty ich występowania wymagają szerszej analizy. Sama uważam paradygmat romantyczny w szerokim rozumieniu za wciąż mogący inspirować, przy czym – chciałabym to podkreślić – nie redukuję go do problematyki narodowo-wyzwoleńczej, ale odnoszę jego polski wariant do szeroko rozumianego romantyzmu europejskiego oraz do romantyzmu amerykańskiego. 4. Jakie miejsce zajmowała w literaturze polskiej problematyka społeczna w 1918 roku, a jakie zajmuje 100 lat później? Na jakie kwestie społeczne zwracano szczególną uwagę wtedy, na jakie zwraca się dzisiaj? Żaneta Nalewajk: Rozmaicie uformowana artystycznie problematyka społeczna zajmowała istotne miejsce w literaturze polskiej od co najmniej XVI i przełomu XVI i XVII wieku po wiek XIX. Nie straciła na aktualności także w wieku XX i XXI, ponieważ pojawiły się nowe problemy absorbujące zbiorowość: organizacja nowej państwowości, dwie wielkie wojny, konieczność podniesienia się po dwóch wojnach z depresji (także gospodarczej), Holokaust, problem pamięci o nieobecnych, konieczność przepracowania problemu relacji oﬁ ara – kat – świadek, przesunięcie na mocy traktatu poczdamskiego granic państwowych o ok. 33% na Zachód, przesiedlenia, kolejne fale emigracji, migracje, przełomy społeczno-polityczne, dążenia emancypacyjne i tym podobne. Zasadnicza zmiana uchwytna w podejściu do problematyki społecznej to niestety stopniowe dezawuowanie etosu społecznej pracy dla innych i bezinteresownego z nimi współbycia. Zajmuję się badawczo innymi zagadnieniami, ale sądzę, że omawiana kwestia wymaga pogłębionych studiów. Z kolei największe osiągnięcie wysokoartystycznej literatury polskiej XX i XXI wieku to wytrwałe zapobieganie uprzedmiotowieniu wszelkiej inności oraz opisywanie mechanizmów, które do tego prowadzą. 5. Jakie czynniki wewnętrzne i zewnętrze w największym stopniu podnosiły dynamikę rozwoju literatury ostatniego stulecia? Żaneta Nalewajk: Jeśli chodzi o czynniki zewnątrzliterackie, to twórców stymulowały przede wszystkim wydarzenia najbardziej wstrząsowe, które wymagały wyszukiwania nazw do opisu, choćby przybliżonego, doświadczeń granicznych wcześniej nienazwanych, wynalezienia formy wyrazu, która podźwignie ich ciężar (przykładem mogą być poszukiwania formalne w prozie Tadeusza Borowskiego, Leopolda Buczkowskiego czy w poezji Tadeusza Różewicza). Jeśli chodzi o czynniki wewenątrzliterackie, to ważną rolę odegrały dwudziestowieczne wystąpienia programowe, awangardowe i nie tylko, oraz praktyki artystyczne sondujące granice literackości. 6. Czy pani zdaniem w ciągu ostatniego stulecia formy i style życia literackiego zmieniły się w sposób znaczący? Jeśli tak, to w jaki? Żaneta Nalewajk: Tak, zmieniły się w znacznym stopniu. Po pierwsze, dlatego że twórcy zaczęli się stowarzyszać. Po drugie, funkcję salonów literackich przejęły czasopisma literackie, które w wieku XX odegrały niezwykle ważną rolę w procesach konsolidowania twórców, wspierania rozwoju talentów, stymulowania twórczości wysokich lotów, rozwoju krytyki literackiej, upowszechnianiu ich dzieł, budowaniu kontaktów międzynarodowych, a w wieku XXI podobną rolę dla młodych pisarzy zaczęły pełnić profesjonalnie prowadzone szkoły pisania, które można traktować jako swego rodzaju enklawy, w których literatura w jej najbardziej różnorodnych przejawach, w ostatnim dwudziestopięcioleciu coraz bardziej marginalizowana w mediach, sytuuje się w centrum i traktowana jest jako przejaw aktywności twórczej godnej wielkiej uwagi. 7. Jakie miejsce na świecie zajmuje literatura polska współcześnie, a jakie zajmowała 100 lat temu? Żaneta Nalewajk: Już w 1905 roku mieliśmy pierwszego polskiego laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, czyli Henryka Sienkiewicza. W 1924 roku w ślad za nim podążył Władysław Reymont. Wiadomo, że wśród poważnych kandydatów do tej nagrody był Witold Gombrowicz, który zmarł w 1969 roku, więc otrzymał ją Samuel Beckett. W 1978 roku laureatem został polsko-amerykański autor piszący w języku jidysz, Isaac Bashevis Singer, który od roku 1935 przebywał na emigracji. Do grona polskich noblistów dołączyli jeszcze Czesław Miłosz (1980), Wisława Szymborska (1996) oraz Olga Tokarczuk (2019, nagroda za 2018 rok). To duże osiągnięcie, zważywszy na to, że jak dotąd od początku istnienia nagrody, czyli od 1901 roku, otrzymało ją zaledwie trzynastu pisarzy tworzących w językach słowiańskich. Pięcioro z nich pochodziło z Polski. Oczywiście można sprawę zrelatywizować i zapytać, czy Nagroda Nobla jest miarą sukcesu w świecie. Myślę, że tak, choć można dyskutować o mechanizmach i cenie tej sławy. Nagroda Nobla nie jest miarą jedyną. Są nią bez wątpienia przekłady literatury polskiej na języki obce (istotną rolę odgrywają tu nie tylko języki kongresowe, lecz także języki mniejszych narodów i wspólnot), obecność literatury polskiej w programach nauczania na studiach slawistycznych, obecność w historycznie zorientowanych literaturoznawczych badaniach porównawczych. Wiadomo jednak, że proces umiędzynarodowienia literatury, podobnie jak umiędzynarodowienia badań, wymaga nakładów. 8. Jak ewoluowały relacje literatury polskiej z literaturami obcymi w latach 1918–2018? Żaneta Nalewajk: Przemiany związków literatury polskiej z literaturami innych obszarów językowych to temat wart pogłębionych historycznie zorientowanych studiów porównawczych i translatologicznych. Dwudziestolecie międzywojenne to dla literatury polskiej i jej autorów okres intensywnych i bardzo rozległych kontaktów międzynarodowych: lekturowych, zapośredniczonych przez przekład, wreszcie bezpośrednich. Wszystkie ich typy nierzadko odciskały piętno na twórczości czytających pisarzy, umożliwiały lepsze wzajemne zrozumienie kultur, usprawniały proces powstawania i publikacji tłumaczeń oraz stymulowały dyskusję o literaturze. W dwudziestoleciu międzywojennym wolna literatura polska wchodziła we wzmożone – niezwykle owocne, bo wreszcie niewymuszone – literackie kontakty między innymi z literaturą rosyjską i/lub sowiecką (co można dostrzec w twórczości polskich autorów, choćby Bolesława Leśmiana, Juliana Tuwima, Adama Ważyka, Brunona Jasieńskiego, Józefa Czechowicza, Władysława Broniewskiego, Marii Dąbrowskiej czy Jerzego Stempowskiego, a także rosyjskich, takich jak Dymitr Fiłosofow, Walerij Briusow, Konstantin Balmont, Siergiej Jesienin, Fiodor Sołogub, oraz w praktyce przekładowej z języka polskiego na rosyjski i z języka rosyjskiego na polski wielu poetów tego okresu). Warto dodać, że w dwudziestoleciu międzywojennym spolszczano nie tylko utwory autorów współczesnych, lecz także klasykę rosyjską XIX wieku. Do autorów współtworzących polsko-rosyjskie związki literackie dołączyć trzeba także między innymi Annę Achmatową i Natalię Gorbaniewską, a współcześnie na przykład Igora Biełowa, poetę i tłumacza (także literatury dziecięcej), którego wszystkich przekładów poezji polskiej nie sposób tu wymienić. Z ostatnich przedsięwzięć, w których brał udział, chciałabym wspomnieć o antologii polskiej poezji wojennej ułożonej w 1942 roku w Taszkiencie przez Józefa Czapskiego, a następnie przetłumaczonej na język rosyjski, która ukazała się w 2019 roku w opracowaniu Piotra Mitznera i właśnie Igora Biełowa. To oczywistość, ale lata komunizmu z powodów ideologicznych sprzyjały przekładom z języka rosyjskiego, zresztą nie tylko – jak się okazuje – literatury sowieckiej. Niewątpliwą wartością dodaną tamtego okresu w dziedzinie przekładu było powstanie ważnych polskojęzycznych tłumaczeń dzieł klasyków rosyjskich (przekładano wówczas między innymi utwory Gogola i Czechowa). Co ciekawe, we wspomnianym okresie wcale nierzadko teksty rosyjskojęzyczne, niepublikowane jeszcze w Związku Radzieckim, miały swój pierwodruk w języku polskim (w Polsce łatwiej przechodziły przez cenzurę). W początkach niepodległości rozwijały się również kontakty literatur polskiej i ukraińskiej (czego przykładem są choćby związki Jewhena Małaniuka ze skamandrytami, działalność literacka Józefa Czechowicza czy Józefa Łobodowskiego). Współcześnie ważnymi ich ﬁ larami są Bohdan Zadura, a z młodszej generacji Aneta Kamińska oraz pokaźne grono tłumaczy/i lub poetów ukraińskich, takich jak Marianna Kijanowska, Natalia Bełczenko, Rostysław Radyszewski, Eugeniusz Sobol, Walentyna Sobol, Dmytro Pawłyczko, Mykoła Riabczuk, Natałka Biłocerkiweć, Jurij Andruchowycz, Wasyl Machno, Sierhij Żadan, Ostap Sływynski i inni. Ostatnie dwadzieścia lat to także czas ożywionych relacji literackich polsko-białoruskich, czego świadectwem są wydane w Polsce antologie poezji Nie chyliłem czoła przed mocą: antologia poezji białoruskiej od XV do XX wieku pod redakcją Lawona Barszczeŭskiego i Adama Pomorskiego, dodatek do niej zatytułowany Suplement ze współczesnej liryki białoruskiej czy Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej pod redakcją Andrieja Chadanowicza oraz opublikowane na Białorusi przekłady poezji polskiej autorstwa między innymi Bolesława Leśmiana czy Piotra Mitznera. Ogromna fala niezwykle wartościowych przekładów napłynęła do Polski wraz z odwilżą (to właśnie wtedy polscy czytelnicy na szerszą skalę zetknęli się z egzystencjalizmem i dramatem absurdu), z kolei po roku 1989 wielką popularnością w wersji spolszczonej cieszyła się literatura iberoamerykańska. W pierwszym dziesięcioleciu dwudziestolecia międzywojennego literatura francuska wzbudzała bardzo duże zainteresowanie. Bez niego niemożliwa byłaby późniejsza polska recepcja surrealizmu czy kubizmu, podobnie jak trudno wyobrazić sobie zainteresowanie ekspresjonizmem (wyrażone przez Leszka Szarugę w przekładzie tomu wierszy Augusta Stramma zatytułowanego Ludzkość lub dochodzące do głosu w poetyce nowofalowych wierszy Stanisława Barańczaka). Wiedza o literaturze francuskiej w Polsce nie byłaby tym samym, gdyby nie tłumaczenia między innymi Tadeusza Żeleńskiego (Boya), Zbigniewa Bieńkowskiego, Jerzego Lisowskiego, Joanny Guze, Krystyny Rodowskiej. Nie sposób wymienić tu wszystkich tłumaczy, dzięki którym w ostatnim stuleciu poszczególne literatury w języku polskim zaistniały zapośredniczone przez przekład. Faktem jest, że do rąk polskich czytelników regularnie traﬁ ają przekłady także z języków: litewskiego, czeskiego, słowackiego, bułgarskiego, słoweńskiego, duńskiego, szwedzkiego, ﬁ ńskiego, estońskiego, łotewskiego, włoskiego, hiszpańskiego, portugalskiego, rumuńskiego, serbskiego, węgierskiego, jidysz oraz z języków tureckiego, chińskiego, japońskiego, arabskiego, hebrajskiego i innych. W Polsce tłumacze nie tylko się stowarzyszają, lecz także propagują w sposób profesjonalny wiedzę przekładoznawczą. Trudno też przecenić działalność tłumaczy literatury polskiej poza granicami kraju. Jej obecność poza rodzimym gruntem byłaby dużo słabiej dostrzegalna, gdyby nie współczesna i dawniejsza aktywność takich (w części już niestety nieżyjących) tłumaczy, jak: Anders Bodegard (szwedzki), Andriej Bazylewski (rosyjski), Albrecht Lempp (niemiecki), Ksenia Starosielska (rosyjski), Biserka Rajčić (serbski), Pietro Marchesani (włoski), Karol Lesman (niderlandzki), Bill Johnston (angielski), Laurence Dyevre, Constantin Geambaşu, Lajos Pálfalvi (węgierski), Nikolaj Jež (słoweński), Wiera Meniok (ukraiński), Keti Kantaria (gruziński), Lidija Tanusevska (macedoński), Tapani Kärkkäinen (ﬁ ński), Wei-Yun Lin-Górecka (chiński), Andrij Pawłyszyn (ukraiński), Karl Dedecius (niemiecki), Gerard Rash (niderlandzki), Vlasta Dvořáčková (czeski), František Kvapil (czeski), Jan Pilař (czeski), Iveta Mikešová (czeski), Irina Adelgejm (rosyjski), Jan Faber (czeski), Jasmina Šuler-Galos (słoweński), Hatif Janabi (arabski), Antonia Lloyd-Jones (angielski), Yi Lijun (chiński), Milica Markić (chorwacki, serbski, słoweński), Hikaru Ogura (japoński), Jana Unuk (słoweński) i inni. Choć w ostatnim półwieczu największa bodaj liczba przekładów na język polski to tłumaczenia z literatur anglojęzycznych (w tym tekstów o niebagatelnej trudności, nad którymi praca musi budzić ogromny szacunek, jak Ulisses Joyce'a w tłumaczeniu Macieja Słomczyńskiego czy Finneganów tren przetłumaczony przez Krzysztofa Bartnickiego oraz Wściekłość i wrzask Williama Faulknera w przekładzie Małgorzaty Łukasiewicz), to gdy zastanawiam się, który język odgrywa najważniejszą rolę w literackiej komunikacji międzykulturowej (tej nieuproszczonej, uważnej, wyrastającej z bezinteresownej fascynacji różnicą), dochodzę do wniosku, że tym językiem nie jest angielski. Jest nim po prostu przekład.	<urn:uuid:23e446d9-4d4a-42af-8f25-cb8b398c2a71>	finepdfs	4.175781	CC-MAIN-2021-04	https://tekstualia.pl/files/928ca824/nalewajk_z._-_bilans_literatury_polskiej_1918-2018.pdf	2021-01-15T14:36:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703495901.0/warc/CC-MAIN-20210115134101-20210115164101-00282.warc.gz	671,087,898	0.999624	0.999709	0.999709	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2556, 5687, 8878, 11577, 14394, 17234, 20638, 23654 ]	1	0
Jodłowa: Remont drogi gminnej do Skopka w miejscowości Jodłowa o nr ewid. gruntu 3450, 2313/1, 2313/2 w km 0+000-0+550 wraz z remontem mostu nr ewid. gruntu 2313/1, 2313/2 w km 0+130 OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA - Roboty budowlane Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Czy zamówienie było przedmiotem ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych: tak, numer ogłoszenia w BZP: 125614 - 2013r. Czy w Biuletynie Zamówień Publicznych zostało zamieszczone ogłoszenie o zmianie ogłoszenia: tak. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY I. 1) NAZWA I ADRES: Gmina Jodłowa, Jodłowa 1A, 39-225 Jodłowa, woj. podkarpackie, tel. 14 683 30 53; 683 30 46; 6302001, faks 14 630 20 02; 683 30 44. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Administracja samorządowa. SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Remont drogi gminnej do Skopka w miejscowości Jodłowa o nr ewid. gruntu 3450, 2313/1, 2313/2 w km 0+000-0+550 wraz z remontem mostu nr ewid. gruntu 2313/1, 2313/2 w km 0+130. II.2) Rodzaj zamówienia: Roboty budowlane. II.3) Określenie przedmiotu zamówienia: Przewidziany do remontu odcinek drogi gminnej Do Skopka w Jodłowej, długości 550,00 m usytuowany jest w km 0+000 - 0+550, dz. nr ewid. 3450, 2313/1, 2313/2. Remont drogi należy rozpocząć od obustronnego, mechanicznego ściecia poboczy. W celu przywrócenia właściwie działającego systemu odwodnienia korpusu drogowego, niezbędne jest oczyszczenie z namulu 280,00 m rowów przydrożnych, z uwzględnieniem wyaprofilowania oraz obróbleniem na czysto ich skarp i dna. Całość istniejącej nawierzchni bitumicznej jezdni należy dokładnie wyczyścić i skropić asfaltem. Miejscowe wyrwy, nierówności i koleiny wyrównać mieszanką mineralno-bitumiczną. Na tak przygotowanym podłożu przyjęto ułożenie dwuwarstwowej nawierzchni z masy minerało-asfaltowej, gryskowo-żwirowej, Standard II; warstwa profilowa (wiążąca) o grubości 3 cm + warstwa ścieralna o grubości 4 cm. Szerokość jezdni 2,50 m. W celu odpowiedniego połączenia projektowanej nawierzchni jezdni remontowanego odcinka drogi z istniejącą nawierzchnią bitumiczną, na całej jej szerokości wykonać mechaniczne frezowanie nawierzchni asfaltowej na zimno. Nową nawierzchnię jezdni należy wyaprofilować z 2% spadkiem poprzecznym w kierunku rowów odwadniających. Po wykonaniu nawierzchni bitumicznej konieczne jest wyaprofilowanie i utwardzenie mieszanki tłuczniozą obustronnych poboczy drogowych o szerokości 0,25 m. Remontowany most jest obiektem jednoprzesłownym, o rozpiętości osiowej równej 10,60 m i rozpiętości w świetle podpór 9,40 m. Szerokość mostu wynosi 4,50 m, w tym jezdni o nawierzchni bitumicznej 4,00 m. Całkowita długość mostu wraz ze skrzydłkami 17,80 m. Odległość spodu stalowej konstrukcji nośnej od dna potoku 3,50 m. Konstrukcję wsporczą płyty jezdnej stanowić będą masywne, żelbetowe przyczółki mostowe, monolitycznie połączone z żelbetowymi skrzydłkami mostowymi. Płyta jezdna mostu zaprojektowano w formie konstrukcji zespolonej, tj. płyty żelbetowej o grubości 20 cm, połączonej ze stalową konstrukcją nośną opartą poprzez lożyska mostowe na odwodniono uszczelnionych żelbetowych ławach podłużyszkowych. Do wspornikowych części płyty zamocowane zostaną obustronne, stalowe balustrady mostowe. Niniejsze przedsięwzięcie inwestycyjne wymaga również remontu, obustronnych dojazdów do mostu. Dojazdy należy ukształtować i wyaprofilować na odcinkach o długości 10,00 m. Nawierzchnia zostanie utwardzona masą bitumiczną, ułożoną na wcześniej wykonanych kamiennych warstwach podbudowy. Na długości dojazdów przewidziano wyaprofilowanie i utwardzenie. mieszanką tłucznową obustronnych poboczy drogowych. Brzegi koryta potoku na odcinkach po 5,00 m w górę i dół cieku zostaną zabezpieczone budowlami faszynowo-kamiennymi, wykonanymi z koszy siatkowo - kamiennych. Całość wykonanego zabezpieczenia dna potoku oraz skarp brzegowych musi być dokładnie z sobą powiązana, zakotwiona i zespolona z podłożem. Odcinki dna potoku w obrębie umocnionych brzegów należy zabezpieczyć narzutem kamiennym o grubości 40 cm. Szerokość oraz wysokość obustronnych pasów zabezpieczających wynosi po 3,00 m. Dokładny opis i zakres robót określony został w opisie technicznym szczegółowej specyfikacji technicznej. II.4) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 188.8.131.52-7, 184.108.40.206-3. SEKCJA III: PROCEDURA III.1) TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: Przetarg nieograniczony III.2) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE Zamówienie dotyczy projektu/programu finansowanego ze środków Unii Europejskiej: nie SEKCJA IV: UDZIELENIE ZAMÓWIENIA IV.1) DATA UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: 10.05.2013. IV.2) LICZBA OTRZYMANYCH OFERT: 5. IV.3) LICZBA ODRZUCONYCH OFERT: 0. IV.4) NAZWA I ADRES WYKONAWCY, KTÓREMU UDZIELONO ZAMÓWIENIA: Zakład Robót Melioracyjno - Kanalizacyjnych Hydrobud B.Pysz, U. Pysz Sp. j., Latoszyn 31 c, 39-200 Dębica, kraj/woj. podkarpackie. IV.5) Szacunkowa wartość zamówienia (bez VAT): 636203,71 PLN. IV.6) INFORMACJA O CENIE WYBRANEJ OFERTY ORAZ O OFERTACH Z NAJNIŻSZĄ I NAJWYŻSZĄ CENĄ Cena wybranej oferty: 329023,19 Oferta z najniższą ceną: 329023,19 / Oferta z najwyższą ceną: 572279,28 Waluta: PLN. z up. WÓJTA inż. Dorota Kozłak Zastępca Wójta	<urn:uuid:7797aaf5-22b2-4203-ae33-790f3b5016bc>	finepdfs	1.791992	CC-MAIN-2019-22	http://www.ugjodlowa.itl.pl/bip/atach/4/3176/5456/_0513103406_001.pdf	2019-05-21T23:04:34Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232256586.62/warc/CC-MAIN-20190521222812-20190522004812-00446.warc.gz	350,163,296	0.999845	0.999887	0.999887	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3629, 5207 ]	1	0
TREN/07/FP6EN/S07.70442/038514 SEMS SEMS Sustainable Energy Management Systems Instrument: Integrated Project Thematic Priority: No. 6: "Sustainable development, global change and ecosystems (including energy and transport research)" D 5.01.1 Protocols from the LSC meetings Due date of deliverable: M04 etc. Actual submission date: M26 etc. Start date of project: 1st June 2007 Duration: 5 years Organisations name of lead contractor for this deliverable: SLUBICE (Partner No. 18) Revision 01 Project co-financed by the European Commission within the Sixth Framework Programme (2002-2006) Dissemination Level \| PU \| Public \| \|----\|--------\| \| PP \| Restricted to other programme participants (including services) \| \| RE \| Restricted to a group specified by the Commission (including the Commission Services) \| \| CO \| Confidential, only for members of the consortium (including the Commission Services) \| Protokół Temat: Sprawowanie Lubuskiej Gminy Strzeżnej Lista obecności \| Lp. \| Nazwisko i imię / stanowisko / \| podpis \| \|-----\|---------------------------------\|--------\| \| 1. \| Świdura Donal M \| \| \| 2. \| Katarzyna Kiedrowska \| \| \| 3. \| Piotr Bogusławski \| \| \| 4. \| \| \| \| 5. \| \| \| \| 6. \| \| \| \| 7. \| \| \| \| 8. \| \| \| \| 9. \| \| \| Ustalenia: 1. Umowa domowy. 2. Sponsorowanie - regularny roczny odp. 0 k + 10 m do 20.09.2019 poniżej ciągu kwoty od 500 zł. 3. Protokół Temat: Spotkanie LSC Lista obecności \| Lp. \| Nazwisko i imię / stanowisko/ \| podpis \| \|-----\|--------------------------------\|--------\| \| 1. \| Szymek Dawid \| Dawid \| \| 2. \| Lidwina Katarzyna \| \| \| 3. \| Grzegorz Bogusław \| \| Ustalenia: 1. Pismo w sprawach finansowych - pismo 20c + pismo 2 UM 12c – rozegrany - 04.11. - ządanie 2. Współpraca do Wielkopolska w dniach 11.11.08-13.11.08 r. Zec odbiuję na ośrodku w Niżankowicach, UM na ul. Smutnej 15m nie jest w stanie odprowadzać. Protokół Temat: Spotkanie doradczej grupy stowarzyszenia SEMS w sprawie projektu rozłożenia do planu zagospodarowania i zasobów energii elektrycznej i paliw gazowych województwa lubelskiego. Lista obecności \| Lp. \| Nazwisko i imię /stanowisko/ \| podpis \| \|-----\|-------------------------------\|--------\| \| 1. \| Sławek Dorosin \| \| \| 2. \| Grzegorz Bartosik \| \| \| 3. \| Józefowski Leszczyna \| \| \| 4. \| Tomasz Kotulski \| \| \| 5. \| Waldemar Drewnicki \| \| \| 6. \| Ryszard Bodończyk \| \| \| 7. \| \| \| \| 8. \| \| \| \| 9. \| \| \| Ustalenia: - Przełożenie konwersacji na temat sprawozdania z doradztwa. Słubice dnia 05.01.2010 PROTOKÓŁ Temat: Spotkanie LSC 1. Sprawozdanie z 18 grudnia 2009 2. Przyjęcie do finansowania 2010 Lista obecności \| lp \| Imię, nazwisko, nazwa reprezentowanej instytucji \| Podpis \| \|----\|-------------------------------------------------\|--------\| \| 1 \| Bożystan Pietro - RSP \| \| \| 2 \| Jacek Kostanecki - ZEC \| \| \| 3 \| Wacław Zycha - SŁUBICE \| \| Ustalenia: 1. Partnerzy sprawni i gotowi do konferencji. Data do sprawozdania: 10.01.2010 2. Przedłożona propozycja. Partnerzy gotowi do stworzenia i dostarczenia konkretnej propozycji. ...verte! Słubice dnia 03.02.2010 PROTOKÓŁ Temat: Spotkanie Okresowe LSC 1. Plan działań 2010 2. Możliwości realizacji paliwem złożonym z udziałem biomasy 3. Dla czego mamy tyle projektów? Lista obecności \| lp \| Imię, nazwisko, nazwa reprezentowanej instytucji \| Podpis \| \|----\|--------------------------------------------------\|--------\| \| 1 \| Aleksandra Andruszko - ZEC \| \| \| 2 \| Daniel Szulke - ZEC \| Den Ravn \| \| 3 \| Paweł Kowalewski - ZEC \| \| \| 4 \| Maciej Broda - SEMS \| \| \| 5 \| Ryszard Bednacki, Biuro Prasowe \| \| \| 6 \| Paweł Woldenow - ZEC \| \| \| 7 \| Bogusław Grochowski, RSP \| \| Ustalenia: Przełożono rozmowy i ustalono dalsze. W ramach SEMS Poznania podkreślać brak możliwości budżetowej Gminy dla realizacji zadania termomodernizacji w 2010 roku. Wniosek o dofinansowanie przez Centrum Kompetencji, Płocka, Słubice, dla kosztów realizacji projektu. Uzgodniono kalendarz kroków i rokowanie realizacji punktu 05.03. przyjęty SEMS. Verte! Slubice dnia 14.02.2010 PROTOKÓŁ Temat: Spotkanie LSC Lista obecności \| lp \| Imię, nazwisko, nazwa reprezentowanej instytucji \| Podpis \| \|----\|-------------------------------------------------\|--------\| \| 1 \| Monika Müller 1faS \| Müller \| \| 2 \| Caspary Christoph \| \| \| 3 \| Katarzyna Tadeusz - ZEC \| \| \| 4 \| Daniel Smulek \| \| \| 5 \| Bogusław Gierkow \| \| \| 6 \| Jacek Kotarski ZEC \| \| \| 7 \| Waldemar Szala SEMS Slubice \| \| \| 8 \| Waldemar Dzwieckiel \| \| \| 9 \| dr inż Ryszard Bodziacki - Burmistrz \| \| \| 10 \| tubisz Kaczmarek Strażnica Powiatowa w Slubicach\| \| Ustalenia: Podsumowanie dąży do osiągnięcia założonego programu. Omówiono powyższy dokument. Przedstawiono wnioski z spotkania. Oferowane. Szukamy. Inne ustalenia – w potrzebie dodatkowych. Słubice dnia 12.05.2010 PROTOKÓŁ Temat: Podsumowanie półrocza Stara proporcja: 1 do 14/2010, 2010 Concerto Meeting w Elektroniku (Lithuania) Lista obecności \| lp \| Imię, nazwisko, nazwa reprezentowanej instytucji \| Podpis \| \|----\|-------------------------------------------------\|--------\| \| 1 \| Jacek Kostrowski \| \| \| 2 \| Bogumił Diebold \| \| \| 3 \| Waldemar Buchta \| \| \| 4 \| \| \| \| 5 \| \| \| \| 6 \| \| \| \| 7 \| \| \| \| 8 \| \| \| \| 9 \| \| \| Ustalenia: Omówiono kierunki pracy w ramach 2 projektów i staw zgodnie z planem pakietów roboczych Uzgodniono harmonogram przedsięwzięć w Consortium Meeting w Elektroniku. Uzgodniono też pierwsze porozmowy przy naszym projekcie Clean-Ele termokoszlowania. Omówiono gotowość podaw. przy gospodarce sprawozdawczej zarządu. ...verte!	<urn:uuid:e2241faa-0829-4c7a-8dc7-17d9ea0b909b>	finepdfs	1.419922	CC-MAIN-2018-17	http://sems-project.eu/global/download/%7BVFEMVBPSSP-282012113340-PHVFAGHXBB%7D.pdf	2018-04-23T03:41:19Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-17/segments/1524125945724.44/warc/CC-MAIN-20180423031429-20180423051429-00134.warc.gz	278,289,395	0.876597	0.999228	0.999228	[ "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 911, 1685, 2246, 3065, 3744, 4910, 5970, 7186 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR 35/2018 DYREKTORA ZAKŁADU KARNEGO NR 2 W ŁODZI z dnia 24 lipca 2018 r. w sprawie ustalenia przepisów porządku wewnętrznego Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi Na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 631 z późn. zm.), art. 73 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2018r. poz.652), § 14 ust. 1 i ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2016 r., poz. 2231) oraz § 15 ust.1 i ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. z 2016 r., poz. 2290) zarządza się, co następuje: § 1. Ustala się, zaopiniowany przez Komisję Penitencjarną, porządek wewnętrzny Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi, stanowiący załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia. § 2. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 30 lipca 2018 r. § 3. Z dniem wejścia w życie niniejszego zarządzenia traci moc obowiązujące: zarządzenie Nr 47/2017 Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie ustalenia przepisów porządku wewnętrznego Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi z późn. zm. podpisał: Dyrektor Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi mjr Jacek Hummel PORZĄDEK WEWNĘTRZNY ZAKŁADU KARNEGO NR 2 W ŁODZI Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. Określenie „osadzony" oznacza osobę skazaną, ukaraną lub tymczasowo aresztowaną. § 2. Godziny, w których przeprowadza się apel poranny i wieczorny, porę dnia przeznaczoną na: sen, posiłki, godziny zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych, pracy, nauki, spacerów, kąpieli, zajęć własnych, a także czas prowadzenia zajęć terapeutycznych określają ramowe rozkłady dnia stanowiące załączniki nr 1, 2, 3 i 4 do Porządku wewnętrznego, które stanowią integralną część niniejszego zarządzenia. § 3. W oddziałach mieszkalnych znajdują się tablice informacyjne, na których umieszcza się aktualne, istotne informacje organizacyjno – porządkowe. § 4. 1. Skazani zakwaterowani w pawilonie A zaklasyfikowani do odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego uczestniczą w apelu w odzieży dziennej wydanej przez administrację zakładu, a pozostali osadzeni zakwaterowani w pawilonie A we własnej odzieży dziennej lub odzieży dziennej wydanej przez administrację zakładu. Podczas apelu osadzeni przyjmują postawę stojącą w miejscu umożliwiającym przeliczenie osób. 2. Osadzeni zakwaterowani w pawilonie B uczestniczą w apelu leżąc w łóżkach lub przy nich stojąc. 3. Skazani zatrudnieni poza oddziałem mieszkalnym podczas apelu porannego ubrani są w odzież stosowną do wykonywanej pracy. 4. Podczas apelu oraz wizytacji cel i sal chorych, osadzeni obowiązani są wyłączyć odbiorniki RTV i głośnik radiowęzła. W oddziale B-4 i B-5 głośniki radiowęzła wyłącza oddziałowy. 5. W czasie ciszy nocnej gaszone jest oświetlenie w celach. Zabrania się zakłócania ciszy nocnej. § 5 1. Cele mieszkalne w pawilonie A przeznaczone dla skazanych odbywających karę w zakładzie karnym typu półotwartego, pozostają otwarte w porze dziennej. 2. W czasie wydawania posiłków oraz po godzinie 18:30 osadzeni przebywają w celach, w których zostali zakwaterowani. § 6. 2. Radiowęzeł emituje programy w godzinach: 7.30 - 13.30 i 15.30 - 21.30. 1. Terminy, czas trwania zajęć kulturalno - oświatowych, sportowych oraz terminy i czas trwania zajęć świetlicowych umieszcza się na tablicach informacyjnych w oddziałach. § 7. Osadzeni przebywający w oddziałach spożywają posiłki w celach. Skazani przebywający poza oddziałami w związku z zatrudnieniem, spożywają posiłki w miejscach pracy lub kuchni oddziału. Osadzeni przebywający w pawilonie B przed obchodem lekarskim, z wyłączeniem osadzonych których niepełnosprawność lub ogólny stan zdrowia uniemożliwia lub w znacznym stopniu ogranicza samodzielne poruszanie się, zobowiązani są: posprzątać sale chorych oraz wykonać czynności higieny osobistej, a podczas obchodu wyłączyć odbiorniki RTV i głośnik radiowęzła. W oddziale B-4 i B-5 głośniki radiowęzła wyłącza oddziałowy. § 9. 1. Osadzeni mogą poruszać się po terenie zakładu pod dozorem funkcjonariusza lub pracownika w godzinach pomiędzy zakończeniem apelu porannego, a rozpoczęciem apelu wieczornego. Grupa osadzonych porusza się dwójkami w szyku zwartym. 2. Skazany zatrudniony posiadający kartę tożsamości może poruszać się po terenie zakładu bez bezpośredniego dozoru funkcjonariusza lub pracownika w określonym w karcie obszarze i w celu wykonania zadań, związanych z zatrudnieniem, zleconych mu przez przełożonego z miejsca pracy. 4. Osadzony zakwaterowany w pawilonie B opuszcza oddział w odzieży szpitalnej wydanej przez administrację zakładu. 3. Skazany zakwaterowany w pawilonie A korzystający z własnej odzieży – sklasyfikowany do zakładu typu półotwartego lub otwartego – może opuścić oddział w odzieży prywatnej, natomiast pozostali skazani zakwaterowani w pawilonie A - tylko w odzieży wydanej przez administrację zakładu. 5. Osadzeni opuszczają oddział w obuwiu i odzieży odpowiedniej do pory roku, adekwatnej do posiadanej klasyfikacji. § 10. 2. Zabronione jest dokonywanie nieuprawnionych ingerencji w instalację elektryczną i wodną lub w wyposażenie cel, jak również trwałe umieszczanie na ścianach, suficie, podłodze, drzwiach celi oraz sprzęcie kwaterunkowym jakichkolwiek przedmiotów, w szczególności zdjęć, plakatów, wycinków z gazet. 1. Osadzony obowiązany jest dbać o mienie zakładu karnego oraz oszczędnie korzystać z energii elektrycznej i wody. § 11. W pawilonie A zezwala się na leżenie na posłanych łóżkach od pobudki do rozpoczęcia ciszy nocnej, skazani mają być ubrani w odzież dzienną. § 12. W oddziale B-4 i B-5, w celu umożliwienia obserwacji osadzonych, dopuszcza się pozostawienie w porze dziennej otwartych drzwi w wyznaczonych przez ordynatora salach oraz świetlicy oddziału. Ordynator określa godziny, w których drzwi pozostają otwarte. Kraty koszowe pozostają zamknięte. § 13. W celach wyposażonych w gniazda elektryczne dopuszcza się wyłączanie dopływu prądu elektrycznego o napięciu 230 V, godziny wyłączeń podaje się na tablicach informacyjnych w oddziałach. Rozdział 2 Spacer, kąpiel, fryzjer, magazyn § 14. 1. Spacery odbywają się na placach spacerowych pawilonu A lub B. Zabrania się wynoszenia na spacer wszelkiej żywności i napojów, z wyłączeniem przypadku gdy temperatura powietrza przekroczy 25 stopni C, w takiej sytuacji osadzeni korzystający ze spacerów mogą zabrać na plac spacerowy plastikową butelkę z wodą o pojemności do 0,5 litra 2. Kąpiel w oddziałach mieszkalnych i szpitalnych realizowana jest w godzinach 8-16, w sposób i na zasadach przewidzianych planami kąpieli w pawilonie A i B, znajdującymi się w dyżurkach oddziałowych. 3. Fryzjer strzyże w oddziałach. Zgłoszenia przyjmuje oddziałowy do godziny 10.00. Strzyżenie odbywa się zgodnie z planem pracy fryzjera wywieszonym na tablicach informacyjnych w oddziałach. 4. W pawilonie B ciepła woda do przygotowania przez osadzonych napojów dostarczana jest do cel przez skazanych zatrudnionych w oddziale. 5. Doprowadzenia do magazynu depozytowego realizowane są na podstawie pisemnych zgłoszeń osadzonych. W czwartki dla osadzonych zakwaterowanych w pawilonie A i w piątki dla osadzonych zakwaterowanych w pawilonie B. 6. Zgłoszenie do magazynu należy przekazać magazynierowi za pośrednictwem oddziałowego lub wychowawcy najpóźniej w dniu poprzedzającym doprowadzenie. Rozdział 3 Palenie tytoniu § 15. 1. Zezwala się na palenie wyrobów tytoniowych w celach wyznaczonych dla używających wyroby tytoniowe. 2. Podczas przebywania skazanych poza celami mieszkalnymi, palenie wyrobów tytoniowych dopuszcza się wyłącznie w wyznaczonych miejscach. 3. Używanie wyrobów tytoniowych jest zabronione podczas apelu, a także kiedy do pomieszczenia wchodzi przełożony lub osoba wizytująca. 4. Na terenie szpitala, w tym w salach chorych obowiązuje zakaz posiadania i używania wyrobów tytoniowych. 5. Zabrania się posiadania wyrobów tytoniowych i przedmiotów umożliwiających palenie (zapalniczki, zapałki) osadzonym udającym się na czynności zlecone przez uprawnione organa, na widzenie, na posiedzenie sądu penitencjarnego odbywające się w tutejszej jednostce, na mszę, a ponadto w przypadku osadzonych zakwaterowanych w pawilonie A, także udających się na wizyty do lekarzy oraz do funkcjonariuszy i pracowników realizujących przyjęcia osadzonych. Rozdział 4 Suszenie bielizny, odzieży i obuwia § 16. Własną bieliznę, odzież i obuwie w celach mieszkalnych lub salach chorych można suszyć, w czasie od zakończenia apelu porannego do rozpoczęcia apelu wieczornego, natomiast brudną odzież i pościel wydaną przez administrację zakładu, w celu wymiany na wypraną przekazuje się do magazynu depozytowego rzeczy własnych osadzonych. Rzeczy suszonych w celi mieszkalnej lub sali chorych nie należy rozwieszać w taki sposób, aby utrudniały obserwację celi mieszkalnej lub sali chorych, osób w niej zakwaterowanych, a w szczególności na zabezpieczeniach techniczno-ochronnych w postaci krat, siatek okiennych oraz osłon lamp. Zabrania się umieszczania przedmiotów na sprzęcie kwaterunkowym lub w innych miejscach celi w sposób utrudniający obserwację celi i osób w niej zakwaterowanych. Rozdział 5 Przedmioty, które mogą posiadać osadzeni § 17. 1) artykuły żywnościowe (w okresie przydatności do spożycia) o wadze nie przekraczającej 6 kg oraz wyroby tytoniowe, z zastrzeżeniem § 15 ust. 4, a także napoje w postaci soków, nektarów, napojów gazowanych i niegazowanych, mleka oraz wody o łącznej pojemności do Osadzony, poza przedmiotami wydanymi do użytkowania przez administrację, może posiadać w celi: 9 litrów, wymiary i ilość tych rzeczy nie mogą przekroczyć kubatury szafki więziennej. 3) nożyki do golenia z wtopionymi ostrzami w liczbie do 5 szt. (bez zasilana elektrycznego), 2) środki higieny osobistej, w tym dezodoranty wyłącznie w opakowaniach kulkowych, z wyłączeniem kosmetyków produkowanych na bazie spirytusu oraz inne przedmioty osobistego użytku, w tym obcinaczkę lub małe nożyczki do obcinania paznokci oraz inny niż metalowy pilniczek do paznokci - o łącznej wadze obydwu grup artykułów do 2 kg, 4) listy oraz fotografie o łącznej wadze obydwu grup artykułów do 0,5 kg, 6) przedmioty kultu religijnego jak np.: biblia, krzyż, figurki i wizerunki świętych lub ojców kościoła, którego jest wyznawcą o wymiarach nie większych niż 250x150 mm każda, w łącznej liczbie do 10 szt., 5) zegarek, 7) materiały piśmienne i notatki osobiste o łącznej wadze do 2 kg, 9) prasę o łącznej wadze do 0,5 kg; 8) książki w liczbie do 5 sztuk, oprócz wypożyczonych w zakładzie karnym z biblioteki; 10) płyty CD i DVD - każda w liczbie do 5 szt. - przedmioty te posiadać mogą jedynie skazani, którzy uzyskali zgodę Dyrektora na posiadanie w celi sprzętu odtwarzającego dany rodzaj nośnika (z wyłączeniem osadzonych zakwaterowanych w oddziale B-4 i B-5). Każda z posiadanych w użytkowaniu płyt musi posiadać opis co do jej zawartości oraz winna być podpisana imieniem i nazwiskiem oraz imieniem ojca użytkownika. 12) do 10 kart telefonicznych, 11) gry stolikowe w liczbie do 3 szt., 13) metalową łyżeczkę do herbaty i kubek, 14) za zgodą Dyrektora przedmioty podnoszące estetykę pomieszczenia lub będące wyrazem kulturalnych zainteresowań osadzonego, w przypadku skazanych zakwaterowanych w pawilonie A także przedmioty służące do wykonywania twórczości. § 18. 1) dres - 1 kpl. 1. Skazany zakwaterowany w pawilonie A, sklasyfikowany do odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego, może posiadać w celi następującą odzież prywatną: 2) koszulę, sweter – po 2 szt., 3) bieliznę osobistą – 5 kpl. (w tym koszulki krótki rękaw), 4) obuwie, pantofle – po 1 parze, 5) krótkie spodenki – 1 szt., 6) czapkę – 1 szt. 2. Skazany zakwaterowany w pawilonie A, skierowany do odbywania kary w zakładzie karnym typu półotwartego lub otwartego, jeżeli nie korzysta z odzieży i obuwia wydanych przez administrację, może posiadać w celi oprócz wymienionej w ust. 1 również następującą odzież prywatną: 1) spodnie – 2 szt., 2) okrycie wierzchnie (kurtkę) – 1 szt. (w porze zimowej), 3. Osadzeni zakwaterowani w oddziałach pawilonu B mogą posiadać w sali chorych następującą odzież prywatną: 1) obuwie, pantofle – po 1 parze, 2) bieliznę osobistą 5 kpl., 3) sweter – 1 szt, 4) czapkę – 1 szt. 5) dres - 1 kpl. 4. Osadzeni zakwaterowani w pawilonie A i B przechowują odzież, bieliznę i inne posiadane przedmioty w dostarczonych przez administrację pojemnikach, które umieszcza się w pawilonie A pod dolnymi łóżkami, a w pawilonie B pod łóżkami chorych. 5 Odzież przyjmowana do zakładu i użytkowana przez osadzonych nie może zawierać treści wulgarnych, obraźliwych lub podżegających do nienawiści. § 19. 1. Skazani zakwaterowani w pawilonie A, po uzyskaniu zgody Dyrektora, lub innej, upoważnionej przez Dyrektora osoby, mogą użytkować następujące prywatne odbiorniki energii elektrycznej i inne przedmioty stanowiące ich integralne części lub wyposażenie takie jak: 1) odbiornik TV o przekątnej ekranu do 19 cali, 2) odbiornik radiowy, odtwarzacz CD z zasilaniem sieciowym bądź bateryjnym, wyłącznie z zespolonymi głośnikami o wymiarach nie większych niż 600x300x300 mm, 3) odtwarzacz video, CD, DVD, grę telewizyjną, komputer, 4) grzałkę nurkową o mocy do 300 W i czajnik bezprzewodowy o mocy do 1000 W, 2. Osadzeni przebywający w oddziałach szpitalnych: B-1, B-2, B-3, po uzyskaniu zgody Dyrektora lub innej, upoważnionej przez Dyrektora osoby, mogą użytkować następujące prywatne odbiorniki energii elektrycznej i inne przedmioty stanowiące ich integralne części lub wyposażenie takie jak: 5) w uzasadnionych przypadkach inne urządzenia osobistego użytku pobierające energię elektryczną. 1) odbiornik TV o przekątnej ekranu do 19 cali, 2) odbiornik radiowy wyłącznie z zespolonymi głośnikami o wymiarach nie większych niż 600x300x300 mm, 3) grzałkę nurkową o mocy do 300 W i czajnik bezprzewodowy o mocy do 1000 W, 4) w uzasadnionych przypadkach inne urządzenia osobistego użytku pobierające energię elektryczną. § 20. 1. Niewłaściwe użytkowanie sprzętu oraz naruszanie bez zgody administracji oplombowania może skutkować cofnięciem zezwolenia na dalsze jego użytkowanie. 2. Zabrania się osadzonym przekazywania przedmiotów będącego w ich posiadaniu osadzonym z innej celi lub sali chorych. Rozdział 6 Przyjęcia przez przełożonych § 21. 1. Potrzebę rozmowy z Dyrektorem Zakładu, Dyrektorem Szpitala i kierownikami działów osadzeni zgłaszają przełożonemu. 1) pawilon A – środa, 2. Dyrektor Zakładu przyjmuje osadzonych w godz. 8.00 - 15.30 w oddziale, w następujące dni tygodnia: 2) pawilon B – czwartek. 1) kierownik działu penitencjarnego - poniedziałek, 3. Dyrektor Szpitala i kierownicy poszczególnych działów przyjmują osadzonych w godz. 8.00 15.30 w oddziale, w następujących dniach tygodnia: 2) kierownik działu finansowego - wtorek, 3) kierownik działu kwatermistrzowskiego - środa, 4) Dyrektor Szpitala i kierownik działu ewidencji - czwartek, 5) kierownik działu ochrony – piątek, 6) kierownik działu terapeutycznego – osadzonych przebywających w oddziale terapeutycznym przyjmuje codziennie. 4. W uzasadnionych przypadkach przyjęcia, o których mowa w ust. 2 i 3 pkt. 1-5 mogą odbywać się w inne dni i w innych godzinach. 5. Wychowawcy, psychologowie i terapeuci przyjmują osadzonych w oddziale w godzinach pracy. 6. Po godzinach pracy administracji i w dni wolne od pracy nagłe sprawy wychowawcze załatwiane są przez wychowawców dyżurnych, w dni robocze do godz. 18.45, a w dni wolne od pracy w godz. 9.00 – 17.00. Rozdział 7 Opieka medyczna § 22. 1. Świadczenia lekarskie dla skazanych zakwaterowanych w pawilonie A z zakresu ambulatoryjnej podstawowej opieki medycznej udzielane są w godzinach od 10.00 do 12.00 i od 13.00 do 15.00 w dni robocze w gabinetach lekarskich. Podstawą przyjęcia jest zgłoszenie dokonane u oddziałowego lub pielęgniarki. 2. Poza godzinami pracy lekarza ambulatorium nagłe świadczenia udzielane są całodobowo przez lekarza dyżurnego szpitala. 3. Skazani zakwaterowani w pawilonie A mogą zostać przyjęci przez lekarza specjalistę (z wyłączeniem stomatologa) jedynie na podstawie skierowania lekarza ambulatorium. W przypadku lekarza psychiatry skierowanie może wystawić również psycholog. 4. Lekarz stomatolog przyjmuje skazanych zakwaterowanych w pawilonie A w poniedziałki i wtorki w godz. 9. 00 – 12. 00 w gabinecie specjalistycznym. Podstawą przyjęcia jest zgłoszenie dokonane u oddziałowego lub pielęgniarki. § 23. 1. W pawilonie B zgłoszenie do lekarza należy składać pielęgniarce lub oddziałowemu. Przyjęcie przez lekarza specjalistę (z wyłączeniem stomatologa) wymaga skierowania lekarza prowadzącego leczenie. 2. Lekarz stomatolog przyjmuje osadzonych zakwaterowanych w pawilonie B w środy i piątki w godz. 9.00 – 11.00 w gabinecie specjalistycznym. Podstawą przyjęcia jest zgłoszenie złożone pielęgniarce lub oddziałowemu. Rozdział 8 Wnioski, skargi i prośby § 24. 1. Pisemne wnioski, skargi lub prośby można składać bezpośrednio wychowawcom lub za pośrednictwem oddziałowego. 2. Dyrektor Zakładu Karnego i Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego pisemne prośby oraz wnioski osadzonych rozpatrują w dni robocze. Rozdział 9 Widzenia § 25. 1. Dniami udzielania widzeń są: 1) wyznaczone soboty, 2) niedziele, 3) dni niżej wymienione: a) 1 stycznia - Nowy Rok, b) 6 stycznia - Święto Trzech Króli, c) pierwszy dzień Wielkiej Nocy, d) drugi dzień Wielkiej Nocy, e) 1 maja - Święto Państwowe, f) 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja, g) pierwszy dzień Zielonych Świątek, h) dzień Bożego Ciała, i) 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, j) 1 listopada - Wszystkich Świętych, k) 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości, l) 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia, ł) 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia. 2. Niezależnie od dni udzielania widzeń wymienionych w ust. 1, za zgodą Dyrektora, widzenia mogą odbywać się także w inne, ważne ze względu na określone przekonania religijne, dni świąteczne. 3. Do dnia 15 grudnia na tablicach informacyjnych w oddziałach, w sali widzeń, poczekalni dla odwiedzających oraz na stronie internetowej zakładu karnego umieszczone są informacje o wyznaczonych na kolejny rok dniach, o których mowa w ust. 1 pkt 1. 4. Widzenia odbywają się od godziny 9.00 do 16.00: 1) w sali widzeń lub świetlicy oddziału B-4 lub B-5, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w innych wyznaczonych pomieszczeniach pawilonu A i B; 2) w przypadkach uzasadnionych względami zdrowotnymi osadzeni przebywający w pawilonie B mogą mieć udzielone widzenie w korytarzu oddziału lub świetlicy oddziału. 5. Zgłoszenia w sprawie uzyskania widzenia przyjmowane są od osób odwiedzających w biurze przepustek, w dniu widzenia w godz. 8.30 – 13.00. 6. Widzenia realizowane są według kolejności składanych zgłoszeń. Wyjątek może dotyczyć osób odwiedzających w podeszłym wieku, z widocznym kalectwem lub matek z małymi dziećmi oraz kobiet w widocznej ciąży – decyzję w tej kwestii podejmuje funkcjonariusz przyjmujący zgłoszenia na widzenia, na wniosek osoby zainteresowanej. 7. Podczas widzenia zezwala się na spożywanie artykułów żywnościowych i napojów zakupionych na terenie jednostki. Zabrania się zabierania jakichkolwiek przedmiotów po zakończonym widzeniu do miejsca osadzenia. Rozdział 10 Posługi religijne § 26. 2. Posługi religijne, indywidualne bądź grupowe; udzielane przez kapelana więziennego lub uprawnionego przedstawiciela innego kościoła lub wyznania legalnie działającego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz nauczanie religii mogą odbywać się w świetlicach lub celach w godzinach określonych w ramowych rozkładach dnia. 1. Nabożeństwa odprawiane są przez kapelana więziennego w świetlicy oddziału A-1 - dla skazanych z pawilonu A oraz w świetlicy oddziału B-4 lub B-5 - dla osadzonych zakwaterowanych w pawilonie B. Informacje o dniach i godzinach nabożeństw umieszcza się na tablicach informacyjnych w oddziałach. Rozdział 11 Dokonywanie zakupów § 27. 1. Aktualne wykazy i ceny artykułów udostępnionych do sprzedaży, a także terminy ich zakupu umieszcza się na tablicach informacyjnych w oddziałach. Są one też dostępne u oddziałowego. 2. Zakupy dokonywane są w kantynie zakładu w formie bezgotówkowej na podstawie paragonów. Skazani zakwaterowani w pawilonie A są doprowadzani do kantyny. Pozostali osadzeni zakwaterowani w pawilonie B dokonują zakupów pośrednio, poprzez złożenie zamówienia na piśmie u oddziałowego. Rozdział 12 Środki pieniężne § 28. Środki pieniężne mogą być przesłane osadzonym przelewem bankowym lub przekazem pocztowym. Rozdział 13 Korespondencja, paczki, przyjmowanie urządzeń RTV § 29. 1. Korespondencję prywatną, przeznaczoną do wysłania, osadzeni mogą przekazywać oddziałowym lub wychowawcom w dni robocze w godz. 8.00 – 16.00, a korespondencję urzędową w dni robocze w godz. 8.00 – 16.00 oraz w dni wolne od pracy i święta w godz. 09.00 – 17.00. Pisemne potwierdzenie odbioru korespondencji urzędowej wypełnia skazany. 2. Korespondencja adresowana do osadzonych wydawana jest w dni robocze w godzinach pracy administracji. 3. Korespondencja adresowana do osadzonych, która wpływa do zakładu karnego w dzień wolny od pracy, (dostarczona przez kuriera), wydawana jest przez wychowawcę dyżurnego, a po godzinie 17.00 przez dowódcę zmiany. 4. Korespondencję kierowaną do międzynarodowych organów ochrony praw człowieka osadzeni mogą składać do oznakowanych skrzynek umieszczonych w oddziałach. § 30. 2. Wewnątrz paczek przyjmowanych do zakładu należy umieścić spis ich zawartości. 1. Paczki przyjmowane są do zakładu od poniedziałku do piątku, a także w dni udzielania widzeń, w godz. 9.00 – 14.00. 3. Przesłanie osadzonym odzieży, bielizny, obuwia, przedmiotów osobistego użytku, środków higieny osobistej i lekarstw może nastąpić na podstawie zgody Dyrektora. 4. Paczki zawierające artykuły, których sprawdzenie jest niemożliwe bez naruszenia w istotny sposób ich substancji, jak też artykuły w opakowaniach utrudniających kontrolę ich zawartości będą zwracane do nadawcy. Nie będą przyjmowane paczki, których zawartość nie odpowiada rodzajowi paczki. 5. Paczki żywnościowe osadzeni mogą otrzymać wyłącznie za pośrednictwem punktu sprzedaży, znajdującego się na terenie zakładu karnego. Podstawą realizacji paczki w takiej formie jest wypełniony formularz zamówienia na paczkę żywnościową, oparty na aktualnej liście produktów dostępnych w punkcie sprzedaży wraz z dowodem wpłaty pokrycia kosztów przygotowania paczki. Niezbędne dokumenty dostępne są: w punkcie sprzedaży, biurze przepustek, poczekalni dla osób odwiedzających, sali widzeń, na stronie internetowej zakładu, a także u oddziałowego lub wychowawcy. 6. Zamówienie na paczkę żywnościową może złożyć osadzony lub osoba najbliższa. 7. Realizacja paczki żywnościowej na wniosek osadzonego odbywa się po złożeniu pisemnego zgłoszenia, które należy przekazać oddziałowemu lub wychowawcy. 8. Zamówienie na paczkę realizowaną przez osobę najbliższą może być złożone bezpośrednio do punktu sprzedaży podczas widzenia skazanego z osobą najbliższą lub drogą pocztową. 9. Składając zamówienie na paczkę lub realizując zakupy artykułów żywnościowych należy uwzględnić dopuszczalne limity przechowywania produktów w celach mieszkalnych – osadzony może posiadać w celi nie więcej niż 6 kg żywności oraz 9 litrów napojów, a wymiary i ilość tych rzeczy nie mogą przekroczyć kubatury szafki więziennej . 10. Realizacja paczki żywnościowej następuje nie później niż piątego roboczego dnia od złożenia zamówienia i potwierdzenia opłaty. 11. Wydanie paczki zawierającej wyłącznie artykuły higieniczne, następuje w dniu jej przyjęcia. 12. Paczka z lekami, po jej przyjęciu do zakładu, przekazywana jest do ambulatorium. Wydanie osadzonemu leków następuje według wskazań lekarza. § 31. Przyjmowanie sprzętu RTV oraz urządzeń elektronicznych w tym gier telewizyjnych oraz komputerów odbywa się po wcześniejszym uzyskaniu zgody Dyrektora lub innej upoważnionej osoby, od środy do piątku w godzinach 9.00-14:00. Rozdział 14 Kontakty z podmiotami uprawnionymi § 32. Osadzony może kontaktować się bezpośrednio z przedstawicielami podmiotów, o których mowa w art. 38 § 1 kkw w godz. 9.00 – 18.00 w świetlicach oddziałowych, pokojach wychowawców lub w sali widzeń. W przypadku osadzonych zakwaterowanych w pawilonie B spotkania te mogą odbyć się również w innych, wyznaczonych pomieszczeniach. Rozdział 15 Osoby upoważnione do przyznawania nagród, ulg oraz wymierzania kar dyscyplinarnych § 33. Nie upoważniono osób do udzielania nagród, ulg i wymierzania kar dyscyplinarnych. Rozdział 16 Telefonowanie, korzystanie z komunikatora SKYPE § 34. 1. Skazani zakwaterowani w oddziałach w pawilonie A mają prawo korzystać, na własny koszt lub na koszt rozmówcy z samoinkasującego aparatu telefonicznego znajdującego się w oddziale, w godzinach 8.30 - 11.30 i 15.00 – 18.00, z wyłączeniem skazanych skierowanych do odbywania kary w zakładzie karnym typu półotwartego i otwartego, którzy mogą korzystać na własny koszt lub na koszt rozmówcy z samoinkasującego aparatu telefonicznego znajdującego się w oddziale, w godzinach 8.30 – 18.30, z wyjątkiem pory wydawania posiłków. 2. Skazani zakwaterowani w oddziałach w pawilonie B mają prawo korzystać na własny koszt lub na koszt rozmówcy z samoinkasujących aparatów telefonicznych, znajdujących się w tych oddziałach w godz. 13.00 – 18.00, z wyjątkiem pory wydawania posiłków. 3. Skazani zatrudnieni w oddziałach w pawilonie B mają prawo do korzystania ze znajdującego się w danym oddziale samoinkasującego aparatu telefonicznego w godzinach 9:00-18:00 pod warunkiem, że nie koliduje to z zadaniami wynikającymi z zatrudnienia. 4. Skazani wymienieni w ust. 1-3 chcąc skorzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego zobowiązani są zgłosić to oddziałowemu (w dniu telefonowania). 5. Bez względu na to czy rozmowa prowadzona będzie z osobą bliską, obrońcą lub pełnomocnikiem, będącym adwokatem lub radcą prawnym, skazani mogą korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego codziennie jeden raz, z wyłączeniem skazanych skierowanych do odbywania kary w zakładzie karnym typu półotwartego i otwartego, którzy mogą korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego dwa razy dziennie. Czas korzystania z aparatu telefonicznego - z wyłączeniem rozmów z podmiotami, o których mowa w art. 8 § 3 k.k.w.- jednorazowo nie może przekraczać 5 minut, a dla skazanych skierowanych do odbywania kary w zakładzie karnym typu półotwartego i otwartego jednorazowo nie może przekraczać 10 minut 7. Pisemne zgłoszenie, o którym mowa w ust. 6 powinno zawierać następujące informacje: dane personalne swojego obrońcy lub pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, 6. Realizacja przez skazanego uprawnienia w formie kontaktu telefonicznego, z podmiotami określonymi w art. 8 § 3 k.k.w., wymaga pozytywnej weryfikacji danych personalnych i teleadresowych zawartych w pisemnym zgłoszeniu przedłożonym przez skazanego. Rozmowy takie mogą być prowadzone w godzinach urzędowania administracji. adres kancelarii jak również numer telefonu obrońcy lub pełnomocnika bądź imię i nazwisko, numer telefonu do przedstawiciela niebędącego adwokatem ani radcą prawnym, który został zaaprobowany przez Przewodniczącego Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka do reprezentowania skazanego przed tym Trybunałem, z którym chce przeprowadzić rozmowę telefoniczną. 8. Osadzony na podstawie indywidualnej zgody Dyrektora może korzystać ze stanowiska komputerowego z dostępem do internetu, w zakresie umożliwiającym skorzystanie z systemu informacji prawnej oraz wybranych serwisów informacji publicznej udostępnionych przez Centralny Zarząd Służby Więziennej. § 35. Tymczasowo aresztowany może korzystać z aparatu telefonicznego po spełnieniu warunków o których mowa w art. 217c kkw, w godzinach i według zasad określonych w § 34 ust. 1-5. Rozmowy tymczasowo aresztowanych z podmiotami określonymi w art. 8 § 3 k.k.w. mogą być prowadzone w godzinach urzędowania administracji. " § 36. Osoby skazane mogą porozumiewać się z rodziną za pomocą komunikatora SKYPE. Informacje o zasadach korzystania oraz dniach udostępniania usługi zamieszcza się na tablicach informacyjnych. Rozdział 17 Obowiązki osadzonych w zakresie ochrony przeciwpożarowej § 37. Osadzeni obowiązani są do przestrzegania przepisów przeciwpożarowych, a w szczególności: 1. Utrzymywania ładu i porządku w miejscu zakwaterowania oraz w miejscu pracy w przypadku osadzonych zatrudnionych. 2. Przestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa pożarowego podczas użytkowania urządzeń elektrycznych. W tym celu: a) zabrania się korzystania z elektrycznych urządzeń i narzędzi niesprawnych technicznie lub w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem oraz dokonywania ich napraw we własnym zakresie, b) zabrania się konstruowania grzałek i korzystania z urządzeń własnej konstrukcji, c) nie należy podłączać do sieci urządzeń elektrycznych w ilościach, które mogłyby wywołać przeciążenie przewodów elektrycznych, d) nie należy pozostawiać bez dozoru włączonych do sieci grzałek i innych odbiorników energii elektrycznej, nieprzystosowanych do ciągłej eksploatacji. 3. Przestrzegania zakazu palenia tytoniu w miejscach do tego nieprzeznaczonych. 5. W przypadku powstania pożaru osadzeni powinni: 4. Powiadamiania przełożonych o zauważonych w jednostce organizacyjnej zagrożeniach, wpływających na stan bezpieczeństwa przeciwpożarowego. a) zachować spokój, nie dopuszczając do paniki, b) bezzwłocznie zaalarmować o pożarze funkcjonariuszy, c) usunąć z zasięgu ognia materiały palne mogące zwiększyć rozmiar pożaru, d) przystąpić do gaszenia przy użyciu dostępnych środków, e) zaalarmować współosadzonych znajdujących się w strefie pożaru. 6. Podczas ewakuacji (w przypadku zagrożenia pożarowego lub innego miejscowego zagrożenia) stosować się bezwzględnie do poleceń administracji jednostki penitencjarnej. Rozdział 18 Obowiązki osadzonych funkcyjnych § 38. W miejscach zakwaterowania i zatrudnienia spośród skazanych wyróżniających się wzorową postawą i zachowaniem Dyrektor może wyznaczyć skazanych funkcyjnych: świetlicowych i grupowych w grupach zatrudnieniowych. § 39. Do obowiązków skazanego świetlicowego należy: 1) sprawdzanie stanu i wyposażenia świetlicy po zakończeniu zajęć, 2) przekazywanie przełożonym istotnych uwag o przebiegu zajęć świetlicowych oraz o stanie sprzętu, 3) ewidencja wypożyczeń gier stolikowych. § 40. Do zadań skazanego grupowego należy: 2) zgłaszanie właściwym przełożonym istotnych uwag odnośnie przebiegu pracy oraz stanu narzędzi i urządzeń. 1) informowanie przełożonych o istotnych potrzebach materiałowych podczas wykonywanych prac, Rozdział 19 Przepisy końcowe § 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się wprowadzenie indywidualnych bądź grupowych odstępstw od niniejszych przepisów. Decyzje takie podejmuje Dyrektor Zakładu Karnego lub Zastępca Dyrektora. § 42. Porządek wewnętrzny wchodzi w życie z dniem 30 lipca 2018 roku. KOMISJA PENITENCJARNA ZAKŁADU KARNEGO NR 2 W Ł ODZI AKCEPTUJE NINIEJSZE PRZEPISY PORZĄDKOWE: RAMOWY ROZKŁAD DNIAW DNI ROBOCZE (DLA SKAZANYCH ZAKWATEROWANYCH W PAWILONIE A) RAMOWY ROZKŁAD DNIAW SOBOTY I DNI ŚWIĄTECZNE (DLA SKAZANYCH ZAKWATEROWANYCH W PAWILONIE A) 30 RAMOWY ROZKŁAD DNIAW DNI ROBOCZE (DLA OSADZONYCH ZAKWATEROWANYCH W PAWILONIE B - SZPITAL) 7 30 - 18 00 - ZATRUDNIENIE SKAZANYCH RAMOWY ROZKŁAD DNIAW SOBOTY I DNI ŚWIĄTECZNE (DLA OSADZONYCH ZAKWATEROWANYCH W PAWILONIE B - SZPITAL) 6 30 - POBUDKA 7 30 - 17 30 - ZATRUDNIENIE SKAZANYCH	<urn:uuid:7cd7d9a4-f424-44e0-8c36-715b89bbca0e>	finepdfs	1.320313	CC-MAIN-2021-21	https://bip.sw.gov.pl/SiteCollectionDocuments/ZK_Lodz2/porzadek_wewnetrzny.pdf	2021-05-09T20:37:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243989012.26/warc/CC-MAIN-20210509183309-20210509213309-00336.warc.gz	154,626,242	0.999904	0.999995	0.999995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1419, 3789, 6352, 9090, 12272, 14723, 17117, 19224, 21524, 24619, 27677, 30577, 31780, 31864, 31963, 32096, 32257 ]	1	0
ZARZĄDZENIE Nr 832/VIII/19 PREZYDENTA MIASTA ŁODZI z dnia 29 marca 2019 r. w sprawie ustalenia zasad powoływania członków Łódzkiej Rady Sportu oraz regulaminu jej działania. Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506) oraz art. 30 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2018 r. poz. 1263 i 1669) zarządzam, co następuje: § 1. 1. Łódzka Rada Sportu, zwana dalej Rada, jest powoływana przez Prezydenta Miasta Łodzi w drodze odrębnego zarządzenia, jako organ o charakterze doradczowo-opiniadowczym w zakresie kultury fizycznej. 2. Zadania Rady określa art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie. § 2. Ustalam następujące zasady powoływania członków Rady: 1) Rada powoływana jest na okres kadencji Prezydenta Miasta Łodzi, a jej skład stanowi od 11 do 15 osób; 2) funkcję członka Rady można pełnić maksymalnie przez dwie kadencje; 3) Prezydent Miasta Łodzi publikuje ogłoszenie o naborze kandydatów na członków Rady poprzez jego zamieszczenie: a) w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Łodzi (http://bip.uml.lodz.pl), b) na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Miasta Łodzi, c) na stronie internetowej Urzędu Miasta Łodzi (www.uml.lodz.pl); 4) ogłoszenie o naborze zawiera w szczególności liczbę wolnych miejsc w składzie Rady, termin i miejsce składania formularzy zgłoszeniowych, zgodnych ze wzorem stanowiącym załącznik Nr 1 do niniejszego zarządzenia, a także klauzulę informacyjną dotyczącą przetwarzania danych osobowych, dla osoby fizycznej kandydującej do Łódzkiej Rady Sportu; 5) każdej organizacji i instytucji realizującej zadania z zakresu kultury fizycznej na terenie Łodzi przysługuje prawo zgłoszenia jednego kandydata; 6) Prezydent Miasta Łodzi powołuje członków Rady spośród zgłoszonych kandydatów; 7) Prezydent Miasta Łodzi publikuje wyniki naboru poprzez ich zamieszczenie: a) w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Łodzi (http://bip.uml.lodz.pl), b) na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Miasta Łodzi, c) na stronie internetowej Urzędu Miasta Łodzi (www.uml.lodz.pl); 8) Prezydentowi Miasta Łodzi przysługuje prawo pisemnego odwołania członka Rady: a) na wniosek Przewodniczącego Rady, b) w przypadku złożenia rezygnacji przez członka Rady, c) z inicjatywy własnej; 9) po odwołaniu członka Rady przed upływem jej kadencji, Prezydent Miasta Łodzi może powołać do Rady osobę spośród kandydatów do niej zgłoszonych, którzy nie zostali powołani do Rady; 10) mandaty członków Rady wygasają z dniem zakończenia kadencji Prezydenta Miasta Łodzi; 11) dane osobowe członków Rady będą przetwarzane do momentu wygaśnięcia mandatu, odwołania lub złożenia rezygnacji przez członka Rady. § 3. Regulamin działania Rady, stanowi załącznik Nr 2 do niniejszego zarządzenia. § 4. Traci moc zarządzenie Nr 7420/VI/14 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 listopada 2014 r. w sprawie ustalenia zasad powoływania członków Łódzkiej Rady Sportu oraz regulaminu jej działania. § 5. Wykonanie zarządzenia powierzam Dyrektorowi Wydziału Sportu w Departamencie Pracy, Edukacji i Sportu Urzędu Miasta Łodzi. § 6. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem wydania. PREZYDENT MIASTA Hanna ZDANOWSKA Regulamin działania Łódzkiej Rady Sportu § 1. Łódzka Rada Sportu, zwana w dalszej części Regulaminu Radą, podejmuje wszelkie działania kierując się dobrem mieszkańców i interesem całego łódzkiego środowiska sportowego. § 2. Członkowie Rady pełnią swoje funkcje społecznie i za udział w posiedzeniach nie przysługuje im wynagrodzenie ani rekompensata za utracone zarobki. § 3. 1. Na pierwszym posiedzeniu, zwoływanym przez Prezydenta Miasta Łodzi, członkowie Rady, zwykłą większością głosów w głosowaniu tajnym, wybierają spośród swojego grona Przewodniczącego oraz dwóch Wiceprzewodniczących. 2. W przypadku złożenia rezygnacji przez Przewodniczącego lub Wiceprzewodniczącego, Rada na najbliższym posiedzeniu wybiera zwykłą większością głosów w głosowaniu tajnym odpowiednio Przewodniczącego lub Wiceprzewodniczącego na nieobsadzone stanowisko. 3. Posiedzenia Rady zwoływane są w miarę potrzeb, nie rzadziej niż raz na kwartał. Prowadzone są w oparciu o plan pracy przyjęty w formie uchwały. 4. Rada obraduje na posiedzeniach zwoływanych przez Przewodniczącego lub w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczącego. 5. Przewodniczący lub w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący zobowiązany jest do zwołania posiedzenia Rady w ciągu 14 dni od złożenia na jego ręce pisemnego wniosku, podpisanego przez co najmniej 8 członków Rady. 6. W przypadku braku możliwości złożenia wniosku na ręce Przewodniczącego oraz obu Wiceprzewodniczących, wniosek o zwołanie posiedzenia kierowany jest do Prezydenta Miasta Łodzi. 7. Posiedzenia Rady prowadzi jej Przewodniczący, a w przypadku jego nieobecności Wiceprzewodniczący. W przypadku nieobecności Przewodniczącego, a także obu Wiceprzewodniczących, posiedzenia prowadzi inny członek Rady, wskazany przez Przewodniczącego. 8. Osoba prowadząca posiedzenie ustala porządek posiedzenia, który może zostać zmieniony na wniosek członka Rady, przyjęty zwykłą większością głosów. 9. Przewodniczący a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący może zapraszać na posiedzenia, bez prawa głosu, osoby posiadające wiedzę w danej dziedzinie oraz przedstawicieli zainteresowanych instytucji oraz organizacji. 10. Rada rozstrzyga sprawy zwykłą większością głosów. W przypadku równej liczby głosów za i przeciw rozstrzyga głos Przewodniczącego lub osoby prowadzącej posiedzenie. 11. Rozstrzygnięcia, wnioski i opinie Rada podejmuje w formie uchwał, podpisywanych przez osobę prowadzącą posiedzenie, przekazywanych do Prezydenta Miasta Łodzi w formie pisemnej. 12. Posiedzenia Rady są protokołowane. Protokół podpisuje osoba prowadząca posiedzenie. § 4. 1. Rada zobowiązana jest do przedłożenia Prezydentowi Miasta Łodzi, w terminie do 31 stycznia danego roku kalendarzowego, pisemnego sprawozdania z działań podjętych w roku ubiegłym. 2. Prezydent Miasta Łodzi publikuje sprawozdanie roczne przedłożone przez Radę w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Łodzi (http://bip.uml.lodz.pl). § 5. Obsługę administracyjno-organizacyjną Rady zapewnia Wydział Sportu w Departamencie Pracy, Edukacji i Sportu Urzędu Miasta Łodzi.	<urn:uuid:f16b9615-9b22-4798-ab42-d0a194f50502>	finepdfs	1.52832	CC-MAIN-2023-23	https://bip.uml.lodz.pl/files/bip/public/user_upload/VIII_832.pdf	2023-06-09T05:01:20+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224655247.75/warc/CC-MAIN-20230609032325-20230609062325-00548.warc.gz	167,637,244	0.999794	0.999962	0.999962	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2734, 3223, 5833, 6317 ]	1	0
Harmonogram odbioru dla nieruchomości zamieszkałych (zabudowa jednorodzinna) oraz nieruchomości rekreacyjno-wypoczynkowych Słupno ulica: Akacjowa, Bajkowa, Baśniowa, Bociania, Calineczki, Dębowa, Drozdowa, Gołębia, Gryczana, Handlowa, Jaglana, Jastrzębia, Korsarska, Krucza, Łączna, Młynarska, Modra, Modrzewiowa, Nad Słupianką, Orla, Pocztowa, Sezamowa, Smocza, Sowia, Sokola, Śnieżki, Warszawska, Wronia, Zacisze, Zarzeczna, Zielona, Żeglarska, Żurawia. \| Pozostałości po segregacji odpadów komunalnych \| Tworzywa sztuczne, Metale, Opakowania wielomateriałowe \| Papier \| Szkło \| BIO \| \|-----------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\|-------\|-------\|-----\| \| 2024 \| \| \| \| \| \| Styczeń \| 17 \| 3 (środa) \| 3 (środa) \| 3 (środa) \| 17 \| \| Luty \| 21 \| 5 (poniedziałek) \| 5 (poniedziałek) \| 5 (poniedziałek) \| 21 \| \| Marzec \| 20 \| 4 (poniedziałek) \| 4 (poniedziałek) \| 4 (poniedziałek) \| 20 \| \| Kwiecień \| 15, 29 (poniedziałki) \| 6 (sobota) \| 6 (sobota) \| 6 (sobota) \| 15, 29 (poniedziałki) \| GODZINY ODBIORU ODPADÓW KOMUNALNYCH Odbiór odpadów komunalnych będzie realizowany od poniedziałku do soboty w godz. od 6:00 do 22:00. Odpady zgromadzone w pojemnikach i/lub workach w terminach określonych w obowiązującym harmonogramie należy wystawiać do dróg publicznych lub innych dróg przeznaczonych do użytku publicznego najpóźniej do godz. 6:00 w dniu odbioru odpadów, ustawiając je w miejscu widocznym do odbioru. OPLATA ZA ODBIÓR I ZAGOSPODAROWANIE ODPADÓW KOMUNALNYCH Oplata należy wnosić do 15-tego dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni na indywidualny numer konta bankowego. ULGA W OPLACIE DLA OSÓB KOMPOSTUJĄCYCH BIOODPADY W KOMPOSTOWNIKACH PRZYDOMOWYCH Kompostuj – to się opłaca! Właściciele nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi, którzy będą kompostować bioodpady w kompostowniku przydomowym są uprawnieni do zwolnienia w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W przypadku zadeklarowania kompostowania w przydomowym kompostowniku bioodpady nie będą odbierane z nieruchomości, a posiadanie kompostownika przydomowego i kompostowanie w nim bioodpadów będzie podlegało kontroli. OBOWIĄZEK ZŁOŻENIA DEKLARACJI ZMIENIAJĄCEJ Jeżeli zmieni się liczba osób zamieszkujących nieruchomość (narodziny dziecka, wyprowadzka domowniką) należy złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. W przypadku zgonu mieszkańca czas na dokonanie zmiany deklaracji wynosi do 6 miesięcy. PUNKT SELEKTYWNEGO ZBIERANIA ODPADÓW KOMUNLANYCH (PSZOK) PSZOK zlokalizowany jest w Słupnie na ulicy Pocztowej 7A. Oddając odpady do PSZOK – w ramach określonych limitów - mieszkańcy nie ponoszą żadnych dodatkowych opłat. W PSZOK można bezpłatnie wypożyczyć samochodową przyczepkę do transportu odpadów. Działa tam również Punkt Ponownego Użycia Odpadów, gdzie można dostarczać niepotrzebne, ale nadal sprawne rzeczy, które każdy z Mieszkańców może bezpłatnie zabrać z PSZOK. Szczegółowe informacje o PSZOK dostępne są na stronie www.slupno.eu zakładka PSZOK.	f3a8ee92-f322-4587-a588-4c3235126ba9	finepdfs	1.46875	CC-MAIN-2024-18	https://slupno.eu/wp-content/uploads/2023/12/slupno-ul.-akacjowa.pdf	2024-04-13T22:06:57+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296816853.44/warc/CC-MAIN-20240413211215-20240414001215-00310.warc.gz	508,322,446	0.999947	0.999947	0.999947	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 3513 ]	1	0
Regulamin specjalistycznej wystawy zwierząt hodowlanych pod nazwą: Śląsko – Opolski Czempionat Koni Ras Szlachetnych 2023 1. Organizator: Śląsko-Opolski Związek Hodowców Koni w Katowicach 2. Data i miejsce: 25 lutego, hala ośrodka Cichoń Dressage, Radzionków 3. Zgłoszenia: do 6 lutego 2023 r. za pośrednictwem portalu: www.equita.pl W przypadku problemów technicznych prosimy o kontakt z biurem ŚOZHK: firstname.lastname@example.org 4. Katalog koni wystawianych w Czempionacie sporządzony jest przez Śląsko-Opolski Związek Hodowców Koni w Katowicach w oparciu o dane zawarte w zgłoszeniach. ŚOZHK zastrzega sobie prawo do weryfikacji i korekty zgłoszeń w oparciu o dane znajdujące się w bazie koni PZHK. Po publikacji listy zgłoszonych koni przez biuro ŚOZHK Katowice nie ma możliwości dokonywania zmian zgłoszonych koni. 5. Warunkiem akceptacji zgłoszenia jest uiszczenie wpisowego i opłaty za boks, w łącznej kwocie: - dla członków ŚOZHK: 200 zł - dla pozostałych uczestników: 250 zł na konto Śląsko-Opolskiego Związku Hodowców Koni w Katowicach, ING nr 59 1050 1214 1000 0090 6992 1675 w terminie do dnia 6 lutego 2023 r. W przypadku rezygnacji z uczestnictwa po tym terminie, wpisowe i opłata nie będą zwracane. 6. Zasady dotyczące zgłoszeń koni: - W Czempionacie mogą brać udział konie rasy małopolskiej, wielkopolskiej i polski koń sportowy oraz konie zagranicznych ras półkrwi pod warunkiem, iż znajdują się na liście WBFSH i spełniają warunki wpisu do księgi polskich ras półkrwi. 1 - W przypadku dużej liczby zgłaszanych koni, pierwszeństwo przysługiwać będzie koniom z paszportami PZHK. - W przypadku dużej ilości zgłaszanych koni o przyjęciu koni na listę startową decyduje kolejność zgłoszeń. - W przypadku dużej ilości zgłaszanych koni w pierwszej kolejności na Czempionat przyjmowane zostaną konie będące własnością członków ŚOZHK Katowice 7. Konie będą oceniane w następujących klasach: I. Konie z rocznika 2019 o rodowodach ujeżdżeniowych II. Konie z rocznika 2019 o rodowodach skokowych III. Konie z rocznika 2020 o rodowodach ujeżdżeniowych IV. Konie z rocznika 2020 o rodowodach skokowych O zgłoszeniu konia do konkretnej klasy decyduje zgłaszający. W przypadku małej liczby koni w poszczególnych klasach, Organizator zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia czempionatu dla dwóch roczników w ramach jednej klasy. 8. Oceny koni dokona międzynarodowa komisja sędziowska w składzie: - Konie o rodowodach ujeżdżeniowych: - Daria Kobiernik - Jarosław Szymoniak - Marco List - Konie o rodowodach skokowych: - Tadeusz Koza - Jarosław Szymoniak - Rudiger Wassibauer Po zakończeniu oceny Komisja sporządza protokół i podaje wyniki do publicznej wiadomości. Wyniki oceny są ostateczne, nie przewiduje się odwołań. Ocena koni: I. Ocena prowadzona jest oddzielnie dla każdej klasy koni, II. W ocenie indywidualnej koni o rodowodach skokowych komisja stosuję skalę od 1 do 10 pkt. za następujące elementy (z dokładnością do 0,5 pkt.): - Typ do 10 pkt. - Pokrój do 10 pkt. - Galop do 10 pkt. - Skoki luzem do 10 pkt. (x2) do 20 pkt. Razem maksymalnie 50 punktów III. SKOKI LUZEM (oceniane w korytarzu zgodnie z zasadami na załączonym schemacie). Szerokość i wysokość ostatniej przeszkody w poszczególnych grupach wiekowych to: * 90/110cm w grupie koni z rocznika 2020 * 105/125cm w grupie koni z rocznika 2019 Komisją sędziowska ma prawo do wprowadzania zmian w sposobie oceny koni, w szczególności do zmiany odległości i wysokości przeszkód w miarę potrzeb. Komisja wystawia jedną notę uwzględniając: - odbicie: kierunek: umiejętność pchnięcia kłębu w górę i do przodu szybkość: czas upływający podczas ostatniego foule przed skokiem - czas od dotknięcia wszystkich nóg do podłoża do chwili oderwania się konia od podłoża - technika: przednie nogi: miara ustawienia łopatki w kombinacji z grzbiet: stopień w jakim szyja i grzbiet podążają w skoku po barkiem, przedramieniem, i nadpęciem łuku, tzw. baskil 3 zad: stopień w jakim zad otwiera się podczas drugiej fazy skoku - możliwości: umiejętność pchnięcia skoku w górę przy jednoczesnym osiągnięciu kierunku naprzód - elastyczność: miara przebiegu całego skoku (łącznie z lądowaniem), koń powinien być elastyczny w kłodzie - ostrożność: naturalna umiejętność konia do niepopełniania błędów w skoku, koń nie chce zrzucić drąga IV. W ocenie indywidualnej koni o rodowodach ujeżdżeniowych komisja stosuję skalę od 1 do 10 pkt. za następujące elementy (z dokładnością do 0,5 pkt.): Razem maksymalnie 50 punktów V. Ocena ruchu w stepie dokonywana jest na podstawie prezentacji w ręku, natomiast kłus i galop oceniane są w ruchu luzem. VI. Zasady prezentacji koni: - Prowadzący konie powinien być schludnie ubrany, a koń zapleciony i prezentowany na ogłowiu. - Konie nieposłuszne mogą być decyzją sędziego (sędziów), wycofane. - Komisja ma prawo odmówić oceny konia, który jest: kulawy, zraniony, niebezpieczny lub nieprzygotowany do pokazu - Nadużywanie bata oraz innych przedmiotów służących do nadmiernego pobudzania koni jest zabronione podczas trwania pokazu. Konie dowiezione na Czempionat muszą być zaopatrzone w paszport, z adnotacją o aktualnym szczepieniu przeciwko grypie. Organizatorzy czempionatu nie zwracają kosztów dojazdu, ubezpieczenia koni oraz nie odpowiadają za skradzione mienie oraz ewentualne wypadki, uszczerbki na zdrowiu ludzi i koni oraz szkody materialne powstałe w czasie transportu koni i w czasie trwania czempionatu. Właściciele koni oraz osoby zajmujące się prezentacją i obsługą koni biorą udział w czempionacie na własną odpowiedzialność. Nagrody: Dla wszystkich koni biorących udział w Czempionacie przewidziane są pamiątkowe rozety. Dla właścicieli najlepszych koni w każdej klasie przewidziane są nagrody finansowe i rzeczowe, które będą wypłacane wg. następującego schematu: I miejsce: 1000 zł + nagroda rzeczowa o wartości min. 1000 zł II miejsce 700 zł + nagroda rzeczowa o wartości min. 1000 zł III miejsce 500 zł + nagroda rzeczowa o wartości min. 1000 zł Warunkiem przyznania nagród j.w. jest udział min. 5 koni w danej klasie. W przypadku mniejszej liczby uczestników, nagrody przyznawane są zwycięzcy. 5	<urn:uuid:48df30c2-fd09-446f-b080-58808e9030f6>	finepdfs	1.183594	CC-MAIN-2023-14	http://ozhk-katowice.pl/galerie/kkSc5S/Regulamin%20Czempionat%20Radzionk%C3%B3w%202023.pdf	2023-03-25T13:34:57+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296945333.53/warc/CC-MAIN-20230325130029-20230325160029-00373.warc.gz	38,740,461	0.999964	0.999976	0.999976	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1489, 2727, 3931, 5157, 6133 ]	1	1
Uchwała Nr XIV/170/07 Rady Miejskiej w Chojnicach z dnia 21 grudnia 2007r. w sprawie Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na 2008r. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591, z 2002r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 214, poz. 1806, Nr 153, poz. 1271, z 2003r. Nr 80, poz. 717 i Nr 162, poz. 1568, z 2004r. Nr 102, poz. 1055, Nr 116, poz. 1203 i Nr 167, poz. 1759, z 2005r. Nr 172, poz. 1441 i Nr 175, poz. 1457, z 2006r. Nr 17, poz. 128 i Nr 181, poz. 1337 oraz z 2007r. Nr 48, poz. 327, Nr 138, poz. 974 i Nr 173, poz. 1218) oraz art. 4¹ ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. Nr 70 poz. 473, Nr 115, poz. 793 i Nr 176, poz. 1238) uchwala się, co następuje: § 1. Uchwala się Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2008, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Chojnice. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Miejskiej Miroslaw Janowski Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na 2008r. SPIS TREŚCI - POSTANOWIENIA OGÓLNE ................................................................. 3 - DIAGNOZA PROBLEMÓW ................................................................. 4 - HARMONOGRAM REALIZACJI ZADAŃ MIEJSKIEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWĐZAŁANIA NARKOMANII ................................................................. 7 - Zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu i innych środków uzależniających ................................................................. 7 - Udzielanie rodzinom, w których występują problemy uzależnień, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie ................................................................. 8 - Prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych przeciwdziałania narkomanii, w szczególności dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych, a także działań na rzecz dożywiania dzieci uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo-wychowawczych i socjoterapeutycznych ................................................................. 13 - Wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służącej rozwiązywaniu problemów uzależnień ................................................................. 17 - Podejmowanie interwencji w związku z naruszeniem przepisów określonych w art.13[1] i 15 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela publicznego ................................................................. 17 - Wspieranie zatrudnienia socjalnego poprzez organizowanie i finansowanie centrów integracji społecznej ................................................................. 18 - Zasady wynagradzania członków Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych ................................................................. 18 POSTANOWIENIA OGÓŁNE Podstawowe kierunki działań określone w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2008 odpowiadają zadaniom nałożonym na gminy przepisami ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy z dnia 29 lipca 2005 przeciwdziałaniu narkomanii. Program opiera się na rekomendacjach Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w 2008 roku. Rok 2008 będzie kolejnym rokiem realizacji programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii. Jest kontynuacją wielu działań zainicjowanych w latach poprzednich. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazuje źródła pozyskiwania środków finansowych na realizację tych zadań. Są nimi opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, które mogą być wykorzystane jedynie na realizację zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych ujętych w gminnym programie. Autorem programu jest Dyrektor Ośrodka Profilaktyki Rodzinnej będący jednocześnie Pełnomocnikiem ds. uzależnień wraz z Miejską Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Realizatorem programu jest Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej w Chojnicach. Koordynatorem programu jest Dyrektor Ośrodka Profilaktyki Rodzinnej będący jednocześnie Pełnomocnikiem Burmistrza ds. uzależnień. Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii jest adresowany do całej społeczności mieszkańców Chojnic, ze szczególnym uwzględnieniem młodego pokolenia. Ustala się główne kierunki działań na 2008 rok: 1. Dalsze zwiększenie efektywności działań profilaktycznych i przeciwdziałających uzależnieniom poprzez doskonalenie metod. 2. Dalsza zmiana postaw i postępowania członków społeczności lokalnej wobec problemów alkoholizmu i narkomanii. 3. Zapobieganie powstawaniu nowych problemów uzależnień oraz zmniejszenie rozmiarów tych, które aktualnie występują. 4. Zwiększenie dostępności do form pomocy dla osób uzależnionych i ich rodzin. 5. W dalszym ciągu zwiększanie wiedzy młodzieży i dorosłych w zakresie choroby alkoholowej i narkomanii. DIAGNOZA PROBLEMÓW „Młodzi Polacy o zachowaniach ryzykownych” Poniższa diagnoza jest analizą materiału badawczego zgromadzonego w roku 2007 w ramach kampanii „ZACHOWAJ TRZEŻWY UMYSŁ”, kampanii pod patronatem Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Sportu. Badanie dotyczyło uczniów szkół podstawowych oraz młodzieży gimnazjalnej. Badanie przeprowadzono na reprezentatywnej dla badanej populacji próbie 46 uczniów szkoły podstawowej oraz 117 uczniów gimnazjów. Wypowiedzi uczniów V klas szkół podstawowych dotyczyły: – poziomu świadomości spożywania alkoholu w środowisku rówieśniczym, – własnych zachowań i sytuacji związanych ze spożywaniem alkoholu i paleniem papierosów, – poglądu dzieci na temat używek i przemocy. Zdecydowana większość ankietowanych ma świadomość, są osoby z ich grupy wiekowej, w przeważającej większości, nie piją alkoholu. Co czwarty ankietowany wypowiada się, są w jego grupie rówieśniczej znajdują się osoby sięgające po alkohol. Biorąc pod uwagę wiek respondentów (11 lat) może stanowić to realne zagrożenie spowodowane myśleniem dziecka, są skoro moi rówieśnicy piją, to ja również mogę spróbować. Najczęściej wymienianymi sytuacjami, w których dzieci piją alkohol są namowy przez starszych kolegów i udział w imprezach rodzinnych. Co piąty uczeń w wieku 11 lat uzyskuje pozwolenie rodziców na okazjonalne picie alkoholu. Najczęściej jest to piwo, następnie wino i drinki. Wyniki badań świadczą o konieczności podjęcia pracy profilaktycznej nie tylko w środowisku rówieśniczym uczniów, ale także w środowisku rodzinnym. Nie wystarczy więc realizacja programów wychowawczych i profilaktyki szkolnej, ale zachodzi konieczność wsparcia szeroko pojętego środowiska wychowawczego dzieci. Rodzicom należy uświadomić, że dziecko powinno mieć jasne, czytelne i nie zaburzone przez namowy i przyzwolenia dorosłych, reguły postępowania. Doświadczenia dzieci z paleniem papierosów nie są duże. Spośród tej grupy (niecałe 2,5 proc. ankietowanych) trzech uczniów na tysiąc pali codziennie, a okazjonalnie prawie połowa z palących. Wyniki badań wskazują, że chłopcy trzykrotnie częściej palą papierosy niż dziewczynki w tej grupie wiekowej. Okazjonalnie dziewczynki nie odbiegają statystyką od chłopców. Można przypuszczać, że akcje antynikotynowe mają korzystny wpływ na świadomość dzieci o szkodliwości palenia. Zasadnym więc jest kontynuowanie programów profilaktycznych, gdyż badania wskazują na ich celowość i efektywność w docieraniu nie tylko do dorosłych, ale również dzieci. Piwo jest alkoholem najłatwiej dostępnym również dla dzieci. Ok. 1/4 ankietowanych uważa, że nie można uzależnić się od alkoholu pijąc piwo, czyli co czwarty uczeń klasy piątej ma błędna ocenę jego szkodliwości. Świadomość dzieci klas piątych, dotycząca możliwości uzależnienia się od alkoholu przez spożywanie go w tym wieku, jest dość duża. Zdecydowana większość ankietowanych uczniów zdaje sobie sprawę, że można wpaść w nałóg pijąc alkohol w wieku 11 - 12 lat. Oznacza to, że dzieci nie ulegają tak łatwo pokusom i mniej niż ich starsi rówieśnicy, sięgają po alkohol. Prawie wszystkie ankietowane dzieci zdają sobie sprawę z tego, że można dobrze bawić się bez używania alkoholu. Widoczne są różnice poglądów w zależności od płci. Jednak procentowo aż dwa razy więcej chłopców niż dziewcząt uważa, że impreza bez alkoholu jest nudna. Niepokojące są wyniki badań dotyczące poziomu świadomości dzieci o szkodliwości palenia marihuany. Co siódmy ankietowany uczeń klasy 5 jest przekonany, że paląc marihuanę nie można uzależnić się od narkotyku. Uważa tak prawie co siódmy z ankietowanych chłopców i co dziesiąta z dziewcząt. Około 1/3 ankietowanych chłopców i ok. 1/5 ankietowanych dziewcząt daje sobie prawo do zastosowania przemocy w ważnych sytuacjach. Uzasadnieniem użycia przemocy zarówno dla chłopców jak i dla dziewcząt jest obrażenie rodziny lub kolegów. Poczućie krzywdy moralnej lub fizycznej ("ktoś się ze mnie naśmiewa lub celowo mnie potrąca") jest również wystarczającym motywem do użycia przemocy. Wypowiedzi uczniów II klas gimnazjum obejmowały takie zagadnienia, jak: - poziom świadomości występowania uzależnień w środowisku rówieśniczym, - własne zachowania i zaistniałe sytuacje związane ze stosowaniem środków uzależniających i odurzających, - zdanie młodzieży na temat alkoholu, - stosunek ankietowanych do palenia nikotyny i marihuany, - opinie nastolatków na temat przemocy. Zdecydowana większość ankietowanych uczniów II klas szkół gimnazjalnych ma świadomość, że osoby z ich grupy wiekowej stosują środki odurzające lub uzależniające. Są to osoby znane im z kontaktów koleżeńskich. Mniejsza część badanej młodzieży osobiste nie zna osób stosujących środki uzależniające lub odurzające. Może to być związane z brakiem świadomości, że takie zachowania ryzykowne występują w ich środowisku rówieśniczym lub też może wynikać z braku zainteresowania tym, co się w najbliższym otoczeniu dzieje. Ankietowani mają świadomość, że najpopularniejszymi użytkami w ich środowisku są papierosy i alkohol. Są to używki najbardziej widoczne i łatwe do zidentyfikowania. Alkohol jest używką najczęściej wymienianą przez uczniów jako środek stosowany w ich grupie rówieśniczej. Niższy poziom świadomości dotyczy stosowania narkotyków. Może to być związane z występowaniem tego problemu w mniejszej skali. Spośród wszystkich badanych uczniów bezpośredni kontakt ze środkami odurzającymi miała mniejszość respondentów. Pozytywnym jest fakt, że więcej niż połowa uczniów nie próbowała żadnych środków odurzających Ci z uczniów, którzy przyznali się do próbowania środków uzależniających, przede wszystkim pili alkohol i palili papierosy. Ankiety nie wykazały istotnych różnic pomiędzy dziewczętami i chłopcami. Jako rodzaj pitego alkoholu zdecydowanie dominuje piwo. Prawdopodobnie niska cena piwa oraz przekonanie o jego znikomej szkodliwości czyni go popularnym w tej grupie wiekowej. Zdarzają się również sytuacje, że dorosli nie reagują widząc pijącego piwo nastolatka. A nawet niektórzy rodzice czy nauczyciele pozwalają na „jedną puszek” w wakacyjny, upalny dzień. Do picia wódki przyznała się ponad połowa ankietowanych nastolatków, deklarujących częste spożywanie alkoholu. Około połowa ankietowanej młodzieży stwierdza, że rodzice nie pozwalają im spożywać alkoholu, bez względu na okoliczności lecz drugie tyle uzyskuje takie pozwolenie w szczególnych sytuacjach. Niepokojące jest to, że około 1/3 chłopców uznał piec alkoholu na imprezach za nieszkodliwe. Może to wynikać z niskiego poziomu wiedzy o szkodliwości alkoholu w grupie gimnazjalistów klas II. W porównaniu z alkoholem i papierosami, niewielka część młodzieży klas II gimnazjum miała bezpośredni kontakt z narkotykami. Co dziesiąta osoba ankietowana uważa, że można bezpiecznie dla organizmu palić marihuanę. Występuje znaczna różnica w wypowiedziach dziewcząt i chłopców. O szkodliwości palenia marihuany jest przekonanych mniej chłopców niż dziewcząt. Można przypuszczać, że dziewczęta mają wyższy poziom świadomości w tej dziedzinie. Uzasadnieniem użycia przemocy, zarówno dla chłopców jak i dla dziewcząt, jest poczucie doznania od innych krzywdy i konieczność odreagowania. Występuje więc, w środowisku nastolatków, zagrożenie agresją i przemocą. Wybór przez młodzież przemocy jako sposobu odreagowania stresu i frustracji, świadczy o nieumiejętności rozwiązywania konfliktów, zwłaszcza w grupie rówieśniczej. Porównując badane ankietami zagrożenia, można wysunąć wniosek, że obecnie największe zagrożenie wśród nastolatków stanowi przemoc, ale nie można zlekceważyć takich zagrożeń jak środki uzależniające i odurzające. HARMONOGRAM REALIZACJI ZADAŃ MIEJSKIEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII I. Zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu i innych środków uzależniających 1. Zwiększanie dostępności i skuteczności programów terapeutycznych realizowanych w placówkach lecznictwa odwykowego o niekontraktowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba placówek - liczba osób objętych opieką WYKONAWCY: - Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej – Placówki Leczenia Uzależnień TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 2. Dalsza organizacja i współorganizacja warsztatów terapeutycznych dla osób uzależnionych i współuzależnionych. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób uczęszczających w warsztatach - liczba zorganizowanych warsztatów WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej – Placówki Leczenia Uzależnień TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 3. Dalsze wspieranie działalności środowisk samopomocowych dla osób uzależnionych i środowisk wzajemnej pomocy - udostępnianie pomieszczeń Ośrodka na spotkania grup o Anonimowych Alkoholików o AL.Anon - współuzależnionych o grup wsparcia dla rodzin zastępczych WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób korzystających z grup WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 4. Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – motywowanie do podjęcia leczenia oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela posiłkowego, inicjowanie zadań z zakresu profilaktyki i terapii uzależnienia i współuzależnienia. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba wniosków o skierowanie na przymusowe leczenie choroby alkoholowej - liczba przeprowadzonych rozmów WYKONAWCY: - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - Pełnomocnik Burmistrza TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 5. Pokrywanie kosztów pracy biegłych sądowych wydających opinię o pacjencie skierowanym przez MKRPA. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób objętych oddziaływaniemi - liczba spraw w sądzie WYKONAWCY: - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - Pełnomocnik Burmistrza - biegli sądowi TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 6. Prowadzenie konsultacji indywidualnych oraz terapii grupowej dla osób uzależnionych osadzonych w Areszcie Śledczym w Chojnicach. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osadzonych korzystających z konsultacji indywidualnych - liczba osadzonych uczestniczących w terapii grupowej WYKONAWCY: - Specjaliści z certyfikatem i terapeuci TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła II. Udzielanie rodzinom, w których występują problemy uzależnień, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie 1. Utrzymanie i pokrycie kosztów działalności Ośrodka Profilaktyki Rodzinnej na ul. Strzeleckiej 31 - bieżące utrzymanie Ośrodka - wyposażenie Ośrodka - utrzymanie i pielęgnacja zieleni - malowanie pomieszczeń 2. Kontynuacja pracy, powołanego w 2005r., zespołu interwencyjnego złożonego ze specjalistów w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom i przemocy w rodzinie: - pełnomocnik Burmistrza - kurator sądowy - psycholog - prawnik - pedagog – socjoterapeuta a) prowadzenie dyżurów oraz telefonicznych konsultacji udzielanych przez specjalistów, członków zespołu interwencyjnego. b) organizowanie spotkań interdyscyplinarnych służących opracowaniu planu pomocy konkretnej osobie lub rodzinie. c) udzielanie konsultacji przedstawicielom różnych służb zaangażowanych w pomoc osobie lub rodzinie w sprawach ich podopiecznych. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób szukających pomocy specjalistycznej - liczba specjalistów udzielających pomocy WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej - członkowie zespołu interwencyjnego TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 3. Kontynuowanie działalności Punktu Konsultacyjnego ds. przemocy w rodzinie, udzielającego pomocy terapeutycznej, prawnej, psychiatrycznej dla członków rodzin dotkniętych przemocą - prowadzenie grupowych form pomocy dla osób doznających przemocy - udzielanie indywidualnych konsultacji specjalistycznych WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób szukających pomocy specjalistycznej - liczba grup terapeutycznych, wsparcia - liczba osób uczestniczących w grupach wsparcia WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - członkowie zespołu interwencyjnego - certyfikowani specjaliści TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 4. Działalność Ośrodka Profilaktyki Rodzinnej w zakresie specjalistycznej pomocy dzieciom i młodzieży oraz osobom z rodzin alkoholowych, a także rodzin doświadczających przemocy: - Świetlica dla dzieci w wieku 3-5 lat oraz Grupa Rozwoju Rodzica dla rodziców dzieci 3-5 letnich. - Warsztaty Umiejętności Społecznych – grupa socjoterapeutyczna – dla dzieci w wieku 7-10 lat oraz Grupa Rozwoju Rodzica dla rodziców dzieci w wieku 7-10 lat. - Warsztaty Umiejętności Społecznych – grupa socjoterapeutyczna – dla dzieci w wieku 10-13 lat oraz Grupa Rozwoju Rodzica dla rodziców dzieci w wieku 10-13 lat. - Warsztaty Umiejętności Społecznych – grupa socjoterapeutyczna – dla młodzieży gimnazjalnej oraz Grupa Rozwoju Rodzica dla rodziców młodzieży gimnazjalnej. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób szukających pomocy specjalistycznej - liczba grup terapeutycznych, wsparcia – liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w grupach – liczba rodziców uczestniczących w grupach WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej – Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – członkowie zespołu interwencyjnego – certyfikowani specjaliści TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 5. Zorganizowanie i sfinansowanie obozów socjoterapeutycznych dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodziców uczęszczających na zajęcia do Ośrodka Profilaktyki Rodzinnej WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba osób szukających pomocy specjalistycznej – liczba grup terapeutycznych, wsparcia – liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w grupach – liczba rodziców uczestniczących w grupach – liczba obozów WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej – Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – certyfikowani specjaliści TERMIN REALIZACJI: VI-VII 6. Monitorowanie działań placówek: – superwizje, konsultacje dla pracowników świetlic socjoterapeutycznych, rozumiane jako opieka merytoryczna nad realizacją ich zadań z zakresu profilaktyki drugorzędowej – wspieranie realizacji programów profilaktycznych „Spójrz inaczej” w szkołach podstawowych oraz gimnazjalnych na terenie miasta Chojnice WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – ilość superwizji – liczba nauczycieli realizujących programy profilaktyczne WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej – Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – członkowie zespołu interwencyjnego – certyfikowani specjaliści – pedagodzy TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 7. Stworzenie Miejskiego Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz opracowywanie i realizacja programów ochrony ofiar przemocy w rodzinie. WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej - członkowie zespołu interwencyjnego - certyfikowani specjaliści - Komenda Powiatowa Policji - Kuratorzy Sądowi - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej - Chojnickie Szkoły - Organizacje pozarządowe TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 8. Współpraca w budowie lokalnej koalicji osób, służb, organizacji i instytucji w sprawie przeciwdziałania uzależnieniom WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Komenda Powiatowa Policji - Kuratorzy Sądowi - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej - Organizacje pozarządowe - inne organizacje, instytucje TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 9. Prowadzenie i rozwijanie działalności placówek wsparcia dziennego dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowych i rodzin niewydatnych wychowawczo, tj. świetlic popołudniowych z zajęciami socjoterapeutycznymi oraz świetlic opiekuńczo-wychowawczych - finansowanie pozaetaatowej pracy merytorycznej z dziećmi - pokrywanie kosztów funkcjonowania świetlic popołudniowych (np. materiały papiernicze, itp.) WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba dzieci uczęszczających do świetlic - liczba dzieci objętych socjoterapią - liczba grup socjoterapeutycznych WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - wykwalifikowani nauczyciele - organizacje pozarządowe TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 10. Dofinansowanie zorganizowanych form wypoczynku letniego z zastosowaniem programu profilaktycznego-terapeutycznego i psycho-edukacyjnego dla dzieci i młodzieży w rodzin alkoholowych oraz rodzin, w których występuje przemoc oraz dalsze wspieranie organizacji zaangażowanych w działalność na rzecz społeczności lokalnej (dofinansowanie organizacji m.in. ferii zimowych w szkołach) WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - dzieci i młodzież, która skorzystała z dofinansowania - liczba zorganizowanych kolonii i obozów - liczba placówek i organizacji zaangażowanych w realizację zadania WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - Organizacje pozarządowe TERMIN REALIZACJI: I, VI-VII 2006 11. Organizowanie w Ośrodku Profilaktyki Rodzinnej wypoczynku letniego – „Lato w mieście” – dla dzieci z rodzin dysfunkcjonalnych, należących do świetlic. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w wypoczynku letnim w Ośrodku Profilaktyki Rodzinnej - liczba placówek i organizacji zaangażowanych w realizację zadania WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Organizacje pozarządowe TERMIN REALIZACJI: VII – VIII 2006r. 12. Organizowanie przy współpracy z mediami lokalnych kampanii edukacyjnych mających na celu: - zwiększenie świadomości mieszkańców Chojnic o możliwości uzyskania pomocy przez rodziny z problemem uzależnień i przemocą, - uświadomienie zagrożeń związanych z uzależnieniami, - proponowanie alternatywnych sposobów spędzania czasu wolnego - wydanie i rozpowszechnianie broszur informacyjnych, ulotek, itp. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób uczestniczących w lokalnych kampaniach edukacyjnych - liczba rozdanych ulotek, broszur - liczba udzielonych informacji WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - lokalne media - instytucje, stowarzyszenia, organizacje pozarządowe i osoby fizyczne realizujące zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień, proponujące alternatywny sposób spędzania czasu wolnego TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 13. Diagnozowanie poziomu bezpieczeństwa dzieci w szkole, poziom zagrożenia uzależnieniami w szkole i w środowisku za pomocą badań ankietowych prowadzonych przez Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej, WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - coroczne badania poziomu bezpieczeństwa WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła ### III. Prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych przeciwdziałania narkomanii, w szczególności dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych, a także działań na rzecz dożywiania dzieci uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo-wychowawczych i socjoterapeutycznych 1. Kontynuowanie działalności Polskiego Towarzystwa Zapobiegania Narkomanii, Oddział w Chojnicach, powołanego w 2005r. (Punkt Konsultacyjny ds. uzależnień oraz Punkt Konsultacyjny ds. przemocy w rodzinie): - poradnictwo, konsultacje dla młodzieży, rodziców, nauczycieli - poradnictwo, konsultacje dla ofiar przemocy w rodzinie - mediacje rodzinne - grupa psychoedukacyjna dla młodzieży eksperymentującej - grupa rozwoju dla rodziców „Szkoła dla rodziców” - testy na obecność narkotyków WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba osób korzystających z Punktów - liczba osób należących do grupy dla eksperymentującej młodzieży - liczba osób należących do grupy rozwoju dla rodzica WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Polskie Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii - certyfikowani specjaliści - pedagogzy TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 2. Działalność profilaktyczna, informacyjna i edukacyjna skierowana bezpośrednio do dzieci i młodzieży, prowadzona na terenie szkół, dotycząca problemów uzależnień WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programach profilaktycznych WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Pełnomocnik Wójta ds. profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych - liderzy środowiskowi w profilaktyce – liderzy szkolni w profilaktyce – Chojnickie szkoły TERMÍN REALIZACJI: Rok szkolny 3. Prowadzenie kampanii edukacyjnych, mających na celu ograniczenie spożycia alkoholu przez nieletnich, np. „Zachowaj Trzeźwy Umysł”. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba osób uczestniczących w lokalnych kampaniach edukacyjnych – liczba rozdanych ulotek, broszur – liczba udzielonych informacji WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – lokalne media – instytucje, stowarzyszenia, organizacje pozarządowe i osoby fizyczne realizujące zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień, proponujące alternatywny sposób spędzania czasu wolnego TERMÍN REALIZACJI: Praca ciągła 4. Kontynuowanie i wspieranie, wspólnie z Urzędem Gminy – Pełnomocnikiem Wójta ds. profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, programu profilaktycznego skierowanego do młodzieży szkół gimnazjalnych oraz ponadgimnazjalnych z terenu miasta Chojnice. Wspieranie Młodzieżowego Ruchu Profilaktycznego. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba młodzieży uczestniczących w programach profilaktycznych – liczba młodzieży uczestniczących w grupach wsparcia WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Pełnomocnik Wójta ds. profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych – Młodzieżowi Liderzy Profilaktyki – Chojnickie szkoły TERMÍN REALIZACJI: Rok szkolny 5. Organizacja przedsięwzięć profilaktycznych skierowanych do dzieci i młodzieży w terenu miasta Chojnice, za pomocą m.in. przedstawień teatralnych WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba dzieci uczestniczących w spektaklu WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – zaproszeni goście 6. Kontynuacja działalności młodzieżowych sekcji sportowych przy Ośrodku Profilaktyki Rodzinnej, skierowanych do dzieci i młodzieży z Chojnic objętych programami profilaktycznymi WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba uczniów należących do sekcji sportowych – liczba drużyn sportowych – liczba proponowanych dyscyplin sportowych WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Ośrodek Profilaktyki Rodzinnej – Pozarządowe organizacje sportowe – certyfikowani instruktorzy TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 7. Kontynuacja dofinansowywania pozalekcyjnych zajęć sportowych, w szczególności nauki pływania w „Parku Wodnym” w Chojnicach WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba uczniów objętych dofinansowywaniem – liczba szkół objętych dofinansowywaniem WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – Chojnickie szkoły – „Park Wodny” TERMIN REALIZACJI: Rok szkolny 8. Realizacja programu „Wykorzystajmy mile Nasze wspólne chwile” w „Parku Wodnym”; program skierowany do dzieci i ich opiekunów z przedszkoli z terenu miasta Chojnice WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba dzieci objętych dofinansowywaniem – liczba przedszkoli objętych dofinansowywaniem WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – Chojnickie przedszkola – „Park Wodny” TERMIN REALIZACJI: Rok szkolny 9. Dożywianie dzieci i młodzieży uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo-wychowawczych i socjoterapeutycznych WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: – liczba uczniów objętych dofinansowywaniem – liczba świetlic WYKONAWCY: – Pełnomocnik Burmistrza – świetlice TERMIN REALIZACJI: Rok szkolny IV. Wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służącej rozwiązywaniu problemów uzależnień 1. Wspieranie merytoryczne i finansowe organizacji pozarządowych realizujących zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba organizacji pozarządowych - liczba osób objętych działaniami WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - Organizacje pozarządowe TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła 2. Nieodpłatne udostępnianie pomieszczeń Ośrodka w celu realizacji zadań z zakresu rozwiązywania problemów uzależnień. 3. Prowadzenie szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe osób realizujących zadania profilaktyczne obejmujące problematykę uzależnień: a) szkolenia członków Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w zakresie problematyki uzależnień i przemocy w celu doskonalenia własnej pracy b) dofinansowywanie szkoleń pracowników placówek miejskich w zakresie podnoszenia kompetencji zawodowych i umiejętności pracy z rodzinami uzależnionymi oraz rodzinami, w których występuje przemoc, m.in. przemoc seksualna wobec dzieci - pracowników szkół - pracowników socjalnych - kuratorów sądowych - policjantów - innych grup społecznych realizujących zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień c) zorganizowanie dostępu do szkoleń przedstawicieli różnych grup zawodowych stykających się w swojej pracy z osobami z problemem uzależnień i członkami ich rodzin WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba odbytych szkoleń - liczba osób przeszkolonych - liczba i rodzaj programów szkoleniowych - liczba instytucji korzystających z dofinansowania WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - specjaliści z certyfikatami TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła V. Podejmowanie interwencji w związku z naruszeniem przepisów określonych w art. 13[1] i 15 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela publicznego 1. W przypadku stwierdzenia naruszenia zakazu promocji i reklamy alkoholu oraz sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości, osobom do lat 18 oraz sprzedaży na kredyt lub pod zastaw, będą prowadzone działania interwencyjne, uwzględnienie zakupu kontrolowanego. 2. Kontrole Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych punktów sprzedaży i lokali gastronomicznych z zakresie przestrzegania ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi. WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - liczba podejmowanych działań interwencyjnych WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - Komenda Powiatowa Policji - Straż Miejska TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła VI. Wspieranie zatrudnienia socjalnego poprzez organizowanie i finansowanie centrów integracji społecznej 1. Pozyskiwanie środków finansowych z EFS i innych wspierających integrację zawodową i społeczną WSKAŹNIKI OSIĄGANIA CELÓW: - ilość pozyskanych środków WYKONAWCY: - Pełnomocnik Burmistrza - Klub Integracji Społecznej TERMIN REALIZACJI: Praca ciągła Zasady wynagradzania członków Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. 1. Członkowie komisji otrzymują rekompensatę finansową za udział w posiedzeniu komisji i podkomisji w wysokości 5 – krotnej diety jak za podróże służbowe krajowe. 2. Członkom komisji przysługuje zwrot kosztów podróży służbowych zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami szczególnymi regulującymi warunki ustalania i zasady zwrotu kosztów podróży służbowych. 3. Wypłata rekompensaty finansowej za udział w posiedzeniu komisji następuje na podstawie list obecności i protokołów. --- Przewodniczący Rady Miejskiej Miroslaw Janowski	<urn:uuid:654d9cbb-59aa-41ce-a2ce-83e5c87809f6>	finepdfs	1.711914	CC-MAIN-2024-42	https://bip.miastochojnice.pl/383.html?file=2296	2024-10-10T16:28:06+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253693.30/warc/CC-MAIN-20241010155548-20241010185548-00626.warc.gz	105,688,392	0.999916	0.999968	0.999968	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1279, 1388, 3468, 5705, 8428, 11442, 13336, 15091, 16694, 18938, 20688, 22151, 24228, 26331, 28199, 29586, 31673, 33482 ]	1	0
16 listopada 2014 r. Wybory samorządowe - święto demokracji Szanowni Państwo, Wybory samorządowe to możliwość stanowienia o tym, co dotyczy nas bezpośrednio. Każdy z nas ma szansę współdecydować o tym, jak będzie wyglądać nasze miasto, osiedle, sołectwo. Często zapominamy, że uczestnictwo w wyborach to wielki przywilej, który dala nam demokracja. Walczyli o nią nasi dziadkowie i pradziadkowie. Ale demokracja to również odpowiedzialność za losy naszego kraju, regionu, miasta. W tegorocznych wyborach wybierzemy 21 radnych Rady Miejskiej w Namysłowie – po raz pierwszy w jednomandatowych okręgach wyborczych. Wybierać będziemy także burmistrza oraz radnych powiatu i województwa. Pamiętajmy, że ważny jest każdy oddany głos, dlatego też zachęcam wszystkich do świadomego i przemyślanego wyboru swoich przedstawicieli, którzy będą budować przyszłość naszej Małej Ojczyzny. Burmistrz Namysłowa Krzysztof Kuchczyński Głosowanie: 7⁰⁰ - 21⁰⁰ ZAPROSZENIE Burmistrz Namysłowa serdecznie zaprasza mieszkańców Gminy Namysłów na uroczystość Narodowego Święta Niepodległości w dniu 11 listopada 2014 r. Msza św. w intencji ojczyzny odbędzie się w kościele św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary w Namysłowie o godzinie 10:00 Z okazji przypadającego 21 listopada Dnia Pracownika Socjalnego, składam wszystkim pracownikom socjalnym podziękowania za wypełnianie misji niesienia pomocy drugiemu człowiekowi oraz wyrazy uznania za wysiłek i trud pracy, wnoszonej w pomoc osobom potrzebującym. Jednocześnie składam Państwu życzenia zdrowia i wszelkiej pomyślności. Burmistrz Namysłowa Krzysztof Kuchczyński „DOPÓKI WALCZYSZ, JESTEŚ ZWYCIĘŻCĄ” – WYREMONTOWANA SALA W SMOGORZOWIE ODDANA DO UŻYTKU 3 października br. w Zespole Placówek Oświatowych w Smogorzowie odbyło się uroczyste otwarcie sali gimnastycznej, która przeszła gruntowny remont. Trwające od kwietnia do końca sierpnia br. prace remontowe zakończyły się powodzeniem, a od września młodzież gimnazjalna może korzystać z odnowionego, zadbanego obiektu. Podczas uroczystego otwarcia sali dyrektor ZPO w Smogorzowie dr Tomasz Wolczański przywitał przybyłych gości, m.in.: Burmistrza Namysłowa Krzysztofa Kuchczyńskiego, Zastępcę Burmistrza Andrzeja Galla, Przewodniczącego Rady Miejskiej w Namysłowie Jarosława Iwanyszczuka, naczelnika Wydziału Oświaty i Kultury Fizycznej UM w Namysłowie Sławomira Hinborcha, dyrektorów placówek oświatowych Gminy Namysłów, nauczycieli i pracowników ZPO w Smogorzowie, przedstawicieli Rady Rodziców, Ochotniczej Straży Pożarnej oraz sołtysa Smogorzowa. Obecność wszystkich tych osób świadczy o tym, jak ważnym wydarzeniem dla placówki było oddanie do użytku sali gimnastycznej. W swoim wystąpieniu dyrektor wielokrotnie podkreślał, rolę sportu w rozwoju i wychowaniu młodzieży, a całeum spotkania towarzyszyło hasło: „Dopóki walczysz, jesteś zwyciężą”. Nie było się bez podziękowań za wyremontowanie sali, szczególnie dla włodarzy Gminy Namysłów. Spotkanie przebiegało w bardzo milej atmosferze, przy piosenkach i tańcach w wykonaniu młodzieży z ZPO w Smogorzowie. - Jestemy przekonani, że dzięki nowo otwartej sali, będziemy mogli w pełni wykorzystać potencjał sportowy uczniów, walczyć ze słabościami, poprzez współzawodnictwo i świętować akademia szkolne w przyjaznych warunkach lokalowych – powiedział dyrektor Tomasz Wolczański. Koszt całego przedsięwzięcia to kwota prawie 300 tys. zł. W ramach zadania wykonano: izolację przechwilwigocłową murów, wzmocniono fundamenty, remont stropów i dachów wraz z wymianą pokrycia, docieplenie ścian zewnętrznych i stropów, wymianę instalacji elektrycznej i centralnego ogrzewania w sali gimnastycznej, częściową wymianę tynków wewnętrznych, wymianę stolarki drzwiowej wewnętrznej oraz malowanie pomieszczeń. Wykonawcą robót był Zakład Ogólnobudowlany Henryka Grabowskiego z Bierutowa. Inf. Dyrektor ZPO w Smogorzowie DIATERMIA DLA NAMYSŁOWSKIEGO SZPITALA Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom Namysłowskiego Centrum Zdrowia S.A, którego Gmina Namysłów jest akcjonariuszem, ze środków gminnych zakupiono dla namysłowskiego szpitala najwyższej klasy urządzenie elektrochirurgiczne, tzw. diatermię, niezbędną w wyposażeniu każdego bloku operacyjnego. Zakupiony sprzęt, to urządzenie służące do przeprowadzania operacji w chirurgii ogólnej, urologii, ginekologii, kardio - i torakochirurgii oraz chirurgii wisceralnej (onkologicznej i endokrynologicznej). Wartość urządzenia wynosi 50 tys. zł. Oficjalne przekazanie diatermii odbyło się 15 października br. Prezentacji sprzętu dokonał Krystian Tomaszewski przedstawiciel producenta – firmy BOWA. Następnie w asyście pracownika bloku operacyjnego Dariusza Florczaka przeprowadzono odbiór techniczny urządzenia. Wręczenia sprzętu, w imieniu Gminy Namysłów, dokonali Zastępca Burmistrza Andrzej Galla oraz Naczelnik Wydziału Oświaty i Kultury Fizycznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie Sławomir Hinborch. - Mamy nadzieję, że dzięki temu specjalistycznemu urządzeniu nasi mieszkańcy – pacjenci namysłowskiego szpitala będą mogli czuć się bardziej bezpiecznie. Chirurgom życzymy, aby nowy sprzęt nie zawodził i pomagał w trudnej misji ratowania ludzkiego zdrowia i życia – powiedział burmistrz Krzysztof Kuchczyński. MR PAŹDZIERNIK 2014 Z OKAZJI Dnia EDUKACJI NARODOWEJ Przedstawiciele lokalnych władz spotkali się 13 października br. w dużej sali narad Urzędu Miejskiego w Namysłowie z dyrektorami i nauczycielami placówek oświatowych z terenu Gminy Namysłów z okazji przypadającego 14 października Dnia Edukacji Narodowej. Lokalny samorząd reprezentowali: burmistrz Namysłowa Krzysztof Kuchczyński, zastępca burmistrza Andrzej Galla oraz naczelnik Wydziału Oświaty i Kultury Fizycznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie Sławomir Hinborch. W spotkaniu uczestniczyli dyrektory i nauczyciele przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów oraz zespołów szkolno-przedszkolnych wyróżnieni za szczególne osiągnięcia. Burmistrz złożył zgromadzonym przedstawicielom oświadczenia oraz przekazał nagrody i listy gratulacyjne o następującej treści: Z okazji Dnia Edukacji Narodowej życzę powodzenia w realizacji misji, która przyswieca Państwu w pracy zawodowej, gdyż nauczanie i wychowanie młodego pokolenia to zadania bardzo ważne i trudne, wymagające rzetelnej wiedzy, talentu i żmudnej, systematycznej pracy. Jednocześnie życzę zdrowia, szczęścia i pomyślności w życiu osobistym. Do życzeń dołączyli się zastępca burmistrza oraz naczelnik Wydziału Oświaty i Kultury Fizycznej, którzy po krótkie omówili również funkcjonowanie oświaty w Gminie Namysłów, informując przy tym o planach i zamierzeniach oświatowych na kolejne lata. MR PODWÓJNY LIDER RYNKU STOLARKI 2014 Podczas wrześniowej Gali Liderów Rynku Stolarki w Warszawie, Centrum Analiz Branżowych uhonorowało Grupę VELUX dwoma tytułami „Lidera Rynku Stolarki 2014”. Jeden został przyznany za największą produkcję okien dachowych, drugi za sukcesy eksportowe. Centrum Analiz Branżowych (CAB), specjalizujące się w badaniach rynku stolarki potwierdziło silną pozycję Grupy VELUX i spółek siostrzanych wśród producentów stolarki okiennej w Polsce. Analitycy, po zbadaniu wielkości produkcji polskich zakładów firm z branży za rok 2013 stwierdzili, że Grupa VELUX jest liderem segmentu okien dachowych, a także największym eksporterem branży stolarki w Polsce. Również spółka siostrzana DOVISTA – należąca do tego samego holdingu i produkująca drewniane okna pionowe, otrzymała tytuł lidera tego segmentu rynku. Pamiątkowy dyplom z rąk Roberta Klosa, Dyrektora Zarządzającego CAB w imieniu spółek Grupy VELUX odebrał Jacek Siwiński, dyrektor generalny VELUX Polska. - „Grupa VELUX i spółki siostrzane dynamicznie rozwijają się na rynku polskim. Ogromne inwestycje jakie ostatnio poczyniliśmy, pozwoliły nam jeszcze wzmacnić naszą pozycję, dlatego z przyjemnością przyjmuję to wyróżnienie w imieniu swoim i moich kolegów, zajmujących się produkcją okien VELUX w trzech fabrykach w Polsce” – skomentował otrzymane tytuły Jacek Siwiński. Grupa VELUX i spółki siostrzane osiągnęły w 2013 roku wartość produkcji na poziomie ponad 1,3 mld zł, co stanowi 13 proc. wzrostu w stosunku do roku ubiegłego. Dzięki inwestycjom o wartości 250 mln zł rozpoczętym w 2011 roku, Grupa VELUX zwiększyła produkcję w Polsce, a także ostatnio zadebiutowała na rynku z Nową Generacją okien dachowych. Grupa VELUX i spółki siostrzane zatrudniają dziś w Polsce ponad 3100 pracowników i w zeszłym roku stworzyły łącznie 295 nowych miejsc pracy. Inf. VELUX Polska LISTA ZAREJESTROWANYCH KANDYDATÓW NA BURMISTRZA NAMYSŁOWA 1. CEGLECKA-ZIELONKA Teresa Zuzanna, lat 57, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszona przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO, członek Solidarnej Polski Zbigniewa Ziobro. 2. GRADZIK Sławomir Piotr, lat 46, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM, członek Sojuszu Lewicy Demokratycznej. 3. KRUSZYŃSKI Julian, lat 57, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP, członek Platformy Obywatelskiej RP. 4. KUCHCZYŃSKI Krzysztof Andrzej, lat 57, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPOLNOTA OBYWATELSKA, członek Polskiego Stronnictwa Ludowego. 5. ŁYŻNIAKI Urszula Helena, lat 46, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszona przez KWPN, nie należy do partii politycznej. 6. PUTOWSKI Włodzimierz Marian, lat 43, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW „SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA”, nie należy do partii politycznej. 7. STAWIARSKI Bartłomiej Eugeniusz, lat 35, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ, członek Prawa i Sprawiedliwości. 8. WŁODARCZYK Artur Zenon, lat 39, wykształcenie wyższe, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD, nie należy do partii politycznej. ŚRODKI NA USUWANIE AZBESTU I WYROBÓW AZBESTOWYCH W marcu br. Gmina Namysłów przystąpiła do V konkursu na dofinansowanie przedsięwzięć zgodnych z gminnymi programami usuwania azbestu i wyrobów azbestowych na terenie województwa opolskiego, ogłoszonego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu. Dzięki temu Gmina otrzymała dofinansowanie na w/w przedsięwzięcia w wysokości: 36,74 % z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, 35 % z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu, a 28,26 % stanowią środki własne Gminy Namysłów. W lipcu br. Gmina Namysłów podpisała z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska Gospodarki Wodnej w Opolu umowę dotacji na przedmiotowe zadanie. Kwota dofinansowania przedsięwzięcia, jaką Gmina otrzymała wynosi: ok. 22 tys. zł ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, ponad 20 tys. zł ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu, zaś ponad 16 tys. zł pochodzi ze środków własnych Gminy. Dzięki tym dofinansowaniom i zgromadzonym środkom własnym w okresie między lipcem, a wrześniem usunięto azbest z ponad 35 posesji znajdujących się na terenie Gminy Namysłów. MR BUDOWA PARKU HANDLOWEGO „MYBOX” W NAMYSŁOWIE Budowa Parku Handlowego MYBOX Namysłów o powierzchni użytkowej 4 000 m² jest już mocno zaawansowana. Na placu budowy MYBOX Namysłów realizowane są prace wykończeniowe. Trwają ostatnie prace związane z przygotowaniem lokali dla poszczególnych najemców. Część lokali została już odebrana przez kluczowych najemców. Na placu przed obiektem układana jest nawierzchnia z kostki brukowej. Ustawiony został pylon reklamowy. Otwarcie MYBOX Namysłów odbędzie się 20 listopada 2014 r. W strefie oddziaływania Parku Handlowego mieszka ponad 60.000 osób. Park Handlowy MYBOX Namysłów o powierzchni użytkowej 4.000 m² realizowany jest w samym centrum miasta, przy ulicy Bohaterów Warszawy, w bezpośrednim sąsiedztwie marketów Kaufland i Lidl. W obiekcie znajdzie się 15 lokal handlowych i usługowych oraz parking z wygodnymi miejscami do parkowania mieszczący 80 samochodów. Sklep obuwniczy CCC, salon sportowy Martes Sport, sklep marki KiK z odzieżą damską, męską oraz dziecięcą, PEPCO oferujące odzież damska, męską, dziecięcą i niemowlęcą, bieliznę, a także dodatki i akcesoria, artykuły papiernicze oraz gry i zabawki, sklep z odzieżą i obuwiem Seastar, a także salon sieci Euro RTV AGD. Wraz z powstaniem MYBOX Namysłów grupa Eyemaxx Real Estate z dużym sukcesem kontynuuje rozwój parków handlowych w Europie Środkowo-Wschodniej. Grupa Eyemaxx Real Estate, założona przez dr Michaela Müllera w połowie lat 1990, realizuje nieruchomości komercyjne, a także projekty mieszkaniowe na terenie Niemiec, Austrii i Europy Środkowej i Wschodniej. Inf. Biuro Prasowe MYBOX Namysłów JAK GŁOSOWAĆ Głosowanie odbywa się w lokalu obwodowej komisji wyborczej, osobiście w dniu 16 listopada 2014 r., w godz. 7:00 – 21:00. Przed przystąpieniem do głosowania wyborca okazuje obwodowej komisji wyborczej dokument umożliwiający stwierdzenie jego tożsamości. Następnie wyborca otrzymuje od komisji kartę do głosowania, opatrzoną jej pieczęcią. Wyborca potwierdza otrzymanie karty do głosowania własnym podpisem w przeznaczonej na to rubryce spisu wyborców. Po otrzymaniu karty do głosowania wyborca udaje się do miejsca w lokalu wyborczym zapewniającego tajność głosowania. W wyborach samorządowych wyborca otrzymuje cztery karty do głosowania: 1) do rady gminy – karta koloru białego: – głosować można tylko na jednego kandydata, stawiając na karcie do głosowania znak „X” (dwie linie przecinające się w obrębie kratki) w kratce z lewej strony obok nazwiska kandydata; 2) do rady powiatu – karta koloru żółtego: – głosować można tylko na jedną listę kandydatów, stawiając na karcie do głosowania znak „X” (dwie linie przecinające się w obrębie kratki) w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje się jego pierwszeństwo do uzyskania mandatu; 3) do sejmiku województwa – karta koloru niebieskiego: – głosować można tylko na jedną listę kandydatów, stawiając na karcie do głosowania znak „X” (dwie linie przecinające się w obrębie kratki) w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje się jego pierwszeństwo do uzyskania mandatu; 4) w wyborach burmistrza – karta koloru różowego: – głosować można tylko na jednego kandydata, stawiając na karcie do głosowania znak „X” (dwie linie przecinające się w obrębie kratki) w kratce z lewej strony obok nazwiska kandydata. Pełnomocnik wyborczy w Gminie Namysłów Wanda Myca PAŹDZIERNIK 2014 DOKĄD PO POMOC? Prezentujemy Ośrodek Pomocy Społecznej w Namysłowie: • Kierownik - mgr Anna Galczyńska, tel. 77 410-75-05 e-mail: firstname.lastname@example.org • Z-ca Kierownika - mgr Zofia Sławenta-Birska, tel. 77 410-75-00, e-mail: email@example.com Przymierzają interesantów w Namysłowie przy ulicy Harcerskiej 1, od poniedziałku do piątku w godz. 7.00 do 15.00. Osoby zainteresowane formą pomocy w postaci świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej mogą zgłaszać się do pracowników socjalnych ze względu na miejsce zamieszkania w godz. 8.00 do 12.00. Rejony Pracy Socjalnej: • Pracownik Socjalny - mgr Agata Ćwik, pok. 15, tel. 77 410-75-07. Namysłów, ulice: Mickiewicza, Piłsudskiego i Pocztowa. Sołectwa: Jastrzębie, Ligotka i Nowy Folwark. • Starszy Pracownik Socjalny - Teresa Pankowska, pok. 15, tel. 77 410-75-07. Namysłów, ulice: Buczka, Drzewieckiego, Fabryczna, Łącka, Łąkowa, 1 Maja z osiedlem „kwiatowym” i Pamięci Sybiraków. Sołectwa: Łączany, Ziemielowice. • Specjalista Pracy Socjalnej - Lidia Cieplicka, pok. 16, tel. 77 410-75-08. Namysłów, ulice: Armii Krajowej, Brzeska, Dworcowa, Jana Pawła II, Kolejowa, Piastowska, Rynek, Staszica i Wróblewskiego. Sołectwa: Nowe Smarchowice, Smarchowice Wielkie, Smarchowice Śląskie i Żaba. • Starszy Pracownik Socjalny - Krystyna Dzwoniarek, pok. 16, tel. 77 410-75-08. Namysłów, ulica: Waryńskiego. Sołectwa: Barzyna, Brzozowiec, Krasowice, Niwki, Mikowice, Przeczów i Smarchowice Śląskie. • Starszy Pracownik Socjalny - Maria Nieciecka, pok. 19, tel. 77 410-75-01. Namysłów, ulice: 3 Maja, Broniewskiego, Naktowskiego, Kilińskiego, Parkowa, Pulaskiego, Staromiejska, Tuwima, Wybickiego oraz Żwirki i Wigury. Sołectwa: Michałice i Józefków. • Starszy Pracownik Socjalny - Halina Turbakiewicz, pok. 19, tel. 77 410-75-01. Namysłów, ulice: Komuny Paryskiej, Szkolna i Bohaterów Warszawy. Sołectwo: Gluszyna, Kowalowice, Objazda, Pawłowice Namysłowskie i Smogorzów. • Pracownik Socjalny - mgr Paulina Sokołowska, pok. 20, tel. 77 410-75-02. Namysłów, ulice: Braterska, Kopernika, Marianska, Bolesława Chrobrego, Moniuszki, Plac Wolności, Sejmowa, Sikorskiego, Stawowa i Wały Jana III. Sołectwo Smarchowice Małe. • Pracownik socjalny - mgr Anita Godek, pok. 20, tel. 77 410-75-02. Namysłów, ulice: Obrońców Pokoju, Harcerska, Kościelna i osiedle przy ul. Olawskiej. Sołectwa: Baldwinowice, Bukowa Śląska, Igłowice, Kamienna, Rychnow i Woskowice Małe. • Starszy Specjalista Pracy Socjalnej - mgr Justyna Stępień, pok. 21, tel. 77 410-75-03. Namysłów, ulice: Dubois, Krakowska, Reymonta (nr parzystej) i Wojska Polskiego. • Starszy Specjalista Pracy Socjalnej - mgr Katarzyna Witek, pok. 21, tel. 77 410-75-03. Namysłów, ulice: Grunwaldzka, Jagiellońska, Krzywa, Olawska, Oleśnicka, Reymonta (nr parzystej), Chopina, Długosza, Dąbrowskiej, Kościuszki, Narutowicza, Okrzei, Pastewna, Plater, Prusa, Skłodowskiej, Słoneczna, Tęczowa, Wiejska i Żeromskiego. Sołectwa: Minkowskie i Ligota Książęca. • Pracownik Socjalny - mgr Anna Gubernat-Szmitke, pok. 2, tel. 77 410-75-18. Pracownik d/s przemocy w rodzinie - teren Gminy Namysłów. Dział Świadczeń Rodzinnych: Osoby zainteresowane formą pomocy w postaci świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych i opiekuńczych, mogą zgłaszać się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie, tel. 77 410-75-11 lub 77 410-75-10 w godz. 8.00 do 12.00. • Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych - mgr Barbara Frysztak-Kocot • Inspektor ds. świadczeń rodzinnych - mgr inż. Edyta Filarowska Dział Dodatków Mieszkaniowych: Osoby zainteresowane formą pomocy w postaci świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o dodatku mieszkaniowym, zryczyciałowanych dodatku energetycznym mogą zgłaszać się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie, tel. 77 410-75-12, w godz. 8.00 do 12.00. • Inspektor ds. dodatków mieszkaniowych - mgr Adam Chajdukiewicz • Pomoc administracyjna - Zofia Bagińska OPS w Namysłowie INFORMACJA DLA ROWERZYSTÓW Rowerowy Patrol działający przy Stowarzyszeniu Porozumienie Namysłowskie ma dobrą informację dla wszystkich rowerzystów poruszających się po Namysłowie. Albowiem po rocznych interwencjach w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Warszawie i Opolu – w sprawie oznakowania istniejącego chodnika na ul. 1 Maja (na odcinku od posesji Nr 15 do 63) w celu dopuszczenia ruchu rowerowego, w ciągu drogi krajowej Nr 39 w Namysłowie, otrzymaliśmy pozytywną wiadomość od w/w instytucji, iż przychylnie się do naszej prośby, nastąpią zmiany w oznakowaniu pionowym na w/w odcinku, polegające na ustawieniu znaków C-16 z tabliczkami „Nie dotyczy rowerzystów (w formie piktogramu)” na chodniku po prawej stronie (w kierunku Kamienniej). Zmiany przeprowadzone zostaną do końca br., po opracowaniu projektu docelowej organizacji ruchu przez Rejon GDDKiA w Opolu oraz zatwierdzeniu projektu przez tamtejszą Dyrekcję. Przypominamy, aby rowerzyści mieli pełną świadomość tego, iż pieszy na chodniku ma zawsze pierwszeństwo oraz zachowali szczególną ostrożność i rozważę podczas jazdy. W następnej kolejności dokonamy także wszelkich starań, aby GDDKiA wyraziła zgodę na tego typu oznakowanie na ul. Jana Pawła II w Namysłowie (w kierunku wiaduktu). Inf. Rowerowy Patrol U W A G A Komenda Powiatowa Policji w Namysłowie zwraca się z uprzejmą prośbą, aby osoby zainteresowane znakowaniem roweru kontaktowały się z KPP celem rejestracji w każdy piątek, w godz. od 10:00 do 10:30, pod nr. 77 403-91-43. KPP Namysłów MŁODZIEŻ Z NAMYSŁOWSKIEGO HUFCA NA INAUGURACJI ROKU SZKOLENIOWEGO OHP 2014/2015 W LICHENIU 25 września br. w Licheniu odbyła się Inauguracja Roku Szkoleniowego Ochotniczych Hufców Pracy 2014/2015. Już po raz siedemnasty młodzież OHP mogła wziąć udział w pielgrzymce do Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski w Licheniu. W tym roku Opolską Wojewódzką Komendę reprezentowała młodzież i kadra Środowiskowego Hufca Pracy w Namysłowie, wraz z zastępcą komendanta wojewódzkiego Łukaszem Szernerem oraz Bernadetą Orlikowską – specjalistą ds. organizacji i kształcenia zawodowego OWK. Uroczystości rozpoczęły się od ustawienia Pocztów Sztafardarowych na Placu przy Dzwonnicy, gdzie wszystkich zgromadzonych powitał wiecuskostos licheńskiego sanktuarium ksiądz Slawomir Homonicki, który zaprosił pielgrzymów do udziału we mszy świętej inauguracyjnej w Bazylice Licheńskiej. Słowa powitania do wszystkich uczestników skierował również Wojewódzki Komendant OHP w Poznaniu Piotr Zerbe. Błogosławieństwa młodzieży udzielił ks. Biskup Pomocniczy Grzegorz Balcerek. Ważnym punktem uroczystości było złożenie kwiatów przed pomnikiem Jana Pawła II, patrona Ochotniczych Hufców Pracy. W południe reprezentacje województw wzięły udział w uroczystej mszy świętej w intencji młodzieży i kadry OHP, odprawianej przez ks. Biskupa Grzegorza Balcerka w asyście Krajowego Duszpasterza OHP ks. prałata Jarosława Sroki oraz duszpasterzy wojewódzkich OHP. Podczas mszy ślubowanie złożyli uczestnicy pierwszego rocznika OHP, w tym również uczestnicy z namysłowskiego hufca. Po nabożeństwie swoje słowa do wszystkich przybyłych skierował Komendant Główny OHP Marian Najdychor, który podkreślił zaszczyt, ale i zobowiązanie wynikające z patronatu Świętego Jana Pawła II dla wszystkich związanych z OHP. Oprawę całej mszy i pozostałych uroczystości uswietniła Orkiestra Dęta z Zespołu Szkół Górniczo-Energetycznych w Koninie. Po zakończeniu mszy świętej, młodzież wraz z kadrą, mogła zwiedzić Bazylikę i teren całego Sanktuarium Licheńskiego. Wszyscy wyrazili nadzieję, że intencje zawiesione do tego miejsca, zostaną wysłuchane i spełnione, a rok szkoleniowy rozpoczęty w tak uroczysty sposób, będzie pomyślny dla uczestników i kadry wychowawczej. Inf. ŠHP w Namysłowie OBÓZ W BIESZCZADACH 21 lipca br. harcerze wraz z dziećmi z terenu Gminy Namysłów wyjechali na obóz w Bieszczady. Obozowicze uczestniczyli w wielu ciekawych zajęciach. Każdy dzień był pełen uśmiechu i wielu wrażeń. Uczestnicy obozu mogli m.in. sprawdzić swoją kondycję podczas dnia sportu i wykazać się wiedzą na zajęciach obrotowych. Jedną z atrakcji była wyprawa na Tarnicę. Mimo ciężkich podejść, z uśmiechem na twarzach pokonali trasę i zdobyli szczyt. 1 sierpnia br. wraz z podobozem z Poznania harcerze uczestniczyli w obchodach 70 rocznicy Wybuchu Powstania Warszawskiego. Serdecznie dziękujemy Burmistrzowi Namysłowa za wsparcie naszego obozu. HSI Hufca Namysłów # WYKAZ ZAREJESTROWANYCH KANDYDATÓW NA RADNYCH DO RADY MIEJSKIEJ W NAMYSŁOWIE ## Okręg Nr 1 1. LABĘDZKI Henryk, lat 62, zam. Namysłów zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. OCHEDZAN Jacek Igor, lat 42, zam. Namysłów zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. CISICKA-ZUBEK Krystyna, lat 58, zam. Namysłów zgłoszona przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. CZARNY Lookadia, lat 60, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. MATUZEK Michał Radzawo, lat 24, zam. Namysłów zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 6. ZIELONKA Andrzej Leon, lat 58, zam. Namysłów zgłoszony przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO - lista nr 21 7. KOSIKOWSKI Ireneusz Grzegorz, lat 47, zam. Nowe Smardzewo zgłoszony przez KWW KOSIKOWSKI NIERUCHOMOŚCI - lista nr 25 ## Okręg Nr 2 1. ODELSKI Henryk Jerzy, lat 65, zam. Namysłów zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. WILCZAK Stanisława, lat 49, zam. Namysłów zgłoszona przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. JEDZIEROWSKA Dorota, lat 48, zam. Namysłów zgłoszona przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. RYGAS Dorota Czesława, lat 50, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. KREWSKA Bożena, lat 43, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. PABINIAK Dawid Adam, lat 27, zam. Namysłów zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 7. TOMCZEK Henryk Jan, lat 65, zam. Namysłów zgłoszony przez KWPN - lista nr 19 8. KOZYRA Miroslaw, lat 65, zam. Namysłów zgłoszony przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO - lista nr 21 ## Okręg Nr 3 1. MAGAJ Rafał Józef, lat 47, zam. Namysłów zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. KULA Dariusz Mirosław, lat 52, zam. Namysłów zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 3. ZABIENLY Sylwester Wojciech, lat 32, zam. Namysłów zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 4. KARCZEWSKA Małgorzata Elżbieta, lat 55, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 5. BARTOSIŃSKA Jadwiga, lat 59, zam. Namysłów zgłoszona przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 6. LOZA Stanisław, lat 71, zam. Namysłów zgłoszony przez KWPN - lista nr 19 ## Okręg Nr 4 1. BALICKA Agnieszka Aleksandra, lat 22, zam. Namysłów zgłoszona przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. MEDYK Lucyna Joanna, lat 39, zam. Namysłów zgłoszona przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. GUBERNAT-SZMITKE Anna Zofia, lat 30, zam. Namysłów zgłoszona przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. PORADA-JANSKA Marzena Agata, lat 36, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. ORLINSKA-MOŚCICKA Elżbieta, lat 49, zam. Namysłów zgłoszona przez KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. BLASKIEWICZ Dorota Anna, lat 49, zam. Namysłów zgłoszona przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 7. OCHEDZAN Eugeniusz Kazimierz, lat 67, zam. Namysłów zgłoszony przez KWPN - lista nr 19 8. MARKOWICZ Roman Henryk, lat 55, zam. Namysłów zgłoszony przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO - lista nr 21 ## Okręg Nr 5 1. KULAKOWSKI Grzegorz Adam, lat 52, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. WOŹNIAK Irena, lat 53, zam. Namysłów, zgłoszona przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. KUCZMA Paweł Jan, lat 34, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. NOWAKOWSKI Sylwester, lat 37, zam. Namysłów zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. TAMBORSKA Iwona Ewa, lat 39, zam. Namysłów, zgłoszona przez KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. KONOPKA Lech Jan, lat 60, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 ## Okręg Nr 6 1. STRAMSKI Sławomir Marian, lat 34, zam. Namysłów zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 2. GRZEŚKOWICZ Marian Franciszek, lat 58, zam. Namysłów zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 3. MORAS Marian, lat 54, zam. Namysłów, złożył następujące oświadczenie: pracowalem i pełniłem albo/że w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów powołanej ustawy, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 4. DYK Katarzyna Elżbieta, lat 32, zam. Namysłów, zgłoszona przez KKW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 5. JUZAK Zbigniew Stefan, lat 55, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 6. ŁYZNIAK Urszula Helena, lat 46, zam. Namysłów, zgłoszona przez KWPN - lista nr 19 ## Okręg Nr 7 1. SROGA Marek, lat 29, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. ZIELIŃSKI Sławomir Piotr, lat 40, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. ŁABECKI Marian, lat 59, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. SURDYK Roman Tadeusz, lat 25, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. BUKOWSKI Piotr Paweł, lat 32, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. RAK Tadeusz, lat 68, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 7. TRACZ-BORGUL Urszula Jolanta, lat 33, zam. Namysłów, zgłoszona przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO - lista nr 21 ## Okręg Nr 8 1. SZAPOWAL Andrzej Stanisław, lat 48, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. DZIDOWSKI Krzysztof Marian, lat 60, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. KOŁODZIEJSKA Bożenna Elżbieta, lat 41, zam. Namysłów, zgłoszona przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. MAGDA Mateusz Mirosław, lat 24, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. PUTOWSKI Włodzimierz Marian, lat 43, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. GAŚ Małgorzata, lat 44, zam. Namysłów, zgłoszona przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 7. SZYNDEL Jerzy, lat 68, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWPN - lista nr 19 8. GRZEGORCZYK Lucyna Maria, lat 65, zam. Namysłów, zgłoszona przez KW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO - lista nr 21 ## Okręg Nr 9 1. MAREK Edward, lat 62, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. BEDNAREK Andrzej Henryk, lat 49, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. PAWLowski Jacek Adam, lat 41, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. TOMCZYSZYN Bartłomiej, lat 38, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. IWANYSZCZUK Jarosław, lat 74, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 6. JAROSZEWSKA Jadwiga Antonina, lat 75, zam. Namysłów, zgłoszona przez KWPN - lista nr 19 ## Okręg Nr 10 1. BUSKO Jan Stanisław, lat 61, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ - lista nr 3 2. DRAPIEWSKI Kazimierz Antoni, lat 59, zam. Namysłów, zgłoszony przez KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP - lista nr 4 3. DYNOWSKI Patryk, lat 22, zam. Namysłów, zgłoszony przez KKW SLD LEWICA RAZEM - lista nr 6 4. SPÓR Sławomir Grzegorz, lat 42, zam. Namysłów, zgłoszony przez KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD - lista nr 13 5. KRAUS Barbara Katarzyna, lat 45, zam. Namysłów, zgłoszona przez KKW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" - lista nr 17 6. ZIMOCK Stanisław, lat 68, zam. Namysłów, zgłoszony przez KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA - lista nr 18 OBWIESZCZENIE BURMISTRZA NAMYSŁOWA z dnia 14 października 2014 r. w sprawie informacji o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych w Gminie Namysłów w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonych na dzień 16 listopada 2014 r. Na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21 poz. 112, z późn. zm.) w związku z uchwalami Rady Miejskiej w Namysłowie Nr XIX/230/13 z dnia 24 stycznia 2013 r. w sprawie podziału Gminy Namysłów na stałe obwody głosowania i ustalenia ich numerów, granic oraz siedzib obwodowych komisji wyborczych, zmienionej uchwałą Nr XXV/327/14 z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie dostosowania opisu granic obwodów głosowania Gminy Namysłów do stanu faktycznego i uchwałą Nr XXV/376/14 z dnia 11 września 2014 r. w sprawie utworzenia odrębnych obwodów głosowania na obszarze Gminy Namysłów – Burmistrz Namysłowa podaje do wiadomości wyborców informacje o numerach oraz granicach obwodów głosowania, siedzibach obwodowych komisji wyborczych, lokalach obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, możliwości głosowania korespondencyjnego i przez pełnomocnika w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonych na dzień 16 listopada 2014 r.: \| Nr obwodu głosowania \| Granice obwodu głosowania \| Siedziba obwodowej komisji wyborczej \| \|----------------------\|---------------------------\|-------------------------------------\| \| 1 \| Namysłów - ulice: Bohaterów Warszawy, Forteczna, Kościoła, Partyzantów, Józefa Piłsudskiego, Plac Powstańców Śląskich, Plac Wołoski, Władysława Sikorskiego, Świer Kaczmierza Więckiego, Stanisława Staszica, Waly Jana III. \| Biblioteka Publiczna, ul. Bohaterów Warszawy 5, Namysłów \| \| 2 \| Namysłów - ulice: Harcerska, Krakowska, Obronników Pękają, Rynek, Polska Wielka. \| Namysłowski Ośrodek Kultury, Plac Powstańców Śląskich 2, Namysłów \| \| 3 \| Namysłów - ulice: Armii Krajowej, Bohaterów Chorągiewo, Stanisława Dubois, Dworcowa, Jagiellońska, Komuny Paryskiej, 3 Maja, Piastowska, Plac Jana Skali, Pocztowa, Podwalne, Św. Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Szkoła, Ludwika Waryńskiego, Wałęrego Wróblewskiego. \| Świątlica Osiedlowa (dworzec), ul. Dworcowa 7, Namysłów \| \| 4 \| Namysłów - ulice: Adama Asnyka, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Boczna, Braterska, Władysława Broniewskiego, Jarosława Dąbrowskiego, Aleksandra Fredry, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Jana Gomółki, Jana Kasprowicza, Zbigniewa Herberta, Jana Kasprzaka, Jan Kiliński, Kazimierza Kochanowskiego, Marli Konopnickiej, Józefa Korczaka, Ignacego Krasińskiego, Jana Lechnica, Stanisława Lema, Bolesława Lesińskiego, Kornela Makuszyńskiego, Czesława Miłosa, Gustawa Morcinka, Andrzeja Morskiego, Stanisława Mrożka, Zofii Nałkowskiej, Cypriana Kamila Norwida, Olszaniec, Elży Orzeszkowej, Piotra Orłowskiego, Piotra Przybylskiego, Stanisława Przybyszewskiego, Stanisława Skarszewskiego, Rudza Skargi, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Stanisławka Witekiewicz, Józefa Zawadzkiego, Gama Zawadzkiego, Marii Zawadzkiej. \| Zespół Szkół Rolniczych, ul. K.Pułaskiego 3, Namysłów \| \| 5 \| Namysłów - ulice: Akacjowa, Jasminowa, Kalinowa, Klonowa, Kwiatowa, Łącka, numer 2A-D, 4A-D, Łąkowa, Makowa, Malinowa, Na Skarpie, Nad Widawą, Połna, Radosna, Rożana, Słonecznoka, Tulipanowa, Wesoła, Wrzosowa, Zielona. \| Przedszkole Nr 1, ul. Partyzantów 2, Namysłów \| \| 6 \| Namysłów - ulice: Cicha, Grzybowska, Kombatantów, Kresowa, Lwowska, 1 Maja, Orłat Lwowskich, Pamięci Sybiraków, Spokojna, ppor. Stanisława Sworowskiego, Wilenska, Wiosenna, Wschodnia. \| Szkoła Podstawowa Nr 3, ul. Łączanka 1, Namysłów \| \| 7 \| Namysłów - ulice: Łączanka numery: 5A-E, 8A-C, 10, 10A, 11A, 14A-G, 16A-D, 18, 18A-D, 20, 20A-D, 22, 22A-G, 24A-C, Adama Mickiewicza. \| Liceum Ogólnokształcące, ul. A.Mickiewicza 12, Namysłów \| \| 8 \| Namysłów - ulice: Jana Brzechwy, Brzeska, Mariana Buczka, Stefana Drzewieckiego, Mikołaj Kopernika, Jana Pawła II, Stanisława Moniuszki, Plac Pod Grzybkami, Sejmowa, Stawowa. \| Przedszkole Nr 3, ul. Partyzantów 3, Namysłów \| \| 9 \| Namysłów - ulice: Fryderyka Chopina, Tadeusza Kościuszki, Gabriela Narutowicza, Oprowoda, Stefana Okrzei, Pastewna, Emili Platar, Bolesława Prusa, Słoneczna, Tęczowa, Wiejska, Stefana Żeromskiego. \| Przedszkole Nr 5, ul. Słoneczna 1, Namysłów \| \| 10 \| Namysłów - ulice: Marsańska, Władysława Stanisława Reymonta - numery parzyste: 10-AH, 12A-C, 14A-E, 16-24, 26-34,36-44, 46-54, 58, 60-68, 88. \| Szkoła Podstawowa Nr 4, ul. W.S.Royaltina 36, Namysłów \| \| 11 \| Namysłów - ulice: Władysława Stanisława Reymonta numery nieparzyste: 1, 3, 5A, 7, 9, 11, 13-17, 19-23, 25, 27, 29, 31-41, 43-51, 53, 55-63, 65-15, 77-83, 87-95. \| Przedszkole Nr 4, ul. W.S.Royaltina 3b, Namysłów \| \| 12 \| Namysłów - ulice: Władysława Stanisława Reymonta numery: 2A-F, 4A-F, 6A-F, 8A-E, 74A-C, 76A-B, 78A-C, 80A-C, 82A-C, 84A-C, 86A-B. \| Gimnazjum Nr 2, ul. W.S.Royaltina 5, Namysłów \| \| 13 \| Namysłów - ulice: Brzozowa, Marii Dobrowieckiej, Dobowa, Mariana Fałkowskiego, Grunwaldzka, Jana Gliogosa, Jarosława Krasickiego, Kasztanowa, Klonowa, Kolejowa, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Krywa, Lipowa, Modrzewiowa, Oławska, Orzechowa, Podleśna, Podmiejska, Mikołaja Reja, Marii Skłodowskiej-Curie, Sosnowa, Świerkowa, Wierzbowa, Wincentego Witosa \| Hala Sportowa „ORZEŁ”, ul. Kolejowa 1, Namysłów \| \| 14 \| Sołectwa: Józefków, Kamienna z przysiółkiem Grabowna, Michalice. \| Szkoła Podstawowa, Kamienna 26, Kamienna \| \| 15 \| Sołectwa: Kowalowice z przysiółkami Lesny Dwór i Nowy Dwór, Objazda. \| Świątlica Wiejska (parter), ul. Szkoła 3, Kowalowice \| \| 16 \| Sołectwa: Brzezinka, Głuzyrna. \| Zespół Szkoło-Przedszkolny, ul. Głuzyńska 115, Głuzyrna \| \| 17 \| Sołectwa: Baldwinowice z przysiółkiem Maryan, Bukowa Śląska, Igłowice, Rychnow z przysiółkami: Rychnow Dolny i Staszek, Woskowice Małe. \| Przedszkole, Bukowa Śląska 7b, Bukowa Śląska \| \| 18 \| Sołectwa: Jastrzębie z przysiółkiem Wszemiel, Nowy Folwark. \| Zespół Szkoło-Przedszkolny, ul. Olszowa 68, Jastrzębie \| \| 19 \| Sołectwa: Nowe Smarchowice z przysiółkami: Blawaciska, Hatderze, Myniek, Pijanka Studnia, Stanek i Zielony Dąb, Smarchowice Wielkie. \| Zespół Szkoło-Przedszkolny, ul. Brzeżowa 58, Smarchowice Wielkie \| \| 20 \| Sołectwa: Barzyma z przysiółkiem Bozek, Brzozowiec, Ligota Książęca z przysiółkiem Wiszerałów, Mikołowie z przysiółkiem Winniki. \| Zespół Szkoło-Przedszkolny, Ligota Książęca 87b, Ligota Książęca \| \| 21 \| Sołectwa: Krasowice z przysiółkiem Zabśik, Niwki, Przeczów, Smarchowice Śląskie. \| Świątlica Wiejska, ul. M.R. Zymierskiego 24, Smarchowice Śląskie \| \| 22 \| Sołectwa: Ligotka, Smarchowice Małe. \| Hala Sportowa, Plac Powstańców Śląskich 1, Namysłów \| \| 23 \| Sołectwa: Pawłowice Namysłowskie, Smogorzów. \| Zespół Placówek Oświatowych, ul. Główna 69, Namysłów \| \| 24 \| Sołectwa: Minkowskie, Zaba z przysiółkami: Karolówka, Krzemieniec, Mlyniske Stawy i Żabka. \| Świątlica Wiejska, Minkowskie 60b, Minkowskie \| \| 25 \| Sołectwa: Łączany, Ziemielowice. \| Świątlica Wiejska, Ziemielowice 11b, Ziemielowice \| \| 26 \| Namysłów - Namysłowskie Centrum Zdrowia S.A., Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Namysłowie \| Namysłowskie Centrum Zdrowia S.A. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotny, ul. Oleśnicka 1, Namysłów \| \| 27 \| Woskowice Małe - Ośrodek Leczenia Odwykowego w Woskowicach Małych \| Ośrodek Leczenia Odwykowego, Woskowice Małe 15, Woskowice Małe \| \| 28 \| Kamienna - Dom Pomocy Społecznej „Promyk” w Kamiennie \| Dom Pomocy Społecznej „Promyk”, Kamienna 22, Kamienna \| 1. Do celów głosowania korespondencyjnego wyznaczono obwodowe komisje wyborcze oznaczone znacznikiem: 2. Wyborca niepełnosprawny może zgłosić w Urzędzie Miejskim w Namysłowie zamiar głosowania korespondencyjnego – do dnia 27 października 2014 r. 3. Wyborca, który zamierza głosować korespondencyjnie lub jest niepełnosprawny, może złożyć wniosek do Burmistrza Namysłowa o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania – do dnia 7 listopada 2014 r. 4. Głosowanie odbędzie się w niedzielę 16 listopada 2014 r. od godziny 7:00 do 21:00. Burmistrz I/- Krzysztof Kuchczyński \| Nr \| Nazwisko i Imię \| Wiek \| Miejsce zamieszkania \| Partia \| Lista nr \| \|----\|-----------------\|------\|----------------------\|-------\|----------\| \| 7 \| JAROSZEWSKI Tadeusz \| 68 \| Namysłów \| KWPN \| 19 \| \| 8 \| ZALWERT Damian Sebastian \| 26 \| Namysłów \| KWW IDEA PRZYSZŁOŚCI \| 20 \| \| 9 \| REGNER Marian \| 64 \| Namysłów \| KWW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO \| 21 \| \| \| Okręg Nr 11 \| \| \| \| \| \| 1 \| GESIŃSKI Konrad Kazimierz \| 33 \| Namysłów \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 2 \| PODYMA Teresa \| 55 \| Namysłów \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| LESZCZYŃSKI Waldemar Tomasz \| 50 \| Namysłów \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| CEBULA Mariusz Damian \| 36 \| Namysłów \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| PUTOWSKA Malgorzata Anna \| 42 \| Namysłów \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 6 \| PIETROŚKIEK Jacek \| 49 \| Józefków \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 7 \| OKULARZYCKI Alicja Danuta \| 57 \| Namyałki \| KWW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO \| 21 \| \| \| Okręg Nr 12 \| \| \| \| \| \| 1 \| TROJANOWSKI Rafał Sebastian \| 30 \| Namysłów \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 2 \| ZAJĄC Wojciech \| 33 \| Namyałki \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| SURMACZ Marcin Zbigniew \| 29 \| Namysłów \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| GRZYB Krzysztof Mariusz \| 30 \| Namyiałki \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| WĘGIER Andrzej Józef \| 57 \| Namyiałki \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 6 \| KONIECZNY Sebastian Tomasz \| 36 \| Namysłów \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 7 \| SIKORA Danuta \| 49 \| Namyiałki \| KWPN \| 19 \| \| 8 \| ZALWERT Maciej Krzysztof \| 23 \| Namyiałki \| KWW IDEA PRZYSZŁOŚCI \| 20 \| \| 9 \| WALCZAK Dominik \| 30 \| Namyiałki \| KWW DOMINKA WALCZAKA \| 24 \| \| \| Okręg Nr 13 \| \| \| \| \| \| 1 \| SOBASZEK Piotr Zdzisław \| 23 \| Kowalowice \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 2 \| KRUSZYŃSKA Jolanta Małgorzata \| 66 \| Namyiałki \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| DLUBAK Tomasz Aleksander \| 55 \| Namyiałki \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| MUFAZAŁÓW Marcin \| 30 \| Namyiałki \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| LASON-CEGLAREK Ewa \| 41 \| Namyiałki \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 6 \| KOROTARZ Danuta Ewa \| 56 \| Namyiałki \| KWPN \| 19 \| \| 7 \| WŁODARCZYK Jakub Jacek \| 18 \| Namyiałki \| KWW NIEZALEŻNY-JAKUB WŁODARCZYK \| 22 \| \| \| Okręg Nr 14 \| \| \| \| \| \| 1 \| WOLSKA Ewa Stanisława \| 49 \| Kamienna \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| KAWON Andrzej Bolesław \| 60 \| Kamienna \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| SMOLARCZYK Łukasz Aleksander \| 27 \| Smarchowice Małe \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| PANKOWSKI Piotr Paweł \| 32 \| Ligota \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| ADAMIĘC Zygfryd \| 53 \| Namyiałki \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 6 \| RADUCHOWSKI Ryszard Zygfryd \| 70 \| Ligota \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 7 \| MIS Wiesław \| 49 \| Kamienna \| KWW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO \| 21 \| \| \| Okręg Nr 15 \| \| \| \| \| \| 1 \| GLĄB Dariusz Marek \| 46 \| Smogorzów \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| PIOTROWSKI Robert \| 50 \| Kowalowice \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 3 \| GUDZOWSKA Wiesława \| 48 \| Smogorzów \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 4 \| WIERZCHOWSKI Jerzy \| 59 \| Smogorzów \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| WIĆIAK Tomasz Paweł \| 26 \| Kowalowice \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 6 \| MIKOŁAJCZYK Rafał Franciszek \| 38 \| Kowalowice \| KWPN \| 19 \| \| 7 \| BURSACKOWSKI Kamil Stanisław \| 31 \| Kowalowice \| KWW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO \| 21 \| \| \| Okręg Nr 16 \| \| \| \| \| \| 1 \| ŁUCZAK Tomasz \| 43 \| Głuszyna \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| SURMACZ Wojciech Maciej \| 25 \| Namysłów \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 3 \| NASIADEK Paweł Marek \| 34 \| Głuszyna \| KWW NASIADEK PAWEŁ NOWA DROGA GLUSZYNY \| 23 \| \| \| Okręg Nr 17 \| \| \| \| \| \| 1 \| DZWONIAREK Władysław Andrzej \| 58 \| Rychnów \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| PALAMARZ Grzegorz Roman \| 34 \| Igliczne \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 3 \| TEODORCZYK Maria \| 66 \| Kowalowice Małe \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 4 \| LETKI Rafał Adam \| 33 \| Rychnów \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| KISIEL Janusz \| 48 \| Rychnów \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 6 \| ŁUKASIEWICZ Tomasz Antoni \| 24 \| Rychnów \| KWPN \| 19 \| \| \| Okręg Nr 18 \| \| \| \| \| \| 1 \| MLECZKO Ewa \| 49 \| Ziemielowice \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| CZUBKOWSKI Janusz \| 54 \| Nowe Smarchowice \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 3 \| ŁUKASIAK Danuta \| 61 \| Jastrzębie \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| \| Okręg Nr 19 \| \| \| \| \| \| 1 \| WEGLARZ Tadeusz Sylwester \| 57 \| Smarchowice Wielkie \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| DOMALEWSKI Paweł Michał \| 26 \| Minkowskie \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| SZEWCUK Dariusz Piotr \| 38 \| Nowe Smarchowice \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| CIURA Stefania \| 54 \| Nowe Smarchowice \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| PACZKOWSKI Paweł \| 26 \| Smarchowice Wielkie \| KWPN \| 19 \| \| \| Okręg Nr 20 \| \| \| \| \| \| 1 \| KOWALCYK Wojciech Stanisław \| 40 \| Ligota Książęca \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| KASPERSKI Jan Józef \| 61 \| Ligota Książęca \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 3 \| KLUCOWICZ Michał Piotr \| 26 \| Namyślow \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 4 \| GACEK Marcin Łukasz \| 33 \| Brzozowiec \| KWW PRZYJAZNY SAMORZĄD \| 13 \| \| 5 \| DUMANSKI Robert Stanisław \| 40 \| Mikołowiec \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| \| Okręg Nr 21 \| \| \| \| \| \| 1 \| PEKAL Kazimierz Ryszard \| 59 \| Przeczów \| KOMITET WYBORCZY PSL \| 1 \| \| 2 \| HOFBAUER Zygmunt \| 52 \| Namyślow \| KW PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ \| 3 \| \| 3 \| CIOMA Monika Anna \| 34 \| Przeczów \| KW PLATFORMA OBYWATELSKA RP \| 4 \| \| 4 \| CHRUSZCZ Justyna Izabela \| 59 \| Michalice \| KWW SLD LEWICA RAZEM \| 6 \| \| 5 \| Nawrot Maciej Dariusz \| 49 \| Ninki \| KWW "SOLIDARNI DLA NAMYSŁOWA" \| 17 \| \| 6 \| WERESZCZYNSKI Tadeusz \| 75 \| Smarchowice Śląskie \| KOMITET WYBORCZY WSPÓLNOTA OBYWATELSKA \| 18 \| \| 7 \| WULKIEWICZ Radosław \| 38 \| Krasowice \| KWW SOLIDARNA POLSKA ZBIGNIEWA ZIOBRO \| 21 \| PAŹDZIERNIK 2014 “ŚWIĘTO PIECZONEGO ZIEMNIAKA” W JASTRZĘBIU 18 października br. Rada Sołecka wraz z sołtysem wsi Jastrzębie zorganizowała festyn rodzinny – „święto pieczonego ziemniaka”. W menu królował ziemniak, podany w różnych odsłonach, jako pieczony z przyprawami, w postaci placków ziemniaczanych, baby i jako kopytka. Nie zabrakło również atrakcji dla najmłodszych uczestników imprezy (ok. 30 osobowej grupy dzieci w wieku od 2 do 12 lat), albowiem organizatorzy przygotowali dla nich obszerny pokaz warzyw, które mogli „na żywo” zobaczyć i dotknąć. Przygotowano również barwną wystawę warzyw i owoców z działek mieszkańców Jastrzębia oraz różnych przetworów. Nie zabrakło przy tym jesiennej dyni oraz przepysznej zupy dyniowej. Przy muzyce odbywały się także liczne konkurencje rzecznicowe dla dzieci, za uczestnictwo, w których każda pociecha otrzymała nagrodę. W spotkaniu rodzinnym nie zabrakło młodzieży i dorosłych mieszkańców Jastrzębia, którzy licznie uwiecznili swoją obecnością ten dzień. Inf. Sołtys wsi Jastrzębie ZABYTKOWE PERŁEKI ZIEMI NAMYSŁOWSKIEJ NA FOTOGRAFII Biblioteka Publiczna w Namysłowie przystąpiła do konkursu grantowego „Aktywna Biblioteka”, w ramach Programu Rozwoju Bibliotek prowadzonego przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce. Projekt realizowany był w partnerstwie z Uniwersytetem III Wieku, Polskim Związkiem Emerytów Rencistów i Inwalidów oraz Gimnazjum Nr 2 w Namysłowie. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego realizuje Program Rozwoju Bibliotek, który ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, internetu i szkoleń. Program Rozwoju Bibliotek w Polsce jest wspólnym przedsięwzięciem Fundacji Billa i Melindy Gates oraz Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności. Konkurs Grantowy „Aktywna Biblioteka” prowadzony jest przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce w ramach Programu Rozwoju Bibliotek. Głównym celem projektu było poznanie i utrwalenie najpiękniejszych zabytków Ziemi Namysłowskiej na fotografii. W projekcie wzięła udział 10 osobowa grupa seniorów (Zofia Bachrynowska, Małgorzata Czuba, Stanisław Drozd, Zofia Fik, Zofia Jakubowska, Danuta Koziel, Maria Łętowska, Krystyna Radwańska, Piotr Szeliński, Henryka Szubert) oraz młodzież gimnazjalna z terenu powiatu namysłowskiego. Seniorzy mieli możliwość rozwijania umiejętności wykorzystywania nowych technologii, w tym aparatów i kamer cyfrowych. Szkollili się bowiem na warsztatach fotograficznych, prowadzonych przez profesjonalnego fotografa. Uczestniczyli w ciekawych wykładach o historii i zabytkach, a także zwiedzali obiekty sakralne na wycieczce objazdowej po Ziemi Namysłowskiej. Najpiękniejsze zabytki zostały utrwalone w kadrze. Wykonane fotografie pokazują piękno Ziemi Namysłowskiej, która jest zasobna w tego typu zabytkowe „perłki”. Na szczególną uwagę zasługują drewniane zabytki sakralne, w tym najstarszy 600 -letni kościół w Baldwinowicach oraz najpiękniejszy, bogato zdobiony w polichromie, kościół w Michalicach, który obchodził niedawno 400-lecie istnienia. W najbliższej okolicy znajdują się także przepiękne pałace, które są w dalszym ciągu zadbane i użytkowane, należy tu wymienić w szczególności pałac w Ziemielowicach, Jakubowicach oraz Woskowicach Małych. Uczestnicy projektu dokumentowali miejsca i zabytki, aby przypominać, gdzie się owe znajdują, szczególnie będzie to dotyczyło pałaców i dworów, które ulegają zniszczeniu bądź zapomnieniu. Nadal bowiem zachwycają swoim pięknem pałace znajdujące się w ruinie, które wymagają remontu, a do takich należą m.in.: pałac w Rychnowie, Minkowski i Biestrzykowicach. Wykonane fotografie tworzą obraz historii szczególnie tej dawnej, ożywiając miejsca zapomniane. W projekcie uczestniczyli także wolontariusze – młodzież z Gimnazjum Nr 2 w Namysłowie, która przygotowała krótki film o zabytkach Namysłowa, a także osoby bezpośrednio zaangażowane w realizację, jak fotograf, muzealnicy, seniorzy i bibliotekarze. Efektem końcowym projektu było wydanie 4 rodzajów pocztówek, zakładek oraz fotobooku, które przedstawiają kościoły drewniane, murowane, pałace i inne zabytki Namysłowa. Serdecznie zapraszamy do obejrzenia wystawy fotograficznej pt. „Zabytkowe perłeki Ziemi Namysłowskiej w fotografii”, która prezentowana jest w galerii Biblioteki Publicznej w Namysłowie. ...cd str. 16 „GALERIA KOLORU” ZBIGNIEWA NYTKO Elementy przyrody i krajobrazu oraz starej architektury Ziemi Namysłowskiej, to tematy stanowiące stałą część twórczości malarskiej znanego namysłowskiego artysty - malarza Zbigniewa Nytko. Artysta od 40 lat przelewa na płótno wszystko to, co go inspiruje i urzekła swoim pięknem, co jest mu nade wszystko bliskie. Malarstwo stanowi bowiem Jego wielką życiową pasję. Obrazy Zbigniewa Nytko w dużej mierze odzwierciedlają zakątki i zabytki Namysłowa, w tym Zamek Książęcy, mury obronne, aleje kasztanowców, czy zakole Widawy. W pracach tych dominują ciepłe kolory brązu, czerwieni i pomarańczu. Prace Zbigniewa Nytko były prezentowane zarówno w kraju, jak i zagranicą. Dorobek malarski artysty prezentowany jest „Galerii Koloru”, która mieści się w budynku Browaru Namysłów przy ulicy Dworcowej 13. - Serdecznie zapraszam wszystkich zainteresowanych miłośników kultury i sztuki do zapoznania się z moją twórczością i odwiedzenia namysłowskiej „Galerii Koloru” po wcześniejszym ustaleniu terminu pod numerami telefonów 510 193 005 lub 516 633 250 – powiedział Zbigniew Nytko. MR OGŁOSZENIE Działając zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, z późn. zm.) oraz § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz. U. nr 207, poz. 2108, z późn. zm.), w związku z zarządzeniem Nr 609/VI/14 Burmistrza Namysłowa z dnia 23 czerwca 2014 r. w sprawie zbycia nieruchomości Burmistrz Namysłowa o g ł a s z a II publiczny przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości stanowiącej własność Gminy Namysłów, położonej w miejscowości Krasowice, obejmującej działkę nr 474, k. m. 2, o powierzchni 0,0800 ha, niezabudowanej, bez obciążeń i zobowiązań, dla której Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer OP1U/00082085/7. Nieruchomość zlokalizowana na terenie wiejskim, w sąsiedztwie zabudowy; działka o regularnym kształcie. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Cena wywoławcza – 16 300,00 zł. Cena zawiera podatek VAT. Wadium – 1 630,00 zł. Przetarg odbędzie się w dniu 27 listopada 2014 r. o godzinie 11:30 w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, ul. Dubois 3, budynek B, pokój nr 28. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest wpłata wadium do dnia 24 listopada 2014 r., przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Namysłowie nr 78 8890 0001 0000 1124 2000 0005 w Banku Spółdzielczym w Namysłowie. Za dzień wpłaty wadium przyjmuje się dzień wpływu wadium na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego. Dowód wniesienia wadium przez uczestnika przetargu podlega przedłożeniu komisji przetargowej przed otwarciem przetargu. Wpłacone wadium zalicza się na poczet ceny nabycia nieruchomości osobe, która wygra przetarg. Wadium nie podlega zwrotowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał od zawarcia aktu notarialnego. Pozostałym osobom wadium zostanie wrócone (bez odsetek). O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu, z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1% ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych. Cena nieruchomości ustalona w przetargu, powiększona o koszty przygotowania dokumentacji dla działki, niezbędne do sprzedaży, płatne będą jednorazowo najpóźniej do dnia zawarcia umowy notarialnej przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości. I publiczny ustny przetarg nieograniczony na sprzedaż działki z dnia 19.09.2014 r. został zakończony negatywnie z uwagi na brak wpłat wadium. Burmistrz może odwołać przetarg z uzasadnionej przyczyny, informując o tym niezwłocznie odrębnym ogłoszeniem. Ogłoszenie zostaje zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie (www.bip.namyslow.eu), w prasie i na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Namysłowie. Bliszczych informacji udzielają pracownicy Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, tel. 77 4190 377 (w godzinach pracy Urzędu). Burmistrz Namysłowa /-/ Krzysztof Kuchczyński OGŁOSZENIE Działając zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm.) oraz § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz. U. Nr 207, poz. 2108, z późn. zm.), w związku z zarządzeniem nr 567/VII/14 Burmistrza Namysłowa z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie zbycia nieruchomości Burmistrz Namysłowa ogłasza III publiczny przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości stanowiących własność Gminy Namysłów, położonych w Namysłowie w okolicach ul. Wileńskiej/Pamięci Sybiraków, k. m. 5, obejmujących działki: 1) nr 534/74, o powierzchni 0,0877 ha, cena wywoławcza - 37 500,00 zł, 2) nr 534/75, o powierzchni 0,0875 ha, cena wywoławcza - 37 400,00 zł, 3) nr 534/76, o powierzchni 0,0963 ha, cena wywoławcza - 41 200,00 zł, 4) nr 534/77, o powierzchni 0,0934 ha, cena wywoławcza - 40 000,00 zł. Podane ceny są cenami netto – po przetargu do wartości zostanie doliczony podatek VAT. Więcej działki zapisane są w księdze wieczystej nr OP1U/00051309/8, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Ksiąg Wieczystych. Oferowane nieruchomości położone są na obszarach miasta, w pobliżu osiedla domów jednorodzinnych. Kształt działek regularny, zwarty. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczone jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Teren częściowo uzbrojony, istnieje możliwość doprowadzenia sieci uzbrojenia technicznego z obszarów sąsiednich. Przetarg odbędzie się w dniu 27 listopada 2014 r. o godzinie 10:00 w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, ul. Dubois nr 3, budynek B, pokój nr 28. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest wpłata wadium w wysokości 10% ceny wywoławczej podanej w ogłoszeniu do dnia 24 listopada 2014 r. przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Namysłowie nr 78 8890 0001 0000 1124 2000 0005 w Banku Spółdzielczym w Namysłowie. Za dzień wpłaty wadium przyjmuje się dzień wpływu wadium na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego. Dowód wniesienia wadium przez uczestnika przetargu podlega przedłożeniu komisji przetargowej przed otwarciem przetargu. O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu, z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1% ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych setek złotych. Wpłacone wadium zalicza się na poczet ceny nabycia nieruchomości zwycięzcy przetargu. Wadium nie podlega zwrotowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał od zawarcia aktu notarialnego. Pozostałym osobom wadium zostanie zwrócone (bez odsetek). Cena nieruchomości ustalona w przetargu, powiększona o podatek VAT i koszty przygotowania dokumentacji dla działki, niezbędne do sprzedaży, płatne będą jednorazowo najpóźniej do dnia zawarcia umowy notarialnej przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości. I publiczny ustny przetarg nieograniczony na sprzedaż ww działek z dnia 18.06.2014 r. oraz II z dnia 31.07.2014 r. zostały zakończone negatywnie z uwagi na brak wpłat wadium. Burmistrz może odwołać przetarg z uzasadnionej przyczyny, informując o tym niezwłocznie odrebnym ogłoszeniem. Ogłoszenie zostaje zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie (www.bip.namyslow.eu), w prasie i na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Namysłowie. Bliższych informacji udzielają pracownicy Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, tel. 77 4190 377 (w godzinach pracy Urzędu). Burmistrz Namysłowa /-/ Krzysztof Kuchczyński OGŁOSZENIE Działając zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, z późn. zm.) oraz § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz. U. nr 207, poz. 2108, z późn. zm.), w związku z zarządzeniem Nr 647/VII/14 Burmistrza Namysłowa z dnia 11 września 2014 r. w sprawie zbycia nieruchomości Burmistrz Namysłowa o g ł a s z a I publiczny przetarg ustny ograniczony na sprzedaż nieruchomości stanowiącej własność Gminy Namysłów, położonej w Namysłowie, obejmującej działkę nr 1032/11, k. m. 8, o powierzchni 0,0159 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Księgi Wieczystych prowadzi księgi wieczysta nr OP1U/00042317/1. Nieruchomość zlokalizowana jest w centrum miasta, w sąsiedztwie zabudowy, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako teren zabudowy mieszkaniowo-usługowej. Działka o nieregularnym kształcie, uniemożliwiającym odpowiednią zabudowę, zbywana na rzecz właścicieli nieruchomości sąsiednich oznaczonych nr 1032/5 (księga wieczysta nr OP1U/00068242/2) i 1032/6 (księga wieczysta nr OP1U/00068265/9). Cena wywoławcza: 23 057,00 zł. Cena jest wartością brutto – zawiera podatek VAT. Wadium wynosi: 2 400,00 zł. Przetarg odbędzie się w dniu 28 listopada 2014 r. o godzinie 10:00 w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, ul. Dubois nr 3, budynek B, pokój nr 28. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest wpłata wadium do dnia 24 listopada 2014 r. przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Namysłowie nr 78 8890 0001 0000 1124 2000 0005 w Banku Spółdzielczym w Namysłowie. Za dzień wpłaty wadium przyjmuje się dzień wpływu wadium na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego. Dowód wniesienia wadium przez uczestnika przetargu podlega przedłożeniu komisji przetargowej przed otwarciem przetargu. O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu, z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1 % ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych. Wpłacone wadium zalicza się na poczet ceny nabycia nieruchomości osobie, która wygra przetarg. Wadium nie podlega zwrotowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał, od zawarcia aktu notarialnego. Pozostałym osobom wadium zostanie zwrócone (bez odsetek). Cena nieruchomości ustalona w przetargu oraz koszty przygotowania dokumentacji dla działki, niezbędne do sprzedaży, płatne będą jednorazowo najpóźniej do dnia zawarcia umowy notarialnej przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości. Burmistrz może odwołać przetarg z uzasadnionej przyczyny, informując o tym niezwłocznie odrebnym ogłoszeniem. Ogłoszenie zostaje zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie (www.bip.namyslow.eu), w prasie i na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Namysłowie. Bliższych informacji udzielają pracownicy Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, tel. 77 4190 377. Burmistrz Namysłowa /-/ Krzysztof Kuchczyński OGŁOSZENIE Działając zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, z późn. zm.) oraz § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz. U. nr 207, poz. 2108, z późn. zm.), w związku z zarządzeniem Nr 606/VI/14 Burmistrza Namysłowa z dnia 23 czerwca 2014 r. w sprawie zbycia nieruchomości Burmistrz Namysłowa o g ł a s z a II publiczny przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości stanowiących własność Gminy Namysłów, położonych w miejscowości Żaba, obejmujących działki: 1) nr 156/6, k. m. 1, o powierzchni 0,0800 ha, niezabudowana, bez obciążeń i zobowiązań, dla której Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Ksiąg Wierszczystych prowadzi księgę wierszczą nr OP1U/00078257/3. Nieruchomość zlokalizowana na terenie wiejskim, poza obszarem zabudowy: działka regularna, w kształcie trapezu; w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako tereny rolne, grunty orne klasy IV b. Cena wywoławcza – 3 500,00 zł. Wadium 350,00 zł. 2) nr 156/7, k. m. 1, o powierzchni 0,0800 ha, niezabudowana, bez obciążeń i zobowiązań, dla której Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Ksiąg Wierszczystych prowadzi księgę wierszczą nr OP1U/00078257/3. Nieruchomość zlokalizowana na terenie wiejskim, poza obszarem zabudowy: działka regularna, w kształcie trapezu; w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako tereny rolne, grunty orne klasy IV b. Cena wywoławcza – 3 500,00 zł. Wadium 350,00 zł. Przetarg odbędzie się w dniu 27 listopada 2014 r., o godzinie 11:00 w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, ul. Dubois nr 3, budynek B, pokój nr 28. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest wpłata wadium do dnia 24 listopada 2014 r. przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Namysłowie nr 78 8890 0001 0000 1124 2000 0005 w Banku Spółdzielczym w Namysłowie. Za dzień wpłaty wadium przyjmuje się dzień wpływu wadium na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego. Dowód wniesienia wadium przez uczestnika przetargu podlega przedłożeniu komisji przetargowej przed otwarciem przetargu. O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu, z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1 % ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych. Wpłacone wadium zalicza się do poczynu ceny nabycia nieruchomości osoby, która wygra przetarg. Wadium nie podlega zwrotowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał, od zawarcia aktu notarialnego. Pozostałym osobom wadium zostanie zwrócone (bez odsetek). Cena nieruchomości ustalona w przetargu oraz koszty przygotowania dokumentacji dla działki, niezbędne do sprzedaży, płatne będą jednorazowo najpóźniej do dnia zawarcia umowy notarialnej przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości. I publiczny ustny przetarg nieograniczony na sprzedaż działki z dnia 19.09.2014 r. został zakończony negatywnie z uwagi na brak wpłat wadium. Burmistrz może odwołać przetarg z uzasadnionej przyczyny, informując o tym niezwłocznie odrębnym ogłoszeniem. Ogłoszenie zostaje zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie (www.bip.namyslow.eu), w prasie i na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Namysłowie. Bliższych informacji udzielają pracownicy Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, tel. 77 4190 377. Burmistrz Namysłowa /-/ Krzysztof Kuchczyński OGŁOSZENIE Działając zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, z późn. zm.) oraz § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz. U. nr 207, poz. 2108, z późn. zm.), w związku z zarządzeniem Nr 610/VI/14 Burmistrza Namysłowa z dnia 23 czerwca 2014 r. w sprawie zbycia nieruchomości Burmistrz Namysłowa o g ł a s z a II publiczny przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości stanowiącej własność Gminy Namysłów, położonej w miejscowości Smogorzów, obejmującej działkę nr 303/5, k. m. 2, o powierzchni 0,2900 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kluczborku Wydział IV Ksiąg Wierszczystych prowadzi księgę wierszczą nr OP1U/00017370/6. Nieruchomość zlokalizowana jest na terenie wiejskim, poza obszarem zabudowy: działka o nieregularnym kształcie; w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako tereny zabudowy mieszkaniowej, zagrodowej i gospodarczej związanej z produkcją rolną. Cena wywoławcza – 39 000,00 zł Cena jest wartością brutto – zawiera podatek VAT. Wadium – 3 900,00 zł Przetarg odbędzie się w dniu 27 listopada 2014 r. o godzinie 10:30 w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, ul. Dubois nr 3, budynek B, pokój nr 28. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest wpłata wadium do dnia 24 listopada 2014 r. przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Namysłowie nr 78 8890 0001 0000 1124 2000 0005 w Banku Spółdzielczym w Namysłowie. Za dzień wpłaty wadium przyjmuje się dzień wpływu wadium na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego. Dowód wniesienia wadium przez uczestnika przetargu podlega przedłożeniu komisji przetargowej przed otwarciem przetargu. O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu, z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1 % ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych. Wpłacone wadium zalicza się do poczynu ceny nabycia nieruchomości osoby, która wygra przetarg. Wadium nie podlega zwrotowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał, od zawarcia aktu notarialnego. Pozostałym osobom wadium zostanie zwrócone (bez odsetek). Cena nieruchomości ustalona w przetargu oraz koszty przygotowania dokumentacji dla działki, niezbędne do sprzedaży, płatne będą jednorazowo najpóźniej do dnia zawarcia umowy notarialnej przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości. I publiczny ustny przetarg nieograniczony na sprzedaż działki z dnia 19.09.2014 r. został zakończony negatywnie z uwagi na brak wpłat wadium. Burmistrz może odwołać przetarg z uzasadnionej przyczyny, informując o tym niezwłocznie odrębnym ogłoszeniem. Ogłoszenie zostaje zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Namysłowie (www.bip.namyslow.eu), w prasie i na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Namysłowie. Bliższych informacji udzielają pracownicy Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Miejskim w Namysłowie, tel. 77 4190 377. Burmistrz Namysłowa /-/ Krzysztof Kuchczyński WCZORAJ MALUCHY, DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI Grupa maluszków z Przedszkola nr 3 w Namysłowie przeżywała wyjątkową uroczystość pasowania na przedszkolaka. Dzieci i rodzice mieli do wykonania zadania, które w liście przesłał im Wietrzyk Psotnik. Wszyscy świetnie poradzili sobie z każdym z nich. Następnie rodzice uroczyście złożyli przyrzeczenie, a dzieci obiecały, że będą wzorowymi przedszkolakami i przeszły przez symboliczne drzwi przedszkola. Pani dyrektor za pomocą zaczarowanego ołówka pasowała każde dziecko na przedszkolaka. Na pamiątkę tego ważnego wydarzenia dzieci dostały dyplomy. Przygotowano dla nich również słodki poczęstunek. Uroczystość pasowania na przedszkolaka była imprezą niezwykle udaną. W czasie uroczystości nie zabrakło wesołych uśmiechów dzieci i leż wzruszenia w oczach rodziców. Dzień ten z pewnością na długo pozostanie w pamięci zarówno przedszkolaków, jak i ich opiekunów. Kolejne pasowanie za rok. Przedszkole nr 3 w Namysłowie “ŚWIĘTO DYNI” W PRZEDSZKOLU NR 4 W dniach od 23 do 24 września br. w Przedszkolu nr 4 w Namysłowie odbyły się Dożynki Przedszkolne pod hasłem „Święto Dyni”, na które zaproszone zostały także dzieci z Przedszkola Integracyjnego w Namysłowie. Wśród dzieci ubranych na pomarańczowo, można było się poczuć, jak na dyniowej grządce, a dzieci z grupy „Stokrotki” przebrane w stroje śląskie uswietniły dożynki tańcząc „Grozik”. W czasie obchodów „Święta Dyni” nie zabrakło dań z dynią w roli głównej. Na stole królowały dania, które przedszkolaki ze starszych grup wykonały własnoręcznie lub z pomocą swoich pań. Grupa „Motylki” serwowała dyniowy kompotik, grupa „Stokrotki” częstowała wszystkich leczem z dyni, a daniem popisowym grupa „Słoneczka” były placuszki z dyni. Nie zabrakło również dyniowej zupy przygotowanej przez panią dyrektorkę. Dynia to również wspaniałe warzywo inspirujące do wykonania różnorodnych prac plastycznych. W grupie „Jagódki” powstało wiele stworków z dyni, cukinii, kabaczków oraz patisonów. Najmłodsza grupa „Muchomorki” wspólnie z wychowawcami wykonała piękną dynię metodą wydzierania. Wszystkie prace przyzodziły korytarz przedszkolny. Dyniowe dekoracje i smakołyki pozwoliły odkryć wiele zalet tego niedocenionego warzywa, a przede wszystkim daly okazję do fantastycznej, wspólnej zabawy. Przedszkole nr 4 w Namysłowie SUKCES MŁODYCH LEKKOATLETÓW Z GIMNAZJUM NR 2 24 września br. odbyły się Powiatowe Indywidualne Biegi Przełajowe. Uczniowie z Gimnazjum nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi w Namysłowie pod opieką nauczyciela wychowania fizycznego Mirosława Kaczmarczka zajęli w biegach czołowe miejsca. W kategorii klas pierwszych Filip Pawłowski zajął I miejsce, a Julian Mikuśkiewicz – miejsce III, natomiast w kategorii klas trzecich Maciej Gąszechak zajął III miejsce. Na zdjęciu medaliści z klas pierwszych. Gimnazjum nr 2 w Namysłowie PRACOWITY WRZEŚNIÓW W NAMYSŁOWSKIEJ 1 Wrzesień w Przedszkolu Nr 1 w Namysłowie obfitował w wiele imprez i uroczystości. Jedną z nich był „Górnopolski Dzień Przedszkolaka” pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Podczas wielu wspólnych zabaw, gier i konkursów dzieci zapoznały się z przysługującymi im prawami, zgodnymi z Konwencją Praw Dziecka. Każde dziecko otrzymało medal „Super Przedszkolaka” oraz słodki upominek. Przedszkolaki brały udział w ogólnopolskiej akcji „Sprzątania Świata” – przez co wiedzą, jak ważna jest czystość i ochrona naszego środowiska. Kolejnym wydarzeniem było bicie Rekordu Guinnessa w kategorii: największa liczba dzieci jednocześnie myjących zęby. Akcja odbyła się w ramach programu Akademii Aquafresh - udało się pobić rekord wraz z przedszkolakami z całej Polski. Przedszkole nr 1 w Namysłowie Wszystkie fotografie zostały wykonane przez amatorów fotografowania. Wykonane fotografie będą dokumentem historii zatrzymanej w kadrze. Opracowane publikacje – pocztówki, zakładki, foto-album będą służyły jako materiał edukacyjny promujący zabytki Ziemi Namysłowskiej. Inf. NOK - Biblioteka Publiczna Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego realizuje Program Rozwoju Bibliotek, który ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, internetu i szkoleń. Program Rozwoju Bibliotek w Polsce jest wspólnym przedsięwzięciem Fundacji Billa i Melindy Gates oraz Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. PRZEBUDOWA BIUROWCA NA UL. ŁĄCZAŃSKIEJ ZAKOŃCZONA We wrześniu br. zakończono przebudowę budynku administracyjno-biurowego na budynek mieszkalny przy ul. Łączańskiej 11 w Namysłowie. W ten sposób w Gminie Namysłów przybyło 15 mieszkań (1, 2 i 3 pokojowych) o powierzchni użytkowej od 35 do 57 m², całkowicie przygotowanych do użytkowania. W każdym mieszkaniu zainstalowano komplet urządzeń sanitarnych, kuchenkę gazową oraz dwufunkcyjny piec gazowy centralnego ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej. Ponadto wybudowano parking na 15 miejsc postojowych, w tym 3 dla osób niepełnosprawnych. Całkowity koszt inwestycji wyniósł 950 tys. zł. 40 % z tej kwoty - 350 tys. zł Gmina Namysłów uzyskała z programu finansowego wsparcia w zakresie tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych. Prace budowlane wykonał Zakład Budowlany Benedykt Koźbiat z Nysy. Na początku października obiekt przeszedł pozytywny odbiór. MR	<urn:uuid:aaacd7e2-3c47-4851-a695-5c908df61795>	finepdfs	1.984375	CC-MAIN-2019-04	https://namyslow.eu/download/9731/gazeta-namyslowska-nr-8-74-2014.pdf	2019-01-24T08:30:42Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547584519757.94/warc/CC-MAIN-20190124080411-20190124102411-00073.warc.gz	540,916,037	0.99978	0.999836	0.999836	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1613, 5213, 9864, 14609, 20116, 23047, 31129, 39866, 46371, 50675, 54885, 61580, 68177, 71850, 73435 ]	1	0
Zarządzenie Nr 36/2011 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 31 marca 2011 r. zmieniające uchwałę budżetową na rok 2011 Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z późn. zm.) oraz § 11 pkt. 4 Uchwały Nr LIV/415/10 Rady Miasta Sanoka z dnia 19 stycznia 2010 r. w związku z pismem Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego znak: F.VI.3120.1.2011 z dnia 28 lutego 2011 r. Burmistrz Miasta Sanoka zarządza co następuje: § 1 W Uchwale Nr V/27/11 Rady Miasta Sanoka z dnia 17 lutego 2011 r. w sprawie uchwały budżetowej na rok 2011 zmienionej Uchwałą Nr VI/29/11 Rady Miasta Sanoka z dnia 22 lutego 2011 r., Uchwała Nr VII/32/11 Rady Miasta Sanoka z dnia 31 marca 2011 r., dokonuje się następujących zmian: 1. W § 1 kwotę dochodów budżetowych 108.643.720 zł. zastępuje się kwotą 108.444.019 zł. 2. W § 2 kwotę wydatków budżetowych 118.562.578 zł. zastępuje się kwotą 118.362.877 zł. 3. Zmniejsza się dochody budżetowe o kwotę 307.200 zł. \| 852 \| 85212 \| Pomoc społeczna \| 307.200,00 \| \|-----\|-------\|-----------------\|------------\| \| \| \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| 220.500,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| 220.500,00 \| \| \| 2010 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin) ustawami \| 220.500,00 \| \| \| 85213 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej \| 11.500,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| 11.500,00 \| \| \| 2010 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin) ustawami \| 11.500,00 \| \| \| 85214 \| Zasłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe \| 29.700,00 \| \|---\|-------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2030 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) \| 29.700,00 \| \| \| 85295 \| Pozostała działalność \| 45.500,00 \| \|---\|-------\|--------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2030 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) \| 45.500,00 \| 4. Zwiększa się dochody budżetowe o kwotę 107.499 zł \| \| 710 \| Działalność usługowa \| 50.000,00 \| \|---\|--------\|------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| 71035 \| Cmentarze \| 50.000,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2020 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na zadania bieżące realizowane przez gminę na podstawie porozumień z organami administracji rządowej \| 50.000,00 \| \| \| 750 \| Administracja publiczna \| 35.699,00 \| \|---\|--------\|------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| 75056 \| Spis powszechny i inne \| 35.699,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2010 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin) ustawami \| 35.699,00 \| \| \| 852 \| Pomoc społeczna \| 21.800,00 \| \|---\|--------\|------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| 85213 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej \| 200,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2030 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) \| 200,00 \| \| \| 85216 \| Źasłki stałe \| 4.400,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2030 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) \| 4.400,00 \| \| \| 85228 \| Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| 17.200,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| \| \| \| 2010 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin) ustawami \| 17.200,00 \| 5. Zmniejsza się wydatki budżetowe o kwotę 307.200 zł. \| \| 852 \| Pomoc społeczna \| 307.200,00 \| \|---\|--------\|------------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| \| 85212 \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu \| 220.500,00 \| \| \| \| \| alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| \|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 220.500,00 \| \| \| \| \| 1. świadczenia na rzecz osób fizycznych 220.500,00 \| \| \| \| \| 3110 Świadczenia społeczne 220.500,00 \| \| 85213 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w centrum integracji społecznej \| 11.500,00 \| \|---\|---\|---\| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 11.500,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: 11.500,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane 11.500,00 \| \| \| 4130 Składki na ubezpieczenie zdrowotne 11.500,00 \| \| 85214 \| Zasłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe \| 29.700,00 \| \|---\|---\|---\| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 29.700,00 \| \| \| 1. świadczenia na rzecz osób fizycznych 29.700,00 \| \| \| 3110 Świadczenia społeczne 29.700,00 \| \| 85295 \| Pozostała działalność \| 45.500,00 \| \|---\|---\|---\| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 45.500,00 \| \| \| 1. świadczenia na rzecz osób fizycznych 45.500,00 \| \| \| 3110 Świadczenia społeczne 45.500,00 \| 6. Zwiększa się wydatki budżetowe o kwotę 107.499 zł \| 710 \| Działalność usługowa \| 50.000,00 \| \|---\|---\|---\| \| 71035 \| Cmentarze \| 50.000,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 50.000,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: 50.000,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych 50.000,00 \| \| \| 4270 Zakup usług remontowych 50.000,00 \| \| 750 \| Administracja publiczna \| 35.699,00 \| \|---\|---\|---\| \| 75056 \| Spis powszechny i inne \| 35.699,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: 35.699,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: 17.299,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane 16.100,00 \| \| \| 4110 Składki na ubezpieczenia społeczne 4.455,00 \| \| \| 4120 Składki na Fundusz Pracy 719,00 \| \| \| 4170 Wynagrodzenia bezosobowe 10.926,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 1.199,00 \| \|---\|---\|---\|--------------------------------------------------\|----------\| \| \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 800,00 \| \| \| \| 4410 \| Podróże służbowe krajowe \| 399,00 \| \| \| \| \| 2. świadczenia na rzecz osób fizycznych \| 18.400,00 \| \| \| \| 3020 \| Wydatki osobowe niezaliczane do wynagrodzeń \| 18.400,00 \| \| \| \| Pomoc społeczna \| 21.800,00 \| \|---\|---\|-----------------\|-----------\| \| \| 85213 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w centrum integracji społecznej \| 200,00 \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 200,00 \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 200,00 \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 200,00 \| \| \| 4130 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne \| 200,00 \| \| \| 85216 \| Zasilki stałe \| 4.400,00 \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 4.400,00 \| \| \| \| 1. świadczenia na rzecz osób fizycznych \| 4.400,00 \| \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 4.400,00 \| \| \| 85228 \| Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| 17.200,00 \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 17.200,00 \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 17.200,00 \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 17.200,00 \| \| \| 4300 \| Zakup usług pozostałych \| 17.200,00 \| 7. Dokonuje się przeniesień wydatków budżetowych: a) zmniejszenia: 198.892,59 zł. \| \| \| Gospodarka mieszkaniowa \| 8.287,00 \| \|---\|---\|-------------------------\|----------\| \| \| 70005 \| Gospodarka gruntami i nieruchomościami \| 8.287,00 \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 8.287,00 \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 8.287,00 \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 8.287,00 \| \| \| 4270 \| Zakup usług remontowych \| 8.287,00 \| \| 750 \| \| \| Administracja publiczna \| 7,270,59 \| \|-----\|---\|---\|--------------------------\|---------\| \| \| 75011 \| \| Urzędy wojewódzkie \| 1,770,59 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 1,770,59 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 1,770,59 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 1,770,59 \| \| \| \| \| 4010 Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 1,770,59 \| \| \| 75075 \| \| Promocja jednostek samorządu terytorialnego \| 5,500,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 5,500,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 5,500,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 5,500,00 \| \| \| \| \| 4300 Zakup usług pozostałych \| 5,500,00 \| \| 754 \| \| \| Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa \| 2,016,00 \| \|-----\|---\|---\|-----------------------------------------------\|---------\| \| \| 75412 \| \| Ochotnicze straże pożarne \| 16,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 16,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 16,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 16,00 \| \| \| \| \| 4300 Zakup usług pozostałych \| 16,00 \| \| \| 75416 \| \| Straż gminna (miejska) \| 2,000,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 2,000,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 2,000,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 2,000,00 \| \| \| \| \| 4300 Zakup usług pozostałych \| 2,000,00 \| \| 756 \| \| \| Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem \| 6,00 \| \|-----\|---\|---\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| 75647 \| \| Pobór podatków, opłat i niepodatkowych należności budżetowych \| 6,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 6,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 6,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 6,00 \| \| \| \| \| 4120 Składki na Fundusz Pracy \| 6,00 \| \| 801 \| \| \| Oświata i wychowanie \| 136,448,00 \| \|-----\|---\|---\|------------------------\|-----------\| \| \| 80101 \| \| Szkoły podstawowe \| 51,574,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 51,574,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 51,574,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 51,574,00 \| \| \| \| \| 4010 Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 50,527,00 \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 1,047,00 \| \|---\|---\|--------------------------------------------------\|----------\| \| \| 4270 \| Zakup usług remontowych \| 1,047,00 \| \| 80104 \| Przedszkola \| 50.150,00 \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 50.150,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 50.150,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 50.150,00 \| \| \| 4010 \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 50.150,00 \| \| 80110 \| Gimnazjum \| 30.893,00 \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 30.893,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 28.393,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 28.393,00 \| \| \| 4010 \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 28.393,00 \| \| \| 2. świadczenia na rzecz osób fizycznych \| 2.500,00 \| \| \| 3020 \| Wydatki osobowe niezaliczane do wynagrodzeń \| 2.500,00 \| \| 80148 \| Stolówki szkolne \| 3.831,00 \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 3.831,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 3.831,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 2.640,00 \| \| \| 4010 \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 2.640,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 1.191,00 \| \| \| 4260 \| Zakup energii \| 1.191,00 \| \| 851 \| Ochrona zdrowia \| 8.601,00 \| \|---\|---\|---\| \| 85154 \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi \| 8.601,00 \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 8.601,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 3,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 3,00 \| \| \| 4300 \| Zakup usług pozostałych \| 3,00 \| \| \| 2. wydatki na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego \| 8.598,00 \| \| \| 3027 \| Wydatki osobowe niezaliczane do wynagrodzeń \| 3.228,00 \| \| \| 3029 \| Wydatki osobowe niezaliczane do wynagrodzeń \| 570,00 \| \| \| 4127 \| Składki na Fundusz Pracy \| 4.080,00 \| \| \| 4129 \| Składki na Fundusz Pracy \| 720,00 \| \| 852 \| Pomoc społeczna \| 20.600,00 \| \|---\|---\|---\| \| 85212 \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne \| 6.100,00 \| \| 921 \| Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego \| 800,00 \| \|-----\|----------------------------------------\|--------\| \| 92195 \| Pozostała działalność \| 800,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 800,00 \| \| \| 1. wydatki na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego \| 800,00 \| \| 4307 \| Zakup usług pozostałych \| 680,00 \| \| 4309 \| Zakup usług pozostałych \| 120,00 \| \| 926 \| Kultura fizyczna \| 2.690,00 \| \|-----\|-----------------\|----------\| \| 92604 \| Instytucje kultury fizycznej \| 2.690,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 2.690,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 2.690,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 2.690,00 \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 2.690,00 \| b) zwiększenia: 198.892,59 zł \| 700 \| Gospodarka mieszkaniowa \| 8.287,00 \| \|-----\|-------------------------\|----------\| \| 70005 \| Gospodarka gruntami i nieruchomościami \| 8.287,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 4.730,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 4.730,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 4.730,00 \| \| 4260 \| Zakup energii \| 3.500,00 \| \| 4390 \| Zakup usług obejmujących wykonanie ekspertyz, analiz i opinii \| 1.230,00 \| \| \| b/ wydatki majątkowe, w tym: \| 3.557,00 \| \| \| 1. wydatki na inwestycje i zakupy inwestycyjne \| 3.557,00 \| \| 6050 \| Wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych \| 3.557,00 \| \| 750 \| Administracja publiczna \| 7.270,59 \| \|-----\|-------------------------\|----------\| \| 75011 \| Urzędy wojewódzkie \| 1.770,59 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 1.770,59 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 1.770,59 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 1.770,59 \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 1.770,59 \| \| 75075 \| Promocja jednostek samorządu terytorialnego \| 5.500,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 5.500,00 \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 5.500,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 5.500,00 \| \|---\|---\|---\|--------------------------------------------------\|----------\| \| \| \| 4430 \| Różne opłaty i składki \| 5.500,00 \| 754 \| \| \| Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa \| 2.016,00 \| \|---\|---\|---\|--------------------------------------------------\|----------\| \| \| 75412 \| \| Ochotnicze straże pożarne \| 16,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 16,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 16,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 16,00 \| \| \| \| 4430 \| Różne opłaty i składki \| 16,00 \| \| \| 75416 \| \| Straż gminna (miejska) \| 2.000,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 2.000,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 2.000,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 2.000,00 \| \| \| \| 4270 \| Zakup usług remontowych \| 2.000,00 \| 756 \| \| \| Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem \| 6,00 \| \|---\|---\|---\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|------\| \| \| 75647 \| \| Pobór podatków, opłat i niepodatkowych należności budżetowych \| 6,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 6,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 6,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 6,00 \| \| \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 6,00 \| 801 \| \| \| Oświata i wychowanie \| 136.448,00 \| \|---\|---\|---\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|------------\| \| \| 80101 \| \| Szkoły podstawowe \| 48.155,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 48.155,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 48.155,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 48.155,00 \| \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 48.155,00 \| \| \| 80103 \| \| Oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych \| 3.123,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 3.123,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 3.123,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 3.123,00 \| \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 3.123,00 \| \| \| 80104 \| \| Przedszkola \| 50.150,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 50.150,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 50.150,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 50.150,00 \| \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenia roczne \| 49.650,00 \| \|---\|---\|------\|-------------------------------\|-----------\| \| \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 500,00 \| \| 80110 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Gimnazja \| 30.893,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 30.893,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 30.893,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenie i składki od nich naliczane \| 30.893,00 \| \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenia roczne \| 30.893,00 \| \| 80148 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Stołówki szkolne \| 4.127,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 4.127,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 4.127,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 4.127,00 \| \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenia roczne \| 4.127,00 \| \| 851 \| \| \| Ochrona zdrowia \| 8.601,00 \| \| \| 85154 \| \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi \| 8.601,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 8.601,00 \| \| \| \| \| 1. świadczenia na rzecz osób fizycznych \| 3,00 \| \| \| \| 3020 \| Wydatki osobowe niezaliczane do wynagrodzeń \| 3,00 \| \| \| \| \| 2. wydatki na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, w części związane z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego \| 8.598,00 \| \| \| \| 4117 \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 3.228,00 \| \| \| \| 4119 \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 570,00 \| \| \| \| 4217 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 4.080,00 \| \| \| \| 4219 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 720,00 \| \| 852 \| \| \| Pomoc społeczna \| 20.600,00 \| \| \| 85212 \| \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| 6.100,00 \| \| \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 6.100,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 6.100,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 3.600,00 \| \| \| \| 4110 \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 3.400,00 \| \| \| \| 4120 \| Składki na Fundusz Pracy \| 200,00 \| \| \| \| \| - wydatki związane realizacją zadań statutowych \| 2.500,00 \| \| \| \| 4610 \| Koszty postępowania sądowego i prokuratorskiego \| 500,00 \| \| \| \| 4700 \| Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej \| 2.000,00 \| \| \| 85219 \| \| Ośrodki pomocy społecznej \| 14.500,00 \| \| \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 14.500,00 \| \|---\|---\|---\|--------------------------\|-----------\| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 14.500,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 9.500,00 \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 9.500,00 \| \| \| 4700 \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 5.000,00 \| \| \| 4700 \| Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej \| 5.000,00 \| \| 853 \| \| \| Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej \| 2.200,00 \| \|---\|---\|---\|-----------------------------------------------\|-----------\| \| 85305 \| \| \| Źłobki \| 2.200,00 \| \| \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 2.200,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 2.200,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 2.200,00 \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 2.200,00 \| \| 854 \| \| \| Edukacyjna opieka wychowawcza \| 4.974,00 \| \|---\|---\|---\|-------------------------------\|---------\| \| 85401 \| \| \| Świetlice szkolne \| 4.974,00 \| \| \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 4.974,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 4.974,00 \| \| \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 4.974,00 \| \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 4.974,00 \| \| 900 \| \| \| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska \| 5.000,00 \| \|---\|---\|---\|------------------------------------------\|---------\| \| 90095 \| \| \| Pozostała działalność \| 5.000,00 \| \| \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 5.000,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego \| 5.000,00 \| \| \| 4427 \| Podróże służbowe zagraniczne \| 4.250,00 \| \| \| 4429 \| Podróże służbowe zagraniczne \| 750,00 \| \| 921 \| \| \| Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego \| 800,00 \| \|---\|---\|---\|----------------------------------------\|-------\| \| 92195 \| \| \| Pozostała działalność \| 800,00 \| \| \| \| \| a/wydatki bieżące, w tym: \| 800,00 \| \| \| \| \| 1. wydatki na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego \| 800,00 \| \| \| 4427 \| Podróże służbowe zagraniczne \| 680,00 \| \| \| 4429 \| Podróże służbowe zagraniczne \| 120,00 \| \| 926 \| Kultura fizyczna \| 2.690,00 \| \|-----\|-----------------\|----------\| \| \| Instytucje kultury fizycznej \| 2.690,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 2.690,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 2.690,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 2.690,00 \| \| \| Dodatkowe wynagrodzenie roczne \| 2.690,00 \| § 2 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia. Burmistrz Miasta Sanoka Wojciech Blecharczyk	<urn:uuid:fd4d6ac2-a3e2-48c3-b6be-e306786e559c>	finepdfs	1.165039	CC-MAIN-2024-22	http://archiwum.bip.um.sanok.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-4169-MzYgLSBGSy5wZGY=	2024-05-29T20:21:40+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059408.76/warc/CC-MAIN-20240529200239-20240529230239-00588.warc.gz	2,838,338	0.999944	0.999916	0.999916	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2014, 5882, 7905, 9904, 12533, 14685, 16753, 21217, 23978, 26528, 26979 ]	1	0
Regulamin przyznawania pomocy przez Fundację Agencji Rozwoju Przemysłu § 1. Cele oraz działania Fundacji 1. Fundacja Agencji Rozwoju Przemysłu („Fundacja") wspiera działania na rzecz dobra publicznego w zakresie swoich celów statutowych, w ramach ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2019 r. poz. 688). 2. Działania Fundacji wynikające z celów statutowych obejmują udzielanie wsparcia, w tym przyznawanie darowizny, w zakresie: a) społecznej odpowiedzialności biznesu, b) pomocy społecznej, c) pomocy ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych oraz osobom poszkodowanym podczas pracy w przemyśle, d) wsparcia placówek opiekuńczo-wychowawczych, e) wyrównywania szans, f) ochrony i promocji zdrowia, w tym ratownictwa i ochrony ludności, g) wsparcia kultury fizycznej i osób z niepełnosprawnością, h) ochrony środowiska, szczególnie w obszarach przemysłowych i poprzemysłowych, i) rozwoju wspólnot społecznych, j) wsparcia rozwoju gospodarczego, w tym wspieranie innowacyjności, k) wolontariatu, l) działalności charytatywnej, m) nauki i edukacji, w tym w zakresie przemysłu, technologii i innowacji, n) edukacji obywatelskiej, w tym nieodpłatnej edukacji prawnej, o) podtrzymywania i upowszechniania tradycji narodowej oraz rozwoju świadomości narodowej i kulturowej. 3. Fundacja realizuje swoje cele m.in. poprzez: a) udzielanie pomocy rzeczowej i finansowej, b) inicjowanie, prowadzenie i wspieranie działań w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu, c) udzielanie pomocy oraz działanie na rzecz ochrony i promocji zdrowia oraz ochrony środowiska, w szczególności poprzez zakupy rzeczowe w postaci sprzętu medycznego, d) wspieranie projektów badawczych w zakresie ochrony zdrowia oraz działań uwzględniających pierwszą pomoc medyczną, choroby onkologiczne i kardiologiczne oraz choroby niemowląt i dzieci, a także dofinansowanie rehabilitacji i procesu leczenia osób poszkodowanych, e) inicjatywy na rzecz rozwoju nauki i edukacji, w tym inicjatywy wyrównujące szanse oraz wspierające talenty, inicjatywy mające na celu szerzenie wiedzy o przemyśle i nowych technologiach wraz z inicjatywami mającymi na celu krzewienie rozwoju zawodowego w tych dziedzinach, f) wydawanie publikacji, ustanawianie i przyznawanie nagród za działania podejmowane w zakresie mieszczącym się w celach Fundacji, g) współpracę z organami władzy państwowej, samorządowej oraz innymi organizacjami ukierunkowaną na realizację celów Fundacji, h) wspieranie podmiotów lub wydarzeń o charakterze kulturalnym i artystycznym , i) wspieranie lub inicjowanie lokalnych inicjatyw społecznych, j) wspieranie lub prowadzenie kampanii promocyjnych i społecznych związanych z podejmowanymi przez Fundację działaniami, k) pozyskiwanie środków na działalność Fundacji i realizację celów. § 2. Wyłączenie działalności sponsoringowej Projekty sponsoringowe realizowane są wyłącznie przez fundatora Fundacji – Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. ('Fundator") lub spółki grupy kapitałowej Fundatora i nie są objęte działalnością Fundacji. Wnioski o sponsorowanie takich projektów nie będą rozpatrywane przez Fundację. § 3. Obszary wsparcia 1. Fundacja udziela wsparcia wyłącznie projektom niezwiązanym z działalnością gospodarczą (non-profit) realizowanym, w szczególności przez osoby fizyczne lub następujące podmioty: fundacje, stowarzyszenia, placówki opiekuńczo-wychowawcze, ośrodki opieki społecznej, szpitale, zakłady lecznicze, oraz inne instytucje działające na rzecz dobra publicznego („Beneficjenci"). 2. Fundacja nie udziela pomocy: a) podmiotom oraz przedsięwzięciom nastawionym na zysk; b) partiom politycznym lub innym ruchom politycznym, c) podmiotom, które nie rozliczyły się z Fundacją ze wsparcia otrzymanego w ostatnich 5 latach przed dniem złożenia Wniosku o Wsparcie, d) podmiotom, które nie przedstawiły wszystkich żądanych przez Fundację dokumentów lub informacji i nie uzupełniły ich po dodatkowym wezwaniu przez Fundację; e) podmiotom, które przedłożyły dokumenty budzące zastrzeżenia Fundacji co do ich autentyczności; f) podmiotom, które w okresie ostatnich 5 lat wykorzystały wsparcie Fundacji niezgodnie z przeznaczeniem lub odmówiły poddania się kontroli zgodności wydatkowania kwoty wsparcia z celem określonym w umowie zawartej pomiędzy Fundacją i Beneficjentem. Zasady przyznawania pomocy 1. Fundacja udziela wsparcia, w tym przyznaje darowizny, Beneficjentom na podstawie kompletnego wniosku o przyznanie wsparcia wypełnionego i złożonego na formularzu za pośrednictwem strony internetowej Fundacji („Wniosek o Wsparcie"). 2. Wniosek o Wsparcie powinien określać cele, na jakie zostaną wykorzystane środki przekazane przez Fundację oraz budżet projektu/wnioskowaną kwotę wsparcia oraz zawarte w harmonogramie najważniejsze etapy projektu. 3. Wniosek o Wsparcie powinien zostać złożony co najmniej 30 dni przed planowanym terminem realizacji projektu. W wyjątkowych wypadkach Fundacja może rozpatrzyć wniosek w terminie krótszym niż 30-dniowy. 4. Złożenie Wniosku o Wsparcie jest równoznaczne z akceptacją przez składającego warunków przyznawania pomocy przez Fundację zgodnie z postanowieniami niniejszego Regulaminu. 5. Fundacja może zwrócić się do składającego Wniosek o Wsparcie o dostarczenie dodatkowych dokumentów lub informacji. 6. Fundacja w wyjątkowej sytuacji może przyznać darowiznę z własnej inicjatywy lub zwolnić wnioskodawcę z wymogu złożenia wniosku. W takim przypadku postanowienia Regulaminu stosuje się odpowiednio. 7. Decyzję o przyznaniu pomocy podejmuje Zarząd Fundacji („Zarząd"). Przed podjęciem decyzji Zarząd zwraca się o opinię do Organu Opiniującego powołanego w tym celu przez Zarząd. Decyzja Zarządu jest ostateczna i nie przysługuje od niej odwołanie do innych organów Fundacji. 8. Fundacja może przyznać kwotę wsparcia w wysokości niższej niż wskazana przez Beneficjenta we wniosku. 9. Członkowie Zarządu nie mogą brać udziału w ocenie Wniosków o Wsparcie w sytuacji wystąpienia konfliktu interesów, w szczególności w takich przypadkach, gdzie członek Zarządu jest członkiem organów lub reprezentantem składającego Wniosek o Wsparcie lub jeżeli posiada powiązania rodzinne ze składającym Wniosek o Wsparcie lub członkami jego organów lub reprezentantami lub jeżeli członek Zarządu brał udział w przygotowaniu Wniosku o Wsparcie. 10. Ocena Wniosku o Wsparcie bierze pod uwagę: a) zakładane efekty projektu, liczbę bezpośrednich beneficjentów projektu, b) adekwatność kosztów projektu do planowanych działań oraz spodziewanych rezultatów projektu; c) zbieżność proponowanego sposobu wykorzystania środków z celami statutowymi Fundacji oraz formami ich realizacji; d) społeczną użyteczność danego przedsięwzięcia i efektywność wykorzystania środków Fundacji; e) adekwatność kwoty wnioskowanego wsparcia do możliwości finansowych Fundacji. 11. Fundacja przyznaje darowiznę na cele statutowe Beneficjentów oraz projekty, które dopiero będą realizowane przez Beneficjenta, nie refunduje poniesionych wcześniej kosztów. 12. Fundacja nie jest zobowiązana do uzasadnienia odmowy przyznania pomocy ani do informowania składających Wnioski o Wsparcie o wynikach oceny Wniosków o Wsparcie. 13. Fundacja poinformuje o podjętej decyzji w sprawie Wniosku o Wsparcie tylko te podmioty, co do których Zarząd podjął pozytywną decyzję w sprawie przyznania pomocy. 14. Fundacja zastrzega sobie prawo do odmowy przyznania pomocy również w przypadku, gdy wszystkie warunki udzielenia wsparcia określone w Statucie oraz niniejszym Regulaminie zostaną spełnione. § 5. Umowa 1. Podstawą do przekazania przez Fundację pomocy jest umowa wsparcia lub umowa darowizny zawarta pomiędzy Fundacją i Beneficjentem („Umowa"), zawierająca w szczególności: a) określenie Beneficjenta i przeznaczenia środków; b) zobowiązanie Beneficjenta do wykorzystania środków zgodnie z ich przeznaczeniem wskazanym w Umowie; c) wskazanie kwoty i terminu lub terminów przekazania środków; d) obowiązki sprawozdawcze Beneficjenta oraz terminy ich wykonania; e) określenie innych zobowiązań Beneficjenta względem Fundacji, w szczególności zobowiązań o charakterze informacyjno-promocyjnym lub organizacyjnym. § 6. Cofnięcie pomocy 1. W przypadku, gdy Fundacja zostanie wprowadzona w błąd przez Beneficjenta, Fundacja może odwołać przyznaną pomoc. 2. W przypadku niespełnienia przez Beneficjenta zobowiązań wynikających z Umowy, Fundacja będzie uprawniona do żądania zwrotu wypłaconej Beneficjentowi kwoty wsparcia.	<urn:uuid:110204b2-01af-4981-be4d-607ea8016613>	finepdfs	1.714844	CC-MAIN-2020-16	https://fundacja.arp.pl/wp-content/uploads/2020/02/Fundacja-ARP-regulamin-przyznawania-pomocy-04022020.pdf	2020-04-09T12:36:55+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-16/segments/1585371858664.82/warc/CC-MAIN-20200409122719-20200409153219-00448.warc.gz	470,684,196	1.000005	1.000006	1.000006	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2097, 4293, 7505, 8435 ]	1	1
Roczny program współpracy Powiatu Czarnkowsko – Trzcianeckiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2022 rok Czarnków, 2021 r. SPIS TREŚCI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Roczny program współpracy na 2022 rok Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego jest dokumentem określającym w perspektywie rocznej cele, zasady, przedmiot i formy współpracy, a także priorytetowe zadania publiczne wyznaczające politykę Powiatu wobec organizacji. Stworzony program służyć ma kształtowaniu demokratycznego ładu społecznego w lokalnym środowisku. Samorząd Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego od lat współpracuje z organizacjami pozarządowymi i będąc przekonany o korzyściach płynących z tej współpracy będzie nadal ją kontynuował w oparciu o wspólnie przyjęte założenia. Program jest również dokumentem określającym ramy wzajemnej współpracy dla dobra rozwoju lokalnego. Miejscem realizacji Programu jest obszar Powiatu CzarnkowskoTrzcianeckiego. II. CELE PROGRAMU 1. Cel główny Celem głównym Programu jest zapewnienie efektywnego wykonania zadań publicznych Powiatu poprzez włączenie w ich realizację organizacji pozarządowych. 2. Cele szczegółowe 1) rozwój partnerstwa i dialogu pomiędzy Powiatem a organizacjami, 2) wspieranie procesu kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego, 3) włączenie się organizacji w działania Powiatu i wykorzystanie przez Powiat zasobów, jakimi one dysponują, 4) umożliwienie organizacjom indywidualnego występowania z ofertą realizacji konkretnych zadań publicznych, 5) budowanie poczucia przynależności do wspólnoty lokalnej oraz odpowiedzialności za swoje otoczenie, 6) promocja i popularyzacja Powiatu i regionu. III. ZASADY WSPÓŁPRACY Współpraca Powiatu z organizacjami odbywa się w oparciu o następujące zasady: 1. zasadę partnerstwa – współpraca pomiędzy Powiatem a organizacjami opiera się na obopólnych korzyściach, woli i chęci wzajemnych działań, oznacza dobrowolną współpracę, równorzędnych sobie podmiotów w rozwiązywaniu wspólnie definiowanych problemów i osiąganiu razem wytyczonych celów, 2. zasadę pomocniczości – Powiat powierza organizacjom realizację zadań własnych a organizacje zapewniają ich wykonanie w sposób ekonomiczny, profesjonalny i terminowy, 3. zasadę suwerenności – partnerzy współpracy, Powiat i organizacje, mają zdolność do niezależnego wykonywania swoich zadań oraz swobodę w przekazywaniu swych kompetencji innym podmiotom, 4. zasadę efektywności – partnerzy współpracy, Powiat i organizacje, dążą do osiągnięcia możliwie najlepszych efektów w realizacji zadań publicznych, 5. zasadę uczciwej konkurencji – oznacza ona wymóg udzielania tych samych informacji odnośnie wykonywanych działań zarówno przez podmioty publiczne, jak i niepubliczne, a także obowiązek stosowania tych samych kryteriów przy dokonywaniu oceny tych działań i podejmowaniu decyzji odnośnie ich finansowania, 6. zasadę jawności – wszystkie możliwości współpracy Powiatu z organizacjami są powszechnie dostępne oraz jasne i zrozumiałe w zakresie stosowanych procedur i kryteriów podejmowania decyzji. IV. PODMIOTY PROGRAMU WSPÓŁPRACY 1. Program współpracy skierowany jest do tych organizacji, które prowadzą swoją działalność na terenie Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego lub na rzecz jego mieszkańców. 2. Podmiotami Programu są wszystkie jednostki i organizacje określone w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2020 r., poz. 1057 ze zm.) będące inicjatorami przedsięwzięć obywatelskich w zakresie działalności pożytku publicznego, w szczególności: 1) stowarzyszenia i terenowe jednostki organizacyjne stowarzyszeń, 2) kluby sportowe, 3) fundacje i terenowe jednostki organizacyjne fundacji, 4) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów regulujących stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego, 5) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, 6) spółdzielnie socjalne. 3. W realizacji Programu Powiat reprezentują: 1) Rada Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego – w zakresie: a) wytyczania kierunków polityki społecznej i finansowej powiatu, b) ustalania priorytetowych kierunków działań; 2) Zarząd Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego – w zakresie: a) realizacji polityki społecznej i finansowej powiatu, b) podejmowania decyzji o priorytetach współpracy z organizacjami, c) prawidłowego funkcjonowania współpracy powiatu z organizacjami, d) wspierania organizacyjnego i merytorycznego organizacji, e) ogłaszania otwartych konkursów ofert na realizację zadań publicznych, f) powoływania i ustalania składu komisji konkursowych, g) przyznawania dotacji i innych form pomocy w ramach współpracy; h) przedstawienia Radzie rocznego sprawozdania z realizacji Programu. 3) Wydziały merytoryczne Starostwa Powiatowego w Czarnkowie – w zakresie wynikającym z potrzeb. V. ZAKRES PRZEDMIOTOWY WSPÓŁPRACY 1. Przedmiotem współpracy powiatu z organizacjami jest: 1) realizacja zadań powiatu określonych w ustawach, 2) określenie potrzeb społecznych i sposobu ich zaspakajania, 3) podwyższenie efektywności działań kierowanych do mieszkańców powiatu, 4) konsultowanie z organizacjami projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji. VI. FORMY WSPÓŁPRACY Współpraca powiatu z organizacjami może mieć charakter finansowy i pozafinansowy. 1. Współpraca o charakterze finansowym może być prowadzona w szczególności poprzez zlecanie organizacjom realizacji zadań publicznych w formie: 1) powierzania wykonania zadań publicznych wraz z udzieleniem dotacji na finansowanie ich realizacji, 2) wspierania wykonywania zadań publicznych wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji. 2. Powierzanie oraz wspieranie wykonywania zadań publicznych odbywać się będzie po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, chyba że przepisy odrębne przewidują inny tryb zlecenia. 3. Udzielanie w trybie i na zasadach określonych w art. 19 a ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dotacji na dofinansowanie realizacji pozakonkursowych zadań publicznych. 4. Współpraca o charakterze pozafinansowym może odbywać się w następujących formach: 1) współdziałanie i wzajemne informowanie o planowanych kierunkach działalności, 2) konsultowanie z organizacjami projektów aktów prawa miejscowego dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji, 3) tworzenie w miarę potrzeb wspólnych zespołów problemowych o charakterze doradczym lub inicjatywnym, złożonych z radnych, przedstawicieli organizacji oraz przedstawicieli organów administracji publicznej, 4) organizowanie i współorganizowanie z organizacjami spotkań, konferencji, szkoleń, festynów i konkursów adresowanych do mieszkańców powiatu, 5) umożliwienie użyczenia bądź wynajmowania na preferencyjnych warunkach lokali i nieruchomości będących własnością powiatu na cele działalności statutowej tych organizacji, 6) pomoc merytoryczna w przygotowaniu projektów realizowanych przez organizacje oraz informowanie o możliwościach uzyskiwania wsparcia finansowego, 7) promocja działalności pożytku publicznego i podmiotów działających w tym obszarze, 8) umieszczenie na stronie internetowej powiatu bazy danych o organizacjach działających na terenie powiatu. VII. PRIORYTETOWE OBSZARY ZADAŃ PUBLICZNYCH 1. Zakres współpracy powiatu z organizacjami obejmuje sferę zadań publicznych określonych w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., a dotyczących zadań powiatu o charakterze ponadgminnym. 2. W 2022 r. ustala się następujące zadania jako priorytetowe, które mogą być zlecane do realizacji organizacjom prowadzącym działalność statutową w danej dziedzinie, z zakresu: 1) wspierania osób niepełnosprawnych i starszych oraz promocji zdrowia a) organizowanie przedsięwzięć mających na celu nabywanie, rozwijanie i podtrzymywanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania osób niepełnosprawnych i/lub starszych, b) organizowanie lokalnych i regionalnych imprez kulturalnych, sportowych, turystycznych i rekreacyjnych dla osób niepełnosprawnych i/lub starszych wspierających aktywność w tych dziedzinach, c) działania wspierające osoby obciążane chorobami cywilizacyjnymi, profilaktyka tych chorób oraz propagowanie prozdrowotnego stylu życia polegające na zwiększeniu świadomości zdrowotnej mieszkańców powiatu czarnkowskotrzcianeckiego poprzez m.in. rozpowszechnianie wiedzy o czynnikach ryzyka tych chorób, kształtowanie nawyku badań profilaktycznych, a także innych działań prozdrowotnych w tym zakresie, 2) wspierania i upowszechniania kultury fizycznej oraz turystyki i krajoznawstwa a) wspieranie organizacji współzawodnictwa sportowego dzieci, młodzieży i dorosłych oraz osób niepełnosprawnych o zasięgu ponadgminnym, b) upowszechnianie sportu szkolnego na poziomie powiatowym poprzez organizację współzawodnictwa sportowego szkół, systemu rozgrywek oraz realizację kalendarza szkolnych imprez sportowych. c) wspieranie organizacji ważnych i cyklicznych imprez sportowych o zasięgu ponadpowiatowym, promujących powiat i popularyzujących zdrowy styl życia. d) organizacja rajdów, wycieczek i innych form popularyzujących krajoznawstwo i turystykę wśród mieszkańców powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. 3) kultury i sztuki a) wspieranie organizacji przedsięwzięć kulturalnych (m.in. koncertów, festiwali, wystaw, publikacji, konkursów) o zasięgu co najmniej powiatowym oraz propagowanie działań z zakresu edukacji i ochrony regionalnego dziedzictwa kulturowego dla mieszkańców powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. 4) edukacji ekologicznej a) wspieranie organizacji przedsięwzięć (m.in. warsztatów, rajdów, wycieczek) w propagujących działania proekologiczne z zakresu edukacji ekologicznej, ochrony zwierząt i ochrony dziedzictwa przyrodniczego oraz zasad zrównoważonego rozwoju. 5) porządku i bezpieczeństwa publicznego a) wspieranie, organizacja i koordynacja działań informacyjno-edukacyjnych oraz innych inicjatyw i działań zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. 6) udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zwiększanie świadomości prawnej społeczeństwa a) prowadzeniu punktów nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego w 2022 roku. Wykaz w/w priorytetowych zadań nie stanowi zobowiązania do podjęcia współpracy w danym zakresie. Przed ich zleceniem organizacjom do realizacji, oprócz wcześniejszego zaplanowania środków na ten cel w budżecie powiatu, każdorazowo niezbędne jest dokonanie oceny efektywności, skuteczności i rezultatów oraz opłacalności takiego rozwiązania, wiarygodności organizacji, jej dotychczasowego doświadczenia, posiadanych zasobów i zdolności oraz spełnienie innych kryteriów wynikających z ustawy. VIII. OKRES REALIZACJI PROGRAMU 1. Program realizowany będzie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. 2. Termin realizacji poszczególnych zadań określony będzie w warunkach konkursu ofert na wsparcie lub powierzenie realizacji zadań Powiatu w 2022 r. IX. SPOSÓB REALIZACJI PROGRAMU Program realizowany będzie w szczególności poprzez: 1. Zlecanie realizacji zadań publicznych zarówno w ramach otwartego konkursu ofert, jak i z jego pominięciem, w przypadkach przewidzianych w ustawie. 2. Konsultowanie z organizacjami projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji. 3. Udzielanie wsparcia merytorycznego organizacjom przez pracowników starostwa/jednostek organizacyjnych powiatu. 4. Promowanie działalności sektora pozarządowego poprzez informacje na stronach internetowych starostwa oraz jednostek organizacyjnych powiatu. 5. Współorganizowanie spotkań, konferencji, których uczestnikami będą przedstawiciele organizacji i powiatu. X. WYSOKOŚĆ ŚRODKÓW PLANOWANYCH NA REALIZACJĘ PROGRAMU W 2022 roku na realizację zadań publicznych objętych niniejszym programem przeznacza się kwotę w wysokości 87.000,00 zł. (słownie: osiemdziesiąt siedem tysięcy 00/100). Powyższe środki zabezpieczone zostaną w budżecie Powiatu na 2022 rok. Zadanie nieodpłatnej pomocy prawnej określone w rozdziale VII. ust. 2 pkt 7 jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, finansowanym z budżetu państwa na zasadach określonych w Ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 294 ze zm.). XI. SPOSÓB OCENY REALIZACJI PROGRAMU 1. Zarząd Powiatu w terminie do 31 maja 2022 r. przedstawi Radzie Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego sprawozdanie z realizacji Programu oraz opublikuje je w Biuletynie Informacji Publicznej. 2. Oceniając sposób realizacji Programu uwzględnione zostaną następujące mierniki efektywności realizacji Programu w 2022 roku: 1) liczba i struktura ogłoszonych otwartych konkursów ofert, 2) liczba zgłoszonych ofert na realizację zadań publicznych, 3) liczba ofert złożonych w trybie uproszczonym poza otwartym konkursem ofert, 4) liczba zawartych z organizacjami umów, 5) wysokość środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań publicznych, 6) stopień zgodności realizowanych przez organizacje zadań publicznych z priorytetami przyjętymi w Programie. XII. SPOSÓB TWORZENIA PROGRAMU ORAZ PRZEBIEG KONSULTACJI 1. Projekt Programu przyjmowany jest przez Zarząd Powiatu, następnie jest poddawany konsultacjom społecznym. 2. Konsultacje przeprowadza się w sposób określony w uchwale nr XLVI/318/2010 Rady Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego z dnia 28 września 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowych tych organizacji 3. W celu uzyskania uwag i propozycji od organizacji, projekt Programu zamieszcza się na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej Powiatu CzarnkowskoTrzcianeckiego, powiatowej stronie internetowej, na tablicy ogłoszeń w siedzibie Starostwa Powiatowego w Czarnkowie oraz udostępnia do wglądu w wydziale Zdrowia i Współpracy Społecznej, ul. Rybaki 3, pokój 034. 4. Organizacje mogą zgłaszać swoje uwagi i opinie do projektu Programu w terminie od 30 września do 12 października 2021 r. na formularzu konsultacji dołączonego do ogłoszenia o konsultacjach projektu Programu. 5. Treść komunikatu i wzór formularza określa uchwała Zarządu Powiatu w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych 6. Po zebraniu uwag od przedstawicieli organizacji pozarządowych zostaje przygotowany ostateczny projekt Programu. Projekt wraz z uchwałą zostaje przyjęty przez Zarząd i uchwalony przez Radę Powiatu. 7. Po uchwaleniu Programu zostaje on zamieszczany na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego, oraz powiatowej stronie internetowej XIII. TRYB POWOŁYWANIA I ZASADY DZIAŁANIA KOMISJI KONKURSOWYCH DO OPINIOWANIA OFERT W OTWARTYCH KONKURSACH OFERT 1. Każdorazowo, w związku z ogłoszonym otwartym konkursem ofert na realizację zadań publicznych, wynikających z Rocznego programu współpracy Powiatu CzarnkowskoTrzcianeckiego z organizacjami, w celu opiniowania składanych ofert Zarząd powołuje imienny skład Komisji Konkursowych, zwanych dalej Komisją. 2. W skład Komisji Konkursowej powołanej przez Zarząd wchodzą: przedstawiciele organu wykonawczego jednostki oraz osoby wskazane przez organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, z wyłączeniem osób wskazanych przez organizacje biorące udział w konkursie. 3. W pracach Komisji mogą uczestniczyć także, z głosem doradczym, osoby zaproszone, posiadające wiedzę specjalistyczną w dziedzinie obejmującej zakres zadań publicznych których konkurs dotyczy. 4. Pracami Komisji kieruje Przewodniczący Komisji wybrany na pierwszym posiedzeniu. 5. Komisja podejmuje rozstrzygnięcia w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy pełnego składu. W przypadku równej liczby głosów decyduje głos Przewodniczącego. 6. Rozstrzygnięcie Komisji nie jest wiążące dla Zarządu Powiatu. 7. Wyboru najkorzystniejszych ofert wraz z decyzją o wysokości kwoty przyznanej dotacji dokonuje Zarząd Powiatu. 8. Za uczestnictwo w pracach Komisji jej członkowie nie otrzymują wynagrodzenia. XIV. POSTANOWIENIA KOŃCOWE 1. Program ma charakter otwarty i zakłada możliwość uwzględnienia nowych form współpracy i doskonalenia tych, które są już realizowane. 2. W zakresie nieuregulowanym niniejszym Programem, do współpracy Powiatu Czarnkowsko-Trzcianeckiego z organizacjami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2020 r., Nr 1057).	<urn:uuid:0d478fb5-ff77-4933-944d-a2de5bdd1a16>	finepdfs	1.943359	CC-MAIN-2024-10	https://bip.czarnkowsko-trzcianecki.pl/attachments/download/9000	2024-02-26T17:52:34+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474661.10/warc/CC-MAIN-20240226162136-20240226192136-00759.warc.gz	128,543,927	0.999987	0.99999	0.99999	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 255, 268, 2241, 4424, 6198, 8306, 10631, 12764, 14882, 17124 ]	3	0
ŁĄCZNICE TELEFONICZNE MB 60-CIO I 100 NUMEROWE. 1. Łącznice telefoniczne MB 60-cio numerowe. Polska łącznica telefoniczna MB 60-cio numerowa ma postać szafki o wysokości 152 cm i szerokości 68 cm, pośrodku której znajduje się pulpit (rys. 1). Na przedniej ścianie tej szafki u góry znajduje się w trzech rzędach 60 klapk zgłoszeniowych: 50 klapek oznaczonych numerami od 1 do 10 oraz od 21 do 60, są klapkami abonentowymi (miejscowymi); 5 klapek, oznaczonych numerami od 16 do 20, są klapkami pod stacj (podmiejskimi), wreszcie 5 klapek, oznaczonych numerami od 11 do 15, są klapkami międzymiastowymi. Pod klapkami zgłoszeniowemi znajduje się 70 gniazdek połączeniowych: 50 gniazdek abonentowych, oznaczonych numerami: od 1 do 10 oraz od 21 do 60, 5 par gniazdek podmiejskich, oznaczonych numerami od 16 do 20 międzymiastowych, oznaczonych numerami od 11 do 15. Poniżej jest wmontowane 12 klapek rozłączeniowych, z których pierwsze 8 są klapkami rozłączeniowemi abonentowemi, a pozostałe 4 — klapkami rozłączeniowemi międzymiastowemi. Ponadto na pionowej części szafki, tuż nad pulpitem, z prawej strony znajduje się wskaźnik prądu induktorowego, zaś z lewej — przełącznik dzwonkowy. Na pulpicie są umieszczone wtyczki zgłoszeniowe i wywoławcze 12-u sznurów połączeniowych: 8-u abonentowych i 4-ch międzymiastowych, umożliwiających jednoczesne prowadzenie 12-u rozmów. Sznurom tym odpowiada 12 kluczy przerzutowych (przechylnych) oraz 4 klucze transformatora. Ponadto na pulpicie znajdują się przyciski: do podsluchu i do równoległego łączenia łącznic oraz trzynasty klucz przerzutowy, pozwalający wywoływać abonentów przy pomocy przetwornicy. Z lewej strony pulpitu, na jego przedniej ścianie, znajduje się gniazdo, dostosowane do wtyczki mikrotelefonu odzewowego oraz haczyk do zawieszania mikrotelefonu, zaś z prawej — korbka induktora. Sznury połączeniowe łącznicy są obciążone ciężarkami, zabezpieczającymi je od popłotania się. Pojemność łącznicy 60-cio numerowej może być powiększona do 100 numerów, gdyż ponad klapkami zgłoszeniowemi i gniazdami połączeniowemi znajduje się miejsce na umieszczenie jeszcze dwóch listw z klapkami, względnie gniazdami. Również liczbę sznurów łatwo jest powiększyć do 16-u. Na rys. 2 jest podany schemat układu połączeń polskiej łącznicy MB 60-cio numerowej z 10-ma zespołami międzymiastowemi. U góry schematu są pokazane klapki zgłoszeniowe: abonentowa $K_a$, międzymiastowa $K_m$ i podmiejska $K_p$. Klapki abonentowe mają po 400 $\Omega$ oporności, klapki międzymiastowe — po 2 000 $\Omega$ oporności, zaś podmiejskie po 800 $\Omega$ oporności. Poniżej znajdują się gniazda połączeniowe abonentowe $G_a$ (od 1—10 i 21—60), czterosprężynowe, gniazdko międzymiastowe $G_m$ (od 11—15) A (czterosprężynowe) i B (dwusprężynowe), oraz gniazdko podmiejskie $G_p$ (od 16—20) A (czterosprężynowe) i B (dwusprężynowe). Wszystkie powyższe gniazda są połączone z zaciskami linowemi: $L_a$ i $L_b$, pozwalającymi na połączenie 50-u abonentów miejscowych, 5-u abonentów dalszych (podmiejskich) oraz 5 przewodów międzymiastowych. Każdy z 8-u abonentowych sznurów połączeniowych ma 2 wtyczki: zgłoszeniową $W_z$ (czarną) i wywoławczą $W_w$ (czerwoną), a ponadto jest wyposażony w klucz przerzutowy $KP$. Do sprężyn tego klucza jest dołączone uzwojenie RYS. 2. POLSKA ŁĄCZNIKA MB 60-CIO NUMEROWA. klapki rożlaczeniowej $K_r$ (od 1 — 8), posiadającej 800 $\Omega$ oporności. Każdy z 4-ch międzymiastowych sznurów połączeniowych ma również 2 wtyczki: zgłoszeniowa $W_z$ i wywoławczą $W_w$. Międzyniastowe sznury połączeniowe są wyposażone w dwa klucze przerzutowe: klucz międzymiastowy $KM$ oraz klucz transformatora $K_t$. Ponadto w obwód sznurów międzymiastowych można włączać transformatory $T$ o przekładni 1 : 1 w celu oddzielenia przewodów od siebie. Klapki rożlaczeniowe $K_{mr}$ tych sznurów posiadają po 2000 $\Omega$ oporności. Induktor $I$ łącznicy służy do wywoływania abonentów. Do tego celu służy również przetwornica wahadłowa $PW$, którą można dołączyć do zacisków $Z$ łącznicy. Zasilanie przetwornicy odbywa się z baterii $B_p$. Wysyłać prąd sygnałowy z przetwornicy, możemy tylko wówczas, gdy klucz indukторowy $K_i$ jest przechylony wprawo (do siebie). Gdy prąd sygnałowy wysyłamy z induktora, klucz ten stoi nawprost. W obu wypadkach, t.j. zarówno przy wysyłaniu prądu sygnałowego z induktora, jak i z przetwornicy, przepływa on dla kontroli przez wskaźnik prądu indukторowego $W_p$. Równolegle do wskaźnika $W_p$ jest dołączony kondensator o pojemności 0,5 $\mu F$. Z lewej strony schematu jest widoczne gniazdko $G_s$, odpowiadające wtyczce mikrotelefonu stacyjnego układu odzewowego, w skład którego wchodzi cewka indukcyjna $C$ oraz dławik $d$ o oporności i 000 $\Omega$. Zewnętrzne punkty $S$ gniazda $G_s$ odpowiadają słuchawce, zaś wewnętrzne $M$ — mikrofonowi. Bateria mikrofonowa o napięciu 3 V dołącza się do zacisków $MB$. Klucz przyciskowy $P$ pozwala na podsłuchiwanie rozmów, prowadzonych przez abonentów, przez obsługującego łącznicę. Podobny klucz przyciskowy $L$ służy do równoległego łączenia dwóch łącznic. Przy połączeniu łącznic łączy się ze sobą zaciski: $Z_1$ jednej łącznicy z $Z_1$ drugiej łącznicy oraz zacisk $Z_2$ jednej łącznicy z $Z_2$ drugiej. Przy opadnięciu którejkolwiek klapki, zarówno zgłoszeniowej, jak i rożlaczeniowej, oprócz sygnału wzrokowego, przewidziany jest sygnał słuchowy, dzięki dzwonkowi bacznościowemu na prąd stały $D$ o oporności 10 $\Omega$. Dzwonek ten jest zasilany prądem z baterii dzwonkowej $BD$ o napięciu 3 V, o ile tylko przełącznik dzwonkowy $K_d$ jest włączony. Poza dzwonkiem $D$ z baterii $BD$ można zasilać dzwonek dodatkowy, dołączony do zacisków $D_a$. Jeśli abonent, chcąc wywołać centralę, prześle do użwowania klapki zgłoszeniowej $K_g$ prąd induktorowy, to klapka ta spadnie, odsłaniając numer danego abonenta. Telefonistka wkłada wówczas wtyczkę zgłoszeniową (czarną) wolnej pary sznurów w gniazdko połączeniowe $G_a$ danego abonenta, oznaczone tym samym numerem, co i klapka, przechyla klucz przerzutowy $KP$ wlewo (do siebie) i porozumiewa się z wywołującym abonentem. Położenie klucza $KP$ jest w tym wypadku stabilizowane. Dzięki temu położeniu klucza zamknięty obwód mikrofonowy aparatu odzewowego łącznicy, gdyż dwie lewe dolne sprężyny klucza uzyskają styk. Prądy rozmówne będą się zamykać przez aparat abonenta, żyły sznura połączeniowego, odpowiednie sprężyny klucza $KP$, słuchawkę $S$ oraz wtórne użwowanie cewki indukcyjnej. Telefonistka, dowiedziawszy się z kim abonent chce uzyskać połączenie, wkłada wtyczkę wywoławczą $W_w$ (czerwona) w gniazdko wywoływane go abonenta, przechyla klucz przerzutowy $KP$ wprawo (od siebie) i pokręca korbką induktora. Położenie klucza $KP$ w tym wypadku nie jest stabilizowane. O ile telefonistka ma do rozporządzenia przetwornicę wahadłową $PW$, to ustawia klucz induktorowy $K_i$ wprawo, a wówczas wystarczy tylko przechylenie klucza przerzutowego $KP$ wprawo (od siebie), aby wysłać prąd sygnałowy do aparatu tego abonenta, w gniazdku którego jest włożona wtyczka $W_w$. Prąd sygnałowy, płynący z induktora, ma drogę następującą: zacisk induktora, zwarte sprężyny klucza $Ki$, stojącego nawprost, wskaźnik prądu sygnałowego $W_p$, sprężyny przechylonego klucza $KP$, żyła sznura połączeniowego, sprężyna gniazda $G_a$, aparat abonenta, druga sprężyna gniazda $G_a$, druga żyła sznura połączeniowego, sprężyny klucza $KP$, sprężyny klucza $Ki$, drugi zacisk induktora. Jeśli wysyłamy prąd sygnałowy z przetwornicy, to na ogół obieg jego jest taki sam, z tem, że płynie on z dwóch górnych zacisków $Z$ poprzez zwarte styki przechylonego wprawo klucza $Ki$. Obwód baterii $B_p$, zasilającej przetwornicę, jest zamknięty dzięki stykom sprężyn kluczy $Ki$ oraz $KP$, co łatwo sprawdzić, prześledziwszy obieg prądu, płynącego z baterii przetwornicy $B_p$. Telefonistka, wywoławszy żądanego abonenta, stawia klucz $KP$ nawprost. Abonenci są ze sobą połączeni, a ich prądy rozmówne przechodzą przez żyły sznura połączeniowego oraz styki sprężyn klucza $KP$. Równolegle do obwodu rozmównego abonentów jest włączone użwowanie klapki rożlaczeniowej $K_r$. Rozmowę abonentów może telefonistka podsłuchać, przechylwszy wlewo klucz przerzutowy $KP$ tej pary sznurów, którą abonenci są połączeni, przez co obwód rozmówny ich nie przerywa się, jednak znaczna część prądu rozmównego odgałęzia się do słuchawki $S$ aparatu stacyjnego, co może niekorzystnie wpłynąć na dobro porozumiewania się abonentów. Aby przy podsłuchiwaniu nie przeszkadzać abonentom, należy nacisnąć klucz podsłuchowy $P$, przez co w szereg ze słuchawką włączamy dławik $d$. Dzięki temu dławikowi do słuchawki $S$ odgałęzi się tylko bardzo nieznaczna część prądu rozmównego, tak, iż abonentom to nie przeszkodzi. Jeśli abonenci skończą rozmowę, dają krótkie sygnały induktorami, co spowoduje spadnięcie klapki rożlaczeniowej $K_r$. Telefonistka, zauważyszy sygnał końca rozmowy, rożlacz abonentów przez wyjęcie wtyczek $W_z$ i $W_w$ z gniazdek połączeniowych. Rola klucza transformatora $K_t$ jest widoczna ze schematu. O ile klucz ten jest przechylony wlewo, dwa obwody międzymiastowe, połączone specjalnym sznurem połączeniowym, są przedzielone przy pomocy transformatora o przekładni 1 : 1. Mianowicie jeden obwód międzymiastowy jest zakończony pierwotnym uzwojeniem tego transformatora, a drugi — jego wtórnym uzwojeniem. Przechylenie klucza transformatora $K_1$ wprawo powoduje odciąganie uzwojenia klapki rozłączeniowej międzymiastowej $K_{mr}$ od żył sznura połączeniowego. Łącznica 60-cio numerowa może współpracować z innymi podobnemi łącznicami, a ponadto może być dostosowana do sieci centralnej baterii. Ciężar polskiej łącznicy 60-cio numerowej $MB$ wynosi 83 kg. 2. Łącznice telefoniczne MB 100 numerowe. Polska łącznica telefoniczna MB 100 numerowa posiada te same wymiary, co łącznica 60-cio numerowa, której pojemność może być zresztą powiększona do 100 numerów. Łącznica ta posiada 100 klapek zgłoszeniowych, z których 90 jest klapkami abonentów miejskich (oznaczenia od 1 do 10 oraz od 21 do 100), 5 — abonentów podmiejskich (oznaczenia od 16 do 20) i 5 — należy do przewodów międzymiastowych (oznaczenia od 11 do 15). Ponadto 120 gniazdek połączeniowych: 90 gniazdek abonentowych, 5 par gniazdek podmiejskich i 5 par gniazdek międzymiastowych (odpowiednie gniazda są oznaczone temi samemi numerami co i klapki zgłoszeniowe) oraz 10 gniazdek pośredniczących, służących do współpracy z innymi łącznicami. Klapkę rozłączeniowych jest 16; odpowiadają one 16-u sznurowi połączeniowym, umożliwiającym prowadzenie 16-u jednoczesnych rozmów oraz 16-u kluczom przerzutowym. Pozaatem łącznica 100 numerowa jest wyposażona w te same części składowe, co i łącznica 60-cio numerowa. Klapki zgłoszeniowe abonentowe (90 sztuk) posiadają po 400 Ω oporności, klapki zgłoszeniowe podmiejskie (5 sztuk) — po 800 Ω oporności, klapki zgłoszeniowe międzymiastowe (5 sztuk) — po 2000 Ω oporności, klapki rozłączeniowe abonentowe (12 sztuk) — po 800 Ω oporności, wreszcie klapki rozłączeniowe międzymiastowe (4 sztuki) — po 2000 Ω oporności. Układ połączeń łącznicy 100 numerowej jest taki sam, jak łącznicy 60-cio numerowej (rys. 2). Łącznica 100 numerowa może być obsługiwana przez jedną, lub dwie telefonistki. W tym drugim wypadku łącznica może być przy pomocy specjalnego przycisku dzielona na dwa pola. Przycisk ten jest oznaczony w łącznicy literą $R$. Łącznica 100 numerowa, podobnie jak i 60-cio numerowa, może współpracować z innemi podobnemi łącznicami oraz może być dostosowana do dołączenia do sieci centralnej baterii. Ciężar polskiej łącznicy 100 numerowej $MB$ wynosi 97 kg. Oprócz łącznicy 100 numerowej $MB$ ze specjalnemi sznurami, służącemi do połączeń międzymiastowych, są w użyciu polskie łącznice 100 numerowe $MB$ bez sznurów specjalnych, zbudowane tak samo, jak łącznice wyżej opisane. Łącznice te nie mają przycisku, pozwalającego je dzielić na dwa pola. Dzwonki bacznościowe tych łącznic znajdują się na wierzchach szafek. Łącznica 100-numerowa bez sznurów specjalnych posiada 100 klapek zgłoszeniowych o oporności 400 Ω, 16 klapke rozłączeniowych o oporności 800 Ω, 16 par sznurów połączeniowych i odpowiednio 16 kluczy przerzutowych, a ponadto te same części składowe co łącznica 100 numerowa, tylko bez wspomnianego przycisku, dzielącego łącznicę na 2 pola i bez kluczy transformatora. Poza opisanemi łącznicami $MB$ z klapkową sygnalizacją rozłączeniową istnieją łącznice polskie $MB$ 100 numerowe ze wskaźnikową samoczynną sygnalizacją końca rozmowy, przy czem sygnalizacja ta jest dwustronna. Opisem takich łącznic zajmiemy się później. SILNIKI PRĄDU ZMIENNEGO. Rozróżniamy następujące silniki prądu zmiennego: 1) synchroniczne, 2) asynchroniczne trójfazowe, 3) asynchroniczne jednofazowe oraz 4) kolektorowe. Z powyższych silników największe zastosowanie znalazły silniki asynchroniczne trójfazowe ze względu na swą prostą budowę, taniość, łatwość uruchamiania i inne zalety, które zostaną podane przy ich opisie. 1. Silniki synchroniczne. Budowa silników synchronicznych jest taka sama, jak budowa prądnic prądu zmiennego. A więc silniki synchroniczne posiadają stojan, zewnętrzny nieruchomy pierścień z uzwojeniem, zasilanem prądem zmiennym (jednofazowym lub trójfazowym) oraz wirnik, ruchomą magnesnicę, zasilaną prądem stałym ze wzbudnicy osadzonej na tymże wale co i magnesnica. Jeżeli do uzwojenia stojana silnika synchronicznego puścimy prąd zmienny, a do uzwojenia wirnika — prąd stały, to silnik sam nie ruszy z miejsca. Dzieje się to dlatego, że siła działania uzwojenia stojana z prądem na uzwojenie wirnika z prądem, zmienia ustawicznie kierunek — wskutek zmienności prądu, zasilającego stojan. Wskutek tego wirnik jest ustawicznie szarpany to w jedną, to w drugą stronę i z miejsca oczywiście ruszyć nie może. Łatwo o tem przekonać się, stosując znaną regułę lewej ręki w stosunku do nieruchomego przewodnika, zasilanego prądem zmiennym, działającego na nieruchomy biegun magnesu. Omawiana siła będzie jednak posiadać stały kierunek, jeśli wirnik (magnesnicę) silnika będziemy obracając z taką samą szybkością, z jaką następują zmiany prądu zmiennego. Wówczas zawsze, jeśli zmieni się jednocześnie, czyli synchronicznie, również i znak biegu magnesnicy, znajdującego się naprzeciw tego przewodnika. W tych zaś warunkach kierunek działania siły uzwojenia stojana na magnesnicę będzie jeden i ten sam i silnik ruszy z miejsca. Uruchamianie silników synchronicznych jest bardzo kłopotliwe. Wirnik silnika należy najpierw wprawić w ruch przy użyciu silnika pomocniczego, doprowadzając jego szybkość odpowiednio do zmian prądu zmiennego, którym ma być zasilany stojan. Następnie do uzwojenia magnesnicy wpuszczamy stały prąd, a do uzwojenia stojana — prąd zmienny, przerywając jednocześnie prąd, zasilający pomocniczy silnik rozruchowy. Poza opisanym w ogólnych zarysach sposobem uruchamiania silników synchronicznych przy pomocy silników pomocniczych, istnieje jeszcze inny sposób ich uruchamiania. Polega on na zastosowaniu specjalnego pomocniczego zwartego uzwojenia w magnesnicy. Magnesnica z takim uzwojeniem zaczyna obracać się po włączeniu prądu zmiennego do uzwojenia stojana, ponieważ pole magnetyczne, związane z prądem stojana, indukuje w zwartem uzwojeniu magnesnicy prady. Działanie prądów stojana na indukowane prądy magnesnicy powoduje obracanie się tej ostatniej. Gdy ruch magnesnicy zbliży się do synchronizmu, włączamy prąd stały na uzwojenie magnesnicy. Po wprawieniu silnika synchronicznego w ruch o odpowiedniej szybkości możemy go stopniowo obciążać, pamiętając jednak o tem, by go nie przeciągać, gdyż przeciążony silnik synchroniczny staje. Silniki synchroniczne nazwę swą zawdzięczają temu, iż biegna one synchronicznie, czyli jednocześnie ze zmianami prądu, zasilającego ich stojany. Innymi słowy obracają się one synchronicznie z prądnicami prądu zmiennego, zasilającemi te silniki. Silniki synchroniczne stosuje się bardzo rzadko ze względu na trudności w ich uruchamianiu oraz na konieczność stosowania przy ich napędzaniu dwóch rodzajów prądu: stałego — do zasilania uzwojeń magnesnic, oraz zmiennego — do zasilania uzwojeń stojanów. Dodatnimi cechami silników synchronicznych są: jednostajna ich szybkość, niezależna od obciążenia oraz, nieznaczny prąd, jaki te silniki pobierają przy biegu luzem. 2. Silniki asynchroniczne trójfazowe. Silnik asynchroniczny składa się z dwóch części: stojana i wirnika. Część nieruchoma, stojan, jest zbudowana zupełnie tak samo, jak twornik prądnicy trójfazowej. A więc stojan silnika asynchronicznego stanowi pierścień, wykonany z cienkich odizolowanych od siebie blach żelaznych, umocowanych na żelaznym kadłubie. Pierścień ten posiada na swej wewnętrznej powierzchni żłobki, w których umieszcza się uzwojenie trójfazowe. Końcówki tego uzwojenia są prowadzone do zacisków zewnętrznych. Zacisków tych jest zwykle 6; doprowadzamy do nich początki i końce każdej z trzech faz, które następnie możemy łączyć w gwiazdę, lub trójkąt. Wirniki, stanowiące części ruchome silników asynchronicznych, są zbudowane dwojako. Istnieją mianowicie wirniki z uzwojeniami oraz wirniki zwarte, czyli klatkowe. Wirniki z uzwojeniem posiadają bęben, wykonany z blach żelaznych, posiadający takie samo uzwojenie, jak stojan. Uzwojenie to łączy się w gwiazdę, lub trójkąt, a końce jego wyprowadza do 3-ch pierścieni ślizgowych, umieszczonych na wale silnika (rys. 1). Po pierścieniach śliz- ![RYS. 1. SCHEMAT SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Z ROZRUSZNIKIEM.](image) gowych, które obracają się wraz z wirnikiem, ślizgają się nieruchome szczotki, połączone z potrójnym opornikiem $R$, t. zw. rozrusznikiem, którego rola będzie opisana poniżej. Wirniki zwarte (klatkowe), stosowane w mniejszych silnikach, są zbudowane w postaci walca żelaznego, wykonanego z krążków blachy żelaznej, odizolowanych od siebie papierem lub lakierem. Na zewnętrznej powierzchni walec ten posiada otwory, przez które przetknięte są nieizolowane miedziane pręty, połączone ze sobą zapomocą miedzianych pierścieni. „Klatka” wirnika bez rdzenia żelaznego jest pokazana na rys. 2. Pomiędzy wirnikiem a stojanem znajduje się szczelina powietrzna, której wielkość wynosi dla małych silników części milimetra, a dla dużych — około 1 mm. W silniku asynchronicznym doprowadza się prąd zmienny tylko do uzwojenia stojana (rys. 1) natomiast do uzwojenia wirnika prąd nie doprowadza się. W uzwojeniu wirnika prąd powstaje wskutek indukcji, wskutek wpływu na nie prądu stojana. Uzwojenie to musi być oczywiście zamknięte. Oddziaływanie prądu stojana na prąd wirnika, powstały przez indukcję, powoduje obracanie się wirnika i wytwarzanie momentu obrotowego, zdolnego do wykonania pracy. Po powyższych wyjaśnieniach wstępnych zastanowimy się nad działaniem silnika asynchrnicznego. Najprostšy stojan silnika asynchronicznego posiada trzy uzwojenia (fazy), połączone w trójkąt lub w gwiazdę, przyczem uzwojenia te są przesunięte względem siebie w sposób podany na rys. 3, str. 70 Nr. 6 Wiadom. Telet. Na rys. 3 mamy pokazane w sposób uproszczony jedno uzwojenie (jedną fazę). Jeśli przez to uzwojenie przepływa prąd chwilowy o kierunku pokazanym strzałkami, t. j. od p do k, to u dołu uzwojenia mamy biegun północny N, zaś u góry — biegun południowy S. Jak to już wiemy z opisu prądu trójfazowego, kierunek prądu w trzech fazach uzwojenia trójfazowego zmienia się ustawnicznie. Wobec powyższego w uzwojeniach (fazach) bieguny N i S będą się zmieniać — wraz ze zmianami kierunków prądów. Na rys. 4 u góry podano zmiany kierunków prądu w trzech fazach, zaś u dołu — zmiany biegunów, wytwarzanych przez uzwojenie stojana z prądem. Jak widać z pierwszego rysunku, pierwsza faza wytwarza biegun północny, zwrócony do wirnika, zaś fazy: druga i trzecia — bieguny południo- APARATY SIEMENSA. (Dalszy ciąg do str. 67 Nr. 6 Wiadom. Telet, 1935 r) Wysłanie impulsów prądu, odpowiadających jakiemuś znakowi lub literze w alfabetie Siemensa odbywa się w następujący sposób: Przypuśćmy np., że chcemy nadać literę z, której odpowiada układ impulsów prądu: — + — + —, a więc 1-y, 3-y i 5-y impuls oznacza prąd znakowy, zaś 2-i, i 4-y impuls — prąd rozłączeniowy (por. rys. 1). Na taśmie nadawczej Siemensa dziurka odpowiada prądowi znakowemu (ujemnemu), dla tego też dla litery z dziurki znajdują się w 1-ym, 3-im i 5-ym szeregu na taśmie. Przy przesuwaniu zatem tej taśmy nad drążkami stykowemi noski drążków: d₂ i d₄ pozostaną na miejscu, a drążki będą miały połączenie z plusem sieci, podczas gdy noski drążków: d₁, d₃ i d₅ wpadną w odpowiednie dziurki na taśmie, zaś drążki te uzyskają połączenie z minusem baterii. Jeśli teraz szczotka H będzie się ślizgać po wycinku 1 pierścienia E, to nastąpi naładowanie się kondensatora nadawczego K, co spowoduje ustawienie się kotwicy przekaźnika nadawczego G w położeniu 1. Do przewodu zostanie wysłany ujemny impuls prądu znakowego. Gdy następnie szczotka H będzie ślizgać się po wycinku 2 pierścienia E, to kondensator K wyładuje się, a prąd wyładowania przestawi kotwice przekaźnika w położenie 2, w wyniku czego do przewodu zostanie wysłany dodatni impuls prądu rozłączeniowego. Przy przechodzeniu szczotki nad wycinkiem 3-im pierścienia E znów nastąpi naładowanie się kondensatora K i wysłanie impulsu prądu znakowego, przy przechodzeniu jej nad wycinkiem 4-ym pierścienia — nastąpi ponowne wyładowanie się kondensatora K i wysłanie impulsu prądu rozłączeniowego, wreszcie, przy przechodzeniu szczotki nad wycinkiem 5-ym znów nastąpi naładowanie się kondensatora K i wysłanie do przewodu ujemnego impulsu prądu znakowego. Z powyższego opisu jest widoczna zależność pomiędzy dziurkami na taśmie nadawczej a impulsami prądu, wysyłanymi przez nadajnik. Wysyłanie tych impulsów przy innych literach i znakach odbywa się w taki sam sposób, jak to dla przykładu opisaliśmy dla litery z. 4. Odbiornik. Odbiornik aparatu Siemensa składa się z dwóch części: górnej i dolnej, które są połączone ze sobą elektrycznie zapomocą sprężyn stykowych. W skład górnej części odbiornika wchodzi elektryczny silnik napędowy, którego szybkość można regulować zapomocą opornika poślizgowego, włączonego w obwód magnesujący silnika oraz tarcza odbiorcza, po której ślizgają się szczotki stykowe, osadzone na trzymadle, poruszanym przez silnik napędowy za pośrednictwem przekładni zębatej. Na osi trzymadła jest osadzone ponadto koło czcionkowe oraz kolektor: dziurkujący i przesuwający taśmę. Od osi tej otrzymują napęd przełączniki kolektorowe PC i PK (rys. 5). Ponadto w skład górnej części odbiornika wchodzi urządzenie drukujące oraz przesuwające taśmę i tachometr, czyli licznik obrotów. W skład dolnej części odbiornika wchodzi mały pomocniczy silnik elektryczny z urządzeniem, regulującym jego szybkość, przed którym znajduje się przekaźnik regulujący; z lewej strony tego przekaźnika znajdują się 3 przełączniki przechylne. Pierwszy z nich służy do regulowania biegu odbiornika, drugi — do odbioru telegramów w postaci taśmy nadziurkowanej, trzeci jest przełącznikiem dla urządzenia przesuwającego taśmę i drukującego. Poza trzema przełącznikami są umieszczone w dwóch rzędach po 5 w każdym przekaźniki polaryzowane P₁—P₅ i R₁—R₅ (rys. 5). Poza przekaźnikami są 4 bezpieczenstki: dwa 6-amperowe i dwa 2-amperowe. Po prawej stronie dolnej części odbiornika znajdują się 2 rzędy przekaźników po 5 w każdym rzędzie. W lewym rzędzie znajdują się przekaźniki dziurkujące. W prawym rzędzie znajdują się przekaźniki: rozdzielczy PR (rys. 4), regulacyjny, włączający i wyłączający, przekaźnik zmieniający rodzaj znaków i przekaźnik, przerywający drukowanie. Poza przekaźnikami znajduje się opornik przesuwny oraz dzwoniec, który daje sygnał wtedy, gdy taśma odbiorcza jest na ukonczeniu. Taśma ta jest umieszczona na zwijaku, znajdującym się, w kasetce. W drugiej kasetce znajduje się zwijak na który nawija się taśma. 5. Synchronizacja. Trzymadła szczotek nadajnika i odbiornika powinny się obracać z jednakową szybkością (synchronicznie), aby był zapewniony dobry odbiór nadawanych telegramów. Pięć impulsów prądu, składających się na jeden znak w alfabetce Siemensa, musi być tak rozdzielony, aby pierwszy impuls uruchomił pierwszy z 5-u przekaźników odbiornika, drugi impuls — drugi przekaźnik it.d. Przekaźniki te pod wpływem otrzymanych impulsów przestawia swoje kotwiczki, które oddziałują na odpowiednie urządzenie; dzięki temu urządzeniu na taśmie zostanie wydrukowana odpowiednia litera lub znak, stosownie do otrzymanych impulsów prądu. ![Rys. 4. Schemat synchronizacji.](image) Tarcza odbiorcza posiada 8 pierścieni. Sześć z tych pierścieni, mianowicie wewnętrzny, najmniejszy, oraz 5 zewnętrznych, stanowią t. zw. kombinator elektryczny. Te 5 zewnętrznych pierścieni, licząc od zewnątrz, są podzielone kolejno na: 2, 4, 8, 16 i 32 wycinki. Nadawane przez nadajnik co każdy obrót szczotek 5 impulsów prądu, muszą być najpierw zarejestrowane przez 5 przekaźników, a następnie odczytowane przez kombinator. Pierścienie tarczy odbiorczej: drugi (pełny) p₇, trzeci p₈ (dzielony na wycinki) — licząc od środka — służą do odbioru znaków i regulowania szybkości. Pierścienie p₇ i p₈ są rozwinięte na rys. 4. Zacieniowane wycinki dzielonego pierścienia p₈ są połączone z przekaźnikami odbiorczemi, czego na rysunku nie zaznaczono. Szczotka, ślizgająca się po wycinkach pierścienia musi stykać się z niemi w odpowiednich momentach. Mianowicie, jeśli odbiornik z linii otrzymuje (poprzez przekaźnik) pierwszy impuls prądu, szczotka musi stykać się z wycinkiem 1; gdy odbiornik otrzymuje drugi impuls — szczotka winna stykać się z wycinkiem 2 i t. d. Jeśli odbiornik biega za szybko lub za wolno w stosunku do nadajnika, bieg ten jest samoczynnie zwalnia-ny, względnie przyspieszany przez 2 przekaźniki regulujące PRI i PII, sterujące silnik pomocniczy A, który reguluje opornik pola magnetycznego silnika odbiornika B, a przez to i szybkość obrotów tego silnika. Jeśli różnice szybkości nadajnika i odbiornika są niewielkie, nie jest to szkodliwe dla odbioru, bo szczotka w chwilach przychody-zienia impulsów prądu nie znajdowała się poza wycinkami pierścienia p8 (rys. 4). Pierścień p8, poza wycinkami 1 — 5, posiada 15 wycinków a, b i c (po 3 pomiędzy wycinkami: 1 i 2, 2 i 3 i t. d.). Wycinki te, za wyjątkiem środowej trójki, są ze sobą połączone. Środowa trójka wycinków a, b i c jest połączona z innymi tylko wtedy, gdy wyłącznik W jest zamknięty. Wycinki a i c są połączone z końcówkami uzwoje-nia przekaźnika regulującego PRI, zaś wycinek b — z izolowaną częścią kotwicy przekaźnika regulują-cego PII. Opornikem przesuwnym Rp osiąga-my określoną szybkość odbiornika, którą odczytujemy na tachometrze. Wyłącznik W winien znajdować się w środ-kowym położeniu, przy którym regulacja szybkości odbiwa się tylko zapomocą środkowej trójki wycinków a, b i c pierścienia Pp, podczas gdy nadaj-nik nadaje znaki korekcyjne (por. rys. 1, znak IV). Środkowy impuls prądu (ujemny) przepływa przez przekaźnik linjowy PL, co powoduje przesta-wienie kotwicy w położenie 2, odpowiadające prądowi znakowemu. Jeśli szczotka w tym momencie znajdzie się na wycinku a pierścienia p8, to zjawiska będą następujące: Kondensator K naładuje się, przy czym prąd ładowania przejdzie od minusa sieci, przez styk z i kotwęcę przekaźnika PL do okładziny kondensatora, zaś od plusa sieci do dru-giej okładziny kondensatora przejdzie przez oporność r1, t. zw. dzielnika napięcia, pierścień p7, szczotki S7 i S8, wycinek a, lewą cewkę przekaźni-ka PRI i przekaźnik rozdzielczy PR. Prąd ładowania kondensatora wzbudzi lewe uzwojenie przekaźnika regulującego PRI, którego kotwica ustawi się w położeniu 2. Opornik r3 zostanie wtedy zowany, co pozwala na równywanie nieznacznych nierównomierności biegu przez zmianę natężenia prądu, płynącego do silnika B. Uzwojenie przekaźnika PII pozostaje bez prądu, przez przestawienie się kotwicy przekaźnika PRI w położenie 2. Kotwica przekaźnika PII ustawia się w położeniu I, a wtedy silnik pomocniczy A otrzymuje prąd, który płynie od minusa sieci, kotwice przekaźnika, twornik silnika, opornik r4, i uzwojenie magnesujące do plusa sieci. Obroty silnika pomocniczego A przenoszą się na automa-tyczny regulator C, składający się z pierścieni: pełnego i dzielonego, którego wycinki są połączone małymi oporniczkami. Po pierścieniach regu-latora ślizgają się szczotki, umocowane na wspól-nem trzymadle. Silnik pomocniczy A obraca szczotki regulatora w ten sposób, że oporność uzwojenia magnesującego silnika napędowego B maleje, dzięki czemu przyspiesza on bieg. Wyladowanie kondensatora K nie ma wpływu na regulację, jeśli 4-y impuls prądu przestawia kotwice przekaźnika PL w położenie 1. Jeśli szczotka S8 ślizga się po wycinku c, wówczas, gdy przekaźnik linjowy PL otrzymuje ujemny impuls prądu, to prąd ładowania kondensatora K przesta-wia kotwęc przekaźnika PRI w położenie I. Spo-woduje to zniesienie zwarcia opornika r3 i wzbudzenie przekaźnika PII. Wskutek tego kotwiczka przekaźnika PII zmieni położenie, co wpłynie na zmianę kierunku prądu magnesującego silnika pomocniczego A, a więc i na zmianę kierunku obrotów tego silnika. Szczotki regulatora C obrócą się wówczas w tym kierunku, aby powiększyć oporność uzwojenia magnesującego silnika B; wpływ to na zmniejszanie się jego ilości obrotów. Gdy szczotka S8 przy odbiorze ujemnego im-pulsu prądu przebiega przez wycinek b pierścienia p8, nie nastąpi zmiana szybkości obrotów. Po osiągnięciu biegu synchronicznego, wyłącznik W zamykamy, łącząc wycinki a, b i c pierścienia z pozostałymi trójkami wycinków, w związku z czym, każdy odebrany ujemny impuls prądu będzie wpływał na regulację synchronizmu. 6. Odbiór znaków. Prądy ładowania i wyładowania kondensatora K przepływają przez uzwojenie przekaźnika rozdzielczego PR (rys. 4), przy czym pierwsze po-wodują połączenie jego kotwicy z ujemnym bie-gunem, drugie z dodatnim biegunem sieci, gdyż kotwica przekaźnika PR wykonywa te same ruchy, co przekaźnik PL. Odbiór i odcyfrowywanie otrzymywanych przez odbiornik impulsów prądu odbywa się w sposób następujący: Gdy 5 impulsów prądu jednego znaku alfabetu Siemensa rozdzieli się na 5 przekaźników odcyfrowujących $P_1 — P_5$ (rys. 5), to kotwice tych przekaźników ustawia się odpowiednio do otrzymanych impulsów, umożliwiając wydrukowanie przesłanego znaku. Aby jednak nie było przeszkód w odbiorze, przekaźniki $P_1 — P_5$ zostają następnie odłączone, tak, iż nie odbierają dalszych impulsów prądu, które z kolei otrzymują przekaźniki $R_1 — R_5$; podczas tego następuje odcyfrowanie (i wydrukowanie) znaku, otrzymanego przez przekaźniki $P_1 — P_5$. Przełączanie umożliwiają przełączniki kolektorowe cewek $PC$ i kotwic $PK$, obracające się z szybkością 2 razy mniejszą, niż trzymadło szczotkowe. Przełączniki cewek włączają kolejno do odbioru jedną lub drugą grupę przekaźników, zaś przełączniki kotwic włączają na elektromagnes drukujący $ED$ kolejno kotwice tej grupy przekaźników, która jest odłączona od odbioru. Aby zaznajomić się z odcyfrowywaniem otrzymanywanych przez odbiornik impulsów prądu, dla przykładu omówimy sposób odbioru litery $a$ ($+—+—+—$). A więc przy pierwszym dodatnim impulsie prądu kotwica przekaźnika rozdzielczego $PR$ zostaje połączena z plusem sieci. Szczotki $S_7$ i $S_8$ ślizgają się w tym momencie po pierwszej $\frac{1}{5}$ części pierścienia odbiorniczego. Przekaźnik $R_1$ jest wzbudzony przez następujący obieg prądu: plus sieci, kotwica $PR$, pełny pierścień przełącznika, połówka 1-go przełącznika $PC$, przekaźnik $P_1$, wycinek 1 pierścienia, szczotki $S_7$ i $S_8$, pierścień $p_7$, opornik $r_3$ dzielnika napięcia, minus sieci. Kotwica przekaźnika $R_1$ uzyska połączenie z tym stykiem, który jest połączony ze wszystkimi dodatnimi (pokreskowanymi) wycinkami pierścienia $p_1$. Drugi ujemny impuls prądu przestawia kotwicę przekaźnika rozdzielczego $PR$ ze stykiem minus. Ponieważ szczotka $S_8$ ślizga się po wycinku pierścienia $p_4$, zostanie wzbudzony przekaźnik $R_2$, przy czym droga prądu jest następująca: minus sieci, kotwica przekaźnika $PR$, pełny pierścień przełącznika, połówka drugiego przełącznika $PC$, przekaźnik $R_2$, wycinek 2, szczotki $S_8$ i $S_7$, pierścień $p_1$, opornik $r_1$ dzielnika napięcia, plus sieci. Prąd w przekaźniku $R_2$ przepływa w odwrotnym kierunku, niż w przekaźniku $R_1$, dlatego też kotwica jego ustawi się na innym styku, a mianowicie na tym, który jest połączony z zakreskowanymi (minusowymi) wycinkami pierścienia $p_2$. Trzeci impuls (ujemny) uruchomi przekaźnik $R_3$ w takim sam sposób, jak $R_2$. A więc kotwica jego zostanie połączona z ujemnymi wycinkami pierścienia $p_3$. Czwarty i piąty impuls ustawią kotwice przekaźników $R_4$ i $R_5$ w takich samych położeniach, jak kotwice $R_1$. W wyniku kotwice przekaźników $R_1 — R_5$ będą ustawione tak, jak to jest pokazane na rys. 5. Jeśli skończy się seria pięciu impulsów i szczotki wykonają pełny obrót, przełączniki kolektorowe $PC$ przełączają grupę przekaźników $P_1 — P_5$ na odbiór, podczas gdy przekaźniki $R_1 — R_2$ są odłączone do elektromagnesu drukującego $ED$, tak, iż może się odbyć druk znaku, odpowiedniego do nastawień kotwic. Druk ten odbywa się za pośrednictwem kondensatora $K_1$. Kondensator ten podczas jednego obrotu szczotek raz jeden nalałdowuje i wyładowuje się. Wyładowanie jego jest możliwe, jeśli trzymadło szczotek znajduje się nad tem miejscem pierścienia, przy którym zamknięty jest zapomocą odpowiedniej kotwicy obwód prądu. Należy zauważyć, że wyładowanie kondensatora $K_1$ jest możliwe tylko wtedy, gdy trzymadło szczotek znajduje się nad 26-ym wycinkiem pierścienia $p_1$, licząc od lewej strony. We wszystkich innych położeniach szczotek, wyładowanie kondensatora $K_1$ jest niemożliwe, o ile kotwice przekaźników odcyfrowujących ustawiły się dla litery $a$ w opisanym wyżej sposob. Podział pierścieni: $p_5 — p_1$ na: 2, 4, 8, 16 względnie 23 części ma właśnie na celu zapewnienie otrzymania 32 kombinacji, odpowiadających tylu literom i znakom. Odbicie litery $a$ odbywa się w następujący sposób: Przy końcu pierwszego obrotu trzymadła szczotek, szczotka $S_5$ ślizga się po krótkim wycinku pierścienia $p_5$, połączonego przez opornik $r_3$ z plusem sieci. W tym momencie kondensator $K_1$ ładuje się. Jeśli trzymadło szczotkowe znajdzie się nad 26-ym wycinkiem pierścienia $p_1$ kondensator $K_1$ wyładowuje się, przy czym droga prądu jest następująca: kondensator, pierścień $p_6$, szczotki $S_0$, $S_5$, górny styk kotwicy $R_5$ kotwica $R_5$ ciemne półpierścienie (przekręcone w tym momencie o $\frac{1}{2}$ obrotu), kotwica $R_1$, górny styk tej kotwicy, $p_4$, $S_4$, $S_3$, $p_3$, dolny styk kotwicy $R_3$, kotwica $R_3$, $R_3$, $R_2$, dolny styk kotwicy $R_2$, $p_2$, $S_2$, (26-y wycinek), górny styk kotwicy $R_1$, kotwica $R_1$, przekaźnik $R_1$, pełny pierścień przełącznika $PK$, elektromagnes drukujący $ED$, minus sieci. Młoteczek drukujący elektromagnesu $ED$ uderzy w kółko czcionkowe $KC$, co spowoduje wydrukowanie litery $a$ na taśmie. Bezpośrednio po wydrukowaniu litery następuje przesunięcie taśmy, odbywające się dzięki mimośrodowi, umieszczonemu na osi trzymadła szczotkowego, który pośrednio wpływa na ruch zapadki, poruszającej kółko zapadkowe. Z kółkiem zapadkowym jest połączony wałek drukujący, przesuwający taśmę. Przy pomocy przełącznika przechylnego, o którym była mowa przy omawianiu dolnej części odbiornika, można włączać i wyłączać urządzenie, przesuwające taśmę i drukujące. Przejście z liter na cyfry. Kombinacje dodatnich i ujemnych impulsów prądu, których w alfabetie Siemensa jest 32, nie wystarczą do wyrażenia wszystkich liter, cyfr i znaków. Dlatego też używa się w tym alfabetie tych samych znaków do wyrażenia liter oraz cyfr i znaków (por. rys. 1). Chcąc przejść z nadawania liter na cyfry i znaki, wysyłamy kombinacje impulsów, odpowiadających klawiszowi cyfrowemu (rys. 1). Kombinacja ta składa się z jednego impulsu dodatniego i czterech ujemnych. Po ich otrzymaniu przez odbiornik, zadziała przekaźnik t. zw. zwrotniczy, który spowoduje odpowiednie przesunięcie się koła czcionkowego, tak, aby pod młoteczkiem, poruszonym przez elektromagnes drukujący, znalazł się szereg cyfrowy koła. Jeśli chcemy przejść z cyfr na litery, nadajemy kombinację impulsów prądu, składającą się z dwóch dodatnich i trzech ujemnych impulsów prądu, odpowiadających klawiszowi literowemu (rys. 1). Po odebraniu tych impulsów, przekaźnik zwrotniczy zadziała i spowoduje przestawienie nad młoteczkim szereg uliterowego koła czcionkowego. Przed rozpoczęciem nadawania należy zawsze wysłać kombinację literową, lub cyfrową, w zależności od tego, co chcemy nadawać. Powoduje to odpowiednie przesunięcie koła czcionkowego na litery lub cyfry i znaki, a ponadto automatyczne uruchomienie taśmy zapomocą wspomnianego wyżej mimośrodu. Odbiornik Siemensa może odbierać telegramy równocześnie na dwóch taśmach: w postaci druku i w postaci taśmy dziurkowanej. Przy otrzymywaniu telegramu w postaci taśmy dziurkowanej czynne jest 5 przekaźników dziurkujących, o których była mowa przy opisywaniu odbiornika, a ponadto kolektor dziurkujący i 2-i przełącznik przechylny (por. wyżej). Przyjmowanie telegramów w postaci taśmy dziurkowanej odbywa się wówczas, gdy muszą być one przesyłane do następnych stacji przy pomocy aparatu Siemensa (telegramy tranzytowe), lub też wtedy, gdy musimy powtórzyć stacji nadawczej treść odebranego telegramu. O CZEM MÓWIĄ PRAKTYCY. TAŚMOWY WIESZAK KABLOWY. Technik M. KUBICA — Katowice. Przy prowadzeniu kabli po ścianach domów wydają się różne trudności, wynikające bądź to z braku określonego sposobu wykonania robót, bądź też z braku różnych materiałów pomocniczych. Treścią niniejszej wzmianki będzie opisanie jednego ze sposobów umocowania kabli telefonicznych obolowionych na ścianach, gdzie występują przeszkody w postaci gzymsów, rynien ściekowych, narożników, ozdob fasadowych i t. p. Zaznaczam, że poniżej opisany sposób umocowania kabli wytrzymał całkowicie próbę praktyczną. RYS. 1. WIESZAK DLA KABLI O POJEMNOŚCI DO 40 PAR. RYS. 2. WIESZAK DLA KABLI O POJEMNOŚCI PONAD 40 PAR. RYS. 3. PRZYMOCOWANIE KABELA DO WIESZAKA Instalacja kabli na budynkach nie przedstawia większych trudności przy prowadzeniu kabla po ścianach gładkich, natomiast napotyka się na bardzo wiele trudności w wypadku natrafienia na przeszkody wyżej opisane. W tych wypadkach istnieje b. łatwa możliwość uszkodzenia, względnie zmęcenia kabla już przy jego umocowaniu; łatwo można również uszkodzić budynek na którym odnośnie roboty są wykonywane. Przy instalacji kabli na budynkach należy również mieć na uwadze, aby ewentualne naprawy, względnie remonty budynku mogły być wykonane bez większych trudności i obaw uszkodzenia kabli istniejących. Kwestję powyższą rozwiązało przez zastosowanie do umocowania kabli konstrukcji uwidocznionej na rys. 1 i 2 zwanej „Taśmowy wieszak kablowy”. Zasadniczą częścią taśmowego wieszaka kablowego jest ocynkowane lub obołowane żelazo taśmowe odpowiedniej długości, szerokości i grubości; wymiary są uzależnione od pojemności zawieszanego kabla. Uwidoczniony na rys. 1 wieszak z podanymi wymiarami przeznaczony jest dla kabli o pojemności do 40 par, zaś dla kabli powyżej 40 par używany jest wieszak o wymiarach wedł. rys. 2. W niektórych wypadkach należy wykonać wieszak o odmiennych wymiarach, zależnych od specjalnych warunków lokalnych. Do żelaza taśmowego, jak to uwidoczniło na rysunkach, przymocowane są odpowiednio wygięte haczyki z blachy cynkowej lub miedzianej, służące do bezpośredniego uchwycenia kabla. Haczyki te mogą być do żelaza taśmowego przyutowane lub przynitowane. Wolne górne końce haczyków, jak to uwidoczniło na rys. 3, wiążę się drutem wiązałkowym po założeniu kabla. Celem umocowania przy pomocy gwoździ wieszaka na murze, żelazo taśmowe zaopatrzone jest na końcach z obydwu stron w górnej części w 2 lub 3 otworki, przyczem wbija się od 1 do 3 gwóździe w zależności od pojemności i ciężaru kabla oraz wytrzymałości muru. Główną cechą i zaletą opisanego wieszaka kablowego jest łatwa możliwość nadawania mu różnych kształtów w zależności od potrzeb lokalnych. RYS. 6. PROWADZENIE KABLA PO ŚCIANIE Z GŻYSEM. Kilka sposobów praktycznego zastosowania wieszaka kablowego przedstawiają rys. 4, 5 i 6, a mianowicie: Rys. 4 przedstawia sposób poziomego zawieszenia kabla, przy pomocy wieszaka w wypadku napotkanej w kącie muru, rynny deszczowej. Poprzednio wykonywano w murze za rynną stosowne wgłębienie i przeciągano kabel. Sposób ten, zwłaszcza przy zawieszaniu znaczej długości kabla, powoduje uszkodzenie przez zadarcia przy przeciąganiu oraz zwiększa ilość potrzebnej robocizny. Dla uniknięcia tego stosowano również wmurowanie wpoprzek przed rynną sztaby żelaznej do której przywiązywano kabel. Zastosowanie wieszaka kablowego umożliwia łatwe rozwiązanie tej kwestii, bowiem żelazu taśmowemu można łatwo nadać odpowiednią formę i zawiesić kabel przy zastosowaniu łagodnych zgłębień oraz dotrzymać właściwą odległość pomiędzy wieszakiem a rynną, co jest potrzebne dla swobodnej wymiany tej rynn. Rys. 5 przedstawia sposób poziomego prowadzenia kabla przy pomocy wieszaka kablowego po ścinanie z wgłębiением. Rys. 6 „a” i „b” przedstawia sposób pionowego prowadzenia kabla przy pomocy wieszaka kablowego po ścinanie z ozdobnym gzymsem. Dotychczas układało kabel bezpośrednio na gzymsie posiadającym ostre kąty, lub też przeciągało go przez wybitny przebijakiem otwór w gzymsie. Wybicie otworu jest trudne do wykonania i osłabia znacznie wytrzymałość gzymsu, przez co może on się łatwo oberwać. Zastosowanie wieszaka taśmowego usuwa powyższe niedogodności, a umocowanie go w pewnej odległości od gzymsu umożliwia ewentualną naprawę tego miejsca na ścinie. Już z powyżej opisanych kilku sposobów umocowania kabli, można zdać sobie sprawę z tego, że o ile w praktyce zajdą innego rodzaju przeszkody w umocowaniu kabli na ścianach, to przez zastosowanie opisanego wieszaka kablowego łatwo da się uniknąć różnych komplikacji i związanych z tem kosztów. PRZYSTOSOWANIE CENTRALEK ABONENTOWYCH DO ŁĄCZNIC MIESJSCOWEJ BATERJI Z SAMOCZYNNA SYGNALIZACJĄ ROZŁĄCZENIOWĄ. Technik Jan’HOFLER — Kościan. W użyciu u abonentów znajdują się centralki różnych typów i różnego pochodzenia. Dostosowania tych centralek do miejskich łącznic miejscowej baterji z samoczynną sygnalizacją rozłączeniową w pewnych wypadkach sam monter wykonać nie może z różnych powodów, a mianowicie: 1. Brak odpowiednich zacisków wewnątrz centralki dla załączenia części dodatkowych, jak kondensatory i dławiki. 2. Nieczytelne lub wyrażone w języku obcym oznaczenia zacisków, o ile one już istnieją. 3. Odwrotne (błędne) przystosowanie przez fabrykę. W tym ostatnim wypadku jedna z centralek abonentowych posiadała wewnątrz zaciski dla dławika i kondensatora wbudowane w ten sposób, że po załączeniu do nich tych części według oznaczeń zacisków, znaki optyczne w łącznicy miejskiej działały odwrotnie, tj. ukazywały się w czasie rozmowy, a znikaly po jej ukończeniu. Po bliższem zbadaniu centralki t. j. wydzwonienniu jej połączeń wewnętrznych okazało się, że kondensator włączało się w obwód klapy przyzewowej, a dławik między odpowiednie dodatkowe sprężyny w gniazdku głównem, które się zwierały po włożeniu wtyczki do gniazdku i zamykały obwód dla prądu stałego płynącego po przewodach z łącznicy miejskiej w czasie rozmowy. Jak wiadomo, prawidłowe działanie znaków optycznych jest wówczas, gdy w okienku odpowiadającym danemu sznurowi, od chwili włożenia wtyczki aż do zgłoszenia się abonenta, ukazuje się żółte pole, a potem ukazuje się powtórnie po ukończeniu rozmowy, t. j. po zawieszeniu słuchawki przez abonenta. Zatem w czasie rozmowy obwód dla prądu stałego musi być przerwany przez wyłączenie dławika w gniazdku centralki abonentowej i zablokowany przez kondensator załączony w obwód słuchawkowy aparatu odzewowego lub aparatu dodatkowego. W czasie spoczynku obwód dla prądu stałego musi być zamknięty przez dławik, włączony równolegle do obwodu klapki przyzewowej. Ten ostatni sposób przystosowania ma następujące dobre strony: 1) Po ukończeniu rozmowy z aparatu dodatkowego ukazuje się znak włącznicy miejskiej, przez co umożliwione jest rozłączenie w łącznicy miejskiej niezależnie od tego, czy w centralce abonentowej rozłączenie nastąpiło, czy nie. 2) Większa oszczędność prądu otrzymywanego z drogiego źródła t.j. z baterii ogniw leklańszowskich. Przeciętny czas upływający przed zgłoszeniem się abonentu po jego wywołaniu i po skończeniu rozmowy do chwili rozłączenia, trwa zaledwie 1/4 minuty — w tym czasie przepływa prąd. Gdyby natomiast w czasie rozmowy obwód dla prądu stałego był zamknięty, wówczas zużycie prądu byłoby znacznie kosztowniejsze, gdyż rozmowa abonenta trwa przeciętnie 2 do 3 minut. Przedstawiony na rys. 1 schemat połączeń wykazuje, jak należy, a jak nie należy załączać części dodatkowe, celem przystosowania centralki abonentowej do łącznicy miejskiej z samoczynną sygnalizacją rozłączeniową. Przy centralkach bezsznurowych dostosowanie ich do łącznic miejskich polega na analogicznych przeróbkach. W razie braku w centralce odpowiednich zacisków, należy je przykręcić, załączyć do nich opisane wyżej obwody, oraz części dodatkowe t.j. kondensatory i dławiki. Ogólna ilość części dodatkowych potrzebnych do przystosowania centralki abonentowej do łącznicy M.B. miejskiej o samoczynnej sygnalizacji rozłączeniowej jest następująca: 1) Po 1 dławiku i po 1 kondensatorze dla każdego połączenia głównego t.j. łączącego z łącznicą miejską. 2) Po 1 kondensatorze dla każdego sznura w obwód klapki rozłączeniowej. 3) 1 kondensator w obwód słuchawkowy aparatu zgłoszeniowego w centralce abonentowej. Zatem łącznica 10 numerowa z 3 sznurami dla 2 połączeń głównych winna posiadać ogółem 2 dławiki i 6 kondensatorów. Oczywiście, że prócz tego należy włączyć w każdym aparacie telefonicznym, dołączonym do danej centralki abonentowej, po 1 kondensatorze w szereg ze słuchawką. RYS. 1. SCHEMAT PRZYSTOSOWANIA CENTRALI ABONENTOWEJ DO ŁĄCZNICY MIEJSKIEJ MB Z SAMOCZYNNA SYGNALIZACJĄ ROZŁĄCZENIOWĄ. Redaktor: Inż. Henryk Pomirski. Wydawca: Stowarzyszenie Teletechników Polskich Drukarnia Techniczna, Sp. Akc., Warszawa, ul. Czackiego 3—5.	<urn:uuid:7a4b437b-5b6a-408d-899f-af96b9258955>	finepdfs	2.916016	CC-MAIN-2022-05	https://bcpw.bg.pw.edu.pl/Content/7465/PDF/wt35_nr7.pdf	2022-01-22T16:03:27+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320303864.86/warc/CC-MAIN-20220122134127-20220122164127-00170.warc.gz	190,601,057	0.999956	0.999965	0.999965	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3283, 3328, 9233, 14171, 18787, 20762, 25464, 29977, 36169, 39790, 44245, 46201 ]	1	0
PREZYDENT MIASTA SUWAŁK STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWAŁK Suwałki, listopad 2021 r. Spis treści I. Informacje wstępne ................................................................. 4 1. Podstawa formalno-prawna opracowania ........................................... 4 2. Cele i zadania Studium .................................................................. 4 3. Zakres Studium ............................................................................. 4 4. Materiały wyjściowe .................................................................... 6 5. Zespół autorski ............................................................................ 8 II. Charakterystyka ogólna miasta .................................................. 8 1. Położenie, obszar, granice .............................................................. 8 2. Główne funkcje miasta .................................................................. 11 3. Struktura funkcjonalno – przestrzenna miasta ............................... 11 III. Uwarunkowania rozwoju ............................................................ 15 1. Uwarunkowania wynikające z dokumentów strategicznych na szczeblu krajowym, wojewódzkim i lokalnym .......................................................... 15 2. Uwarunkowania zewnętrzne, powiązania przestrzenne ....................... 67 3. Uwarunkowania wynikające z dotychczasowego przeznaczenia, zagospodarowania i uzbrojenia terenu .......................................................... 68 4. Uwarunkowania wynikające ze stanu ładu przestrzennego i wymogów jego ochrony .......................................................... 70 5. Uwarunkowania wynikające z diagnozy, o której mowa w art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, przygotowanej na potrzeby strategii rozwoju gminy .......................................................... 73 6. Uwarunkowania wynikające ze stanu środowiska, w tym stanu rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej, wielkości i jakości zasobów wodnych oraz wymogów ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego .......................................................... 78 7. Uwarunkowania wynikające ze stanu dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej .......................................................... 101 8. Uwarunkowania wynikające z rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym lub określenia przez audyt krajobrazowy granic krajobrazów priorytetowych .......................................................... 152 9. Uwarunkowania wynikające warunków i jakości życia mieszkańców, w tym ochrony ich zdrowia oraz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, zgodnie z uniwersalnym projektowaniem .......................................................... 152 10. Uwarunkowania wynikające z zagrożenia bezpieczeństwa ludności i jej mienia .......................................................... 161 11. Uwarunkowania wynikające z potrzeb i możliwości rozwoju gminy, uwzględniające w szczególności: analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne, prognozy demograficzne, w tym uwzględniające, tam gdzie to uzasadnione, migracje na obszarach funkcjonalnych w rozumieniu art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy, bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę .......................................................... 177 12. Uwarunkowania wynikające ze stanu prawnego gruntów .......................................................... 196 13. Uwarunkowania wynikające z występowania obiektów i terenów chronionych na podstawie przepisów odrębnych .......................................................... 197 14. Uwarunkowania wynikające z występowania obszarów naturalnych zagrożeń geologicznych .......................................................... 208 15. Uwarunkowania wynikające z występowania udokumentowanych złóż kopalin, zasobów wód podziemnych oraz udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla .......................................................... 208 16. Uwarunkowania wynikające z występowania terenów górniczych wyznaczonych na podstawie przepisów odrębnych ................................................................. 210 17. Uwarunkowania wynikające ze stanu systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, w tym stopnia uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej oraz gospodarki odpadami .................. 211 18. Uwarunkowania wynikające z zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych .............. 226 19. Uwarunkowania wynikające z wymagań dotyczących ochrony przeciwpowodziowej .......................... 227 IV. Kierunki kształtowania struktur przestrzennych i polityka przestrzenna .................. 229 1. Kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów, w tym wynikające z audytu krajobrazowego i wskaźniki dotyczące zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w tym tereny przeznaczone pod zabudowę oraz tereny wyłączone spod zabudowy, uwzględniające bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę .................................................................................. 229 2. Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk. ........................................................................................................... 285 3. Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej .......... 288 4. Kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej ............................................ 290 5. Obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym ............. 311 6. Obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa ........................................ 312 7. Obszary, dla których obowiązkowe jest sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie przepisów odrębnych, w tym obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, a także obszary przestrzeni publicznej ........................................ 313 8. Obszary, dla których gmina zamierza sporządzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w tym obszary wymagające zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne ........................................................................................................................................ 313 9. Kierunki i zasady kształtowania rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej .................................... 314 10. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią oraz obszary osuwania się mas zieminych ............... 317 11. Obiekty lub obszary, dla których wyznacza się w złożu kopaliny filar ochronny ............................. 317 12. Obszary pomników zagłady i ich stref ochronnych oraz obowiązujące na nich ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r. poz. 2120) ......................................................... 317 13. Obszary wymagające przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji oraz obszary zdegradowane ........................................................................................................................................ 318 14. Granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych, w tym stref ochronnych wynikających z decyzji lokalizacyjnych wydanych przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów w związku z realizacją inwestycji w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa ................................................................. 318 15. Obszary rozmieszczenia obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m² ............. 319 16. Obszary na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100kW, a także ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu ........................................................................................................................................ 320 Spis rycin ........................................................................................................................................... 320 Spis tabel ........................................................................................................................................ 321 I. Informacje wstępne 1. Podstawa formalno-prawnia opracowania Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, zwane dalej studium, jest elementem systemu planowania przestrzennego, ustanowionego przepisami ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r., poz. 293 z późniejszymi zmianami). Podstawą do sporządzenia niniejszego dokumentu jest uchwała Nr LI/626/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2018 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk”. Zakres i tryb sporządzania studium regulują przepisy przywołanej ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. 2. Cele i zadania Studium Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, studium sporządza się w celu określenia polityki przestrzennej gminy, w tym lokalnych zasad zagospodarowania przestrzennego. Studium składa się z części tekstowej i graficznej, w których uwzględnione są zasady określone w dokumentach krajowych, ustalenia strategii rozwoju i planu zagospodarowania przestrzennego województwa oraz strategii rozwoju gminy. Celem opracowania studium jest określenie kierunków rozwoju oraz zasad polityki przestrzennej gminy na podstawie diagnozy obecnego stanu zagospodarowania i funkcjonowania miasta oraz rozpoznanych uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. Zadaniami Studium są: 1) wyrażenie polityki gminy w sferze rozwoju przestrzennego, określającej lokalne problemy, potrzeby i aspiracje; 2) określenie ustaleń wiążących przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz umożliwienie koordynacji planów miejscowych i innych opracowań planistycznych; 3) określenie zakresu interesu publicznego; 4) ustanowienie podstawy do negocjacji warunków wprowadzenia programów wojewódzkich i rządowych do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; 5) ustanowienie źródła informacji, idei i wizji rozwojowych, które mogą być wykorzystane do promocji miasta. 3. Zakres Studium Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w studium uwzględnia się uwarunkowania wynikające w szczególności z: 1) dotychczasowego przeznaczenia, zagospodarowania i uzbrojenia terenu; 2) stanu ładu przestrzennego i wymogów jego ochrony; 3) diagnozy, o której mowa w art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, przygotowanej na potrzeby strategii rozwoju gminy; 4) stanu środowiska, w tym stanu rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej, wielkości i jakości zasobów wodnych oraz wymogów ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego; 5) stanu dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej; 6) rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym lub określenia przez audyt krajobrazowy granic krajobrazów priorytetowych; 7) warunków i jakości życia mieszkańców, w tym ochrony ich zdrowia oraz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, zgodnie z uniwersalnym projektowaniem; 8) zagrożenia bezpieczeństwa ludności i jej mienia; 9) potrzeb i możliwości rozwoju gminy, uwzględniających w szczególności: a) analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne, b) prognozy demograficzne, w tym uwzględniające, tam gdzie to uzasadnione, migracje na obszarach funkcjonalnych w rozumieniu art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, c) możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy, d) bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę; 10) stanu prawnego gruntów; 11) występowania obiektów i terenów chronionych na podstawie przepisów odrębnych; 12) występowania obszarów naturalnych zagrożeń geologicznych; 13) występowania udokumentowanych złóż kopalin, zasobów wód podziemnych oraz udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla; 14) występowania terenów górniczych wyznaczonych na podstawie przepisów odrębnych; 15) stanu systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, w tym stopnia uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej oraz gospodarki odpadami; 16) zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych; 17) wymagań dotyczących ochrony przeciwpowodziowej. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w studium określa się w szczególności: 1) uwzględniające bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę: a) kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów, w tym wynikające z audytu krajobrazowego, b) kierunki i wskaźniki dotyczące zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w tym tereny przeznaczone pod zabudowę oraz tereny wyłączone spod zabudowy; 2) obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk; 3) obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej; 4) kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej; 5) obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym; 6) obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa; 7) obszary, dla których obowiązkowe jest sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie przepisów odrębnych, w tym obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, a także obszary przestrzeni publicznej; 8) obszary, dla których gmina zamierza sporządzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w tym obszary wymagające zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne; 9) kierunki i zasady kształtowania rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej; 10) obszary szczególnego zagrożenia powodzią oraz obszary osuwania się mas ziemiowych; 11) obiekty lub obszary, dla których wyznacza się w złożu kopaliny filar ochronny; 12) obszary pomników zagłady i ich stref ochronnych oraz obowiązujące na nich ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r., poz. 2120); 13) obszary wymagające przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji; 14) obszary zdegradowane; 15) granice terenu zamkniętego i jego strefy ochronnej w tym stref ochronnych wynikających z decyzji lokalizacyjnych wydanych przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów w związku z realizacją inwestycji w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa. Zgodnie z art. 10 ust. 2a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jeżeli na obszarze gminy przewiduje się wyznaczenie obszarów, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, a także ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu, ich rozmieszczenie ustala się w studium. Zgodnie z art. 10 ust. 3a ww. ustawy, jeżeli na terenie gminy przewiduje się lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m², w studium określa się obszary, na których mogą być one sytuowane. Do potrzeb Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk wykonano: – Analizę i ocenę zasobów przyrodniczych wybranych terenów miasta Suwałk (opracowanie Zakład Innowacji Przyrodniczych ECOEXPERT Sp. z o.o., Suwałki 2020 r.), – Opracowanie ekofizjograficzne (opracowanie Referat Urbanistyki, Suwałki 2020 r.), – Prognozę oddziaływania na środowisko projektu Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk (opracowanie Referat Urbanistyki Suwałki 2021 r.). 4. Materiały wyjściowe Na potrzeby niniejszego Studium wykorzystano następujące materiały wyjściowe: – mapa topograficzna w skali 1:10 000, – mapa ewidencyjna miasta w granicach administracyjnych w skali 1:10 000, – dane z Ewidencji Gruntów i Budynków dotyczące struktury własności, – baza BDOT, – Bank Danych Lokalnych GUS, – Objaśnienia do mapy geologiczno-gospodarczej Polski 1:50 000, arkusz Suwałki - Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa 2006 r., – Plan zagospodarowania przestrzennego Województwa Podlaskiego zatwierdzony uchwałą Nr XXXVI/330/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 22 maja 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 2777) wraz ze zmianą przyjętą uchwałą Nr XXXIX/356/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 28 sierpnia 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 3270), – Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 przyjęta uchwałą Nr XVIII/213/2020 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 27 kwietnia 2020 r., – „Suwałki 2030. Strategia rozwoju” przyjęta uchwałą Nr XXXIII/440/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 czerwca 2021 r., – Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta Suwałki na lata 2014-2030 (przyjęta uchwałą Nr XLIII/473/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2013 r.) z późniejszymi zmianami, – „Strategia Promocji Miasta Suwałki na lata 2016-2020” (przyjęta uchwałą Nr XIX/210/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 kwietnia 2016 r.), – „Analiza zmian w zagospodarowaniu przestrzennym miasta Suwałk w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 czerwca 2018 r.” Suwałki, czerwiec 2018 r., – Raporty o stanie miasta Suwałki z lat 2016-2020, – „Analiza i ocena zasobów przyrodniczych miasta Suwałki.”, Suwałki 2010, – „Ekspertyza przyrodnicza w ciągu planowanej inwestycji drogowej pn. Budowa ul. Ignacego Krasickiego i rozbudowa ul. Krzywółka w Suwałkach wraz z budową i przebudową infrastruktury technicznej”, Suwałki Sierpień 2019 r., – „Analiza i ocena zasobów przyrodniczych wybranych terenów miasta Suwałk.”, Suwałki 2020, – „Program Ochrony Środowiska dla Miasta Suwałki na lata 2021 – 2024” (przyjęty uchwałą Nr XXX/403/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 marca 2021 r.), – Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Suwałki stan na dzień 31 stycznia 2018 r., – „Zintegrowany Program Rewitalizacji Miasta Suwałki na lata 2017-2023” (przyjęty uchwałą Nr XXXV/424/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 lipca 2017 r.), – „Gminny program opieki nad zabytkami miasta Suwałk na lata 2009-2012” (przyjęty uchwałą Nr XXVIII/270/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 października 2008 r.), – Opracowanie dokumentacji przedprojektowej dla projektu: „Prace na linii E 75 na odcinku Białystok – Suwałki – Trakiszki (granica państwa)”, Warszawa lipiec 2020 r., – „Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe Miasta Suwałk” Suwałki 2021 r. - aktualizacja przyjętą uchwałą Nr XXVIII/376/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 stycznia 2021 r., – Wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Suwałkach Sp. z o.o. na lata 2020-2023 (przyjęty uchwałą Nr XXII/287/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 maja 2020 r.), – wnioski złożone do Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. 5. Zespół autorów Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Suwałk sporządził zespół w składzie: – mgr inż. arch. Małgorzata Włoskowska – projektant, – mgr inż. arch. Justyna Wołągiewicz – projektant, – mgr inż. Anna Serguć-Przyborowska – projektant, – mgr inż. arch. Agnieszka Wojtych - Kowalewska – projektant, – dr inż. arch. Kassim Daghir – projektant, – mgr inż. Bogdan Leszczyński – zagadnienia dotyczące kształtowania i ochrony środowiska przyrodniczego, zagadnienia dotyczące zaopatrzenia w wodę, ciepło, odprowadzania ścieków i utylizacji odpadów, – mgr inż. Dawid Kruszylowicz – opracowanie graficzne. II. Charakterystyka ogólna miasta 1. Położenie, obszar, granice Suwałki to miasto na prawach powiatu, położone w północno-wschodniej części Polski, w północnej części województwa podlaskiego, w pobliżu granicy z Republiką Litewską, Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej i Republiką Białorusi. Miasto zajmuje obszar 65,5 km², który zamieszkuje około 69,8 tysięcy ludności. Ze względu na wielkość i liczbę mieszkańców Suwałki są drugim po Białymstoku pod względem wielkości miastem w województwie podlaskim. Miasto leży w obszarze „Zielonych Pluc Europy” w terenie bardzo atrakcyjnym pod względem turystyczno-krajobrazowym, na styku z obrzeżem Puszczy Augustowskiej, w sąsiedztwie Wigierskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego. Przez miasto przepływa rzeka Czarna Hańcza, w niewielkiej odległości od centrum znajdują się miejskie tereny rekreacyjne z zalewem „Arkadia”. Ponadto przez teren miasta przebiegają: droga krajowa nr 8 Warszawa-Białystok-Suwałki-Budzisko-Granica Państwa, fragment drogi ekspresowej S61 Ostrów Mazowiecka-Łomża-Elk-Suwałki-Budzisko-Granica Państwa oraz linie kolejowe Białystok-Suwałki-Trakiszki i Suwałki-Olecko-Elk. O dotychczasowym rozwoju miasta decydowało jego położenie, bowiem Suwałki powstały w latach 70 XVII wieku jako ośrodek wymiany handlowej przy starym trakcie wiodącym z Grodna przez Sejny do Przerosli i Królewca. Obecnie Suwałki położone są na szlaku komunikacyjnym łączącym Europę Zachodnią z państwami nadbałtyckimi oraz państwami Półwyspu Skandynawskiego i północno-zachodnią częścią Rosji, na trasie projektowanej drogi transportowej szybkiego ruchu Via Baltica i Via Carpatia oraz trasie kolejowej Rail Baltica. Wszystkie wymienione wyżej uwarunkowania są czynnikami mającymi istotny wpływ na zagospodarowanie przestrzenne miasta, stwarzając korzystne warunki rozwoju, przede wszystkim handlu i ruchu turystycznego. Ryc. 1 Uwarunkowania zewnętrzne - powiązania przestrzenne Granica państwa Granica województwa Granice gmin Obszary zabudowane Wody powierzchniowe stojące Wody powierzchniowe płynące Lasy Drogi krajowe Drogi wojewódzkie Linie kolejowe Park narodowy Park krajobrazowe Specjalne Obszary Ochrony Natura 2000 Obszary Specjalnej Ochrony Natura 2000 Obszary Chronionego Krajobrazu Udokumentowane złoża kopalń Lokalizacja eldżtowin wiatrowych Źródło: Opracowanie własne. 2. Glówne funkcje miasta Miasto Suwałki, jako drugie pod względem wielkości w województwie podlaskim, jako obszar miejski, charakteryzuje się następującymi funkcjami: 1) ośrodka subregionalnego grupującego ponadlokalne instytucje z zakresu kultury, szkolnictwa średniego oraz szkolnictwa wyższego, ochrony zdrowia, administracji publicznej, sportu i rekreacji; 2) ośrodka obsługi i rozrządu ruchu turystycznego w północnej części województwa; 3) ośrodka obsługi ruchu granicznego; 4) ośrodka przemysłu, zróżnicowanych sektorów i branż, w tym drzewnego, meblarskiego, materiałów budowlanych i rolno – spożywczego; 5) ośrodka przemysłu wydobywczego. 3. Struktura funkcjonalno - przestrzenna miasta Miasto Suwałki ma układ przestrzenny zbliżony kształtem do prostokąta o wymiarach 6 km x 10,5 km. Według danych Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Suwałkach, aktualnych na dzień 1 stycznia 2021 r., tereny zainwestowania miejskiego, to jest grunty zabudowane i zurbanizowane, zajmują ok. 1383 ha, czyli niespełna 21,1% ogólnej powierzchni miasta, 779 ha (11,9%) stanowi komunikacja - drogi wraz z terenami kolejowymi. Pozostałą przestrzeń zajmują: użytki rolne – 3212 ha (49,1%), lasy – 909 ha (13,8%), grunty pod wodami - 77 ha (1,2%) oraz tereny różne i nieużytki - 191 ha (2,9%). Obszar miasta przecina rzeka Czarna Hańcza, płynąca z kierunku zachodniego na wschód, która w strefie śródmiejskiej tworzy ciekawe krajobrazowo zakole. Dolina rzeki, bagnista i zakrzewiona, tworzy główny ciąg terenów zielonych predysponowanych w naturalny sposób do wykorzystania na potrzeby rekreacji mieszkańców. Jak do tej pory tylko niewielka część tych terenów w obrębie śródmieścia jest zagospodarowana. Centralną część miasta wypełnia śródmieście, ograniczone od strony południowej i zachodniej doliną rzeki, od północy ulicami Gen. W. Sikorskiego i Gen. J. Dwernickiego, a od wschodu ul. Utratą i terenami kolejowymi. Układ przestrzenny obecnego śródmieścia Suwałk, ukształtowany w okresie od początku XVIII wieku do połowy XIX wieku, przetrwał do dziś w stanie nienaruszonym. Układ ten wypełniony jest zwartą zabudową o wysokich walorach kulturowych, zlokalizowaną wzdłuż głównego ciągu ul. T. Kościuszki oraz wokół dwóch placów: Starego Rynku - przylegającego do ul. T. Kościuszki (obecnie park Konstytucji 3 Maja) oraz Nowego Rynku (plac Marii Konopnickiej). W strefie śródmiejskiej nadal znajduje się większość komunalnych zasobów mieszkaniowych. Miasto czyni starania w kierunku przekształcania i rewitalizacji tych terenów. Niektóre z zabytkowych kamienic zostały przez miasto sprzedane prywatnym właścicielowi. Przeważająca większość obiektów jest wyremontowana, a wtórna zabudowa wewnątrz kwartałów ulega sukcesywnym rozbiorkom. Śródmieście miasta jest zarazem głównym ośrodkiem usług ogólnomiejskich i podstawowych, miejscem skoncentrowania placówek handlowych, gastronomicznych, kulturalnych, oświatowych, ochrony zdrowia i opieki społecznej. Tu też mieszczą się siedziby władz miejskich, banków, licznych urzędów i instytucji oraz hoteli i biur turystycznych. Strefa śródmiejska objęta jest ochroną konserwatorską. Liczne obiekty mieszkalne i użyteczności publicznej wpisane są do rejestru zabytków i gminnej ewidencji zabytków. Na północ od centrum miasta zlokalizowane są główne zasoby mieszkaniectwa wielorodzinnego - osiedla: Północ I, Północ II, Północ III, Kamena oraz osiedla mieszkaniectwa jednorodzinnego - osiedle Kolejowe oraz zabudowa przy ulicach Wylotowej i Zwrotniczej. Zabudowa wielorodzinna o dużej intensywności obejmuje budynki 5 i 11 - kondygnacyjne w pełni obsłużone przez infrastrukturę. Osiedla wyposażone są w podstawowe usługi dla ludności. Niski udział terenów zielonych i urządzeń rekreacji codziennej oraz niedostateczna ilość parkingów wpływają niekorzystnie na poziom życia mieszkańców. W północno-zachodniej części miasta w rejonie Krzywółki znajduje się zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, mająca charakter typowej uliczówki. Poniżej zlokalizowane są tereny wodonośne wraz z głównym ujęciem wody dla miasta. W sąsiedztwie ulicy Mikołaja Reja zlokalizowany jest kompleks budynków szpitala. Dalej na północ znajduje się rozproszona zabudowa Szwajcarii. Na południe od zakola rzeki Czarnej Hańczy, w bezpośrednim sąsiedztwie śródmieścia znajdują się osiedla mieszkaniectwa jednorodzinnego - osiedle Polna, osiedle Klasztorna, osiedle Powstańców Wielkopolskich, osiedle Hančza i Papiernia. Na styku z osiedlem Polna i Powstańców Wielkopolskich oraz śródmieściem zlokalizowany jest kompleks sportowo-rekreacyjny wraz z zalewem „Arkadia”. W niedalekim sąsiedztwie znajduje się też, obejmujący ok. 18 ha, zwarty obszar zespołu cmentarzy różnych wyznań. Ponad połowę terenu zajmuje cmentarz rzymskokatolicki, resztę cmentarze prawosławny, żydowski, ewangelicki i muzułmański. W zachodniej części miasta, znajduje się osiedle Zielona Góra. Pozostała część terenów do granicy miasta, w zdecydowanej większości, nie jest zainwestowana i wykorzystywana jest rolniczo. W południowej części miasta znajduje się zabudowa siedliskowa, zlokalizowana wzdłuż ulicy Dubowo I, w ostatnich latach ulegająca przekształceniom w zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Wśród zabudowy mieszkaniowej miasta znajdują się zespoły XIX-wiecznej zabudowy koszarowej, zlokalizowane przy ulicach: Świerkowej, Wojska Polskiego, Sejneńskiej oraz Filipowskiej, obecnie tylko w niewielkim stopniu wykorzystywane na potrzeby obronności ze względu na dopełnienie ich innymi funkcjami - zarówno mieszkalnymi jak i usługowymi, które pełnią rolę zespołów wielofunkcyjnych. Miasto ma dość dobrze rozwiniętą sieć komunikacyjną. Wewnętrzna dostępność do usług i miejsc pracy zapewniona jest przez dostępność pieszą, rowerową i komunikację autobusową. Miasto posiada także dobre powiązania z ośrodkami wypoczynku nadwodnego nad jeziorami Krzywe, Okmin i Wigry, usytuowanymi za wschodnią i zachodnią granicą miasta oraz z terenami leśnymi położonymi na północy i południu. Na południu miasta zlokalizowana jest zabudowa przemysłowa, realizowana w utworzonej w 1996 roku na tych terenach Suwalskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej. Tuż obok znajduje się lotnisko sportowe, przebudowywane na lotnisko komunikacyjne. Główny układ drogowy miasta ukształtowany jest na osi północ-południe od drogi z Augustowa wzdłuż ulic Wojska Polskiego, Utrata, Gen. K. Pułaskiego, do Szypliszka i dalej w kierunku przejścia granicznego z Litwą, w Budzisku. W granicach administracyjnych miasta znajduje się fragment drogi ekspresowej S61 Ostrów Mazowiecka-Lomża-Elk-SuwalkiBudzisko-Granica Państwa (obwodnica). Linie kolejowe otaczają miasto od południa i wschodu, dworzec PKP znajduje się w sąsiedztwie śródmieścia. Tereny zainwestowania miejskiego okalają lasy ochronne: na południu Las Suwalski, na północy Las Szwajcarski. Ryc. 2 Schemat struktury funkcjonalno-przestrzennej miasta LEGENDA: - GRANICA ADMINISTRACYJNA MIASTA - TERENY MIESZKANIOWE - OTWARY SOJUSZNICZE I OBIEKTÓW HANDLOWYCH - TERENY PRZEDSIĘBIORSTW DOSTAWY SERwisowej - TERENY PRODUKCYJNO-PRZEMYSŁOWE-USŁUGOWE - TERENY LIZBOŃSKIE - TERENY ZMIENNE WOJSKOWE - TERENY ZMIENNE KOLEJOWE - WODY - RAZDZIA CZARNA HAŃCZA - ŁASY - ISKI I Cmentarze - LINIA KOLEJOWA - DROGA KRAJOWA - DROGI WOJEWÓDZKIE - URKLAD GŁÓWNYCH ULIC - KIERUNKI PRZESUBURBANIZACJNEJ Źródło: Opracowanie własne. III. Uwarunkowania rozwoju 1. Uwarunkowania wynikające z dokumentów strategicznych na szczeblu krajowym, wojewódzkim i lokalnym Uwarunkowania wynikające z dokumentów strategicznych na szczeblu krajowym Na mocy ustawy z dnia 15 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 1378) obowiązywać przestały: Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju przyjęta uchwałą nr 239 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (M.P. z 2012 r. poz. 252) oraz Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju przyjęta uchwałą nr 16 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala Nowoczesności (M.P. poz. 121). Obecnie obowiązujące, kluczowe z punktu widzenia rozwoju Suwałk dokumenty krajowe to Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) i Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego (KSRR) 2030. Dokumentem określającym priorytety inwestycyjne wspierane przez Unię Europejską w Polsce w latach 2021-2027 jest Umowa Partnerstwa. We wszystkich strategiach krajowych po akcesji Polski do Unii Europejskiej, także w SOR i KSRR 2030 wyróżniane są trzy wiodące kierunki interwencji: spójność, konkurencyjność oraz jakość rządzenia. Jednak nastąpiło zasadnicze przesunięcie akcentów na rzecz spójności, która została uznana za wiodący kierunek interwencji publicznej w nadchodzącej dekadzie. Zarówno w SOR, jak i KSRR obszarem strategicznej interwencji jest cała Polska Wschodnia. Przesunięcie priorytetów polityki regionalnej Polski na rzecz spójności jest korzystne dla Suwałk, bowiem województwo podlaskie jest regionem uprzywilejowanym ze względu na przewidywane alokacje Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Zmiany w strukturze finansowania dostępnego w ramach wsparcia unijnego dla Polski oznaczają, że poza Regionalnym Programem Operacyjnym województwa podlaskiego w znacznie większym stopniu niezbędne będzie korzystanie przez miasto Suwałki z możliwości wynikających z krajowych programów operacyjnych, Krajowego Planu Odbudowy oraz programów centralnych zarządzanych bezpośrednio z poziomu europejskiego. Uwarunkowania wynikające z ustaleń Strategii Województwa Podlaskiego 2030 przyjętej uchwałą Nr XVIII/213/2020 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 27 kwietnia 2020 r. w zakresie odnoszącym się do miasta Suwałk Strategia Województwa Podlaskiego określa wizję województwa do roku 2030 określając ją jako: „Podlaskie: przedsiębiorcze-partnerskie-perspektywiczne.” Te trzy filary będą determinowały działania podejmowane w ramach realizacji Strategii i są odpowiedzią na formułowane potrzeby rozwojowe regionu. Cele Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego podporządkowane są realizacji wizji rozwoju i stanowią swego rodzaju ścieżki dojścia do wizji. Dlatego na poziomie celów strategicznych wyróżniono trzy cele tego typu: 1. Dynamiczna gospodarka. 2. Zasobni mieszkańcy. 3. Partnerski region. Trzy cele strategiczne są ze sobą ściśle powiązane i współzależne. Wybór celów strategicznych jest następstwem analizy uwarunkowań zewnętrznych rozwoju województwa podlaskiego w latach dwudziestych XXI wieku oraz kluczowych wniosków z przeprowadzonej diagnozy strategicznej województwa podlaskiego. Każdy z celów strategicznych zawiera w sobie cele operacyjne, które z kolei określają zarówno kluczowe kierunki działań, jak i głównych interesariuszy. Cele operacyjne ukierunkowane są na wykorzystywanie potencjałów województwa i służą reakcji na określone wyzwania rozwojowe. Zgodnie ze Strategią Województwa Suwałki stanowią w naturalny sposób ponadlokalny ośrodek wzrostu o dosyć wyraźnie zakreślonym zasięgu. Jako miasto średnie o charakterze ośrodka subregionalnego, odgrywają ogromne znaczenie w rozwoju województwa, ponieważ: - przenoszą impulsy rozwojowe generowane w stolicy województwa na pozostałe obszary, - zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia efektów synergii wskutek połączenia potencjałów rozwojowych różnych miejsc, - zapewniają spójność społeczną i zrównoważony przestrzennie rozwój, gwarantując dostępność przestrzenną do usług publicznych. Dysponują one rozbudowaną infrastrukturą publiczną (np. szpitale wojewódzkie, szkoły wyższe, ponadlokalne instytucje administracyjne, duże placówki kultury). Suwałki, będące jednymi z najbardziej liczebnych miast regionu, dają też większe perspektywy zamieszkałej na ich terenie ludności. Charakteryzują się one zdecydowanie wyższym poziomem przedsiębiorczości w porównaniu z pozostałym obszarem województwa (z wyłączeniem miasta Białystok). Stopa bezrobocia w powiecie suwalskim była w roku 2017 najniższą wśród wszystkich powiatów województwa podlaskiego, co koresponduje z niskim poziomem bezrobocia w samym mieście. Suwałki posiadają także dogodniejsze warunki do rozwoju gospodarczego z partnerami z zagranicy ze względu na położenie blisko granicy państwa. Ponadto są położone na ważnym szlaku komunikacyjnym łączącym Warszawę z krajami bałtyckimi. Z drugiej strony pozostają miastem z najdłuższym czasem dojazdu do stolicy województwa. Miasto wykazuje w ostatnich latach pozytywne tendencje demograficzne, co jest istotne w regionie borykającym się z poważnymi problemami demograficznymi. W subregionalnych ośrodkach wzrostu nadal należy wspierać usługi publiczne, dostępność transportową, działania z zakresu gospodarki niskoemisyjnej, ochrony środowiska, podnoszenia jakości kapitału ludzkiego. Wzmacnianie pozycji Suwałk powinno opierać się w dużym stopniu na rozwijaniu ich potencjału gospodarczego i poprawieniu atrakcyjności inwestycyjnej bazującej na potencjale endogenicznym tych miast. Szczególne znaczenie ośrodków subregionalnych w procesach rozwojowych województwa powinno znaleźć odzwierciedlenie w ich udziale w realizacji wielu celów operacyjnych. W obszarze dynamicznej gospodarki ważne będzie realizowanie swoich specjalizacji w ramach celu operacyjnego 1.1. Przemysły przyszłości. Kluczowe znaczenie dla rozwoju ośrodków subregionalnych będzie miała realizacja celu operacyjnego 2.1. Kompetentni mieszkańcy i celu operacyjnego 2.3. Przestrzeń wysokiej jakości. Ograniczone zasoby i duże wyzwania przed jakimi staje region sprawiają, że potencjał ośrodków subregionalnych musi być w pełni wykorzystany, czemu będzie służyło szerokie wdrażanie wszystkich celów operacyjnych wchodzących w skład celu strategicznego 3. Partnerski region. W Strategii Województwa 2030, Miasto Suwałki zaliczane jest do dwóch obszarów strategicznej interwencji: – OSI Ośrodki subregionalne – w tym obszarze powinny być realizowane następujące cele strategiczne Strategii Województwa 2030: Przemysły przyszłości; Kompetentni mieszkańcy; Przestrzeń wysokiej jakości; wszystkie cele operacyjne celu strategicznego Partnerski region, – OSI Miasta powiatowe – w tym obszarze strategicznej interwencji szczególnie istotna będzie realizacja celów: Lokalna przedsiębiorczość; Kompetencje mieszkańców; Aktywizacja mieszkańców; Przestrzeń wysokiej jakości. W kontekście polityki rozwoju województwa podlaskiego, nakreślonej w Strategii Województwa 2030, należy wskazać następujące kierunki działań, które będą mogły być podjęte przez aktywną politykę rozwoju miasta Suwałki: – istotne jest wykorzystanie faktu określenia Suwałk jako Obszaru Strategicznej Interwencji. Według Strategii Województwa 2030 polityka samorządu województwa powinna zmierać w kierunku poprawy dostępności komunikacyjnej Suwałk, rozwoju usług publicznych i jakości kapitału ludzkiego, a także działań chroniących środowisko przyrodnicze i rozwijających gospodarkę niskoemisyjną, – Strategia Województwa zakłada również wspieranie miast powiatowych. W przypadku tego obszaru strategicznej interwencji zwraca się szczególną uwagę na funkcje ponadlokalne miast. Dlatego zaplanowane są działania w celach operacyjnych dotyczących wsparcia przedsiębiorczości, kwalifikacji i aktywizacji mieszkańców. Istotne będą również działania związane z dostępem do odpowiedniej infrastruktury teleinformatycznej oraz poprawiające dostępność wewnętrzną i zewnętrzną ośrodków powiatowych, – w powiecie Suwalskim oraz w otoczeniu miasta (do 30 km) znajdują się gminy, które również powinny być wspierane przez instrumenty polityki rozwoju (OSI Obszary zagrożone trwałą marginalizacją). Gminy te są wskazane w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego. Uwarunkowania wynikające z ustaleń Planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Podlaskiego zatwierdzonego uchwałą Nr XXXVI/330/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 22 maja 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 2777) wraz ze zmianą przyjętą uchwałą Nr XXXIX/356/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 28 sierpnia 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 3270) w zakresie odnoszącym się do miasta Suwałk Zgodnie z ustaleniami planu województwa, miasto Suwałki w strukturze funkcjonalnej województwa, pełni rolę miejskiego obszaru funkcjonalnego. Dla obszaru funkcjonalnego ośrodka subregionalnego Suwałk, przyjmuje się zasady poprawy i rozwoju zrównoważonego struktury przestrzennej zagospodarowania z pkt 184.108.40.206., kierunki poprawy i rozwoju infrastruktury z pkt 220.127.116.11., a dla obszarów regionalnej sieci ekologicznej odpowiednie zasady zarządzania z pkt 18.104.22.168.* i przeciwdziałania fragmentacji z pkt 22.214.171.124.* oraz zadania wspomagania funkcji ośrodka wojewódzkiego usługami ponadlokalnymi publicznymi w północnej części województwa, zwłaszcza w zakresu administracji publicznej, szkolnictwa wyższego, lecznictwa zamkniętego i specjalistycznego, kultury i współpracy transgranicznej oraz pełnienia standardowych funkcji ośrodka powiatowego i gminnego. Ośrodki subregionalne pełnią szczególnie ważną rolę w restrukturyzacji, funkcjonowaniu i rozwoju społeczno-gospodarczym województwa, uzupełniając publiczne funkcje ponadlokalne ośrodka wojewódzkiego w obszarach swego oddziaływania. Są one także stymulatorem rozwoju funkcji pozarolniczych i inkubatorami przedsięwzięć aktywizacyjnych obszarów wiejskich. Jednocześnie ośrodki te dysponują znaczącymi potencjałami ponadlokalnych usług komercyjnych, infrastruktury gospodarczej, technicznej i transportowej, a także cennych zasobów ludzkich, których racjonalne wykorzystanie będzie znacząco wpływać na rozwój całego województwa. Wspieranie rozwoju infrastruktury funkcji publicznych i gospodarczych, poprawy struktury zagospodarowania oraz infrastruktury technicznej tych ośrodków będzie ważną częścią polityki zagospodarowania przestrzennego województwa, sprzyjającą spójności i terytorialnemu równoważeniu jego rozwoju. Dla miejskich obszarów funkcjonalnych ośrodków subregionalnych, w tym Suwałk, zasadne jest sporządzenie planów zagospodarowania przestrzennego ukierunkowujących i koordynujących politykę przestrzenną samorządów w tych obszarach. Rekomenduje się ukierunkowanie polityki przestrzennej w tych planach, w szczególności na: - wzmocnienie infrastruktury publicznych funkcji subregionalnych, - poprawę powiązań funkcjonalnych zewnętrznych i wewnętrznych, - wykorzystanie lokalnego potencjału położenia, atrakcyjności turystycznej i tradycji produkcyjnych oraz absorpcji innowacji, - kreowanie zrównoważonego rozwoju zwartych struktur przestrzennych obszarów urbanizacji i przeciwdziałanie chaosowi przestrzennemu, - poprawę jakości warunków życia i przeciwdziałanie depopulacji. Strukturę funkcjonalno-przestrzenną rdzenia obszaru miasta Suwałki tworzą: 1) obszary chronione regionalnej i lokalnej sieci ekologicznej o funkcjach: ekologicznej, krajobrazowej, klimatycznej, gospodarczej, naukowej, rekreacyjno-wypoczynkowej, turystycznej, obejmujące tereny: a) regionalnej sieci ekologicznej – część węzłowego obszaru GKPn-4 – Puszcza Augustowska z: OSO Puszcza Augustowska PLB 200002, SOO Ostoya Wigierska PLH 200004, oraz cz. Obszarem Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, b) sukcesywnie zagospodarowywaną na cele rekreacji dolinę rzeki Czarnej Hańczy ze zbiornikiem Arkadia, c) zieleń urządzoną parków, cmentarzy i ogrodów działkowych, d) wyrobiska poeksploatacyjne kopalni krusuzy „Krzywółka”; 2) obszary urbanizacji (poza siecią ekologiczną) ze strefami uzupełnień i przekształceń oraz rozwoju zabudowy jak w pkt 126.96.36.199. ppkt 2, w tym: a) uzupełnień zabudowy śródmiejskiej o funkcjach mieszkaniowej i usługowej, w tym usług ponadlokalnych, wymagających w części rehabilitacji-rewaloryzacji i rewitalizacji, z priorytetem ochrony konserwatorskiej oraz uzupełnień zabudowy, b) uzupełnień zabudowy mieszkaniowej w zabudowie wielo i jednorodzinnej, z usługami publicznymi i rynkowymi dla ludności, w tym ponadlokalnymi w istniejących zespołach pozaśródmiejskich, c) rozwoju zabudowy mieszkaniowej i usługowej na nowych terenach w południowowschodniej oraz północnej części miasta, d) uzupełnienia zabudowy produkcyjnej i usług komercyjnych w istniejących zespołach, w tym w Suwalskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej w południowej części miasta, oraz eksploatacji powierzchniowej kruszywa złoża „Krzywółka”; 3) infrastruktura transportowa i techniczna ponadlokalna, w tym: a) transportowa: linii kolejowej E-75 Rail Baltica, drogi ekspresowej S61 Via Baltica, podstawowego układu ulicznego, w tym w ciągach dróg krajowych wojewódzkich i powiatowych, oraz projektowanego lotniska lokalnego, z rozwojem wg odpowiednich kierunków z pkt 188.8.131.52., b) elektroenergetyczna – 4 stacje WN/SN 110/15kV i linie WN 110kV, z rozwojem wg odpowiednich kierunków z pkt 184.108.40.206.* odniesienia do numeracji rozdziałów i punktów w tekście Planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Podlaskiego. Cele polityki przestrzennej województwa podlaskiego w horyzoncie roku 2020+ i jej zasady ogólne* Cel strategiczny „Zrównoważone zagospodarowanie przestrzeni województwa podlaskiego, sprzyjające rozwojowi społeczno – gospodarczemu, spójności społecznej i terytorialnej, konkurencyjności oraz wykorzystaniu potencjału przyrodniczego, kulturowego i położenia przygranicznego”. Cele cząstkowe – szczegółowe Zapewnienie realizacji celu strategicznego wymaga skupienia działań podmiotów publicznych na wybranych elementach zagospodarowania i wybranych terytoriach poprzez cele cząstkowe, do których należą: Cel 1. Zwiększenie konkurencyjności miejskich obszarów funkcjonalnych ośrodków – wojewódzkiego Białegostoku, subregionalnych Łomży i Suwałk oraz powiatowych w zakresie jakości: infrastruktury funkcji ponadlokalnych publicznych, potencjału gospodarczego, powiązań funkcjonalnych zewnętrznych i struktur przestrzennych zagospodarowania. Cel 2. Wzmocnienie spójności województwa w procesie zrównoważonego terytorialnie rozwoju i modernizacji zagospodarowania przestrzennego obszarów wiejskich z wykorzystaniem ich potencjału wewnętrznego, specjalizacji regionalnej i położenia przygranicznego. Cel 3. Poprawa dostępności terytorialnej zewnętrznej i wewnętrznej województwa podlaskiego, poprzez rozwój infrastruktury transportowej, ze zmniejszeniem kosztów środowiskowych oraz telekomunikacyjnej i teleinformatycznej. Cel 4. Osiągnięcie i utrzymanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego województwa, w tym sieci ekologicznej, walorów dziedzictwa kulturowego i krajobrazowych oraz racjonalne użytkowanie ich zasobów. Cel 5. Zwiększenie odporności struktury przestrzennej województwa na zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego, naturalne i awariami przemysłowymi oraz zdolności obronnych i ochronnych. Kierunki i zasady realizacji celów polityki przestrzennej województwa podlaskiego, w odniesieniu do ośrodka subregionalnego Suwałk (wyciąg dotyczący miasta Suwałk): Realizacja Celu 1. Cel ten, z uwzględnieniem wymogów gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjności, ekologicznych, efektywności energetycznej oraz cywilizacyjnych, realizowany będzie przez szereg kierunków interwencji strategicznej i zasad zagospodarowania odnoszących się do poszczególnych grup miejskich obszarów funkcjonalnych. Zasady poprawy jakości i rozwoju zrównoważonego struktury przestrzennej zagospodarowania miejskich obszarów funkcjonalnych ośrodków subregionalnych, w tym Suwalk 220.127.116.11 Są to zasady, które stanowią rekomendację do stosowania w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i planach miejscowych oraz ich zmianach, stosownie do ich specyfiki, do czasu powstania odpowiednich regulacji prawnych centralnych. Zasady te obejmują w szczególności: a) dostosowanie do uwarunkowań ekofizjograficznych rozwoju zagospodarowania, w tym zachowanie ciągłości i ochronę przed zabudową terenów sieci ekologicznych oraz stosowanie zasad ochrony i wykorzystania dziedzictwa kulturowego z rozdz. 6.4.8., b) zrównoważony rozwój zwartej struktury funkcjonalno-przestrzennej, w tym koncentrację obszarów urbanizacji, w szczególności poprzez: - uzupełnienia zabudowy z wykorzystaniem rezerw w terenach zainwestowanych i z wtórnym zagospodarowaniem zdegradowanych, - racjonalne wyznaczanie terenów rozwajowych w sąsiedztwie zespołów zabudowy istniejącej, na terenach rolniczych o możliwie niskiej przydatności produkcyjnej, z uwzględnieniem art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz ust. 5-7 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, c) stosowanie standardów urbanistycznych dla terenów mieszkaniowych w zakresie dostępności podstawowych usług publicznych oraz terenów rekreacji, w tym zieleni, d) eliminowanie uciążliwości ruchu drogowego, zwłaszcza tranzytowego, z zabudowy śródmiejskiej i mieszkaniowej, e) kształtowanie przestrzeni publicznych o wysokiej atrakcyjności użytkowej i estetycznej, z priorytetem centrów śródmiejskich objętych ochroną konserwatorską oraz miejsc koncentracji usług, f) priorytet komunikacji zbiorowej, pieszej i rowerowej w obszarach śródmiejskich, z ograniczaniem samochodowej indywidualnej, g) zapewnianie rezerw terenów dla perspektywicznych realizacji ponadlokalnych usług publicznych oraz ponadlokalnej infrastruktury transportowej, energetycznej i komunalnej, h) zwiększenie retencji wód opadowych w zagospodarowaniu działek budowlanych, i) izolację przestrzenną kolizyjnych rodzajów zabudowy, j) ochronę obiektów i obszarów zabytkowych oraz krajobrazów kulturowych wg zasad z pkt 18.104.22.168. oraz ochronę prawidłowego funkcjonowania infrastruktury telekomunikacyjnej wg. odpowiednich zasad z pkt 22.214.171.124.* Kierunki poprawy i rozwoju infrastruktury miejskiego obszaru funkcjonalnego ośrodka subregionalnego Suwalk (126.96.36.199.) Wspieranie poprawy jakości i rozwoju infrastruktury ponadlokalnych funkcji publicznych i gospodarczych oraz transportowej i technicznej obszaru dotyczyć może w szczególności: 1) poprawy infrastruktury ochrony zdrowia i opieki społecznej, poprzez: a) modernizację i przebudowę obiektów Szpitala Wojewódzkiego im. St. Rydygiera, b) rozbudowę i modernizację Specjalistycznego Psychiatrycznego Samodzielnego Publicznego ZOZ w Suwałkach, c) rozbudowę i modernizację SPZOZ Ośrodka Rehabilitacji w Suwałkach (zadanie zrealizowane), d) rozbudowa Domu Pomocy Społecznej „Kalina” o placówkę opiekuńczo leczniczą; 2) poprawy infrastruktury edukacji, poprzez: a) rozbudowę Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Suwałkach pod kątem lepszego dostosowania kształcenia do potrzeb nowoczesnej, innowacyjnej gospodarki i rynku pracy, b) modernizację i ewentualną rozbudowę obiektów szkolnictwa ponadgimnazjalnego, z priorytetem dostosowania do potrzeb rynku pracy i nowoczesnych form kształcenia, tym także doposażenie Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Suwałkach; 3) rozwoju infrastruktury sportu, rekreacji i obsługi turystyki, poprzez: a) budowę Centrum Sportów Motorowych w Suwałkach, b) budowę sali sportowo-widowiskowej dostosowanej do imprez o znaczeniu regionalnym, krajowym i międzynarodowym (zadanie zrealizowane), c) budowę hali tenisowej i kortów w Suwałkach, d) remonty i modernizację istniejących obiektów sportowych, w tym kompleksu przy ul. Zarzecze (zadanie zrealizowane) i infrastruktury przyszkolnej w Suwałkach i gminie Suwałki, e) zagospodarowanie rekreacyjne doliny rzeki Czarnej Hańczy oraz wyrobisk i zbiorników poeksploatacyjnych kruszywa, f) dostosowanie zagospodarowania obszaru Wigierskiego Parku Narodowego i jego otoczenia do potrzeb turystyki zmotoryzowanej, w tym poprzez budowę proekologicznych parkingów, stacji ładowania dla pojazdów z napędem elektrycznym oraz zakup statku turystycznego z napędem elektrycznym, g) utworzenie i zagospodarowanie tras narciarsko-rowerowych obejmujących m.in. Wigierski Park Narodowy i miasto Suwałki, gminę Suwałki i powiat Suwalski, uzupełniających projekt Trasy Rowerowej Polski Wschodniej (Green Velo); 4) poprawy i rozwoju infrastruktury kultury, poprzez: a) realizację II etapu budowy Muzeum Wigier, b) remonty, modernizacje i rozbudowy obiektów ponadlokalnych placówek kultury, w tym muzealnych, bibliotecznych – specjalistycznych oraz wielofunkcyjnych, c) budowę galerii sztuki współczesnej w oparciu o budynek byłej łaźni w ramach zagospodarowania terenów nadrzecznych w Suwałkach (zadanie zrealizowane), d) budowę multimedialnej biblioteki miejskiej, e) kontynuację rewaloryzacji i rewitalizacji przestrzeni miejskiej, w tym opracowanie kompleksowego programu rewitalizacji, f) atrakcyjne zagospodarowanie ważnych przestrzeni publicznych miasta i ich otoczenia, z priorytetem zabudowy śródmiejskiej i publicznych terenów parkowo-rekreacyjnych, w szczególności śródmiejskiej części doliny rzeki Czarnej Hańczy; 5) poprawy i rozwoju infrastruktury dla inwestycji gospodarczych, poprzez: a) przebudowy i rozbudowy infrastruktury drogowej i kolejowej, w tym nowych bocznic w strefach przemysłowych miasta i gminy Suwałki, b) rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej istniejących terenów produkcyjno-usługowych, c) stosowne do popytu tworzenie nowych terenów inwestycyjnych, w tym w zachodniej i południowej strefie przemysłowej, d) zwiększenie terenów Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, e) rozwój Parku Naukowo – Technicznego Polska Wschód w Suwałkach, f) unowocześniania systemów teleinformatycznych, w szczególności związanych z potrzebami e-biznesu, dotyczących miedzy innymi rozwoju nowoczesnych technologii, możliwości współpracy przedsiębiorstw między sobą i z nauką, wdrożeń innowacji, patentów itp.; 6) rozwoju infrastruktury transportowej oraz telekomunikacji i teleinformatyki celem poprawy powiązań zewnętrznych i dostępności miasta wg odpowiednich dla obszaru funkcjonalnego zasad z rozdz. 6.3.1.* oraz kierunków z pkt 188.8.131.52.* i 6.3.3., z priorytetem budowy obwodnicy w ciągu drogi ekspresowej S61 Via Baltica i modernizacji linii kolejowej nr 40 Augustów – Suwalki; 7) rozwoju infrastruktury systemów energetycznych wg odpowiednich dla obszaru funkcjonalnego zasad i kierunków z rozdziałów 6.5.1. – 6.5.6., z priorytetem budowy systemu zaopatryenia obszaru w gaz ziemny i modernizacji oraz rozbudowy systemu ciepłowniczego pod kątem ekologizacji źródła ciepła i ograniczenia emisji; 8) rozwoju infrastruktury systemów wodno-kanałizacyjnych i gospodarki odpadami wg odpowiednich dla obszaru funkcjonalnego zasad i kierunków z rozdziałów 184.108.40.206. – 220.127.116.11., z priorytetem rozbudowy systemu kanalizacji sanitarnej i deszczowej dla ochrony przed zanieczyszczeniami wód jeziora Wigry i rzeki Czarnej Hańczy oraz rozbudowy i modernizacji miejskiej kompostowni (RIPOK). Realizacja Celu 2. Cel ten, z uwzględnieniem uwarunkowań środowiskowych, demograficznych, ekonomicznych oraz istniejącego potencjału zagospodarowania, realizować będzie polityka przestrzenna w obszarach funkcjonalnych wiejskich, ukierunkowana na wspieranie: – zwiększenia wewnętrznej integracji i dostępności transportowej województwa, – modernizacji i rozwoju rolnictwa, przetwórstwa rolno – spożywczego i otoczenia rolnictwa, – rozwoju zagospodarowania turystycznego, wypoczynkowego i uzdrowiskowego, – rozwoju obszaru funkcjonalnego przygraniczna, – wykorzystania specjalizacji regionalnej województwa. Zwiększenie wewnętrznej integracji i dostępności transportowej województwa Zwiększenie wewnętrznej integracji funkcjonalnej i wzajemnej dostępności transportowej pomiędzy miejskimi obszarami funkcjonalnymi, w tym ośrodkami powiatowymi, a wiejskimi obszarami funkcjonalnymi będzie głównie wynikiem modernizacji i przebudowy infrastruktury transportowej realizującej powiązania wewnętrzregionalne, w tym: części dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych, a także linii kolejowych i infrastruktury komunikacji publicznej zbiorowej, określonych w rozdz. 6.3.2. i 18.104.22.168.. Zasady wspierania poprawy i rozwoju dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych osiągnięte będą w wyniku dostosowywania parametrów technicznych odcinków tych dróg do ustalonych klas funkcjonalnych, poprzez ich modernizację, przebudowę i budowę określone w pkt 22.214.171.124. – 126.96.36.199.* kierunków działań celu III. Priorytetami inwestycyjnymi w programach rozwoju sieci drogowych powinny być objęte: a) obszary o najniższej dostępności do ośrodka wojewódzkiego Białegostoku określone w rozdz. 4.8.2. struktury funkcjonalno-przestrzennej, b) odcinki z przekroczeniami przepustowości (faktycznymi lub spodziewanymi) oraz zagrożeniami bezpieczeństwa i poziomu swobody ruchu, c) odcinki o złych stanach technicznych nawierzchni i parametrach technicznych niedostosowanych do klas funkcjonalnych, zwłaszcza stanowiące powiązania układów uliczno-drogowych obszarów funkcjonalnych wiejskich z ośrodkami lokalnymi subregionalnymi i Białymstokiem, d) odcinki o dużym natężeniu ruchu stwarzające kolizje z siecią osadniczą obszarami środowiska określone w rozdz. 3.9.3.* i 3.9.4., e) odcinki zapewniające dostępność transportową obszarów turystyczno-rekreacyjnych o randze krajowej i regionalnej oraz obszarów wiejskich z intensywną działalnością gospodarczą pozarolniczą. 188.8.131.52. Zasady wspierania poprawy infrastruktury kolejowych powiązań wewnętrzwojewódzkich Większość kolejowych powiązań transportowych wewnętrzwojewódzkich będzie realizowana przez zmodernizowane lub modernizowane linie kolejowe stanowiące powiązania zewnętrzne, a także inne linie kolejowe określone w kierunkach działań celu III pkt 184.108.40.206. ppkt 3.* Priorytetem inwestycyjnym będą objęte odcinki infrastruktury linii normalnotorowych zapisane do modernizacji lub reaktywacji w Kontrakcie Terytorialnym dla Województwa Podlaskiego, a w ramach RPOWP 2014-2020 projekty: a) z zakresu budowy, modernizacji i rehabilitacji sieci kolejowej wraz z infrastrukturą drogową, b) z zakresu sieci i infrastruktury towarzyszącej na przejazdach kolejowych oraz systemy automatycznego sterowania ruchem. 220.127.116.11.* Zasady wspierania poprawy infrastruktury transportu zbiorowego Poprawa ta wymagać będzie działań modernizujących i rozbudowujących infrastrukturę transportu zbiorowego dla zwiększenia jego konkurencyjności w przewozach, w stosunku do transportu indywidualnego, określonych w pkt 18.104.22.168.* kierunków celu III. Szczególnie istotne dla funkcjonowania transportu zbiorowego będą miały konsekwentnie wdrażane zintegrowane plany zrównoważonego transportu publicznego, sprzęgające różne jego rodzaje. Kierunki wspierania rozwoju obszaru funkcjonalnego przygranicznego Rozwój obszaru funkcjonalnego przygranicznego, określonego w rozdz. 4.8.1., będącego „obszarem strategicznej interwencji”, wymaga zastosowania szeregu kierunków działań interwencyjnych, prowadzonych z poziomu krajowego z udziałem podmiotów samorządowych i społecznych, w tym: 1) przewyżczenia peryferyjności obszarów przygranicznych, poprzez: wspieranie wzrostu znaczenia obszarów funkcjonalnych miast przygranicznych – ośrodka subregionalnego Suwałk, działaniami określonymi w pkt 22.214.171.124. i 126.96.36.199.* Realizacja Celu 3 Cel ten realizować będą działania w zakresie modernizacji, budowy i przebudowy ponadlokalnej infrastruktury drogowej, kolejowej, lotniczej itp. oraz telekomunikacyjnej i teleinformatycznej, służące poprawie powiązań zewnętrznych i wewnętrznych sieci osadniczej województwa. Zapewni to dostosowanie tej infrastruktury do wymogów techniczno-funkcjonalnych, bezpieczeństwa, potrzeb użytkowników oraz wymogów środowiskowych. Działania inwestycyjne w zakresie modernizacji i rozwoju ponadlokalnej publicznej infrastruktury transportowej będą finansowane głównie ze środków programów centralnych i samorządowych. Ustalone w Planie zasady i kierunki rozwoju ww. infrastruktury na obszarze województwa i jej powiązania zewnętrzne będą transmitowane w trybie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym do sporządzanych przez te samorządy studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin i planów miejscowych oraz ich zmian. Służyć to będzie: rezerwowaniu w tych dokumentach terenów niezbędnych dla inwestycji, zwłaszcza drogowych oraz koordynacji pozwalającej uniknąć konfliktów polityki przestrzennej gmin z krajową i regionalną polityką rozwoju infrastruktury transportowej. Będzie to również baza informacyjna dla potencjalnych inwestorów innych rodzajów zagospodarowania. Ustalenia Planu zakresie rozwoju infrastruktury transportowej będą podstawą uzgodnień i opiniowania przez samorząd województwa inwestycji drogowych, kolejowych, lotniczych i telekomunikacyjnych, przygotowywanych w trybie ustaw szczegółowych („specustaw”) lub lokalizacji inwestycji w trybie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zasady rozwoju infrastruktury transportowej (w zakresie dotyczącym miasta Suwałk): 1) dostosowanie i potoków przewozowych na poszczególnych jej elementach oraz stosowanie wymogów standardów techniczno–użytkowych; 2) minimalizowanie kolizji między ruchem środków transportu a otaczającą zabudową i środowiskiem przyrodniczym wymagającym ochrony sanitarnej, poprzez zachowanie odpowiednich odległości wzajemnych lub zastosowanie technicznych środków ochronnych (np. ekrany przeciwdźwiękowe, przejścia dla zwierząt, wielowarstwowe okna, kanalizowanie i oczyszczanie wód opadowych itp.); 3) zwiększenie bezpieczeństwa ruchu i jego „pływności” przez zapewnienie stosownych do funkcji parametrów technicznych infrastruktury transportowej, w tym likwidację tzw. „wąskich gardel”, organizację ruchu, zabezpieczenia przed wtargnięciem itp.; 4) zapewnienie właściwych warunków obsługi ruchu przy głównych drogach krajowych i liniach kolejowych poprzez planowanie i realizację odpowiedniej ilości miejsc obsługi podróżnych (MOP), modernizację funkcjonalną i estetyczną dworców i przystanków kolejowych, a także organizację zintegrowanych miejsc przesiadkowych dla różnych rodzajów komunikacji zbiorowej, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych; 5) tworzenie warunków przestrzennych do rozwoju transportu multimodalnego i centrów logistycznych poprzez odpowiedni lobbing oraz planistyczne zabezpieczenie terenów dla inwestycji w tym zakresie, zgodnie z zasadą określoną w celu I pkt 188.8.131.52. ppkt 3 lit a, 6) preferowanie transportu zbiorowego w największych miastach województwa, a przynajmniej w ich częściach śródmiejskich, z równoczesnym ograniczaniem transportu indywidualnego; 7) kształtowanie struktur przestrzennych minimalizujących potrzebę przemieszczeń mieszkańców w relacjach mieszkanie – praca – usługi – rekreacja, w największych miastach regionu; 8) dostosowywanie ilości miejsc parkingowych do intensywności i rodzaju zabudowy w miastach, w szczególności w obszarach koncentracji usług ponadpodstawowych i miejsc pracy w oparciu o studia komunikacyjne; 9) traktowanie ruchu rowerowego jako pełnoprawnego środka transportu w miastach wymagającego jak inne rodzaje transportu, stosownej infrastruktury, w tym ścieżek rowerowych i publicznych wypożyczalni rowerów. Kierunki rozwoju infrastruktury systemu transportowego miejskiego obszaru funkcjonalnego Suwałk (184.108.40.206.)* Poprawa funkcjonowania systemu transportowego miasta i jego powiązań ze strefą zewnętrzną miejskiego obszaru funkcjonalnego wymagać będzie szeregu działań inwestycyjnych i organizacyjnych, w tym: 1) przebudowy i rozbudowy części podstawowego układu uliczno-drogowego obszaru funkcjonalnego Suwałk obejmującej m.in.: a) ulicę Utrata, b) budowę tzw. Trasy Wschodniej, w nowym przebiegu drogi wojewódzkiej nr 655, w ciągu ul. Armii Krajowej pomiędzy ul. M. Reja i ul. Utrata, c) ulic Buczka i Leśną z przebiciem do ul. Utrata w nowym przebiegu drogi wojewódzkiej nr 655, d) ulicę Sejneńską, z budową dwupoziomowego skrzyżowania z torami PKP; 2) realizacji lokalnego lotniska użytku publicznego na bazie przebudowy sportowego, jak w pkt 220.127.116.11. b; 3) rozwoju systemu parkingowego z priorytetem śródmieścia, z uwzględnieniem odpowiednich dla Suwałk zasad z pkt 18.104.22.168. ppkt 5; 4) rozwoju infrastruktury transportu rowerowego, z uwzględnieniem odpowiednich dla Suwałk zasad z pkt 22.214.171.124.* i kierunków z pkt 126.96.36.199..; 5) lobbingu na rzecz przyśpieszenia modernizacji i przebudowy magistralnej linii kolejowej E-75 „Rail Baltica” – prace zgodnie z ustaleniami Krajowego Programu Kolejowego do roku 2023 określonej w pkt 188.8.131.52. ppkt 2 lit. f oraz tworzenia warunków planistycznych do przebudowy infrastruktury kolejowej w mieście, w tym do transportu kruszywa wydobywanego ze złóż; 6) rozwoju infrastruktury publicznej komunikacji zbiorowej – z uwzględnieniem stosownych kierunków z pkt 184.108.40.206. ppkt 6* oraz z pkt 220.127.116.11..; 7) polepszenia stanu nawierzchni dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych obszaru funkcjonalnego Suwałk, stanowiących połączenia z regionalnym układem transportowym. Kierunki rozwoju i modernizacji infrastruktury kolejowej Sprostanie przez infrastrukturę kolejową międzynarodowym, krajowym i regionalnym potrzebom oraz wymogom przewozowym wymagać będzie modernizacji, przebudowy lub rewitalizacji szeregu jej elementów. Planowane inwestycje w tym zakresie ustalają: KPZK 2030, Krajowy Program Kolejowy do 2023 r. (KPK), Kontrakt Terytorialny dla Województwa Podlaskiego na lata 2014–2020 (KTdWP), Program Inwestycji Dworcowych PKP S.A. na lata 2016–2023 (PID-PKP S.A.), oraz uszczegółowiony, co do sposobu inwestowania i terminów realizacji, Regionalny plan Transportowy Województwa Podlaskiego na lata 2014–2020 (RPTWP): 1) inwestycje kolejowe planowane w (RPTWP) do realizacji na obszarze województwa podlaskiego finansowane z innych źródeł – CEF, POIŚ, EFRR (POPW, RPO) i budżetu województwa: a) prace na linii kolejowej E75 odc. Białystok – Elk – Suwałki – Trakiszki – granica państwa, (linia Warszawa – Trakiszki Rail Baltica, etap I odc. Białystok – Elk z dostosowaniem do prędkości 160 km/h dla pociągów pasażerskich, z zakończeniem planowanych robót budowlanych w 2023 r.), etap II odc. Elk – Trakiszki wymagający zdefiniowania zakresu i docelowych parametrów; 2) modernizacje i utrzymanie w dobrym stanie technicznym dworców i przystanków kolejowych oraz estetyzacja ich otoczenia, z priorytetem remontów i modernizacji obiektów zabytkowych (w tym określonych w pkt. 18.104.22.168.), realizowane będą poprzez inwestycje z PID-PKP S.A. obejmujące: a) 21 dworców kolejowych w tym dworca w Suwałkach. Kierunki rozwoju infrastruktury lotniczej Działania w ramach tych kierunków, zwiększające lotniczą dostępność transportową województwa – podnoszące jego atrakcyjność inwestycyjną i turystyczną, dotyczyć będą: 1) stworzenia warunków na bazie istniejącego lotniska w Suwałkach (EPSU) do wybudowania lotniska lokalnego użytku publicznego o ograniczonej certyfikacji, dla potrzeb północnej części województwa podlaskiego i obszaru sąsiadującego województwa warmińsko-mazurskiego; 2) w rejonie lotniska Suwałki (EPSU) utrzymania nieprzekraczalnych ograniczeń wysokości zabudowy określonych w dokumentacji rejestracyjnej lotnisk, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków jakie powinny spełniać obiekty budowlane i naturalne w otoczeniu lotnisk; 3) egzekwowania w otoczeniu ww. lotnisk tj. do 5 km od ich granic zakazów budowy lub rozbudowy obiektów budowlanych, które mogą stanowić źródło żerowania ptaków, 4) zgłaszania do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wszystkich obiektów o wysokości równej lub większej niż 100 m. nad poziomem terenu, które stanowią mogą przeszkody lotnicze w ruchu statków powietrznych, zgodnie ze stosownym Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury; 5) przestrzegania przy projektowaniu lotnisk zaleceń zawartych w szczególności – w ustawie z dnia 3 lipca 2002r. prawo lotnicze oraz w Rozporządzeniu MTBiG M z 28 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań technicznych i eksploatacyjnych dla lotnisk użytku publicznego podlegających obowiązkowi certyfikacji. Zasady i kierunki rozwoju infrastruktury telekomunikacji i teleinformatyki Zasady rozwoju i ochrony prawidłowego funkcjonowania infrastruktury telekomunikacyjnej. 1) dla urządzeń radiokomunikacji i teletransmisji, w celu prawidłowego funkcjonowania radiolini konieczne jest zapewnienie wolnej od przeszkód strefy przepływu energii między anteną nadawczą i anteną odbiorczą radiolinią. W dokumentach planistycznych gmin ustala się obowiązek wyznaczania pasów ochronnych radiolini a dla obiektów systemu (stacji) – stref ochronnych, określonych przez ich zarządców. Strefy ochronne obiektów (stacji) mają na celu ograniczenie również dostępności dla ludzi obszaru, na którym występować może natężenie pól elektromagnetycznych, przekraczające dopuszczalne normy, tj. 7 V/m. Natężenia pola elektromagnetycznego w przypadku linii radiowych jest pomijana z uwagi na niemierzalny poziom tych pól; 2) dla pomocy radionawigacyjnych lotnictwa cywilnego określonych w pkt. 22.214.171.124., w celu zabezpieczenia tych urządzeń przed uszkodzeniami i zakłóceniami w działaniu, wielkość stref ochronnych i sposób zagospodarowania obszarów w strefach – winien być uzgadniany w Urzędem Lotnictwa Cywilnego; 3) wskazane na rysunkach Planu przebiegi infrastruktury technicznej telekomunikacji i teleinformatyki oraz lokalizacje związanych z nimi urządzeń systemowych nie stanowią przesądzeń lokalizacyjnych, a jedynie ilustrację graficzną stanów lub kierunków działań. W związku z tym, rozwiązania projektowe inwestorskie mogą się różnić od przedstawionych w rysunkach Planu, bez potrzeby korekty formalnej jednych lub drugich. Kierunki rozwoju infrastruktury telekomunikacji i teleinformatyki Stworzenie społeczeństwa cyfrowego, przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu grup społecznych i regionu oraz sprostanie współczesnym wymogom cywilizacyjnym wymagać będzie dalszego wspierania rozwoju infrastruktury telekomunikacyjnej i teleinformatycznej, w tym w szczególności: 1) rozwoju wszystkich systemów telekomunikacyjnych (w tym telefonii stacjonarnej i komórkowej) pod kątem wzmocnienia konkurencyjności regionu i przeciwdziałania jego marginalizacji, poprzez: a) utrzymanie i modernizację urządzeń, zapewniając dobry stan i standard techniczny, b) rozbudowy systemów w zakresie wynikającym z potrzeb społecznych (użytkowników) i wymogów cywilizacyjnych; 2) integracji społeczeństwa województwa ze społecznością krajową i międzynarodową, poprzez: a) rozwój infrastruktury informatycznej o największym standardzie, pod kątem zwiększenia dostępności i zakresu usług, b) rozbudowę łączności teleinformatycznej dla potrzeb administracji publicznej wszystkich szczebli, pod kątem zapewnienia łączności, gromadzenia i udostępniania informacji oraz usprawnienia komunikacji pomiędzy obywatelem a administracją publiczną, w tym realizację projektu „Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej”, c) programowaną budowę linii światłowodowej Via Baltica, łączącej kraje Unii z krajami nadbałtyckimi; 3) utrzymania w dobrym stanie technicznym urządzeń radiokomunikacji, teletransmisji i radionawigacji oraz zapewnienia prawidłowej ich pracy, oraz dalszy rozwój radiodyfuzji i budowy stacji radiodyfuzyjnych i telewizyjnych, zgodnie z zapotrzebowaniem nadawców oraz operatorów telekomunikacyjnych. Realizacja Celu 4* Zapewnienie racjonalnego wykorzystania wysokich walorów środowiskowo – krajobrazowych oraz zasobów wodnych, surowców mineralnych i dziedzictwa kulturowego wymaga uruchomienia mechanizmów ich ochrony, służących zmniejszeniu ilości konfliktów o przestrzeń oraz wspomaganiu gospodarowania tymi zasobami, zwłaszcza na obszarach cennych przyrodniczo i kulturowo, poprzez następujące zasady i kierunki działań: *Ochrona i zagospodarowanie sieci ekologicznej, w tym regionalnej sieci ekologicznej (126.96.36.199.) Działania w tym zakresie obejmują ochronę spójnego systemu obszarów ochrony przyrody i krajobrazu w oparciu o zintegrowanie obszarów sieci KSOCH, sieci Natura 2000 i systemu korytarzy ekologicznych łączących poszczególne obszary węzłowe. Do czasu integracji zarządzania obszarami należącymi do różnych sieci, w sporządzanych przez gminy studiach gmin i planach miejscowych należy przestrzegać zasad w ustaleniach aktów prawnych powszechnie obowiązujących oraz dokumentach ochronnych, zarówno nowych, jak i aktualizowanych pod kątem uwzględnienia zakresu ochrony obszarów natura 2000. Obszary stanowiące sieć ekologiczną województwa obejmować będą, stosownie do ich specyfiki, następujące rodzaje dokumentów ochronnych: 1) plany ochrony parków narodowych z obszarami Natura 2000, uwzględniające ustawowy zakres planów zadań ochronnych lub planów ochrony obszarów Natura 2000 w częściach pokrywających się z tymi obszarami, sporządzane przez zarządców parków, a ustanowione przez ministra właściwego do spraw środowiska. (w odniesieniu do Suwałk dotyczyć to będzie: Wigierskiego Parku Narodowego i Puszczy Augustowskiej); 2) plany ochrony parków krajobrazowych i rezerwatów z obszarami Natura 2000, uwzględniające zakres planów zadań ochronnych lub planów ochrony obszarów Natura 2000, w częściach pokrywających się z obszarami Natura 2000, sporządzone przez ich zarządców i ustanowione przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska; 3) plany zadań ochronnych dla pozostałych obszarów Natura 2000, sporządzone na okres 10 lat przez sprawujących nad nimi nadzór, a zatwierdzone przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska; 4) plany ochrony dla obszarów Natura 2000 wskazanych w ww. planach zadań ochronnych, sporządzone przez sprawujących nad nimi nadzór na okres 20 lat, a ustanowione przez ministra właściwego do spraw środowiska; 5) plany urządzenia lasu dla nadleśnictw położnych w granicach Natura 2000, uwzględniające zakres ustawowy planu ochrony obszarów Natura 2000, stające się z mocy ustawy planami ochrony obszarów Natura 2000; 6) akty prawne stanowiące obszary chronionego krajobrazu oraz ustalenia planów zadań ochronnych lub planów ochrony obszarów Natura 2000 w częściach pokrywających się z tymi obszarami; 7) studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz plany miejscowe zagospodarowania przestrzennego, w części dotyczącej istniejącego lub projektowanego obszaru Natura 2000, uwzględniające ustalenia niniejszego Planu w tym zakresie oraz uzgodnione z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, co do ustaleń tych planów i studiów mogących znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000. Dotyczyć to będzie wszystkich gmin, w których występuje regionalna sieć ekologiczna z obszarami Natura 2000. Zasady przeciwdziałania fragmentacji sieci ekologicznej (188.8.131.52.)* Przeciwdziałanie fragmentacji sieci ekologicznej, w tym w korytarzach ekologiczno-migracyjnych będzie polegało przede wszystkim na stosowaniu następujących zasad: 1) ochrony i racjonalnego wykorzystania w procesie planowania potencjału środowiska przyrodniczego i obligatoryjnego wybierania rozwiązań najmniej uciążliwych dla środowiska; 2) uwzględniania ochrony przed kolizyjnymi funkcjami przestrzeni korytarzy ekologiczno-migracyjnych, w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego i studiach gminnych, przy wyznaczaniu terenów urbanizacji a także projektowaniu ponadlokalnej infrastruktury komunikacyjnej i energetycznej; 3) rozbudowywania i łączenia wewnątrzmiejskich układów ekologicznych z obszarami otwartymi oraz zachowania drożności miejskich systemów dolinnych; 4) zachowywania i przywracania drożności migracyjnym korytarzom rzecznym i lądowym, poprzez stały monitoring i standaryzację budowy przejść ekologicznych; 5) dostosowania kolejności opracowywania planów ochrony lub planów zadań ochronnych sporządzanych dla obszarów Natura 2000, szczególnie w zakresie wzrostu bezpieczeństwa energetycznego i zmniejszenia ryzyka powodziowego; 6) zwiększaniu spójności przestrzeni przyrodniczej poprzez zalesienia gruntów wskazanych w rozdz. 6.4.3..; 7) utrzymywania i rozwoju naturalnych sukcesji zadrzewień i zakraczeń śródpolnych, umożliwiających zachowanie i odtworzenie funkcji lokalnych i regionalnych korytarzy ekologicznych, w tym na obszarach intensywnego rozwoju rolnictwa, oraz utrzymanie mozaikowej struktury pokrycia terenu, 8) w regulacjach rzek i budowlach hydrotechnicznych stosowanie urządzeń umożliwiających migrację ryb; 9) wyznaczania, w uzgodnieniu ze służbami ochrony przyrody, w studiach gmin obszarów rolnych o najwyższych walorach przyrodniczych, w celu wzmocnienia spójności przestrzeni przyrodniczej i ochrony tradycyjnego krajobrazu rolniczego. Ochrona oraz wykorzystanie dziedzictwa kulturowego (6.4.8.)** Celem ochrony konserwatorskiej jest trwałe zachowanie właściwego zagospodarowania i użytkowania zabytkowych, historycznych układów urbanistycznych, ruralistycznych, historycznych zespołów i obiektów budowlanych, stanowisk archeologicznych i ich otoczenia oraz krajobrazu kulturowego. 1) Studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i plany miejscowe powinny ustalać obowiązek i zasady: a) zachowania, eksponowania oraz ochrony i przywracania do stanu właściwego zasobów i walorów zabytkowych; b) ochrony i kształtowania harmonijnego, współczesnego krajobrazu kulturowego, z uwzględnieniem uwarunkowań historycznych i regionalnych, w tym: – historycznie ukształtowanej sieci osadniczej z infrastrukturą transportową i techniczną; – historycznie ukształtowanych układów osadniczych miejskich i wiejskich z ich strukturą użytkowania terenu i fizjonomią zagospodarowania, z zabytkowymi przestrzeniami publicznymi, zielenią, dominantami i wartościowymi panoramami, z uwzględnieniem poszczególnych obiektów zabytkowych – ich formy i wystroju; 2) Studia krajobrazu kulturowego powinny stanowić podstawę ustaleń planistycznych do rewaloryzacji i rewitalizacji zagospodarowania przestrzennego, zapewniającą ochronę panoram, otoczenia dominant i ekspozycję. Rekomenduje się poprzedzanie sporządzania dokumentów planistycznych polityki przestrzennej gmin opracowywaniem „Studiów krajobrazu kulturowego” obszarów występowania zabytkowych układów urbanistycznych i układów ruralistycznych, określających w szczególności: a) walory zasobów kulturowych i formy ich ochrony, b) cechy rozwoju i etapy ewolucji struktur przestrzennych w rozwartwieniu chronologicznym, c) wnętrza o szczególnych wartościach krajobrazowych, osie widokowe oraz dominanty przestrzenne, a także obiekty i obszary dysharmonijne, d) kierunki działań na rzecz ochrony i zapobiegania degradacji zabytków. Ochrona i kształtowanie dziedzictwa kulturowego (184.108.40.206.)* Rekomenduje się do uwzględnienia w dokumentach polityki przestrzennej i programach rozwoju gmin: 1) Zasady ogólne – wynikające zwłaszcza z procesu integracji europejskiej: a) szczególną ochronę tożsamości kulturowej regionu, przed zagrożeniem jej wytracenia w konfrontacji z europejskim, uniwersalnym modelem życia, w sferze kultury materialnej i jej unikalnej specyfiki etnicznej i religijnej, b) uwzględnianie potrzeb współczesnego społeczeństwa w procesie ochrony i kształtowania zasobów dziedzictwa kulturowego, c) harmonijne wspólnotnienie zasobów dziedzictwa kulturowego z zasobami środowiska przyrodniczego – jako filaru rozwoju turystyki, d) tworzenie warunków kompleksowej ochrony obszarów o walorach zabytkowych i kulturowych, takich jak: strefy ochrony konserwatorskiej, parki kulturowe i obszary priorytetowego zabytkowego krajobrazu kulturowego, e) priorytet ochrony walorów dziedzictwa kulturowego o randze międzynarodowej i krajowej, f) wykorzystanie unikalnych zasobów dziedzictwa kulturowego w krajowej i międzynarodowej promocji województwa; 2) Zasady ochrony i tworzenia nowych wartości kulturowych w reprezentatywnych obszarach tożsamości kulturowej województwa podlaskiego, w tym: a) kształtowanie krajobrazu historyczno-kulturowo-przyrodniczego regionu poprzez ochronę unikatowych lub specyficznych walorów krajobrazowych jednostek osadniczych i ich otoczenia, b) kształtowanie form architektonicznych i gabarytów nowej zabudowy zharmonizowanych z walorami kulturowymi istniejącej, c) stosowanie materiałów, wystroju i koloryistyki obiektów budowlanych oraz zagospodarowania ich otoczenia, nawiązujących do tradycji lokalnych; 3) Zasady ochrony i rewaloryzacji obszarów zabytkowych, w tym: a) zachowanie historycznych założeń urbanistycznych, a w szczególności: rozplanowania przestrzeni publicznych (np. ulic, placów, skwerów itp.), osi kompozycyjnych i widokowych, rozmieszczenia dominant, gabarytów i sposobów zabudowy oraz form architektonicznych, b) zapewnianie ekspozycji całych zespołów zabudowy i najwartościowszych jej elementów, c) twórcze kontynuowanie tradycji konstrukcyjnych, materiałowych, wystroju i koloryistyki obiektów oraz zagospodarowania ich otoczenia, d) lokalizowanie funkcji użytkowych niekolizyjnych z historycznymi funkcjami obszarów, zapewniających podstawy ekonomiczne utrzymania dobrego stanu technicznego zabudowy i zagospodarowania oraz atrakcyjność turystyczną, e) eliminowanie funkcji użytkowych i obiektów kolizyjnych pod względem sanitarnym i estetycznym z walorami kulturowymi obszarów zabytkowych, f) harmonijne wkomponowywanie nowej zabudowy w historyczną panoramę jednostek osadniczych, g) poprawianie dostępności komunikacyjnej i systemów parkowania pojazdów oraz eliminacja uciążliwości ruchu drogowego, zwłaszcza tranzytowego towarowego; h) poprawianie warunków ochrony przeciwpożarowej, i) poprawianie standardu cywilizacyjnego zabudowy w zakresie wyposażenia w systemy kanalizacyjne i niskoemisyjne systemy energetyczne; 4) Zasady ochrony i utrzymania dobrego stanu technicznego obiektów zabytkowych, z priorytetem obiektów o randze krajowej i regionalnej, w tym: a) zapewnienie funkcji użytkowych stosownych do lokalizacji i form architektonicznych obiektów gwarantujących ich utrzymanie w dobrym stanie technicznym i racjonalne wykorzystanie dla potrzeb społecznych, b) obowiązek uzgadniania z Konserwatorem Zabytków decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz uzyskania pozwoleń dla projektów budowlanych dotyczących rewaloryzacji i modernizacji obiektów zabytkowych i ich otoczenia; 5) Zasady ochrony przed dewastacją obiektów archeologicznych i określenie warunków ich udostępnienia zwiedzającym oraz sposobów postępowania w przypadkach natrafienia na przedmioty mogące stanowić zabytki archeologiczne w trakcie prowadzenia robót ziemnych, w tym: a) zapewnienie sposobu zagospodarowania i eksponowania terenu stanowiska archeologicznego zabezpieczającego go przed dewastacją i degradacją, b) obowiązek zawiadamiania stosownych służb archeologicznych o każdorazowym natrafieniu na przedmioty mogące być zabytkami archeologicznymi w trakcie prowadzenia robót ziemnych i przerwania ich do czasu przebadania stanowiska, c) ustalanie dokładnej lokalizacji zabytków archeologicznych w planach miejscowych, w tym typu stanowiska archeologicznego i jego zasięgu oraz zasad i sposobów dopuszczalnego zagospodarowania, d) wskazanie zabytków archeologicznych do bezwzględnego zachowania, tj. z bezwzględnym zakazem prowadzenia prac budowlanych, oraz zabytków archeologicznych, dla których dopuszcza się inne zagospodarowanie terenu po przeprowadzeniu badań archeologicznych; 6) Zasady tworzenia wartości kulturowych w nowych i rewaloryzowanych zespołach zabudowy, w szczególności poprzez: a) kształtowanie przestrzeni publicznych o zindywidualizowanych formach urbanistycznych, w tym: ulic, placów, pasaży i ciągów pieszych, skwerów, zieleni parkowej i sportowo-rekreacyjnej, b) interesujące formy architektoniczne aranżacji otoczenia przestrzeni publicznych, c) wykorzystanie w kompozycjach urbanistycznych szczególnych cech środowiska przyrodniczego – stosownie do jego predyspozycji, dla potrzeb terenów sportowo-rekreacyjnych i turystycznych, a konfiguracji terenów dla kształtowania sposobu ich zagospodarowania i zabudowy, d) rozmieszczenie akcentów i dominant przestrzennych, twórczo kontynuujących istniejące założenia urbanistyczne, e) stosowanie zindywidualizowanych form architektonicznych poszczególnych obiektów lub ich grup, z zachowaniem harmonijnych gabarytów całościowych zespołów i sylwety przestrzennej jednostek osadniczych, f) harmonizowania gabarytów zabudowy plombowej z gabarytami otaczającej (z wyjątkiem dominant przestrzennych i akcentów urbanistycznych wynikających z całościowych koncepcji urbanistycznych). Zasady ochrony dóbr kultury współczesnej (220.127.116.11.)* Rekomenduje się ustalenie w dokumentach planistycznych polityki przestrzennej gmin, a w szczególności w planach miejscowych, obowiązku ochrony dóbr kultury współczesnej, zespołów i obiektów architektoniczno-urbanistycznych lub ich elementów. Ustalenie wykazu dóbr kultury współczesnej do ochrony wymaga uprzedniej oceny stanu i funkcjonowania obszaru, rozpoznania wartości kulturowych i przestrzennych oraz uściślenia możliwości i zakresu ochrony, na podstawie materiałów źródłowych i dokumentacyjnych, w tym także dotyczących ich ekspozycji i otoczenia. *Kierunki działań dla ochrony i wykorzystania dziedzictwa kulturowego (18.104.22.168.):** 1) Integracja działań społeczno-gospodarczych dla opieki nad zabytkami, w tym: a) opracowywanie i realizacja kompleksowych programów rewitalizacyjnych terenów z zasobami zabytkowymi, zwłaszcza historycznych miejskich, poprzemysłowych i powojskowych, w tym, między innymi, wdrożenie projektów rewitalizacji: centrów miast oraz innych obszarów zdegradowanych w tym w Suwałkach, b) opracowywanie i realizację lokalnych strategii rozwoju obszarów wiejskich, wykorzystujących miejscowe tradycje i zasoby zabytkowe, c) przygotowywanie ofert na najlepsze zagospodarowanie i użytkowanie publicznych obiektów zabytkowych, służące zaangażowaniu sektora gospodarczego w opiekę nad zabytkami (m.in. na inkubatory przedsiębiorczości, instytucje otoczenia biznesu, centra usługowe, infrastrukturę turystyczną), d) wspieranie inicjatyw wykorzystujących obiekty zabytkowe do tradycyjnych form działalności gospodarczej, w tym rolnictwa ekologicznego i tradycyjnego przetwórstwa, oraz reaktywacja ginących zawodów, e) wspieranie rozwoju infrastruktury publicznej, zwłaszcza turystycznej, wykorzystującej miejscowe tradycje, w tym, między innymi, wdrożenia projektów: rekonstrukcji grodzisk jaćwieskich na ziemiach polskich, f) propagowanie zabudowy i zagospodarowania terenu nawiązujących do form tradycyjnych, zwłaszcza w obszarach kulturowych; 2) Konserwacja i adaptacja zabytków, obejmująca: a) wspieranie zagospodarowania terenów poprzemysłowych, powojskowych i zdegradowanych poprzez nadanie im nowych funkcji, z priorytetem obiektów zabytkowych i charakterystycznych krajobrazów kulturowych, poprzedzone opracowaniem programów rewitalizacji, b) wspieranie zagospodarowania, konserwacji i adaptacji (w tym rewitalizacji, rewaloryzacji i ekspozycji) obiektów zabytkowych wraz z otoczeniem, także archeologicznych, m.in. w formule partnerstwa publiczno-prywatnego oraz projektów trans-granicznych, c) wspieranie kompleksowych programów konserwatorskich ochrony zabytków drewnianych znajdujących się w skansenach i w miejscach ich pierwotnej lokalizacji, d) przeciwdziałanie niszczeniu stanowisk archeologicznych, w tym zachowanie zabytków archeologicznych, dokumentowanie i opracowywanie wyników badań nieinwestorskich i ratowniczych, e) wspieranie renowacji i konserwacji małej architektury, w tym sakralnej, oraz miejsc pamięci i martyrologii, f) wspieranie budowy, odbudowy i renowacji infrastruktury kulturowej w miejscach o symbolicznym znaczeniu dla historii regionu oraz służących opiece nad zabytkami, g) unowocześnianie infrastruktury technicznej oraz poprawę estetyki obiektów zabytkowych; 3) Kształtowanie obszarów zabytkowych i krajobrazów kulturowych, poprzez: a) wspieranie konserwacji, rewitalizacji, renowacji, rewaloryzacji i ekspozycji zabytkowych centrów miast i wsi, zabytkowych terenów zieleni, w tym cmentarzy, obszarów fortyfikacji i budowli obronnych, obiektów archeologicznych mających własną formę przestrzenną, w tym, między innymi, projektów rewitalizacji: b) sukcesywną realizację iluminacji zabytków, c) propagowanie wykorzystywania tradycyjnych form zabudowy i zagospodarowania terenu oraz detalu architektonicznego dla harmonijnego kształtowania krajobrazów, d) wspieranie tradycyjnych form gospodarowania, w tym rolnictwa ekologicznego, tradycyjnych technik budownictwa, rzemiosła i przetwórstwa, zwłaszcza w obszarach priorytetowych krajobrazu kulturowego, e) tworzenie parków kulturowych w celu ochrony kulturowych krajobrazów historycznych oraz wytycznie szlaków kulturowo-historycznych w celu promowania walorów kulturowych województwa, f) ustanawianie nowych parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu, zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, przede wszystkim na obszarach o zachowanych regionalnych cechach krajobrazu kulturowego, g) rozwój systemu ścieżek edukacyjnych przyrodniczo-kulturowych, h) wspieranie poprawy standardów ochrony środowiska i bezpieczeństwa publicznego w centrach miast i wsi przez, między innymi, spowolnienie lub eliminację ruchu samochodowego, racjonalizację gospodarki odpadami, modernizację i rozbudowę sieci kanalizacyjnych, energetycznych, teleinformatycznych i „cichej” infrastruktury ulicznej; 4) Przechowywanie zbiorów zabytków, ich ekspozycja i udostępnianie Zwiększenie możliwości gromadzenia zbiorów zabytków ruchomych i poprawa jakości ich przechowywania, ekspozycji i udostępniania może nastąpić w wyniku: a) budowy i remontów obiektów przechowywania i udostępniania zbiorów, umożliwiających nowoczesne sposoby ich opracowywania i przechowywania, b) modyfikacji i wdrażania elektronicznych technik udostępniania zbiorów, c) poprawy bezpieczeństwa zbiorów i warunków ich przechowywania, przez wprowadzenie nowoczesnych technik ochrony i zabezpieczeń. Realizacja Celu 5 Ogólne zasady rozwoju i ochrony prawidłowego funkcjonowania infrastruktury systemów energetycznych wynikające z Polityki Energetycznej Polski do 2030 r. obejmują: a) zapewnianie dywersyfikacji zasilania systemów, b) sukcesywnie rozbudowy infrastruktury systemów w układach zamkniętych tzw. pierścieni, c) zwiększających niezawodność funkcjonowania, d) unikanie potencjalnych i likwidację istniejących kolizji między infrastrukturą energetyczną a zainwestowaniem i układem własnościowym, e) racjonalne wykorzystanie przestrzeni w rozbudowie infrastruktury systemów energetycznych, w szczególności systemów elektroenergetycznych, np. poprzez stosowanie linii wielotorowych, jedno i różnonapięciowych oraz najnowszych rozwiązań technicznych, f) koncentrację liniowej infrastruktury systemów w korytarzach infrastrukturalnych, g) określanie pasów technologicznych dla infrastruktury liniowej w dokumentach planistycznych gmin oraz określanie sposobu ich zagospodarowania. Kierunki rozwoju infrastruktury systemu elektroenergetycznego: – poprawa efektywności energetycznej systemu, – wzrost bezpieczeństwa pracy systemu elektroenergetycznego, – dostosowanie infrastruktury systemu elektroenergetycznego wysokich napięć do obecnych i przyszłych potrzeb, z zachowaniem normatywnych standardów ilościowych i jakościowych, – dostarczanie energii w sposób niezawodny, bezpieczny i ekonomiczny, z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska, poprzez realizację programu „Inteligentne Sieci Energetyczne”, – sukcesywna rozbudowa i modernizacja sieci dystrybucyjnej dla potrzeb sieci osadniczej, – zachowanie pasów technologicznych i wymaganych odległości. Kierunki rozwoju infrastruktury systemu zaopatrzenia w ciepło: – zapewnienie ciągłości dostaw ciepła i dostosowanie systemu cieplowniczego do potrzeb wynikających z rozwoju jednostek osadniczych, – wspieranie działań zmniejszających zużycie ciepła, – wspieranie ekologizacji systemów energetyki cieplnej, – wspieranie wykorzystania odnawialnych źródeł energii cieplnej i tworzenie warunków do ich rozwoju. Rozwój infrastruktury odnawialnych źródeł energii. odniesienia do numeracji rozdziałów i punktów w tekście Planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Podlaskiego. Uwarunkowania i wnioski wynikające z obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk. Obowiązujące Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk, uchwalone zostało uchwałą Nr XX/232/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 maja 2016 r. Struktura funkcji terenów przewidzianych w Studium przedstawia się następująco: z ogólnej powierzchni miasta ok. 23,2% zajmują tereny rolne (wyłączone spod zabudowy), 41,4% tereny zieleni i wód (w tym lasy), 35,4% stanowią tereny pozostałe, to jest tereny zurbanizowane, obszary przewidywane pod zabudowę, wymagające regulacji granic, w tym scalenia i podziału, tereny rolne stanowiące potencjalne rezerwy terenów pod zabudowę oraz komunikacja. Ryc. 3 Struktura funkcji przeznaczenia terenu w obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego \| Tereny użytkowania rolniczego \| Tereny zieleni i wód \| Tereny inne \| \|-------------------------------\|----------------------\|-------------\| \| 23,2% \| 35,4% \| 41,4% \| Źródło: Opracowanie własne. Z analizy ustaleń omawianego dokumentu wynikają następujące wnioski: – duże są rezerwy terenów przeznaczonych pod zabudowę, – duży jest udział gruntów przeznaczonych pod komunikację, co powoduje duże obciążenie finansów publicznych, – brak jest realizacji projektowanego układu podstawowego dróg publicznych, stąd też konieczna jest analiza tego układu i zasadności utrzymania ich projektowanego przebiegu w obecnie obowiązującym studium, – konieczne jest przeciwdziałanie rozlewaniu się miasta poprzez uzupełnienie istniejącej zabudowy oraz ochronę gruntów rolnych i leśnych przed zabudową, zwłaszcza terenów cennych przyrodniczo położnych w obszarze chronionego krajobrazu i wzdłuż rzeki, – powinno się dążyć do utrzymania ustalonych w studium gruntów przeznaczonych pod zabudowę oraz potencjalnych rezerw do ich przekształcenia, zwłaszcza w przypadkach, gdy tereny te są już objęte ustaleniami obowiązujących planów miejscowych, z uwagi na zagrożenie żądaniami odszkodowawczymi w stosunku do miasta, w związku ze zmianą ich funkcji, – wyznaczanie nowych terenów, zwłaszcza pod zabudowę o funkcji mieszkaniowej powinno być poprzedzone analizami ekonomicznymi i możliwością uzbrojenia tych terenów, – należy dopuścić relokację terenów dotychczas przeznaczonych pod zabudowę (w tym nie wykorzystanych na ten cel w obowiązujących planach miejscowych) i zmianę ich funkcji, – należy dążyć do zwiększenia terenów rezerwowanych pod zieleń zwłaszcza wzdłuż rzeki. Uwarunkowania i wnioski wynikające z obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Na dzień 31 grudnia 2020 r. obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obejmowały 4 959 ha, tj. 75,60% powierzchni miasta, w trakcie opracowania były plany obejmujące łącznie 167 ha, tj. 30,03%, w tym zmiany planów obejmujące 421,72 ha, tj. 6,44%. Tereny, nie objęte procedurą planistyczną to tylko ok. 3% powierzchni miasta, w tym też znajdują się tereny zamknięte o pow. 178,48 ha, tj. 2,72% miasta, dla których nie sporządza się planów miejscowych z mocy ustawy. Ryc. 4 Udział procentowy terenów objętych opracowanymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego ![Diagram](image) Źródło: Opracowanie własne.* Jak widać z powyższego miasto Suwałki systematycznie i skutecznie opracowuje plany miejscowe. Przyrost powierzchni objętej planami, świadczy o dużej dynamice prac planistycznych. Jest to związane z posiadaniem przez miasto własnej pracowni urbanistycznej, co pozwala szybko reagować na potrzeby miasta i właścicieli gruntów, realizując politykę przestrzenną określoną w studium. Ilość wniosków o zmianę planów wraz ze sposobem ich rozpatrzenia przedstawia się następująco: Ryc. 5 Wnioski o zmianę miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wraz z sposobem ich rozpatrzenia ![Diagram](image) Źródło: Opracowanie własne Wnioski: – ilość wniosków o zmianę planu świadczy, iż nie zawsze ustalenia obowiązujących planów odpowiadają potrzebom ich właścicieli, – uwzględnienie wniosku i zmiana planu obowiązującego świadczy o tym, iż jego realizacja nie wymagała zmiany ustaleń studium, czyli dotyczył on głównie sprecyzowania ustaleń planów dotychczasowych, – główną przyczyną odrzucenia wniosków była ich niezgodność z ustaleniami studium, – poprzez politykę przestrzenną zawartą w studium i ustalenia planów zapewniony jest ład przestrzenny i ochrona przed rozlewaniem się miasta na tereny nieuzbrojone i cenne przyrodniczo. Analiza ustaleń obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego pod względem funkcji terenów przedstawia się następująco: – zabudowa mieszkaniowa ogółem 12,29% (805 ha), w tym wielorodzinna 5,97% (391 ha), – zabudowa usługowa ogółem 9,17% (601 ha), w tym usługi publicznych 3,50% (229 ha), – tereny użytkowane rolniczo 21,66% (1419 ha), – zabudowa techniczno-produkcyjna 9,92% (650 ha), – zieleni i wód 6,73% (441 ha), – komunikacji 14,65% (960 ha), – infrastruktury technicznej 1,27% (83 ha), – tereny bez planu – 24,31% (1593 ha). Ryc. 6 Procentowy udział poszczególnych funkcji przeznaczenia terenu w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (dane aktualne na 31 grudnia 2020 r.) Źródło: Opracowanie własne. Ryc. 7 Rozmieszczenie obszarów objętych ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w granicach miasta Granica administracyjna Suwalk Tereny objęte obowiązującymi mpzp Tereny nie posiadające mpzp Tereny na których ustalenia mpzp zostały uchycone Tereny zamknięte Kolejowe Wojskowe Źródło: Opracowanie własne (stan aktualny na czerwiec 2021). Artykuł 32 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nakłada na prezydenta miasta obowiązek dokonywania analiz zmian w zagospodarowaniu przestrzennym, oceny postępów w opracowywaniu planów miejscowych i opracowania wieloletniego programu ich sporządzania w nawiązaniu do ustaleń studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, z uwzględnieniem wydanych decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i decyzji o ustaleniu warunków zabudowy oraz wniosków w sprawie sporządzenia lub zmiany planu miejscowego. Przynajmniej raz w czasie kadencji rady prezydent miasta jest obowiązany przekazać radzie gminy wyniki ww. analizy, po uprzednim zaopiniowaniu jej przez gminną komisję urbanistyczno-architektoniczną, zaś rada gminy podejmuje uchwałę w sprawie aktualności studium i planów miejscowych. W przypadku uznania ich za nieaktualne, w całości lub części, rada podejmuje działania zmierzające do ich zmiany. Ostatnia ocena wymagana ustawą została wykonana w 2018 r. „Analiza zmian w zagospodarowaniu przestrzennym miasta Suwałk w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 czerwca 2018 r.”, przyjęta została przez Radę Miejską w Suwałkach uchwałą Nr Nr LI/625/2018 z dnia 25 września 2018 r. Przedmiotowe opracowanie i wynikające z niego wnioski stanowiły podstawę podjęcia przez Radę Miejską w Suwałkach uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzenia niniejszego „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk”. Dla potrzeb opracowania Studium przeprowadzono analizy obowiązujących na terenie miasta Suwałki miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które obecnie są w różnym stopniu aktualne. Miasto Suwałki posiada 101 obowiązujących, w całości lub części, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (stan na czerwiec 2021 r.): 1. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego południowej części osiedla Emilii Plater w Suwałkach (nr ewid. 2), uchwalony Uchwałą Nr XLVI/370/98 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 maja 1998 r. (Dz. Urz. Woj. Suwalskiego z dnia 7 lipca 1998 r., Nr 40, poz. 211). 2. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego osiedla Daszyńskiego w Suwałkach (nr ewid. 3), uchwalony Uchwałą Nr VIII/37/99 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 lutego 1999 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 12 kwietnia 1999 r., Nr 13, poz. 146). 3. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego „Śródmieście-Południe” w Suwałkach (nr ewid. 4.1), uchwalony Uchwałą Nr XXVIII/337/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 grudnia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 23 stycznia 2017 r., poz. 345). 4. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk obejmującego złoża kruszywa „Sobolewo A”- pole II i "Sobolewo C" (nr ewid. 5), uchwalony Uchwałą Nr XXXVIII/349/2001 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 marca 2001 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 4 czerwca 2001 r., Nr 16, poz. 290). 5. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk obejmującego złoża kruszywa położone na terenie górniczym Sobolewo B (nr ewid. 7), uchwalony Uchwałą Nr LVII/605/02 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 7 sierpnia 2002 r., Nr 36, poz. 888). 6. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: T. Kościuszki, Chłodną, T. Noniewicza, a od strony północnej granicami działek 11507/1, 11507/2, 11515/2, 11516/2 w Suwałkach (nr ewid. 9.1), uchwalony Uchwałą Nr LIII/496/2010 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 października 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 22 listopada 2010 r., Nr 277, poz. 3477). 7. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ograniczony ulicami: T. Kościuszki, Wigierską, T. Noniewicza oraz rzeką Czarną Hańczą w Suwałkach (nr ewid. 11.2), uchwalony Uchwałą Nr XXXVI/451/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 października 2017 r., poz. 3594). 8. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Wesołą, T. Noniewicza, Wigierską oraz od strony północnej granicami działki nr 11136 w Suwałkach (nr ewid. 12.1), uchwalony Uchwałą Nr XVII/98/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 sierpnia 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 września 2011 r., Nr 235, poz. 2810). 9. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk, ograniczonego ulicami: T. Kościuszki, Chłodną, T. Noniewicza i L. Waryńskiego (nr ewid. 13.2), uchwalony Uchwałą Nr XVII/184/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 lutego 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 21 marca 2016 r., poz. 1378). 10. Miejscowy plan zagospodarowania ulic Mikołaja Reja i Świerkowej oraz drogi łączącej ul. Reja z ul. Pulaskiego w Suwałkach (nr ewid. 16), uchwalony Uchwałą Nr XVIII/195/04 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 stycznia 2004 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 16 lutego 2004 r., Nr 17, poz. 340). 11. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów rekreacyjnych zalewu „Arkadia” i terenów wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy w Suwałkach (nr ewid. 18.1), uchwalony Uchwałą Nr XXXI/332/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 stycznia 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 26 lutego 2013 r., poz. 1285). 12. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów rekreacyjnych zalewu Arkadia i terenów wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy w Suwałkach (nr ewid. 18.2), uchwalony Uchwałą Nr XXXVII/480/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 października 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 31 października 2017 r., poz. 3996). 13. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części terenów rekreacyjnych nad zalewem Arkadia w Suwałkach (nr ewid. 18.3), uchwalony Uchwałą Nr XXV/327/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 października 2020 r., poz. 4215). 14. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów produkcyjno – usługowych położonych przy ul. Leśnej w Suwałkach (nr ewid. 19), uchwalony Uchwałą Nr XVIII/201/04 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 stycznia 2004 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 16 lutego 2004 r. Nr 17, poz. 343). 15. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów produkcyjno – usługowych położonych przy ul. Leśnej w Suwałkach (nr ewid. 36), uchwalona Uchwałą Nr XVII/147/07 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 listopada 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 7 stycznia 2008 r., Nr 1, poz. 5). 16. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami Tadeusza Kościuszki, Ludwika Waryńskiego, Wesołą i Wigierską w Suwałkach (nr ewid. 20.1), uchwalony Uchwałą Nr XV/171/2015 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 grudnia 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 stycznia 2016 r., poz. 293). 17. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Utratą, Gen. J. Dwernickiego, T. Noniewicza, Kolejową, a od strony północnej terenem byłego aresztu śledczego (nr ewid. 21.1), uchwalony Uchwałą Nr XXIII/211/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 kwietnia 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 23 maja 2008 r. Nr 119, poz. 1249). 18. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ograniczony północną granicą działki o nr geod. 21928/3, od wschodu ulicą Bulwarową, od południa ulicą Gen. W. Sikorskiego a od zachodu granicami działek zabudowy jednorodzinnej mieszkalnej, położonej po wschodniej stronie ulicy Reymonta w Suwałkach (nr ewid. 22), uchwalony Uchwałą Nr XXXIX/439/05 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 września 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 18 listopada 2005 r., Nr 237, poz. 2641). 19. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu w rejonie ulic Bulwarowej i Zacisze w Suwałkach (nr ewid. 22.1), uchwalony Uchwałą Nr XXII/290/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 maja 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 czerwca 2020 r., poz. 2634). 20. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Sportowej w Suwałkach w obszarze ograniczonym ulicami: Sportową, Utratą, trakcją kolejową a od strony północnej granicami działek 33473, 33474, 33481/1 (nr ewid. 23), uchwalony Uchwałą Nr XLIV/483/06 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 stycznia 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 marca 2006 r., Nr 69, poz. 731). 21. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Gen. W. Sikorskiego, Grunwaldzką, 23 Października, Bakałarzewską i St. Staszica w Suwałkach (nr ewid. 24), uchwalony Uchwałą Nr XLV/490/06 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 22 lutego 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 4 kwietnia 2006 r. Nr 94, poz. 924). 22. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego kwartału zabudowy śródmiejskiej położonego na północ od Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Suwałkach (nr ewid. 25.1), uchwalony Uchwałą Nr IV/24/2015 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 stycznia 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 lutego 2015 r., poz. 499). 23. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Franciszkańskiej w Suwałkach (nr ewid. 26), uchwalony Uchwałą Nr XLV/492/06 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 22 lutego 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 marca 2006 r. Nr 89, poz. 884). 24. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ograniczony ulicami: T. Kościuszki, A. Mickiewicza oraz rzeką Czarną Hańczą w Suwałkach, uchwalonego Uchwałą Nr LIV/601/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 października 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 26 listopada 2014 r. poz. 3903), zmieniona w części uchwałą Nr XXX/363/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 22 lutego 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 marca 2017 r., poz. 1098) - tekst jednolity Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 10 sierpnia 2017 r., poz. 3117 (nr ewid. 27.2). 25. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego pomiędzy ulicami: T. Kościuszki, Gen. J Dwernickiego, T. Noniewicza oraz od strony południowej granicami działek 11505/1, 11505/2 i 11506 (nr ewid. 29), uchwalony Uchwałą Nr XLIX/550/06 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 czerwca 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 sierpnia 2006 r., Nr 200, poz. 1947). 26. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Zarzecze w Suwałkach - uchwalony w 2007 r. (nr ewid. 30), uchwalony Uchwałą Nr VI/39/07 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 stycznia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 14 marca 2007 r., Nr 59, poz. 486). 27. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Zarzecze w Suwałkach - uchwalony w 2010 r. (nr ewid. 30.1), uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/447/2010 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 maja 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 16 czerwca 2010 r., Nr 136, poz. 1812). 28. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ograniczony ulicami: 24 Sierpnia, Zarzecze i Bakałarzewska oraz rzeką Czarną Hańczą w Suwałkach (nr ewid. 30.2), uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/611/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 lipca 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 30 lipca 2018 r., poz. 3267). 29. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego osiedla Zielona Góra w Suwałkach (nr ewid. 34), uchwalony Uchwałą Nr XVI/136/07 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 października 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 6 grudnia 2007 r., Nr 264, poz. 2812). 30. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu osiedla Zielona Góra w Suwałkach (nr ewid. 34.1), uchwalona Uchwałą Nr XXVIII/297/2012 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 listopada 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 21 grudnia 2012 r., poz. 4182). 31. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północnej części rejonu ulicy Ogrodowej w Suwałkach (nr ewid. 46), uchwalony Uchwałą Nr XIX/158/07 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 lutego 2008 r. Nr 35, poz. 351). 32. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w ciągu ulicy Armii Krajowej na odcinku od ulicy Gen. K. Pułaskiego do ulicy Północnej (nr ewid. 42), uchwalony Uchwałą Nr XXII/189/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 marca 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 listopada 2008 r. Nr 283, poz. 2824). 33. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w ciągu ulicy Armii Krajowej i Przemysłowej na odcinku od ulicy Północnej do ulicy Sejneńskiej (nr ewid. 43), uchwalony Uchwałą Nr XXII/190/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 marca 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 listopada 2008 r. Nr 283, poz. 2825). 34. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w ciągu ulicy klasy G łączącej ulice Utratę z Sejneńską (nr ewid. 44), uchwalony Uchwałą Nr XXII/191/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 marca 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 listopada 2008 r. Nr 283, poz. 2826). 35. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego kwartału zawartego pomiędzy ulicami: T. Noniewicza, Ciesielską, 1-go Maja, Sejneńską i Placem Marii Konopnickiej w Suwałkach (nr ewid. 31), uchwalony Uchwałą Nr XXVII/269/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 października 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 3 grudnia 2008 r. Nr 301, poz. 3086). 36. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulic: Staszica, Sikorskiego, Galaja i Mickiewicza w Suwałkach (nr ewid. 33), uchwalony Uchwałą Nr XXIX/277/08 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 listopada 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 16 grudnia 2008 r. Nr 318 poz. 3381). 37. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Armii Krajowej w Suwałkach, uchwalony Uchwałą Nr XXXIV/320/09 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 marca 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego 24 kwietnia 2009 r. Nr 95, poz. 1046), zmienioną w części uchwałą Nr XXVIII/298/2012 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 listopada 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 18 grudnia 2012 r., poz. 4127) - tekst jednolity Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 stycznia 2014 r., poz. 101 (nr ewid. 38.2). 38. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Bulwarową, Sikorskiego, Kościuszki, Narutowicza i Podhorskiego w Suwałkach (nr ewid. 37), uchwalony Uchwałą Nr XLI/376/09 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 23 grudnia 2009 r. Nr 238, poz. 2935). 39. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego pomiędzy ulicą Reja a ulicą Szpitalną w Suwałkach, uchwalony Uchwałą Nr XIX/219/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 18 maja 2016 r., poz. 2226), zmienioną Uchwałą Nr VI/72/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 marca 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 marca 2019 r., poz. 1833) - tekst jednolity Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 grudnia 2019 r., poz. 5731 (nr ewid. 47.3). 40. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego kwartale ulic: T. Kościuszki, A. Mickiewicza, W. Galaja, Kamedulska, Plac Marszałka J. Piłsudskiego w Suwałkach (nr ewid. 32), uchwalony Uchwałą Nr XLIX/455/2010 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 23 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 27 lipca 2010 r. Nr 186, poz. 2319). 41. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Reymonta w Suwałkach (nr ewid. 52), uchwalony Uchwałą Nr XLIX/456/2010 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 23 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 27 lipca 2010 r. Nr 186, poz. 2354). 42. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego pomiędzy ulicą Szpitalną a ulicą W. Reymonta w Suwałkach (nr ewid. 52.1), uchwalony Uchwałą Nr XXV/313/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 listopada 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 27 grudnia 2016 r., poz. 4898). 43. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w ciągu ulicy L. Waryńskiego na odcinku między ulicami T. Kościuszki i T. Noniewicza (nr ewid. 45.1), uchwalony Uchwałą Nr L/555/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 czerwca 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 21 lipca 2014 r., poz. 2698). 44. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Żeromskiego w Suwałkach (nr ewid. 56), uchwalony Uchwałą Nr VI/35/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 23 lutego 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 17 marca 2011 r. Nr 79, poz. 861). 45. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części osiedla Emilii Plater położonego pomiędzy ulicami M. Skłodowskiej-Curie, T. Kościuszki, Gen. W. Sikorskiego i W. Galaja w Suwałkach (nr ewid. 55), uchwalony Uchwałą Nr XI/88/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 21 czerwca 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 3 sierpnia 2011 r. Nr 201, poz. 2431). 46. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulic: Reja, Bulwarowej, Pułaskiego, Świerkowej w Suwałkach (nr ewid. 41), uchwalony Uchwałą Nr XII/99/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 sierpnia 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 28 września 2011 r. Nr 240, poz. 2864). 47. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego między ulicami: M. Reja, Tysiąclecia Litwy i Gen. K. Pułaskiego w Suwałkach (nr ewid. 41.1), uchwalony Uchwałą Nr XL/510/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 grudnia 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 grudnia 2017 r., poz. 4841). 48. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Śródmieście-Wschód w Suwałkach (nr ewid. 35), uchwalony Uchwałą Nr XIV/129/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 października 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 18 listopada 2011 r. Nr 277, poz. 3358). 49. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulic Kolejowej i Północnej w Suwałkach (nr ewid. 48), uchwalony Uchwałą Nr XIV/130/2011 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 października 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr 294, poz. 3638). 50. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Szwajcaria Wschód w Suwałkach (nr ewid. 49), uchwalony Uchwałą Nr XXIV/252/2012 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 sierpnia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 18 września 2012 r., poz. 2603). 51. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu osiedla Powstańców Wielkopolskich i Hańcza części południowej w Suwałkach (nr ewid. 59), uchwalony Uchwałą Nr XXVII/284/2012 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 października 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 22 listopada 2012 r., poz. 3535). 52. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu w kwartale pomiędzy ulicami Lotniczą, Powstańców Wielkopolskich, Mariana Buczka i byłą bocznicą kolejową w Suwałkach (nr ewid. 59.1), uchwalony Uchwałą Nr VI/48/2015 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 marca 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 16 kwietnia 2015 r., poz. 1296). 53. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego pomiędzy ulicami Mariana Buczka, Leśną i Poznańską w Suwałkach (nr ewid. 59.2), uchwalony Uchwałą Nr XXI/257/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 czerwca 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 26 lipca 2016 r., poz. 3148). 54. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w granicach administracyjnych miasta Suwałk przeznaczonych pod linię 400kV relacji Elk – Granica Państwa (nr ewid. 53), uchwalony Uchwałą Nr XXXII/343/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 lutego 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 marca 2013 r., poz. 1591). 55. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w rejonie GPZ „Reja” w Suwałkach (nr ewid. 65), uchwalony Uchwałą Nr XXXVII/401/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 maja 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 17 czerwca 2013 r., poz. 2597). 56. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Bakałarzewską, Grunwaldzką, Zarzecze, Zastawie i terenem bylej bocznicy kolejowej w Suwałkach (nr ewid. 60), uchwalony Uchwałą Nr XXXVIII/411/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 czerwca 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 sierpnia 2013 r., poz. 3229). 57. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północnej części rejonu ulicy Sportowej w Suwałkach (nr ewid. 40.1), uchwalony Uchwałą Nr XXXVI/452/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 października 2017 r., poz. 3595). 58. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Stanisława Staniszewskiego w Suwałkach (nr ewid. 61), uchwalony Uchwałą Nr XL/440/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 października 2013 r., poz. 3559). 59. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu osiedla Powstańców Wielkopolskich i Hańcza części północnej w Suwałkach (nr ewid. 58), uchwalony Uchwałą Nr XLI/445/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 października 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 6 grudnia 2013 r., poz. 4274). 60. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów mieszkanioowych Krzywółka w Suwałkach (nr ewid. 51), uchwalony Uchwałą Nr XLII/464/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 listopada 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 6 grudnia 2013 r., poz. 4280). 61. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów wokół komunalnego ujęcia wody podziemnej w Suwałkach (nr ewid. 62), uchwalony Uchwałą Nr XLVII/518/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 marca 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 1 kwietnia 2014 r., poz. 1350). 62. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Ogrodowej i S. Staszica w Suwałkach (nr ewid. 63) uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/533/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 kwietnia 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 13 maja 2014 r., poz. 1914). 63. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie lotniska w Suwałkach (nr ewid. 54), uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/534/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 kwietnia 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 13 maja 2014 r., poz. 1915). 64. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów położonych między rzeką Czarną Hańczą a ulicą Mikołaja Reja w Suwałkach (nr ewid. 64), uchwalony Uchwałą Nr XLIX/541/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 maja 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 czerwca 2014 r., poz. 2320). 65. Miejscowy plan zagospodarowania rejonu cmentarza komunalnego w Suwałkach (nr ewid. 66), uchwalony Uchwałą Nr L/556/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 czerwca 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 21 lipca 2014 r., poz. 2699). 66. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Różanej w Suwałkach (nr ewid. 68), uchwalony Uchwałą Nr LII/586/2014 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 września 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 października 2014 r., poz. 3473). 67. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego za Rodzinnym Ogrodem Działkowym imienia Marii Konopnickiej w Suwałkach (nr ewid. 70), uchwalony Uchwałą Nr XII/127/2015 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 października 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 23 listopada 2015 r., poz. 3745). 68. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów pożwirowych Krzywółka w Suwałkach (nr ewid. 50), uchwalony Uchwałą Nr XVI/178/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 stycznia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 22 lutego 2016 r., poz. 972). 69. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicą Bakałarzewską, zachodnią granicą miasta, ulicą Zastawie oraz byłą bocznicą kolejową w Suwałkach (nr ewid. 71), uchwalony Uchwałą Nr XXII/268/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 17 sierpnia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 września 2016 r., poz. 3515). 70. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Fryderyka Chopina w Suwałkach (nr ewid. 76), uchwalony Uchwałą Nr XXIII/287/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 września 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 26 października 2016 r., poz. 3985). 71. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów pożwirowych – zbiornik Sobolewo w Suwałkach (nr ewid. 75), uchwalony Uchwałą Nr XXIV/301/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 października 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 17 listopada 2016 r., poz. 4260). 72. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Suwałkach (nr ewid. 67), uchwalony Uchwałą Nr XXIV/302/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 października 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 17 listopada 2016 r., poz. 4261). 73. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Osiedla Północ II w Suwałkach (nr ewid. 78), uchwalony Uchwałą Nr XXXV/429/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 lipca 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 3 sierpnia 2017 r., poz. 3052). 74. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Bakałarzewską, Mieszka I, Filipowską i granicą administracyjną miasta Suwałk (nr ewid. 72), uchwalony Uchwałą Nr XXXV/430/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 lipca 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 3 sierpnia 2017 r., poz. 3053). 75. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Osiedla Północ I w Suwałkach (nr ewid. 77), uchwalony Uchwałą Nr XXXVI/450/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 października 2017 r., poz. 3593). 76. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zachodniej części rejonu Krzywółka w Suwałkach (nr ewid. 74), uchwalony Uchwałą Nr XXXVII/477/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 października 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 31 października 2017 r., poz. 3995). 77. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Północnej w Suwałkach (nr ewid. 79), uchwalony Uchwałą Nr XXXVIII/489/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 29 listopada 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 7 grudnia 2017 r., poz. 4532). 78. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północnej części rejonu ulicy Franciszkańskiej w Suwałkach (nr ewid. 26.1), uchwalony Uchwałą Nr XLI/521/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 stycznia 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 5 lutego 2018 r., poz. 710). 79. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego na południe od „GPZ Reja” w Suwałkach (nr ewid. 83), uchwalony Uchwałą Nr XLII/537/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 lutego 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 5 marca 2018 r., poz. 1101). 80. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego południowej dzielnicy przemysłowej w Suwałkach (nr ewid. 81), uchwalony Uchwałą Nr XLII/538/2018 Rady Miejskiej Suwałkach z dnia 28 lutego 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 5 marca 2018 r., poz. 1102). 81. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu południowej części ulicy Stanisława Staszica w Suwałkach (nr ewid. 82), uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/610/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 lipca 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 30 lipca 2018 r., poz. 3266). 82. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu graniczącego z cmentarzem komunalnym w Suwałkach (nr ewid. 90), uchwalony Uchwałą Nr XLVIII/612/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 lipca 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 30 lipca 2018 r., poz. 3268). 83. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północnej części rejonu Krzywółki w Suwałkach (nr ewid. 91), uchwalony Uchwałą Nr II/24/2018 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 19 grudnia 2018 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 27 grudnia 2018 r., poz. 5356). 84. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu w kwartale pomiędzy ulicami: Gen. K. Pułaskiego, Armii Krajowej, M. Reja i obwodnicą Suwałk (nr ewid. 85), uchwalony Uchwałą Nr VI/70/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 marca 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 marca 2019 r., poz. 1832). 85. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północno-zachodniego rejonu ulicy M. Reja w Suwałkach (nr ewid. 94), uchwalony Uchwałą Nr VI/73/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 marca 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 marca 2019 r., poz. 1834). 86. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego pomiędzy aresztem śledczym i obszarem leśnym w Suwałkach (nr ewid. 95), uchwalony Uchwałą Nr VII/85/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 kwietnia 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 kwietnia 2019 r., poz. 2523). 87. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Gen. K. Pułaskiego, Nowomiejską i Świękrówą w Suwałkach (nr ewid. 88), uchwalony Uchwałą Nr VII/86/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 24 kwietnia 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 29 kwietnia 2019 r., poz. 2524). 88. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Piaskowej w Suwałkach (nr ewid. 98), uchwalony Uchwałą Nr XII/159/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 30 września 2019 r., poz. 4636). 89. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Sianożęć w Suwałkach (nr ewid. 93), uchwalony Uchwałą Nr XII/160/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 września 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 30 września 2019 r., poz. 4637). 90. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części terenów pokoszarowych przy ulicy Wojska Polskiego w Suwałkach (nr ewid. 73), uchwalony Uchwałą Nr XVIII/240/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 lutego 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 3 marca 2020 r. poz. 1253). 91. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu Osiedla Klasztorna w Suwałkach (nr ewid. 97), uchwalony Uchwałą Nr XX/258/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 18 marca 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 25 marca 2020 r. poz. 1668). 92. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego u zbiegu ulic Gen. W. Sikorskiego i Grunwaldzkiej w Suwałkach (nr ewid. 96), uchwalony Uchwałą Nr XXII/291/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 maja 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 czerwca 2020 r. poz. 2635). 93. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicami: Gen. K. Pułaskiego, Świerkową, Modrzewiową, Grabową i Gen. Z. Podhorskiego w Suwałkach (nr ewid. 89), uchwalony Uchwałą Nr XXII/292/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 maja 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 2 czerwca 2020 r. poz. 2636). 94. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu ograniczonego ulicą Piaskową, rzeką Czarną Hańczą i granicami administracyjnymi miasta Suwałk (nr ewid. 101), uchwalony Uchwałą Nr XXV/326/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 października 2020 r. poz. 4214). 95. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego u zbiegu ulic Bałkałzrewskiej i Grunwaldzkiej w Suwałkach (nr ewid. 106), uchwalony Uchwałą Nr XXV/328/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 9 października 2020 r. poz. 4244). 96. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy Łąkowej w Suwałkach (nr ewid. 99), uchwalony Uchwałą Nr XXVI/338/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 13 listopada 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 listopada 2020 r. poz. 4819). 97. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu kopalni Sobolewo w Suwałkach (nr ewid. 102), uchwalony Uchwałą Nr XXVI/339/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 13 listopada 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 listopada 2020 r. poz. 4820). 98. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zachodniej części rejonu ulicy Szwajcaria w Suwałkach (nr ewid. 86), uchwalony Uchwałą Nr XXVI/340/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 13 listopada 2020 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 20 listopada 2020 r. poz. 4821). 99. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący fragment wschodniej pierzei ulicy Teofila Noniewicza od nr 2 do nr 6 w Suwałkach (nr ewid. 4.3), uchwalony Uchwałą Nr XXX/406/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 marca 2021 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 8 kwietnia 2021 r. poz. 1543). 100. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu produkcyjno-usługowego przy ulicy Północnej w Suwałkach (nr ewid. 48.1), uchwalony Uchwałą Nr XXXI/419/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 kwietnia 2021 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 5 maja 2021 r. poz. 1836). 101. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego północnej pierzei ulicy Wigierskiej, od ulicy 1 go Maja do ulicy Utrata w Suwałkach (nr ewid. 4.2), uchwalony Uchwałą Nr XXXI/420/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 kwietnia 2021 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 5 maja 2021 r. poz. 1837). numery w nawiasach odpowiadają numeracji wynikającej z prowadzonej przez miasto Ewidencji miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego w większości utrzymują swoją aktualność. Podkreślić należy tu, iż o aktualności planu nie świadczą wyłącznie wydawane decyzje o pozwoleniu na budowę, obrazujące ruch inwestycyjny i wnioski o sporządzenie zmiany planu. Każdy z analizowanych dokumentów charakteryzuje się odrębnymi uwarunkowaniami, które mają wpływ na jego aktualność. Z uwagi na powyższe określenie aktualności poszczególnych dokumentów musi odbywać się indywidualnie dla każdego z nich. Brak aktualności i konieczność wprowadzenia zmian w obowiązujących dokumentach mogą wynikać z potrzeby uwzględnienia przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz innych przepisów szczegółowych, które uwzględnia się w planach, z wniosków właścicieli gruntów lub potencjalnych inwestorów lub z inicjatywy prezydenta. Potrzeba opracowania lub zmiany miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego podyktowana może być ponadto zmianami stanu prawnego gruntów (jak ma to miejsce np. w przypadku terenów wojskowych), koniecznością doprowadzenia do zgodności z decyzjami o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych lub koniecznością doprowadzenia do zgodności ustaleń planów z obowiązującym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Wśród obowiązujących planów są ponadto dokumenty, których ustalenia zostały zmienione bądź też uchylone w części przez rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody lub wyroki sądowe. W przeprowadzonej analizie obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, dla zapewnienia spójności i względnej miarodajności wyników uwzględniono zgodność ich ustaleń z: 1) wymogami art. 15 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (szczegółowo w stosunku do poszczególnych zagadnień zawartych w ww. przepisie); 2) ustaleniami obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego uchwalonego w 2016 roku; 3) przepisami szczególnymi dotyczącymi obszarów lub obiektów i inwestycji zlokalizowanych w granicach tych planów, a mających istotny wpływ na sposób zagospodarowania terenów; 4) wydanymi decyzjami o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W analizie uwzględniono ponadto ustalenia wynikające z rozstrzygnięć nadzorczych wojewody i wyroków sądowych, dotyczące głównie uchylenia części ustaleń obowiązujących planów oraz złożone wnioski o zmianę miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a w szczególnych przypadkach wydane decyzje o pozwoleniu na budowę, dotyczące inwestycji mających istotny wpływ na sposób zagospodarowania terenów objętych planami. Wyniki przeprowadzonej analizy zamieszczone w zestawieniu tabelarycznym. Numery porządkowe w tabeli odpowiadają numerom porządkowym z listy obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, wymienionej na wstępie. Granice obowiązujących i będących w trakcie opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obrazuje załącznik Nr 9 do treści Studium. ### Tab. 1 Ocena zgodności ustaleń obowiązujących planów z wymaganiami art. 15 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym \| L.p. \| 1. \| 2. \| 3. \| 4. \| 5. \| 6. \| 7. \| 8. \| 9. \| 10. \| 11. \| 12. \| 13. \| 14.* \| 15. \| 16. \| 17. \| 18. \| 19. \| 20.* \| 21. \| 22. \| 23.* \| \|------\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| 1. \| +/- \| - \| - \| - \| + \| +/- \| - \| + \| - \| + \| + \| n.d. \| - \| +/- \| - \| + \| - \| lo, pt, oc \| \| 2. \| +/- \| - \| + \| - \| - \| +/- \| - \| + \| - \| + \| + \| - W \| - \| +/- \| - \| + \| - \| lo, pt, oc \| \| 3. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 4. \| +/- \| - \| + \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| + G \| - \| - \| - \| +/- \| + \| 3. 6. \| + \| - \| lo, pt, zk, wr \| \| 5. \| +/- \| - \| + \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| + G \| - \| - \| + \| +/- \| - \| 3. 6. \| + \| - \| lo, pt, zk, wr \| \| 6. \| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| oc \| \| 7. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| 12. \| \| 8. \| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| - W \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| oc \| \| 9. \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| 10. \| + \| - \| + \| - \| - \| + \| - \| - \| - \| - \| - \| n.d. \| - \| +/- \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| + \| wr, lo, pt, oc \| \| 11. \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| + \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| + \| \| \| 12. \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 8. 11. \| + \| - \| \| Ocena zgodności ustaleń obowiązujących planów z wymaganiami art. 15 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - zmiana ustaleń planu na podstawie decyzji lub o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej - zgodność ustaleń obecnie obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego terenów określonych w zależności od porządku zgodnie z art. 15 ust. 3 - zgodność z przepisami szczegółowymi dotyczącymi obszarów lub obiektów inwestycji lokalizowanych w granicach tych planów, a mających istotny wpływ na sposób zagospodarowania terenów określonych w zależności od porządku zgodnie z art. 15 ust. 4 - stanek proceduralny, na podstawie których ustala się opłaty o ograniczeniach w ich użytkowaniu, w tym zakłady zabudowy - szerokie warunki zagospodarowania terenów oraz sposób terminu tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów - zasięgi modernizacji rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej - prawne i sposoby zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów - minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zawieszonych na karty parkingowe i sposób ich realizacji - najmniejszą wysokość zabudowy - minimalny udział procesowy, powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki - wywagania wynikające z potrzeb kształtowania przestrzeni publicznych - zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego terenów o przeznaczeniu terenów oraz linii rograniczającej tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania - zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego krajobrazu kulturowych oraz zabytki kultury współczesnej - zasady kształtowania krajobrazu - zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu - zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego - dodatkowe uwagi \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 13.\| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 8. 11. \| + \| - \| \| 14.\| +/- \| - \| + \| - \| +/- \| - \| + \| +/- \| +/- \| + \| +/- \| -W, -O \| - \| +/- \| +/- \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| wr, lo, pt, oc \| \| 15.\| + \| - \| + \| - \| +/- \| - \| + \| +/- \| +/- \| + \| +/- \| n.d. \| - \| +/- \| +/- \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| oc \| \| 16.\| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| 17.\| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 5. 6. 7. 11. \| + \| - \| UC, oc \| \| 18.\| + \| + \| + \| +/- \| +/- \| - \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| Wr, oc \| \| 19.\| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| 20.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| RN, lo, oc \| \| 21.\| + \| + \| + \| + \| +/- \| - \| + \| +/- \| + \| + \| + W \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| wr, lo, oc \| \| 22.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| - \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 23.\| + \| - \| + \| - \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| - W \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| wr, lo, oc \| \| 24.\| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| + \| \| 25.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| oc \| \| 26.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| wr, oc \| \| 27.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| oc \| \| 28.\| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 29.\| + \| - \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| brak C \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| wr, oc, spec. ust. mieszk. \| \| 30.\| + \| + \| - \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| 31.\| + \| - \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + W, – RT \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| wr, wl, oc \| \| 32.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| - \| - \| + \| - \| n.d. \| - \| - \| + \| +/- \| + \| 6. 7. 11. \| + \| + \| wr, oc \| \| 33.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| + KK \| - \| + \| + \| +/- \| + \| 6. 7. 10 a. 11. \| + \| - \| wr, oc \| \| 34.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| + KK \| - \| + \| + \| +/- \| + \| 6. 7. 10 a. 11. \| + \| + \| wr, oc \| \| 35.\| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| oc \| \| 36.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| – W, – RT \| - \| + \| + \| +/- \| + \| 6. 8. 11. \| + \| - \| wr, wl, oc \| \| 37.\| + \| - \| + \| - \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + M \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| wr, oc \| \| 38.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 5. 6. 11. \| + \| - \| UC, oc \| \| 39.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + LPR \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| 40.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| oc \| \| 41.\| + \| - \| + \| - \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + W, – RT \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| oc \| \| 42.\| + \| + \| - \| + \| - \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 11. 12. \| + \| - \| \| 43.\| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| - \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 44.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| oc \| \| 45.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| RN, oc \| \| 46.\| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| - W \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 8. 11. \| + \| + \| oc \| \| 47.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. \| + \| + \| \| \| 48.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| oc \| \| 49.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| - KK \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 10 a. \| - \| - \| RN, oc \| \| 50.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + M \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| + \| oc \| \| 51.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| + \| oc \| \| 52.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| \| \| 53.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| \| \| 54.\| + \| - \| - \| - \| - \| +/- \| - \| - \| - \| - \| - \| - E, – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| \| 55.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + E \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| \| 56.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| - C \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| \| \| 57.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| wl \| \| 58.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 7. 10 a. \| + \| - \| WS \| \| 59.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + C, – RT \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| + \| \| \| 60.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| \| 61.\| + \| + \| + \| - \| + \| +/- \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + W, – RT \| - \| + \| + \| - \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| \| \| 62.\| + \| + \| + \| - \| + \| - \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + W, – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| 12. \| \| 63.\| + \| + \| + \| - \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + K.C., G.KK., DVR, LPR \| + \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 10 a. \| + \| - \| L zk \| \| 64.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| 65.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| + C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| \| 66.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. 12. \| + \| - \| \| \| 67.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| + C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| 68.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + G \| - \| + \| + \| + \| + \| 3. 6. 7. 8. \| + \| - \| 11. \| \| 69.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| + C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| 70.\| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 71. \| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + G \| - \| + \| + \| + \| + \| 3. 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 72. \| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK, DVR \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 a. 11. 12. \| + \| - \| wl \| \| 73. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| 74. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + E \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| zk \| \| 75. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| + \| - \| \| 76. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + P \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 77. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 10 a. 11. \| + \| - \| \| 78. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 11. \| + \| - \| \| 79. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 11. \| + \| - \| \| 80. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK, DVR \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 a. 11. 12. \| + \| - \| \| 81. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + C.W. – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| \| 82. \| + \| + \| + \| + \| + \| - \| + \| + \| +/- \| + \| - \| + C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| 83. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + E, RT, EW \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| RN uchylone WS \| \| 84. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + M \| - \| + \| + \| + \| + \| 5. 6. 7. 11. \| + \| - \| UC \| \| 85. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + C, E \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| \| 86. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK, – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 a.11. \| + \| - \| \| 87. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| - \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| \| 88. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + E \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| \| 89. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + KK \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 a.11. \| + \| - \| zk \| \| 90. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +/- \| + \| + \| + Z, – RT \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 b. 11. \| + \| - \| oc \| \| 91. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| +P,KK \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 10 a. 11. \| + \| - \| oc \| \| 92. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + W \| - \| + \| + \| + \| + \| 11. \| + \| - \| oc \| \| 93. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 8. 11. \| + \| - \| oc \| \| 94. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + P, E \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| oc \| \| 95. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| oc \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 96. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| P \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. \| + \| - \| oc \| \| 97. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| G, E \| - \| + \| + \| + \| + \| 3. 6. 7. 11. \| + \| - \| oc \| \| 98. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| E, C \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 7. 11. 12. \| + \| - \| oc \| \| 99. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. 12 \| \| \| \| \|100. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| \| \| \| \|101. \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| n.d. \| - \| + \| + \| + \| + \| 6. 11. \| \| \| \| Źródło: Opracowanie własne. OZNACZENIA UŻYTE W TABELI 14* (+) - ustalenia nadal obowiązujące (–) - ustalenia obecnie nieaktualne (np. z powodu likwidacji stref ochronnych) G - tereny górnicze, P - obszary szczególnego zagrożenia powodzią, W - ujęcia wody i ich strefy ochronne, O - oczyszczalnie ścieków, C - cmentarze i ich strefy ochronne, K - strefa od kompostowni, DVR - urządzenie i strefa od lotniczego urządzenia naziemnego (radiolatarni), LPR - lądowisko LPR M - stacja meteorologiczna i jej strefa ochronna, KK - strefy ochronne od linii kolejowej, E - strefy ograniczonego użytkowania od linii energetycznych, Z - tereny zamknięte, EW - strefy od elektrowni wiatrowych, RT - radiolinia Suwałki/Krzemieniuch n.d. - nie dotyczy. 20* określone w zależności od potrzeb zgodnie z art. 15 ust. 3: 1. granice obszarów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości; 2. granice obszarów rehabilitacji istniejącej zabudowy i infrastruktury technicznej; 3. granice obszarów wymagających przekształceń lub rekuptywacji; 4. granice terenów pod budowę urządzeń, o których mowa w art. 10 ust. 2a, oraz granice ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie, zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu oraz występowaniem znaczącego oddziaływania tych urządzeń na środowisko; 5. granice terenów pod budowę obiektów handlowych, o których mowa w art. 10 ust. 3a; 6. granice terenów rozmieszczenia inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym; 7. granice terenów inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym umieszczonych w planie zagospodarowania przestrzennego województwa lub w ostatecznych decyzjach o lokalizacji drogi krajowej, wojewódzkiej lub powiatowej, linii kolejowej o znaczeniu państwowym, lotniska użytku publicznego, inwestycji w zakresie terminalu, przedsięwzięcia Euro 2012 lub decyzji lokalizacyjnych wydanych przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów w związku z realizacją inwestycji w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa; 8. granice terenów rekreacyjno-wypoczynkowych oraz terenów służących organizacji imprez masowych; 9. granice pomników zagłady oraz ich stref ochronnych, a także ograniczenia dotyczące prowadzenia na ich terenie działalności gospodarczej, określone w ustawie z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady; – granice terenów zamkniętych i granice stref ochronnych terenów zamkniętych (10 a – kolejowe, 10 b – wojskowe); 10. sposób usytuowania obiektów budowlanych w stosunku do dróg i innych terenów publicznie dostępnych oraz do granic przyległych nieruchomości, kolorystkę obiektów budowlanych oraz pokrycie dachów; 11. minimalną powierzchnię nowo wydzielonych działek budowlanych. 23* lo - występują linie rozgraniczające orientacyjne, pt - brak powierzchni poszczególnych terenów, wr - wyłączenia z produkcji rolnej, wl - wyłączenia z produkcji leśnej, zk - udokumentowane złoża kruszywa, uc - ustalenia z zakresu obrony cywilnej, UC - obiekty handlowe wielkopowierzchniowe, L - lotnisko, RN - rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody, WS - wyroki sądowe. Jak wynika z analizy, kolejne dokonywane po 2003 roku, zmiany do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wymagają wprowadzania do treści planów miejscowych coraz bardziej szczegółowych zapisów dotyczących ich ustaleń w doniesieniu do określenia projektowanych w planie funkcji i przeznaczeń terenów. Obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, uchwalone przed wejściem w życie tych zmian, nie zawierają wprawdzie pełnego zakresu rozstrzygnięć, nie mniej jednak, zachowują swoją ważność jako akty prawa miejscowego. W związku z zaistniałą sytuacją, nie zachodzą przesłanki z art. 14 ust. 7 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, które nakładałyby obowiązek przystąpienia do sporządzenia zmian tych planów. Ich aktualność będzie weryfikowana sukcesywnie poprzez zastępowanie nowymi dokumentami, sporządzanymi zgodnie z harmonogramami ustalonymi przez Prezydenta Miasta Suwałk, lub na wniosek właścicieli gruntów lub potencjalnych inwestorów, po jego uwzględnieniu, zgodnie z przyjętą polityką przestrzenną miasta. Wnioski: – plany miejscowe są sporządzane sukcesywnie, w sposób uporządkowany w odniesieniu do poszczególnych jednostek strukturalnych, – stopień pokrycia miasta planami zagospodarowania przestrzennego jest wysoki i wynosi 75,6% (tereny bez planu i bez rozpoczętej procedury planistycznej to tylko ok. 3% powierzchni miasta), co pozwala na stwierdzenie, iż miasto Suwałki zrealizowało politykę przestrzenną określoną w obowiązującym studium prawie w całości, – pomimo niedoskonałości zapisów obowiązujących planów miejscowych, z uwagi na daty ich powstania (najstarszy plan jest z 1998 roku) i brak wszystkich rozstrzygnięć wymaganych ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w obecnym brzmieniu, są one aktualne i powinny być uwzględnione w kierunkach nowego studium, – planami objęto najważniejsze obszary miasta, w tym centrum oraz tereny na jego obrzeżach, dzięki czemu przeciwdziała się skutecznie rozlewaniu miasta na tereny rolne i nieuzbrojone, – podejmowano również niezależnie od harmonogramu prac, opracowania dla obszarów objętych uzasadnionymi wnioskami o zmianę planu lub wnioskami o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, dotyczącymi planowanych obiektów o funkcjach lub parametrach kolidujących z istniejącym, obecnym zagospodarowaniem, – zróżnicowanie funkcji sprzyja zrównoważonemu rozwojowi miasta i jest jego atutem. Uwarunkowań wynikających z wydanych decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz decyzji o pozwoleniach na budowę Miasto Suwałki w granicach administracyjnych obejmuje obszar o powierzchni 6 551 ha. Struktura gruntów wg użytków w mieście Suwałki w latach 2016-2020 wg danych Wydziału Geodezji i Gospodarki Komunalnej kształtowała się następująco: \| Tereny \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| 2020 \| \|--------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Tereny rolne \| 3455 ha \| 3344 ha \| 3296 ha \| 3199 ha \| 3212 ha \| \| Tereny leśne \| 932 ha \| 935 ha \| 935 ha \| 935 ha \| 909 ha \| \| Grunty zabudowane i zurbanizowane \| 1293 ha \| 1390 ha \| 1417 ha \| 1376 ha \| 1383 ha \| \| Tereny komunikacyjne \| 599 ha \| 615 ha \| 633 ha \| 768 ha \| 779 ha \| Średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego w latach 2016-2020 wynosiła odpowiednio: 2016 – średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego – 2,9221 ha 2017 – średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego – 2,6859 ha 2018 - średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego – 2,6777 ha 2019 - średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego – 2,6033 ha 2020 - średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego – 2,6347 ha Wnioski: – blisko 50% powierzchni miasta, to tereny rolne, które stanowią rezerwy terenowe pod rozbudowę miasta i jego infrastruktury, – powierzchnia gruntów rolnych zmniejsza się, w związku z postępującą urbanizacją, co w powiązaniu ze zmniejszającą się liczbą gospodarstw rolnych przekłada się na średnią powierzchnię gospodarstwa rolnego, – znaczny jest udział gruntów leśnych i lasów ochronnych obejmujących ponad 14 % powierzchni miasta, stanowiących części większych kompleksów leśnych, który utrzymuje się na stałym poziomie (lasy powinny być terenami rekreacyjnymi służącymi mieszkańcom miasta, chronionymi przed zabudową), – następuje systematyczny przyrost powierzchni terenów komunikacyjnych (obecnie ok. 12%) oraz terenów zabudowanych i zurbanizowanych (obecnie ok. 21%), świadczący o dynamice rozwoju miasta. Decyzje określające warunki zabudowy oraz decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (zwane ogólnie decyzjami o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu), a także decyzje administracyjne zatwierdzające projekty budowlane i udzielające pozwolenia na budowę na terenie miasta Suwałki (Suwałki są miastem na prawach powiatu) wydaje Prezydent Miasta Suwałki, za wyjątkiem terenów zamkniętych i innych terenów, gdzie Wojewoda Podlaski jest organem I instancji, zgodnie z przepisami szczególnymi. Warunki zabudowy w lata 2016 – 2020 Decyzje o warunkach zabudowy i decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego Tab. 3 Decyzje o warunkach zabudowy i decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego \| \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| 2020 \| \|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| decyzje o warunkach zabudowy \| 48 \| 46 \| 44 \| 28 \| 32 \| \| decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego \| 10 \| 16 \| 13 \| 22 \| 20 \| \| RAZEM \| 58 \| 62 \| 57 \| 50 \| 52 \| Źródło: Opracowanie własne. Tab. 4 Zestawie wydanych w latach 2016-2020 decyzji o warunkach zabudowy z podziałem na funkcje \| \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| 2020 \| \|----------------------------------------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| budynki mieszkalne w zabudowie zagrodowej – nowe siedliska \| 2 \| 3 \| 5 \| 4 \| 5 \| \| budynki mieszkalne jednorodzinne \| 9 \| 11 \| 12 \| 5 \| 3 \| \| budynki mieszkalne wielorodzinne \| 1 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| budynki zamieszkania zbiorowego, zakwaterowania turystycznego i hotele \| 0 \| 1 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| obiekty użyteczności publicznej \| 3 \| 6 \| 5 \| 3 \| 3 \| \| budynki gospodarcze i inwentarskie \| 3 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| budynki przemysłowe i magazynowe \| 5 \| 3 \| 7 \| 2 \| 2 \| \| obiekty infrastruktury transportu (parkingi garaże) \| 7 \| 5 \| 6 \| 3 \| 3 \| \| wodne \| 1 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| rurociągi, linie telekomunikacyjne i elektroenergetyczne \| 6 \| 11 \| 8 \| 18 \| 18 \| \| obiekty pozostałe (nie wymienione wyżej) \| 5 \| 1 \| 1 \| 2 \| 2 \| \| pozostałe decyzje \| 16 \| 16 \| 10 \| 9 \| 15 \| \| RAZEM* \| 58 \| 61 \| 57 \| 46 \| 51 \| Źródło: Opracowanie własne. przy czym w pojęciu rurociągów mieszczą się sieci/instalacje wodociągowe, kanalizacyjne (sanitarne i deszczowe) cieplne, gazowe, w pojęciu linie telekomunikacyjne - stacje bazowe, w elektroenergetyczne –farmy fotowoltaiczne) a w pojęciu pozostałe decyzje mieszczą się decyzje umarzające postępowanie, odmowne, zmiany decyzji, wygaśnięcia, zmiany użytkowania, inne, w tym dotyczące terenów zamkniętych oraz terenów innych gmin) Największa liczba decyzji o warunkach zabudowy dotyczy uzupełnień istniejącej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej na terenach istniejących osiedli mieszkaniowych, tj. od 14 - 25 % w danym roku oraz infrastruktury technicznej (gazociągi, linie kablowe itd.), tj. od 14 - 48 % w danym roku. Niewiele jest decyzji o warunkach zabudowy dotyczących budynków wielorodzinnych, ale są to decyzje o największych skutkach w przestrzeni miejskiej, ingerujące w istniejące zagospodarowanie. Na ich podstawie nastąpiła budowa wielooobiektowego osiedla przy ul. Fryderyka Chopina i obecnie realizowanego osiedla Piano Park przy ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Należy podkreślić, iż przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy nie bierze się pod uwagę ustaleń studium, tylko istniejące tzw. dobre sąsiedztwo, które jest podstawą do określania warunków dla nowej zabudowy. Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost ilości decyzji dotyczących budowy nowych siedlisk rolniczych, w ramach których będą realizowane budynki mieszkalne, tzw. zjawisko suburbanizacji - rozlewania się miasta na terenach rolnych. Skala tego zjawiska nie jest wysoka, z uwagi na systematyczny wzrost powierzchni objętych planami miejscowymi, które skutecznie chronią tereny rolne, bez infrastruktury przed zabudową. Niewiele jest decyzji dotyczących inwestycji komunikacyjnych w zakresie budowy dróg, ale zaznaczyć należy, że od 10 października 2008 r. zaczęła obowiązywać zmiana ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Stąd też decyzje ustalające lokalizację inwestycji celu publicznego w tym zakresie przestały być wydawane. Inwestycje z zakresu transportu dotyczyły głównie budowy garaży i parkingów. Duża liczba decyzji dotyczy obiektów użyteczności publicznej, przemysłu oraz obiektów magazynowych. W okresie od 2016 do 2020 roku liczba wydawanych decyzji ustalających warunki zabudowy i celu publicznego utrzymuje się na podobnym poziomie (średnio 54 decyzje rocznie), pomimo przyrostu pokrycia terenu miasta planami miejscowymi. Świadczy to o presji budowlanej na tereny rolne i intensyfikację zabudowy terenów już zabudowanych, nieobjętych jeszcze planami. Niska ilość decyzji jest związana z dużą powierzchnią terenów pokrytych planami miejscowymi. Na tereny te nie wydaje się bowiem decyzji o warunkach zabudowy i celu publicznego z mocy ustawy. Zagrażająca ładowi przestrzennemu jest niekontrolowana i niezgodna z ustaleniami studium zabudowa gruntów rolnych, stąd też należy pilnie opracować plany na cały teren miasta. Jest to priorytet działań planistycznych. Pozwolenia na budowę lata 2016 – 2020 Ogólna liczba pozwoleń na budowę (tj. decyzji o pozwoleniu na budowę, rozbiórkę oraz ich zmian, bez decyzji odmownych), w rozbiocie na poszczególne lata i rodzaje obiektów oraz pozostałych decyzji i decyzji zezwalających na realizację inwestycji drogowej, jak również zgłoszeń dotyczących budowy sieci, przedstawia się następująco: \| Tab. 5 Zestawienie wydanych w latach 2016-2020 pozwoleń na budowę z podziałem na funkcje \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| 2020 \| \|----------------------------------------------------------------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| budynki mieszkalne jednorodzinne, w tym w zabudowie zagrodowej \| 29 \| 51 \| 84 \| 81 \| 113 \| \| budynki mieszkalne wielorodzinne \| 7 \| 7 \| 7 \| 20 \| 16 \| \| budynki zamieszkania zbiorowego, zakwaterowania turystycznego i hotele \| 1 \| 0 \| 3 \| 1 \| 0 \| \| obiekty użyteczności publicznej \| 18 \| 26 \| 35 \| 48 \| 28 \| \| budynki gospodarcze i inwentarskie \| 2 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| \| budynki przemysłowe i magazynowe \| 26 \| 10 \| 29 \| 24 \| 19 \| \| obiekty infrastruktury transportu \| 13 \| 8 \| 13 \| 12 \| 13 \| \| Rurociągi, linie telekomunikacyjne i elektroenergetyczne \| 30 \| 37 \| 93 \| 50 \| 40 \| \| budowle wodne \| 0 \| 0 \| 5 \| 0 \| 0 \| \| obiekty pozostałe (nie wymienione wyżej) \| 71 \| 8 \| 18 \| 76 \| 24 \| \| instalacje gazowe \| 73 \| 95 \| 122 \| 209 \| 220 \| \| pozostałe decyzje \| 48 \| 118 \| 29 \| 8 \| 17 \| \| RAZEM* \| 318 \| 360 \| 440 \| 530 \| 490 \| * Źródło: Opracowanie własne Ryc. 10 Zgłoszenia budowy lub robót budowlanych przyjęte w latach 2016-2020. ![Ryc. 10](image) * Źródło: Opracowanie własne. Liczba wydawanych pozwoleń na budowę w analizowanym okresie zmieniała się dynamicznie. Do 2019 roku wstępował systematyczny wzrost, liczba decyzji była wtedy największa i wyniosła 530 (średnia z 5 analizowanych lat wynosi 428). Należy też zauważyć, że z uwagi na zmiany w przepisach prawa budowlanego, szereg inwestycji np. budowa sieci zwolnionych zostało z obowiązku uzyskania pozwolenia. na budowę, inwestycje te mogą być realizowane na zgłoszenie, co istotnie usprawniło ich procedowanie. Zwiększył się katalog obiektów i robót budowlanych zwolnionych z obowiązku pozwolenia na budowę, w tym m.in. budynki garażowe, gospodarcze, ganki, oranżerie do 35 m² powierzchni zabudowy, przyłącza i niektóre urządzenia instalacyjne, których nie ujęto w tym zestawieniu. Z obowiązku pozwolenia na budowę zostały też zwolnione wolno stojące budynki mieszkalne jednorodzinne, których obszar oddziaływania nie wykracza poza granice działki, na której są sytuowane oraz niektóre wolno stojące stacje transformatorowe. W roku 2020 liczba wydawanych pozwoleń spadła, co związane było z sytuacją pandemiczną oraz zmieniającymi się przepisami prawa budowlanego. W analizowanym okresie znaczne różnice zauważa się w ilości inwestycji z zakresu zabudowy mieszkaniowej indywidualnej, wielorodzinnej oraz produkcyjno-usługowej. W odniesieniu do realizacji zabudowy produkcyjno-usługowej w latach 2016, 2018 i 2019 zauważa się wysokie zainteresowanie tego typu obiektami. Około 6% wszystkich decyzji. Wyraźne zmiany zachodziły też w decyzjach dotyczących zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, których liczba stale rośnie i tak w roku 2016 wynosiła tylko 29 (9%) a w 2020 roku już 113 - 23 % wszystkich decyzji. Największe ożywienie widać natomiast przy zabudowie wielorodzinnej, pomimo niewielkiej liczby pozwoleń, ilość lokali mieszkalnych systematycznie rosła. Przelomowym był rok 2019, w którym wydano pozwolenia na budowę ponad 2000 lokali mieszkalnych. W roku 2020 było to już niecałe 200 lokali mieszkalnych. W całym analizowanym okresie największa liczba decyzji pozwoleń na budowę dotyczyła jednak (pomimo zwolnień ustawowych) sieci i urządzeń uzbrojenia terenu oraz instalacji gazowych (w poszczególnych latach odpowiednio od 2016-2020 -32% +55% +73% +49% +53%) średnio ponad 52 % wszystkich pozwoleń. Świadczy to o zużyciu technicznym istniejących sieci i dynamicznym rozwoju miasta, w związku z nowymi terenami inwestycyjnymi. Wzrasta liczba pozwoleń/zgłoszeń na przyłączenie się do sieci gazowej istniejących budynków. Zwiększająca się dynamicznie ilość pozwoleń i zgłoszeń budowy instalacji gazowych jest pozytywnym zjawiskiem, przyjaznym środowisku. W Suwałkach jest około 5 tysięcy budynków w indywidualnej zabudowie, zatem podłączenie wszystkich obiektów do sieci gazowej, przy utrzymującej się tendencji wzrostowej, to perspektywa następnych ok. 15 lat. Wnioski: - wzrasta zainteresowanie zabudową mieszkaniową zarówno realizowaną indywidualnie jak i w budownictwie wielorodzinnym, - następuje rozwój infrastruktury technicznej i układu drogowego, - różnorodność decyzji świadczy o zrównoważonym rozwoju miasta. Budownictwo mieszkaniowe (wg ilości lokali mieszkalnych na podstawie wydanych pozwoleń na budowę i oddanych do użytku lata 2016 – 2020) Ryc. 13 Liczba mieszkań, na które wydano pozwolenia na budowę w kolejnych latach 2016-2020 z rozbiciem na mieszkania w budownictwie indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem ![Graph showing the number of dwellings for which building permits were issued in each year from 2016 to 2020, broken down by individual housing and dwellings intended for sale or rent](image) Tab. 6 Liczba mieszkań, na które wydano pozwolenia na budowę w kolejnych latach 2016-2020 z rozbiciem na mieszkania w budownictwie indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem \| Rok \| Ogólem \| Mieszkania w budownictwie indywidualnym \| Mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem \| \|-----\|--------\|--------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| 2016\| 332 \| 47 \| 285 \| \| 2017\| 740 \| 48 \| 692 \| \| 2018\| 421 \| 63 \| 358 \| \| 2019\| 2115 \| 102 \| 2013 \| \| 2020\| 297 \| 102 \| 195 \| Liczba mieszkań oddanych do użytku wraz z ich powierzchnią oddanych w poszczególnych latach przedstawia się następująco (dane Powiatowego Nadzoru Budowlanego w Suwałkach): – rok 2016 389 mieszkań oddano do użytku o łącznej powierzchni 35 211 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię – 90,52 m²), w tym: 67 mieszkań w budownictwie indywidualnym o łącznej powierzchni 10 160 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię -151,64 m²), 322 mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem o łącznej powierzchni 25 051 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 77,80 m²). – rok 2017 490 mieszkań oddano do użytku o łącznej powierzchni 31 233 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 63,74 m²), w tym 31 mieszkań w budownictwie indywidualnym o łącznej powierzchni 5 708 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 184,13 m²), 459 mieszkań przeznaczone na sprzedaż lub wynajem o łącznej powierzchni 25 525 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 55,61 m²), – rok 2018 288 mieszkań oddano do użytku o łącznej powierzchni 19 464 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 67,59 m²), w tym 35 mieszkań w budownictwie indywidualnym o łącznej powierzchni 6 470 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 184,86 m²), 253 mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem o łącznej powierzchni 12 944 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 51,36 m²). – rok 2019 471 mieszkań oddano do użytku o łącznej powierzchni 34 440 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 73,12 m²), w tym 39 mieszkań w budownictwie indywidualnym o łącznej powierzchni 6 657 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 170,7 m²), 432 mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem o łącznej powierzchni 27 783 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 64,31 m²). – rok 2020 487 mieszkań oddano do użytku o łącznej powierzchni 37 165 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię – 76,31 m²), w tym 61 mieszkań w budownictwie indywidualnym o łącznej powierzchni 11 181 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 183,3 m²), 426 mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem o łącznej powierzchni 25 051 m² (średnio 1 mieszkanie ma powierzchnię - 61 m²), Ryc. 14 Średnia powierzchnia mieszkania, latach 2016-2020 z rozbiociem na mieszkania w budownictwie mieszkaniowym indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem Wnioski: – w przeciągu ostatnich 5 lat nastąpiło istotne zwiększenie ilości wydawanych pozwoleń na budowę mieszkań, zwłaszcza w budownictwie wielorodzinnym - z danych tych wynika, iż średnia powierzchnia mieszkania w Suwałkach to 74,26 m² (w budownictwie indywidualnym – jednorodzinnym powierzchnia ta wynosi 174,94 m², a mieszkania w zabudowie wielorodzinnej - 62,02 m²), – przyjęty w założeniach do bilansu wskaźnik na poziomie 40 m² powierzchni użytkowej mieszkania na 1 mieszkańca, odpowiada rzeczywistym wskaźnikom obliczonym na podstawie danych dotyczących ruchu budowlanego w Suwałkach. 2. Uwarunkowania zewnętrzne, powiązania przestrzenne Miasto Suwałki od zachodu, południa i wschodu otoczone jest terenem Gminy Suwałki, od północy na niewielkim odcinku, graniczy z terenem Gminy Jeleniewo. Miasto stanowi ważny element sieci osadniczej północno - wschodniej Polski. Jest jednym z kilkudziesięciu ośrodków subregionalnych w kraju, drugim pod względem wielkości miastem w województwie podlaskim i pełni funkcje ośrodka usługowego o znaczeniu ponadlokalnym. Do najważniejszych uwarunkowań zewnętrznych mających istotny wpływ na strukturę funkcjonalno-przestrzenną i dalszy rozwój miasta należą: 1) przygraniczne położenie, w pobliżu granicy z Republiką Litewską, Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej i Republiką Białorusi; 2) położenie na trasie pierwszego paneuropejskiego korytarza transportowego łączącego Europę Zachodnią z państwami nadbałtyckimi oraz Półwyspu Skandynawskiego i północno - zachodniej części Rosji: – projektowanej drogi szybkiego ruchu Via Baltica, oraz trasy Via Carpatia, – linii kolejowej Rail Baltica; 3) położenie na trasie przebiegu drogi krajowej nr 8 Warszawa - Białystok - Suwałki - Budzisko - Granica Państwa; 4) powiązanie z drogą ekspresową S61 Ostrów Mazowiecka-Łomża-Elk-Suwałki-Budzisko-Granica Państwa (obwodnica miasta); 5) położenie na trasie przebiegu linii kolejowych Białystok - Suwałki - Trakiszki oraz Suwałki - Olecko - Elk; 6) położenie w sąsiedztwie terenów cennych przyrodniczo, objętych ochroną: – obszary NATURA 2000, – Wigierski Park Narodowy, – Suwalski Park Krajobrazowy, – obszary chronionego krajobrazu: „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, „Puszcza i Jeziora Augustowskie”; 7) położenie w rejonie atrakcyjnych terenów turystyczno - wypoczynkowych i szlaków wodnych; 8) bliskie sąsiedztwo występowania udokumentowanych złóż surowców mineralnych, (w dużym stopniu obecnie eksploatowanych i stwarzających uciążliwości komunikacyjne związane z transportem urobku); 9) występowanie skupisk elektrowni wiatrowych na terenach Gminy Suwałki i Gminy Jeleniewo w bezpośrednim sąsiedztwie północnych granic miasta. Wszystkie wymienione wyżej uwarunkowania są czynnikami mającymi istotny wpływ na zagospodarowanie przestrzenne miasta. Z jednej strony mogą przyczynić się do jego rozwoju, z drugiej natomiast stanowią istotne bariery. Wzajemnie ich przenikanie powinno być brane pod uwagę przy wszelkiego rodzaju działaniach mających na celu właściwe kształtowanie struktur przestrzennych miasta. 3. Uwarunkowania wynikające z dotychczasowego przeznaczenia, zagospodarowania i uzbrojenia terenu Tereny zurbanizowane wraz z komunikacją zajmują ok. 1500 ha, czyli niespełna 23% ogólnej powierzchni miasta Suwałk. Zainwestowanie miejskie koncentruje się głównie w środkowej części miasta oraz na północy, gdzie zbliża się do trasy obwodnicy wzdłuż ulicy Armii Krajowej, od południa i zachodu ograniczone jest linią kolejową. Najbardziej intensywnie zabudowane są tereny północne, pomiędzy ul. M. Reja a ulicą Świerkową, gdzie zlokalizowana jest wielorodzinna zabudowa mieszkaniowa Osiedli Północ I i Północ II oraz Osiedla Kolejowego, dla ponad 27 tys. mieszkańców. W tej części miasta znajdują się też duże obiekty kubaturowe administracji publicznej i usług. Centrum obejmujące śródmieście, Osiedle I, Osiedle II i Osiedle Polna, liczy ok. 22 tys. mieszkańców. Stosunkowo najmniej mieszkańców, bo zaledwie ok. 5 tys., zamieszkuje osiedla zabudowy jednorodzinnej w południowej części miasta (Osiedle Hańcza, Osiedle Powstańców Wielkopolskich, Osiedle Piastowskie, Osiedle Staszica). Wszystkie obiekty mieszkalne i usługowe wyposażone są w podstawową infrastrukturę techniczną. Strefa śródmiejska, najstarsza zabytkowa część miasta, wymaga uporządkowania i kompleksowej rewitalizacji. Istotny dla gospodarki miejskiej jest fakt, że w strefie tej mieści się większość komunalnych zasobów mieszkaniowych i lokali użytkowych. W oparciu o obowiązujące w śródmieściu miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego oraz przyjęte programy rewitalizacji większość tych terenów podlega istotnym przekształceniom. W ostatnich latach dokonano szeregu wyburzeń zabudowy wewnątrz kwartałów oraz wykwaterowano osoby zamieszkujące budynki komunalne. Wiele z kamienic komunalnych zostało sprzedanych prywatnym właścicielom, którzy podejmują się remontów i zmiany sposobu użytkowania poszczególnych obiektów. Postępowanie takie w istotnym stopniu wpływa na wizerunek miasta. Kompleksowej restrukturyzacji wymaga także zespół zabudowy przemysłowo-składowej zlokalizowanej we wschodniej części miasta, w pobliżu terenów kolejowych. Celem przekształceń tego terenu winno być zintensyfikowanie wykorzystania gruntów, likwidacja obiektów zdekapitalizowanych, przeznaczenie nieczynnych obiektów na inne cele. Po likwidacji uciążliwości teren należałoby przeznaczyć pod różnego typu usługi o charakterze ogólnomiejskim, z dopuszczeniem zabudowy mieszkaniowej. Teren powinien być zagospodarowywany kompleksowo. Konieczne może okazać się wprowadzenie scaleń i nowych podziałów terenu. Przekształcenia tego terenu przebiegać mogą na zasadach komercyjnych, bez wydatków z budżetu miasta. Miasto czyni również starania o przekształcenie terenów kolejowych położonych w centrum miasta, zlokalizowanych pomiędzy wymienionymi terenami przemysłowo-składowymi, a terenami Osiedla Kolejowego w zabudowie śródmiejską, mieszkalno-usługową. Na podstawie podpisanego w dniu 2 sierpnia 2011 r., pomiędzy Miastem Suwałki, PKP Polskie Koleje Państwowe S.A., a PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., porozumienia w zakresie współpracy przy ustalaniu sposobu zagospodarowania terenów kolejowych zamkniętych i nowej lokalizacji dworca kolejowego w Suwałkach, opracowywany jest obecnie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów kolejowych, który pozwoli na realizację nowych inwestycji, zarówno kolejowych jak i ogólnomiejskich, stanowiących uzupełnienie istniejących obszarów zurbanizowanych (prace nad planem zostały zawieszone do czasu rozstrzygnięcia kwestii przebudowy linii kolejowej E75 w ramach budowy Rail Baltica). Kolejnym problemem wymagającym działań restrukturyzacyjnych jest zagospodarowanie XIX-wiecznych obiektów koszarowych i terenów wokół nich, częściowo tylko wykorzystanych na potrzeby obronności. Działania władz miejskich przewidują na terenach pokoszarowych przy ul. Świerkowej, dalszą rozbudowę terenów rekreacyjnych w zieleni, w sąsiedztwie funkcjonujących na tym terenie Aquaparku, sali teatralno-widowiskowej, budynku Urzędu Gminy Suwałki oraz hotelu. Obiekty przy ul. Wojska Polskiego mogą być przynajmniej w części przeznaczone na potrzeby sportu i turystyki np. na schroniska i obiekty noclegowe oraz na cele mieszkalne. Obiekty pokoszarowe przy ulicy Sejneńskiej, w większości stanowiące już własność prywatną, powinny być wykorzystane na cele mieszkaniowe i usługowe. Zespół pokoszarowy przy ulicy Filipowskiej wykorzystywany jest na cele Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Istniejące uzbrojenie terenu w granicach miasta jest następujące: - zaopatrzenie w wodę - w większości przypadków realizowane jest z miejskiej sieci wodociągowej, której właścicielem jest Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Suwałkach Sp. z o.o., zasilanej z ujęć podziemnych zlokalizowanych na terenie miasta, - kanalizacja sanitarna - ścieki sanitarne odprowadzane są za pomocą kanalizacji rozdzielczej do oczyszczalni ścieków, odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest rzeka Czarna Hańcza; w granicach miasta istnieją również nadal tereny nie objęte zorganizowanym systemem odbioru ścieków sanitarnych, kanalizacja deszczowa - w większości wód opadowych ze zurbanizowanych rejonów miasta oraz dróg, odprowadzana jest kanalami, w większości wyposażonymi w separatory do odbiornika - rzeki Czarnej Hańczy, na terenie osiedla Hańcza wybudowany został ponadto zbiornik retencyjny, wody opadowe są też zagospodarowywane na terenach działek budowlanych, zaopatrzenie w gaz - miasto zaopatrywane jest w gaz sieciowym z rozprężalni gazu ziemnego zlokalizowanej tuż poza granicą miasta, przy ulicy Bakałarzewskiej, w granicach miasta funkcjonują ponadto lokalne przy zakładowe rozprężalnie gazu, zaopatrzenie w ciepło - część miasta (głównie budynki mieszkalne wielorodzinne oraz obiekty publiczne) jest zaopatrywana przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o., pozostała część miasta zaspokaja potrzeby w zakresie zaopatrzenie w ciepło z własnych indywidualnych źródeł, lub sieci gazowej, energetyka - Suwałki obsługiwane są w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną przez PGE Dystrybucja S.A. z siedzibą w Lublinie w imieniu, którego działa PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok, Rejon Energetyczny Suwałki, zaopatrzenie miasta w energię elektryczną odbywa się za pośrednictwem czterech stacji o mocy 110/20kV, teletechnika - istniejąca sieć teletechniczna obsługiwana jest głównie przez Orange Polska, występują również sieci należące do innych operatorów, w tym prywatnych, ponadto miasto znajduje się w zasięgu stacji bazowych telefonii komórkowej. 4. Uwarunkowania wynikające ze stanu ładu przestrzennego i wymogów jego ochrony Przez ład przestrzenny, w myśl art. 2 pkt. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, należy rozumieć takie ukształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Uwarunkowania funkcjonalne: Do głównych podstawowych funkcji miasta Suwałki w skali lokalnej należą: - funkcja mieszkaniowa obejmująca wszystkie formy zabudowy mieszkaniowej, - funkcja usługowa w postaci szeroko pojmowanych usług podstawowych dla mieszkańców oraz podstawowej infrastruktury społecznej, - funkcja przemysłowa skupiająca się głównie w rejonie byłej Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Do głównych funkcji miasta w skali regionalnej należą: - ośrodka powiatowego grupującego większość ponadlokalnych urządzeń w zakresie ochrony zdrowia, kultury, szkolnictwa średniego, szkolnictwa wyższego, administracji publicznej, - ośrodka obsługi i rozrządu ruchu turystycznego północnej części województwa, - ośrodka obsługi ruchu granicznego, - ośrodka przemysłu, głównie drzewnego, meblarskiego, materiałów budowlanych i spożywczego, – ośrodka przemysłu wydobywczego – ośrodka kongresowego i organizacji targów. Zakres wymienionych funkcji spełnia wymagania funkcjonalne miasta jako jednostki zaspokajającej potrzeby mieszkańców. Zarówno program usług podstawowych jak i podstawowej infrastruktury społecznej wymaga uzupełnień i przekształceń, niemniej jednak ogólny poziom jakości życia mieszkańców jest zadowalający. Uwarunkowania społeczno-gospodarcze: – przygraniczne położenie miasta, – położenie na trasie projektowanego europejskiego korytarza komunikacyjnego zarówno drogowego jak i kolejowego (Via Baltica, Via Carpatia, Rail Baltica), – bliskie sąsiedztwo atrakcyjnych terenów turystyczno-wypoczynkowych, – niedostateczna dostępność komunikacyjna (brak połączeń kolejowych i drogowych), – wysoka atrakcyjność inwestycyjna, firmy eksportujące, – wzrost zainteresowania inwestorów zagranicznych, – rozwinięte sektory wpisujące się w regionalne inteligentne specjalizacje, – lotnisko z potencjałem do obsługi ruchu biznesowego i turystycznego, – w niedostatecznym stopniu rozwinięte usługi, niezadawalający poziom usług edukacyjnych, niewystarczająca dostępność specjalistycznych usług medycznych, – występowanie terenów rolnych w granicach miasta, – bezrobocie na poziomie ok. 4,8% (stan na grudzień 2019 r.), – odpływ wykształconej kadry, brak kadr na rynku pracy, – niesatyfakcjonująca podaż ofert pracy - brak dobrze płatnych oraz pozaprodukcyjnych ofert pracy, – słabo rozwinięta oferta kształcenia skierowana do młodych, – negatywne procesy demograficzne – zwiększający się udział ludności w wieku poprodukcyjnym, – znaczna ilość mieszkańców korzystających z pomocy społecznej, – dynamiczny rynek mieszkaniowy, stale utrzymujące się zapotrzebowanie na nowe mieszkania, – rozwinięta infrastruktura komunalna. Uwarunkowania środowiskowe: – rzeka Czarna Hańcza, – występowanie terenów chronionych na podstawie przepisów szczegółowych (obszar Natura 2000, strefa chronionego krajobrazu: „Pojezierza Północnej Suwalszczyzny”, rezerwat przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów” oraz liczne pomniki przyrody, stanowisko dokumentacyjne interglacjału emskiego), – sąsiedztwo Wigierskiego Parku Narodowego oraz jego otuliny i Puszczy Augustowskiej, – duży udział lasów i terenów zielonych w granicach miasta, – niski udział terenów zieleni publicznej, – niska przydatność rolnicza gleb, – położenie miasta w wyodrębnionym rejonie klimatycznym charakteryzującym się najchłodniejszymi zimami w Polsce, – występowanie udokumentowanych złóż kruszywa naturalnego, – występowanie terenów przekształconych w wyniku eksploatacji górniczej, – oczyszczalnia ścieków spełniająca wymogi środowiska, – kompostownia odpadów zabezpieczająca potrzeby miasta w zakresie utylizacji odpadów, – występowanie terenów wodonośnych i ich eksploatacja, – niewystarczająco rozbudowana sieć wodociągowo – kanalizacyjna (niedostateczna dostępność, brak sieci na terenach przeznaczonych w panach pod zabudowę oraz na obrzeżach miasta), – niewystarczająco rozbudowana sieć kanalizacji deszczowej i jej stan techniczny, – sieć ciepłownicza występująca w przeważającej części miasta dająca możliwość podłączenia nowych obiektów, – niewystarczająco rozbudowana sieć gazowa. Uwarunkowania kulturowe: – zachowany historyczny układ zabytkowego śródmieścia, objęty ochroną konserwatorską, – duży udział obszarów i obiektów objętych ochroną konserwatorską, – w dużym stopniu zachowany krajobraz kulturowy wraz z elementami tradycyjnej zabudowy (typ suwalskiej kamienicy), – bogate zasoby dziedzictwa kulturowego w zakresie zbiorów muzealnych oraz archiwalnych, – historia i tradycje oraz wielokulturowość zarówno samego miasta jak i regionu, – rozpoznawalne imprezy kulturalne (np. Suwalki Blues Festival, Wigraszek), – stanowiska archeologiczne. Uwarunkowania kompozycyjno - estetyczne: – wyraźnie wykształcone zachowane historyczne centrum miasta, – niski udział zieleni urządzonej publicznej, zwłaszcza w centrum miasta, – brak ciągłości układu ciągów komunikacji rowerowej, – brak czytelnego, sprawnie funkcjonującego układu komunikacyjnego wokół centrum miasta, – niedostateczne połączenie kompozycyjne centrum z terenami mieszkaniowymi położonymi na północy miasta, – występowanie terenów zdegradowanych i wymagających przekształceń w bliskim sąsiedztwie centrum (rejon ulicy Przytorowej i tereny kolejowe wraz z dworcem PKP), – występowanie terenów pokoszarowych wymagających rewitalizacji i przekształceń, – przekształcenia rzeźby terenu - obniżenia będące wynikiem eksploatacji złóż kruszywa naturalnego w rejonie Sianożęci i Krzywolki, – występowanie linii kolejowej przecinającej miasto (bariera rozwoju), – obwodnica miasta i jej oddziaływanie na tereny sąsiednie. Wszystkie z wymienionych wyżej uwarunkowań przenikają się wzajemnie, oddziałują na siebie i muszą być równocześnie rozpatrywane w zagospodarowaniu poszczególnych obszarów miasta. W celu zachowania i dalszego kształtowania ładu przestrzennego oraz jego ochrony należałoby: - utrzymać dotychczasowe funkcje miasta, - zakończyć porządkowanie centrum miasta i uatrakcyjnić je poprzez wprowadzenie różnego rodzaju usług i zieleni publicznej w oparciu o rzekę (rozbudowa bulwarów nadrzecznych), - wyznaczyć kierunki rozwoju głównego układu komunikacyjnego miasta i rezerwować tereny z przeznaczeniem na ten cel w powstających opracowaniach planistycznych, - racjonalnie wyznaczyć tereny pod rozwój funkcji mieszkaniowej i usługowej, - ograniczyć tereny produkcyjne do obszarów, na których już znajdują się istniejące zakłady (rejon Dubowa i ul. Wojska Polskiego II) oraz do obszarów wyznaczonych na ten cel w obowiązujących miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (rejon ul. Leśnej i ul. Sportowej), - podejmować działania mające na celu przekształcenie terenów zdegradowanych, w szczególności położonych w centrum (rejon ulicy Przytorowej i tereny kolejowe), - zabezpieczyć możliwość właściwego kształtowania systemu terenów zielonych w granicach miasta w oparciu o korytarze ekologiczne i obszary cenne przyrodniczo wskazane jako tereny zieleni, - wyznaczać w granicach miasta nowe tereny rekreacyjno - wypoczynkowe i tereny komunikacji pieszej i rowerowej w zieleni, - dążyć do utrzymania i ochrony, w tym w sporządzanych dokumentach planistycznych (np. poprzez zakazy zabudowy, ograniczenie wysokości itp.) istniejących dominant przestrzennych (głównie obiektów sakralnych) ich ekspozycji oraz zachowania osi widokowych, - podnosić atrakcyjność terenów wzdłuż rzeki tworząc system bulwarów miejskich, - zagospodarować zbiorniki na terenach pożywiowych w rejonie Sobolewa i Krzywółki, - chronić przed zabudową tereny w granicach wyznaczonych ciągów ekologicznych i terenów zieleni, - przeciwdziałać rozbudowie miasta na terenach niewyposażonych w sieci wodno-kanalizacyjne, - podejmować działania mające na celu podkreślanie i zachowanie jego wielokulturowości – tzw. „suwalski kod kulturowy”. 5. Uwarunkowania wynikające z diagnozy, o której mowa w art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, przygotowanej na potrzeby strategii rozwoju gminy W ramach prac nad Strategią rozwoju miasta Suwałki „Suwałki 2030. Strategia rozwoju”, opracowana została Diagnoza strategiczna stanowiąca, podstawę do sformułowania wniosków, które zawarte zostały w głównym dokumencie strategicznym. Diagnoza ta potwierdza, iż na kształt polityki miejskiej w głównej mierze wpływ mają uwarunkowania zewnętrzne. Zgodnie z zawartymi w omawianym dokumencie informacjami, Miasto Suwałki jest jednym z kilkudziesięciu ośrodków subregionalnych Polski, czego wyrazem jest wyróżnienie przez EUROSTAT subregionu suwalskiego jako obszaru typu NUTS 3 (Nomenclature of Units for Territorial Statistics), jednej z 73 takich jednostek terytorialnych w Polsce. We wszystkich klasyfikacjach miejskiej sieci osadniczej w Polsce miasto Suwałki jest wyróżniane jako ośrodek subregionalny. Unia Europejska zalicza miasto Suwałki do listy tak zwanych Functional Urban Areas (FUA). Są to najmniejsze ośrodki europejskiej sieci osadniczej zaznaczane na mapie Europy w analizach programu ESPON Unii Europejskiej. Powyższe posłużyło do sformułowania podstawowego wniosku, iż Strategia miasta Suwałki powinna zostać dostosowana do takiego pozytywnego pozycjonowania tego ważnego ośrodka miejskiego, zarówno w Polsce, jak też w Unii Europejskiej. W Diagnozie strategicznej określone zostały potencjalne kierunki działań. Zgodnie z nimi istotne znaczenie dla kształtowania trajektorii rozwojowej miasta Suwałki ma szereg niepowtarzalnych potencjałów, w pewnym zakresie związanych z uwarunkowaniami zewnętrznymi, które sprzyjają dynamicznemu rozwojowi społecznemu i gospodarczemu. Są one następujące: 1) Położenie geograficzne Suwalk jest często traktowane jako odciskające negatywne piętno na możliwościach rozwojowych miasta. Należy jednak na to patrzeć także z innej strony. Nie ma w Polsce ośrodka subregionalnego, który byłby położony w pobliżu trzech innych państw: Litwy, Białorusi oraz Rosji. Jakość relacji politycznych z Rosją i Białorusią na szczeblu rządowym oraz bardzo niekorzystny przebieg procesów demograficznych na Litwie, a także utrwalenie zewnętrznej granicy UE w pobliżu miasta Suwałk przynajmniej do roku 2030 powoduje często zbyt negatywną percepcję tego położenia geograficznego i niedostrzeganie jego potencjalnych atutów; 2) Z położeniem geograficznym miasta Suwałki na początku lub/i na końcu Unii Europejskiej wiąże się zbyt często poczucie peryferyjności, syndrom zapomnianego regionu itd. Warto jednak pamiętać, że powiązania gospodarcze państw bałtyckich: Litwy, Łotwy i Estonii z jądrem Unii Europejskiej w dominującej części odbywają się poprzez Suwałki, co wymusza wysoką jakość powiązań drogowych i kolejowych. Integracja europejska oznacza także, że zaledwie o 100 kilometrów od Suwalk znajduje się łatwo dostępny drugi największy port lotniczy Litwy - Kowno. Oczywiście nie oznacza to rezygnacji z rozwoju lokalnego lotniska o charakterze turystyczno-biznesowym, zlokalizowanego w Suwałkach. Wreszcie priorytet dla współpracy transgranicznej zarówno pomiędzy państwami członkowskimi UE, jak i z krajami sąsiadującymi z Unią Europejską oznacza, że naturalnym zwornikiem takiej współpracy są Suwałki; 3) Zarówno Polska, jak i Unia Europejska przywiązują wielką wagę do zachowania i promocji unikalnych zasobów kulturowych i przyrodniczych Polski i Europy. Wyrazem tego jest przede wszystkim obecność najważniejszych obiektów na liście dziedzictwa kulturowego UNESCO, co dodatkowo stymuluje potencjał niezbędny dla rozwoju turystyki. Dlatego powinno nastąpić wyłonienie takiego obiektu/obiektów w subregionie suwalskim, a następnie podjęcie działań w celu nadania stosownej rangi na poziomie obiektów z listy UNESCO; 4) Wykorzystanie silnej pozycji drugiego ośrodka miejskiego województwa oraz miasta klasyfikowanego jako FUA. Wspomniane wcześniej dokumenty krajowe takie jak SOR czy KSRR 2030 wskazują na problem kryzysu miast średniej wielkości, co jest niekorzystne dla rozwoju społeczno-gospodarczego Polski. Powstrzymanie erozji potencjału gospodarczego i demograficznego jest wyzwaniem przed jakim stoją Suwałki. Rząd RP proponuje uwzględnienie tych działań w architekturze polityki spójności po roku 2020. Dlatego niezbędne jest wpisanie miasta Suwałki w aktywności podejmowane w ramach europejskiej polityki spójności w latach 2021-2027, co dotyczy zarówno programów krajowych jak też regionalnego programu operacyjnego województwa podlaskiego oraz niezależnie od ich ostatecznego usytuowania aktywności UE, dotyczących Polski Wschodniej; 5) W ramach europejskiej polityki spójności zostało wprowadzone szereg instrumentów zorientowanych na wspieranie rozwoju miast. W latach 2014-2020 jednym z elementów interwencji strukturalnej UE stały się Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT), instrument zorientowany na rozwój obszaru funkcjonalnego obejmującego miasto i otaczający obszar, wymagający przygotowania wspólnej strategii oraz identyfikowania wspólnych projektów. Suwałki powinny być liderem aktywności strategicznych podejmowanych w ramach całego obszaru funkcjonalnego; 6) Zagospodarowanie przestrzenne jest bardzo często niedoceniane jako element mający istotny wpływ na trajektorie rozwojowe miast i regionów. Województwo podlaskie, a szczególnie subregion Suwalk charakteryzuje najniższą w Polsce gęstość zaludnienia, co pogarsza parametry dostępności terytorialnej oraz świadczenia usług publicznych. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że te rozluźnione struktury przestrzenne mogą być także atutem rozwojowym. Epidemia korono-wirusa wskazuje, że w miejscach takich jak Suwałki znacznie łatwiejsze jest utrzymywanie niezbędnego dystansu społecznego. Wraz ze wzrostem dochodów i rozwojem telepracy dostęp do wolnej przestrzeni staje się atutem rozwojowym. Oczywiście warto pamiętać, że Suwałki i ich otoczenie gwarantują mieszkańcom i turystom szczególne i niepowtarzalne walory wynikające z jakości środowiska przyrodniczego; 7) Pozycja miasta zależy od funkcji jakie dane miasto pełni. Najbardziej cenione są funkcje o charakterze metropolitalnym. Każde duże i średnie miasto jest miejscem koncentracji edukacji na poziomie wyższym, ale szczególne znaczenie mają unikalne dla danego regionu czy kraju specjalności kształcenia. Potencjał kulturowy danego ośrodka ma znaczenie dla atrakcyjności miasta dla mieszkańców, turystów, inwestorów. W sferze gospodarki istotne jest rozwijanie inteligentnych specjalizacji, co jest aktywnie promowane przez Unię Europejską. Dlatego trzeba aktywnie poszukiwać instytucji i specjalności niepowtarzalnych, które będą stanowiły o sile społeczno-ekonomicznej Suwałk, tworząc stosowny potencjał eksportowy gospodarki miasta; 8) Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że kluczowe znaczenie dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionów i miast europejskich ma umiejętność wchodzenia w różnorodne porozumienia typu sieciowego, co dotyczy nie tylko administracji samorządowej, ale także podmiotów gospodarczych, instytucji akademickich, jednostek otoczenia biznesowego, sektora organizacji pozarządowych, mediów lokalnych. Oznacza to konieczność wykorzystania, także w skali miasta Suwałki możliwości jakie daje formula kategorii analitycznych obecnych w polityce publicznej takich jak: społeczeństwo informacyjne, gospodarka oparta na wiedzy, uczące się miasta i regiony, technologie komunikacyjne i informacyjne. Łatwość wchodzenia we współpracę typu sieciowego umożliwi przejmowanie najlepszych praktyk, co będzie istotne dla trajektorii rozwojowej miasta Suwałki w nadchodzącej dekadzie. Katalizatorem takiej współpracy na różnych płaszczyznach powinien być urząd miasta; 9) Wiele regionów i miast podejmuje aktywne działania związane z promocją. Pozytywny wizerunek danego terytorium ma znaczącą wartość handlową i jest czynnikiem generującym rozwój społeczno-gospodarczy. Mapa prognozy pogody, na której są zaznaczone Suwałki, a nie ma wielu miast wojewódzkich jest kapitałnym przykładem, bowiem utrwała w podświadomości odbiorcy znaczenie takiego szczególnego miasta. Marketing terytorialny miasta Suwałki prowadzony na te-remie Polski, ale także międzynarodowy musi utrwałać percepcję zieloności i ekologiczności na równi z walorami położenia geograficznego i wyjątkowości (unikalności) tego miejsca. Ponadto część działań powinna być ukierunkowana na jak najlepsze wykorzystanie finansowania z UE w latach 2021-2027 (w przypadku płatności do 2029). Do czynników efektywnego wdrożenia polityki spójności w Polsce należą: 1) Programowanie budowane na zakończonej sukcesem implementacji regionalnych programów operacyjnych i rozwojeniu najlepszych praktyk z okresu programowania 2014-2020. Polska jest powszechnie wymieniana jako dobry przykład wysokiej jakości programowania polityki spójności, która została skutecznie zdecentralizowana. Kluczowym elementem programowania europejskiej polityki spójności w Polsce są regionalne programy operacyjne. Zakres finansowy i rzeczowy tych programów w latach 2021-2027 powinien umożliwić wzmocnienie ich znaczenia, jako wiodącego źródła finansowania rozwoju regionalnego i lokalnego. Ilustruje to intencję ze strony Komisji Europejskiej wzmacnienia roli urzędów marszałkowskich jako katalizatorów rozwoju społeczno-gospodarczego na poziomie regionalnym i lokalnym; 2) Wzmocnienie potencjału beneficjentów w sektorze kolejowym oraz w sferach stojących przed społeczno-gospodarczymi wyzwaniami. Wdrożenie priorytetów europejskiej polityki spójności w Polsce wymaga zbudowania tak zwanej „project pipeline”. Dlatego wszystkie priorytetowe kierunki inwestowania przez UE w latach 2021-2027 wymagają analizy przez jednostki samorządu terytorialnego z punktu widzenia wygenerowania projektów odpowiedniej jakości w odpowiedniej ilości; 3) Adekwatna partycypacja i wzmocnienie potencjału partnerów społecznych, społeczeństwa obywatelskiego oraz innych partnerów w osiąganiu celów polityki. Uspołecznienie umożliwia osiągnięcie korzyści zewnętrznych europejskiej polityki spójności, wynikających z aktywności interesariuszy. Są to między innymi: samorządy, biznes, otoczenie biznesowe, środowiska akademickie, organizacje pozarządowe. Naturalnym katalizatorem takich działań na poziomie regionalnym są urzędy marszałkowskie, a na poziomie lokalnym jednostki samorządu terytorialnego (powiaty i miasta); 4) Uproszczone procedury i zredukowane obciążenia administracyjne dla beneficjentów, przede wszystkim sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Pomimo podjęcia przez Komisję Europejską konsekwentnych działań na rzecz uproszczenia procedur, dla wielu potencjalnych beneficjentów zgromadzenie niezbędnej dokumentacji jest wyzwaniem, jakiemu nie potrafią sprostać. Szczególnym wyzwaniem w Polsce jest współfinansowanie ze środków UE inwestycji sektora małych i średnich przedsiębiorstw; 5) Konsolidacja i lepsza koordynacja strategiczna programów w tym samym sektorze lub na tym samym obszarze, obejmującej także mniej zbiurokratyzowane inwestycje dotyczące zdrowia. Uniknięciu nakładania się interwencji podejmowanej w ramach różnych programów służy precyzyjne określenie linii demarkacyjnych pomiędzy programami. W szczególności dotyczy to relacji programów krajowych i regionalnych. W przypadku jednostek samorządu terytorialnego uzasadnione jest poszukiwanie środków zarówno w programach krajowych, jak też regionalnych. Sektor zdrowia jest w Unii Europejskiej kompetencją państw członkowskich, jednak epidemia koronawirusa uświadomiła potrzebę podjęcia systemowych działań na poziomie europejskim, czego wyrazem jest nowy program Health4Europe; 6) Identyfikacja obszarów inteligentnej specjalizacji na bazie potrzeb krajowych i regionalnych oraz wzmacniania potencjałów zachowań innowacyjnych i sprzyjających wzrostowi produktywności. Koncept inteligentnej specjalizacji także w latach 2021-2027 pozostaje centralnym elementem europejskiej polityki spójności. Dlatego dla jednostek samorządu terytorialnego wpisanie się w krajowe i regionalne inteligentne specjalizacje ma kluczowe znaczenie dla możliwości współfinansowania gospodarki ze środków UE. Niemniej istotne dla pozycjonowania każdego miasta i powiatu jest zaadresowanie działań proinnowacyjnych; 7) Szersze wykorzystanie instrumentów finansowych i (lub) wkład do zobowiązania państw członkowskich w ramach InvestEU6 dla aktywności generujących zyski i oszczędzających koszty. Aktywność Unii Europejskiej w tym obszarze proponowana w latach 2021-2027 zyskała nawet miano nowego Planu Marshalla. Prawdopodobnie gros środków UE będzie uruchamianych jako kredyty a nie granty, jednak stwarza to dodatkowe możliwości dla sektora przedsiębiorstw w Polsce; 8) Poprawa jakości planowania przestrzennego i zarządzania projektami, szczególnie w ramach obszarów funkcjonalnych. W Unii Europejskiej polityka przestrzenna jest kompetencją państw członkowskich. Struktura administracyjna obszarów powiązanych z dużymi i średnimi miastami uniemożliwia kompleksowe i całościowe podejście do wyzwań społeczno-gospodarczych w skali miasta i otaczającego obszaru. Dlatego niezbędne jest zaadresowanie polityki regionalnej w układzie obszarów funkcjonalnych, czego wyrazem były i będą Zintegrowane Inwestycje Terytorialne; 9) Poprawa jakości procedur zamówień publicznych. Analizy prowadzone przez instytucje europejskie i polskie wskazują, że pomimo priorytetów dla kontroli finansowej w procedurze zamówień publicznych rejestrujemy wiele nieprawidłowości. Obniża to sumaryczne efekty interwencji strukturalnej Unii Europejskiej w Polsce. Innego typu wymiarem w przypadku jednostek samorządu terytorialnego jest wzmacnianie potencjału podmiotów zlokalizowanych w danym mieście ubiegania się o europejskie środki publiczne uruchamiane w ramach zamówień publicznych. Do wiodących zagadnień horyzontalnych zaliczono między innymi partnerstwo i budowanie potencjału administracyjnego. Niezależnie od skali alokacji na rzecz polityki spójności regiony słabiej rozwinięte o produkcie krajowym brutto na mieszkańca według parytetu siły nabywczej poniżej 75% średniej Unii Europejskiej pozostaną głównym beneficjentem działań tej polityki. Zakłada się koncentrację aktywności na celach 1 i 2, skupiających 65% alokacji środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Niezbędne jest twórcze konfigurowanie możliwości finansowania rozwoju społeczno-gospodarczego miasta Suwałki ze środków europejskich niezależnie od miejsca lokalizacji linii finansowych (programy scentralizowane na poziomie Komisji Europejskiej, programy krajowe i makroregionalne, regionalny program operacyjny, inicjatywy typu zintegrowanych inwestycji terytorialnych. Trzeba rozwijać mechanizm generowania projektów (project pipeline) umożliwiający podmiotom z Suwałk skuteczne ubieganie się o współfinansowanie projektów dostępne w ramach europejskiej polityki spójności i Krajowego Planu Odbudowy oraz innych instrumentów UE. W kontekście polityki rozwoju województwa podlaskiego, nakreślonej w Strategii Podlaskie 2030, należy wskazać następujące kierunki działań, które będą mogły być podjęte przez aktywną politykę rozwoju miasta Suwałki: 1) istotne jest wykorzystanie faktu określenia Suwałk jako Obszaru Strategicznej Interwencji. Według Strategii Podlaskie 2030 polityka samorządu województwa powinna zmierać w kierunku poprawy dostępności komunikacyjnej Suwałk, rozwoju usług publicznych i jakości kapitału ludzkiego, a także działań chroniących środowisko przyrodnicze i rozwijających gospodarkę niskoemisyjną; 2) Strategia województwa zakłada również wspieranie miast powiatowych. W przypadku tego obszaru strategicznej interwencji zwraca się szczególną uwagę na funkcje ponadlokalne miast. Dlatego zaplanowane są działania w celach operacyjnych dotyczących wsparcia przedsiębiorczości, kwalifikacji i aktywizacji mieszkańców. Istotne będą również działania związane z dostępem do odpowiedniej infrastruktury teleinformatycznej oraz poprawiające dostępność wewnętrzną i zewnętrzną ośrodków powiatowych; 3) w powiecie Suwalskim oraz w otoczeniu miasta (do 30 km) znajdują się gminy, które również powinny być wspierane przez instrumenty po polityki rozwoju (OSI Obszary zagrożone trwałą marginalizacją). Gminy te są wskazane w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego. Wnioski z Diagnozy strategicznej posłużyły do sformułowania ustaleń głównego dokumentu strategicznego „Suwałki 2030. Strategia rozwoju”, przyjętego uchwałą Nr XXXIII/440 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 czerwca 2021 r. 6. Uwarunkowania wynikające ze stanu środowiska, w tym stanu rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej, wielkości i jakości zasobów wodnych oraz wymogów ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego Środowisko przyrodnicze i jego charakterystyka Polożenie fizyczno-geograficzne Przeważająca część obszaru miasta znajduje się w krainie fizyczno - geograficznej nazywanej Obniżeniem Suwalskim, wchodzącej w skład większej jednostki regionalnej Równiny Augustowskiej. Mikroregion Obniżenie Suwalskie położony jest na poziomie 150 do 190 m n.p.m. Północno - wschodnia część miasta położona jest w granicach krainy Pojezierze Wigierskie wchodzącej w skład Pojezierza Wschodnio-Suwalskiego. Niewielki fragment północno - zachodniego obszaru miasta, należy do krainy fizyczno-geograficznej Wzgórza Jeleniewskie. Pojezierze Wigierskie charakteryzuje morena denna falista i pagórkowata z pojedynczymi wzgórzami moreny czołowej. Teren mikroregionu przecinają dwie rozległe strefy odpływów sandrowych. Pierwsza strefa przebiega na osi jeziora Wigry. Druga ciągnie się wzdłuż wschodniej granicy mikroregionu. W bezpośrednim sąsiedztwie jeziora Wigry występują zwarte powierzchnie piasków fluwioglacialnych z formami kemowymi. W granicach mikroregionu stosunkowo dużo jest obniżeń i dolin wypełnionych utworami deluwialnymi i organicznymi. Wzgórza Jeleniewskie obejmują obszar położony na poziomie 120 do 289 m n.p.m. (Krzemieniucha). Rzeźba terenu mikroregionu jest urozmaicona i zmienna. Na powierzchni mikroregionu występują gliny i piaski gliniaste moreny dennej. Pospolite są zagłębiania wypełnione utworami organicznymi. Rzeźba terenu Rzeźba terenu Suwałk i okolic jest wynikiem działalności lodowca w okresie najmłodszego zlodowacenia bałtyckiego oraz erozyjnej działalności rzeki Czarnej Hańczy. W rejonie opracowania można wyróżnić dwie jednostki geomorfologiczne: wysoczyzny morenowe oraz równinę sandrową z towarzyszącą jej doliną Czarnej Hańczy. Wysoczyzna morenowa występuje w północnej i północno-wschodniej części obszaru miasta. Równina sandrowa jest dominującą jednostką geomorfologiczną w granicach miasta Suwałki. Na terenie miasta powierzchnia sandru znajduje się na rządnej ok. 180 m n.p.m. Natomiast w rejonie jeziora Wigry powierzchnia sandru leży na wysokości ok. 160 m n.p.m. W równinę sandrową wcina się powierzchnia rzeki Czarnej Hańczy. Zaczyna się ona na północy od rynnowego jeziora Hańcza. Dolina posiada liczne przewężenia i rozszerzenia związane ze zmianami kierunku biegu rzeki. Szerokość doliny waha się od 1 km w górnym biegu do 5-10 km w rejonie Suwałk. W dolinie Czarnej Hańczy wyróżnia się trzy tarasy erozyjno-akumulacyjne: - taras I - zalewowy, w poziomie ok. 0,5 m nad średnim stanem rzeki, - taras II - nadzalewowy, sandrowy, wznosi się od 6,5 do 8,5 m ponad poziom rzeki, występuje on wyraźnie po obu brzegach rzeki; na tym tarasie zlokalizowana jest znaczna część miasta Suwałki - taras III - sandrowy o charakterze szczątkowym, wznosi się na wysokość od 11 do 19 m ponad poziom rzeki. Tarasy Czarnej Hańczy zaznaczają się w morfologii dość wyraźnymi krawędziami, zwłaszcza między tarasem II i III. Klimat Opisywany teren położony jest w suwalskim regionie klimatycznym, w którym ścierają się wpływy klimatu morskiego i kontynentalnego. Suwalszczyzna jest najchłodniejszą, poza górami, częścią Polski. Region charakteryzuje się krótkim okresem wegetacyjnym i bezprzymrozkowym oraz dużymi rocznymi amplitudami temperatury powietrza (średnimi i ekstremalnymi). Najsilniej wyraża się tu wpływ kontynentalnych mas powietrza i wyniesienia nad poziomem morza. Region suwalski wyróżnia się dodatkowo dużymi opadami, zwłaszcza w miesiącach letnich. Liczba dni z opadem jest jednak mniejsza niż w innych regionach, co wskazuje na znaczne natężenie opadów. Największą prędkością charakteryzują się wiatry wschodnie, a najmniejszą zachodnie. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6,8°C, przy rocznej amplitudzie wahań 22,9°C. Najcieplejszym miesiącem roku jest lipiec: 17,3°C, a najzimniejszym luty -5,6°C. Średnia roczna maksymalna temperatura powietrza wynosi 10,1°C, a średnia roczna minimalna temperatura powietrza 2,0°C. Średnia liczba dni z minimalną temperaturą powietrza poniżej 0°C wynosi 135,5. Ostatnie przymrozki występują średnio ok. 5 maja, a pierwsze przymrozki średnio ok. 14 października. Średni okres bezprzymrozkowy to 161 dni. Średnie ciśnienie roczne pary wodnej wynosi 8,6 hPa. Wilgotność względna powietrza wynosi średnio rocznie 80%. Średnia suma opadów atmosferycznych wynosi rocznie 576 mm. Miesiącem z największymi opadami jest sierpień - 83 mm, a z najmniejszymi marzec – 27 mm. Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi rocznie 101,2, a średnia liczba dni z burzą wynosi 22,3. Region suwalski charakteryzuje się dominacją wiatrów zachodnich. Jednak w marcu i listopadzie, odmiennie niż w pozostałych miesiącach, z większą częstością występują wiatry wschodnie i południowo-wschodnie. Najrzadziej występują wiatry południowe, zwłaszcza w porze letniej. Wiatry odznaczają się niewielkimi prędkościami, rzadko przekraczającymi 5m/s. Zwykle są to wiatry bardzo słabe i słabe, znacznie rzadziej o prędkości umiarkowanej. Średnia prędkość wiatru wynosi 3,6 m/s. Cisze atmosferyczne, notuje się podczas 10-20% pomiarów. Najsilniejsze wiatry wieją w marcu i listopadzie, mniejszą prędkość mają wiatry w zimie, najslabsze zaś występują w lecie. Klimat lokalny kształtowany jest w wyniku oddziaływania czynników miejscowych, takich jak: szata roślinna, rzeźba terenu, czy wody powierzchniowe. Charakterystyczne są nocne inwersje temperatury zwiększające dobowe amplitudy termiczne i hamujące pionową wymianę powietrza w obniżeniach. Powoduje to utrzymywanie się zastoisk chłodnego powietrza i sprzyja wzrostowi wilgotności, powstawaniu przygruntowych przymrozków i mgieł. Łagodząco na minimalne i maksymalne temperatury wpływa sąsiedztwo dużych zbiorników wodnych - zmniejsza amplitudy temperatury i podwyższa średnie temperatury roku. Ocieplający wpływ zbiorników wodnych widoczny jest zwłaszcza jesienią i zimą, gdy powstaje pokrywa lodowa. Sąsiedztwo lasów zapewnia redukcję prędkości wiatru, zacienienia, zlagodzenie kontrastów termicznych, dobrą higienę powietrza. Należy liczyć się z wpływem termicznych właściwości terenów zabudowanych i utwardzonych, które łatwo i silnie nagrzewają się i łatwo wypromieniowują ciepło. Silnym modyfikacjom ulegają przede wszystkim kierunki wiatrów w przyziemnej warstwie atmosfery oraz warunki termiczno - wilgotnościowe w zależności od występowania obniżeń terenu (predyspozycje do inwersji termicznych i stagnacji chłodnego powietrza) oraz zboczy o zróżnicowanym nachyleniu i ekspozycji, a w konsekwencji nasłonecznieniu (najcieplejsze zbocza o ekspozycji południowej, najchłodniejsze o ekspozycji północnej, pozostałe pośrednie). Szata roślinna Szatę roślinną stanowi pozostałość po pierwotnie porastającej Suwałki Puszczy Perstuńskiej. W granicach miasta skromną pozostałość po dawnej puszczy stanowią dwa kompleksy leśne: Las Szwajcaria i Las Suwalski. Oba te lasy leżą w Krainie Mazursko-Podlaskiej, charakteryzującej się licznym występowaniem świerka na wszystkich siedliskach. Las Szwajcaria charakteryzuje się dominacją boru mieszанego świeżego oraz lasu mieszane go świeżego. Drzewostan stanowią przede wszystkim świerk i sosna, z domieszką dębu, modrzewia, brzozy, klonu, topoli, jesionu i lipy. Warstwę podszytu tworzą: świerk, brzoza, dąb, jarzębina, kruszyna, leszczyna, wiciokrzew, suchodrzew i bez koralowy. W warstwie runa występują: malina, gwiazdnica, gajowiec, orlica, naparstnica, lilia złotogłów, borówka czarna, konwalia, przylaszkaczka, poziomka oraz trawy i mchy. W południowo-wschodniej części kompleksu leśnego znajdują się fragmenty olsu. Las Suwalski stanowi północno-zachodni krańiec Puszczy Augustowskiej. Gatunkami dominującymi są sosna i świerk. Gatunkami towarzyszącymi są dąb, brzoza, osika, wierzba oraz klon i lipa. W warstwie podszytu występują wiciokrzew suchodrzew, bez czarny, jarzębina, śnieguliczka, leszczyna, wierzba i trzmielina. W runie dominują malina, konwalika, szczawik, malina, borówka, gwiazdnica, przylaszkaczka, orlica oraz poziomka i liczne trawy. Obydwa kompleksy leśne charakteryzują się liczną florą porostów. W centrum miasta, na terenie zurbanizowanym, następuje zastępowanie zbiorowisk roślinnych charakteryzujących się dużą różnorodnością i trwałością, zbiorowiskami sztucznymi, prostszymi i mniej trwałymi. Obserwuje się duży udział powierzchni całkowicie pozabawionych roślin (drogi, chodniki, utwardzone place, budynki). Pozostałą przestrzeń w różnym stopniu wypełnia szata roślinna w postaci roślinności spontanicznej oraz tak zwanej zieleni urządzonej. W skład zieleni urządzonej parków, zieleńców, ogrodów i trawników wchodzą gatunki drzew, krzewów i roślin zielnych zwykle miejscowego pochodzenia (klon, brzoza, topola, jarząb, lipa, wierzba). Na silnie zurbanizowanych terenach Suwałk występuje powszechnie, tzw. roślinność synantropijna: - ruderalna - porastająca szczeliny murów, szpary w bruku ulicznym i gruzowiska o bardzo małych wymaganiach środowiskowych, - segetalna - związana z polami uprawnymi, ogrodami, sadami, parkami miejskimi. Są to rośliny jednoroczne i dwuletnie. Roślinność miasta Suwałki cechuje bardzo duża różnorodność. W czasie badań prowadzonych w 2009 r. do opracowania „Analizy i oceny zasobów przyrodniczych miasta Suwałk 2010” stwierdzono łącznie 414 taksonów roślin naczyniowych. Większość gatunków określono, jako gatunki pospolite i częste. Do gatunków rzadkich na badanym terenie zaliczono 10 taksonów (bażyna czarna, koniczyna długoklosowa, okrąg szerokolistny, ostrożeń krótkołodygowy, rutewka mniejsza, rutewka orlikolistna, rutewka wąskolistna, rutewka żółta, tymotka Boehmera, wiązówka bulwkowata). Spośród gatunków objętych prawną ochroną stwierdzono Trzy gatunki znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin: - rdestnica nitkowata Potamogeton filiformis - gatunek narażony na wyginięcie, - sasanka łakowa Pulsatilla pratensis - gatunek narażony na wymarcie, - wywłócznik skrętoległy Myriophyllum spicatum - gatunek zagrożony wyginięciem. Stwierdzono również 12 taksonów obcych naszej florze. Należą do nich czeremcha amerykańska, dąb czerwony, klon jesionolistny, ligustr pospolity, lubin pospolity, moczarka kanadyjska, modrzew europejski, niecierpek drobnokwiatowy, przymiotno kanadyjskie, róża pomarszczona, tatarak zwyczajny, śniadek baldaszkowy. Szczególnie inwazyjne są przymiotno kanadyjskie i klon jesionolistny. Na wybranych obszarach miasta Suwałki stwierdzono 42 zespoły roślinne należące do 14 klas. Świat zwierzęcy Suwałki są niewielkim miastem, do którego może swobodnie przenikać wiele gatunków zwierząt występujących w sąsiednich środowiskach. Istotnym elementem, ułatwiającym przemieszczanie się zwierząt w kierunku miasta i przebywanie w nim, są kompleksy leśne przylegające do miasta i leżące w jego granicach. Fauna miasta Suwałki składa się z: - gatunków, które przetrwały okres zabudowy i przystosowały się do życia w nowych warunkach środowiskowych np. nietoperze, - gatunków stale bytujących w mieście, które zasiedlają nowe tereny zieleni, - gatunków, które wnikają do aglomeracji miejskiej z innych środowisk, np. bóbr, - gatunków wprowadzonych świadomie lub mimowolnie przez człowieka, które zaadaptowały się do specyficznych wymagań ekologicznych panujących w mieście. W czasie badań prowadzonych w 2009 r. do opracowania „Analizy i oceny zasobów przyrodniczych miasta Suwałk 2010” na terenie Suwałk stwierdzono łącznie 156 gatunków zwierząt należących do płazów, gadów, ptaków i ssaków. Dzięki obecności w obrębie miasta terenów naturalnych w niewielkim stopniu przekształconych przez człowieka, fauna kręgowców Suwałk jest różnorodna i nie ogranicza się wyłącznie do gatunków synantropijnych. Duże znaczenie dla fauny ma wielkość poszczególnych płatów siedlisk naturalnych, ponieważ zwierzęta potrzebują odpowiednio dużych przestrzeni życiowych do zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb związanych z odżywianiem się, rozrodem, unikaniem drapieżników czy konkurencji itd. Dlatego spośród obszarów cennych przyrodniczo, obszary o największej powierzchni charakteryzują się najliczniejszą i najbardziej różnorodną fauną. Najbogatszy faunistycznie jest las będący fragmentem Puszczy Augustowskiej położonej w granicach miasta; na tym obszarze występowało szereg gatunków typowo leśnych, niespotykanych w innych częściach miasta. Kolejne obszary najcenniejsze dla fauny to dolina Czarnej Hańczy wraz z przylegającymi terenami. W czasie badań prowadzonych w 2009 i 2010 r. do opracowania „Analizy i oceny zasobów przyrodniczych miasta Suwałk 2010” na terenie Suwałk stwierdzono łącznie 156 gatunków zwierząt należących do płazów, gadów, ptaków i ssaków, w tym 138 chronionych gatunków (zaktualizowane zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Dz. U. z dnia 7 października 2014 r., poz. 1348) i aż 54 gatunki szczególnie cenne - zagrożone wyginięciem, wymagające ochrony czynnej lub znajdujące się w załącznikach Dyrektywy Ptasiaj lub Dyrektywy Siedliskowej. Większość gatunków szczególnie cennych jest związana z siedliskami wodnymi lub wodno – błotnymi, torfowiskami, zabagnieniami. Na terenie Suwałk stwierdzono 11 gatunków płazów. Wszystkie płazy podlegają w Polsce ścisłej ochronie gatunkowej. Zanotowano trzy gatunki gadów. Wszystkie gatunki gadów podlegają w Polsce ścisłej ochronie gatunkowej. Jaszczurka zwinka ujęta jest w IV Załączniku Dyrektywy Siedliskowej. Na terenie Suwałk stwierdzono występowanie 113 gatunków ptaków, z czego 99 to gatunki rozmazujące się na tym terenie. Pozostałe 14 gatunków wykorzystuje wybrane obszary jako stałe żerowiska lub jako żerowiska i miejsca odpoczynku w trakcie wędrówek. Wśród stwierdzonych ptaków, aż 109 gatunków podlega prawnej ochronie gatunkowej. Bogactwo gatunków ptaków jest związane przede wszystkim z bogactwem siedlisk przyrodniczych w obrębie miasta oraz naturalnym charakterem wielu obszarów. Szczególnie cenna dla ptaków jest obecność wielu obszarów wodnych, podmokłych, bagiennych, zapewniających odpowiednie siedliska do życia dużej grupie gatunków ptaków związanych z takimi obszarami. Aż 9 spośród 19 występujących tu i rozmnażających się gatunków uznanych za szczególnie cenne, to właśnie gatunki związane z siedliskami wodnymi lub wodno-błotnymi. Dużą grupę gatunków stanowią ptaki pospolite, wykorzystujące rozmaite środowiska lub związane z mozaiką środowisk otwartych i zadrzewień. Obecność dużego kompleksu leśnego w granicach miasta powoduje wydłużenie listy gatunków o gatunki typowo leśne, nieobecne w innych częściach miasta i unikające bezpośredniego sąsiedztwa człowieka. Na terenie Suwałk w latach 2009-2010 stwierdzono występowanie 29 gatunków ssaków, a wśród nich 15 gatunków podlegających prawnej ochronie gatunkowej. Najczęściej spotykane są gatunki pospolite, niezwiązane z jakimś konkretnym środowiskiem, lecz wykorzystujące mozaikę środowisk i nie unikające sąsiedztwa ludzi tj. zajęc szarak, lis, kret, jeż, mroczek półny. Gatunkiem również często spotykanym jest bób europejski, który coraz częściej akceptuje sąsiedztwo człowieka, jednak jego występowanie determinuje przede wszystkim dostępność odpowiednich siedlisk. Najrzadsze gatunki na terenie Suwałk to gatunki typowo leśne występujące na terenie lasów włączonych w granice administracyjne miasta. Spośród nietoperzy stwierdzono 8 gatunków. Większość obszarów cennych przyrodniczo stanowi miejsca żerowania tych zwierząt. W czasie badań prowadzonych w 2019 i 2020 r. do opracowania „Analiza i ocena zasobów przyrodniczych wybranych terenów miasta Suwałk” (2020) na terenie Suwałk stwierdzono łącznie 91 gatunków zwierząt należących do płazów, gadów, ptaków i ssaków, w tym 84 gatunki zwierząt objęte ochroną prawną, przy czym 9 z nich jest szczególnie cennych. Gatunki te są chronione w ramach Dyrektywy Siedliskowej (II Załącznik) lub Dyrektywy Ptasiaj (I Załącznik). Mniejsza liczba stwierdzonych gatunków wynika z faktu, iż badaniom poddano mniejszy i inny obszarowo teren, o wyraźnie mniejszej różnorodności fitocenoz. Na badanym terenie stwierdzono 6 gatunków płazów i dwa gatunki gadów. Na badanym obszarze stwierdzono występowanie 64 gatunków ptaków, z czego 49 to gatunki legowe. Cztery z nich są to gatunki szczególnie cenne dla Unii Europejskiej i umieszczone zostały w Załączniku I Dyrektywy Ptasiaj. Większość badanych obszarów charakteryzuje się znikoma bądź umiarkowaną wartością ornitologiczną. Na badanych obszarach odnotowano występowanie 19 gatunków ssaków, w tym 10 to gatunki ściśle chronione lub też znajdujące się w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej. Na badanych powierzchniach stwierdzono występowanie 8 gatunków nietoperzy (wszystkie gatunki nietoperzy w Polsce podlegają ścisłej ochronie gatunkowej). Ponadto w roku 2019, wykonana została „Ekspertyza przyrodnicza w ciągu planowanej inwestycji drogowej pn. Budowa ul. Ignacego Krasickiego i rozbudowa ul. Krzywółka w Suwałkach wraz z budową i przebudową infrastruktury technicznej”. Przedmiotem tego opracowania była inwentaryzacja przyrodnicza ciągu planowanej inwestycji drogowej pod katem występowania cennych gatunków roślin i zwierząt, waloryzacja określająca znaczenie badanych obiektów dla przyrody miasta, określenie zasad ich ochrony w trakcie realizacji inwestycji drogowej i zaproponowanie możliwych rozwiązań kompensacyjnych. Sporządzenie ekspertyzy miało na celu zminimalizowanie potencjalnego negatywnego wpływu planowanych i wykonywanych prac budowlanych na przyrodę. Przeprowadzona inwentaryzacja przyrodnicza obszaru przeznaczonego pod inwestycję wraz z buforem, wykazała występowanie na tym terenie głównie gatunków synantropijnych, ale także gatunków ściśle chronionych (nietoperze, ptaki). Najliczniejszymi przedstawicielami fauny badanego obszaru były ptaki, których zaobserwowano 27 gatunków. Następnie pod względem liczebności były nietoperze, których zinwentaryzowano 6 gatunków oraz inne gatunki ssaków (5 gatunków). Najmniej liczni okazali się przedstawiciele herpetofauny, należący do dwóch taksonów. Wnioski z przeprowadzonej ekspertyzy są jednak taki, iż na tle innych obszarów miasta Suwałk i okolic, teren inwestycji pod względem przyrodniczym ma znikome znaczenie, a przeprowadzenie przedsięwzięcia nie powinno znacząco negatywnie wpływać na gatunki przebywające w obszarze inwestycji oraz w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Ekspertyza zawiera również zalecenia dotyczące działań zmierzających do minimalizacji potencjalnego negatywnego wpływu inwestycji na środowisko. Granice terenów poddanych badaniom przyrodniczym w latach 2009-2010, 2019 i 2019-2020 przedstawia poniższa rycina. Ryc. 15 Tereny poddane szczegółowym badaniom przyrodniczym Granica administracyjna Suwałk Tereny poddane badaniom przyrodniczym w latach 2009-2010 Tereny poddane badaniom przyrodniczym w roku 2019 Tereny poddane badaniom przyrodniczym w latach 2019-2020 Źródło: Opracowanie własne. Korytarze ekologiczne Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody (Dz. U. 2020 poz. 55 z późn. zm.) korytarz ekologiczny to obszar umożliwiający migrację roślin, zwierząt lub grzybów. Ponadto w art. 23.1. ww. ustawy stwierdzono, że obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcję korytarzy ekologicznych. Na stronie internetowej Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska www.geoserwis.gdos.gov.pl zamieszczona jest mapa korytarzy ekologicznych w Polsce. Podstawą wyznaczenia korytarzy była koncepcja opublikowana w pracy Jędrzejewskiego (2009). Przedstawiona na mapie, na stronie internetowej GDOŚ koncepcja korytarzy ekologicznych nawiązuje do niej, z pominięciem tzw. korytarzy głównych. Według tej koncepcji Suwałki położone są poza siecią korytarzy ekologicznych – przebiegają one na wschód i południe od miasta. System przyrodniczy województwa podlaskiego („Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego” - 2017) obejmuje wzajemnie uzupełniające się systemy ekologiczne szczebla krajowego i europejskiego. Krajowy system obszarów chronionych (KSOCh) obejmuje łącznie 32,0% powierzchni województwa. System ten powiązany jest z Europejską Siecią Ekologiczną Natura 2000 obejmującą obszary specjalnej ochrony ptaków i specjalne obszary ochrony siedlisk, stanowiące 32,7% powierzchni województwa. Utrzymaniu spójności ww. elementów systemu przyrodniczego służy sieć korytarzy ekologicznych, do których należą: sieć korytarzy rzecznych, korytarze migracyjne ptaków, główne korytarze migracyjne dużych zwierząt lądowych, krajowe korytarze migracyjne, sieć zieleni przydrożnej. Ekologiczna sieć województwa podlaskiego powinna obejmować: 7 obszarów węzłowych (elementy o znaczeniu kontynentalnym), 15 korytarzy głównych (elementy o znaczeniu kontynentalnym) oraz 13 korytarzy uzupełniających (elementy o znaczeniu krajowym). Suwałki położone są poza zasięgiem korytarzy głównych i uzupełniających, natomiast obszar węzłowy GKPN-4 Puszcza Augustowska wchodzi fragmentem od południa w obszar miasta Suwałk i pokrywa się w granicach miasta z obszarem Natura 2000 „Ostoja Augustowska” PLH200005 i „Ostoja Wigierska” PLH200004. Charakterystyka obszarów przyrodniczych Przyroda Suwałk mimo silnego przekształcenia stanowi funkcjonalny i bardzo specyficzny układ zbiorowisk roślinnych i zwierzęcych. Istotnym elementem miasta są tereny zieleni miejskiej i zadrzewienia. Tereny zieleni pełnią głównie funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, np. parki, zieleńce, bulwary, cmentarze, a także zieleń towarzysząca ulicom, placom oraz obiektem usługowym i przemysłowym. Zadrzewienie to z kolei drzewa i krzewy występujące w granicach pasa drogowego, pojedyncze drzewa lub krzewy albo ich skupiska wraz z terenem, na którym występują i pozostałymi składnikami szaty roślinnej, spełniające cele ochronne, produkcyjne lub społeczno - kulturowe. Obszaram zurbanizowanym miasta towarzyszą również obszary leśne, łakowe, pola uprawne, torfowiska i wody. Ekosystemy te zlokalizowane są najczęściej na peryferiach miasta i są często obszarami o dużej wartości przyrodniczej. Na terenach szczególnie cennych znalazły się następujące ekosystemy i elementy przyrodnicze: - Lasy - fragmenty dużych kompleksów leśnych lub małe fragmenty leśne o różnym wykorzystaniu gospodarczym i znaczeniu dla przyrody miasta; - Torfowiska - ekosystemy uzależnione od odpowiednich stosunków wodnych, bardzo wrażliwe na przekształcenia; na terenie miasta znajduje się całe bogactwo torfowisk (torfowiska niskie, wysokie, źródliskowe, przejściowe) o różnym stopniu naturalności i zachowania; - Łąki i pastwiska - przede wszystkim obszary wilgotne i podmokłe towarzyszące dolinom rzecznym lub zespołom torfowiskowym; tereny użytkowane ekstensywnie; - Zbiorniki wodne: naturalne i sztuczne zbiorniki wodne o różnej głębokości i powierzchni lustra wody; - Rzeki i doliny rzeczne - przede wszystkim rzeka Czarna Hańcza i ukształtowane przez nią środowiska o różnym stopniu naturalności; - Rynny polodowcowe - utwory geologiczne, ciąg rynien polodowcowych wypełnionych wodami jezior, oczek wodnych i torfowiskami we wschodniej części miasta; - Środowiska antropogeniczne - silnie przekształcone przez człowieka środowiska imitujące ubogie siedliska naturalne (np. poźwirowe zbiorniki wodne wykazujące cechy oligo-i mezotrofii; tereny pokopalniane zasiedlane przez gatunki roślinności napiaskowej itp.). Tak jak w każdym rozwijającym się mieście, tak i w Suwałkach tereny cenne przyrodniczo podlegają silnej presji urbanizacyjnej. Choć trudno uznać rozwój miasta za proces negatywny, to jednak ma on swoje negatywne konsekwencje dla przyrody miasta, a zachowanie terenów cennych przyrodniczo na terenie miasta leży w interesie mieszkańców. Nowoczesne miasta nie mają nic wspólnego z betonowymi pustyniami. Poza oczywistymi funkcjami (miejsce zamieszkania, pracy, handlu, komunikacji, etc.) miasto musi dbać o komfort życia i dobre samopoczucie mieszkańców. A to może im zapewnić poprzez odpowiednią sieć obszarów cennych przyrodniczo, które z jednej strony stanowią ostoję fauny i flory, ale z drugiej strony zapewniają mieszkańcom miasta dopływ świeżego powietrza, odpowiedni mikroklimat, miejsca o niewielkim natężeniu hałasu odpowiednie do odpoczynku, wyciszenia wewnętrznego itd. Obszary cenne przyrodniczo położone na terenie miasta wraz z całymi zasobami zieleni miejskiej pełnią funkcję korytarzy ekologicznych, które umożliwiają naturalne migracje gatunków pomiędzy ich naturalnymi stanowiskami (zarówno w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, jak i dalszych obszarach). Dzięki tym obszarom miasto nie stanowi bariery ani pułapki ekologicznej dla wielu rodzimych gatunków. Degradacja środowiska przyrodniczego Jakość powietrza atmosferycznego Źródła emisji zanieczyszczeń do powietrza można na terenie Suwałk podzielić na stacjonarne i mobilne. Źródła stacjonarne to kotłownie miejskie, lokalne, przemysłowe i indywidualne oraz inne rozproszone źródła emisji z sektora komunalno-bytowego. Źródła mobilne są związane z sektorem komunikacyjnym. Największy udział w emisji zanieczyszczeń pochodzących przede wszystkim z procesów spalania energetycznego mają dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla i pyły. Inne rodzaje zanieczyszczeń emitowane z zakładów przemysłowych wynikają z rodzaju produkcji i stosowanej technologii. Głównym źródłem zanieczyszczeń gazowych jest ciepłownia miejska o mocy 133,8109 MW. Na terenie miasta znajduje się dość dużo zakładów przemysłowych oraz innych obiektów zanieczyszczających powietrze atmosferyczne pyłem, toksycznymi gazami, związkami zapachowymi uciążliwymi dla otoczenia. Wpływ na ogólną pulę zanieczyszczeń atmosferycznych mają także paleniska domowe, małe kotłownie w budynkach mieszkalnych prywatnych i komunalnych, obiekty rzemieślniczo-usługowe. Zanieczyszczenia unoszące się nad zurbanizowaną częścią miasta przyczyniają się do zmniejszenia dopływu energii słonecznej do przyziemnych warstw atmosfery. Najwięcej zanieczyszczeń w obszarze miasta emitują przedsiębiorstwa: Fabryka Mebli „FORTE”, Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Suwałkach, Spółdzielnia Mleczarska „Sudowia”, PPHU „LAKTOPOL” Sp. z o.o. Zasadniczy wpływ na stan powietrza atmosferycznego ma emisja szkodliwych związków, do których należą dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, pył zawieszony PM10, ołowiu, ozonu, tlenku węgla i benzenu. Udział w zanieczyszczaniu atmosfery szkodliwymi metalami ma również rozwój komunikacji. Główną przyczyną podwyższonych stężeń pyłu zawieszonego PM10, PM2,5 i benzo(a)pirenu na terenie Miasta Suwałki w okresie zimowym jest emisja z indywidualnego ogrzewania budynków a także emisja wtórna zanieczyszczeń pyłowych z powierzchni odkrytych: dróg, chodników, boisk. Do głównych źródeł niskiej emisji zaliczyć należy także obiekty zabudowy jednorodzinnej. Najwyższy stopień energochłonności wykazują budynki ponad 30 letnie, które nie przechodziły w żadnym stopniu termomodernizacji. Należy dodać, że w zdecydowanej większości w zabudowie jednorodzinnej występują węglowe systemy grzewcze. Na wielkość zanieczyszczenia powietrza wpływ mają także niekorzystne warunki meteorologiczne, które mają związek z powolnym rozprzestrzenianiem się emitowanych lokalnie zanieczyszczeń. Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219), oceny jakości powietrza i obserwacji zmian dokonuje się w ramach państwowego monitoringu środowiska. Państwowy Monitoring Środowiska stanowi system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku. Podstawowym celem monitoringu jakości powietrza jest uzyskanie informacji o poziomach stężeń substancji w powietrzu oraz wyników ocen jakości powietrza. W celu oceny jakości powietrza na terenie województwa podlaskiego, wyznaczono 2 strefy: – Aglomerację Białostocka (PL2001), – Strefę podlaską (PL2002). Wynik oceny strefy podlaskiej za rok 2019, w której położone jest Miasto Suwałki, wskazuje, że dotrzymane zostały poziomy dopuszczalne lub poziomy docelowe substancji w powietrzu (klasa A) ustanowione ze względu na ochronę zdrowia dla następujących zanieczyszczeń: – dwutlenku azotu, – dwutlenku siarki, – ozonu, – tlenku węgla, – pyłu PM2,5, – ołowiu, kadmu, niklu, benzenu, arsenu w pyle zawieszonym PM10, – pyłu PM10, – benzo(a)pirenu. Tab. 7 Klasyfikacja stref zanieczyszczeń powietrza. \| Klasa strefy \| Poziom stężeń zanieczyszczenia \| Wymagane działania \| \|--------------\|---------------------------------\|--------------------\| \| A \| nie przekraczający poziomu dopuszczalnego/docelowego * \| ● Poziom dopuszczalny: utrzymanie stężeń zanieczyszczenia poniżej poziomu dopuszczalnego oraz dążenie do utrzymania najlepszej jakość powietrza zgodnej ze zrównoważonym rozwojem. ● Poziom docelowy: brak. \| \| C \| powyżej poziomu dopuszczalnego/docelowego * \| ● Powyżej poziomu dopuszczalnego: określenie obszarów przekroczeń poziomów dopuszczalnych; opracowanie lub aktualizacja programu ochrony powietrza w celu osiągnięcia odpowiednich poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu; kontrolowanie stężeń zanieczyszczenia na obszarach przekroczeń i prowadzenie działań mających na celu obniżenie stężeń przyznajmniej do poziomów dopuszczalnych. ● Powyżej poziomu docelowego: dążenie do osiągnięcia poziomu docelowego w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych; opracowanie lub aktualizacja programu ochrony powietrza, w celu osiągnięcia odpowiednich poziomów docelowych w powietrzu. \| * z uwzględnieniem dozwolonych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24.08.2012 r. w sprawie niektórych poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r., poz. 1031 ze zm.). Zestawienie wszystkich wynikowych klas strefy podlaskiej z uwzględnieniem kryterium ochrony zdrowia, zostało przedstawione w poniższej tabeli. Tab. 8 Wynikowe klasy strefy podlaskiej dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej za 2019 r. dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia. \| Nazwa strefy \| Symbol klasy wynikowej \| \|--------------\|------------------------\| \| \| SO₂ \| NO₂ \| CO \| C₆H₆ \| O₃ \| PM10 \| Pb \| As \| Cd \| Ni \| B(a)P \| PM2,5 \| \| strefa podlaska \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| A \| Źródło: Roczna ocena jakości powietrza w województwie podlaskim. Raport wojewódzki za rok 2019 Stężenia zanieczyszczeń na terenie strefy podlaskiej, ze względu na ochronę roślin, nie zostały przekroczone w przypadku dwutlenku siarki oraz dwutlenku azotu. Zestawienie wszystkich wynikowych klas strefy podlaskiej z uwzględnieniem kryterium ochrony roślin, zostało przedstawione w poniższej tabeli. Tab. 9 Wynikowe klasy strefy podlaskiej dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej za 2019 r. dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony roślin \| Nazwa strefy \| Symbol klasy wynikowej \| \|--------------------\|------------------------\| \| \| SO₂ \| NOₓ \| O₃ \| \| strefa podlaska \| A \| A \| A \| Źródło: Rocznia ocena jakości powietrza w województwie podlaskim. Raport wojewódzki za rok 2019 Jak wynika z „Rocznnej oceny jakości powietrza w Województwie Podlaskim. Raport wojewódzki za rok 2019” na terenie strefy podlaskiej nie stwierdzono występowania w ciągu roku ponadnormatywnego stężenia zanieczyszczeń w powietrzu. Zgodnie z art. 91 ustawy Prawo ochrony środowiska dla wszystkich stref, w których stwierdzono przekroczenia poziomów dopuszczalnych i docelowych (strefy w klasie C), należy opracować programy ochrony powietrza, mające na celu osiągnięcie ww. poziomów substancji w powietrzu. Taka sytuacja miała miejsce w roku 2018. W efekcie opracowano Program ochrony powietrza dla strefy podlaskiej przyjęty Uchwałą Nr XIX/236/2020 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 8 czerwca 2020 r. zmieniającą uchwałę w sprawie określenia „Programu ochrony powietrza dla strefy podlaskiej”. Program ochrony powietrza opracowano dla substancji zanieczyszczających powietrze dla których w ocenie rocznej za rok 2018 w strefie podlaskiej wskazano przekroczenia norm i stwierdzono konieczność realizacji działań naprawczych mających na celu poprawę jakości powietrza ze względu na ochronę zdrowia ludzi, czyli: pyłu zawieszonego PM2,5 oraz benzo(a)pirenu. Analiza elementów pogody pozwala zanotować powolne obniżanie się średniej temperatury powietrza w miesiącach letnich (czerwiec – sierpień) z równoczesnym powolnym wzrostem średniej miesięcznej wilgotności względnej powietrza w czerwcu i wrześniu. Postępujące zmiany w środowisku naturalnym regionu o różnym charakterze i zasięgu wraz ze zmianami klimatu o charakterze globalnym mogą lokalnie powodować modyfikację warunków klimatycznych. Efekt zwiększonej „oceanizacji” klimatu wiąże się z dominacją wiatrów zachodnich oraz zmianą parametrów termiczno - wilgotnościowych klimatu. W wielu miejscach na Ziemi proces ten może niekorzystnie wpływać na gospodarkę, a także zagrażać bezpośrednio człowiekowi. Dlatego w najbliższym czasie konieczne jest stopniowe dostosowywanie działalności człowieka do zmieniających się warunków klimatycznych. Jakość klimatu akustycznego Na terenie Suwałk występują następujące, podstawowe grupy źródeł hałasu: - hałas komunikacyjny, w tym drogowy i kolejowy; - hałas przemysłowy; - hałas osiedlowy na terenach zainwestowania osadniczego miasta; - hałas rekreacyjny, związany z wszelkimi formami rekreacji indywidualnej i zbiorowej. Najbardziej ucążyliwy jest hałas pochodzący z komunikacji drogowej. Środki transportu są ruchomymi źródłami hałasu decydującymi o parametrach klimatu akustycznego przede wszystkim na terenach zurbanizowanych. Przez Miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie, co wpływa na klimat akustyczny rejonu. Od 2019 r. funkcjonuje obwodnica Suwałk - S16. Wyprowadza ona z Suwałk ruch tranzytowy samochodów ciężarowych, których przez miasto przejeżdżało średnio około 6 tysięcy na dobę. Droga omija Suwałki od zachodu i północy. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku wykonał pomiary emisji hałasu na terenie miasta Suwałki dla drogi krajowej nr 8 w 2015 roku. Odnotowano wówczas przekroczenia hałasu (poziomy długookresowe) w porze dziennowo-wieczorono-nocnej LDWN, w wysokości 6,5 dB, zaś w porze nocnej LN, w wysokości 8,2 dB. Miasto Suwałki objęte jest, przyjętym uchwałą Sejmiku Województwa Podlaskiego nr XIV/148/19 z dnia 28.10.2019 r. „Programem ochrony środowiska przed hałasem dla terenów położonych w województwie podlaskim poza aglomeracjami, wzdłuż dróg o natężeniu ruchu powyżej 3 000 000 pojazdów rocznie, których eksploatacja powoduje ponadnormatywne oddziaływanie akustyczne, określone wskaźnikami LDWN i LN.” Niniejszy program obejmuje swym zakresem tereny położone wzdłuż dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych na terenie Suwałk o natężeniu ruchu powyżej 3 000 000 przejazdów rocznie, przy których występują przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Program obejmuje drogi, dla których zarządzający zobowiązani byli wykonać mapy akustyczne. W 2016 roku została stworzona „Mapa akustyczna dla dróg położonych na terenie miasta Suwałki o ruchu powyżej 3 mln pojazdów rocznie”. Opracowaniem objęto 2 odcinki dróg na terenie miasta o łącznej długości 16 km [patrz: Tabela 10]. Tab. 10 Odcinki drogi objęte zakresem Mapy akustycznej i Programu [...] \| Nr drogi \| Nazwa odcinka \| km początku \| km końca \| Długość odcinka [km] \| \|----------\|--------------------------------\|--------------\|--------------\|----------------------\| \| DK 8 \| ul. Wojska Polskiego – Gen. K. Pulaskiego \| 758+100 \| 770+800 \| 12,7 \| \| DW 655 \| ul. M. Reja – pl. Św. Krzyża \| \| Cmentarz komunalny \| 3,27 \| Źródło: Programem ochrony środowiska przed hałasem dla terenów położonych w województwie podlaskim poza aglomeracjami, wzdłuż dróg o natężeniu ruchu powyżej 3 000 000 pojazdów rocznie, których eksploatacja powoduje ponadnormatywne oddziaływanie akustyczne, określone wskaźnikami LDWN i LN. Analizą objęto pas terenu po 400 m z każdej strony drogi. Dokonano identyfikacji i charakterystyki źródeł hałasu. Przeprowadzono klasyfikację terenów pod kątem sposobu zagospodarowania terenów, na podstawie której wyznaczono dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku. Mapa akustyczna wskazuje, że hałas pochodzący od analizowanych dróg stanowi jedno z głównych źródeł uciążliwości akustycznej na terenie Miasta. W granicach miasta (na drogach DK8 i DW655), potwierdzono przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu w zakresie do 10 dB. Przekroczenia objęły 1598 mieszkańców. Całkowity obszar, na którym występowały przekroczenia dopuszczalnych poziomów dźwięku, a tym samym stanowiący zakres Programu, ma powierzchnię 0,5 km². W Programie zostały przedstawione kierunki i działania naprawcze niezbędne do przywrócenia dopuszczalnych poziomów hałasu: 1) Budowa obwodnicy Suwałk S61 do 2019 r. (zadanie zrealizowane); 2) Budowa S61 Suwałki – Budzisko do 2022 r. (zadanie w trakcie realizacji); 3) Regulacje urządzeń typu wazy kanalizacyjne, kratki ściekowe i skrzynki zaworów wodociągowych do 2020 r.; 4) W ramach budowy obwodnicy Miasta Suwałki, obejmującej drogę ekspresową S61 przebudowany został odcinek ul. Mikołaja Reja, m.in. wykonanie wiaduktu oraz nowej nawierzchni do 2019 r. (zadanie zrealizowane); 5) Wprowadzenie do treści uchwalanych dokumentów planistycznych (opracowań ekofizjograficznych, studiów uwarunkowani i kierunków zagospodarowania przestrzennego, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego) informacji o zasięgu występowania przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu od dróg, celem prowadzenia gospodarki przestrzennej uwzględniającej potrzebę minimalizacji narażenia mieszkańców na hałas - działanie ciągłe; 6) Utrzymanie stanu technicznego drogi w stanie nie powodującym zwiększonej emisji hałasu do środowiska – działanie ciągłe; 7) Kontrola przestrzegania przepisów odnośnie dopuszczalnej prędkości – działanie ciągłe. Od czasu opracowania Mapy akustycznej dla dróg publicznych położonych na terenie miasta Suwałki o ruchu powyżej 3 miliony pojazdów rocznie zaszły istotne zmiany w sieci drogowej. W szczególności chodzi tutaj o oddanie z dniem 13 kwietnia 2019 roku do użytkowania obwodnicy Suwałk – drogi ekspresowej S61. Obwodnica pozwoliła w znaczący sposób ograniczyć ilość pojazdów, które dotychczas przejeżdżały przez miasto tranzytem. Wpływ oddania do użytkowania obwodnicy zaobserwowano na prawie wszystkich odcinkach dróg, na jakich w mapie akustycznej stwierdzono występowanie przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, tj. na ulicach Utrata, Generała Zygmunta Podhorskiego i Generała Kazimierza Pułaskiego. Brak jest danych pomiarowych, które pozwolilyby obiektywnie ocenić jak duży spadek poziomu hałasu wystąpił na odciążonych ulicach. Jesienią 2022 roku planuje się oddanie kolejnego odcinka drogi ekspresowej S61 Suwałki – Budzisko, który to odcinek pozwoli odciążyć z ruchu zabudowę, która obecnie wciąż narażona jest na ponadnormatywny hałas w sąsiedztwie drogi krajowej nr 8 (rejon skrzyżowania z ul. Szwajcaria, rejon budynków nr 36 i 37 oraz rejon skrzyżowania z ul. Studzieniczne) Zagrożenie hałasem przemysłowym związane jest głównie z niekorzystną lokalizacją zabudowy mieszkaniowej, w pobliżu zakładów przemysłowych. Emisja hałasu przemysłowego jest uzależniona w dużym stopniu od procesu technologicznego i wykorzystywanych w nim maszyn i urządzeń, których ilość, stan techniczny, poziom nowoczesności, a także izolacyjność akustyczna i lokalizacja źródła są czynnikami decydującymi o stopniu uciałliwości dla otoczenia. Promieniowanie jonizujące i elektromagnetyczne Wśród zidentyfikowanych, szkodliwych dla środowiska rodzajów promieniowania powodowanego przez działalność człowieka wyróżnia się: - promieniowanie jonizujące, pojawiające się w wyniku użytkowania zarówno wzbogaconych, jak i naturalnych substancji promieniotwórczych w energetyce jądrowej, ochronie zdrowia, przemyśle, badaniach naukowych, – promieniowanie niejonizujące, pojawiające się wokół linii energetycznych wysokiego napięcia, radiostacji, pracujących silników elektrycznych oraz instalacji przemysłowych, urządzeń łączności, domowego sprzętu elektrycznego, elektronicznego itp. Nadmiarne dawki promieniowania działają szkodliwie na człowieka i inne żywe organizmy, stąd ochrona przed szkodliwym promieniowaniem jest jednym z ważnych zadań ochrony środowiska. Na terenie Miasta Suwałki, głównymi źródłami promieniowania elektromagnetycznego są stacje bazowe telefonii komórkowej. Instalacje te emitują niejonizujące promieniowanie elektromagnetyczne, generowane przez anteny stacji w czasie jej pracy, a ich moc promieniowa izotropowa jest różna w zależności od wielkości bazowej. Pola elektromagnetyczne są wypromienowywane na bardzo dużych wysokościach. Ponadto źródłem pól elektromagnetycznych są linie energetyczne i urządzenia elektromagnetyczne. Postęp cywilizacyjny będzie stale powodował wzrost oddziaływania pól elektromagnetycznych na środowisko. W związku z tym wzrośnie poziom tła promieniowania elektromagnetycznego, jak i zwiększenie liczby i powierzchni obszarów o podwyższonym poziomie natężenia promieniowania. W roku 2019 wykonano pomiary monitoringowe pól elektromagnetycznych w pięciu punktach pomiarowych (tabela 11). Tab. 11 Wyniki pomiarów monitoringowych pól elektromagnetycznych za rok 2019 na terenie Miasta Suwałki \| Adres \| Data pomiaru \| Parametr pomiaru \| Wynik pomiaru [V/m] \| Niepewność pomiaru [V/m] \| \|------------------------------\|--------------\|-----------------------------------\|---------------------\|--------------------------\| \| ul. Staszica 3/Bakałarzewska\| 2019 \| Składowa elektryczna 3[MHz]-300[GHz]\| 0,29 \| 0,01 \| \| ul. Spacerowa 1 \| 2019 \| Składowa elektryczna 3[MHz]-300[GHz]\| <0,2 \| \| \| ul. Daszyńskiego 27 \| 2019 \| Składowa elektryczna 3[MHz]-300[GHz]\| 0,64 \| 0,03 \| \| ul. Galaja/Hamerszmita \| 2019 \| Składowa elektryczna 3[MHz]-300[GHz]\| 0,32 \| 0,02 \| \| ul. Bielickiego/Żniwna 4 \| 2019 \| Składowa elektryczna 3[MHz]-300[GHz]\| 0,36 \| 0,02 \| Źródło: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Zagrożenia zewnętrzne Przygraniczne położenie Suwałk powoduje, że potencjalnym źródłem zagrożenia środowiska może być gwałtowne uwolnienie substancji toksycznych lub promieniotwórczych (w wyniku awarii elektrowni jądrowych) na terytoriach Białorusi, Litwy, Ukrainy lub Rosji. Rolnicza i leśna przestrzeń produkcyjna. Miasto Suwałki ze względu na swoje położenie charakteryzuje się mało korzystnymi warunkami rolniczej przestrzeni produkcyjnej, surowością klimatu, niską jakością gleb użytkowanych rolniczo, zaliczanych głównie do V i VI klasy bonitacyjnej, w dużej mierze przesądzających o kierunkach gospodarowania. Również warunki naturalne, w szczególności klimatyczne, ograniczają dobór roślin uprawnych i zmniejszają ich plonowanie, wpływając w konsekwencji na wielkość i jakość upraw. Według danych Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Suwałkach, aktualnych na dzień 1 stycznia 2021 r., grunty rolne w granicach miasta Suwałki zajmowały 3389 ha, co stanowi 51,7% ogólnej powierzchni miasta, lasy natomiast 909 ha (13,8%), a grunty pod wodami 77 ha (1,2%). Użytki rolne w większości położone są na północy w rejonie Szwajcarii i Krzywółki oraz na południu w rejonie Dubowa. W strukturze gruntów rolnych 77,45% (2625 ha) stanowią grunty orne, 14,11% (478 ha) to trwałe użytki zielone, głównie pastwiska, 0,20% (7 ha) stanowią sady, 2,07% (70 ha) stanowią grunty rolne zabudowane, 0,38% (13 ha) grunty pod rowami i stawami, 0,56% (19 ha) grunty zadrzewione i zakrzewione oraz 5,23% (177 ha) nieużytki. Gleby omawianego obszaru wytworzone są przeważnie z plejstoceńskich glin i piasków zwałowych oraz piasków wodno - lodowcowych, a torfy i muły tworzą utwory holoceńskie. Pod względem wartości użytkowej dzielą się ona na: – bardzo słabe i słabe grunty orne zbudowane z utworów o bardzo lekkim składzie mechanicznym, przeważają gleby brunatne 7 kompleksu z niewielkim udziałem gleb bielicowych, wykształcone z piasków, miejscami żwirów o składzie mechanicznym piasków luźnych i piasków słabo gliniastych, które charakteryzują się płytkim i o malej zawartości próchnicy, poziomem akumulacyjnym oraz nadmierną przepuszczalnością, co wpływa na okresową lub trwałą ich suchość, są one ubogie w składniki pokarmowe i zdecydowanie zajmują największą powierzchnię omawianego obszaru, – średniej wartości grunty orne wykształcone z piasków naglinowych z udziałem żwirów piaszczystych zaliczone do gleb brunatnych 6 kompleksu przydatności rolniczej, – średnie i słabe użytki zielone, często zakrzaczone lub zachwaszczone, występujące głównie w dolinie Czarnej Hańczy, zbudowane z gleb hydromorficznych mułowo - torfowych i torfowych okresowo nadmiernie nawilgotnionych. Potencjalne możliwości produkcyjne gleb obrazuje klasyfikacja bonitacyjna, wg. której na gruntach ornych: – klasa IVa (2 ha) stanowi 0,07% powierzchni, – klasa IVb (150 ha) stanowi 5,58% powierzchni, – klasa V (861 ha) stanowi 31,99% powierzchni, – klasa VI (1678 ha) stanowi 62,36% powierzchni, na użytkach zielonych – klasa IV (34 ha) stanowi 6,71% powierzchni, – klasa V (144 ha) stanowi 28,40% powierzchni, – klasa VI (329 ha) stanowi 64,89% powierzchni. Według danych dotyczących struktury własności terenów i użytków rolnych w granicach miasta Suwałki przeważająca większość gruntów rolnych stanowi własność prywatną, które wchodzą w skład gospodarstw rolnych. Niewielki odsetek stanowią grunty Skarbu Państwa oraz grunty spółek prawa handlowego. Dużą część obszaru zajmują tereny leśne administrowane przez Nadleśnictwo Suwałki. Brak jest aktualnych szczegółowych danych dotyczących struktury indywidualnych gospodarstw rolnych w granicach miasta. Z danych uzyskanych z Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami, aktualnych na marzec 2021 r. wynika, że obecnie średnia wielkość gospodarstwa rolnego na terenie miasta wynosi 2,6777 ha. Z ewidencji wynika ponadto, że 354 jednostki rejestrowe stanowią grunty rolne zabudowane (Br) z istniejącymi na nich budynkami. Liczbę tę można przyjąć zatem szacunkowo za przybliżoną ilość siedlisk rolniczych. Produkcja rolnicza gospodarstw w granicach miasta ma charakter wielokierunkowy, mało wyspecjalizowany, często gospodarstwo stanowi dodatkowe źródło utrzymania, a produkcja przeznaczona jest do bezpośredniego spożycia. Mało korzystne warunki agroklimatyczne i spadek opłacalności powodują zmniejszenie powierzchni zasiewów i brak zainteresowania szeroką produkcją zarówno roślinną jak i zwierzęcą. Jak wynika z danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Podlaski Oddział Regionalny, aktualnych na luty 2021 r., liczba zarejestrowanych producentów rolnych (składających wnioski o dopłaty bezpośrednie w roku 2020) wynosiła 291. Łączna powierzchnia gruntów rolnych do dopłat w 2020 roku wynosiła 1776,11 ha. Liczba zwierząt zarejestrowanych w siedzibach stada położonych na terenie miasta Suwałk przedstawia się następująco: - bydło - 441 sztuk zarejestrowanych w 21 siedzibach stada, - trzoda chlewna - 768 sztuki zarejestrowane w 14 siedzibach stada, - owce - 5 sztuk zarejestrowanych w 2 siedzibach stada. Na terenie miasta istnieje szereg instytucji obsługujących rolnictwo. Instytucją, która wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa, jest Powiatowy Oddział Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Suwałkach, który zajmuje się wdrażaniem instrumentów współfinansowanych z budżetu Unii Europejskiej oraz udziela pomocy ze środków krajowych. W Suwałkach działa Powiatowy Inspektorat Weterynarii zajmujący się głównie kontrolami i nadzorem gospodarstw rolnych. Usługi z zakresu weterynarii świadczą lekarze weterynarii prowadzący prywatne praktyki. Upowszechnianiem postępu i doradztwem rolniczym zajmują się doradcy Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Szepietowie - Zespół Suwałki. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Białymstoku, Delegatura w Suwałkach zajmuje się obserwacją, sygnalizując na bieżąco pojawiające się choroby i szkodniki, prowadzi również kontrole i wydaje koncesje na sprzedaż środków ochrony roślin. Sprzedażą nawozów, środków ochrony roślin, pasz i narzędzi oraz maszyn rolniczych zajmują się przedsiębiorstwa i osoby prywatne na terenie Suwałk. W przyszłości, w związku z koniecznością rezerwowania terenów pod funkcje miejskie, konieczne będzie przeznaczenie dużych powierzchni użytków rolnych pod potencjalną rozbudowę miasta, głównie w zachodniej i północnej jego części. Grunty położone w tych rejonach stracą swój rolniczy charakter. Na użytkach (głównie trwałe użytki zielone) w dolinie rzeki Czarnej Hańczy należy ograniczać zainwestowanie i nie prowadzić intensywnej produkcji w celu stworzenia ekologicznego korytarza i ewentualnego wykorzystania rekreacyjnego tych terenów. Niemniej jednak duża część gruntów pozostanie nadal użytkowana rolniczo, należy więc uznać za celowe: - uprawę roślin przemysłowych na terenach położonych w sąsiedztwie uciążliwych zakładów, a przede wszystkim w południowej części terenu (obręb Dubowo), w sąsiedztwie dzielnicy przemysłowej i wokół obwodnicy oraz wzdłuż wszystkich tras komunikacyjnych, – wykorzystanie możliwości produkcyjnych gleb i łatwego rynku pracy do produkcji warzyw gruntowych i owoców, szczególnie miękkich, na rynek lokalny i stworzenie bazy surowcowej do rozwoju przetwórstwa owocowo – warzywnego na tym terenie, – rozwijanie upraw zielarskich, – wykorzystanie warunków naturalnych i zasobów pracy do rozwijania rolnictwa ekologicznego. Aktualne kierunki produkcji roślinnej ukształtowały się w wyniku przyzwyczajenia rolników i wymagają pełniejszego wykorzystania możliwości produkcyjnych polegających na zmniejszeniu udziału roślin zbożowych w strukturze zasiewów na korzyść warzyw, ziół, owoców miękkich, a w rejonach przemysłowych rozszerzenie upraw roślin przemysłowych. Nie należy zakładać większych zmian w dotychczasowych kierunkach produkcji zwierzeczej, gdyż są one w dużej mierze spowodowane czynnikami koniunkturalnymi na rynku żywnościowym. Nie można jednak dopuścić do budowy nowych i rozbudowy istniejących dużych budynków inwentarskich, w szczególności chlewni i obór, w granicach miasta. Pozostawiając pewną dowolność w wyborze określonych kierunków produkcji rolnej, należy postawić warunek, by wszystkie formy i technologie produkcji były bezpieczne dla środowiska, a zwłaszcza dla zasobów wodnych terenu. Rolnictwo, ukierunkowane na produkcję żywności metodami ekologicznymi winno być ściśle powiązane w ramach całej gospodarki rolniczo - żywnościowej z przemysłem, handlem żywnością i spożyciem w celu skrócenia drogi od producenta do konsumenta. Niezbedne jest wspieranie działań zmierzających do inwestowania w rozwój bazy surowcowej i przetwórstwa rolno - spożywczego, a zapotrzebowanie na przetworzoną produkcję rolną powinno być czynnikiem przemawiającym za rozwojem takiego przetwórstwa w mieście. Lesistość obszaru Suwałk jest mała – wynosi w granicach administracyjnych miasta 14% (powierzchnia gruntów leśnych wynosi 909 ha). Lasy Skarbu Państwa zajmują 824 ha (ok. 90% ogólnej powierzchni gruntów leśnych w gminie) – prawie w całości pozostają w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe (818 ha - 89,3%). Powierzchnia lasów będących własnością gminy wynosi 11 ha (ok. 1,2%). Grunty leśne prywatne zajmują powierzchnię 80 ha (ok. 8,8% ogólnej powierzchni gruntów leśnych w gminie), w tym 79 ha w całości stanowią lasy, będące własnością osób fizycznych. Na terenie miasta znajdują się lasy ochronne ustanowione na podstawie Decyzji Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2013 r. – pismo nr DLP-lpn-612-10/20977-13/JL, o powierzchni ok. 800 ha, wchodzące w skład zwartych kompleksów Lasu Suwalskiego i Szwajcarskiego. Stanowią one własność Skarbu Państwa i zostały uznane za ochronne w następujących kategoriach: – lasy położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców, – lasy wodochronne, położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców, – lasy stanowiące cenne fragmenty rodzimej przyrody położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców, – lasy stanowiące drzewostany nasiennie wyłączone z użytkowania rębnego, stanowiące cenne fragmenty rodzimej przyrody położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców. Ogólnie potencjał leśny (gospodarczy) obszaru miasta Suwałki, biorąc pod uwagę produktywność zbiorowisk leśnych, status ochrony lasów oraz priorytet ich funkcji ekologicznych jest mały. Na obszarze miasta za priorytetową powinna być uznana ekologiczna funkcja lasów oraz funkcja rekreacyjna służąca mieszkańcom miasta. Warunki hydrogeologiczne Wody podziemne Na terenie miasta Suwałki występują dwie użytkowe warstwy wodonośne związane z utworami czwartorzędowymi. Można wyróżnić trzy obszary występowania I warstwy wodonośnej: – dolinę Czarnej Hańczy, – wysoczyznę morenową, – sandr suwalsko - augustowski. Warstwę wodonośną w obrębie doliny stanowią piaski i żwiry rzeczne. Jest ona ograniczona do wąskiego tarasu zalewowego i jest najczęściej pokryta namulami i torfami. Miąższość warstwy jest niewielka, rzędu kilku metrów. Zwierciadło wody ma charakter swobodny i zalega 0,5-2,0 m pod poziomem terenu. Obszary wysoczyznowe charakteryzują się odmiennymi warunkami hydrogeologicznymi. W ich obrębie rozprzestrzenianie się pierwszej warstwy wodonośnej uzależnione jest od rodzaju gruntów budujących podłoże. W utworach piaszczysto - żwirowych zwierciadło wody ma charakter swobodny. Natomiast w glinach zwałowych woda występuje zwykle w przewarstwieniach i laminacjach utworów sypkich. Wody pierwszej warstwy wodonośnej na obszarze wysoczyzn mają niewielkie znaczenie użytkowe. Podstawowym rejonem występowania I warstwy użytkowej jest obszar sandru. Zwierciadło wody w obrębie sandru ma charakter swobodny, jedynie w strefie kontaktowej z wysoczyzną może być lekko napięte przez gliny zwałowe, przykrywające osady sandrowe. Głębokość do zwierciadła wody jest zmienna i w zależności od morfologii terenu wynosi do 20 m. Miąższość warstwy wodonośnej zmniejsza się kontakcie sandru z wysoczyzną morenową i waha się od 2 do 30 m. Warstwa wodonośna zbudowana jest ze żwirów, piasków ze żwiromi i piasków. Współczynnik filtracji waha się w przedziale od 0,28 do 5,22 m/h, co pozwala zakwalifikować utwory budujące warstwę jako dobrze i bardzo dobrze przepuszczalne. Zasilanie I warstwy wodonośnej następuje w drodze bezpośredniej infiltracji opadów atmosferycznych oraz w mniejszym stopniu w wyniku dopływu podziemnego z rejonu wysoczyzn morenowej. Duże znaczenie w kształtowaniu zwierciadła wody I warstwy ma rzeka Czarna Hańcza, która ma wyraźnie drenujący charakter. Druga warstwa wodonośna jest związana z występowaniem utworów zlodowacenia środkowopolskiego i ma podstawowe znaczenie użytkowe w rejonie Suwałk. Omawianą warstwę eksploatują wszystkie studnie ujęcia komunalnego. Utwory budujące warstwę porozdzielane są słabo przepuszczalnymi glinami zwalowymi i pylasto - ilastymi osadami zastoiskowymi. Utwory słabo przepuszczalne nie są jednak ciągle na całym obszarze. Występują zwykle fragmentarycznie i charakteryzują się małą miąższością. Powoduje to występowanie kontaktu hydraulicznego pomiędzy wyżej wymienionymi utworami wodonośnymi. Miąższość drugiej warstwy wodonośnej jest zmienna i wynosi od kilku do kilkudziesięciu metrów. Od góry warstwa jest izolowana glinami zwalowymi. Warstwa tych glin jest ciągła, przez co między innymi na terenie ujęcia komunalnego występuje okno hydrogeologiczne, gdzie wody pierwszej warstwy wodonośnej kontaktują się wody drugiej warstwy. Brak pełnej izolacji omawianej warstwy użytkowej naraża ją na możliwości infiltracji zanieczyszczeń z powierzchni terenu. Takie zagrożenie potęguje bardzo płytkie zaleganie zwierciadła wody oraz bardzo duża przepuszczalność utworów przypowierzchniowych. Zwierciadło wody drugiej warstwy wodonośnej (poza rejonem okna hydrogeologicznego) ma charakter naporowy i stabilizuje się praktycznie na rzędnych zgodnych z rzędnymi stabilizacji pierwszej warstwy wodonośnej. Współczynniki filtracji obliczone na podstawie wyników próbnych pompowań kształtują się od 0,4 do 3,5 m³/h. Główne zasilanie drugiej warstwy wodonośnej następuje z północnego zachodu na południowy wschód. Wody powierzchniowe Praktycznie cały obszar miasta Suwałk znajduje się w zlewni podstawowej rzeki Czarnej Hańczy i zlewni jej lewobrzeżnego dopływu – Kamionki. Rzeka Czarna Hańcza jest lewobrzeżnym dopływem Niemna. Wzdłuż zachodnich granic miasta przebiega wododział główny pomiędzy dorzeczem Niemna i Wisły. Powierzchnia zlewni Czarnej Hańczy na obszarze Polski wynosi 1744 km². Zlewnia została ukształtowana przez zlodowacenie bałtyckie i charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, licznymi jeziorami rynnowymi i wytopiskowymi oraz dużą ilością zagłębień bezodpływowych. Rzeka Czarna Hańcza wypływa z jeziora Jegliniszki i w początkowym odcinku jest ciekiem okresowym. Przed jeziorem Hańcza przyjmuje wody kilku źródeł i wpływa do jeziora jako trwały strumień. Po wypłynięciu z jeziora rzeka charakteryzuje się dużym spadkiem. Kierunek górnego biegu Czarnej Hańczy jest zorientowany z północy na południe. Od wsi Bród Nowy, gdzie rzeka wpływa w rejon sandru, zmienia ona kierunek na południowo-wschodni. Przepływając przez miasto Suwałki i jezioro Wigry, dalej płynie do Niemna. Rzekę cechuje ustrój złożony z wezbraniem jesiennym i zimowym oraz gruntowo-deszczowo-śnieżnym zasilaniem. Główne wezbranie roztopowe daje kulminację w kwietniu, drugie jesienne zaznacza się w listopadzie. W okresie wiosennego wezbrania przepływ wzrasta 2-3 krotnie. W Suwałkach rzeka płynie uregulowanym, nieskanalizowanym korytem. Tym niemniej w okresie wiosennych wezbran istnieje możliwość podtapiania niżej położonych partií doliny. W granicach administracyjnych miasta nie występują większe, naturalne zbiorniki wodne. Sztuczny zalew rekreacyjny Arkadia zasilany jest przez rzekę Czarną Hańczę. Zbiornik ma powierzchnię 11,42 ha i użytkowany jest jako kąpielisko miejskie. Oprócz tego na terenie administrowanym przez Suwalskie Kopalnie Surowców Mineralnych Sobolewo, znajdują się dwa zbiorniki wodne powstałe w wyniku eksploatacji kruszywa spod zwierciadła wody gruntowej. Na obszarze Krzywółki również znajdują się zbiorniki wodne powstałe po eksploatacji żwiru w tym rejonie miasta. Jakość wód powierzchniowych i podziemnych Na jakość wód rzeki Czarnej Hańczy wpływają zanieczyszczenia obszarowe (głównie spływy z pól uprawnych i zagrod rolniczych) i punktowe (ścieki z oczyszczalni, kolektory wód opadowych). Na stan czystości w górnym odcinku rzeki Czarnej Hańczy mają wpływ rozproszone i przestrzenne źródła zanieczyszczeń oraz w mniejszym stopniu rzut ścieków oczyszczonych z oczyszczalni gminnej w Jeleniewie. Natomiast głównym źródłem punktowym zanieczyszczeń wód Czarnej Hańczy jest miasto Suwałki. Modernizacja oczyszczalni zaowocowała znacznym obniżeniem zawartości związków fosforu i azotu w odprowadzanych do Czarnej Hańczy ściekach. Według „Informacji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o stanie środowiska na terenie powiatów: suwalskiego grodzkiego i suwalskiego ziemskiego w 2016 roku” (2017) Jednolitą Część Wód Powierzchniowych „Czarna Hańcza od wypływu z jeziora Hańcza do jeziora Wigry” PLRW8000186419 w profilu Bród Stary (powyżej Suwałk) oceniono następująco: – ocena stanu ekologicznego – przeprowadzona w 2016 r. na podstawie wskaźników biologicznych (okrzemkowy wskaźnik fitobentosowy IO, wskaźnik makrobezkręgowcowy MMI, wskaźnik makrofitowy MIR, wskaźnik ichtiologiczny EFI+) wskazała dobry stan elementów biologicznych w tym reprezentatywnym punkcie pomiarowo-kontrolnym (II klasa). Spośród badanych wskaźników fizykochemicznych wapń i magnez nie spełniały norm stanu dobrego, w związku z tym stan ekologiczny w punkcie zakwalifikowano do stanu umiarkowanego (III klasa), – ocena stanu chemicznego – na podstawie przeprowadzonych w 2016 r. badań wskaźników chemicznych (substancje priorytetowe w dziedzinie polityki wodnej) wskazała stan chemiczny dobry w punkcie Bród Stary, w profilu wodowskaz Sobolewo (poniżej Suwałk) oceniono następująco: – ocena stanu ekologicznego – przeprowadzona w 2016 r. na podstawie okrzemkowego wskaźnika fitobentosowego IO oceniono stan elementów biologicznych w punkcie pomiarowokontrolnym jako dobry (II klasa). Spośród badanych stężeń wskaźników fizykochemicznych wykazano przekroczenia norm dla stanu dobrego (II klasa), wobec czego stan ekologiczny JCW zakwalifikowano do stanu umiarkowanego (II klasa); – ocena stanu chemicznego – na podstawie przeprowadzonych w 2012 r. badań wskaźników chemicznych wskazała stan poniżej dobrego w punkcie wodowskaz Sobolewo. Granice dobrego stanu wód przekroczyły stężenia sumy benzo(g,h,i)perylenu i indeno(1,2,3-c,d)pirenu (składniki WWA). W 2015 r. i 2016 r. powtórzono badania niektórych wskaźników, które wykazały stan dobry. Ostatecznie ocena stanu chemicznego JCW wykonana na podstawie danych bieżących i odziedziczonych z obu punktów badawczych wykazała stan dobry; – ocena w obszarach chronionych wrażliwych na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł komunalnych wykazała, iż JCW nie jest poddana eutrofizacji pochodzenia antropogenicznego; – ocena stanu JCW na podstawie wypadkowej oceny stanu ekologicznego i stanu chemicznego w obu punktach pomiarowo-kontrolnych wykazała, że stan wód w Jednolitej Części Wód o kodzie PLRW8000186419 – Czarna Hańcza od wypływu z jeziora Hańcza do jeziora Wigry jest zły. Według „Informacji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o stanie środowiska na terenie powiatów: suwalskiego grodzkiego i suwalskiego ziemskiego w 2016 roku” (2017) w 2016 roku wody podziemne na terenie Suwałk były badane w jednym punkcie pomiarowym w ramach monitoringu diagnostycznego przez Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy. Tab. 12 Jakość wód podziemnych na terenie Suwałk \| Nr \| Miejscowość \| Gl. stropu (m) \| Wody \| JCWPd \| Użytkowanie terenu (dominujące w promieniu 500 m) \| Klasa wód \| \|----\|-------------\|----------------\|--------\|-------\|-----------------------------------------------\|-----------\| \| 843\| Suwałki \| 67,8 \| Wgłębne\| 23/22 \| Zabudowa miejska luźna \| II \| Źródło: „Informacja Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o stanie środowiska na terenie powiatów: suwalskiego grodzkiego i suwalskiego ziemskiego w 2016 roku” 2017 Jakość wód w punkcie pomiarowym odpowiadała II klasie czystości i mieściła się w granicach dobrego stanu wód podziemnych. Uwarunkowania wynikające z wymogów ochrony krajobrazu kulturowego. Na krajobraz kulturowy w granicach miasta Suwałki, składają się zarówno historycznie ukształtowana struktura układu osadniczego, zachowany układ urbanistyczny, budynki i budowle ujęte w wojewódzkim rejestrze zabytków oraz wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków, jak również ukształtowany przez zlodowacenia, krajobraz polodowcowy, zachowany w szczególności po wschodniej stronie miasta, poza terenami zurbanizowanymi. Krajobraz ten powinien podlegać ochronie poprzez ograniczenie dalszych jego zmian. Poza terenami zabudowanymi i przekształconymi, należy dążyć do zachowania w maksymalnym stopniu naturalnego ukształtowania terenów oraz istniejącej zieleni. Rekultywacja terenów zdegradowanych, w tym terenów poeksploatacyjnych winna mieć na celu przywrócenie naturalnego krajobrazu. Szczególnej ochronie w granicach miasta podlega krajobraz na terenach chronionych, zarówno w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków (ujęty w wojewódzkim rejestrze zabytków obszar obejmujący układ urbanistyczny miasta) oraz ustawy o ochronie przyrody (obszary Natura 2000 i obszary chronionego krajobrazu). W stosunku do krajobrazu w ujęciu ochrony zabytków, ważnym działaniem jest z punktu jego ochrony oprócz ochrony poszczególnych elementów ujętych w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków, jest utrzymanie i ochrona, w tym w sporządzanych dokumentach planistycznych (np. poprzez zakazy zabudowy, ograniczenie wysokości itp..) istniejących dominant przestrzennych ich ekspozycji oraz zachowanie osi widokowych. 7. Uwarunkowania wynikające ze stanu dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej Zarys historii i przestrzennego rozwoju Suwałk Powstanie i rozwój Suwałk poprzedziły wielowiekowe zmiany osadnicze na terenie dawnych puszczy przelomskiej i perstuńskiej, które rozciągały się między innymi na obszarze obecnego miasta. W średniowieczu puszczce jak i tereny nad rzeką Czarną Hańczą zasiedlały plemiona Jaćwingów, które podbił Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie zwany popularnie Krzyżakami (1283). Ziemie plemienne włączył on w obszar państwa zakonnego. Przez puszczę graniczną (Wildnis) Krzyżacy poprowadzili drogi w kierunku wschodnim. Jedna z nich wiodła przez rzekę Czarną Hańczę i wzdłuż jej biegu w kierunku wschodnim. Po pokoju melneńskim (1422) obszar ten włączono w granice Litwy. Na przełomie XVII i XVIII wieku rozpoczęła się regularna akcja osadnicza i kolonizacyjna podjęta z inicjatywy zakony kamedułów, którego nowa komandoria powstała w tym czasie na wyspie jeziora Wigry. Zakon w nadaniach otrzymało prawo lokowania wsi w obszarach puszczańskich. Korzystne położenie komunikacyjne, jak i funkcjonujące tutaj luźne osadnictwo pozwoliły na lokację wsi Suwałki, o której pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1688. W roku 1690 Suwałki zostały odnotowane jako nowa osada mająca zaledwie „dwa dymy”, a w dziesięć lat później składała się już z dwóch osad położonych blisko siebie (Suwałki Duże i Suwałki Małe). Wpływ na taki rozwój, poza dobrym położeniem komunikacyjnym, miało ukształtowanie terenu. Duży, płaski obszar stał się dogodną przestrzenią do powstania jednostki osadniczej i stwarzał perspektywiczne możliwości jej rozbudowy. W roku 1710 kameduli otrzymali od króla Augusta II zgodę na odbywanie w Suwałkach targów i jarmarków. Naturalną linią kształtującą układ przestrzenny był bieg zakola rzeki Czarnej Hańczy, o który oparto rozplanowanie przyszłego miasta. Wytyczanie tego układu podjęte w pocz. XVIII wieku rozpoczęto od ukształtowania rynku. W miejscu, gdzie zbiegały się drogi do istniejących wówczas miasteczek Sejny, Przerośl, Augustów i Bakałarzewo powstał rynek o kształcie zbliżonym do prostokąta, o wymiarach 310 m na 190 m. W północnej części rynku 2 czerwca 1710 roku rozpoczęto budowę kościoła pod wezwaniem świętego Krzyża. Obok kościoła wzniesiono drewnianą plebanię, spichlerz z piwnicą i wozownię. Wokół kościoła powstał cmentarz grzebalny. Jeszcze przed budową kościoła i regulacją istniejących ciągów komunikacyjnych kameduli powzięli zamiar przekształcenia Suwałk w miasto. Nazwa „miasto” użyta została już w przywileju królewskim na targi i jarmarki w 1710 roku. Trzeciego grudnia 1715 roku kameduli wydali przywilej lokacyjny miasta Suwałk. Pierwotny układ urbanistyczny został stworzony na bazie sieci traktów przedlokacyjnych i wykształconej parcelacji wsi (Suwałki Duże i Suwałki Małe). Układ ten charakteryzował brak spójności i regularności. Na miasto wyznaczono trzysta placów pod zabudowę mieszkaniową, ogrody, browary gumna. Z czasem wytyczono sześć komunikacyjną. Centralnym punktem miasta był oczywiście rynek. Do jego południowo - wschodniego narożnika dobijał trakt z Augustowa. W granicach miasta była to ulica Młyńska (zwana później Grodzieńska, Warszawska, Petersburska i T. Kościuszki). Z północno-zachodniego narożnika odchodziły dwie ulice: starsza to ulica Załomek (później Rybacka i Kamedulska) kierująca ruch w stronę Filipowa, Przerośli i Królewca oraz młodsza ulica Królewiecka (później Szpitalna, E. Plater). Z zachodniej pierzei rynku wychodziła ul. Kręta (później Krzywa, W. Galaja), przechodząca w trakt do Bakalarzewa i Olecka. Od wschodu z rynku wybiegała ul. Sejneńska, z której rozchodziły się dwa goścince: jeden do Sejn przez Wigry, drugi do Kalwarii przez Okuniowiec. Z czasem równolegle do ul. Królewieckiej wytyczono ślepą ulicę zwana Załomkiem Koźlim. Dokumenty lokacyjne dawały możliwość wytyczenia ulicy Żydowskiej, w założeniach jako miejsca osiedlania się ludności żydowskiej. Ulica ta była zabudowywana magazynami i stodołami i otrzymała nazwę Gumienna. Proces tworzenia miasta zakończył przywilej Augusta II z 2 maja 1720 roku, potwierdzający lokację kamedulską. Budynki nakazywano stawiać zgodnie ze ścisłe przestrzeganym planem miasta, wskazują na to późniejsze plany i opisy z lat 1820-1821, na których domy ustawione są w równych liniach zabudowy. Po trzecim rozbiorze Polski w roku 1795 miasto zajęły wojska pruskie, a dwa lata później po kasacji klasztoru wigierskiego i konfiskacie jego majątku, Suwałki przeszły na własność rządu. Wchodziły wówczas w obszar tzw. Prus Nowowschodnich. Rok później, władze pruskie ulokowały w mieście siedzibę władz powiatu wigierskiego. U schyłku XVIII stulecia Suwalki liczyły 1184 mieszkańców i 216 domów. W czasach pruskich zbudowano gościniec z Suwałk do wsi Prudziszki, udrożniając tym samym ślepą ulicę Załomek Koźli (Kowieńskie Przedmieście i T. Kościuszki). Ciąg ulic Młyńska (później Grodziencka, Warszawska, Petersburska i T. Kościuszki) i Załomek Koźli (Kowieńskie Przedmieście i T. Kościuszki) stał się wówczas główną arterią miasta (funkcję tę pełnił do roku 1997). W tym czasie przeniesiono też zapewne cmentarz grzebalny z rynku za Czarną Hańczę na teren położony przy gościncu prowadzącym do Bakalarzewa. W mieście dominowała własność prywatna. Po 1795 roku władze pruskie były dysponentem zaledwie części parcel na obszarze miasta, po 1815 roku dysponentem tych gruntów została administracja miejska. Były one zgrupowane przede wszystkim przy głównej ulicy i przeznaczone na cele publiczne. W 1807 roku Suwalki włączone zostały w obszar Księstwa Warszawskiego i znalazły się w granicach departamentu łomżyńskiego. Jednocześnie po przeniesieniu siedziby powiatu wigierskiego do Sejn (później przemianowanego na powiat sejneński) Suwalki utraciły dotychczasową funkcję ośrodka administracyjnego. Według spisu sporządzonego po zakończeniu rządów pruskich ok. 1810 roku w mieście było 1265 mieszkańców. Wraz z utworzeniem Królestwa Polskiego (1815), zależnego od Cesarstwa Rosyjskiego, dużego znaczenia nabraly szlaki komunikacyjne łączące Warszawę ze stolicą imperium, między którymi uruchomiono regularną komunikację pasażerską i pocztową, trasa ta wiodła przez miasto. Od 1817 roku na stałe przebiegała ona przez Suwalki. W obrębie miasta trasa biegła ulicą dawną Młyńską, jej przedłużeniem przy wschodnim boku rynku i dalej Załomkiem Koźlim. W 1816 zostało utworzone województwo augustowskie z siedzibą w Suwalkach. Decyzja ta pociągnęła za sobą zmiany planistyczne i gwałtowne ożywienie budowlane. W roku 1820 środkową część rynku po obsadzeniu topolami i ogrodzeniu przeznaczono na park. W związku z tym targi i jarmarki przeniesiono na założony we wschodniej części miasta Nowy Rynek. Równocześnie powstał tam - wytyczony równolegle do głównej arterii komunikacyjnej miasta - ciąg ulic Jerozolimskiej i Nowego Światu (obecna ulica T. Noniewicza). Nowy Rynek, w kształcie prostokąta o wymiarach około 130 x 140 metrów, został ograniczony od zachodu ulicą Jerozolimską, a od północy - uregulowaną ulicą Sejneńską. Równolegle do tej ulicy z południowo-wschodniego naroża Starego Rynku wyprowadzono ulicę Wąską albo Krótką (by mogła ona stanowić dogodne połączenie ulicy Petersburskiej z Jerozolimską (w planie regulacyjnym przewidziano możliwość jej poszerzenia). Główną osią miasta pozostał odcinek szosy petersbursko-warszawskiej, który na południe od Starego Rynku otrzymał nazwę Prospektu Petersburskiego, a na północ Kowieńskiego Przedmieścia. W 1826 roku zatwierdzony został plan regulacyjny miasta, który na blisko sto lat przesądził o kierunkach i charakterze jego zabudowy. Jak wynika z tego przekazu ikonograficznego, ważnymi czynnikami mającymi wpływ na kształtowanie się miasta były istniejąca sieć ulic i struktura własnościowa związana z parcelacją gruntów. Wielkości parcel i ich stan własnościowy uległy wprawdzie regulacjom i zmianom, jednak sytuacja wytworzona wcześniej rzutowała na charakter późniejszej zabudowy. Wytworzone zróżnicowane moduły długości elewacji zabudowy miejskiej miały decydujący wpływ na rozwój typów kamienic suwalskich. Stare drewniane domy zastępowały nowe murowane, parterowe i piętrowe budynki powstające przede wszystkim przy Starym Rynku i głównej arterii miasta obecnej ul. T. Kościuszki. Jak pokazał czas, decyzja o utrzymaniu w Suwałkach siedziby władz wojewódzkich w ogromnym stopniu zaważyła na dalszych losach miasta. W roku 1820 na północnych obrzeżach Starego Rynku rozpoczęto budowę nowego kościoła – planowanego jako katedralny – pod wezwaniem św. Aleksandra. Zastąpił on pochodzący jeszcze z okresu lokacji kamedulskiej drewniany kościółek położony w centrum rynku, rozebrany w 1834 roku. Kościół p.w. św. Aleksandra został zaprojektowany przez wybitnego architekta włoskiego Christiana Piotra Aignera w stylu klasycystycznym. Stanowił dominantę przestrzenną miasta do końca lat 80. XX wieku. Zbudowano także inne świątynie: kościół ewangelicki przy ul. Petersburskiej (1839-1841), synagogę przy ulicy Jerozolimskiej (1820), a na dawnym rynku, na osi z kościołem św. Aleksandra cerkiew Zaśnięcia N.M.P. (uśpieńska) (1838-40). Powstały również budynki użyteczności publicznej: poczta (1829), odwach (1835), ratusz (1844), szpital św. Piotra i Pawła (1842), jatki miejskie (1839) oraz okazały gmach gimnazjum (1843-1846). Do roku 1820 budowano przeważnie domy drewniane. Sytuacja zmieniła się po ogłoszeniu przepisów kategorycznie zakazujących stawiania domów drewnianych w ważniejszych miastach Królestwa Polskiego. Jednak w wielu miastach, m.in. w Suwałkach, ze względu na większy koszt materiałów i robocizny tylko nielicznych było stać na wznoszenie budynków murowanych. Zabudowa murowana koncentrowała się przy Starym Rynku i głównej arterii komunikacyjnej Prospekt Petersburski - Stary Rynek - Kowieńskie Przedmieście, a oblicze tej części miasta ulegało z każdym rokiem zmianom architektonicznym. Domy drewniane przeważnie likwidowano lub przenoszono na boczne ulice. W roku 1825, według ówczesnego rejestru pomiarowego, na lewym brzegu rzeki było 510 działek (w tym 276 zabudowanych), na prawym - 218 (w tym 190 zabudowanych). Zapewne wspomniane wcześniej trzysta placów lokacyjnych leżało wyłącznie na lewym brzegu Czarnej Hańczy. Od południa i zachodu lewobrzeżną granicę miasta wyznaczało zakole Czarnej Hańczy, a właściwie pas łąk i bagien na dolnym, tarasie zalewowym. Od wschodu siedliska i ogrody dzieliła od pól miejskich droga, której trasą biegną pozostałości dawnej ulicy Utrata Długa (do 1997 r.). Wraz z rozwojem i rozbudową miasta, rosła również liczba ludności. Od 1806 roku do roku 1827 wzrosła blisko trzykrotnie i wynosiła 3 753 osób. W roku 1857 w Suwałkach mieszkało 11 273 osób, a w 1872 – 19 899. Dzięki temu Suwałki, znalazły się wśród czterech najludniejszych miast Królestwa Polskiego, ustępując pod tym względem jedynie Warszawie, Łodzi i Lublinowi. Dynamicznie wzrastała liczba ludności żydowskiej, która stanowiła z czasem blisko połowę mieszkańców. Miasto zostało zróżnicowane wyznaniowo i narodowościowo. Zamieszkiali w nim ewangelicy - Mazurzy i Niemcy, staroobrzędowcy i wyznawcy prawosławia - w większości Rosjanie, którzy coraz liczniej przybywali do miasta jako urzędnicy, nauczyciele i wojskowi. Ponadto w mieście zamieszkało kilka rodzin tatarskich (mahometan). Jeszcze w połowie XIX stulecia wiele suwalskich rodzin utrzymywało się z uprawy roli, z czasem wzrosło jednak znaczenie rzemiosła oraz handlu. Rola przemysłu była natomiast znikoma, a do nielicznych działających w mieście „ zakładów i fabryk” zaliczano wówczas fabrykę tytoniu i tabaki, trzy fabryki świec łojowych, trzy garbarnie, dwa browary fabryki oleju oraz octu winnego, waciarnię, dwie fabryki kapeluszy słomkowych i ryzowych, fabrykę wyrobów wełnianych oraz cegielnię. Zabudowa Suwałk do połowy XIX wieku, koncentrowała się wyłącznie na omawianym obszarze. Rezerwa terenu była wystarczająca pod budowę nowych budynków. Stopniowy rozwój miasta powodował wydzielanie kolejnych kwartałów zabudowy i podział długich, rozciągających się pomiędzy ulicami, parcel budowlanych. Proces ten nastąpił przede wszystkim pomiędzy obecnymi ulicami T. Kościuszki a T. Noniewicza i E Plater oraz pomiędzy ul. E. Plater i W. Gałążą. Miejski charakter zabudowy rozwinał się jednak przy Nowym Rynku i obecnej ulicy Sejneńskiej oraz, w mniejszym stopniu, wzdłuż pozostałych przecznic - obecnych ulic L. Waryńskiego i Wigierskiej. Zabudowa przy wschodnich ulicach równoległych do Starego Rynku i ul. T. Kościuszki powstawała z dużymi oporami, a domy wznoszone głównie z drewna były parterowe i miały charakter podmiejski lub wręcz wiejski. Po powstaniu styczniowym (1863 r.) w mieście stworzono silny garnizon wojskowy, przez co charakter miasta uległ zdecydowanej zmianie. Centralna część obecnego miasta, jaką jest śródmieście, rozwijała się do połowy XIX wieku. W drugiej połowie XIX wieku, z zwłaszcza po 1864 roku, rozbudowa miasta postępowała w kierunku wschodnim i północno-wschodnim. Od strony wschodniej tereny zabudowy wyznaczył bieg linii kolejowej wytyczonej w 1897 roku. W zabudowie miasta, w jego północno-wschodniej części, pojawił się nowy akcent - dworzec kolejowy, który z czasem otoczyły budynki mieszkalne - drewniane domy kolejarzy oraz obiekty infrastruktury kolejowej - murowany zespół lokomotywowni, rampy przeładunkowe i bocznice kolejowe. Budowa dojazdowej stacji kolejowej przyczyniała się do rozwoju zabudowy miejskiej w kierunku wschodnim w obrębie ulic Utrata, Kolejowa, Nowy Świat (później Moskiewska, J. Dwernickiego), Przytorowa. Do końca XIX wieku powstały trzy zespoły koszarowe, zlokalizowane przy głównych drogach wylotowych miasta. Jako pierwszy powstał zespół koszarowy przy ulicy Sejneńskiej, następny przy drodze prowadzącej do Augustowa oraz przy drodze do Kalwarii. W zespołach koszarowym przy drodze do Augustowa i do Sejn wzniesiono cerkwie (ul. Wojska Polskiego obecnie kościół katolicki p.w. św. Piotra i Pawła oraz przy ul. Sejneńskiej - rozebrana w latach 70. XX wieku). Z jednej strony ulic wzniósiono murowane i drewniane budynki koszar, a z drugiej świątynie (tylko przy obecnej ul. Sejneńskiej i ul. Wojska Polskiego) oraz drewniane i murowane budynki mieszkalne dla oficerów i podoficerów oraz magazyny. Koszary zlokalizowane przy ul. Wojska Polskiego i Sejneńskiej leżały w pobliżu linii kolejowej i zostały z nią połączone bocznicami. W czasie pierwszej wojny światowej na Suwalszczyźnie toczyły się ciężkie i długotrwałe walki rosyjsko-niemieckie, które doprowadziły do zajęcia Suwałk przez armię kaiserowską i do niemieckiej okupacji miasta, trwającej do sierpnia 1919 roku. W międzyczasie, już w 1919 roku, miał miejsce epizod nieudanej próby przejęcia miasta przez przedstawicieli wybijającej się na niepodległość Litwy. Dnia 24 sierpnia 1919 roku do Suwałk wkroczyli żołnierze polscy z 41 Suwalskiego Pułku Piechoty i od tej pory władza polska mogła się już bez przeszkód umacniać. W okresie międzywojennym Suwałki znalazły się w granicach województwa białostockiego i stały się powiatowym miastem wydzielonym. W 1921 roku miasto liczyło 16 780 mieszkańców, a w końcu lat trzydziestych - blisko 25 000. Wówczas około jednej trzeciej ludności miasta stanowili Żydzi. Źródłem utrzymania większości mieszkańców było nadal rzemiosło, rolnictwo i handel. W mieście działały jedynie trzy większe zakłady przemysłowe: browar, Spółka „Rola” - produkująca głównie narzędzia i maszyny rolnicze oraz elektrownia miejska. Prowincjonalne, pograniczne wówczas położenie miasta wyraźnie hamowało jego rozwój. Nadal duże znaczenie odgrywało wojsko. Dzięki dziedziczonym po Rosjanach ogromnym kompleksom koszar Suwałki stały się jednym z większych garnizonów międzywojennej Polski. W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Suwałkach nie nastąpiły żadne zmiany w układzie przestrzennym miasta. Zbudowano wówczas jedynie kilka większych budynków: szkoły podstawowej nr 1 i 2, elektrownię miejską oraz uzupełniono zabudowę istniejących już ulic. Dzięki temu powstała m. in. jednorodna pod względem architektonicznym zabudowa ulicy Żeromskiego. Klęska wrześniowa drugiej Rzeczypospolitej spowodowała włączenie miasta w granice Prus Wschodnich. Okupant potraktował Suwalszczyznę jako „obszar rdzeniowo niemiecki”. Został opracowany generalny plan przebudowy miasta. W roku 1940 przystąpiono do przebudowy budynków przy ulicy T. Kościuszki. Przebudowano między innymi budynki obecnego Zespołu Szkół Nr 2 (nr 36, 38) oraz budynki nr 6, 42 i 44. Uzyskały one formę typową dla niemieckiej zabudowy. Zmieniono im elewacje, spadki i pokrycia dachu oraz przekształcono wnętrze. Balkon wspomnianego Zespołu Szkół został ozdobiony datą 1941. Ponadto wyburzono istniejący budynek i wzniesiono bank przy ul. T. Kościuszki 56. Zakończono również, rozpoczęte jeszcze przed 1939 r. prace remontowe w ratuszu. Na znacznie większą skalę prowadzono przebudowę dawnej dzielnicy żydowskiej (tzw. Małe Raczki). Drewniana zabudowa w południowo-wschodniej części śródmieścia, zamknięta obecnymi ulicami T. Noniewicza, L. Waryńskiego, Utrata oraz rzeką Czarną Hańczą, została przeznaczona do rozbiórki, a w jej miejscu zamierzano wybudować osiedle dwu lub trójkondygnacyjnych bloków dla nowych niemieckich mieszkańców miasta. Projekt został zrealizowany jedynie częściowo; zbudowano sześć budynków (bloków) w kwartale zabudowy zamkniętym ulicami: T. Noniewicza, Ciesielską, 1-go Maja i Wigierską. Na południowo-zachodnim obrzeżu miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie zniszczonego cmentarza żydowskiego, zbudowano stadion sportowy. Suwałki były okupowane przez Niemców do października 1944 roku. Od pierwszych dni okupacji, rozpoczęły się też prześladowania ludności cywilnej. Wysiedlono i poddano eksterminacji Żydów, a w kwietniu 1940 roku Niemcy przeprowadzili masowe aresztowania wśród miejscowej inteligencji. Należy tutaj wspomnieć również o ponurej inwestycji niemieckiej z tamtych czasów, czyli o obozie jeńców radzieckich (Stalag 1F Sudauen), który był umiejscowiony na północ od miasta pomiędzy obecnymi ulicami K. Pułaskiego, M. Reja, W. Witosa i A. Putry na gruntach należących wówczas do wsi Krzywólka. Drewniane baraki oraz ziemianki zabudowy obozowej nie zachowały się. Jedynym budynkiem związanym z obozem jest umiejscowiona poza jego obszarem murowana łaźnia i biura (obecnie dom mieszkalny przy ul. M. Reja nr 51). Wycofujące się w październiku 1944 roku oddziały niemieckie, dokonały zniszczeń. Wysadziły w powietrze między innymi wieże kościołów p.w. św. Piotra i Pawła, św. Aleksandra oraz wieżę ratusza. Po wyzwoleniu Suwałki nadal pełniły funkcję siedziby władz powiatowych. Zniszczenia wojenne, straty ludnościowe oraz prowincjonalne położenie z dala od ważnych centrów i szlaków komunikacyjnych powodowały, że odbudowa i rozwój miasta postępował wolno. Usuwanie zniszczeń wojennych trwało do połowy lat 60. Wówczas też opracowano pierwsze perspektywiczne plany rozbudowy miasta. Powstały pierwsze osiedla mieszkaniowe na zapleczu ulicy T. Kościuszki oraz ulicy T. Noniewicza i L. Waryńskiego, w miejscu dawnej parterowej, drewnianej zabudowy i ogrodów. W latach siedemdziesiątych, a zwłaszcza po roku 1975, wraz z wejściem w życie nowego podziału administracyjnego kraju i awansem Suwałk do rangi stolicy województwa nastąpił dynamiczny rozwój miasta. Opracowano wówczas plany zagospodarowania przestrzennego miasta, które uwzględniały jego rozbudowę jako zaplecza dla przyszłej kopalni rud polimetalicznych. W założeniach przyjęto, że po 2005 r. będzie w mieście nawet 130 tys. mieszkańców. Regularna siatka ulic o dość znacznej szerokości spełniała potrzeby komunikacyjne miasta aż do lat 70 XX wieku. Znaczna szerokość ulicy T. Kościuszki (cztery pasy ruchu i dwa pasy zieleni oddzielające jezdnię od chodników) pozwalała na swobodne komunikowanie południowej części miasta z północą. Gorzej wyglądała i wygląda komunikacja w kierunku wschód-zachód, tutaj ulice były o połowę węższe (udrożnienie przejazdu wschód - zachód stanowi problem do chwili obecnej). Proces przekształcania śródmieścia zapoczątkowany w okresie okupacji kontynuowano po drugiej wojnie światowej. Z czasem uległy zatarciu wyodrębnienia własności komunalnej i państwowej. Nastąpiło swobodne zarządzanie budynkami i gruntami oraz planowanie na terenach śródmieścia nowej spółdzielczej zabudowy wielkokubaturowej. Duże obszary o luźnej drewnianej zabudowie i obszerne tereny wewnątrz kwartałów mieszczące budynki gospodarcze i przydomowe ogrody pozwalały na wprowadzanie nowego budownictwa, co diametralnie zmieniło wygląd kwartałów śródmieścia. W kwartale pomiędzy ulicami T. Kościuszki i E. Plater powstało Osiedle I. W południowo-wschodniej części śródmieścia w kwartałach pomiędzy ulicami T. Noniewicza, 1-go Maja i Utratą powstało Osiedle II. Intensywna zabudowa miejska przesunęła się również w kierunku dworca kolejowego, gdzie powstało wówczas tzw. Osiedle Kolejowe. Od 1978 roku zaczęto budowę pierwszych bloków osiedla „Północ”, między innymi na terenach po dawnym obozie jeńiecim. W ciągu dziesięciu lat powstały cztery osiedla nazywane kolejno „Północ I, II, III i IV” na dawnych gruntach wsi Krzywólka. Tereny pomiędzy zabytkowym śródmieściem, a linią kolejową oraz obszary od zachodu i południa przeznaczono na osiedla domków jednorodzinnych. Przy ul. Szpitalnej powstał kompleks szpitala wojewódzkiego. Na północny-zachód od dworca, pomiędzy ul. T Kościuszki i Utratą, pomiędzy ul. M. Buczka i Wojska Polskiego, pomiędzy Utratą i linią kolejową oraz wokół ul. H. Mereckiego powstały osiedla domków jednorodzinnych. Wybudowano również nowe zakłady przemysłowe (Sudowia, Kolbet, Fabryka Domów, Fabryka Mebli itd.). Wzniesiono także nowe budynki użyteczności publicznej (Kompleks Urzędu Wojewódzkiego, Dom Partii i Komenda Policji). W tym okresie gwałtownie wzrosła liczba mieszkańców miasta (w 1980 roku miasto liczyło 36 000, a w 1995 ok. 65 000). Ponowne jasne określenie struktury własnościowej nastąpiło dopiero w połowie lat 90 XX wieku. Już po okresie przemian społeczno-gospodarczych większość budynków niemających prywatnych właścicieli stała się mieniem komunalnym i jest administrowana przez Zarząd Budynków Mieszkalnych TBS Sp. z o.o. Sytuacja ta stwarza szansę planowego zarządzania zasobem mieszkaniowym w zabytkowym śródmieściu miasta i pozwala na wykorzystanie pozycji samorządu miejskiego. Kolejna reforma administracyjna, która weszła w życie w styczniu 1999 roku, spowodowała utratę statusu miasta wojewódzkiego. Obecnie Suwałki są siedzibą władz powiatu ziemińskiego oraz grodzkiego i liczą ok. 70 tysięcy mieszkańców. Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i otwarcie granic w ramach układu z Schengen spowodowało, że miasto odzyskało swoje dawne znaczenie związane ze szlakiem komunikacyjnym z Warszawy w kierunku Petersburga. Planowana jest rozbudowa tranzytowych szlaków kołowych i kolejowych oraz budowa lotniska. Stwarza to nadzieję na zmianę peryferyjnego położenia Suwałk. W ostatnich latach miasto stało się również siedzibą wyższych uczelni. Działa Specjalna Suwalska Strefa Ekonomiczna, trwa budowa Parku Naukowo-Technicznego, prowadzą działalność izby gospodarcze, rozwija się wokół miasta ruch agroturystyczny. W okresie letnim odbywają się między innymi: Festiwal Letnia Filharmonia Aukso i Suwalki Blues Festival, Przegląd Zespołów Teatralnych „Wigraszek”, Suwalskie Teatr - Akcje, Piknik Kawaleryjski, Festyn Archeologiczny. Prężnie działają placówki kultury: Regionalny Ośrodek Kultury i Sztuki, Biblioteka Publiczna im. M. Konopnickiej z filiami, Muzeum Okręgowe z oddziałem: Muzeum im. M. Konopnickiej, Młodzieżowy Dom Kultury. Skala miasta i zaistniałe warunki powoduje jego stały, choć powolny rozwój. Od wykorzystania obecnego położenia, możliwości naukowych, kulturalnych i turystycznych regionu oraz od sposobu wykorzystania środków unijnych zależy przyszłość miasta. Zasób obiektów zabytkowych Śródmieście Suwałk z dobrze zachowanym dziewiętnastowiecznym układem przestrzennym i klasycystyczną zabudową głównej arterii komunikacyjnej miasta - ulicą T. Kościuszki oraz przylegającym do niej parkiem im. Konstytucji 3 Maja, należy do nielicznych tego typu zespołów w Polsce. Jednak w grupie stu kilkudziesięciu budynków, w których można wskazać związki stylistowe z klasycyzmem, jedynie kilkanaście reprezentuje wysoki poziom architektoniczny. Wśród nich znajdują się m. in. obiekty architektury monumentalnej: świątynie, gmachy urzędów i obiektów użyteczności publicznej, których projektantami byli tak znani i cenieni architekci jak Piotr Aigner, Antonio Corazzi, Henryk Marconi czy budowniczy gubernialny Karol Majerski, a także kilka ciekawych, przeważnie dwukondygnacyjnych kamienic mieszczaskańskich. W obrębie historycznego śródmieścia skupiają się też budynki o najbogatszej historii, związane z ważnymi w historii miasta wydarzeniami i postaciami. Równie ciekawe, choć nie aż tak imponująco przedstawia się zabudowa bocznych ulic starej części miasta, gdzie odnaleźć można pochodzące z przełomu XIX i XX stulecia oraz okresu międzywojennego przykłady budownictwa małomiasteczkowego, zwłaszcza drewnianego. Na uwagę zasługują również otaczające miasto ogromne kompleksy koszarowe oraz ślady jego dawnej wielokulturowości: molenna staroobrzędowców, kościół ewangelicki, drewniana cerkiew na cmentarzu prawosławnym, a także nekropolie: rzymskokatolicka, prawosławna, ewangelicka, żydowska oraz mahometańska. Historyczne i kulturowe nawiązania zabudowy stworzyły obecny kształt i architektoniczną oprawę miasta. Układ urbanistyczny miasta Suwałk został objęty wpisem do rejestru zabytków. Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach Nr KL W KZ 534/31/d/79 z dnia 15 maja 1979 roku. Na jej podstawie ochrona objęto obszar zawarty pomiędzy rzeką Czarną Hańczą od zachodu i południa oraz ulicami Zacisze, Gen. J. Dwernickiego, T. Noniewicza i I go Maja do rzeki Czarnej Hańczy. Ponadto na terenie miasta wyznaczone są dodatkowe strefy ochrony konserwatorskiej na mocy: - Decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach KL. WKZ 534/370/d/83 z 16.03.1983 r. w sprawie wpisania do rejestru zabytków zespołu koszarowego przy ul. Sejneńskiej, - Decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach KL. WKZ 534/845/d/91 z 24.09.1991 r. w sprawie wpisania do rejestru zabytków zespołu koszarowego przy ul. 23 Października (obecnie Filipowskiej), w skład którego wchodzą budynki koszarowe i gospodarcze, - Decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach WKZ 534/807/d/90 z 30.03.1990 r. w sprawie wpisania do rejestru zabytków głównych budynków zespołu koszarowego przy ul. Gen. K. Pułaskiego, - Decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach KL. WKZ 534/918/d/92 z 17.09.1992 r. w sprawie wpisania do rejestru zabytków zespołu obiektów szpitalnych przy ulicy Kościuszki 101. Ponadto znajdują się dwie strefy ujęte w gminnej ewidencji zabytków, obejmujące: - Zespół koszar przy ulicy Wojska Polskiego (część I, zachodnia), - Zespół koszar przy ulicy Wojska Polskiego (część I, wschodnia). Na terenie układu urbanistycznego obowiązuje priorytet ochrony konserwatorskiej, a historyczna zabudowa podlega bezwzględnemu zachowaniu. Zachowaniu podlegają: układ ulic w istniejących liniach regulacyjnych oraz linie zabudowy wyznaczone zabytkowymi budynkami, podziały parceli, budynki zabytkowe i ich usytuowanie oraz historyczne zasady zabudowy pierzei. Głównym działaniem w tym obszarze powinna być konserwacja historycznej zabudowy i remonty połączone z adaptacją. W strefach ochrony konserwatorskiej wyznaczonych wokół zespołów koszarowych przy ul. Filipowskiej oraz przy ul. Gen. K. Pułaskiego, historyczna zabudowa podlega bezwzględnemu zachowaniu. Zachowuje się dotychczasowe funkcje jak mieszkalnictwo, kultura, handel, gastronomia, nieuciążliwe rzemiosło i obsługa turystyki. Głównym działaniem powinny być konserwacja historycznej zabudowy i remonty połączone z adaptacją. Ze względu na niewielką ilość zieleni śródmiejskiej postuluje się sytuowanie na części tych terenów zieleni towarzyszącej stanowiącej tło krajobrazowe dla zabytkowej zabudowy. Cmentarze zlokalizowane na terenie miasta, podlegające ochronie konserwatorskiej, wymagają uporządkowania i naprawy zabytkowych nagrobków. Grodziska i cmentarzysko Jaćwingów znajdujące się w granicach administracyjnych Suwałk lub w pobliżu powinno się wyeksponować poprzez dogodny dojazd, informację i uporządkowanie terenu w celu promocji turystyki. Celem polityki przestrzennej powinno być utrzymanie charakteru wiążącej zabytkową zabudowę osi miasta, którą stanowi ul. T. Kościuszki, przy równoległym dbaniu o zabytki i ich ekspozycję również w innych częściach Suwałk. Zasoby dziedzictwa kulturowego powinny być odpowiednio eksponowane. Wymaga to uporządkowania otoczenia zabytków oraz stanu tych obiektów. Narzędziami w realizacji tych celów są gminny program opieki nad zabytkami oraz przyjęte przez miasto programy rewitalizacji. Rewitalizacja Dla obszarów objętych ochroną konserwatorską na terenie miasta Suwałk opracowano programy rewitalizacyjne, których ustalenia obejmowały okres od roku 2004 do roku 2015. Głównymi celami tych programów było określenie sytuacji przestrzennej, gospodarczej i społecznej na zdegradowanych terenach i przedstawienie zadań zmierzających do usunięcia przeszkód w ich prawidłowym funkcjonowaniu, przeobrażaniu i rozwoju. „Program rewitalizacji zabytkowych kamienic śródmieścia Suwałk”, stanowiących własność komunalną oraz „Program rewitalizacji zabytkowego śródmieścia miasta Suwałk” dotyczył działań na tym samym obszarze miasta Suwałk, a zadania w nich określone w części się pokrywały. Ww. programy zostały częściowo zrealizowane. Zmiany przepisów wymusiły ponowne opracowanie nowych dokumentów dostosowanych do wytycznych Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020. Uchwałą Nr XXXV/424/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26 lipca 2017 r. przyjęty został zatem „Zintegrowany Program Rewitalizacji Miasta Suwałki na lata 2017-2023”, który otwierał nowe perspektywy i możliwości przekształceń terenów, zwłaszcza zabytkowego śródmieścia. Zintegrowany Program Rewitalizacyjny Miasta Suwałki na lata 2017–2023 opracowany został z wykorzystaniem modelu partycypacyjnego, polegającego na możliwie szerokim udziale wszystkich interesariuszy w pracach nad programem. Podstawą prawną opracowania Zintegrowanego Programu Rewitalizacyjnego Miasta Suwałki na lata 2017–2023 był art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1777, z 2016 roku poz. 1020, 1250) oraz wytyczne w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 Ministerstwa Rozwoju z dnia 2 sierpnia 2016 roku. Program zawiera szczegółową analizę miasta Suwałki w celu identyfikacji czynników kryzysowych i wyznaczenia, w oparciu o te zjawiska, obszaru zdegradowanego. Szczególne znaczenie w procesie programowania rewitalizacji odgrywa pogłębiaona diagnoza czynników, mających kluczowy wpływ na poziom degradacji obszaru rewitalizacji, która określa kierunki planowanych działań rozwojowych. Na poziomie struktury przestrzennej miasta zdiagnozowano dwa kluczowe problemy: – główna oś układu komunikacyjnego miasta wpisuje się w większości w zabytkowy, charakteryzujący się wysokim poziomem intensywności zabudowy, układ urbanistyczny obszaru rewitalizacji. Nierozerwiany na etapie procesu rewitalizacji pozostanie problem uciążliwości zewnętrznego ruchu tranzytowego, przebiegającego przez obszar rewitalizacji Suwalk, wynoszący ponad dziesięć tysięcy samochodów na dobę, – nierównomierny rozwój miasta, zdeterminowany przez rozlewanie się zabudowy mieszkaniowej Suwałk w kierunku północno-wschodnim, przy jednoczesnym niedoinwestowaniu tradycyjnego centrum. Strefa śródmiejska, najstarsza zabytkowa część miasta, wymaga uporządkowania i kompleksowej modernizacji. W tej strefie mieści się większość najstarszych, komunalnych zasobów mieszkaniowych i lokali użytkowych. W oparciu o obowiązujące w śródmieściu miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego i realizowane dotychczas działania rewitalizacyjne tereny te podlegały istotnym przekształceniom (w ostatnich latach dokonano szeregu wyburzeń zabudowy wewnątrz kwartałów). W celu wzmocnienia interwencji rewitalizacyjnej należy zdefiniować kierunki rozwoju przestrzennego miasta przy założeniu, że priorytetem jest ograniczenie suburbanizacji Suwałk na rzecz rozwoju funkcji mieszkaniowej w centralnej części miasta. Taki nierównomierny rozwój miasta niesie ze sobą wiele negatywnych zjawisk społecznych, gospodarczych i środowiskowych, które wymagają zdecydowanej interwencji. Wśród innych problemów miasta należy przede wszystkim wskazać postępujący proces starzenia się lokalnej społeczności, bezrobocie, niski poziom bezpieczeństwa, brak aktywności społecznej mieszkańców, niski poziom przedsiębiorczości, zły stan techniczny zasobu mieszkaniowego, niska emisję. Prace analityczne związane z delimitacją obszaru zdegradowanego obejmowały całe miasto Suwałki, które zostało podzielone na jednostki statystyczne – siatkę 939 heksagonów o wysokości 300 m i powierzchni 7,76 ha. Diagnoza została przeprowadzona w układzie prowadzącym od danych ogólnych dla całego miasta do analizy szczegółowych czynników kryzysowych w podziale dla poszczególnych obszarów, co umożliwiło precyzyjne wyznaczenie obszaru zdegradowanego. Efektem prac analitycznych i badawczych było wyłonienie obszaru rewitalizacji, który tworzy zwarty teren w centralnej części miasta, ograniczony od południa i zachodu doliną rzeki Czarna Hańcza, od wschodu ul. Waryńskiego i Sejneńska, od północy ul. T. Noniewicza i ul. E. Plater, o powierzchni 151 ha (2,3% pow. miasta), zamieszkały przez 10 563 osób (15,2% mieszkańców miasta). Opracowany i przyjęty program rewitalizacji, ma na celu współuczestniczenie – wraz ze strategią rozwoju miasta, planami zagospodarowania przestrzennego i innymi dokumentami o charakterze strategicznym – w rozwiązaniu problemów najbardziej zdegradowanej części miasta w sferach: społecznej, gospodarczej, technicznej, środowiskowej, przestrzenno-funkcjonalnej. Zapisy programu rewitalizacji są spójne z celami rozwoju miasta, zdefiniowanymi w Strategii Zrównoważonego Rozwoju Miasta Suwałki, obejmującymi działania związane z poprawą warunków i jakości życia mieszkańców, rozwojem gospodarczym i przestrzenno-funkcjonalnym, ochroną środowiska naturalnego, poprawą dostępności komunikacyjnej, rozwojem aktywności i tożsamości lokalnej. Program rewitalizacji jest dokumentem opracowanym z myślą o wyznaczeniu najbardziej kryzysowych terenów na obszarze miasta, mających potencjał do generowania dalszego rozwoju, które wymagają ożywienia i odnowy. Jest on programem wieloletnim, interdyscyplinarnym i zintegrowanym, który bazuje na współpracy różnych podmiotów podczas przygotowania, opracowania i realizacji. Głównym celem programu rewitalizacji jest wyznaczenie dróg do wyprowadzenia danego obszaru ze stanu kryzysowego poprzez usunięcie zjawisk, które spowodowały jego degradację. Natomiast strategicznym celem Zintegrowanego Programu Rewitalizacyjnego Miasta Suwałki na lata 2017–2023, jest kompleksowa pozytywna zmiana obszaru rewitalizacji poprzez zmniejszenie problemów społecznych, gospodarczych, środowiskowych, technicznych oraz usunięcie barier przestrzennych rozwoju obszaru. Realizacja celu strategicznego i celów operacyjnych określonych w pracach nad programem rewitalizacji, w sposób znaczący przyczyni się do poprawy jakości życia mieszkańców obszaru rewitalizacji, zapobiegania rozprzestrzenianiu się niekorzystnych zjawisk oraz pozwoli w pełniejszym stopniu wykorzystać lokalne potencjały. Szczególne miejsce wśród kierunków działań zajmuje sfera społeczna, potwierdzając tym samym, że to mieszkańcy są najcenniejszym zasobem obszaru rewitalizacji. Realizacja celów Zintegrowanego Programu Rewitalizacyjnego Miasta Suwałki na lata 2017–2023 uruchomi procesy wyprowadzenia ze stanu kryzysowego obszaru zdegradowanego miasta i stworzy warunki do jego zrównoważonego rozwoju przez przedsięwzięcia kompleksowe. Program rewitalizacji wykorzystywany będzie przez władze lokalne jako podstawowy dokument planistyczny wskazujący konkretne przedsięwzięcia w odpowiedzi na zdiagnozowane zespoły niepożądanych zjawisk kryzysowych w sferze społecznej, przestrzennej, infrastrukturalnej, gospodarczej i środowiskowej miasta Suwałki. Przeprowadzenie rewitalizacji na terenie miasta ma się przyczynić do osiągnięcia trwałej pozytywnej zmiany obszaru rewitalizacji. Granice terenu rewitalizacji, wyznaczonego w Zintegrowanym Programie Rewitalizacyjnym Miasta Suwałki na lata 2017–2023, obrazuje poniższa rycina. Ryc. 16 Granice obszaru rewitalizacji Obszar rewitalizacji Źródło: Opracowanie własne. \| L.p. \| Obiekt zabytkowy \| Czas powstania, okresy przebudowy, stopień zachowania \| Numer i data decyzji o wpisie do rejestru zabytków \| Wojewódzka ewidencja zabytków \| Gminna ewidencja zabytków \| Własność – zarząd \| \|------\|-----------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------\|-------------------------------\|--------------------------\|------------------\| \| 1 \| Układ urbanistyczny \| XVIII - XIX w. \| Nr 85 z 24.01.1957 r. KL.WKZ 534/31/d/79 15.05.1979 r. \| 5429 \| \| \| \| 2 \| Zespół zabudowy ulicy Żeromskiego \| Lata 30. XX w. \| \| 5430 \| \| \| \| 3 \| Kościół par. (konkatedra) p.w. św. Aleksandra \| 1820 - 1822r., rozbudowany w XIX w., odbud.1945 - 1948 r. \| Nr 58 z 11.04.1956 r. KL. WKZ 534/6/d/79 9.02.1979 r. \| 5431 \| 1/1975 \| wyznaniowa \| \| 4 \| Kościół ewangelicki p.w. św. Trójcy \| ok. 1839 r. \| KL.WKZ 534/44/d/79 25.05.1979 r. \| 5432 \| 2/1975 \| wyznaniowa \| \| 5 \| Cerkiew, ob. kościół par. rzymskokatolicki p.w. Najświętszego Serca Jezusowego \| 1838 - 1840 r. przebudowana w 1873r., 1923r. \| KL.WKZ 534/531/d/86 15.10.1986 r. \| 5433 \| 3/1975 \| wyznaniowa \| \| 6 \| Cerkiew na cmentarzu prawosławnym \| 1891 r. \| A-57 RZ-440-13/ZC/2003 12.05.2003 r. \| 5436 \| 4/1975 \| wyznaniowa \| \| 7 \| Molenna staroobrzędowców \| ok. 1912 r., \| KL. WKZ 534/71/d/80 11.03.1980 r. \| 5437 \| 5/1975 \| wyznaniowa \| \| \| Nazwa obiektu \| Rok budowy \| Numer klasyfikacji \| Numer rejestracji \| Numer inwentarzowy \| Data wpisu do rejestru \| Kategoria \| \|---\|---------------\|------------\|--------------------\|------------------\|-------------------\|------------------------\|-----------\| \| 8 \| Kaplica p.w. Przemienienia Pańskiego na cmentarzu parafialnym \| 1854 r. \| KL. WKZ 534/463/d/86 15.04.1986 \| 5435 \| 6/1975 \| wyznaniowa \| \| 9 \| Zespół koszarowy z bramą \| \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5446 \| \| komunalna \| \| 10 \| Budynek sztabowy w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 6261 \| 7/1975 \| komunalna \| \| 11 \| Pawilon koszarowy nr 4 w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 A \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5447 \| 9/1975 \| komunalna \| \| 12 \| Pawilon koszarowy nr 5 w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 B \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5448 \| 11/1975 \| komunalna \| \| 13 \| Pawilon koszarowy nr 6 w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 C \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5449 \| 13/1975 \| wyznaniowa \| \| 14 \| Pawilon koszarowy nr 7 w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 D \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5450 \| 14/1975 \| komunalna \| \| 15 \| Pawilon koszarowy nr 8 w zespole koszarowym przy ul. Łanowa 13 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5451 \| 15/1975 \| wyznaniowa \| \| 16 \| Budynek gospodarczy w zespole koszarowym przy ul. Filipowska 20 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5459 \| 16/1975 \| komunalna \| \| \| Description \| Period \| Reference \| Number \| Date \| Type \| \|---\|------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|-------------------------------------------------\|--------\|--------\|---------------\| \| 17\| Mur z bramą w zespole koszarowym przy ul. Filipowskiej 20 \| 2 poł. XIX w.\| KL. WKZ 534/845/d/91 24.09.1991 r. \| 5446 \| 18/1975\| komunalna \| \| 18\| Zespół koszar \| 1. 90 XIX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.1990 r. \| 5455 \| \| \| \| 19\| Budynek sztabowy w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24 \| 1901 r. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5461 \| 19/1975\| prywatna \| \| 20\| Kasyno w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24 G \| 1898 r. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5454 \| 21/1975\| prywatna \| \| 21\| Budynek dowódcy sztabu w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego \| pocz. XX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5460 \| 20/1975\| prywatna \| \| 22\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym z kaplicą przy ul. Pułaskiego 24B \| 1. 90-te XIX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. A-581 RN.III.522.214.171.1244 28.09.2015 \| 5459 \| 22/1975\| wyznaniowa \| \| 23\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24E \| 1. 90-te XIX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5457 \| 24/1975\| komunalna /prywatna \| \| 24\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24F \| 1. 90-te XIX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5458 \| 25/1975\| komunalna /spółdzielcza/prywatna \| \| 25\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24K \| XIX w./XX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5462 \| 23/1975\| prywatna \| \| \| Description \| Period \| Reference \| Number \| Date \| Ownership \| \|---\|-----------------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------------------------------\|--------\|-------\|-----------\| \| 26\| Budynek gospodarczy obecnie pralnia w zespole koszarowym przy ul. Jana Pawła II 30 \| XIX w./XX w. \| \| 5456 \| 28/1975 \| państwa \| \| 27\| Kwatra szwadronu łączności w zespole koszarowym przy ul. Pułaskiego 24 H \| pocz. XX w. \| KL. WKZ 534/807/d/90 30.03.90 r. \| 5455 \| 29/1975 \| państowa \| \| 28\| Zespół koszar przy ul. Sejneńskiej \| II poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/370/d/83 16.03.1983 r. \| 5463 \| \| wyznaniowo – komunalno-prywatna \| \| 29\| Budynek kasyna w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 10 \| IV ćw. XIX w. \| KL.WKZ 534/370/d/83 16.03.1983 r. \| 5465 \| 30/1975 \| wyznaniowa \| \| 30\| Budynek w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 10 A \| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/369/d/83 16.03.1983 r. \| 5466 \| 31/1975 \| wyznania \| \| 31\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 18 \| XIX w./XX w. \| A-180 RZ-AS/4010-69/07 z 28.01.2008 r. \| 5467 \| 32/1975 \| komunalna \| \| 32\| Budynek stajni w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 18A \| XIX w./XX w. \| \| 5468 \| 33/1975 \| prywatna \| \| 33\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 22 \| XIX w./XX w. \| A-180 RZ-AS/4010-69/07 z 28.01.2008 r. \| 5469 \| 35/1975 \| komunalna \| \| 34\| Budynek stajni w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 22A \| XIX w./XX w. \| \| 5470 \| 36/1975 \| prywatna \| \| \| Description \| Period \| Reference \| Number \| Date \| Ownership \| \|---\|------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|---------------------------------\|--------\|--------\|-----------\| \| 35\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 26 \| XIX w./XX w.\| A-180 RZ-AS/4010-69/07 z 28.01.2008 r. \| 5470 \| 38/1975\| prywatna \| \| 36\| Budynek sztabowy (mieszkalny) w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej 39 \| XIX w./XX w.\| \| 5464 \| 39/1975\| komunalna \| \| 37\| Budynek stajni w zespole koszarowym przy ul. Sejneńskiej (L. Waryńskiego 41B)\| 1885 r. \| \| 5471 \| 425/1975\| prywatna \| \| 38\| Zespół koszar przy ul. Wojska Polskiego (cz. I, zach.) \| k. XIX w. \| \| 5472 \| \| prywatna/ państwowa/ \| \| 39\| Zespół koszar przy ul. Wojska Polskiego (cz. II, wsch.) \| k. XIX w. \| \| 6270 \| \| prywatna/ państwowa/ \| \| 40\| Pawilon drewniany WAK nr 44 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 21\| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/998/d/96 23.05.1996 \| 5478 \| 40/1975\| prywatna \| \| 41\| Budynek sztabowy WAK nr 13 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5481 \| 41/1975\| państwowa \| \| 42\| Budynek sztabowy WAK nr 31 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5477 \| 42/1975\| państwowa \| \| \| Description \| Style \| \| \| \| \| \|---\|-----------------------------------------------------------------------------\|-------------\|---\|---\|---\|---\| \| 43\| Budynek sztabowy WAK nr 32 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5476 \| 43/1975 \| państwowa \| \| 44\| Budynek sztabowy WAK nr 12 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5475 \| 44/1975 \| państwowa \| \| 45\| Budynek sztabowy WAK nr 14 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5474 \| 45/1975 \| państwowa \| \| 46\| Budynek sztabowy WAK nr 15 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5473 \| 46/1975 \| państwowa \| \| 47\| Budynek sztabowy WAK nr 35 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5480 \| 47/1975 \| państwowa \| \| 48\| Budynek sztabowy WAK nr 36 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| 5482 \| 48/1975 \| państwowa \| \| 49\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 9 \| k. XIX w. \| 5499 \| 50/1975 \| komunalna \| \| \| Description \| Period \| \| \| \| Ownership \| \|---\|-----------------------------------------------------------------------------\|--------\|---\|---\|---\|-----------\| \| 50\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 23 \| k. XIX w. \| \| \| 440/1975 \| komunalna/prywatna \| \| 51\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 25 \| k. XIX w. \| \| 5493 \| 51/1975 \| państwowa/prywatna \| \| 52\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 27 \| k. XIX w. \| \| 5491 \| 52/1975 \| państwowa/prywatna \| \| 53\| Budynek łaźni nr 29 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5492 \| 54/1975 \| państwowa \| \| 54\| Budynek gospodarczy (piwnica) nr 39 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5479 \| 55/1975 \| państwowa \| \| 55\| Budynek warsztatowy WAK nr 17 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w \| \| 5489 \| 57/1975 \| państwowa \| \| 56\| Budynek warsztatowy WAK nr 18 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w \| \| 5488 \| 58/1975 \| państwowa \| \| \| Description \| Style \| \| \| \| Ownership \| \|---\|-----------------------------------------------------------------------------\|-------------\|---\|---\|---\|-----------\| \| 57\| Budynek warsztatowy WAK nr 19 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5496 \| 58/1975 \| państwowa \| \| 58\| Kuźnia WAK nr 40 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego \| k. XIX w. \| \| 5495 \| 60/1975 \| państwowa \| \| 59\| Budynek magazynowy WAK nr 51 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego (ul. Sportowa 6) \| k. XIX w. \| \| 5486 \| 61/1975 \| prywatna \| \| 60\| Budynek magazynowy WAK nr 52 w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego (ul. Sportowa 6) \| k. XIX w. \| \| 894 \| 62/1975 \| prywatna \| \| 61\| Budynek koszarowy w zespole szpitala garnizonowego w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 29 \| k. XIX w. \| \| \| 49/1975 \| państwowa \| \| \| Description \| Period \| Code \| Number \| Date \| Ownership \| \|---\|------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------\|---------\|---------\|-----------\| \| 62\| Budynek szpitala (ob. magazyn) w zespole szpitala garnizonowego w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 29 \| k. XIX w. \| \| 5487 \| 63/1975 \| państwowa \| \| 63\| Budynek koszarowy (ob. areszt) w zespole szpitala garnizonowego w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 29 \| k. XIX w. \| \| 5484 \| 64/1975 \| państwowa \| \| 64\| Kostnica ob. magazyn w zespole szpitala garnizonowego w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 29 \| k. XIX w. \| \| 5483 \| 65/1975 \| państwowa \| \| 65\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego ul. Sportowa 44 \| k. XIX w. \| \| 1658 \| 437/1975 \| prywatna \| \| 66\| Cerkiew (ob. Kościół p.w. śś. Piotra i Pawła) ul. Wojska Polskiego 34 \| ok. 1900 r. \| KL. WKZ 534/911/d/92 06.06.1992 r. \| 5434 \| 66/1975 \| wyznaniowa \| \| \| Description \| Style \| Reference \| Number \| Year \| Ownership \| \|---\|------------------------------------------------------------------------------\|-------------\|------------------------------------------------\|--------\|------\|-----------\| \| 67\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego nr 36 \| k. XIX w. \| \| 5498 \| 67/1975 \| wyznaniowa \| \| 68\| Budynek koszarowy w zespole koszarowym przy ul. Wojska Polskiego 38 \| k. XIX w. \| \| 882 \| 68/1975 \| państwowa/prywatna \| \| 69\| Kasyno ul. Wojska Polskiego 40 \| k. XIX w. \| KL. WKZ 534/997/d/94 23.05.1994 r. \| 5500 \| 69/1975 \| państwowa \| \| 70\| Budynek koszarowy ul. Wojska Polskiego 44 \| k XIX w. \| \| 5472 \| 70/1975 \| państwowa \| \| 71\| Budynek koszarowy ul. Wojska Polskiego 46 \| k. XIX w. \| \| 5497 \| 71/1975 \| państwowa \| \| 72\| Zespół ratusza (ul. Kościuszki 53 i Mickiewicza 1) \| 1842 - 1844, 1857 -1858 \| KL.WKZ 534/73/d/80 11.03.1980 r. \| 5519, 5520, 5521 \| 73/1975 \| komunalna \| \| 73\| Gmach Komisji Wojewódzkiej i Trybunału (ul. Kościuszki 74 i Chłodna nr 2) \| 1 ćw. XIX w. \| KL.WKZ 534/214/d/82 5.02.1982 r. (budynek przy ul. Kościuszki 74) KL. WKZ 534/946/d/93 1.01.1993 r. (budynek przy ul. Chłodnej 2) \| 5504, 5681 \| 74/1975 \| prywatna \| \| 74\| Sąd, obecnie Archiwum Państwowe (ul. Kościuszki 69) \| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/837/d/91 04.09.1991 r. \| 5677 \| 75/1975 \| państwowa \| \| \| Nazwa obiektu \| Data budowy \| Numer i data wpisu do rejestru \| Numer i data wpisu do rejestru \| Numer i data wpisu do rejestru \| Status \| \|---\|---------------\|-------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|--------\| \| 75 \| Gimnazjum, obecnie LO nr 1 (ul. Mickiewicza 3) \| 1843 - 1845 r. \| A-159 z 16.09.1959 r. KL. WKZ 534/7/d/79 12.02.1979 r. \| 5717 \| 76/1975 \| komunalna \| \| 76 \| Budynek na zapleczu Gimnazjum \| 2 poł. XIX w. \| \| 5528 \| 77/1975 \| komunalna \| \| 77 \| Poczta (ul. Kościuszki 45) \| I poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/223/d/82 5.02.1982 r. \| 5654 \| 78/1975 \| komunalna \| \| 78 \| Zespół obiektów szpitalnych (ul. Kościuszki 101) \| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/918/d/92 17.09.1992 r. \| 5515 \| \| prywatna \| \| 79 \| Szpital „katolicki” (ul. Kościuszki 101) \| 1858 r. – 1860 r. \| KL. WKZ 534/918/d/92 17.09.1992 r. \| 5517 \| 79/1975 \| prywatna \| \| 80 \| Szpital „żydowski” (ul. Kościuszki 101) \| 1840 r. – 1842 r. \| KL. WKZ 534/918/d/92 17.09.1992 r. \| 5518 \| 80/1975 \| prywatna \| \| 81 \| Prosektorium (ul. Kościuszki 101) \| k. XIX w. \| KL. WKZ 534/918/d/92 17.09.1992 r. \| 5516 \| 81/1975 \| prywatna \| \| 82 \| Resursa obywatelska (ul. T. Kościuszki 81) \| 1912-1913 \| KL. WKZ 534/913/d/92 15.07.1992 r. \| 5514 \| 84/1975 \| komunalna \| \| 83 \| ul. Bakałarzewska dom nr 2 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/167/d/81 02.06.1981 r. \| 5533 \| 85/1975 \| komunalna \| \| 84 \| ul. Chłodna, dom nr 4 \| przed 1858 r. \| KL. WKZ 534/222/d/82 5.02.1982 r. \| 5534 \| 87/1975 \| prywatna \| \| 85 \| ul. Chłodna, dom nr 6 \| przed 1839 r. \| KL. WKZ 534/212/d/82 26.01.1982 r. \| 5536 \| 89/1975 \| prywatna \| \| 86 \| ul. Chłodna, dom nr 9 \| poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/213/d/82 26.01.1982 r. \| 5537 \| 90/1975 \| prywatna \| \| 87 \| ul. Chłodna, dom nr 10 \| lata 30 XX w. \| \| 5538 \| 408/1975 \| prywatna \| \| 88 \| ul. Chłodna, dom nr 11 \| 2 poł. XIX w. \| \| 5539 \| 91/1975 \| prywatna \| \| 89 \| ul. Chłodna, dom nr 12 \| lata 30-te XX w. \| \| 5540 \| 409/1975 \| prywatna \| \| \| ulica, dom nr \| rok budowy \| numer zabytku \| numer rejestracji \| numer zabytku \| status \| własność \| \|---\|---------------\|------------\|---------------\|------------------\|--------------\|--------\|----------\| \| 90 \| ul. Chłodna, dom nr 14 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/210/d/82 26.01.1982 r. \| 5541 \| 92/1975 \| prywatna \| \| 91 \| ul. Chłodna, dom nr 16 \| 2 poł XIX w. \| KL. WKZ 534/374/83 16.03.1983 r. \| 5542 \| 93/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 92 \| ul. Ciesielska, dom nr 5 \| 1943 r. \| \| 5543 \| 94/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 93 \| ul. Ciesielska, dom nr 7 \| XIX w./ XX w. \| \| 5546 \| 97/1975 \| prywatna \| \| 94 \| ul. Ciesielska, dom nr 9 \| 1900r. – 1914r. \| \| \| 98/1975 \| komunalna/ prywatna \| \| 95 \| ul. Ciesielska, dom nr 13 \| pocz. XX w \| \| 5550 \| 406/1975 \| komunalna/ prywatna \| \| 96 \| ul. Ciesielska, dom nr 15 \| lata 1933-1934 \| \| \| 102/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 97 \| ul. Dwernickiego, dom nr 7 \| lata 1933-1934 \| \| 5552 \| 411/1975 \| prywatna \| \| 98 \| ul. Dwernickiego 17 (15) zespół aresztu \| przed 1909 r. \| A-181 RZ-AS/4010-61/07 04.02.2008 \| 5505 \| \| \| \| 99 \| ul. Dwernickiego 17 (15), budynek aresztu \| przed 1909 r. \| A-181 RZ-AS/4010-61/07 04.02.2008 r. \| 5506 \| 103/1975 \| spółka \| \| 100 \| ul. Dwernickiego 17 (15), budynek biurowy \| przed 1909 r. \| A-181 RZ-AS/4010-61/07 04.02.2008 r. \| 5507 \| 104/1975 \| spółka \| \| 101 \| ul. Gałaja, dom nr 8 \| II poł. XIX w, \| \| 5561 \| 107/1975 \| prywatna \| \| 102 \| ul. Gałaja, dom nr 10 \| k XIX w. \| KL. WKZ 534/298/d/82 24.02.1982 r. \| 5562 \| 108/1975 \| prywatna \| \| 103 \| ul. Gałaja, dom nr 13 \| k. XIX w \| KL. WKZ 534/218/d/82 5.02.1982 r. \| 5563 \| 109/1975 \| komunalna \| \| \| ul. Galaja, dom nr 19 \| II poł. XIX w. \| \| 5564 \| 110/1975 \| prywatna \| \|---\|----------------------\|----------------\|---\|------\|---------\|----------\| \| 105 \| ul. Galaja, dom nr 20 \| II poł. XIX w. \| \| 5565 \| 111/1975 \| prywatna \| \| 106 \| ul. Galaja, dom nr 22 \| XIX w./XIX w. \| KL. WKZ 534/163/d/81 27.05.1981 r. \| 5566 \| 112/1975 \| prywatna \| \| 107 \| ul. Galaja, dom nr 23 \| k. XIX w \| KL. WKZ 534/162/d/81 27.05.1981 r. \| 5567 \| 113/1975 \| prywatna \| \| 108 \| ul. Galaja, dom nr 24 \| k. XIX w \| KL. WKZ 534/219/d/82 5.02.1982 r. \| 5568 \| 115/1975 \| prywatna \| \| 109 \| ul. Galaja, dom nr 26 \| k. XIX w \| KL. WKZ 534/220/d/82 5.02.1982 r. \| 5570 \| 116/1975 \| prywatna \| \| 110 \| ul. Galaja, dom nr 30 \| k XIX w. \| KL. WKZ 534/301/d/82 24.02.1982 r. \| 5572 \| 119/1975 \| nieuregulowany stan prawny \| \| 111 \| ul. Galaja, dom nr 31 (Brak części budynku. Budynek na planie litery "T") \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/302/d/82 24.02.1982 r. \| 5573 \| 120/1975 \| prywatna \| \| 112 \| ul. Galaja, dom nr 32 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/303/d/82 z 24.02.1982 r. \| 5574 \| 122/1975 \| prywatna \| \| 113 \| ul Galaja, dom nr 33 \| 1924 r. \| KL. WKZ 534/304/d/82 24.02.1982 r. \| 5575 \| 123/1975 \| prywatna \| \| 114 \| ul. Galaja, dom nr 37 \| II poł. XIX w. \| \| 5576 \| 124/1975 \| nieuregulowany stan prawny \| \| 115 \| ul Galaja, dom nr 43 \| I poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/305/d/82 z 24.02.1982 r. \| 5577 \| 125/1975 \| prywatna \| \| 116 \| ul Galaja, dom nr 45, 45A \| I ćw. XX w. \| \| 5578 \| 126/1975 127/1975 \| prywatna \| \| 117 \| ul. Galaja, dom nr 45B \| 3 ćw. XIX w. \| \| 5580 \| 128/1975 \| prywatna \| \| \| ul. Galaja, dom nr 46 \| 1926 r. \| KL. WKZ 534/306/d/82 24.02.1982 r. \| 5581 \| 130/1975 \| prywatna \| \|---\|----------------------\|--------\|----------------------------------\|------\|----------\|----------\| \| 119 \| ul. Galaja, dom nr 51 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/307/d/82 24.02.1982 r. \| 5582 \| 131/1975 \| prywatna \| \| 120 \| ul. Galaja, dom nr 52 \| 2 poł. XIX w., rekonstruowany 1985 – 87r \| KL. WKZ 534/221/d/82 5.02.1982 r. \| 5583 \| 132/1975 \| prywatna \| \| 121 \| ul. Galaja, dom nr 53 \| k. XIX w. \| KL. WKZ 534/221/d/82 5.02.1982 r. \| 5584 \| 133/1975 \| komunalna \| \| 122 \| ul. Galaja, dom nr 56 \| 1926 r. \| \| 5585 \| 134/1975 \| prywatna \| \| 123 \| ul. Galaja, dom nr 57 \| XIX/XX w. \| \| 5586 \| 136/1975 \| prywatna \| \| 124 \| ul. Galaja, dom nr 57A \| XIX/XX w. \| \| 5587 \| 137/1975 \| prywatna \| \| 125 \| ul. Galaja, dom nr 81 \| 1934 r. \| \| 5588 \| 412/1975 \| prywatna \| \| 126 \| ul. Galaja, dom nr 83 \| 1906 r. \| \| 5589 \| 430/1975 \| prywatna \| \| 127 \| ul. Hamerszmita, dom 2A (oficyna) \| k. XIX w. \| \| 5590 \| 138/1975 \| komunalna \| \| 128 \| ul. Hamerszmita, dom nr 3/4 \| XVIII w./XIX w. \| KL. WKZ 534/1044/d/96 27.02.1996 \| 5591 \| 139/1975 \| prywatna \| \| 129 \| ul. Hamerszmita, dom nr 5 \| poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/1045/d/96 27.02.1996 \| 5592 \| 140/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 130 \| ul. Hamerszmita, dom nr 6 \| 2 ćw. XIX . \| KL. WKZ 534/166/d/81 2.06.1981 r. \| 5593 \| 141/1975 \| komunalna \| \| 131 \| ul. Hamerszmita, dom nr 7 \| k. XIX w. \| \| 5594 \| 142/1975 \| prywatna \| \| 132 \| ul. Hamerszmita, dom nr 8 z oficyną \| 2 ćw. XIX w. \| A - 358 RN-RS/4040-34/10 3.08.11 \| 5595 \| 143/1975 \| prywatna \| \| \| Adres \| Okres budowy \| Klasyfikacja \| Numer WKZ \| Numer zapisu \| Status \| \|---\|--------------------------------------------\|------------------------------\|--------------\|-----------\|--------------\|--------\| \| 133\| ul. Hamerszmita, dom (oficyna) nr 8a \| 2 ćw. XIX w. \| \| 6255 \| 438/1975 \| prywatna \| \| 134\| ul. Hamerszmita, dom (oficyna) \| 2 ćw. XIX w. \| \| 6256 \| 439/1975 \| prywatna \| \| 135\| ul. Hamerszmita, dom nr 9 \| pol. XIX w. \| KL. WKZ 534/165/d/81 2.06.1981 r. \| 5596 \| 144/1975 \| prywatna \| \| 136\| ul. Hamerszmita, dom nr 10 i 11 (szkoła) \| (10) poł. XIX w.; (11) lata 70-te XIX w. \| KL. WKZ 534/371/d/83 16.03.1983 r. \| 5597 \| 145/1975 \| komunalna \| \| 137\| ul. Hamerszmita, dom nr 12/13 \| I ćw. XIX w. \| KL. WKZ 534/371/d/83 16.03.1983 r. \| 5598 \| 146/1975 \| prywatna \| \| 138\| ul. Kamedulska, dom nr 3 \| lata 20-te, 30-te XX w. \| \| 5599 \| 147/1975 \| komunalna \| \| 139\| ul. Kamedulska, dom nr 5 \| 1900 r. - 1910 r. \| KL. WKZ 534/386/d/83 18.03.1983 r. \| 5600 \| 148/1975 \| prywatna \| \| 140\| ul. Kamedulska, dom nr 6 \| 2 poł XIX w. \| KL. WKZ 534/197/81 31.07.1981 r. \| 5601 \| 149/1975 \| prywatna \| \| 141\| ul. Kamedulska, dom nr 7 \| 2 poł XIX w. \| \| 5602 \| 150/1975 \| prywatna \| \| 142\| ul. Kamedulska, dom nr 8 \| ok. poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/196/81 31.07.1981 r. \| 5603 \| 151/1975 \| prywatna \| \| 143\| ul Kamedulska, dom nr 9 \| ok.1903 r. \| KL. WKZ 534/372/d/82 16.03.1982 r. \| 5604 \| 152/1975 \| prywatna \| \| 144\| ul Kamedulska, dom nr 10 \| ok. poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/193/81 31.07.1981 r. \| 5605 \| 153/1975 \| prywatna \| \| 145\| ul Kamedulska, dom nr 14 \| ok. poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/195/81 31.07.1981 r. \| 5606 \| 154/1975 \| prywatna \| \| 146\| ul. Kamedulska, dom nr 15 \| ok. poł. XIX w. \| \| 5607 \| 156/1975 \| prywatna \| \| 147\| ul. Kamedulska, dom nr 18 \| 1920 - 1925 r. \| KL. WKZ 534/194/81 31.07.1981 r. \| 5609 \| 158/1975 \| prywatna \| \| \| Adres \| Rok budowy \| Klucz WKZ \| Data kluczenia \| Numer WKZ \| Data wydania \| Status \| \|---\|--------------------------------------------\|------------\|-----------\|----------------\|----------\|--------------\|--------\| \| 148\| ul. Kamedulska, dom nr 22 \| 1902 r. \| KL. WKZ 534/192/81 31.07.1981 r. \| 5610 \| 159/1975 \| prywatna \| \| 149\| ul. Kolejowa, dom nr 14 \| l. 90-te XIX w. \| \| 981 \| 161/1975 \| prywatna \| \| 150\| ul. Kolejowa, dom nr 18 \| l. 90-te XIX w. \| \| 5510 \| 162/1975 \| prywatna \| \| 151\| Dworzec PKP (ul. Kolejowa nr 22) \| 1899 r. \| A-363/B KL. WKZ.534/363/d/75 z 30.06.1975 \| 5508 \| 160/1975 \| państwowa \| \| 152\| ul. Kolejowa, budynek kolejowy nr 24 \| l. 90-te XIX w. \| \| 5511 \| 163/1975 \| prywatna \| \| 153\| ul. Kolejowa, budynek kolejowy nr 32 \| l. 90-te XIX w. \| \| 5512 \| 164/1975 \| państwowa / prywatna \| \| 154\| ul. M. Konopnickiej dom nr 4 \| pol. XIX w. \| KL. WKZ 534/161/d/81 27.05.1981 r. \| 5611 \| 165/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 155\| ul. M. Konopnickiej dom nr 6 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/201/d/82 26.01.1982 r. \| 5612 \| 166/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 156\| ul. M. Konopnickiej dom nr 8 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/159/d/81 27.05.1981 r. \| 5613 \| 167/1975 \| prywatna \| \| 157\| ul. M. Konopnickiej dom nr 12 \| 2 poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/204/d/82 26.01.1982 r. \| 5614 \| 168/1975 \| komunalna \| \| 158\| ul. M. Konopnickiej dom nr 14 \| przed 1837 r. \| KL. WKZ 534/203/d/82 26.01.1982 r. \| 5615 \| 169/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 159\| ul. T. Kościuszki, dom nr 4 \| XIX /XX w. \| KL. WKZ 534/226/d/82 8.02.1982 r. \| 5619 \| 170/1975 \| prywatna \| \| 160\| ul. T. Kościuszki, dom nr 5 \| XIX/XX w. \| KL. WKZ 534/155/d/81 27.05.1981 r. \| 5620 \| 171/1975 \| prywatna \| \| 161\| ul T. Kościuszki, dom nr 6 \| 2 poł. XIX w. \| A-187 RZ-AS/4010-4/08 z 28.05.2008 r. \| 5621 \| 172/1975 \| wyznaniowa \| \| \| ul. T. Kościuszki, dom nr 7 \| XIX/XX w. \| KL.WKZ.534/809/d/90 30.03.1990 r. \| 5622 \| 173/1975 \| prywatna \| \|---\|---------------------------\|----------\|----------------------------------\|------\|---------\|---------\| \| 163 \| ul T. Kościuszki, mur posesji nr 7 \| 1903 r. \| \| 5623 \| 174/1975 \| prywatna \| \| 164 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 8 \| poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/154/d/81 27.05.1981 r. \| 5624 \| 175/1975 \| prywatna \| \| 165 \| ul T. Kościuszki, dom nr 9 \| 1932 r. \| \| 5625 \| 176/1975 \| prywatna \| \| 166 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 10 \| I poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/153/d/81 27.05.1981 r. \| 5626 \| 178/1975 \| prywatna \| \| 167 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 15 \| pocz. XX w \| KL. WKZ 534/546/d/89 20.02.1989 r. \| 5627 \| 179/1975 \| prywatna \| \| 168 \| ul T. Kościuszki, dom nr 16 \| poł. XIX w. \| KL. WKZ 534/248/82 8.02.1982 r. \| 5629 \| 180/1975 \| komunalna/prywatna \| \| 169 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 18 \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/152/d/81 27.05.1981 r. \| 5630 \| 181/1975 \| komunalna \| \| 170 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 19 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/151/d/81 27.05.1981 r. \| 5631 \| 183/1975 \| wyznaniowa \| \| 171 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 20 \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/150/d/81 27.05.1981 r. \| 5632 \| 184/1975 \| komunalna \| \| 172 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 21 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/249/d/82 08.02.1982 r. \| 5633 \| 185/1975 \| prywatna \| \| 173 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 22 \| 2 ćw. XIX w., przed 1839 r. \| KL.WKZ 534/149/d/82 27.05.1982 r. \| 5634 \| 186/1975 \| prywatna \| \| 174 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 23 \| k. XIX w. \| \| 5635 \| 187/1975 \| prywatna/inna \| \| 175 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 25 \| II poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/227/d/82 8.02.1982 r. \| 5636 \| 188/1975 \| państwa \| \| 176 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 25A \| pocz. XX w. \| \| 6258 \| 189/1975 \| prywatna \| \| \| ul. T. Kościuszki, dom nr 26 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/148/d/81 27.05.1981 r. \| 5638 \| 190/1975 \| komunalna \| \|---\|-----------------------------\|-------------\|----------------------------------\|------\|---------\|-----------\| \| 177 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 29 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/228/d/82 z 8.02.1982 r. \| 5640 \| 192/1975 \| prywatna \| \| 178 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 31 \| 2 ćw. XIX . \| A-161 z 16.09.1959 r. KL.WKZ 534/23/d/79 30.03.1979 r. \| 5642 \| 195/1975 \| komunalna \| \| 179 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 31A \| pol. XIX w. \| A-161 z 16.09.1959 r. KL.WKZ 534/23/d/79 30.03.1979 r. \| 5643 \| 196/1975 \| komunalna \| \| 180 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 32 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/146/d/81 27.05.1981 r. \| 5644 \| 197/1975 \| związkowa \| \| 181 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 34 \| XIX/XX w. \| \| 5645 \| 198/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 182 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 35 \| k. XIX w \| KL.WKZ 534/229/d/82 8.02.1982 r. \| 5646 \| 200/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 183 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 36 \| XIX/XX w. \| KL.WKZ 534/230/d/82 8.02.1982 r. \| 5647 \| 203/1975 \| komunalna \| \| 184 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 38 \| 2 ćw. XIX w., przed 1839 r. \| KL.WKZ 534/145/d/81 27.05.1981 r. \| 5648 \| 210/1975 \| komunalna \| \| 185 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 39 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/144/d/81 27.05.1981 r. \| 5649 \| 211/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 186 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 40 \| 1 poł XIX w, przed 1839 r. \| KL.WKZ 534/143/d/81 27.05.1981 r. \| 5650 \| 212/1975 \| prywatna \| \| 187 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 41 \| II poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/250/d/82 z 8.02.1982 r. \| 5651 \| 213/1975 \| prywatna \| \| 188 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 42 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/142/d/81 27.05.1981 r. \| 5652 \| 214/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 189 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 43 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/141/d/81 27.05.1981 r. \| 5653 \| 215/1975 \| komunalna \| \| \| ul. T. Kościuszki, dom nr 44 \| 1 poł. XIX w., przed 1839 r. \| KL.WKZ 534/140/d/81 27.05.1981 r. \| 5655 \| 216/1975 \| komunalna / prywatna \| \|---\|-----------------------------\|-------------------------------\|----------------------------------\|------\|---------\|---------------------\| \| 191 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 46 \| XIX w. \| KL.WKZ 534/139/d/81 27.05.1981 r. \| 5656 \| 218/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 192 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 47 i 47B \| 1936 – 1939 r. \| \| 5657 \| 219/1975 \| prywatna \| \| 193 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 48 \| 1 poł. XIX w., przed 1839 r. \| KL.WKZ 534/138/d/81 27.05.1981 r. \| 5658 \| 220/1975 \| prywatna \| \| 194 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 49 \| 2 poł XIX w., przebudowany w 1910 r. \| \| 5659 \| 221/1975 \| komunalna / inna \| \| 195 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 50 \| 1 poł. XIX w., przed 1839 r. \| A - 160 z 16.09.1959 r. KL.WKZ 534/137/d/81 27.05.1981 r. \| 5660 \| 222/1975 \| prywatna \| \| 196 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 52 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/136/d/81 27.05.1981 r. \| 5661 \| 223/1975 \| komunalna \| \| 197 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 54 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/1043/d/96 27.02.1996 r. \| 5662 \| 224/1975 \| prywatna \| \| 198 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 55 \| 1 poł XIX w. \| KL.WKZ 534/135/d/81 27.05.1981 r. \| 5663 \| 225/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 199 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 57 \| ok. poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/134/d/81 27.05.1981 r. \| 5665 \| 227/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 200 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 59 \| ok. poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/133/d/81 27.05.1981 r. \| 5666 \| 228/1975 \| prywatna \| \| 201 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 60 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/132/d/81 27.05.1981 r. \| 5667 \| 229/1975 \| prywatna \| \| 202 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 60A \| pocz. XX w. \| KL.WKZ 534/912/d/92 15.07.1992 r. \| 5668 \| 231/1975 \| prywatna \| \| 203 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 61 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/131/d/81 27.05.1981 r. \| 5669 \| 232/1975 \| prywatna \| \| 204 \| \| \| ul. T. Kościuszki, dom nr 62 \| przed 1838 r. \| KL.WKZ 534/130/d/81 26.05.1981 r. \| 5670 \| 233/1975 \| komunalna / prywatna \| \|---\|-----------------------------\|---------------\|----------------------------------\|------\|----------\|-----------------------\| \| 206 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 63 \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/129/d/81 27.05.1981 r. \| 5671 \| 234/1975 \| prywatna \| \| 207 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 64 \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/128/d/81 26.05.1981 r. \| 5672 \| 235/1975 \| prywatna \| \| 208 \| ul T. Kościuszki, dom nr 65 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/127/d/81 26.05.1981 r. \| 5673 \| 236/1975 \| komunalna / prywatna \| \| 209 \| ul T. Kościuszki, dom nr 66 \| XIX w. \| KL.WKZ 534/126/d/81 26.05.1981 r. \| 5674 \| 237/1975 \| prywatna \| \| 210 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 67 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/125/d/81 26.05.1981 r. \| 5675 \| 238/1975 \| prywatna \| \| 211 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 68 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/124/d/81 26.05.1981 r. \| 5676 \| 239/1975 \| prywatna \| \| 212 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 70 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/962/d/93 8.06.1993 r. \| 5513 \| 242/1975 \| komunalna \| \| 213 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 71 (Dom Gubernatora) \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/829/d/91 13.08.1991 r. \| 5679 \| 243/1975 \| prywatna \| \| 214 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 72 \| 2 poł. XIX w., przebudowany 1995 - 98 r. \| KL.WKZ 534/846/d/91 24.09.1991 r. \| 5680 \| 244/1975 \| prywatna \| \| 215 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 72A (ks. J. Zawadzkiego 7) \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/231/d/82 z 8.02.1982 r. \| 5682 \| 245/1975 \| prywatna \| \| 216 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 73 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/215/d/82 5.02.1982 r. \| 5683 \| 246/1975 \| prywatna \| \| 217 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 75 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/123/d/81 26.05.1981 r. \| 5684 \| 247/1975 \| komunalna / prywatna \| \| \| ul. T. Kościuszki, dom nr \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/216/d/82 5.02.1982 r. \| 5685 \| 249/1975 \| prywatna \| \|---\|--------------------------\|-------------\|----------------------------------\|------\|---------\|---------\| \| 220 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 78 \| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/122/d/81 26.05.1981 r. \| 5686 \| 250/1975 \| komunalna \| \| 221 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 82 \| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/120/d/81 26.05.1981 r. \| 5687 \| 252/1975 \| komunalna \| \| 222 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 84 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/119/d/81 26.05.1981 r. \| 5688 \| 253/1975 \| komunalna \| \| 223 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 85 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/251/d/82 8.02.1982 r. \| 5689 \| 254/1975 \| prywatna \| \| 224 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 86 \| I poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/118/d/81 26.05.1981 r. \| 5690 \| 255/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 225 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 87 \| XIX w. \| KL.WKZ 534/117/d/81 25.05.1981 r. \| 5691 \| 256/1975 \| prywatna \| \| 226 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 88 \| I poł. XIX w. \| \| 5692 \| 405/1975 \| komunalna \| \| 227 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 89 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/384/d/83 17.03.1983 r. \| 5693 \| 257/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 228 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 90 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/116/d/81 25.05.1981 r. \| 5694 \| 258/1975 \| komunalna \| \| 229 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 91 \| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/252/d/82 8.02.1982 r. \| 5695 \| 259/1975 \| komunalna/prywatna \| \| 230 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 92 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/115/d/81 25.05.1981 r. \| 5696 \| 260/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 231 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 94 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/114/d/81 25.05.1981 r. \| 5697 \| 261/1975 \| prywatna \| \| 232 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 96 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/373/d/83 16.03.1983 r \| 5698 \| 262/1975 \| komunalna/ prywatna \| \| 233 \| ul. T. Kościuszki, dom nr 97 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/232/82 8.02.1982 r. \| 5699 \| 263/1975 \| komunalna \| \| Nr \| Adres \| Okres budowy \| Numer zabytku \| Data zezwolenia \| Numer zezwolenia \| Status \| Przykład \| \|----\|------------------------------\|--------------\|---------------\|-----------------\|-----------------\|--------\|----------\| \| 234\| ul. T. Kościuszki, dom nr 98 \| I poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/113/d/81 26.05.1981 r. \| 5700 \| 264/1975 \| prywatna \| \| 235\| ul. T. Kościuszki, dom nr 100\| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/110/d/81 1 z 25.05.1981 r. \| 5702 \| 265/1975 \| prywatna \| \| 236\| ul. T. Kościuszki, dom nr 102\| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/112/d/81 25.05.1981 r. \| 5703 \| 266/1975 \| prywatna \| \| 237\| ul. T. Kościuszki, dom nr 104\| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/111/d/81 25.05.1981 r. \| 5704 \| 267/1975 \| prywatna \| \| 238\| ul. T. Kościuszki, dom nr 106\| I poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/109/d/81 1 z 25.05.1981 r. \| 5706 \| 269/1975 \| prywatna \| \| 239\| ul. T. Kościuszki, dom nr 108\| I poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/108/d/81 25.05.1981 r. A-108 \| 5707 \| 270/1975 \| prywatna \| \| 240\| ul. T. Kościuszki, dom nr 114\| 2 poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/107/d/81 25.05.1981 r. \| 5709 \| 272/1975 \| prywatna \| \| 241\| ul. T. Kościuszki, dom nr 122\| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/217/d/82 5.02.1982 r. \| 5710 \| 273/1975 \| prywatna \| \| 242\| ul. T. Kościuszki, dom nr 122B i 12A\| pol. XIX w. \| A-196 RZ-4010-2/zc/07 z 18.01.2007 r \| 5711 \| 274/1975 \| prywatna \| \| 243\| ul. T. Kościuszki, dom nr 124\| 2 poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/106/d/81 25.05.1981 r. \| 5712 \| 276/1975 \| prywatna \| \| 244\| ul. T. Kościuszki, dom nr 126\| l. 20-te XX w.\| \| \| 279/1975 \| komunalna \| \| 245\| ul. Krótka, dom nr 4 \| k. XIX w. \| \| \| 6259 \| 280/1975 \| prywatna \| \| 246\| ul. Krótka, dom nr 8 \| 2 poł XIX w., \| KL.WKZ 534/202/d/82 26.01.1982 r. \| 5714 \| 281/1975 \| komunalna/ prywatna \| \| 247\| ul. Krótka, dom nr 10 \| pol. XIX w., \| KL.WKZ 534/158/d/81 27.05.1981 r. \| 5715 \| 282/1975 \| komunalna \| \| \| ul. 1 Maja, dom nr 19 \| II poł XIX w. \| KL.WKZ 534/102/d/81 25.05.1981 r. \| 5530 \| 283/1975 \| komunalna/prywatna \| \|---\|----------------------\|--------------\|----------------------------------\|------\|----------\|---------------------\| \| 248 \| ul. 1 Maja, dom nr 28 \| 1 ćw. XX w. \| \| 5531 \| 284/1975 \| komunalna \| \| 249 \| ul. 1 Maja, budynek nr 31 /browar/ \| XIX/XX w. \| \| 5532 \| 285/1975 \| prywatna \| \| 250 \| ul. A. Mickiewicza, dom nr 5 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/207/d/82 26.01.1982 r. \| 5718 \| 286/1975 \| prywatna \| \| 251 \| ul. Narutowicza, dom nr 19 \| 1936 r. \| \| 5719 \| 416/1975 \| prywatna \| \| 252 \| ul. Noniewicza, dom nr 39 \| 1936 r. \| \| 5720 \| 417/1975 \| komunalna \| \| 253 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 6 \| ok. 1900 r. \| \| 5721 \| 288/1975 \| prywatna \| \| 254 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 7 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/382/d/83 17.03.1983 \| 5722 \| 289/1975 \| komunalna \| \| 255 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 15 \| ok. 1900 r. \| \| \| 291/1975 \| prywatna \| \| 256 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 25 \| ok. 1900 r. \| \| 5725 \| 293/1975 \| komunalna \| \| 257 \| ul. T Noniewicza, dom nr 26 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/104/d/81 25.05.1981 r. \| 5726 \| 294/1975 \| prywatna \| \| 258 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 28 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/105/d/81 25.05.1981 r. \| 5727 \| 295/1975 \| komunalna \| \| 259 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 31 \| XIX w. \| KL.WKZ 534/233/d/82 8.02.1982 r. \| 5728 \| 296/1975 \| komunalna \| \| 260 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 36 \| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/241/d/82 8.02.1982 r. \| 5730 \| 297/1975 \| prywatna \| \| 261 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 41 \| pol. XIX w. \| KL.WKZ 534/234/d/82 8.02.1982 r. \| 5731 \| 298/1975 \| komunalna \| \| 262 \| A-241 \| \| \| \| \| \| \| \| ul. T. Noniewicza, dom nr 42 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/240/d/82 8.02.1982 r. \| 5743 \| 299/1975 \| prywatna \| \|---\|----------------------------\|--------------\|----------------------------------\|------\|---------\|----------\| \| 263 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 43 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/235/d/82 8.02.1982 r. \| 5732 \| 300/1975 \| komunalna \| \| 264 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 45 \| lata 30-te XIX w. \| \| 5733 \| 434/1975 \| komunalna \| \| 265 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 59 \| przed 1837 r. \| KL.WKZ 534/236/d/82 8.02.1982 r. \| 5734 \| 301/1975 \| prywatna \| \| 266 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 61 \| 2 poł XIX w. \| KL.WKZ 534/237/d/82 8.02.1982 r. \| 5735 \| 302/1975 \| prywatna \| \| 267 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 63 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/199/d/82 26.01.1982 \| 5736 \| 303/1975 \| prywatna \| \| 268 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 65 \| poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/200/d/82 26.01.1982 r. \| 5737 \| 304/1975 \| prywatna \| \| 269 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 71 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/1066/d/98 20.11.1998 r. \| 5501 \| 305/1975 \| komunalna \| \| 270 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 73 \| 2 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/242/82 8.02.1982 r. \| 5739 \| 306/1975 \| prywatna \| \| 271 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 81 \| pocz. XX w. \| \| 5740 \| 307/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 272 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 87 \| XIX/XX w. \| KL. WKZ 534/828/d/91 13.08.1991 r. \| 5742 \| 309/1975 \| komunalna \| \| 273 \| ul. T. Noniewicza, dom nr 91 \| k. XIX w. przebud. l.20. XX w. l. 80. XX w. \| KL. WKZ 534/233/d/82 8.02.1982 r. \| 5744 \| 310/1975 \| komunalna \| \| 274 \| Pl. Pilsudskiego, dom nr 1 \| k. XIX w. \| KL. WKZ 534/937/d/92 16.10.1992 r. \| 5746 \| 311/1975 \| inna \| \| Nr \| Adres \| Rok budowy \| Dokumenty \| Numer \| Data \| Status \| \|----\|-------\|------------\|-----------\|-------\|------\|--------\| \| 276 \| Pl. Piłsudskiego, dom nr 2 \| 2 poł. XIX w. przebud. 1.70 XX w. 1998 r. \| WKZ 534/961/d/91 7.05.1991 r. \| 5747 \| 312/1975 \| wyznaniowa \| \| 277 \| Pl. Piłsudskiego, rogatka targowa \| 2 poł. XIX w. \| \| 5521 \| 313/1975 \| komunalna \| \| 278 \| ul. Emilii Plater, dom nr 1 \| 1 poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/224/d/82 5.02.1982 r. \| 5553 \| 314/1975 \| inna \| \| 279 \| ul. Emilii Plater, dom nr 2 \| 2 poł. XIX w. \| \| 5554 \| 315/1975 \| wyznaniowa \| \| 280 \| ul. Emilii Plater, dom nr 6A \| 1914 r. \| KL.WKZ 534/385/d/83 17.01.1983 r. \| 5555 \| 317/1975 \| komunalna \| \| 281 \| ul. Emilii Plater, dom nr 18 \| XIX/XX w. \| A-541(d.225), KL.WKZ534/225/82 z 5.02.1982 \| 1122 \| 321/1975 \| prywatna \| \| 282 \| ul. Emilii Plater, zespół zabudowy mieszkalnej (nr 18A, 18B) \| XIX/XX w. \| A-540 R:5126.96.36.1993.KN z 7.10.2013 \| 5557 \| \| prywatna \| \| 283 \| ul. Emilii Plater dom nr 43 \| 1 cw. XX w. \| \| 5558 \| 436/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 284 \| ul. Sejneńska, dom nr 1 \| XIX/XX w., przeb. 1992-1996 \| \| 5751 \| 322/1975 \| prywatna \| \| 285 \| ul. Sejneńska, dom nr 3 \| XIX w. \| KL.WKZ 534/160/d/81 27.05.1981 r. \| 5752 \| 323/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 286 \| ul. Sejneńska, dom nr 5 \| ok. poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/205/d/82 26.01.1982 r. \| 5753 \| 324/1975 \| komunalna /prywatna \| \| 287 \| ul. Sejneńska, dom nr 7 (ul. Sejneńska 7, 7A, 7B) \| ok. poł. XIX w. \| KL.WKZ 534/206/d/82 26.01.1982 r. \| 5754 \| 325/1975 \| komunalna /prywatna \| \| \| Adres \| Rok budowy \| Numer zabytku \| Numer rejestracji \| Numer zabytku \| Status \| Przypis \| \|---\|--------------------------------------------\|------------\|---------------\|------------------\|---------------\|--------\|---------\| \| 288\| ul. Sejneńska, dom nr 9 \| 1909 r. \| \| \| 5755 \| 326/1975 \| prywatna \| \| 289\| ul. Sejneńska, dom nr 15 (obecnie 17) \| k. XIX w. \| KL.WKZ 534/375/d/83 16.03.1983 r \| 5756 \| 327/1975 \| komunalna \| \| 290\| ul. Sejneńska, dom nr 21 \| ok 1900 r. \| KL.WKZ 534/164/d/81 27.05.1981 r \| 5757 \| 328/1975 \| prywatna \| \| 291\| ul. Sejneńska nr 32 - zespół elektrowni miejskiej \| 1927-1930 \| KL.WKZ 534/1056/d/96 5.07.1996 r \| 5522 \| \| prywatna \| \| 292\| ul. Sejneńska nr 32 – zespół elektrowni miejskiej, budynek elektrowni \| 1927-1930 \| KL.WKZ 534/1056/d/96 5.07.1996 r \| 5523 \| 329/1975 \| prywatna \| \| 293\| ul. Utrata, budynek kolejowy nr 1 (dawna szkoła) \| lata 90-te XIX w. \| \| 5763 \| 333/1975 \| państwowa prywatna \| \| 294\| ul. Utrata, dom nr 8 \| 1938 r. \| \| 5761 \| 419/1975 \| prywatna \| \| 295\| ul. Utrata, dom nr 15 \| 1 ćw. XX w.\| \| 5764 \| 420/1975 \| komunalna \| \| 296\| ul. Utrata, dom nr 25 \| 1 ćw. XX w.\| \| 5765 \| 421/1975 \| komunalna \| \| 297\| ul. Utrata, dom nr 59 \| k. XIX. \| \| 5766 \| 334/1975 \| prywatna \| \| 298\| ul. Utrata, dom nr 75 \| 1912 r. \| \| 5767 \| 335/1975 \| prywatna \| \| 299\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 1 \| 1 ćw. XX w.\| \| 5768 \| 337/1975 \| prywatna \| \| 300\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 2 \| I ćw. XX w.\| \| 5769 \| 338/1975 \| prywatna \| \| Nr \| Adres \| Okres budowy \| KL.WKZ \| Numer budynku \| Numer zabytku \| Status \| Przykład \| \|----\|--------------------------------------------\|--------------\|-----------------\|---------------\|---------------\|--------\|----------\| \| 301\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 4 \| k. XX w. \| KL.WKZ 534/100/d/81 25.05.1981 r. \| 5770 \| 339/1975 \| komunalna \| \| \| 302\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 7 \| ok. 1839 r. \| KL.WKZ 534/244/d/82 8.02.1982 r. \| 5771 \| 341/1975 \| prywatna \| \| \| 303\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 9 \| IV ćw. XIX w.\| KL.WKZ 534/853/d/91 14.10.1991 r. \| 5772 \| 342/1975 \| komunalna \| \| \| 304\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 11 \| XIX/XX w. \| KL.WKZ 534/99/d/81 25.05.1981 r. \| 5773 \| 343/1975 \| komunalna \| \| \| 305\| ul. L. Waryńskiego, dom nr 15 \| k. XIX w. dom wybudowany od podstaw w latach 90. XX w. \| KL.WKZ 534/245/d/82 8.02.1982 r. \| 5774 \| 344/1975 \| prywatna \| \| \| 306\| ul. L. Waryńskiego, pompownia kolejowa \| pocz. XX w. \| \| \| 5525 \| 443/1975 \| prywatna \| \| \| 307\| ul. Wesoła, dom nr 2 \| 2 poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/246/d/82 8.02.1982 r. \| 5775 \| 345/1975 \| prywatna \| \| \| 308\| ul. Wesoła, dom nr 6 \| III ćw. XIX w.\| KL.WKZ 534/310/d/82 24.2.1982 r. \| 5778 \| 346/1975 \| prywatna \| \| \| 309\| ul. Wesoła, dom nr 15 \| XIX/XX w. \| \| \| 5780 \| 348/1975 \| prywatna \| \| \| 310\| ul. Wesoła, dom nr 17 \| XIX/XX w. \| \| \| 5781 \| 349/1975 \| komunalna/prywatna \| \| \| 311\| ul. Wesoła, dom nr 28 \| 2 poł. XIX w.\| KL.WKZ 534/247/d/82 8.02.1982 r. \| 5784 \| 350/1975 \| komunalna \| \| \| 312\| ul. Wigierska, dom nr 1 \| poł XIX w. \| KL.WKZ 534/208/d/82 25.01.1982 r. \| 5786 \| 352/1975 \| komunalna \| \| \| 313\| ul. T. Kościuszki 2A dom przemieszczony z ul. Wigierskiej 2 \| k XIX w. \| KL.WKZ 534/101/d/81 25.05.1981 r. \| 5787 \| 353/1975 \| prywatna \| \| \| Nr \| Adres \| Okres budowy \| Klasyfikacja \| Numer KL. WKZ \| Numer KN \| Data KL. WKZ \| Status prawny \| \|----\|--------------------------------------------\|-----------------------\|--------------\|---------------\|----------\|--------------\|---------------\| \| 314\| ul. Wigierska, dom nr 3 \| lata 90-te XIX w. \| \| \| 5788 \| 354/1975 \| komunalna/prywatna \| \| 315\| ul. Wigierska, dom nr 5 \| I poł. XIX w. \| \| \| 5789 \| 355/1975 \| prywatna \| \| 316\| ul. Wigierska, dom nr 8 \| k. XIX w. \| \| \| 5791 \| 357/1975 \| prywatna \| \| 317\| ul. Wigierska, budynek nr 10 (Browar) \| 1810 r. \| \| A-449 \| 5793 \| 358/1975 \| prywatna \| \| 318\| ul. Wigierska, budynek nr 10 (budynek administracyjny) \| 1888 r. \| \| A-449 \| 6254 \| 358/1975 \| prywatna \| \| 319\| ul. Wigierska, Dom nr 11 wraz z oficyną (Wigierska nr 9) \| dom pocz. XX w. oficyna ok. 1910 r. \| \| A-288 \| 579, 5794 \| 360/1975 \| prywatna \| \| 320\| ul. Wigierska, dom nr 18 \| pocz. XX w. \| \| \| 5796 \| 362/1975 \| komunalna/prywatna \| \| 321\| ul. Wigierska, dom nr 20 \| ok. poł. XIX w. \| \| \| 5797 \| 363/1975 \| prywatna \| \| 322\| ul. Wigierska, dom nr 25 \| poł. XIX w. \| \| \| 5798 \| 364/1975 \| komunalna \| \| 323\| ul. Wigierska, dom nr 27 \| 1915 r. \| \| \| 5799 \| 422/1975 \| prywatna \| \| 324\| ul. Wigierska, dom nr 29 \| 2 poł. XIX w. \| \| \| 5800 \| 365/1975 \| prywatna \| \| 325\| ul. Wigierska, dom nr 32 \| I. 90. XIX w. \| \| KL. WKZ 534/850/d/91 10.10.1991 r. \| 5801 \| 366/1975 \| komunalna \| \| 326\| ul. Wigierska, dom nr 33 \| 2 poł. XIX w., przebud. l. 80. XX w. \| \| KL. WKZ 534/852/d/91 14.10.1991 r. \| 5802 \| 368/1975 \| nieuregulowany stan prawny \| \| \| ul. Wigierska, dom nr 34 \| pocz. XX w. \| \| \| 369/1975 \| prywatna \| \|---\|--------------------------\|-------------\|---\|---\|---------\|---------\| \| 328 \| ul. Wigierska, dom nr 36 \| pocz. XX w. \| \| 5805 \| 370/1975 \| prywatna \| \| 329 \| ul. Wigierska, dom nr 41 \| k. XIX w. \| \| 5806 \| 371/1975 \| prywatna \| \| 330 \| ul. Wigierska, dom nr 74 \| ok. pol. XIX w. \| \| 5807 \| 375/1975 \| prywatna \| \| 331 \| ul. Wylotowa, wieża wodna \| ok. 1897 r. \| \| 5526 \| 379/1975 \| państwowa \| \| 332 \| ul. Wylotowa, budynek kolejowy nr 4 \| l. 90-te XIX w. \| \| 5808 \| 380/1975 \| prywatna \| \| 333 \| ul. Wylotowa, budynek kolejowy nr 22 \| 190-te XIX w. \| \| 1206 \| 381/1975 \| prywatna \| \| 334 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 5 \| l. 30-te XX w. \| \| 5809 \| 382/1975 \| prywatna \| \| 335 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 7 \| 1934 r. \| \| 5810 \| 383/1975 \| prywatna \| \| 336 \| ul. S Żeromskiego, dom nr 9 \| ok. 1897 r. \| \| 5811 \| 384/1975 \| prywatna \| \| 337 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 10 \| 1937 r. \| \| 5812 \| 385/1975 \| prywatna \| \| 338 \| ul. S Żeromskiego, dom nr 11/13 \| l. 30-te XX w. \| \| 5813 \| 386/1975 \| prywatna \| \| 339 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 14 \| 1936 r. \| \| 5814 \| 387/1975 \| prywatna \| \| 340 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 15 \| l. 30-te XX w. \| \| 5815 \| 388/1975 \| prywatna \| \| Nr \| Adres \| Rok budowy \| Klauzula \| Numer \| Numer prawny \| Właściciel \| \|----\|-------\|------------\|----------\|-------\|--------------\|------------\| \| 341 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 16 \| 1937 r. \| \| 5816 \| 389/1975 \| prywatna \| \| 342 \| ul. S. Żeromskiego, dom nr 17 \| l. 30-te XX w. \| \| 5817 \| 390/1975 \| prywatna \| \| 343 \| Park im. Konstytucji 3-go Maja \| XIX w. \| KL. WKZ 534/613/d/88 15.11.1988 r. \| 5819 \| 390/1975 \| komunalna \| \| 344 \| Altana w Parku im. Konstytucji 3. Maja \| pocz. XX w. \| \| 5529 \| 392/1975 \| komunalna \| \| 345 \| Cmentarz rzymskokatolicki (ul. Bakalarzewska) \| 1836 r. \| KL. WKZ 534/520/d/86 26.07.1986 r. \| 5438 \| 394/1975 \| wyznaniowa \| \| 346 \| Cmentarz rzymskokatolicki (park) \| pocz. XVIII w. \| \| 5440 \| 395/1975 \| komunalna \| \| 347 \| Cmentarz rzymskokatolicki (ul. Wojska Polskiego) \| ok 1900 r. \| \| 5439 \| 396/1975 \| wyznaniowa \| \| 348 \| Cmentarz ewangelicki (ul. Zarzecze) \| 1852 r. \| KL. WKZ 534/1009/d/94 19.09.1994 r. \| 5443 \| 397/1975 \| wyznania \| \| 349 \| Cmentarz prawosławny (ul. Zarzecze) \| 1878 r. \| KL. WKZ 534/618/d/89 10.01.1989 r. \| 5441 \| 398/1975 \| wyznania \| \| 350 \| Cmentarz żydowski (ul. Zarzecze) \| I ćw. XIX w. \| KL.WKZ 534/499/d/86 15.05.1986 r. \| 5445 \| 399/1975 \| wyznania \| \| 351 \| Cmentarz mahometański (ul. Zarzecze) \| pocz. XX w. \| \| 5444 \| 400/1975 \| komunalna \| \| 352 \| Cmentarz staroobrzędowców (ul. Zarzecze) \| pocz. XIX w. \| \| 5442 \| 401/1975 \| wyznaniowa \| \| 353 \| Cmentarz wojenny z II wojny światowej (żołnierzy radzieckich) \| 1940-1944 r. \| KL. WKZ 534/832/d/91 26.06.1991 r. \| 5821 \| 402/1975 \| komunalna \| \| Lp. \| Miejsce \| Opis \| Rok \| Numer \| Numer \| Zasięg stanowiska według numerów działek \| Opis obiektu/kultura/chronologia \| \|-----\|--------\|------\|-----\|-------\|-------\|------------------------------------------\|---------------------------------\| \| 354 \| Suwałki, Krzywólka \| Zbiorowa mogiła członków ruchu oporu z II wojny światowej \| 1944 r. \| KL. WKZ 534/952/d/93 z 15.04.1993 r. \| 5820 \| 403/1975 \| państwowa \| \| 355 \| Suwałki, Krzywólka \| Zbiorowa mogiła 12 członków Polskiego ruchu oporu (tzw. grupa S. Bieleckiego) \| 1940 r. \| KL. WKZ 534/953/d/93 z 15.04.1993 r. \| 5822 \| 445/1975 \| państwowa \| \| 356 \| Suwałki, Krzywólka \| Krzywólka, młyn wodny nr 45 \| XIX/XX w., przebudowany 1922 r. \| \| 5318 \| 423/1975 \| prywatna \| \| 357 \| Suwałki, Krzywólka \| Papiermia, dworzec kolejowy \| 1942 r. \| \| 5509 \| 444/1975 \| państwowa \| Tab. 14 Wykaz stanowisk archeologicznych \| Lp. \| Miejscowość \| Obszar \| Numer stanowiska w miejscowości \| Numer stanowiska na obszarze \| Zasięg stanowiska według numerów działek \| Opis obiektu/kultura/chronologia \| \|-----\|-------------\|--------\|---------------------------------\|-----------------------------\|------------------------------------------\|---------------------------------\| \| \| \| \| \| \| podanych na karcie ewidencji stanowiska \| \| \| \| \| \| \| \| według stanu na 30 czerwca 2021 \| \| \| 1 \| Suwałki, Krzywólka \| 17-84 \| 8 \| 1 \| 167 i następne na zachód \| obozowisko-osada/epoka kamienia osada/kultura jaćwieska/wczesne średniowiecze \| \| 2 \| Suwałki, Krzywe \| 17-84 \| 1 \| 3 \| nieużytek, numer działki 524, teren oczyszczalni ścieków \| śląd osadnictwa/kultura pradziejowa/chronologia nieokreślona \| \| \| Miejsce \| Numer \| Długość \| Szerokość \| Nazwa działki \| Numery \| Opis \| \|---\|---------\|-------\|----------\|------------\|---------------\|--------\|------\| \| 3 \| Suwałki \| 17-84 \| 8 \| 7 \| brak numeru działki \| 30007/21, 30007/33 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| 4 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 9 \| 8 \| brak numeru działki \| 30034, 30036, 30038, 30040 \| śląd osadnictwa/mezolit- epoka brązu \| \| 5 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 10 \| 9 \| działka numer 24 \| 30022/2 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| \| \| \| \| \| \| śląd osadnictwa/okres nowożytny \| \| 6 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 11 \| 10 \| numer działki 11 \| 30011/1, 30011/2 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia-epoka żelaza \| \| 7 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 12 \| 11 \| działka numer 5 \| 30005/11 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| 8 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 13 \| 12 \| działka numer 5 \| 30001, 30005/11 \| śląd osadnictwa/mezolit-epoka żelaza \| \| 9 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 14 \| 16 \| działka numer 30 \| 30164 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| 10 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 15 \| 17 \| działka numer 30 \| 30164 \| śląd osadnictwa/mezolit-epoka żelaza \| \| 11 \| Krzywółka \| 17-84 \| 16 \| 18 \| działka numer 167 \| 30104 \| obozowisko/późny paleolit \| \| 12 \| Krzywółka \| 17-84 \| 17 \| 19 \| działka numer 30 i 160 \| 30100, 30164 \| obozowisko/epoka kamienia \| \| 13 \| Suwałki, Krzywółka \| 17-84 \| 18 \| 20 \| działka numer 30 \| 30164 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| \| \| \| \| \| \| śląd osadnictwa/kultura pradziejowa/chronologia nieokreślona \| \| 14 \| Suwałki \| 17-84 \| 23 \| 25 \| działka numer 842 \| 24767 \| śląd osadnictwa/późny paleolit \| \| \| \| \| \| \| \| \| śląd osadnictwa/mezolit-epoka żelaza \| \| \| \| \| \| \| \| \| śląd osadnictwa/kultura sudowska/późny okres rzymski-OWL \| \| 15 \| Suwałki \| 17-84 \| 24 \| 26 \| działka numer 842 \| 24767 \| śląd osadnictwa/ późny paleolit \| \| \| \| \| \| \| \| \| śląd osadnictwa/okres nowożytny \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 25 \| 27 \| działka numer 857 \| 24768, 24769 \| śląd osadnictwa/ późny paleolit \| \| Suwałki \| 17-84 \| 26 \| 28 \| działka numer 857 \| 24773 \| śląd osadnictwa/ późny paleolit - mezolit, obozowisko - osada/mezolit-epoka żelaza \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 27 \| 29 \| działka numer 855 i następne trzy na południowy wschód \| 24777, 24778, 24779, 24780 \| śląd osadnictwa/ późny paleolit \| \| Suwałki \| 17-84 \| 28 \| 32 \| na terenie kolejowym \| 33759, 24588/5, 24629 \| śląd osadnictwa/mezolit - epoka żelaza \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 29 \| 33 \| działka numer 888 \| 33762/5 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 30 \| 34 \| brak numeru działki \| 33762/3 \| osada/okres nowożytny \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 31 \| 35 \| działka numer 902/1 \| 33769 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 32 \| 36 \| brak numeru działki \| 33715/3 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 33 \| 37 \| działka pomiędzy rzeką a ul. Zahańcze, pomiędzy posesjami 28 i 18 \| 33076, 33077, 33078, 33079, 33080, 33081, 33082 \| osada/ późne średniowiecze – okres nowożytny \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 34 \| 38 \| nieużytek, ugór, ul. Wigierska, nr działek 2948, \| 10980/1, 10981/1, 10981/2, 10981/3, 10983/11, \| śląd osadnictwa/chronologia nieokreślona \| \| Suwałki \| 17-84 \| 35 \| 39 \| działka numer 902/1 \| 33769 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia \| \| \| Suwałki \| 17-84 \| 37 \| 41 \| działka numer 2110, 2111 i kolejne na południe \| 30792, 30793, 30794, 30795, 30796, 30797/1 \| śląd osadnictwa/ mezolit- epoka żelaza osada/kultura sudowska/późny okres rzymski-okres wędrowek ludów śląd osadniczy/późne średniowiecze śląd osadniczy/okres nowożytny-XVIII i pocz. XIX w. \| \|---\|----------\|-------\|----\|----\|-----------------------------------------------\|---------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| 28 \| Suwałki \| 17-84 \| 38 \| 42 \| ul. Zarzecze, nr działek 2089, 2090, 2097, 2100 \| 30764, 30766, 30767/10, 30767/3, 30767/9, 30768, 30769, 30770, 30771, 30772, 30773, 30774/3, 30775, 30776, 30777 \| osada/ późne średniowiecze – okres nowożytny \| \| 29 \| Suwałki \| 17-84 \| 39 \| 43 \| działka numer 2162 \| 11389/34 \| osada/ późne średniowiecze – okres nowożytny \| \| 30 \| Suwałki \| 17-84 \| 40 \| 44 \| ul. Gałaja, nr działki 1825 \| 10015/1, 10015/2 \| osada/ późne średniowiecze – okres nowożytny \| \| 31 \| Suwałki \| 17-84 \| 41 \| 45 \| na południe od ul. Gałaja 81 \| 11597/5, 11598/5, 11599/2, 11600/2, 11601/2, 11602/2, 11606/2, 11607/2, 11608/2, 11609/2 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia osada/późne średniowiecze-okres nowożytny \| \| 32 \| Suwałki \| 17-84 \| 42 \| 46 \| ul. Staszica 32-38, nr działek 1786, 1787, 1788, 1789 \| 30646, 30647, 30648, 30649, 30650, 30651/1, 30651/2, 30652 \| osada/późne średniowiecze – okres nowożytny \| \| 33 \| Suwałki \| 17-84 \| 43 \| 47 \| pomiędzy Ogrodową nr 39 \| 30368/2 \| śląd osadnictwa/epoka kamienia-epoka żelaza \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 35 \| Suwałki \| 17-84 \| 44 \| 48 \| działka numer 146/1 \| 30347/4 \| śląd osadnictwa/późne średniowiecze-okres nowożytny \| \| 36 \| Suwałki \| 17-84 \| 45 \| 49 \| ul. Reymonta za bliźniakiem, naprzeciw ul. Reymonta nr 60 \| 21866/6 \| śląd osadnictwa/wczesna epoka żelaza śląd osadnictwa/ okres nowożytny \| \| 37 \| Suwałki \| 17-84 \| 46 \| 50 \| ul. Reymonta, nr działki 1755 i kolejna na południe \| 21890, 21891, 21892, 21893, 21894, 21895, 21896, 21897, 21898, 21899, 21900/1, 21900/4, 21901, 21902 \| osada/ późne średniowiecze - okres nowożytny \| \| 38 \| Suwałki \| 17-84 \| 48 \| 53 \| brak numeru działki \| 24824 \| śląd osadnictwa/późny paleolit \| \| 39 \| Szwajcaria, Suwałki \| 16-84 \| 1 \| 1 \| rezerwat archeologiczny na terenie leśnym Nadleśnictwa Suwałki \| 20021, 20022 \| cmentarzysko/kultura zachodniobałtyjska/okres rzymski \| \| 40 \| Suwałki, Szwajcaria \| 16-84 \| 2 \| 24 \| \| 20234, 20235, 20236, 20237, 20238, 20239, 20240, 20241, 20242, 20243, 20244, 20245, 20246, 20247, 20248, 20249, \| cmentarzysko/późny okres rzymski \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 41 \| Szwajcaria \| 16-84 \| 3 \| 25 \| \| 20250, 20251, 20252, 20253, 20254, 20255, 20256 \| osada/późny okres rzymski \| \| 42 \| Krzywólka \| 16-84 \| 2 \| 9 \| grunty p. Zenona Gobera, zam. Krzywólka 45 \| 20922/6 \| cmentarzysko kurhanowe/kultura sudowska/V-VI w. \| \| 43 \| Krzywólka \| 16-84 \| 1 \| 8 \| grunty p. Zenona Gobera, zam. Krzywólka 45 \| 20921/5, 20921/7, 20922/1, 20922/2, 20922/6 \| cmentarzysko kurhanowe/kultura sudowska/V-VI w. \| \| 44 \| Krzywólka \| 16-84 \| 3 \| 10 \| grunty p. Zenona Gobera, p. Wacława Tylendy \| 30022/1, 30022/2, 30022/4 \| osada/kultura sudowska/późny okres rzymski \| \| 45 \| Krzywólka \| 16-84 \| 11 \| 11 \| grunty p. Antoniego Stefanowskiego \| 20971/4 \| osada/XVII-XVIII w. \| \| 46 \| Suwałki \| 17-84 \| 7 \| 6 \| brak numeru działki \| 24823 \| ślad osadnictwa/kultura pradziejowa/chronologia nieokreślona \| \| 47 \| Suwałki \| 17-84 \| 47 \| 52 \| działka numer 703/5 \| 24821/1 \| obozowisko/późny paleolit-mezolit osada/neolit-wczesna epoka brązu ślad osadnictwa/wczesna epoka żelaza \| \| 48 \| Suwałki \| 17-84 \| 49 \| 54 \| działka numer 703/8 \| 24824 \| obozowisko/epoka kamienia \| \| 49 \| Suwałki \| 17-84 \| 19 \| 21 \| działka numer 1015 \| 33847 \| ślad osadnictwa/epoka kamienia \| \| 50 \| Suwałki \| 17-84 \| 20 \| 22 \| działka numer 1042 \| 33794/3, 33795, 33796 \| ślad osadnictwa/kultura sudowska/późny okres rzymski - \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 51 \| Suwałki \| 17-84 \| 21 \| 23 \| działka numer 1083/1 \| 33972/4 \| OWL osada/późne średniowiecze-okres nowożytny ślad osadnictwa/mezolit - epoka żelaza \| \| 52 \| Suwałki \| 17-84 \| 22 \| 24 \| działka numer 967/1 \| 34064 \| ślad osadnictwa/mezolit, epoka żelaza \| \| 53 \| Suwałki \| 17-84 \| 3 \| 2 \| teren ogródków działkowych przy ul. Sianożęć \| 33763/2 \| znalezisko luźne/epoka kamienia \| \| 54 \| Suwałki \| 17-84 \| 4 \| 4 \| brak numeru działki \| 30205 \| znalezisko luźne/neolit - epoka brązu \| \| 55 \| Suwałki \| 17-84 \| 5 \| 5 \| brak numeru działki \| 30205 \| znalezisko luźne/neolit - epoka brązu \| \| 56 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 4 \| 12 \| brak numeru działki \| 20728/3 \| obozowisko/mezolit \| \| 57 \| Krzywółka \| 16-84 \| 5 \| 13 \| brak numeru działki \| 20921/5, 20921/7 \| obozowisko/chronologia nieokreślona \| \| 58 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 6 \| 14 \| brak numeru działki \| 20927 \| obozowisko/neolit \| \| 59 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 7 \| 15 \| brak numeru działki \| 30022/4 \| obozowisko/neolit \| \| 60 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 9 \| 16 \| brak numeru działki \| 21031/2 \| obozowisko/chronologia nieokreślona \| \| 61 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 10 \| 17 \| brak numeru działki \| 21140, 21145 \| obozowisko/chronologia nieokreślona \| \| 62 \| Suwałki, Krzywółka \| 16-84 \| 1 \| 21 \| brak numeru działki \| 21764 \| ślad osadnictwa/późne średniowiecze \| \| \| Suwałki \| 16-84 \| 53 \| 26 \| 22514/2, 22520/1, 22520/2, 22529/1, 22529/2, 22530/2 \| wal wzdłużny/chronologia nieokreślona \| \|---\|---------\|-------\|----\|----\|-----------------------------------------------\|-------------------------------------\| \| 63 \| Suwałki \| 16-84 \| 54 \| 27 \| 22565 \| ślad osadnictwa/epoka kamienia, osada/okres nowożytny \| \| 64 \| Suwałki \| 16-84 \| 55 \| 28 \| 22699 \| ślad osadnictwa/kultura sudowska/okres rzymski-okres wędrowek ludów \| Źródło: Opracowanie własne 8. Uwarunkowania wynikające z rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym lub określenia przez audyt krajobrazowy granic krajobrazów priorytetowych Na terenie miasta nie zachodzą przesłanki do określenia warunków wynikających z rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym lub określenia granic krajobrazów priorytetowych. W chwili sporządzania niniejszego dokumentu, województwo podlaskie nie posiada audytu krajobrazowego. 9. Uwarunkowania wynikające warunków i jakości życia mieszkańców, w tym ochrony ich zdrowia oraz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, zgodnie z uniwersalnym projektowaniem O warunkach i jakości życia mieszkańców świadczy między innymi dostępność do infrastruktury społecznej, przez którą należy rozumieć zespół urządzeń publicznych zaspokajających potrzeby socjalne w zakresie, oświaty i nauki, kultury, opieki społecznej, służby zdrowia. Na jakość życia mieszkańców składają się również sytuacja mieszkaniowa, dostępność miejsc pracy, komunikacji oraz infrastruktury technicznej. Oświata i wychowanie W roku szkolnym 2019/2020 Miasto Suwałki było organem prowadzącym następujące jednostki oświatowe: 10 przedszkoli (9 samodzielnych i 1 specjalne), 9 szkół podstawowych (7 samodzielnych, 1 funkcjonującą w zespole szkół oraz 1 specjalną), jedno samodzielne liceum ogólnokształcące, 5 zespołów szkół (w tym: 1 zespół szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej oraz 4 zespoły szkół ponadpodstawowych), 1 ośrodek szkolno-wychowawczy (internat, przedszkole, szkoła podstawowa, branżowa szkoła I stopnia, szkoła przysposabiająca do pracy), Suwalski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli oraz Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną. W ewidencji placówek i szkół niepublicznych, prowadzonej przez Miasto Suwałki w roku szkolnym 2019 figurowało 17 szkół niepublicznych, 17 placówek niepublicznych, 17 przedszkoli (w tym 1 specjalne, 1 z oddziałem integracyjnym oraz 1 punkt przedszkolny). W roku szkolnym 2019/2020 liczba dzieci i młodzieży w poszczególnych jednostkach oświatowych przedstawiała się następująco: - w grupie przedszkoli 1999 dzieci, - w grupie szkół podstawowych 5664 dzieci, - w grupie szkół ponadpodstawowych 4029 uczniów, - w szkołach dla dorosłych 48 słuchaczy. Dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych kształcą się w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych. W roku szkolnym 2019/2020 placówki przyjęły ogółem 197 uczniów. Ogółem w roku szkolnym 2019/2020 w ogólnodostępnych szkołach podstawowych funkcjonowały 24 oddziały integracyjne, w tym 1 oddział przedszkolny w szkole podstawowej. Do 5 oddziałów integracyjnych funkcjonujących w przedszkolach uczęszczało 19 dzieci. posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zajęciami w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka objętych zostało 76 dzieci w łącznym wymiarze 98,5 godziny. Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna objęła poradnictwem 20 812 dzieci i młodzieży z miasta i terenu powiatu. Liczba nauczycieli zatrudnionych w placówkach oświatowych w roku szkolnym 2019/2020 wynosiła 1251 osoby (1127,62 etatów). Po ukończeniu szkół średnich, absolwenci mogą w Suwałkach kontynuować dalszą naukę w funkcjonującej na terenie miasta szkole wyższej – Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Suwałkach. Ponadto na terenie miasta funkcjonuje Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia. Placówka ta, kształcąca dzieci i młodzież, podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a pod względem merytorycznym podlega Centrum Edukacji Artystycznej w Warszawie. Kultura Sieć miejskich instytucji kultury w Suwałkach stanowią: - Suwalski Ośrodek Kultury – prowadzący od maja 2013 r. działalność w zakresie organizacji wystaw, festiwali, przeglądów oraz konkursów i imprez plenerowych z poszczególnych dziedzin sztuki (w tym międzynarodowych i ogólnopolskich). Przy Ośrodku działają grupy taneczne i teatralne oraz zespoły muzyczne. Organizowane są również zajęcia z zakresu plastyki, malarstwa, fotografii itp. Ponadto w ramach struktur SOK działalność prowadzą miedzy innymi Suwalska Orkiestra Kameralna oraz Zespół Pieśni i Tańca Suwalszczyzna. Od 1 maja 2020 r. Suwalski Ośrodek Kultury wzbogacił się o nowy obiekt - Budynek starej łaźni położony przy ul. Andrzeja Wajdy 3 w bezpośrednim sąsiedztwie Bulwarów nad Czarną Hańczą, zrewitalizowana przestrzeń tego obiektu służy suwalczanom jako miejsce prezentacji sztuki współczesnej, spotkań z kulturą, aktywności sportowej, wypoczynku i szeroko pojętej rekreacji; w ramach zadań galeria organizuje zajęcia i warsztaty z zakresu edukacji kulturalnej, artystycznej, ekologicznej i sportowej, działania pedagogiczno-spoleczne i streetworkingowe, ale również spotkania, debaty, spektakle i koncerty plenerowe, - Biblioteka Publiczna im. Marii Konopnickiej – pełniąca także funkcję biblioteki powiatowej. Oprócz siedziby głównej przy ul. E. Plater na terenie miasta działają trzy filie zlokalizowane na północy (ul. Szpitalna 60, ul. Klonowa 41 i ul. Północna 26), - Muzeum Okręgowe - gromadzące zbiory w dziedzinach: archeologii, geologii, etnografii, historii i sztuki, mieszczące się w budynku zbudowanym w latach 1912 - 1913 przy ul. Kościuszki 81 oraz jego oddział zlokalizowany w budynku wzniesionym w latach 1826 - 1827, w przy ul. T. Kościuszki 31 - Muzeum im. Marii Konopnickiej; oprócz organizowanych corocznie wystaw czasowych, w budynku głównym muzeum prezentuje następujące ekspozycje stałe: „Najstarsze dzieje. Suwalszczyzna i wschodnie Mazury od schyłku epoki lodowej do upadku Jaćwieży”, „Na dziejowym trakcie” oraz stałą ekspozycję pokazującą życie i twórczość Alfreda Wierusz-Kowalskiego. Poza wymienionymi powyżej instytucjami w Suwałkach działa Archiwum Państwowe, które jest jednostką administracji specjalnej. Podlega ono bezpośrednio Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych w Warszawie. Powołane jest do gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania materiałów archiwalnych. Do głównych zadań Archiwum należą: kształtowanie i nadzór nad państwowym zasobem archiwalnym, przejmowanie, przechowywanie i zabezpieczanie materiałów, ich ewidencjonowanie i opracowywanie materiałów archiwalnych, udostępnianie materiałów archiwalnych, prowadzenie działalności naukowej i wydawniczej, informacyjnej i popularyzatorskiej dotyczącej materiałów archiwalnych, prowadzenie rejestru niepaństwowego zasobu archiwalnego, wydawanie uwierzytelnionych wypisów, odpisów, wyciągów i reprodukcji materiałów archiwalnych oraz zaświadczeń sporządzanych na ich podstawie. Ponadto upowszechnianiem kultury na terenie miasta oraz podejmowaniem zadań z zakresu edukacji kulturalnej i ochrony dziedzictwa kulturowego zajmuja się literaci, plastycy, fotograficy, ludzie teatru, muzycy oraz regionaliści działający indywidualnie czy też zrzeszeni w różnego rodzaju stowarzyszeniach, związkach i organizacjach pozarządowych. Ochrona zdrowia i opieka społeczna Na system opieki zdrowotnej w Suwałkach składają się zarówno zakłady publiczne, jak i prywatne. Świadczenie usług zdrowotnych na terenie miasta w 2019 r., realizowało 81 podmiotów. Ponadto na terenie Suwałk działało 30 aptek. W 2019 roku w Suwałkach funkcjonowały 3 szpitale publiczne (Szpital Wojewódzki im. dr Ludwika Rydygiera, Samodzielny Publiczny Specjalistyczny Psychiatryczny Zakład Opieki Zdrowotnej i Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Ośrodek Rehabilitacji). Organem prowadzącym wszystkie te placówki jest Marszałek Województwa Podlaskiego. Zatrudnienie w tych jednostkach wynosi ogółem 128 lekarzy i 542 pielęgniarki i położne. Koncentracja usług z zakresu ochrony zdrowia ma miejsce w budynkach przychodni lekarskich zlokalizowanych przy ulicach: Waryńskiego 27, Mlynarskiego 9 i Putry 9, w których swoją działalność prowadzi ponad połowa zarejestrowanych na terenie miasta niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej. Podstawowa opieka zdrowotna, w istotnym zakresie sprywatyzowana, charakteryzuje się zadawalającym poziomem finansowania z Narodowego Funduszu Zdrowia. Lecznictwo zamknięte należy do podmiotów publicznych i ze względu na niewystarczające środki na finansowanie systematycznie się zadłuża. Ma to istotny wpływ na funkcjonowanie szpitala, w którym w ciągu ostatnich kilku lat zlikwidowano niektóre z oddziałów, przez co utrudniony został dostęp mieszkańców do świadczeń specjalistycznych. Pomoc społeczna w mieście realizowana jest w oparciu o: - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie (MOPR), - Dom Pomocy Społecznej „Kalina”, - Placówkę Opiekuńczo-Wychowawczą, - ośrodki wsparcia, - organizacje pozarządowe i fundacje. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie jest nadrzędną jednostką organizacyjną systemu pomocy społecznej w Suwałkach. Celem pomocy społecznej jest: - zaspokajanie uzasadnionych potrzeb życiowych osób i rodzin, - umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, – doprowadzanie w miarę możliwości do życiowego usamodzielniania się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Praca w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie ukierunkowana jest w szczególności na: pomoc finansową, pomoc rzeczową, pomoc usługową, pracę socjalną polegającą na wspieraniu osób i rodzin oraz wzmacnianiu zdolności do wypełniania ról społecznych, pomoc instytucjonalną, organizację pieczy zastępczej, obsługę PFRON w zakresie realizacji zadań z zakresu rehabilitacji społecznej należących do właściwości powiatu, realizację świadczeń rodzinnych, opiekuńczych, wychowawczych i funduszu alimentacyjnego, realizację dodatków mieszkaniowych i energetycznych, realizację programów rządowych i samorządowych. Infrastruktura systemu pomocy społecznej w mieście: – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, – Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (Miasto Suwałki, Powiat Suwalski, Sejneński i Augustowski), – Środowiskowe domy samopomocy – 2 placówki o łącznej liczbie 66 miejsc, – Noclegownia – 20 miejsc, – Warsztat Terapii Zajęciowej – 35 miejsc, – Dom Pomocy Społecznej „Kalina” – 195 miejsc, – Hostel – 10 miejsc, – Dom Dziennego Pobytu „Kalinka” – 15 miejsc, – Mieszkanie chronione wspierane – 1-3 miejsca. Infrastruktura wsparcia rodziny i systemu pieczy zastępczej: – Organizator Pieczy Zastępczej, – Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza – 30 miejsc, – Placówki opiekuńczo-wychowawcze wsparcia dziennego – 6 placówek – 165 miejsc, – Mieszkania chronione treningowe – 3 mieszkania – 10 miejsc, – Rodziny zastępcze – 129, (z tego: zawodowe rodziny zastępcze – 10 rodzin, rodzinny dom dziecka – 1, niezawodowe rodziny zastępcze – 32, spokrewnione rodziny zastępcze – 87), – Asystent rodziny – 3, – Koordynator pieczy zastępczej – 7. Do innych działań z zakresu pomocy społecznej podejmowanych przez miasto należą: – prowadzenie żłobka Miejskiego, – Program Suwalska Karta Mieszkańca, – prowadzenie polityki senioralnej w ramach której działa Suwalska Rada Seniorów, – utworzenie Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego. Analiza obecnego stanu infrastruktury społecznej w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej wskazuje, że nadal istnieją niedobory. Z danych zawartych w tekście Studium, dotyczących demografii, wynika, iż w ciągu najbliższych lat liczba ludności w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ogółu populacji mieszkańców Suwałk, będzie wzrastać. Fakt starzenia się społeczeństwa będzie powodował wzrost zapotrzebowania na usługi z zakresu opieki zdrowotnej, rehabilitacji i opieki społecznej. Również wzrost bezrobocia, przekładający się na niskie zarobki rodzin, powodować będzie konieczność objęcia opieką społeczną w szerokim zakresie. Główne kierunki działań w zakresie rozwiązywania problemów społecznych w Suwałkach zostały określone w Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Suwałk na lata 2016 - 2025, przyjętej uchwałą Nr XXIII/281/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 28 września 2016 roku. Strategia ta stanowi podstawę do tworzenia szczegółowych programów działania wpływających na poprawę życia mieszkańców we wszystkich obszarach życia społecznego, w tym: - Programu Integracji Społecznej i Aktywizacji Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Suwałkach na lata 2017-2021, przyjętego uchwałą Nr XXXIII/395/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 maja 2017 r., - Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie w Suwałkach na lata 2017-2021, przyjętego uchwałą Nr XXXIII/396/2017 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 31 maja 2017 r., - Programu Wspierania Rodziny i Rozwoju Pieczy Zastępczej w Mieście Suwałki na lata 2019-2021, przyjętego uchwałą Nr VI/64/2019 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 marca 2019 r., - Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii w Suwałkach przyjmowanego co roku. Sport Miasto dysponuje rozwiniętą bazą sportową. Zarządzanie tą bazą leży w gestii Ośrodka Sportu i Rekreacji w Suwałkach oraz szkół i placówek oświatowych, które w ramach środków finansowych wydzielonych w budżecie miasta oraz wypracowanych utrzymują i udostępniają ją, wraz z terenami rekreacyjnymi. Bazę sportową na terenie miasta tworzą: - Hala sportowo-widowiskowa „Suwalki Arena” o powierzchni użytkowej ponad 6600 m² z trybunami na 2121 miejsc (największy i najnowocześniejszy tego typu obiekt w województwie podlaskim), zlokalizowana w bezpośrednim sąsiedztwie stadionu miejskiego przy zalewie Arkadia, zrealizowana przez Miasto Suwałki przy wsparciu finansowym z Ministerstwa Sportu i Turystyki, oddana do użytku w listopadzie 2019 r., - Hala sportowa OSIR o powierzchni użytkowej ponad 3300 m² i 460 miejsc na trybunach. (duża i mała hala, ściana wspinaczkowa o powierzchni 165 m² i wymiarach szer. 18m x 9m, nowoczesna siłownia, sauna oraz basen z widownią), - Stadion piłkarski Ośrodka Sportu i Rekreacji w Suwałkach położony przy ul. Zarzecze 26 w bezpośrednim sąsiedztwie zalewu Arkadia (oswietlone boisko główne z podgrzewaną murawą, dwa boiska treningowe). Stadion posiada kompleksowe zaplecze techniczno – socjalne w budynku administracyjno – biurowym, w tym szatnie dla zawodników, pomieszczenia dla sędziów, opieki medycznej, trenerów i szkoleniowców, pomieszczenia dla VIP, prasy, radia i telewizji, salę konferencyjno – prasową, oraz kompleks rekreacyjny (siłownia, sala do ćwiczeń, gabinet odnowy biologicznej). Przy stadionie znajdują się: hotel, budynek gospodarczy i Eurocamping., - Stadion Lekkoatletyczny imienia Jadwigi Olbryś w Suwałkach przy ul. Wojska Polskiego 17, najnowocześniejszy obiekt lekkoatletycznym w województwie podlaskim (stadion wyposażony jest w bieżnię tartanową o długości 400 m i murawę wewnętrzną, znajdują się tu również skocznie w dal i wzwyż, stanowisko do rzutu młotem i dyskiem oraz trybuny na około 1 000 miejsc). Ponadto na terenie obiektu znajdują się miejsca noclegowe dla 30 osób, sanitariaty (szatnie z natryskami), parkingi z miejscami dla autokarów i osób niepełnosprawnych, a także korty tenisowe i treningowe boisko piłkarskie, – Centrum Arkadia, kompleks rekreacyjno-sportowy, położony nad zalewem Arkadia, który zasilany jest wodami rzeki Czarna Hańcza. Na środku zalewu położona jest wyspa, połączona z lądem pomostem. Znajduje się tutaj również plaża miejska, strzeżona w okresie wakacyjnym, wypożyczalnia sprzętu wodnego (działa tu sekcja żeglarska, która oferuje szkolenia z zakresu żeglarstwa wodnego i lodowego w różnych klasach OPTYMIST, CADET, LASER, BOJERY; realizacja zajęć z dziećmi i młodzieżą przeprowadzana jest przy wykorzystaniu infrastruktury Ośrodka Sportu i Rekreacji w Suwałkach i zalewu „Arkadia”), kawiarnia oraz plac zabawa, korty tenisowe, boiska do piłki siatkowej i piłki nożnej z trybunami oraz siłownia plenerowa skatepark o powierzchni 1020 m², a na torze znajduje się kilkanaście przeszkód do wyczynowego pokonywania na deskorolkach i rowerach (m.in. rampa, rail, funbox, minirampa) oraz cztery ścianki wspinaczkowe. W Suwałkach do dyspozycji tenisistów pozostaje pięć kortów tenisowych. Dwa z nich, ze sztuczną nawierzchnią trawiastą oraz ze sztucznym oświetleniem, znajdują się nad Zalewem Arkadia przy ul. Zastawie 38. Pozostałe trzy korty tenisowe ze sztuczną nawierzchnią ceglaną położone są na terenie przylegającym do stadionu lekkoatletycznego przy ul. Wojska Polskiego 17. Na dbających o sylwetkę i chcących wzmocnić tężyznę fizyczną czeka kilka siłowni plenerowych. Największą, na terenach zielonych położonych nad zalewem Arkadia zaprojektował Ośrodek Sportu i Rekreacji. Do dyspozycji ćwiczących znajduje się tam kilkanaście urządzeń, m.in.: wioślarz, orbitrek, twister, wahadło, prasa nożna, wyciąg górny i ławeczka do wyciskania leżą Aquapark w Suwałkach jest to jeden z najnowocześniejszych wodnych kompleksów rekreacyjno-sportowych w północno-wschodniej Polsce. Kompleks składa się z części rekreacyjnej i sportowej. Z myślą o najmłodszych w strefie rekreacyjnej powstał brodzik z grzybkiem i jeziorem wodnym oraz zjeżdżalnia rurowa wewnętrzna o długości 56 metrów oraz dwie zjeżdżalnie rurowe zewnętrzne o długości powyżej 100 metrów. Dodatkowo przygotowano kompleks laźni i saunarium. W centrum znajduje się również gastronomia, sala konferencyjna, przychodnia rehabilitacyjna, klub fitness, usługi fryzjersko-kosmetyczne, a także sklep sportowy. Bazę tą uzupełniają sale i boiska przy szkołach. Przy obiektach szkolnych funkcjonuje obecnie 19 boisk o nawierzchni sztucznej oraz boisko na osiedlu Kamena. Zasoby mieszkaniowe Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, na dzień 31.12.2019 r. zasoby mieszkaniowe w Suwałkach wynosiły 26 249 mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej 1 800 68 m². Średnio na jedno mieszkanie przypadało 2,65 osoby. Średnia wielkość mieszkania wynosiła 68,6 m², co w przeliczeniu na jedną osobę daje 25,81 m². Z ogólnej liczby mieszkań ponad połowę stanowiły mieszkania spółdzielcze mieszkaniami, drugą grupą były mieszkania stanowiące zasób mieszkań komunalnych, niewielki odsetek należał do zakładów pracy, a pozostałe stanowiły własność osób fizycznych. Mimo wzrostu liczby mieszkań w ostatnich latach (dla porównania w 2013 r. liczba mieszkań w Suwałkach wynosiła 24 705), nadal istnieje jednak duże zapotrzebowanie na lokale Obecnie obserwuje się wzrost, w stosunku do lat poprzednich, liczby mieszkań, na które wydano pozwolenia na budowę. Jak wynika z danych Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, w 2019 roku na terenie miasta oddano do użytku ogółem 471 mieszkań o łącznej powierzchni 34 440 m², w tym: - 39 mieszkań w budownictwie indywidualnym (o łącznej pow. 6 657 m²), - 432 mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem (o łącznej pow. 27 783 m²). W tym samym roku wydano pozwolenia na budowę łącznie 2115 mieszkań (102 indywidualnych i 2013 w zabudowie wielorodzinnej). Dane dotyczące zasobów mieszkaniowych na przestrzeni ostatnich lat począwszy od roku 2016 zostały szczegółowo opisane w części uwarunkowań dotyczących wydanych pozwoleń na budowę ("Uwarunkowania wynikające z wydanych decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz decyzji o pozwoleniach na budowę – Budownictwo mieszkaniowe"). Do realizacji zadań Miasta Suwałki w zakresie tworzenia warunków zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej oraz zapewniania lokali socjalnych, gospodarstwom domowym o niskich dochodach, a także realizowania zadania gminnego budownictwa mieszkaniowego służy zasób mieszkaniowy zapewniający lokale mieszkalne dla 6 600 mieszkańców. Zasób ten obejmuje 2017 lokali, w 197 budynkach (108 z nich stanowi wspólnoty mieszkaniowe) będących własnością i współwłasnością Miasta. Gminnym zasobem mieszkaniowym zarządza Zarząd Budynków Mieszkalnych w Suwałkach TBS Sp. z o.o. Bezrobocie Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na koniec roku 2019 na terenie miasta było zarejestrowanych jako bezrobotne 1 429 osób (642 mężczyzn, 787 kobiet). W badanym okresie 2011 - 2019 odsetek bezrobotnych kobiet był corocznie wyższy niż mężczyzn, co też jest zgodne z trendami zaobserwowanymi w kraju oraz województwie, czego zobrazowanie stanowi poniższa tabela. Tab. 15 Bezrobotni zarejestrowani wg płci na obszarze Miasta w latach 2011-2019 \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Ogólne\| 3 541\| 3 727\| 3 644\| 2 786\| 2 379\| 2 076\| 1 639\| 1 542\| 1 429\| \| Mężczyźni\| 1 596\| 1 838\| 1 720\| 1 356\| 1 152\| 991 \| 742 \| 700 \| 642 \| \| Kobiety\| 1 945\| 1 889\| 1 924\| 1 430\| 1 227\| 1 085\| 897 \| 842 \| 787 \| * Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Stopa bezrobocia w kraju, na terenie województwa podlaskiego oraz w Suwałkach, corocznie maleje. W 2019 r., wynosiła ona 4,9%. Tab. 16 Stopa bezrobocia w % w latach 2011 - 2019 \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska\| 12,5 \| 13,4 \| 13,4 \| 11,4 \| 9,7 \| 8,2 \| 6,6 \| 5,8 \| 5,2 \| \| Województwo podlaskie\| 14,1 \| 14,7 \| 15,1 \| 12,9 \| 11,8 \| 10,3 \| 8,5 \| 7,7 \| 6,9 \| \| Suwałki\| 12,4 \| 13,3 \| 12,9 \| 9,7 \| 8,5 \| 7,5 \| 5,8 \| 5,3 \| 4,9 \| * Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Analiza danych z lat 2011-2019 wykazuje wyraźny spadek bezrobocia w ostatnim dziesięcioleciu. (Brak jest jeszcze danych jak sytuacja przedstawia się w związku z pandemią). Ryc. 17 Bezrobotni zarejestrowani wg płci na obszarze Miasta w latach 2011-2019 ![Graph showing unemployment rates by gender in the city from 2011 to 2019](image) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Dane dotyczące poziomu wykształcenia osób bezrobotnych nie wykazują wyraźnej przewagi którejś z grup. Najniższe bezrobocie występuje u osób z wykształceniem średnim ogólnokształcącym. W przypadku pozostałych grup, liczba osób bezrobotnych posiada zbliżoną wartość. Tab. 17 Bezrobotni zarejestrowani wg płci i wykształcenia \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| wyższe \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 506 \| 484 \| 563 \| 429 \| 386 \| 353 \| 297 \| 291 \| 297 \| \| Mężczyźni \| 161 \| 163 \| 161 \| 150 \| 140 \| 119 \| 99 \| 91 \| 104 \| \| Kobiety \| 345 \| 321 \| 402 \| 279 \| 246 \| 234 \| 198 \| 200 \| 193 \| \| policealne, średnie zawodowe \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 785 \| 825 \| 831 \| 626 \| 556 \| 459 \| 362 \| 332 \| 333 \| \| Mężczyźni \| 299 \| 332 \| 343 \| 275 \| 226 \| 178 \| 144 \| 130 \| 128 \| \| Kobiety \| 486 \| 493 \| 488 \| 351 \| 330 \| 281 \| 218 \| 202 \| 205 \| \| średnie ogólnokształcące \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 402 \| 416 \| 399 \| 308 \| 270 \| 231 \| 187 \| 187 \| 178 \| \| Mężczyźni \| 118 \| 140 \| 132 \| 111 \| 97 \| 91 \| 57 \| 61 \| 67 \| \| Kobiety \| 284 \| 276 \| 267 \| 197 \| 173 \| 140 \| 130 \| 126 \| 111 \| \| zasadnicze zawodowe/branżowe \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 817 \| 925 \| 821 \| 641 \| 510 \| 447 \| 340 \| 338 \| 284 \| \| Mężczyźni \| 440 \| 581 \| 504 \| 385 \| 315 \| 282 \| 200 \| 204 \| 167 \| \| Kobiety \| 377 \| 344 \| 317 \| 256 \| 195 \| 165 \| 140 \| 134 \| 117 \| \| gimnazjalne i poniżej \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 1 031 \| 1 077 \| 1 030 \| 782 \| 657 \| 586 \| 453 \| 394 \| 337 \| \| Mężczyźni \| 578 \| 622 \| 580 \| 435 \| 374 \| 321 \| 242 \| 214 \| 176 \| \| Kobiety \| 453 \| 455 \| 450 \| 347 \| 283 \| 265 \| 211 \| 180 \| 161 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Analizując powyższe dane pod kątem płci osób bezrobotnych, zauważyć można iż we wszystkich grupach zawodowych dominują kobiety, za wyjątkiem grupy osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym/branżowym, gdzie wyższą wartość osób zarejestrowanych jako bezrobotne stanowią mężczyźni. Ryc. 18 Bezrobotni zarejestrowani wg wykształcenia ![Graph showing unemployment rates by education level](image) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Tab. 18 Bezrobotni zarejestrowani wg płci i wieku \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| 24 lata i mniej \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 625 \| 650 \| 552 \| 336 \| 318 \| 235 \| 155 \| 140 \| 137 \| \| Mężczyźni \| 264 \| 331 \| 248 \| 146 \| 149 \| 101 \| 56 \| 54 \| 38 \| \| Kobiety \| 361 \| 319 \| 304 \| 190 \| 169 \| 134 \| 99 \| 86 \| 99 \| \| 25-34 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 943 \| 1 006\| 1 002\| 714 \| 595 \| 573 \| 471 \| 444 \| 411 \| \| Mężczyźni \| 398 \| 448 \| 422 \| 322 \| 265 \| 230 \| 161 \| 137 \| 141 \| \| Kobiety \| 545 \| 558 \| 580 \| 392 \| 330 \| 343 \| 310 \| 307 \| 270 \| \| 35-44 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 615 \| 641 \| 648 \| 519 \| 425 \| 370 \| 302 \| 333 \| 332 \| \| Mężczyźni \| 249 \| 285 \| 254 \| 237 \| 187 \| 161 \| 118 \| 144 \| 132 \| \| Kobiety \| 366 \| 356 \| 394 \| 282 \| 238 \| 209 \| 184 \| 189 \| 200 \| \| 45-54 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 859 \| 854 \| 817 \| 615 \| 484 \| 370 \| 315 \| 278 \| 238 \| \| Mężczyźni \| 375 \| 408 \| 391 \| 281 \| 216 \| 187 \| 149 \| 137 \| 116 \| \| Kobiety \| 484 \| 446 \| 426 \| 334 \| 268 \| 183 \| 166 \| 141 \| 122 \| \| 55 i wyżej \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogólne \| 499 \| 576 \| 625 \| 602 \| 557 \| 528 \| 396 \| 347 \| 311 \| \| Mężczyźni \| 310 \| 366 \| 405 \| 370 \| 335 \| 312 \| 258 \| 228 \| 215 \| \| Kobiety \| 189 \| 210 \| 220 \| 232 \| 222 \| 216 \| 138 \| 119 \| 96 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Zapewnienie dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, zgodnie z uniwersalnym projektowaniem. We wrześniu 2019 r. w życie weszła ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1062). Ustawa ta określa środki służące zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz obowiązki podmiotów publicznych w tym zakresie. W ramach zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami podmioty, o których mowa realizować muszą działania mające na celu: 1) uwzględnianie ich potrzeb w planowanej i prowadzonej przez ten podmiot działalności; 2) usuwanie barier, a także zapobieganie ich powstawaniu. Wymagania, o których mowa w odniesieniu do planowania przestrzennego obejmują głównie kwestie w zakresie dostępności architektonicznej, do których należą zgodnie z ustawą: 1) zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków, 2) instalacja urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych, 3) zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy, 4) zapewnienie wstępu do budynku osobie korzystającej z psa asystującego, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 426, 568 i 875), 5) zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub ich uratowania w inny sposób. Kwestie te należy uwzględniać w sporządzanych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz opracowywanych na ich podstawie projektach budowlanych. Zapewnienie dostępności (do przestrzeni i obiektów publicznych) osobom ze szczególnymi potrzebami należy do obowiązków podmiotów publicznych zarządzających, które zobowiązane są, co 4 lata do przekazywania raportów Ministerstwu rozwoju regionalnego, zawierających informacje w zakresie spełniania przez dany podmiot, w ramach prowadzonej działalności, minimalnych wymagań, określonych przywołaną ustawą. Większość przestrzeni publicznych i obiektów na terenie miasta jest dostosowana do potrzeb, o których mowa. 10. Uwarunkowania wynikające z zagrożenia bezpieczeństwa ludności i jej mienia Jednym z działań organów administracji publicznej, w tym samorządowej, będącym elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, jest zarządzanie kryzysowe. Polega ono na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów infrastruktury kryzysowej. Aktem prawnym, na podstawie którego działa system zarządzania kryzysowego jest ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856 z późn. zm.). Miejski Plan Zarządzania Kryzysowego stanowi jedno z podstawowych narzędzi Prezydenta Miasta Suwałk oraz Miejskiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, w przypadku wystąpienia zagrożenia lub zdarzenia powodującego lub mogącego spowodować sytuację kryzysową o dużych skutkach. Działania Prezydenta, jako organu właściwego w sprawach zarządzania kryzysowego na terenie miasta dotyczą: - zapewnienia współdziałania wszystkich jednostek organizacyjnych, instytucji działających w mieście, kierowania ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniom życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniu środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego, ochrony praw obywatelskich, a także zapobiegania klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczania i usuwania ich skutków, - dokonania oceny stanu zagrożeń na terenie miasta, - wykonania i koordynacji zadań w zakresie obrony cywilnej, obronności i bezpieczeństwa państwa, wynikających z odrębnych ustaw. Współczesne zagrożenia mają głównie „cywilizacyjny” charakter. Są one przede wszystkim wytworem działalności człowieka. Zagrożenia, ze względu na źródło i sposób powstawania, można podzielić na zagrożenia spowodowane przez siły natury oraz powstałe w wyniku działalności człowieka. Siły natury mogą powodować niekorzystne zjawiska przyrodniczo – klimatyczne, stwarzające zagrożenie bezpieczeństwa i utrudniające normalne życie mieszkańców, ponadto mogą prowadzić do katastrof ekologicznych. Do najistotniejszych zagrożeń naturalnych należą: Intensywne opady deszczu, gwałtowne burze, grad - są to zjawiska, które charakteryzują się intensywnymi oraz ulewnymi opadami, najczęściej są też połączone z wyładowaniami atmosferycznymi i silnym wiatrem. Mogą spowodować podniesienie poziomu wody rzeki Czarna Hańcza i zalewu „Arkadia” oraz utrudnienia komunikacyjne w mieście, z powodu przekroczenia możliwości odbioru wody przez kanalizację deszczową, w wyniku czego mogą powstawać lokalne niewielkie rozlewiska. Dodatkowo mogą spowodować: podtopienia terenu, w tym domów, piwnic, łąk i upraw, straty w uprawach rolnych, uszkodzenia budynków mieszkalnych i gospodarczych, uszkodzenia linii średniego i wysokiego napięcia. Zarówno burze jak i huragany i trąby powietrzne mogą wywoływać katastrofalne w skutkach zniszczenia budynków i urządzeń, a często nawet śmierć ludzi i zwierząt. Silny wiatr - skala zniszczeń wiatru postępuje w miarę przyrostu jego prędkości. Przy prędkości od 25 do 28 m/s, może spowodować uszkodzenia budynków, wież i kominów oraz utrudniać jazdę samochodów osobowych. W przedziale od 29 do 32 m/s mamy do czynienia z gwałtownymi wiatrami huraganowymi, powodującymi zniszczenia zabudowań, zrywanie odcinków linii energetycznych oraz utrudniającymi jazdę samochodów ciężarowych. Natomiast w przypadku huraganu, siła wiatru osiąga prędkość od 33 do 55 m/s. Trąba powietrzna (gdzie prędkość wiatru dochodzi do 300 km/h) może spowodować poważne skutki na niewielkim obszarze. Skutki silnych wiatrów (mogą być potęgowane przez deszcz oraz wyładowania atmosferyczne i mogą spowodować powstanie wiatrolomów na drogach, przerwy w kursowaniu pociągów, autobusów, zniszczenia upraw, awarie w zakładach pracy, katastrofy budowlane oraz zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Silny mróz, intensywne opady śniegu - stwarzają zagrożenie, kiedy nagle tworzy się co najmniej 3 cm warstwa śniegu i pada przez kilka dni. Obfite i długotrwałe opady śniegu w połączeniu z innymi zjawiskami atmosferycznymi (wiatr, zawieje i zamiecie) może spowodować utrudnienia w komunikacji drogowej i kolejowej. Miasto Suwałki leży na obszarze narażonym na najniższe temperatury w kraju, skutki mrozu może potęgować silny wiatr, szczególnie wiejący z północy i wschodu. Silny mróz (gdy temperatura powietrza spada poniżej -20°C), staje się czasami przyczyną śmierci ludzi i powoduje straty materialne. Dopuszczalne: ryzyko wychłodzenia organizmów, odmrożenia, zamarznięcia, nasilenie się objawów chorób meteorotropowych (oslabienie, senność lub bezsenność), zamarszanie instalacji i urządzeń hydrotechnicznych. Skutkami wystąpienia silnego mrozu mogą być: wzrost liczby wypadków na szlakach komunikacyjnych, w tym z udziałem pieszych, utrudnienia komunikacyjne na drogach, szlakach kolejowych, katastrofy budowlane spowodowane zawaleniem się obiektów (dachów) pod wpływem ciężaru śniegu i lodu, zerwanie linii wysokiego napięcia i powstanie przerw w zaopatrzeniu miasta w energię elektryczną oraz awarie sieci infrastruktury technicznej miasta. Susza, upał - brak wody jest bardzo niebezpieczny i może powodować duże szkody pod względem ekonomicznym i społecznym. Długotrwałe susze zwiększają zagrożenie pożarowe w lasach na terenie miasta i okolic, a także w rolnictwie. Zmniejsza się również ilość zielonej masy asymilacyjnej roślin, co ogranicza przyswajanie dwutlenku węgla i zmniejsza ilość wydalanego tlenu, w konsekwencji wpływa to na pogorszenie samopoczucia ludzi. Brak opadów deszczu przez długi czas, skutkuje redukcją wody w rzekach i wodach gruntowych, przesuszaniem gruntów i stratami w rolnictwie. Pogarszają również zasoby wodne, co powoduje wysychanie jezior oraz brak wody w studniach przydomowych. Upały mogą spowodować: uszkodzenia nawierzchni dróg wykonanych z masy mineralno-bitumicznej i szlaków kolejowych, co w konsekwencji może doprowadzić do katastrof komunikacyjnych. Upałami wywołane mogą być również wielkoobszarowe pożary lasów, co skutkuje katastrofą ekologiczną. Trzęsienie ziemi - to wstrząsy podziemne i drgania powierzchni ziemi, które są spowodowane przyczynami naturalnymi, takimi jak procesy tektoniczne. Centralną i północno-wschodnią część województwa Podlaskiego, uznano jako rejony o podwyższonym zagrożeniu sejsmicznym, które obejmują tereny od Białegostoku przez Suwałki i dalej ku wybrzeżu Bałtyku wzdłuż granicy z Obwodem Kaliningradzkim. Na terenie miasta Suwałki 21 września 2004 r. wystąpiły wstrząsy o sile 4-5 stopni w skali Richtera z epicentrum w okolicach Bałtyjska. Nie spowodowały one jednak większych szkód w infrastrukturze a jedynie panikę wśród ludności, uszkodzenia konstrukcji niektórych budynków. Skutki wystąpienia zagrożenia trzęsieniem ziemi na terenie miasta są minimalne. Wstrząsy sejsmiczne mogą prowadzić do katastrof budowlanych, deformacji podłoża szlaków komunikacyjnych i uszkodzenia bądź zniszczenia infrastruktury technicznej. Smog i skażenie powietrza - to zjawiska atmosferyczne powstające w wyniku wymieszania się mgły z dymem i spalinami. Występują w wskutek przedostawania się do atmosfery szkodliwych związków chemicznych, takich jak: tlenek siarki, tlenki azotu, tlenki węgla, węglowodory, sadza oraz pyły. Skutkami wystąpienia smogu dla zdrowia mogą być np.: alergie, a oraz nasilenie jej objawów, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, niewydolność oddechowa lub paraliż układu krwionośnego, zwiększoną zachorowalność na nowotwory oraz ryzyko wystąpienia astmy u dzieci. Do zagrożeń związanych z rozwojem cywilizacyjnym zaliczane są katastrofy: budowlane, drogowe, kolejowe, lotnicze. Każda z wymienionych katastrof jako zdarzenie jednostkowe nie jest zagrożeniem dla miasta, może natomiast być bezpośrednią przyczyną ich zaistnienia. W zależności od czasu i miejsca wystąpienia, katastrofy budowlane mogą być zaskakujące, powodują: zagrożenia dla zdrowia i życia ludności, zniszczenia budynków użyteczności publicznej i domów mieszkaniowych, duże straty materialne, pożar lub skażenia chemiczne w wyniku uszkodzenia urządzeń zawierających niebezpieczne substancje. Szczególnym rodzajem katastrofy są sytuacje spowodowane przez kolizje drogowe z udziałem pojazdu przewożącego TŚP przez teren miasta, w których nastąpić może uwolnienie substancji niebezpiecznych, np.: toksycznych środków przemysłowych lub substancji łatwopalnych, w wyniku katastrofy autocysterny, cysterny kolejowej. Liczba ofiar jednej katastrofy drogowej może wynieść do kilkunastu osób. Przewozem materiałów niebezpiecznych najbardziej obciążona jest obwodnica miasta oraz fragment drogi krajowej nr 8, ze względu na tranzyt do przejścia granicznego w Budzisku. Skutki katastrof kolejowych są duże i mogą spowodować pojawienie się ofiar śmiertelnych i rannych, wyciek trujących substancji toksycznych środków przemysłowych, duże straty materialne, czasowe zakłócenia w ruchu kolejowym, zniszczenie infrastruktury kolejowej, pożary, skażenie powierzchni ziemi i wód gruntowych, skażenie powietrza. Nad miastem przebiegają powietrzne korytarze lotnicze. Na obrzeżach miasta znajduje się lotnisko cywilne - sportowe około 3 km od centrum Suwałk. Skutkami wystąpienia zagrożenia mogą być: błędy załogi samolotu, zawodność samolotu, niekorzystne warunki atmosferyczne (mgła, mróz), awaria mechanizmów pokładowych po startie, w czasie lotu lub lądowania, atak terrorystyczny. Skutki katastrofy lotniczej mogą spowodować pojawienie się ofiar śmiertelnych i rannych, straty materialne, skażenie ziemi i wód gruntowych. Zagrożenia chemiczne i radiacyjne Zagrożenie chemiczne istnieje stale w zakładach przemysłowych posiadających toksyczne środki przemysłowe, na stacjach paliw, w transporcie drogowym, czy kolejowym, jest związane z normalnym funkcjonowaniem lub magazynowaniem, jest też limitowane i kontrolowane na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Niebezpieczeństwo może wystąpić w wyniku utraty kontroli nad procesem technologicznym, instalacją, magazynem, zbiornikiem, środkiem transportu lub w wyniku innego zdarzenia prowadzącego do awarii chemicznej. Na skutek uwolnienia toksycznych środków możliwe są pożary lub wybuch. Potencjalna katastrofa chemiczna niesie zagrożenie życia i zdrowia ludzi, zwierząt, trwałe lub długoterminowe lub krótkoterminowe. Skutki katastrof chemicznych i radiacyjnych są ciężkie (często nienaprawialnych), niosące ze sobą zniszczenia lub zanieczyszczenia środowiska (w tym powietrza, gruntu, wód powierzchniowych i podziemnych) oraz straty materialne. Poważne awarie mogą mieć miejsce w oczyszczalni ścieków i miejscach składowania odpadów komunalnych, doprowadzając do skażenia wód rzeki Czarnej Hańczy i ujęć wody substancjami ropopochodnymi, co spowoduje duże straty w środowisku. Na terenie Miasta nie występują zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii (ZDR) ani zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii (ZZR), zgodnie z kryteriami ilościowo-jakościowymi określonymi w rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości znajdujących się w zakładzie substancji niebezpiecznych, decydujących o zaliczeniu zakładu do stwarzającego zwiększone lub duże ryzyko wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Natomiast w Suwałkach istnieją inne zakłady stwarzające zagrożenie chemiczne poza swoim terenem. Należą do nich: - Spółdzielnia Mleczarska "MLEKPOL" Zakład w Suwałkach – zagrożenie amoniakiem i kwasem azotowym oraz gazem, - Animex Foods Sp. z o.o. S.K.A. Oddział w Suwałkach - zagrożenie amoniakiem i gazem, - PPHU "LAKTOPOL" Sp. z o.o. w Warszawie Zakład Produkcjny Nr 1 w Suwałkach – zagrożenie amoniakiem, kwasem azotowym, sodą kaustyczną, gazem propan - butanem. Kolejnym typem zagrożeń na terenie miasta są zagrożenia pochodzące z komunikacji. Największe zagrożenia występują na drogach krajowych i wojewódzkich, na których odbywa się transport w ruchu tranzytowym. W wyniku dużego i stale rosnącego natężenia przewozów materiałów, stanu technicznego dróg oraz fatalnego stanu technicznego taboru ciężarowego rośnie ryzyko zagrożenia. Na terenie działania Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Suwałkach zlokalizowany jest jeden parking, z wyznaczonym miejscem postojowym przeznaczonym dla pojazdu do transportu towarów niebezpiecznych (stacja paliw przy S61, MOP na trasie z Raczek w kierunku Suwałk). Bardzo groźne w skutkach dla Suwałk, może być też zagrożenie radiologiczne. Potencjalne awarie kilkudziesięciu obiektów jądrowych i urządzeń wykorzystujących substancje promieniotwórcze poza granicami Polski, mogą wywołać skażenie promieniotwórcze na dużych obszarach kraju, w tym na terenie miasta Suwałk, ze względu na jego przygraniczne położenie. Stan podwyższonego promieniowania jonizującego ma ujemny wpływ na organizmy żywe w dłuższym okresie oddziaływania, co może spowodować znaczne zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców miasta. Substancje promieniotwórcze w normalnych warunkach są chronione systemami zabezpieczeń, jednak mogą stać się niebezpieczne podczas katastrof w transporcie oraz kradzieży i użycia niezgodnego z przeznaczeniem - w efekcie może wystąpić lokalne skażenie promieniotwórcze. W wyniku zakłóconych procesów technologicznych wydostać mogą się niebezpieczne substancje, powodujące toksyczne i radioaktywne skażenie atmosfery, czego skutkami są masowe zatrucia, choroby, ofiary śmiertelne oraz olbrzymie straty materialne. Najpoważniejszą w naszym rejonie tego typu awarią, która miała miejsce w 1986 roku, była awaria elektrowni atomowej w Czarnobylu na Ukrainie. Zagrożenie pożarowe – to samorzutne i niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia zagrażające życiu człowieka oraz powodujące straty o charakterze materialnym. Skutkami pożaru mogą być: ofiary śmiertelne, katastrofy budowlane, zniszczenia budynków mieszkalnych, upraw rolnych i lasów, zakładów produkcyjnych, urządzeń energetycznych i telekomunikacyjnych oraz uwolnienie substancji niebezpiecznych w zakładach produkcyjnych i degradacja środowiska naturalnego. Największe szkody o charakterze ekologicznym wyrządzają pożary lasów, które są następnie źródłem ogromnej emisji gazów szkarniowych. Powodują one erozję gleby oraz lokalne zmiany warunków wodnych i klimatycznych. Najbardziej zagrożone pożarowo pod tym względem są obszary leśne. usytuowane blisko miasta Suwałki. W granicach administracyjnych miasta znajdują się dwa kompleksy leśne: Las Suwalski i Las Szwajcaria, dla których trzeba przyjąć następujące zasady zagospodarowania związanego z ochroną przeciwpożarową: - zachowanie ogólnodostępnego pasa o szerokości min. 5,0 m wzdłuż granicy lasów dla celów ochronnych i przeciw pożarowych, - zachowanie odległości min 30,0 m od granicy lasów do projektowanej zabudowy. Obecny sposób zagospodarowania przestrzeni miejskiej nie jest czynnikiem pogarszającym w jakimś znaczącym stopniu stan bezpieczeństwa pożarowego. Niekorzystnym zjawiskiem jest natomiast brak w niektórych rejonach miasta sieci hydrantowej oraz utwardzonych dróg o odpowiedniej szerokości, zarówno na terenach zabudowanych jak i leśnych, na których występuje potencjalnie największe zagrożenie pożarowe. Zagrożenia epidemiologiczne i biologiczne Największe zagrożenie epidemiologiczne stanowią: ludzkie koronawirusy, wirusowe gorączki krwotoczne pochodzące z regionów tropikalnych, gruźlica w tym wielolekoodporna, AIDS, pandemia grypy, nowo pojawiające się choroby zakaźne, inwazyjne zakażenie bakteryjne ośrodkowego układu nerwowego. Głównymi przyczynami epidemii mogą być np.: nieświadome wprowadzenie bakterii, wirusy, powodzie, susze, niezachowanie określonych wymogów sanitarno-higienicznych. Epidemie oprócz strat ludzkich mogą powodować straty ekonomiczne i gospodarcze. Mogą rozwinać się w wyniku skażenia wody pitnej w ujęciach wodnych, kapieliach śródlądowych oraz w wyniku skażenia artykułów rolno-spożywczych. Pojawienie się w Polsce i innych krajach świata koronawirusa oraz wiążącej się z nim choroby (COVID-19) spowodowało ogromny strach i konieczność podjęcia szybkich działań ochronnych. Skutki wystąpienia zagrożenia epidemiologicznego są duże i mogą spowodować m.in.: - zagrożenie dla życia i zdrowia osób oraz funkcjonowania gospodarki krajowej, w tym niewydolność systemu opieki zdrowotnej i systemu opieki społecznej, - panikę wśród ludności oraz zagrożenie zakłócenia porządku publicznego, - dezorganizację funkcjonowania lokalnych społeczności, łącznie z ograniczeniem swobód obywatelskich, - utrudnienia w przemieszczaniu się, w tym poza granice kraju, - konieczność hospitalizacji, izolacji ludności, - czasowe ograniczenie w ruchu osobowym i funkcjonowaniu określonych instytucji i zakładów pracy. Istotny wpływ na bezpieczeństwo ludzi mają zjawiska występowania chorób zwierząt oraz roślin. Choroby zakaźne stanowią poważne zagrożenie, ponieważ mogą wywołać zakażenia u ludzi oraz mogą spowodować znaczne straty ekonomiczne. Spośród chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania, w tym chorób zwierząt wolno żyjących, które mogą przenieść się na zwierzęta hodowlane znajdują się: pryszczycy, klasyczny pomór świń, afrykański pomór świń, grypa ptaków, rzekomy pomór drobiu, choroba niebieskiego języka. Skutki wystąpienia zagrożenia chorób zakaźnych u zwierząt są duże i dzielić mogą się na skutki: ekonomiczne, socjologiczne lub środowiskowe. Znane przykłady występowania epidemii chorób zwierzęcych takich jak BSE (choroba wściekłych krów) lub ptasia grypa, pokazują, jak ogromne skutki finansowe mogą powodować te zagrożenia. Najtrudniejsza sytuacja powstaje, gdy zakażone produkty pochodzenia zwierzęcego trafiają do spożycia przez ludzi i powodują zagrożenia ich zdrowia a nawet życia. Choroby roślin mogą być powodowane przez czynniki atmosferyczne: opady, niska i wysoka temperatura, niedostatek światła, duża lub niedostateczna wilgotność powietrza, zanieczyszczenie środowiska oraz gleby (niedobór lub nadmiar składników pokarmowych, zasolenie gleby, nadmiar lub brak wody), ponadto czynniki infekcyjne jak wirusy i wiroidy, fitoplazmy, bakterie, grzyby i pasożyty. Katastrofy, pożary, wybuchy i inne zjawiska mogą zniszczyć lub poważnie uszkodzić podstawowe urządzenia infrastruktury technicznej: - sieci gazowej - brak gazu w mieszkaniach, wzrost zagrożenia pożarowego i wybuchowego, awaria sieci gazowej, mogą wywoływać kolejne zagrożenia (katastrofę budowlaną w wyniku wybuchu gazu, zatrucia gazem), - sieci wodociągowej i kanalizacyjnej - brak wody lub ograniczone dostawy w mieszkaniach i zakładach pracy, zakłócenia zasilania w wodę i odbiór ścieków, powodują zagrożenia sanitarno-epidemiologiczne oraz zagrożenia ekologiczne (przedostania się ścieków do rzeki); awarie mogą też być spowodowane przez niekorzystne warunki meteorologiczne (np. silne mrozy), starzejącą się infrastrukturę, ale również działalność człowieka oraz błędy na etapie wykonawstwa, - sieci energetycznej - brak oświetlenia w mieszkaniach, instytucjach, brak energii elektrycznej do celów produkcyjnych, agregatów chłodniczych i innych urządzeń; awarie energetyczne mogą wywoływać wtórne zagrożenia (wypadki drogowe, awarie w zakładach pracy, rozkradanie mienia) oraz niepokoje społeczne; w przypadku zerwania linii napowietrznych porażone mogą być osoby w bezpośrednim sąsiedztwie zdarzenia, - sieci ciepłowniczej - brak ciepłej wody w mieszkaniach, zakładach pracy, a w okresie zimowym zaprzestanie ogrzewania pomieszczeń; awaria sieci ciepłowniczej może wywoływać wzrost liczby przeziębień, zamykanie zakładów użyteczności publicznej, konieczność ewakuacji ludności z nieogrzewanych pomieszczeń, - systemów teleinformatycznych i informatycznych - zakłócenia lub brak łączności przewodowej, bezprzewodowej, uniemożliwienie bądź utrudnienie działalności zakładów lub instytucji korzystających z technologii informatycznej (na awarie systemów łączności mogą mieć wpływ następujące zagrożenia: klęski żywiołowe i katastrofy naturalne, awarie techniczne, terroryzm oraz zdarzenia o charakterze kryminalnym). Skutkiem ubocznym rozwoju cywilizacji są zagrożenia terrorystyczne. Do zagrożeń ze strony działalności terrorystów można zaliczyć uszkodzenia infrastruktury technicznej, uszkodzenia budynków w wyniku podpaleń i wybuchów, skażenie wody pitnej i środków spożywczych, zakłócenia w komunikacji miejskiej, a także wywołanie panika, chaos, zamieszki itp. Rosnące zagrożenie działaniami terrorystycznymi wymaga zapewnienia miejsc ochrony i schronienia w przypadku ataków terrorystycznych. Terroryzm jest zjawiskiem dynamicznym. Wraz z rozwojem techniki, zwłaszcza w sferze komunikacji, przybiera nowe formy – Cyberterroryzm, czyli próba zastraszania za pośrednictwem narzędzi internetowych, np. w formie zagrożenia sparaliżowaniem systemu komputerowego poprzez wprowadzanie do sieci wirusów, włamania do sieci wewnętrznej banków czy instytucji państwowych lub wyłączenie dostaw energii elektrycznej, czy uszkodzenie środków komunikacji. Kolejne zagrożenie stanowią użycia czynników biologicznych wobec ludzi, ataki informatyczne poprzez dostępne programy w Internecie do tamania hasel, zakładania elektronicznego podsłuchu, blokowania serwerów i urządzeń sieciowych, a także usuwanie śladów prowadzonej działalności. Kolejną potencjalną sferą niebezpieczną dla ludzi i mienia jest zagrożenie bezpieczeństwa publicznego: demonstracje, zamieszki związane z protestami społecznymi, agresywnymi zachowaniami grup kibiców sportowych, w tym nacjonalizm, rasizm w stosunku do mniejszości narodowych. Szczególnie uciskliwe dla mieszkańców miasta są przestępstwa typu: kradzieże, kradzieże z włamaniem, kradzieże pojazdów, rozboje i wymuszenia rozbójnicze, bójki i pobicia. Uciążliwe dla mieszkańców miasta są również agresywne zachowania grup młodzieżowych połączone z aktami wandalizmu. Do bezpieczeństwa publicznego zalicza się m.in. bezpieczeństwo prawne, energetyczne, finansowe, ekologiczne, gospodarcze itp. Zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, zostało wskazane już w art. 5 Konstytucji obok m.in. zapewnienia wolności i praw człowieka i obywatela. Zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, realizowane jest przez: Policję, Straż Graniczną, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Państwową Straż Pożarną. Istnieją także organizacje pozarządowe, które zajmują się działalnością związaną z bezpieczeństwem, jak ochotnicze straże pożarne, w sposób komercyjny. Działają również podmioty prywatne, jak agencje ochrony osób i mienia. W procesie planowania i zagospodarowania przestrzennego istotnym uwzględnianym czynnikiem jest mienie, a przede wszystkim grunty i inne nieruchomości oraz prawo własności. Istotną kwestią na etapie planowania jest uwzględnienie bezpiecznych dla ludzi, niepowodujących kolizji wjazdów i zjazdów oraz odległości od dróg publicznych, a także zapewnienie odpowiedniej obsługi komunikacyjnej oraz zabezpieczenie przed powodzią. W tym celu należy ująć w studium oraz w planie miejscowym, obszary szczególnego zagrożenia powodzią, na których będzie obowiązywał całkowity zakaz zabudowy i zastosowane przepisy szczegółowe oraz wymagań ochrony środowiska i krajobrazu. Zagrożenie ekonomiczne może wystąpić w postaci np.: niskiego tempa rozwoju gospodarczego w mieście, utraty rynków zbytu itp. Zagrożenia społeczne powodują niebezpieczeństwo utraty życia i zdrowia, bezpieczeństwa socjalnego i publicznego oraz tożsamości. Dotyczy to w szczególności to: naruszenia praw człowieka i jego wolności oraz dyskryminacje mniejszości narodowych, ograniczenie wolności mediów, nacjonalizm, patologie społeczne, narkomanii itp. Szczególnie groźne są patologie rodziny: sierocstwo społeczne, narkomania, alkoholizm, przestępczość w rodzinie, zaniedbania zdrowotne, opiekuńcze i wychowawcze. Rozwój nauki i techniki przyczynił się do zmiany życia i funkcjonowania ludzi, przyniosł społeczeństwu korzyści, lecz także zagrożenia bezpieczeństwa. Istotną kwestią jest tworzenie więzi społecznych opartych na obustronnym zaufaniu, poczuciu wspólnoty wartości, interesów i celów przez umożliwienie obywatelom aktywnego uczestnictwa w kulturze i edukacji. Zadania z zakresu pomocy społecznej na terenie miasta Suwałk realizowane są przez: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie (MOPR), Dom Pomocy Społecznej „Kalina”, Placówkę Opiekuńczo-Wychowawczą, Ośrodki wsparcia, Organizacje pozarządowe i Fundacje. Problem stanowi bezrobocie. Brak dochodów zakłóca normalne funkcjonowanie rodzin. Na koniec 2019 r. stopa bezrobocia w Suwałkach wyniosła 4,8% i była niższa od stopy bezrobocia w kraju (5,2%) i w województwie Podlaskim (6,9%). Liczba bezrobotnych wzrosła wskutek sytuacji epidemicznej. Wzrost bezrobocia w Suwałkach jest zauważalny, ale niewielki. Na koniec grudnia 2020 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Suwałkach wyniosła 1814 osób. Do czynników mających wpływ na wzrost potencjalnych zagrożeń bezpieczeństwa należałoby ponadto zaliczyć: 1) Wzrost bezrobocia w przypadku spowolnienia tempa rozwoju gospodarczego – potencjalne źródło patologii, niepokojów społecznych a nawet terroryzmu, 2) Wzrost zanieczyszczenia powietrza, w wyniku wzrostu emisji gazów, przy niedostatecznym zagospodarowaniu terenów zielonych. Konieczne jest ograniczenie emisji gazów i przyrost powierzchni terenów zieleni urządzonej w mieście. Zanieczyszczenie powietrza jest poważnym problemem stwarzającym zagrożenie dla zdrowia mieszkańców. Głównymi źródłami zanieczyszczeń w Suwałkach są: Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej oraz zakłady przemysłowe, szczególnie uciążliwe przez emisję do atmosfery produktów, związanych ze stosowanym procesem technologicznym. Źródła komunikacyjne – wydalające do atmosfery spaliny, w których składzie znajdują się między innymi dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla, pył, metale ciężkie (np. tlenki ołowiu). W mniejszych ilościach emitowane są również chlorowodór, różnego rodzaju węglowodory aromatyczne i alifatyczne. Najwięcej zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego pochodzi z ciepłowni i kotłowni przemysłowych oraz kotłowni i palenisk domowych. Również zanieczyszczenia pylowe emitowane są do atmosfery, zarówno z ciepłowni i kotłowni dużych zakładów, jak i palenisk domowych. Skutki zanieczyszczenia pylem obejmują również wyniszczenie roślin na terenie lasów i upraw rolnych, a także powodują negatywny wpływ na walory estetyczne krajobrazu i różnorodność ekosystemów. Celem zmniejszenia w powietrzu niebezpiecznych związków, należy prowadzić działania takie jak: likwidacja lub wymiana indywidualnych systemów grzewczych na niskoemisyjne, odpowiednie gospodarowanie odpadami komunalnymi bez ich spalania, używanie paliwa węglowego dobrej i sprawdzonej jakości, bezwzględne egzekwowanie zakazu wypalania traw. Silne zanieczyszczenie powietrza, w powiązaniu z niską powierzchnią zieleni miejskiej na 1 mieszkańca potęguje skalę zagrożenia warunków zdrowotnych w mieście. Konieczne są działania zmierzające do ograniczenia emisji gazów i pyłów, ale równocześnie do wzrostu powierzchni terenów zieleni urządzonej w strukturze terenów zainwestowania miejskiego. Emisja zanieczyszczeń do powietrza sukcesywnie spada dzięki modernizacji systemu ciepłowniczego, poprzez: automatyzację procesu spalania, modernizację systemu odpylania, system ciągłego monitoringu emisji zanieczyszczeń oraz stosowanie przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej opalu o dobrych parametrach jakościowych tj. o wyższej wartości opałowej oraz mniejszej zawartości siarki i popiołu. Należy podjąć następujące działania, w celu poprawienia na terenie miasta jakości powietrza: - podłączenie do scentralizowanych źródeł ciepła, - termomodernizacja budynków, - nowoczesne niskoemisyjne źródła ciepła, - stosowanie ogniw fotowoltaicznych, kolektorów słonecznych, – korzystanie ze zbiorowych systemów komunikacji lub systemów transportu (rower, poruszanie się pieszo), – tworzenie systemu zieleni publicznej w mieście, – wprowadzanie zieleni jako elementu zagospodarowania wzdłuż dróg, – zwiększanie udziału zieleni w zagospodarowaniu terenów – dotacje dla mieszkańców Miasta na likwidację starych pieców i wymianę na nowe, – ekologiczne źródło bądź podłączenie do sieci gazowej lub cieplnej, – realizacja rządowego programu „Czyste powietrze”. 3) Wzrost zagrożenia hałasem komunikacyjnym Najbardziej uciążliwy dla Miasta Suwałk jest hałas pochodzący z komunikacji drogowej. Przez Miasto przebiegają drogi wojewódzkie, co wpływa to na klimat akustyczny. W granicach Miasta na drogach DK 8 i DW655, przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu w zakresie do 10 dB. Stan klimatu akustycznego wokół dróg ulega ciągłym zmianom, spowodowanym wzrostem ilości pojazdów samochodowych i natężenia ruchu, co pogarsza klimat akustyczny przyległych terenów. Od 2019 r. funkcjonuje obwodnica Suwałk - S16. Wyprowadza z Suwałk ruch tranzytowy samochodów ciężarowych, których przez miasto przejeżdżało do tej pory średnio około 6 tysięcy na dobę. Droga omija Suwalki od zachodu i północy. Najlepsze efekty poprawy klimatu akustycznego przyniosą inwestycje drogowe związane z modernizacją, przebudową i budową nowych dróg w mieście. Dalsze niezbędne działania do ograniczenia w mieście emisji hałasu i przywrócenia jego dopuszczalnych poziomów to m.in.: zakończenie budowy S61 Suwałki – Budzisko. 4) Wzrost promieniowania elektromagnetycznego Promieniowanie elektromagnetyczne zaliczane jest do podstawowych zanieczyszczeń środowiska. Głównymi źródłami promieniowania są: stacje bazowe telefonii komórkowej, stacje i linie energetyczne, stacje radiowe i telewizyjne, radiostacje amatorskie, wojskowe i cywilne urządzenia radionawigacji i radiolokacji. Głównymi źródłami promieniowania elektromagnetycznego na terenie miasta Suwałki są stacje bazowe telefonii komórkowej. Instalacje te emitują niejonizujące promieniowanie elektromagnetyczne, generowane przez anteny stacji w czasie pracy. Dodatkowo źródłem pól elektromagnetycznych są linie energetyczne i urządzenia elektromagnetyczne. Postęp cywilizacyjny stale powoduje wzrost oddziaływania pól elektromagnetycznych na środowisko, w związku z nim wzrasta poziom promieniowania elektromagnetycznego i zwiększa się liczba oraz powierzchnia obszarów o podwyższonym poziomie natężenia promieniowania. Przygraniczne położenie Suwałk powoduje, iż potencjalnym źródłem zagrożenia środowiska może być gwałtowne uwolnienie substancji toksycznych lub promieniotwórczych na terytorium Białorusi, Litwy, Ukrainy lub Rosja. Występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych jak huragany czy intensywne burze, może powodować zwiększenie ryzyka uszkodzenia masztów telefonii komórkowej i linii elektroenergetycznych oraz ograniczenia w dostarczaniu energii do odbiorców. Liczba źródeł pola elektromagnetycznego wzrasta wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na energię elektryczną oraz zaawansowaniem technologii bezprzewodowych. Na terenie Miasta zauważalne jest zainteresowanie wykorzystyaniem odnawialnych źródeł energii. Energia słoneczna może być wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej bądź ciepła, przyczynia się do walki ze zmianami klimatycznymi. Jako rodzime źródło energii, zmniejsza uzależnienie od importu i jednocześnie zwiększa bezpieczeństwo energetyczne. Należy promować wykorzystanie technologii odnawialnych źródeł energii oraz uświadamiać mieszkańców miasta Suwałk, o pozytywnym wpływie tych technologii na środowisko naturalne. 5) Wzrost zagrożenia zanieczyszczeniem wód powierzchniowych i podziemnych. Źródłem wody dla miasta Suwałk jest zlokalizowane w północno-zachodniej części miasta w zakolu rzeki Czarnej Hańczy, ujęcie wody. W sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania w wodę lub awarii możliwe jest uruchomienie na terenie miasta tzw. studni awaryjnych. W interesie władz miasta Suwałk jest podejmowanie wszelkich możliwych działań chroniących czystość wody tłoczonej z ujęcia komunalnego. Wpływ na degradację wód powierzchniowych (głównie rzeki Czarnej Hańczy) mają: - spływy nawozów mineralnych z terenów rolniczych, - niekontrolowane rzutu ścieków komunalnych z nieszczelnych szamb, - rzut z oczyszczalni ścieków, - eksploatacja złóż kruszywa naturalnego. Wody powierzchniowe są zagrożone przede wszystkim punktowymi źródłami zanieczyszczeń, spływami powierzchniowymi z terenów rolniczych oraz zanieczyszczeniami wprowadzanymi przez opady atmosferyczne. Czystość wód podziemnych zagrożona jest brakiem kanalizacji w tym np. w rejonie Krzywółki czy Szwajcarii oraz w miejscowoścach leżących nad Czarną Hańczą, poza terenem Miasta (Bród Nowy, Potasznia, Bród Stary), co grozi niekontrolowanymi rzutami ścieków socjalno-bytowych i gnojowicy do gruntu i dalszym ich przedostawianiem się do płytko zalegających warstw wodonośnych lub bezpośrednio do rzeki Czarnej Hańczy. Do najistotniejszych potencjalnych źródeł skażenia wód podziemnych należą: - rzut kolektorem burzowym do rzeki Czarnej Hańczy wód opadowych z obiektów szpitalnych, mieszkaniowych, produkcyjnych i usługowych osiedla Północ, - stacje benzynowe, - wydobycie kruszywa, które ma wpływ na naturalny obieg wody, - istniejące wiercone, nie eksploatowane studnie mogące prowadzić do skażenia warstwy wodonośnej. 6) Zagrożenia zanieczyszczeniem wodno-ściekowym Kolejnym zagrożeniem dla miasta jest zatruwanie ekosystemów w miejscach, gdzie brak jest kanalizacji, spływ zanieczyszczonej wody rzekami z sąsiednich gmin i powiatów, zbiorniki bezodpływowe. Zmiany klimatu i wzrastająca temperatura oraz zwiększenie intensywności deszczu nawalnych, będą skutkować koniecznością dostosowania infrastruktury wodnokanaliizacyjnej w mieście. Sprawność kanalizacji deszczowej w sytuacji opadów nawalnych do odbioru gwałtownie przybierającej ilości wody opadowej jest bardzo ważna, aby nie doprowadzać do lokalnych podtopień. Straty wód opadowych są wynikiem coraz większych powierzchni szczelnych (asfaltowych, betonowych, z kostki burkowej) potęgujących zjawisko spływu powierzchniowego. 7) Zagrożenia zanieczyszczeniem odpadami Rosnąca ilość odpadów komunalnych i brak kontroli nad spalaniem odpadów w paleniskach domowych oraz występowanie wyrobów zawierających azbest stanowią zagrożenia dla miasta Suwałk. Miasto Suwałki realizuje opracowany program usuwania wyrobów zawierających azbest. Większość wyrobów zawierających azbest znajduje się na nieruchomościach będących własnością osób fizycznych. Ilość wyrobów zawierających azbest, zamontowanych na budynkach w Suwałkach (stan na czerwiec 2021 r.) wynosi około 2224 tony (w przeliczeniu 1m$^2$ eternitu waży ok. 13,5 kg). Na terenie miasta, łączna powierzchnia pokryta eternitem, wynosi 164 723 m$^2$. Łącznie pokrytych tym materiałem jest obecnie 1237 obiektów, w tym 449 budynki mieszkalne. Do 31 grudnia 2032 r. wszystkie wyroby zawierające azbest, muszą zostać usunięte z otoczenia człowieka, ponieważ azbest jest substancją niebezpieczną, powodującą nowotwory i pylice płuc. Prawo zabrania samodzielnnej naprawy lub demontażu eternitu. Prace takie mogą być prowadzone wyłącznie przez wykonawców posiadających odpowiednie wyposażenie techniczne, zatrudniających pracowników przeszkolonych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz posiadających stosowne kwalifikacje - ukończone szkolenia dotyczące prawidłowego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest. Od 2006 r. Miasto Suwałki realizuje program usuwania wyrobów zawierających azbest, pomagając mieszkańcom w pozbyciu się z ich posesji wyrobów z azbestem (głównie płyt eternitowych), odbierając je oraz transportując w celu przekazania do unieszkodliwienia na składowisku odpadów niebezpiecznych. Miasto realizuje również pomoc w demontażu wyrobów zawierających azbest. Działania w zakresie edukacji ekologicznej powinny być ukierunkowane na organizowaniu różnych cyklicznych akcji typu: sprzątanie świata, dzień ziemi, zbiórki zużytych baterii i segregacji odpadów do specjalnie zakupionych pojemników. Należy prowadzić działalność edukacyjną w zakresie selektywnej zbiórki odpadów i ograniczenia ich powstawania oraz racjonalnego wykorzystania wody i energii. 8) Zagrożenia zanieczyszczenia zasobów przyrodniczych Zagrożeniami dla siedlisk przyrodniczych na terenie miasta stanowią m.in.: pozbywanie się odpadów z gospodarstw domowych, obiektów rekreacyjnych, zabudowa rozproszona, rozproszone zanieczyszczenie wód powierzchniowych z powodu działalności związanej z rolnictwem i leśnictwem oraz nawożeniem pól. Ważny jest rozwój obszarów biologicznie czynnych, łączący racje gospodarcze, potrzeby i możliwości z kwestiami ekologicznymi i możliwościami środowiska. Ocieplenie się klimatu może spowodować migracje gatunków, które nie są przystosowane do wysokich temperatur i suszy latem, a dobrze znoszące ostre mrozy. Z powodu zjawiska suszy wystąpi ograniczenie powierzchni terenów wodno-błotnych, w tym wysychanie i zanik torfowisk, wilgotnych lasów i borów, zanik małych powierzchniowych zbiorników wodnych (bagien, stawów, oczek wodnych, małych, płytkich jezior, a także potoków i małych rzek). Stałe oddziaływanie zanieczyszczeń i ich dotychczasowe gromadzenie w środowisku leśnym osłabia odporność lasów na choroby. Lasy narażone są na zmiany pogodowe - okresowo występujące susze, huraganowe wiatry oraz pożary. Ze względu na zwiększenie intensywności wiatrów wzrasta zagrożenie powstawaniem szkód wyrządzonych przez wyrywane i lamiące się drzewa podczas huraganów. Istniejące zagrożenia wynikają w większości przypadków z sytuacji nadzwyczajnych, losowych, katastrofalnych i trudnych do przewidzenia. Zapobieganie zagrożeniom na poziomie gospodarki przestrzennej możliwe jest w zakresie: 1) ograniczenia zagrożeń ze strony toksycznych środków przemysłowych, polegającego na oddzieleniu obszarów przemysłowych od terenów mieszkaniowych wymagających szczególnej ochrony, ważnym elementem jest dostępność komunikacyjna terenów przemysłowych pozwalająca na sprawny i bezkolizyjny przewóz substancji niebezpiecznych; 2) zminimalizowania zagrożeń pożarami - polegającego na stosowaniu przepisów ochrony przeciwpożarowej w planach zagospodarowania przestrzennego, w tym m.in. zachowania odległości zabudowy zgodnie z przepisami szczegółowymi w tym warunkami ppoż, zaleca się zachowanie odległości minimum 30 m od kompleksów lasów ochronnych; 3) niwelowania skutków większości zagrożeń katastrofalnych, którym trudno jest przeciwdziałać w sferze planowania przestrzennego, zwłaszcza biorąc pod uwagę istniejące zagospodarowanie terenów miejskich, poprzez ustanowienie stosownych służb ratowniczych i stworzenie im możliwości skutecznego działania. Ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego należy do najważniejszych zadań Państwa i jednostek samorządu terytorialnego i powinna być realizowana przez: - aktywność w kreowaniu polityki bezpieczeństwa i porządku publicznego, - inwestowanie w infrastrukturę na rzecz bezpieczeństwa (realizacja monitoringu, budowa i przebudowa ulic w mieście, wdrażanie nowych rozwiązań architektoniczno – urbanistycznych), - stosowanie prawa miejscowego w odniesieniu do spraw ładu i porządku publicznego. Dla miasta Suwałk, najważniejsze cele w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, a także sposoby ich realizacji zostały określone w „Miejskim programie zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego na lata 2019-2022”. W sposób kompleksowy określa on strategię działań różnych jednostek, organizacji i instytucji w celu zapobieżenia zagrożeniom bezpieczeństwa i porządku w miejscach publicznych oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego. W Suwałkach funkcjonują następujące instytucje ustawowo odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne, monitoring i prowadzenie działań w sytuacjach kryzysowych lub zagrożeń: - Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, - Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Suwałkach, - Komenda Miejska Policji w Suwałkach, - Miejski Zespół Zarządzania Kryzysowego, - Wydział Spraw Obywatelskich. Referat Obrony Cywilnej, Zarządzania Kryzysowego i Spraw Obronnych Urzędu Miejskiego w Suwałkach, - Miejska Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w Suwałkach, - Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Delegatura w Suwałkach, - Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Suwałkach, - Straż Miejska w Suwałkach, - Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w Suwałkach, - Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego SP ZOZ w Suwałkach, - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Suwałkach, – Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Suwałkach, – Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach, – Szpital Wojewódzki im. dr. Ludwika Rydygiera w Suwałkach, – Szpitalny Oddział Ratunkowy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Delegatura w Suwałkach, – Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Suwałkach, – PGE Dystrybucja S.A. Odział Białystok Rejon Energetyczny Suwalki, – Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Suwałkach, – Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Suwałkach, Działalność tych instytucji podporządkowana jest lokalnej polityce bezpieczeństwa. Do podstawowych zadań wymienionych wyżej instytucji należą: realizacja zadań w zakresie zapobiegania zagrożeniom życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwo państwa i utrzymanie porządku publicznego, ochrona praw obywatelskich, a także zapobieganie klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczanie i usuwanie ich skutków na zasadach określonych w ustawach. Dotyczy to również sytuacji będących następstwem katastrofy naturalnej, awarii technicznej, działań terrorystycznych wywołujących katastrofy naturalne lub awarie techniczne i innych sytuacji naruszających porządek publiczny miasta. Poprawa ładu i porządku publicznego oraz przeciwdziałanie zjawiskom patologii społecznej dokonuje się w Suwałkach poprzez: – wdrażanie Programu „Bezpieczne miasto” oraz innych programów przewidujących przeciwdziałanie zjawiskom patologii społecznej, – monitoring miejsc niebezpiecznych, – programy prewencyjne i prewencji kryminalnej, – zwiększenie kadrowe oraz doposażenie sprzętowe Policji, Państwowej Straży Pożarnej i Straży Miejskiej, – stworzenie zintegrowanego systemu łączności służb ratowniczych. Bezpośrednio nad bezpieczeństwem publicznym mieszkańców Suwałk czuwają m.in. Komenda Miejska Policji, Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej i Straż Miejska. Stan bezpieczeństwa społeczności miasta według danych tych instytucji przedstawiał się następująco: Komenda Miejska Policji – bezpieczeństwo ruchu drogowego w stosunku do lat poprzednich pozostaje na zbliżonym poziomie. Na suwalskich drogach w 2019 r. zaistniało 40 wypadków drogowych (o 19 więcej niż w roku poprzednim), zmniejszyło się natomiast liczba kolizji drogowych która zmalowała do 134 (z 1024 w 2018 r.). Głównymi przyczynami wypadków i kolizji drogowych były nadmierna prędkość, nieudzielanie pierwszeństwa przejazdu, nieprawidłowe manewry. W 2019 r. w porównaniu z poprzednim rokiem, do 71 zmaleła liczba stwierdzonych przestępstw. Najczęstsze przestępstwa to kradzież, kradzież z włamaniem, przestępczość gospodarcza, przestępczość drogowa, przestępczość kryminalna, bójka i pobicie, uszkodzenie mienia, przestępczość narkotykowa, przestępczość korupcyjna, prowadzenie pojazdów pod wpływem alkoholu, przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Zagrożenie pożarowe w Suwałkach w 2019 r. uległo zmniejszeniu w porównaniu z 2018 r. Według danych Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej na terenie Suwałk przeprowadzono 688 akcji ratowniczych, tj. o 44 mniej niż w 2018 r. Ilość pożarów zmniejszyła się o 17,5%, a innych zagrożeń zwiększyła się o 6,0%. Zmniejszyła się o 7,0% w stosunku do lat poprzednich liczba fałszywych alarmów. W 2019 r. działania Straży Miejskiej w Suwałkach były skupione poza ochronę porządku publicznego były także na sprawach dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji, dbałości o czystość środowiska – kontrole w zakresie spalania odpadów w piecach przydomowych. W 2019 r. w porównaniu z poprzednim rokiem, do 408 zmalała liczba zgłoszeń do dyżurnego Straży Miejskiej w Suwałkach. Najczęstsze zgłoszenia to: nieprawidłowe parkowanie, zakłócenia porządku publicznego, ochrona środowiska i gospodarki odpadami, zagrożenie życia i zdrowia, awarie techniczne, zwierzęta, zagrożenia w ruchu drogowym, zagrożenia pożarowe, pomoc przy uruchomieniu pojazdu i inne zgłoszenia. Do zwalczania zagrożeń bezpieczeństwa mieszkańców, w tym kradzieży i vandalizmu, w dużej mierze przyczyni się uruchomienie kompleksowego systemu monitoringu wizyjnego Suwałk. Od 2000 r. funkcjonuje system monitoringu wizyjnego wybranych miejsc na terenie miasta, czego efektem jest poprawa bezpieczeństwa w tych miejscach. Dodatkowym elementem wzmocniającym poczucie bezpieczeństwa mieszkańców jest poprawa oświetlenia ulic, placów i miejsc publicznych. Funkcja ochrony przed ewentualnymi niebezpiecznymi skutkami klęsk żywiołowych, katastrof oraz innymi zdarzeniami powodowanymi siłami natury, celową działalnością człowieka w tym także wojną, spełniana jest poprzez realizację zadań obrony cywilnej i skierowana na ochronę ludności, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny, jak również współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych, zagrożeń środowiska i usuwaniu ich skutków. Zadaniami obrony cywilnej jest również ochrona zakładów pracy, urządzeń użyteczności publicznej oraz dóbr kultury. Wraz z rozwojem miasta powstają nowe potrzeby w zakresie bezpieczeństwa publicznego, obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego. Zaspokajanie ich uwzględniane jest na bieżąco w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego poprzez ustalenia, nakazy i zakazy określone w planach reagowania kryzysowego i obrony cywilnej. Uzgodniono, że plany miejscowe uwzględnić muszą realizację zadań obrony cywilnej związanych z bezpieczeństwem publicznym i zarządzaniem kryzysowym, zgodnie z zarządzeniem Wojewody Podlaskiego Nr 7/2020 z dnia 19 stycznia 2020 r. w sprawie ustalenia wymagań obrony cywilnej i w szczególności następujące aspekty obrony cywilnej: - lokalizowanie awaryjnych ujęć wody (zaopatrzenie w wodę w warunkach specjalnych), - budowle ochronne dla ludności, - umiejscowienie elementów systemu ostrzegania i alarmowania ludności. Zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na terenie miasta nie odnoszą się bezpośrednio do kształtowania układu przestrzennego miasta. Studium zawiera niezbędne rozwiązania zmierzające do zapewnienia pozytywnych zmian w zachowaniu bezpieczeństwa komunikacyjnego poprzez planowane modernizacje, budowy, rozbudowy i przebudowy układu komunikacyjnego. W 2019 r. ogółem wybudowano, przybudowano i wyremontowano około 6,0 km dróg oraz wybudowano około 5,08 km wydzielonych dróg rowerowych i 1,02 km ciągów pieszo-rowerowych. Na koniec 2019 r. w Suwałkach funkcjonowało ogółem 55,28 km dróg rowerowych i 32,13 km ciągów pieszo-rowerowych, a powierzchni terenów zieleni miejskiej w Suwałkach wyniosła około 313 ha, w tym około 103 ha zieleni zorganizowanej. Kierunki i zadania w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom bezpieczeństwa ludności i jej mienia: - termomodernizacja budynków zbiorowego zamieszkania oraz budynków jednorodzinnych, - podłączenie budynków mieszkalnych wielorodzinnych i lokali komunalnych do miejskiej sieci cieplnej i gazowej, wykonanie instalacji wewnętrznej z likwidacją indywidualnych źródeł ciepła, tj. trzonów kuchennych i piecowych, - realizowanie programu ograniczania niskiej emisji na terenie miasta, - zastosowanie odnawialnych źródeł energii w budynkach, zwłaszcza stanowiących własność publiczną, - rozbudowa sieci cieplowniczej budowa sieci i przyłączy do nowych odbiorców, - rozbudowa sieci gazowej, - bieżąca modernizacja, przebudowa i rozbudowa układu komunikacyjnego, - rozbudowa ścieżek rowerowych, - uwzględnianie standardów akustycznych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego miasta, - kontrola w zakresie dopuszczalnych norm emisji hałasu komunikacyjnego, - utrzymanie istniejących pasów zieleni wzdłuż szlaków komunikacyjnych i realizacja nowych, - uwzględnianie źródeł pól elektromagnetycznych na etapie planowania przestrzennego, - prowadzenie monitoringu stanu i jakości wód, - rozbudowa sieci wodociągowej, - budowa studni awaryjnych, - budowa anten alarmowych na terenach poza zasięgiem istniejącego systemu powiadamiania, - opracowanie planów przystosowania obiektów w sytuacji zagrożenia (aneksy OC) - edukacja poprzez propagowanie postaw i zachowań motywujących ludność do oszczędności wody, - edukacja mieszkańców w zakresie ochrony wód oraz racjonalnego wykorzystania zasobów wodnych przez gospodarstwa domowe, - rekultywacja terenów poeksploatacyjnych, - realizacja Programu Usuwania Azbestu, - likwidacja dzikich wysypisk śmieci, - edukacja w zakresie upowszechnienie selektywnej zbiórki odpadów, - prowadzenie edukacji ekologicznej poprzez m.in. akcje skierowanie do mieszkańców np. „Sprzątanie Świata”, - kontrole zakładów mogących mieć negatywnych wpływ na stan środowiska i bezpieczeństwa mieszkańców, - uwzględnienie znaczenia ochrony różnorodności biologicznej oraz form ochrony przyrody i obszarów cennych przyrodniczo w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, – nasadzenia zadrzewień przydrożnych wzdłuż odcinków dróg, nowe nasadzenia zieleni wysokiej, prace pielęgnacyjno-konserwacyjne zieleni, – zagospodarowanie przyrodnicze i rekreacyjne terenów wokół zbiorników wodnych i wzdłuż rzeki Czarna Hańcza. 11. Uwarunkowania wynikające z potrzeb i możliwości rozwoju gminy, uwzględniające w szczególności: analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne, prognozy demograficzne, w tym uwzględniające, tam gdzie to uzasadnione, migracje na obszarach funkcjonalnych w rozumieniu art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy, bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę Podstawą określenia potrzeb i możliwości rozwoju miasta oraz określenia zapotrzebowania na nowe tereny przeznaczone pod zainwestowanie, są wykonane w trakcie trwania procedury planistycznej analizy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt. 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Analizy ekonomiczne Zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 713 z późniejszymi zmianami) miasto prowadzi swoją gospodarkę finansową na podstawie uchwalanego co roku budżetu gminy. Jest to roczny plan finansowy obejmujący dochody i wydatki oraz wskazujący źródła pokrycia niedoborów lub kierunki rozdysponowania nadwyżek. Wydatki budżetowe są ściśle powiązane z osiąganymi dochodami oraz realizowanymi zakresami zadań. Organy gminy realizują określone zadania publiczne, których rozmiary i strukturę określa budżet gminy. Budżet ten będąc zespołem narzędzi i środków służących realizacji określonych lokalnych zadań społeczno-ekonomicznych, może być wykorzystywany przez organy gminy w oddziaływaniu na proces rozwoju lokalnego, jego dynamikę i strukturę. Budżet gminy jest również pewną prezentacją programu działań władz samorządowych, w których cele społeczne, ekonomiczne i ekologiczne zostały przeksztalcone w konkretne, wyrażone w liczbach zamierzenia realizacyjne. Rozwój gminy uzależniony jest od jej zdolności inwestowania. Stan finansów Gminy Miasta Suwałki, jego wielkość i dynamikę w latach 2017-2019 obrazuje poniższa tabela (kwoty w mln zł). \| Budżet \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|--------\|--------\|--------\|--------\| \| Dochody \| 391,55 \| 451,80 \| 524,10 \| \| Dynamika dochodów \| 105,79% \| 115,39% \| 116,00% \| \| Wydatki \| 394,93 \| 476,39 \| 566,22 \| \| Dynamika wydatków \| 107,64% \| 120,63% \| 118,86% \| \| Wynik \| - 3,38 \| - 24,59 \| - 42,12 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie Sprawozdań z wykonania budżetu na lata 2017-2019 Struktura dochodów w roku 2019 przedstawia się następująco: - 33,56% (173,67 mln zł) stanowią dotacje, - 22,55% (116,70 mln zł) stanowią subwencje, - 45,16% (233,72 mln zł) stanowią dochody własne. Wydatki miasta w 2019 roku wynosiły 566 222 387,92 zł i w porównaniu do 2018 roku wzrosły o 18,86%. W poprzednich latach wydatki miasta kształtowały się następująco: \| Wydatki \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|---------------\|--------\|--------\|--------\| \| Bieżące \| 349,91 \| 370,95 \| 412,70 \| \| udział w % \| 88,60% \| 77,87% \| 72,89% \| \| Majątkowe \| 45,02 \| 105,44 \| 153,52 \| \| udział w % \| 11,40% \| 22,13% \| 27,11% \| \| Ogółem \| 394,93 \| 476,39 \| 566,22 \| Tab. 20 Wydatki Gminy Miasta Suwałki w latach 2017-2019 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Sprawozdań z wykonania budżetu na lata 2017-2019 Struktura wydatków inwestycyjnych w roku 2019 przedstawia się następująco: - 49,83% - transport i łączność, - 16,25% - kultura fizyczna, - 9,77% - oświata i wychowanie, - 7,78 - turystyka, - 5,44% - rodzina, - 5,05% - bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, - 1,91% - kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, - 1,68% - gospodarka mieszkaniowa, - 2,29% - pozostałe. Wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres do 2040 roku zakładany na jej podstawie poziom dochodów i wydatków przedstawia się następująco (kwoty w mln zł): \| Rok \| 2019 \| 2021 \| 2040 \| \|----------\|--------\|--------\|--------\| \| Dochody ogółem \| 524,10 \| 479,97 \| 494,36 \| \| Wydatki ogółem \| 566,22 \| 468,24 \| 489,36 \| \| Wydatki majątkowe \| 153,52 \| 30,13 \| 19,64 \| \| udział w % \| 27,03% \| 6,41% \| 4,01% \| Tab. 21 Wieloletnia prognoza finansowa – poziom dochodów i wydatków do 2040 r. Źródło: Opracowanie własne na podstawie Wieloletniej prognozy finansowej Założyć można, że sytuacja finansowa miasta pozwala na planowanie wydatków inwestycyjnych na poziomie minimum 4,0% rocznego dochodu gminy. Przy czym budżet na wydatki inwestycyjne będzie wzrastał wraz z pozyskanymi środkami zewnętrznymi w tym m.in. środkami unijnymi. Analizy środowiskowe Dokonując analiz uwarunkowań wynikających ze stanu środowiska przyrodniczego i wymogów jego ochrony wzięto pod uwagę środowisko (zgodnie z definicją przyjętą w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska), rozumiane jako ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopalinę, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz podstawowe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Biorąc pod uwagę uwarunkowania opisane w Rozdziale 5 na rysunku kierunków wyznaczono poszczególne tereny charakteryzujące się zróżnicowanymi uwarunkowaniami i możliwościami zagospodarowania w zależności od położenia względem ww. obszarów. Wśród nich znajdują się tereny leśne w tym objęte granicami obszaru Natura 2000, tereny rolne objęte granicami obszaru Natura 2000, tereny leśne i rolne objęte granicami Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, rzeka Czarna Hańcza. Analizy społeczne Na infrastrukturę społeczną składają się obiekty i urządzenia służące obsłudze ludności. Ich ilość, jakość i rozmieszczenie decydują o jakości życia mieszkańców miasta. Usługi publiczne dzielą się na usługi pozostające w sferze kompetencji samorządu i władz rządowych oraz usługi publiczne i komercyjne świadczone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne. Uwarunkowania z zakresu szkolnictwa, kultury, służby zdrowia i opieki społecznej opisane zostały w Rozdziale 8. Ludność, prognozy demograficzne Liczba mieszkańców Suwałk na koniec 2019 roku wynosiła 69758 osób, z czego 47,8% stanowili mężczyźni zaś 52,2% kobiety. Analiza struktury ludności pod względem płci, w latach 2011 – 2019, wykazuje nadwyżkę liczby kobiet w stosunku do mężczyzn. Tab. 22 Liczba mieszkańców Suwałk w latach 2011-2019 \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|----------------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| Liczba ludności ogółem \| 69210 \| 69404 \| 69317 \| 69316 \| 69370 \| 69626 \| 69554 \| 69827 \| 69758 \| \| mężczyźni \| 33170 \| 33250 \| 33151 \| 33127 \| 33157 \| 33261 \| 33257 \| 33356 \| 33348 \| \| kobiety \| 36040 \| 36154 \| 36166 \| 36189 \| 36213 \| 36365 \| 36297 \| 36471 \| 36410 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Średnia gęstość zaludnienia na terenie miasta wynosiła w 2019 r., 1065 os/km$^2$, z czego najwyższa była w obrębach geodezyjnych 5 i 6, obejmujących teren śródmieścia, osiągającą wartość powyżej 5000 os/km$^2$. Ruch naturalny W przedstawieniu ruchu naturalnego podstawowe znaczenie ma analiza urodzeń i zgonów. Rozpatrując dane z ostatnich lat ciężko jest wyznaczyć stały trend przyrostu naturalnego, posiada on charakter skokowy. Najistotniejsze jest jednak to, że przyrost naturalny w badanym okresie 2011 – 2019 jest dodatni tzn., że więcej osób rodzi się na terenie miasta niż umiera. Niestety w 2020 r. po raz pierwszy odnotowano ujemny przyrost naturalny, na co wpływ niewątpliwie miała sytuacja związana z pandemią COVID19. Migracje Tendencje w migracji mieszkańców Suwałk przedstawia opracowana w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego tabela. Wnika z niej, że rekordowy w zakresie zameldowań był rok 2018, w którym z terenów wiejskich sprowadziło się do miasta 551 osób, a z innych miast 241. Biorąc pod uwagę płeć osób sprowadzających się do Suwałk, to w niewielkim stopniu widać przewagę kobiet. Analizując dane dotyczące wymeldowań z miasta, to tutaj również widzimy przewagę wśród kobiet. Najczęściej opuszczają one Suwałki, na rzecz innych ośrodków miejskich. Wymeldowania w ruchu wewnętrznym z zasady są na równym poziomie wśród obu płci, różnicę widać w wymeldowanych za granicę, gdzie znaczą przewagę mają kobiety. Nie ma przesłanek, aby w niniejszej analizie uwzględnić migrację w ramach miejskich ośrodków funkcjonalnych ośrodka wojewódzkiego. \| zameldowania \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| b.d. \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|--------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| ogółem \| 693 \| 655 \| 617 \| 593 \| b.d. \| 622 \| 656 \| 816 \| 694 \| \| mężczyźni \| 315 \| 287 \| 275 \| 274 \| b.d. \| 274 \| 294 \| 362 \| 322 \| \| kobiety \| 378 \| 368 \| 342 \| 319 \| b.d. \| 348 \| 362 \| 454 \| 372 \| \| ogółem \| 185 \| 186 \| 153 \| 173 \| 157 \| 167 \| 165 \| 241 \| 184 \| \| mężczyźni \| 81 \| 87 \| 62 \| 79 \| 74 \| 84 \| 90 \| 103 \| 83 \| \| kobiety \| 104 \| 99 \| 91 \| 94 \| 83 \| 83 \| 75 \| 138 \| 101 \| \| ogółem \| 477 \| 438 \| 435 \| 402 \| 445 \| 434 \| 453 \| 551 \| 482 \| \| mężczyźni \| 214 \| 183 \| 198 \| 185 \| 206 \| 179 \| 188 \| 247 \| 230 \| \| kobiety \| 263 \| 255 \| 237 \| 217 \| 239 \| 255 \| 265 \| 304 \| 252 \| \| ogółem \| 662 \| 624 \| 588 \| 575 \| 602 \| 601 \| 618 \| 792 \| 666 \| \| mężczyźni \| 295 \| 270 \| 260 \| 264 \| 280 \| 263 \| 278 \| 350 \| 313 \| \| kobiety \| 367 \| 354 \| 328 \| 311 \| 322 \| 338 \| 340 \| 442 \| 353 \| \| ogółem \| 31 \| 31 \| 29 \| 18 \| b.d. \| 21 \| 38 \| 24 \| 28 \| \| mężczyźni \| 20 \| 17 \| 15 \| 10 \| b.d. \| 11 \| 16 \| 12 \| 9 \| \| kobiety \| 11 \| 14 \| 14 \| 8 \| b.d. \| 10 \| 22 \| 12 \| 19 \| \| wymeldowania \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| b.d. \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|--------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| ogółem \| 838 \| 686 \| 767 \| 801 \| b.d. \| 593 \| 738 \| 767 \| 797 \| \| mężczyźni \| 419 \| 323 \| 367 \| 376 \| b.d. \| 256 \| 341 \| 356 \| 396 \| \| kobiety \| 419 \| 363 \| 400 \| 425 \| b.d. \| 337 \| 397 \| 411 \| 401 \| \| ogółem \| 324 \| 267 \| 351 \| 373 \| 312 \| 285 \| 346 \| 406 \| 394 \| \| mężczyźni \| 156 \| 130 \| 160 \| 174 \| 134 \| 120 \| 157 \| 183 \| 197 \| \| kobiety \| 168 \| 137 \| 191 \| 199 \| 178 \| 165 \| 189 \| 223 \| 197 \| \| ogółem \| 422 \| 354 \| 343 \| 357 \| 388 \| 293 \| 373 \| 338 \| 385 \| \| mężczyźni \| 219 \| 164 \| 177 \| 172 \| 191 \| 130 \| 179 \| 166 \| 193 \| \| kobiety \| 203 \| 190 \| 166 \| 185 \| 197 \| 163 \| 194 \| 172 \| 192 \| \| ogółem \| 746 \| 621 \| 694 \| 730 \| 700 \| 578 \| 719 \| 744 \| 779 \| \| mężczyźni \| 375 \| 294 \| 337 \| 346 \| 325 \| 250 \| 336 \| 349 \| 390 \| \| kobiety \| 371 \| 327 \| 357 \| 384 \| 375 \| 328 \| 383 \| 395 \| 389 \| \| ogółem \| 92 \| 65 \| 73 \| 71 \| b.d. \| 15 \| 19 \| 23 \| 18 \| \| mężczyźni \| 44 \| 29 \| 30 \| 30 \| b.d. \| 6 \| 5 \| 7 \| 6 \| \| kobiety \| 48 \| 36 \| 43 \| 41 \| b.d. \| 9 \| 14 \| 16 \| 12 \| saldo migracji \| ogółem \| -145 \| -31 \| -150 \| -208 \| b.d. \| 29 \| -82 \| 49 \| -103 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. W celu określenia trendów w migracji na terenie Suwałk opracowano poniższy wykres obrazujący zameldowania i wymeldowania oraz linie trendów w tym zakresie. Struktura płci i wieku Struktura płci na terenie miasta jest wyrównana. Współczynnik feminizacji od roku 2011 kształtuje się na poziomie 109, oznacza to, że na 100 mężczyzn przypadało 109 kobiet. Jest to stosunkowo wysoka wartość – dla porównania, średni współczynnik feminizacji w Polsce wynosi 107 a w województwie podlaskim 105. Z analizy danych za lata 2011-2019 wynika, że na terenie miasta systematycznie wzrasta udział procentowy osób w wieku poprodukcyjnym, bez jednoczesnego trendu wzrostowego wśród osób w wieku przedprodukcyjnym. Odzwierciedleniem tego jest poniższa tabela wraz z opracowanym na podstawie zawartych w niej danych, wykresem. Ludność wg grup ekonomicznych Tab. 24 Ludność wg grup ekonomicznych w latach 2011-2019 \| \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| 2016 \| 2017 \| 2018 \| 2019 \| \|------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| wiek przedprodukcyjny \| 13907 \| 13692 \| 13371 \| 13165 \| 13044 \| 13096 \| 12909 \| 13169 \| 13127 \| \| wiek produkcyjny \| 45965 \| 45911 \| 45742 \| 45467 \| 45167 \| 44780 \| 44367 \| 43796 \| 43276 \| \| wiek poprodukcyjny \| 9338 \| 9801 \| 10104 \| 10684 \| 11159 \| 11750 \| 12278 \| 12862 \| 13355 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Ludność miasta powoli lecz systematycznie starzeje się. W 2019 roku odsetek osób w wieku produkcyjnym wynosił 65,1%, w wieku przedprodukcyjnym 15,7% zaś w wieku poprodukcyjnym 19,1%. Struktura płci ulega znacznym zmianom w czasie, podobnie jak struktura wieku, czego zobrazowaniem jest przedstawiona poniżej piramida wieku. Analizując piramidę wyraźnie widać zróżnicowanie poszczególnych roczników, będące pokłosem niestabilności politycznej. Najmniej liczne roczniki to ludność w wieku 75 lat i więcej, czyli urodzone w czasie II Wojny Światowej lub bezpośrednio przed jej rozpoczęciem. Na małą liczebność tej grupy składa się jej wiek biologiczny, a co za tym idzie naturalna umieralność, mała liczba urodzeń w czasie wojny oraz straty wojenne. Pierwsze tendencje wzrostowe widać w rocznikach urodzonych zaraz po wojnie, stanowiące tzw. rekompenzaty powojenne. Silnie zaznaczone są roczniki wyżu demograficznego lat pięćdziesiątych oraz ich echo w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Przejawia się to wzrostem liczby ludności w wieku około 55-65 lat i ludności w wieku około 30-40 lat. Charakterystyczny dla piramidy wieku jest dodatni współczynnik maskulinizacji w młodszych rocznikach (statystycznie rodzi się więcej chłopców) oraz przewaga kobiet nad mężczyznami w starszych rocznikach (kobiety żyją statystycznie dłużej). Ten drugi dość znacznie wyróżnia się na terenie miasta, gdyż nadwyżki kobiet występują w każdej grupie wiekowej poczynając od przedziału 35-39. Dane przedstawione na powyższym wykresie pozwalają uchwycić następujące tendencje w procesach ludnościowych na terenie miasta: – społeczeństwo Suwałk można określić, społeczeństwem regresywnym, z tendencją do przekształceń w kierunku społeczeństwa zastojowego (roczniki 0-25), – Najliczniejszą grupa wiekową jest ludność w wieku 55-65 lat, czyli osób które w najbliższym dziesięcioleciu przejdą w wiek emerytalny, – In plus dla trendów demograficznych jest duży udział ludności w wieku 30-39 lat, a także z przedziału 40 – 44 lata, – Optymistycznie wygląda wartość dla przedziału 25-29 lat, który niemal w całości zastąpi na rynku pracy roczniki 60-64, które sukcesywnie będą opuszczać rynek pracy, – Grupa 25-29 jest dodatkowo cenna nie tylko z uwagi na zapełnienie luki na rynku pracy po rocznikach 60-64, ale również ze względów demograficznych. Rocznniki te będą tworzyć kolejną zwyczkę demograficzną. – Dominacja liczby kobiet nad liczbą mężczyzn w rocznikach powyżej 45. Prognoza demograficzna Główny Urząd Statystyczny przedstawia prognozę finansową w podziale na 5-cio letnie okresy do roku 2050. Wartości prognozy dla poszczególnych lat wraz z podziałem na płeć zostały zawarte w poniższej tabeli. \| proguoza na rok 2020 \| proguoza na rok 2025 \| proguoza na rok 2030 \| proguoza na rok 2035 \| proguoza na rok 2040 \| proguoza na rok 2045 \| proguoza na rok 2050 \| \|----------------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\| \| ogółem \| ogółem \| ogółem \| ogółem \| ogółem \| ogółem \| ogółem \| \| 68 643 \| 67 850 \| 66 715 \| 65 170 \| 63 217 \| 60 907 \| 58 339 \| \| mężczyźni \| mężczyźni \| mężczyźni \| mężczyźni \| mężczyźni \| mężczyźni \| mężczyźni \| \| 32 717 \| 32 261 \| 31 644 \| 30 840 \| 29 880 \| 28 810 \| 27 680 \| \| kobiety \| kobiety \| kobiety \| kobiety \| kobiety \| kobiety \| kobiety \| \| 35 926 \| 35 589 \| 35 071 \| 34 330 \| 33 337 \| 32 097 \| 30 659 \| Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Ryc. 26 Prognoza demograficzna do roku 2050 Na podstawie przedstawionej powyżej tabeli oraz sporządzonego na jej podstawie wykresu, można spodziewać się powolnego spadku liczby ludności. Z prognoz GUS wynika, że liczba ludności na terenie Suwałk osiągnie wartość 58339 osób. Zupełnie inny wariant przedstawiają zaś dane Urzędu Miejskiego w Suwałkach, gdzie prognoza demograficzna została opracowana poprzez wyznaczenie linii trendu, w stosunku do danych ilościowych liczby ludności w latach 2011-2019. Wartość końcowa linii trendu w roku 2049 zbliża się do liczby około 72000 mieszkańców. Ryc. 27 Prognoza demograficzna do roku 2050 ![Diagram prognozy demograficznej](image) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Miejskiego w Suwałkach. Bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę Na koniec roku 2019 liczba mieszkańców Suwałk wynosiła 69 758 osób. Prognozy publikowane przez Urząd Statystyczny w Białymstoku zakładają stopniowy spadek liczby ludności miasta, który w 2040 roku ma oscylować w granicach 63 217 mieszkańców (różnica w stosunku do stanu obecnego wynosi ponad 6500 mieszkańców). Z dokonanych na podstawie dotychczasowych danych demograficznych z lat 2011-2019 analiz, wynika inny wariant. Prognoza opracowana poprzez wyznaczenie linii trendu wskazuje, iż w roku 2040 liczba mieszkańców Suwałk przekroczy 71 000. Zasadne jest zatem przyjęcie do dalszych analiz wariantu optymistycznego zakładającego, iż w roku 2040 liczba mieszkańców naszego miasta utrzyma się przynajmniej na dotychczasowym poziomie ok. 69 758 osób. Z analiz społecznych, dotyczących w szczególności zaspokojenia potrzeb mieszkańców, których wyniki zamieszczono w Rozdziale 9. Uwarunkowania wynikające z warunków i jakości życia mieszkańców wynika, iż na terenie miasta nadal występuje duże zapotrzebowanie na nowe mieszkania o podwyższonym standardzie oraz zapotrzebowanie na usługi, w tym usługi specjalistyczne w szczególności związane z ochroną zdrowia i szeroko rozumianą opieką medyczną. W grudniu 2019 r. (wg danych Głównego Urzędu Statystycznego) zasoby mieszkaniowe w Suwałkach wynosiły 26 249 mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej 1 800 68 m². Średnio na jedno mieszkanie przypadało 2,65 osoby. Średnia wielkość mieszkania natomiast wynosiła 68,6 m², co w przeliczeniu na jedną osobę daje 25,81 m². (dla porównania dla Europy współczynniki te średnio wynoszą już obecnie 40 m² i 2 osoby na jedno mieszkanie). Punktem wyjścia przy określaniu zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową, w perspektywie do roku 2040, poza danymi z prognozy demograficznej, jest podniesienie standardów mieszkaniowych, przy założeniu uzyskania powierzchni użytkowej mieszkania w przeliczeniu na jednego mieszkańca na poziomie ok. 40 m². Wraz z rozwojem zabudowy mieszkaniowej zakłada się również rozwój zabudowy usługowej. Zarówno usług podstawowych związanych z zabudową mieszkaniową, jak również pozostałych usług. Miasto Suwałki pełni rolę ośrodka regionalnego stąd też nadal istnieje zapotrzebowanie na różnego typu usługi o charakterze ponadlokalnym. Z analizy stanu istniejącego, na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków wynika, iż szacunkowa powierzchnia użytkowa obiektów o funkcjach usługowych w granicach administracyjnych miasta wynosi obecnie ok. 668 tys. m², z czego 263 tys. m² stanowią obiekty oświatowe i sportowe (39,4% powierzchni wszystkich obiektów o funkcji usługowej), 60 tys. m² (8,9%) obiekty administracyjno-biurowe, 87 tys. m² (13%) obiekty opieki zdrowotnej, 258 tys. m² (38,7%) stanowią pozostałe usługi w większości związane z handlem. Zarówno w przypadku zabudowy mieszkaniowej jak i różnego typu zabudowy usługowej nie ma określonych maksymalnych standardów i wielkości charakteryzujących zapotrzebowanie na poszczególne rodzaje zabudowy. Realizacja nowej zabudowy uzależniona jest jednak od potrzeb i możliwości finansowych gminy. Z analiz obecnego stanu istniejącej infrastruktury technicznej oraz komunikacji wynika, iż możliwość realizacji wielu inwestycji przewidzianych w obowiązujących miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, zlokalizowanych poza terenami o w pełni wykształconej strukturze funkcjonalno-przestrzennej, poprzedzona musi być wykonaniem niezbędnej infrastruktury technicznej. Chłonność terenów przeznaczonych pod zabudowę W celu określenia istniejących na terenie miasta rezerw terenów przeanalizowano dane dotyczące: - ustaleń obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, - użytkowania gruntów zawarte w ewidencji gruntów i budynków, - udostępnione dane BDOT, - wydanych pozwoleń na budowę i realizowanych już na ich podstawie inwestycji. Na potrzeby opracowania bilansu terenów i sformułowania właściwych wniosków dotyczących dalszych możliwości rozwoju miasta rezerwy terenów przeznaczonych pod zabudowę określono w podziale na poszczególne funkcje: zabudowę mieszkaniową (z podziałem na jednorodzinną i wielorodzinną), zabudowę usługową (wyodrębniając usługi z zakresu handlu wielkopowierzchniowego) oraz zabudowę przemysłowo-produkcyjną. Powierzchnia obszaru o w pełni wykształconej zwartej strukturze funkcjonalno-przestrzennej w granicach miasta Suwałk wynosi ok. 1 346,4920 ha. Wyniki przeprowadzonych analiz przestrzennych, uzupełnione obliczeniami na danych liczbowych zgromadzonych w tabelach atrybutów przy wykorzystaniu oprogramowania QGIS (mapy obrazujące położenie obszarów o określonych funkcjach, w granicach terenów zwartej zabudowy oraz poza nimi i zestawienia tabelaryczne poszczególnych powierzchni wyznaczonych w mpzp oraz wyniki wykonanych na ich podstawie obliczeń, znajdują się w dokumentacji planistycznej), przedstawia poniższe zestawienie tabelaryczne. Zawierają one wynikające z ustaleń obowiązujących planów minimalne i maksymalne parametry planowanej zabudowy. Do dalszych obliczeń w bilansowaniu przyjęto wartości minimalne. Przy obliczeniu chłonności w przypadku zabudowy przemysłowo produkcyjnej, posłużyono się parametrami wynikającymi z obecnego zainwestowania terenów przemysłowych z którego wynika iż na 1 ha powierzchni działki w przeliczeniu przypadka zaledwie ok. 1800 m² powierzchni użytkowej budynku. Rezerwa terenów pod funkcje przemysłowo-produkcyjne w obowiązujących planach wynosi ogółem 164,11 ha, co przy ww. złożeniu daje 295 399 m² powierzchni użytkowej. Maksymalne w skali miasta zapotrzebowanie na nową zabudowę mieszkaniową* Powierzchnia użytkowa obiektów o funkcjach mieszkalnych w granicach administracyjnych miasta Suwałk wynosi 1 800 681 m² (dane GUS stan na 31 grudnia 2019 r.). Obecna ilość mieszkań 26 249. Średnia powierzchnia mieszkania w przeliczeniu na mieszkańca wynosi 25,81 m². Prognoza demograficzna do roku 2050 opracowana przez GUS zakłada stopniowy spadek liczby ludności miasta, który w 2040 roku ma oscylować w granicach 63 217 mieszkańców. Z dokonanych na podstawie dotychczasowych danych demograficznych z lat 2011-2019 analiz, wynika inny wariant. Prognoza opracowana poprzez wyznaczenie linii trendu (opracowana na podstawie danych lokalnych nie potwierdzających prognoz GUS – rzeczywisty spadek liczby jest znacznie mniejszy niż zakładany), pozwala na dokonanie założenia, że w roku 2040 liczba mieszkańców Suwałk może przekroczyć 71 000, a przynajmniej pozostanie na dotychczasowym poziomie. Zatem za punkt wyjścia do określenia maksymalnego w skali miasta zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową przyjmuje się, iż w roku 2040 ludność miasta wynosić będzie 69 758 mieszkańców, a żądany współczynnik powierzchni użytkowej mieszkania przeliczeniu na jednego mieszkańca osiągnie poziom ok. 40 m². Maksymalne zapotrzebowanie na nową zabudowę mieszkaniową przedstawia się następująco: uzyskanie powierzchni użytkowej mieszkania w przeliczeniu na 1 mieszkańca na poziomie ok. 40 m² powierzchni użytkowej: \[ 40 \times 69\,758 = 2\,790\,320 \text{ m}^2 \] \[ 2\,790\,320 - 1\,800\,681 = 989\,639 \text{ m}^2 \] Ze względu na niepewność procesów rozwajowych do dalszych obliczeń przyjmuje się ww. wartość zwiększając ją o dopuszczone ustawą 30%. Maksymalne prognozowane zapotrzebowanie na nową zabudowę mieszkaniową wyrażone w łącznej powierzchni użytkowej mieszkań – 1 286 531 m². Maksymalne w skali miasta zapotrzebowanie na nową zabudowę usługową Powierzchnia użytkowa istniejących obiektów o funkcjach usługowych w granicach administracyjnych miasta Suwałk wynosi ok. 668 000 m², (dane z ewidencji gruntów i budynków UM Suwałki) w tym: – ok. 263 000 m² (39,4% pow. wszystkich obiektów usługowych) obiekty oświatowe i sportowe, – ok. 60 000 m² (8,9%) obiekty administracyjno-biurowe, – ok. 87 000 m² (13%) obiekty opieki zdrowotnej, – ok. 258 000 m² (38,7%) pozostałe usługi w większości związane z handlem. Wzrost zapotrzebowania na nową zabudowę usługową, będzie odpowiednio proporcjonalny do wzrostu zapotrzebowania na zabudowę mieszkaniową. Za punkt wyjścia do określenia maksymalnego w skali miasta zapotrzebowania na nową zabudowę usługową przyjmuje się uzyskanie powierzchni użytkowej usług na poziomie odpowiadającym obecnemu (na rok 2019) procentowemu stosunkowi powierzchni usług do powierzchni mieszkań. Obecnie 1 800 681 m² powierzchnia mieszkań, odpowiada 668 000 m² powierzchnia usług. Maksymalne zapotrzebowanie na nową zabudowę usługową przedstawia się następująco: powierzchnia mieszkań – 2 790 320 m² – powierzchnia usług ogółem – X \[ X = \frac{2 790 320 \text{ m}^2 \times 668 000 \text{ m}^2}{1 800 681 \text{ m}^2} = 1 035 127 \text{ m}^2 \] \[ 1 035 127 \text{ m}^2 - 668 000 \text{ m}^2 = 367 127 \text{ m}^2 \] Ze względu na niepewność procesów rozwojowych do dalszych obliczeń przyjmuje się ww. wartość zwiększając ją o dopuszczone ustawą 30%. Maksymalne prognozowane zapotrzebowanie na nową zabudowę usługową wyrażone w łącznej powierzchni użytkowej usług – 477 265 m². Maksymalne w skali miasta zapotrzebowanie na nową zabudowę przemysłowo-produkcyjną Powierzchnia użytkowa istniejących obiektów o funkcjach przemysłowo-produkcyjnych w granicach administracyjnych miasta Suwałk wynosi ok. 457 000 m², (dane z ewidencji gruntów i budynków UM Suwałki). W związku z intensywnym rozwojem zakładów produkcyjnych i przemysłowych w rejonie Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej oraz dążeniem do grupowania funkcji przemysłowo-produkcyjnych w jednym obszarze, konieczne jest rezerwowanie nowych terenów z przeznaczeniem na ten cel. Z analizy wydawanych pozwoleń na budowę (w zakresie wielkości nowoprojektowanych hal produkcyjnych) oraz zgłaszanych zamierzeń inwestycyjnych dotyczących lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł (farmy fotowoltaiczne) oraz ustaleń poczynionych w trakcie procedury planistycznej nad opracowaniem projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, wynika iż maksymalne zapotrzebowanie na nową zabudowę przemysłową powinno wynosić maksymalnie do 100% powierzchni istniejącej (to jest 457 000 m²). Ze względu na niepewność procesów rozwojowych do dalszych obliczeń przyjmuje się ww. wartość zwiększając ją o dopuszczone ustawą 30%. Maksymalne prognozowane zapotrzebowanie na nową zabudowę przemysłowo-produkcyjną, wyrażone w łącznej powierzchni użytkowej wynosi – 594 100 m². Bilans terenów (różnica między maksymalnym zapotrzebowaniem, a rezerwami wyrażonymi przez chłonność - przyjęte wartości minimalne): Tab. 27 Bilans terenów \| Rodzaj zabudowy \| Maksymalne zapotrzebowanie \| Chłonność obszarów o wykształconej strukturze funkcjonalno-przestrzennej (w granicach mpzp) \| Chłonność pozostałych obszarów wyznaczonych w planach miejscowych \| Różnica \| \|-----------------\|----------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------\|---------\| \| mieszkaniowa ogółem, w tym: - jednorodzinna - wielorodzinna \| 1 286 531 m² \| 174 509 m² 34 207 m² 140 302 m² \| 757 712 m² 465 724 m² 291 988 m² \| 354 310 m² \| \| usługowa ogółem \| 477 265 m² \| 37 088 m² \| 270 596 m² \| 169 661 m² \| \| przemysłowo-produkcyjna \| 594 100 m² \| 7 968 m² \| 287 430 m² \| 298 701 m² \| * Źródło: Opracowanie własne. Do potrzeb opracowywanego studium należy przyjąć, zatem iż: – w zakresie możliwości wyznaczenia nowych terenów o funkcji mieszkaniowej miasto posiada jeszcze rezerwy w postaci ok. 354 310 m² powierzchni użytkowej mieszkań, pozwalające na wyznaczenie nieznacznej w skali miasta ilości nowych terenów pod zabudowę mieszkaniową o tej wartości, – w zakresie możliwości wyznaczenia terenów o funkcjach usługowych rezerwy w postaci ok. 169 661 m² łącznej powierzchni użytkowej usług, pozwalające na wyznaczenie nowych terenów pod zabudowę usługową o tej wartości, – w zakresie wyznaczenia funkcji przemysłowych rezerwy w postaci ok. 298 702 m² łącznej powierzchni użytkowej przemysłu, pozwalające na wyznaczenie nowych terenów pod zabudowę o tej wartości. Wnioski z bilansu Wnioski z dokonanego bilansu są następujące: – miasto w granicach obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego posiada nadal bardzo duże rezerwy terenów przeznaczonych pod każdy rodzaj zabudowy, zwłaszcza mieszkaniowej i przemysłowo-produkcyjnej, – wartości z dokonanego bilansu pozwalają jedynie na nieznaczne korekty w zakresie wyznaczania nowych terenów o tych funkcjach w studium, – brak realizacji ustaleń niektórych planów miejscowych mimo długiego okresu ich obowiązywania wskazuje na konieczność przeanalizowania możliwości relokacji terenów w nich wyznaczonych pod różnego rodzaju funkcje, – dane z bilansu są dopiero podstawą do wyznaczania nowych terenów, ich określenie zgodnie z ustawą uzależnione jest jednak od możliwości finansowych gminy, w tym w szczególności możliwości wykonania przez gminę sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej oraz społecznej. Możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy Wydatki ponoszone przez miasto na realizację zadań dzieli się na: – wydatki bieżące, czyli wydatki związane z zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania poszczególnych obiektów gminnych oraz infrastruktury i jednocześnie zaspokojeniem bieżących potrzeb społecznych, wynikających z realizacji zadań gminy, – wydatki inwestycyjne, czyli wydatki służące przyszłościowemu zapewnieniu poprawy potrzeb społecznych i jednocześnie decydujące o tempie procesów rozwojowych gminy w przyszłości, obejmujące finansowanie działalności inwestycyjnej, które w znacznym stopniu przyczyniają się i decydują o jej rozwoju. Samorząd w pierwszej kolejności musi realizować funkcje związane z utrzymaniem istniejącego stanu usług, utrzymaniem własnych zasobów infrastrukturalnych, a na cele rozwojowe przeznacza pozostałe środki. Działania samorządu zmierzają w kierunku pomnażania dochodów własnych i z innych źródeł oraz racjonalizacji wydatków, zwłaszcza w kapitałochłonnych dziedzinach życia takich jak: gospodarka komunalna, mieszkaniowa i oświata. Głowe dochody budżetu miasta stanowią dochody własne i subwencje. Na dochody własne składają się wpływy z podatków, w tym od nieruchomości, budynków, od środków transportowych, od czynności cywilno – prawnych, opłaty eksploatacyjne i skarbowe, wpływy z karty podatkowej, podatek od spadków i darowizn. Sytuacja finansowa miasta Suwałki, przedstawiona powyżej w analizie ekonomicznej, pozwala na planowanie wydatków inwestycyjnych na poziomie co najmniej 4% dochodów zakładanych w budżecie miasta. Przyjęte założenia nie uwzględniają wzrostu budżetu na wydatki inwestycyjne wraz ze wzrostem wpływu środków pozyskanych z zewnątrz m.in. środków unijnych. Możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy wynika z potrzeb i możliwości wynikających z prognozowania i istniejących zobowiązań. Do przeprowadzenia analizy wykorzystano ustalenia zawarte w Prognozach skutków finansowych opracowanych na potrzeby planów miejscowych, od momentu, gdy taki dokument wymagany był przepisami prawa. Łączne zobowiązania gminy wynikające z założeń poczynionych na potrzeby opracowań planistycznych, wynikające z ww. Prognoz skutków finansowych opracowanych na potrzeby planów miejscowych, zgodnie z art. 17 pkt. 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, przedstawiają się następująco: Zobowiązania finansowe gminy i wpływy wynikające z prognoz skutków finansowych opracowanych na potrzeby miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (dane przekazane do GUS ze sprawozdania PZP-1), z podziałem na rodzaje skutków finansowych przedstawiają się następująco: 1) wpływy do budżetu gminy z tytułu: – opłaty planistycznej - 56 576 tys. zł, – wzrostu podatku ode nieruchomości - 40 086 tys. zł, – inne ujęte w prognozach – 103 238 tys. zł; 2) wydatki związane z: – wykupami gruntów pod drogi – 104 128 tys. zł, – budową dróg gminnych – 799 918 tys. zł, – budową infrastruktury technicznej – 71 439 tys. zł, – inne ujęte w prognozach – 216 541 tys. zł. dane ujęte w ww. prognozach stanowią łączną sumę wszystkich zobowiązań ujętych w opracowaniach od momentu uchwalenia obecnie obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, podkreślić należy jednak, iż ze względu na czas jaki minął od ich uchwalenia, część inwestycji ujętych w prognozach została już zrealizowana lub jest w trakcie realizacji, zatem rzeczywiste kwoty zobowiązań są niższe od prognozowanych, niemożliwe jest jednak ich dokładne oszacowanie. Opracowane analizy finansowe na potrzeby planów miejscowych nie uwzględniają możliwości sfinansowania części zadań gminy ze źródeł zewnętrznych, w tym środków unijnych. Inwestycje i ich realizacja rozłożone będą w czasie, co pozwala na rezerwowanie i pozyskiwanie środków na nie. Zgodnie z przyjętymi w sposób ostrożny założeniami kwot przeznaczanych na wydatki inwestycyjne w najbliższej perspektywie czasowej (do roku 2040), ustalone w studium inwestycje odpowiadają możliwościom finansowym gminy. Decyzja o wprowadzeniu inwestycji do studium i o uchwaleniu planu jest podejmowana po uwzględnieniu skutków społecznych, ekologicznych i przestrzennych. Celem polityki przestrzennej władz jest osiągnięcie stabilnego rozwoju miasta rozumianego jako zrównoważone wyznaczanie nowych terenów inwestycyjnych i podnoszenie atrakcyjności terenów już wyznaczonych w różnym stopniu zainwestowania. Rozwój realizowany jest również poprzez budowę i modernizację infrastruktury wodociągowej i sanitarnej celem dostarczenia i poprawy jakości wody pitnej oraz rozbudowę układu komunikacyjnego. Zakłada się też rozwój infrastruktury społecznej poprzez unowocześnianie bazy oświatowo – dydaktycznej, zwiększanie jakości i dostępności usług służby zdrowia i pomocy społecznej, ochronę dziedzictwa narodowego i kulturowego oraz zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców. Z przytoczonych danych wynika, iż miasto posiada możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnych i infrastruktury technicznej oraz społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy. W pierwszej kolejności zakłada się rozwój terenów w oparciu o istniejącą infrastrukturę drogową i istniejącą infrastrukturę techniczną będącą w gestii miasta z możliwością jej modernizacji i uzupełniania w ramach nakładów na wydatki inwestycyjne. Tylko w niewielkim stopniu wykazuje się potrzeby inwestycyjne wynikające z konieczności realizacji zadań własnych, związanych z lokalizacją nowej zabudowy na terenach położonych poza obszarami o w pełni wykształconej zwartej strukturze funkcjonalno-przestrzennej. Potrzeby inwestycyjne mogą wystąpić w różnym natężeniu w przypadkach realizacji inwestycji poza tym obszarem. Zakłada się jednak, że nowa zabudowa będzie powstawała przy urządzenych już drogach publicznych, gdzie na ogół doprowadzona jest gminna sieć wodociągowa. Określone w studium potrzeby inwestycyjne, nie przekraczają możliwości ich finansowania przez miasto na przestrzeni przyszłych 20 lat, w związku z czym nie ma potrzeby dokonania zmian w przyjętych prognozach dotyczących zapotrzebowania na nową zabudowę. Potrzeby inwestycyjne gminy związane z lokalizacją nowej zabudowy, stanowią realizację zadań własnych. Zadania te dotyczą modernizacji sieci komunikacyjnej, wykonania i wykonania infrastruktury technicznej oraz uzupełniania infrastruktury społecznej w związku z nową zabudową. 12. Uwarunkowania wynikające ze stanu prawnego gruntów Przeważającą formą własności gruntów w mieście jest własność prywatna. Jak wynika z danych aktualnych na dzień 1 stycznia 2021 r., grunty osób fizycznych w granicach administracyjnych miasta obejmują łącznie 2940 ha, co stanowi ok. 44,9% jego powierzchni. Większość terenów prywatnych, bo aż 2117 ha (32,3%), wchodzi w skład gospodarstw rolnych zlokalizowanych głównie w zachodniej i północnej części miasta, na gruntach sołectw Krzywółka, Szwajcaria i Dubowo. Grunty osób fizycznych, nie wchodzące w skład gospodarstw rolnych, stanowią zaledwie 823 ha (12,6%) i rozmieszczone są w różnych częściach miasta. Grunty komunalne o łącznej powierzchni 1339 ha, stanowią niespełna 20,4% powierzchni. Grunty te są częściowo wydzierżawione, a także przekazane w użytkowanie wieczyste. Część z nich pozostaje w trwałym zarządzie gminnych jednostek organizacyjnych oraz organów, które wykonują zadania zarządcze w stosunku do dróg gminnych. Grunty pozostające w bezpośrednim zarządzie miasta, wchodzące w skład gminnego zasobu nieruchomości stanowią zaledwie 682 ha (10,4%). Grunty komunalne nie stanowią zwartych kompleksów, ich struktura i rozmieszczenie w mieście jest mozaikowe, poszczególne formy własności często występują obok siebie. Obok gruntów prywatnych i gruntów mienia komunalnego, ok. 1351 ha, co stanowi 20,6% powierzchni miasta, zajmują grunty Skarbu Państwa (z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste). W gruntach należących do Skarbu Państwa największy udział mają grunty w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, wynosi on 856 ha (13,1%). W granicach miasta znajdują się też grunty ogródków działkowych o powierzchni ok. 100 ha (1,52%), pozostające zgodnie z aktualnym stanem prawnym w użytkowaniu wieczystym Krajowego Związku Ogrodów Działkowych. W ogólnej powierzchni miasta ok. 32 ha (0,48%) stanowią grunty kościołów i związków wyznaniowych. Struktura własności gruntów w mieście stwarza zagrożenia dla jego rozwoju ze względu na rozdrobnienie własności i brak zwartych dużych kompleksów gruntów komunalnych na których istniałaby możliwość realizacji inwestycji (w tym np. zespołów zabudowy mieszkaniowej). Z drugiej strony rezerwy pod planowanie przyszłego rozwoju miasta mogą stanowić istniejące tereny o niskiej przydatności rolniczej. W większości jednak grunty te, ze względu na wielkości i niekorzystne kształty działek (działki długie o wąskich frontach), wymagają łączenia i podziałów w celu zabudowy zgodnej z ustaleniami planów. Brak współpracy właścicieli gruntów w tym zakresie, stanowi przeszkodę przy pozyskiwaniu i realizacji nowych terenów inwestycyjnych. Zasoby gruntów komunalnych i państwowych pozwalają zabezpieczyć odpowiednie tereny dla celów publicznych. Obecna struktura niesie ponadto w sobie zagrożenie dla interesów miasta, jeśli rozpoczną się żywiołowe procesy parcelacyjne na gruntach prywatnych, dotąd rolniczych. Konieczne jest wdrożenie w skali miasta monitoringu w zakresie gospodarki gruntami i obrotu nieruchomościami. Tab. 28 Struktura władania gruntami \| Grunty SP z wyłączeniem przekazanych w użytkowanie wieczyste \| Powierzchnia ewidencyjna (ha) \| Udział (%) \| \|---------------------------------------------------------------\|-------------------------------\|------------\| \| Grunty SP przekazane w użytkowanie wieczyste \| 1351 \| 20,6 \| \| Grunty spółek SP, przedsiębiorstw państwowych i innych państwowych osób prawnych \| 288 \| 4,4 \| \| Grunty gmin i związków międzygminnych z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste \| 18 \| 0,3 \| \| Grunty gmin i związków międzygminnych przekazanych w użytkowanie wieczyste \| 1153 \| 17,6 \| \| Grunty, które są własnością samorządowych osób prawnych oraz grunty, których właściciele są nieznani \| 186 \| 2,8 \| \| Grunty osób fizycznych \| 2940 \| 44,9 \| \| Grunty spółdzielni \| 38 \| 0,6 \| \| Grunty kościołów i związków wyznaniowych \| 32 \| 0,5 \| \| Wspólnoty gruntowe \| 0 \| 0,0 \| \| Grunty powiatów z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste \| 0 \| 0,0 \| \| Grunty powiatów przekazane w użytkowanie wieczyste \| 0 \| 0,0 \| \| Grunty województw z wyłączeniem przekazanych w użytkowanie wieczyste \| 96 \| 1,5 \| \| Grunty województw przekazane w użytkowanie wieczyste \| 2 \| 0,0 \| \| Grunty będące przedmiotem własności i władania osób innych niż wymienione wyżej \| 400 \| 6,1 \| \| Razem: \| 6551 \| 100,0 \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, stan na 31.12.2020 r. ### 13. Uwarunkowania wynikające z występowania obiektów i terenów chronionych na podstawie przepisów odrębnych Na terenie Suwałk występuje szereg prawnie chronionych obiektów i obszarów służących zachowaniu przyrodniczych walorów środowiska, a także strefy ochronne wokół ujęć wód podziemnych, urządzeń pomiarowych państwowej służby hydrologiczno – meteorologicznej, lotniczych urządzeń naziemnych oraz obiektów uciążliwych. Obszary Natura 2000 Obszar specjalnej ochrony ptaków OSO „Puszcza Augustowska” (PLB200002), zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 roku w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. Nr 25, poz. 133) - obejmuje fragment położonego w południowej części miasta Lasu Suwalskiego stanowiącego część kompleksu leśnego Puszczy Augustowskiej. Obszar OSO powołany został ze względu na konieczność ochrony wielu cennych i chronionych gatunków ptaków oraz ich siedlisk w ramach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Specjalny obszar ochrony SOO „Ostoja Augustowska” (PLH200005), zatwierdzony przez Komisję Europejską decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r. utworzony został celem ochrony naturalnych i półnaturalnych ekosystemów Puszczy Augustowskiej. Stwierdzono tu występowanie jedenaściolet siedlisk przyrodniczych, tj. m.in. bory i lasy bagienne, dystroficzne zbiorniki wodne, torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą, torfowiska przejściowe i trzęsawiska, torfowiska alkaliczne. Specjalny obszar ochrony SOO „Ostoja Wigierska” (PLH 200004), zatwierdzony przez Komisję Europejską decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r. - obejmuje jezioro Wigry wraz z całym zespołem jezior je otaczających. W obrębie obszaru włączone są również pobliskie lasy stanowiące północną część Puszczy Augustowskiej, a także fragment doliny Czarnej Hańczy i tereny rolnicze. Stwierdzono tu 19 rodzajów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Obszary chronionego krajobrazu W północnej części miasta znajduje się fragment obszaru „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny” o powierzchni 1528,64 ha, którego celem ochronnym jest zachowanie półnaturalnego krajobrazu o urozmaiconej rzeźbie terenu z licznymi jeziorami, kemami, ozami i wzniesieniami morenowymi. Obszar ten obejmuje wyróżniające się krajobrazowo tereny, których przeznaczenie może być związane z turystyką i wypoczynkiem lub zapewnieniem stanu względnej równowagi ekologicznej (korytarze ekologiczne). Rezerwat przyrody W granicach administracyjnych miasta Suwałk, na północ od wsi Szwajcaria, znajduje się rezerwat przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów” utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 31 października 1959 roku (MOP nr 96, poz. 517). Powierzchnia rezerwatu wynosi 4,12 ha. Ochronie podlega kilkanaście kurhanów jaćwińskich pochodzących z okresu od II do IV wieku n.e. położonych na terenie porośniętym chronionym borem świeżym. Rezerwat obejmuje grunty Skarbu Państwa będące w zarządzie Nadleśnictwa Suwałki. Stanowisko dokumentacyjne W północno-wschodniej części miasta, przy ul. Czarnoziem, widnieje odsłonięcie geologiczne, które uchwala Rady Miejskiej z 1995 r. uznane zostało za stanowisko dokumentacyjne „Szwajcaria”. To miejsce ma na celu zachowanie interesującego stanowiska geologicznego z różnowiekowymi poziomami glacialnymi (gliny zwalone) i dzielącymi je osadami interglacjalu eemskiego (torfy i mulki) powstały 100 000 lat p.n.e. Jest jedynym w północno-wschodniej Polsce stanowiskiem osadów eemskich, które odsłaniają się na powierzchni. Pomniki przyrody Najliczniej występują w Suwałkach pomniki przyrody. Tę formę ochrony uznaje się za najstarszą i pierwszą świadomie wprowadzoną. Na terenie Suwałk są to wyróżniające się pojedyncze drzewa objęte ochroną na mocy rozporządzeń wojewodów (suwalskiego i podlaskiego) oraz w jednym przypadku uchwałą Prezydium WRN w Białymstoku i uchwałą Rady Miejskiej w Suwałkach. Liczba pomników przyrody zmienia się, co jest wynikiem zarówno powoływania nowych obiektów chronionych, jak też usuwania starych, np. ze względu na stan zdrowotny i uszkodzenia. Aktualnie na terenie Suwałk znajdują się 33 drzewa - pomniki przyrody; dominują jesiony wyniosłe oraz kasztanowce i klony zwyczajne. Nie wszystkie drzewa zostały uznane za pomniki przyrody ze względu na swoje okazałe rozmiary. Do takich należy dąb szypułkowy rosnący w parku Konstytucji 3 Maja, w pobliżu kościoła św. Aleksandra, posadzony w 1923 roku w 130 rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Drzewo to zwane powszechnie Dąbkiem Wolności zostało uznane za pomnik przyrody już w 1957 r. uchwałą Prezydium WRN w Białymstoku. Tab. 29 Wykaz pomników przyrody na terenie Suwałk, wg stanu na dzień 1 maja 2021 r \| L.p \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------\|-----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| 1. \| Dąb szypułkowy Quercus robur \| 1957-06-18 \| Miasto Suwałki, Park Konstytucji 3 Maja, od strony kościoła św. Aleksandra \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 1,88 m \| Uchwała Nr XVIII/62 Prezydium WRN w Białymstoku z 18 czerwca 1957 r. Dz. U. Nr 4 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku \| Nieoficjalna nazwa: „Dąbek wolności”. Nr 50.S \| \| 2. \| Dąb szypułkowy Quercus robur \| 1996-07-12 \| Miasto Suwałki, pas drogowy ul. Wigierskiej, działka geod. nr 10949/2 \| Własność: Województwo Podlaskie Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 4,45 m \| Rozporządzenie Nr 32/96 Wojewody Suwalskiego z 26 czerwca 1996 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 49, poz. 139 \| Nieoficjalna nazwa: „Kamedul”. Nr 487.S \| \| 3. \| Kasztanowiec zwyczajny Aesculus hippocastanum \| 1996-07-12 \| Miasto Suwałki, teren byłego browaru, przy bramie wjazdowej, przy ul. Wigierskiej 10 \| Własność: Skarb Państwa Użytkownik wieczysty: osoby prywatne \| 3,75 m \| Rozporządzenie Nr 32/96 Wojewody Suwalskiego z 26 czerwca 1996 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 49, poz. 139 \| Nieoficjalna nazwa: „Michał”. Nr 488.S \| \| 4. \| Wierzbka krucha Salix fragilis \| 2004-05-04 \| Miasto Suwałki, północny brzeg zalewu Arkadia, na odcinku pomiędzy kapliczkiem a ul. Zarzecze, działka geod. nr 31363/20 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Ośrodek Sportu i Rekreacji w Suwałkach \| 5,80 m \| Rozporządzenie Nr 41/04 Wojewody Podlaskiego z 1 kwietnia 2004 r. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego Nr 41, poz. 748 \| Nieoficjalna nazwa: „Aleksandra”. Nr 1803 \| \| 5. \| Jesion wyniosły \| 1996-07-12 \| Miasto Suwałki, ul. Mickiewicza, przed \| Własność: Skarb Państwa Zarząd: \| 2,65 m \| Rozporządzenie Nr 32/96 Wojewody Suwalskiego z 26 czerwca 1996 r. \| Nieoficjalna nazwa: „Strzałek”. Nr 491.S \| \| L.p \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------\|----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 6. \| Jesion wyniosły \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, południowo-zachodnia część Parku Konstytucji 3 Maja \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 3,95 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nieoficjalna nazwa: „Marysia” Nr 563.S \| \| 7. \| Jesion wyniosły \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, południowo-zachodnia część Parku Konstytucji 3 Maja \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 3,07 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 564.S \| \| 8. \| Klon zwyczajny \| 2001-10-19 \| Miasto Suwałki, skwer przy skrzyżowaniu ulic Sejneńskiej i Utruta, działka geod. nr 10734/2 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 3,17 m \| Rozporządzenie Nr 28/01 Wojewody Podlaskiego z 3 października 2001 r. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego Nr 45, poz. 758 \| Nr 1691.S \| \| 9. \| Jesion wyniosły \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, południowo-zachodnia część Parku Konstytucji 3 Maja, bezpośrednio za kościołem garnizonowym. \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 2,57 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 567.S \| \| 10. \| Topola niekławska \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, przy skrzyżowaniu ul. Bakalarzewskiej i ul. Staszica, działka geod. nr 30721/5 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 3,90 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 573.S \| \| 11. \| Wierzbka krucha \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, przy rzece Czarnej Hańczy, na przedłużeniu ul. 1 Maja, 30 m od jej końca, działka geod. nr 10983/2 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 6,73 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 574.S \| \| 12. \| Topola niekławska \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, ok. 50 m na zach. od mostu na ul. Kościuszki, \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 4,70 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego \| Nr 576.S \| \| L.p \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------\|----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 13. \| Jesion wyniosły Fraxinus excelsior \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, posesja o nr geod. 11317 przy ul. Gałaja 29 \| Własność: osoby prywatne \| 2,60 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 578.S \| \| 14. \| Jarząb szwedzki Sorbus intermedia \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, przy ul. Putry, działka nr 21489/2 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 1,54 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 15. \| Kasztanowiec zwyczajny Aesculus hippocastanum \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, ul. Waryńskiego, ok. 27 m na południe od ul. Sejmieńskiej, pomiędzy jezdnią a chodnikiem \| Własność: Gmina Miasto Suwałki Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 3,00 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 580.S \| \| 16. \| Kasztanowiec zwyczajny Aesculus hippocastanum \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, pas drogowy ul. Sejmieńskiej, na wysokości Zespołu Szkół Technicznych \| Własność: Województwo Podlaskie Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 2,65 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nieoficjalna nazwa: „Milosz”. Nr 583.S \| \| 17. \| Orzech włoski Juglans regia \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, posesja przy ul. Utrata 47 \| Własność: osoby prywatne \| 2,01 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 585.S \| \| 18. \| Lipa drobnolistna Tilia cordata \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, ul. Wigierska, działka geod. nr 10948/3, przy kościele ewangelickim \| Własność: Województwo Podlaskie Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 2,90 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nieoficjalna nazwa: „Ania”. Nr 587.S \| \| 19. \| Grab pospolity Carpinus betulus \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, pas drogowy ul. Mickiewicza, na wysokości posesji nr 8, działka geod. \| Własność: Województwo Podlaskie Zarząd: Zarząd Dróg i Zieleni w Suwałkach \| 2,00 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nr 589.S \| \| L.p \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------\|----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| 20. \| Klon zwyczajny Aesculus hippocastanum \| 1998-12-31 \| Miasto Suwałki, na terenie posesji przy ul. Wesolej 13 \| Własność: osoby prywatne \| 2,90 m \| Rozporządzenie Nr 222/98 Wojewody Suwalskiego z 14 grudnia 1998 r. Dz. U. Woj. Suwalskiego Nr 74, poz. 510 \| Nieoficjalna nazwa: „Łukasz”. Nr 588.S. \| \| 21. \| Leszczyna turecka Corylus colurna \| 1995-08-30 \| Miasto Suwałki, przy ul. Plater 26, działka nr 10075/9 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 1,82 m \| Uchwała Nr XIV/112/95 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 sierpnia 1995 r. \| - \| \| 22. \| Leszczyna turecka Corylus colurna \| 1995-08-30 \| Miasto Suwałki, przy ul. Plater 26, działka nr 10075/9 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 1,28 m \| Uchwała Nr XIV/112/95 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 sierpnia 1995 r. \| - \| \| 23. \| Lipa drobnolistna Tilia cordata \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, Park Konstytucji 3 Maja \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 3,04 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 24. \| Dąb szypułkowy Quercus robur \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, przy rzece Czarma Hańcza, działka geod. nr 31363/20 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 3,12 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 25. \| Dąb szypułkowy Quercus robur \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Szwajcaria, działka geod. nr 22518 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 3,95 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 26. \| Wierzba biała Salix alba L. \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Szwajcaria, działka geod. nr 22518 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 5,70 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| L.p. \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|------\|----------------------------------\|----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| 27. \| Modrzew europejski Larix decidua Mill. \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Szwajcaria, działka geod. nr 22518 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 2,40 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 28. \| Modrzew europejski Larix decidua Mill. \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Szwajcaria, działka geod. nr 22518 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 2,87 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 29. \| Modrzew europejski Larix decidua Mill. \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Szwajcaria, działka geod. nr 22518 \| Własność: Gmina Miasto Suwałki \| 2,48 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 30. \| Jabłoń domowa Malus domestica \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Wylotowa 11 \| Własność: Osoby prywatne \| 1,79 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 31. \| Czereśnia Prunus avium \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Wylotowa 11 \| Własność: Osoby prywatne \| 1,34 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| 32. \| Jabłoń domowa Malus domestica \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Wylotowa 11 \| Własność: Osoby prywatne \| 1,96 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| \| L.p \| Gatunek drzewa – pomnika przyrody \| Data utworzenia \| Lokalizacja \| Właściciel/posiadacz \| Obwód pnia na wysokości 130 cm \| Akt prawny ustanawiający ochronę \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------\|----------------\|-------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 33. \| Modrzew europejski Larix decidua Mill. \| 2020-10-22 \| Miasto Suwałki, ul. Wylotowa 11 \| Własność: Osoby prywatne \| 2,96 m \| Uchwała Nr XXV/317/2020 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 września 2020 r. \| Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego poz. 4180 z 7 października 2020 r. \| * Źródło: Opracowanie własne. Ochrona lasów Podstawa prawna: Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3 lutego 1995 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 78 z późniejszymi zmianami). Grunty tego typu należy chronić przed zmianą przeznaczenia. Zmiana przeznaczenia gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa na etapie uchwalań miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wymaga zgody Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, a pozostałych gruntów leśnych zgody Marszałka Województwa Podlaskiego. Lasy ochronne Na terenie miasta znajdują się lasy ochronne o powierzchni ok. 800 ha, wchodzące w skład zwartych kompleksów Lasu Suwalskiego i Szwajcarskiego. Stanowią one własność Skarbu Państwa i zostały uznane za ochronne w następujących kategoriach: – lasy położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców; – lasy wodochronne, położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców; – lasy stanowiące cenne fragmenty rodzimej przyrody położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców; – lasy stanowiące drzewostany nasiennie wyłączone z użytkowania rębnego, stanowiące cenne fragmenty rodzimej przyrody położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic administracyjnych miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców; na podstawie Decyzji Ministra Środowiska z dnia 29.05.2013 r. – pismo nr DLP-lpn-612-10/20977-13/JL. Ochrona zasobów wód podziemnych Strefa ochronna wokół komunalnego ujęcia wody podziemnej Ujęcie komunalne dla miasta Suwałk zlokalizowane jest w północno-zachodniej części Suwałk w zakolu rzeki Czarnej Hańczy. Ujęcie eksploatuje wody podziemne z drugiej warstwy wodonośnej oddzielonej od górnej warstwy wodonośnej dość grubym, bo o miąższości około 20 m pakietem glin zwałowych, stanowiącym izolację warstwy użytkowej. Przez obszar ujęcia przebiega granica tego pakietu. Występuje więc tutaj okno hydrogeologiczne, w którym druga warstwa wodonośna łączy się z pierwszą i stanowi wspólny poziom wodonośny. Fakt ten rzutuje na przyjęte zasady ochrony eksploatowanych zasobów wód podziemnych, gdyż układ ich krążenia powoduje, że zanieczyszczenie wód ujęcia miejskiego może nastąpić na drodze przemieszczania się zanieczyszczeń z górnej warstwy wodonośnej do okna hydrogeologicznego, gdzie wody obu poziomów mieszają się. W celu ochrony, dobrej jakościowo wody uzyskiwanej z obszaru zasobowego komunalnego ujęcia wody podziemnej z utworów czwartorzędowych w Suwałkach, rozporządzeniem nr 1/2010 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie ustanowienia strefy ochronnej od miejskiego ujęcia wody podziemnej w Suwałkach (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego Nr 150, poz. 1904), zmienione Rozporządzeniem Nr 1/2011 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego Nr 212, poz. 2553), została ustalona strefa ochronna tego ujęcia. Jej granice zostały wyznaczone zgodnie z ustawą Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 roku (Dz. U. Nr 239, poz. 2019 z późniejszymi zmianami). W obrębie strefy ochronnej wydzielono: 1) teren ochrony bezpośredniej; 2) teren ochrony pośredniej. Teren ochrony bezpośredniej o łącznej powierzchni 6,34 ha obejmuje grunty w granicach stacji wodociągowej oraz bezpośrednio wokół studni głębinowych i piezometrów. Teren ochrony pośredniej, obejmujący obszar o powierzchni 404,58 ha, został uwidoczniony na rysunkach Studium w skali 1:10 000. W obrębie terenu ochrony pośredniej wyznaczono obszar o zastrzonych warunkach ochrony o powierzchni 62,35 ha, oznaczony jako A i pozostały obszar o powierzchni 342,23 ha oznaczony jako B. Na terenie ochrony bezpośredniej zabronione jest użytkowanie gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia wody. Na terenie ochrony pośredniej zabrania się: 1) rolniczego wykorzystania ścieków i osadów ściekowych; 2) przechowywania i składowania odpadów promieniotwórczych; 3) stosowania środków ochrony roślin, z wyjątkiem środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w strefach ochrony ujęć wody; 4) budowy autostrad i dróg krajowych oraz torów kolejowych; 5) lokalizowania zakładów przemysłowych oraz ferm chowu lub hodowli zwierząt; 6) lokalizowania magazynów produktów ropopochodnych i innych substancji niebezpiecznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z późniejszymi zmianami) oraz rurociągów do ich transportu; 7) lokalizowania składowisk odpadów komunalnych, niebezpiecznych, innych niż niebezpieczne i obojętne oraz obojętnych; 8) lokalizowania nowych ujęć wód podziemnych, z wyjątkiem studni zastępczych dla ujęcia komunalnego; 9) lokalizowania cmentarzy oraz grzebania zwłok zwierzęcych; 10) wydobywania kopalin; 11) budowy studni kopanych. W obrębie obszaru o zaostrzonych warunkach ochrony obowiązują zakazy określone powyżej w punktach od 1 do 11, a ponadto zabrania się: 1) budowy obiektów zabudowy mieszkalnej, komunalnej, usługowej i magazynowej nie związanej z funkcjonowaniem ujęcia, z wyjątkiem modernizacji lub przebudowy istniejącej zabudowy mieszkalnej i gospodarczej na działkach nr 30245, 30246, 30247 i 30338; 2) wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi poza ściekami z oczyszczalni przydomowych na działkach 30245, 30246, 30247 i 30338; 3) prowadzenia odwodnień nie związanych z funkcjonowaniem ujęcia; 4) organizowania obozowisk; 5) budowy dróg niezwiązanych z funkcjonowaniem ujęcia, poza dojazdami do istniejącej zabudowy; 6) wykonywania wykopów nie związanych z funkcjonowaniem ujęcia z wyłączeniem wykopów pod sieć wodną, kanalizacyjną i gazową oraz wykopów związanych z modernizacją lub przebudową istniejącej zabudowy mieszkalnej i gospodarczej na działkach nr 30245, 30246, 30247, 30338; 7) urządzania parkingów. Na terenie ochrony pośredniej, poza obszarem o zaostrzonych warunkach ochrony, obowiązują zakazy określone powyżej w punktach od 1 do 11, a ponadto zabrania się: 1) wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, za wyjątkiem ścieków bytowych z oczyszczalni przydomowych oraz wód opadowych i roztopowych; 2) mycia pojazdów samochodowych poza myjniami. Pozostałe strefy ochronne wokół ujęć wód podziemnych Na terenie miasta poza strefą ochronną ujęcia komunalnego funkcjonuje jedna strefa ochronna (dane na dzień 1 marca 2021 r.). Jest to strefa ochrony pośredniej ujęcia wody podziemnej na terenie Jednostki Wojskowej 1747 w Suwalkach ustanowiona rozporządzeniem Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2002 r. W granicach terenu ochrony pośredniej zabrania się wykonywania robót oraz innych czynności powodujących zmniejszenie przydatności wody z ujęcia i jego wydajności, a w szczególności: - bezpośredniego wprowadzania ścieków do ziemi, - przechowywania lub składowania odpadów promieniotwórczych, - lokalizowania magazynów ropopochodnych i innych substancji chemicznych oraz rurociągów do ich transportu, - lokalizowania składowisk odpadów, - wykonywania odwodnień budowlanych i wykopów ziemnych, z wyjątkiem wykopów pod wodociągi i kanalizację, - urządzania parkingów i mycia pojazdów, - stosowania nawozów sztucznych oraz chemicznych środków ochrony w ilościach przekraczających możliwości sorbcyjne roślin. Wymienione powyżej strefy ochronne pośrednie zostały zaznaczone na rysunkach Studium w stali 1:10 000. Strefa ochronna wokół kompostowni miejskiej Przedsiębiorstwo Gospodarki Odpadami jest obiektem potencjalnie uciążliwym dla środowiska i ludzi ze względu na swą wielkość, zastosowaną technologię i sposób składowania balastu. W związku z tym na mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Suwałkach z dnia 17 września 1992 r. posiada ustanowioną (450 m) strefę ochronną od ogrodzenia zakładu, w której zabrania się wznoszenia obiektów budowlanych przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz lokalizowania pracowniczych ogrodów działkowych. Strefa ochronna została naniesiona na rysunkach Studium w skali 1:10 000. Strefa ochronna urządzeń pomiarowych państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej. Decyzją Prezydenta Miasta Suwałk nr OSGK.VI.-6210-13/10 z dnia 30 lipca 2010 r. została ustanowiona strefa ochronna urządzeń pomiarowych państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej zlokalizowanych na Stacji Hydrologiczno - Meteorologicznej w Suwałkach przy ul. Gen. K. Pułaskiego 125, działka o nr geod. 20914. Na obszarze strefy ochronnej (urządzeń pomiarowych służb państwowych) zabrania się wznoszenia obiektów budowlanych oraz wykonywania robót lub czynności, które mogą spowodować czasowe lub trwałe zaburzenie reprezentatywności pomiarów i obserwacji, to jest: a) w odległości 30 metrów od urządzeń pomiarowych zakazuje się: – wznoszenia obiektów budowlanych, – sadzenia drzew i krzewów, – sztucznego zraszania upraw; b) w odległości od 30 do 150 m od urządzeń pomiarowych zakazuje się: – wznoszenia zwartej zabudowy piętrowej o wysokości powyżej 10 m liczonej od poziomu terenu do górnej krawędzi elewacji frontowej lub kalenicy, – sadzenia roślinności w zwartych zespołach, które uniemożliwiają swobodny przepływ powietrza pomiędzy roślinami, a wysokość pojedynczych roślin ma lub może osiągnąć wysokość wyższą niż 10 m; c) w odległości od 150 do 200 m od urządzeń pomiarowych zakazuje się: – wznoszenia zwartej zabudowy piętrowej o wysokości powyżej 14 m liczonej od poziomu terenu do górnej krawędzi elewacji frontowej lub kalenicy, – sadzenia roślinności w zwartych zespołach, które uniemożliwiają swobodny przepływ powietrza pomiędzy roślinami, a wysokość pojedynczych roślin ma lub może osiągnąć wysokość wyższą niż 14 m. Strefa ochronna została naniesiona na rysunkach Studium w skali 1:10 000. Strefy ochronne wokół cmentarzy W odniesieniu do cmentarzy, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 28 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. nr 52, poz. 315) grunt cmentarza powinien być możliwie przepuszczalny i bez zawartości węglanu wapnia. Zwierciadło wody na terenie cmentarza powinno zalegać na głębokości poniżej 2,5 m. Według Rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. Nr 52 poz. 315) wokół cmentarzy, w strefie min. 150 m, obowiązuje zakaz lokalizacji zabudowań mieszkalnych, zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego oraz zakładów przechowujących artykuły żywności. Odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. Powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW W rejonie lotniska w Suwałkach zlokalizowane są lotnicze urządzenia naziemne 1066/1067: DVOR/DME SUW, wokół których zgodnie z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie lotniczych urządzeń naziemnych i powierzchni ograniczających zabudowę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2161), wyznacza się powierzchnie ograniczające zabudowę o zasięgu 10 000 m, w tym strefę kontrolowaną o zasięgu 600 m. Powierzchnie ograniczające zabudowę przestaną obowiązywać z chwilą likwidacji urządzeń, która planowana jest po roku 2025. Powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki Dla lotniska Suwałki, zgodnie z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie przeszkód lotniczych, powierzchni ograniczających przeszkody oraz urządzeń o charakterze niebezpiecznym (Dz. U. z 2021 r. poz. 2164), wyznacza się powierzchnie ograniczające przeszkody. Zakazuje się budowy lub rozbudowy obiektów budowlanych sprzyjających występowaniu zwierząt stwarzających zagrożenie dla ruchu statków powietrznych w odległości do 4 km od punktu odniesienia lotniska Suwałki, zgodnie z art. 87⁶ pkt 2 lit. a ustawy Prawo lotnicze (Dz.U. z 2020 r. poz. 1970 oraz z 2021 r. poz. 784 i 847). 14. Uwarunkowania wynikające z występowania obszarów naturalnych zagrożeń geologicznych Na terenie miasta Suwałk nie występują obszary naturalnych zagrożeń w postaci osuwisk i ruchów masowych na zboczach. 15. Uwarunkowania wynikające z występowania udokumentowanych złoż kopalin, zasobów wód podziemnych oraz udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla Udokumentowane złoża kopalin Według danych Państwowego Instytutu Geologicznego (baza MIDAS) oraz „Bilansu zasobu kopalin i wód podziemnych w Polsce wg stanu na 31.12.2019 r.” (2020) na obszarze Suwałk aktualnie występują udokumentowane złoża surowców mineralnych wymienione w tabeli 30. \| Lp. \| Nazwa złoża \| Stan zagospodarowania złoża \| Typ złoża \| Zasoby geologiczne bilansowe \| Zasoby przemysłowe \| Wydobycie \| \|-----\|-----------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------\|------------------------------\|--------------------\|-----------\| \| 1. \| Suwałki IV* \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| 9 \| - \| - \| \| 2. \| Suwałki VI* \| złoże eksploatowane \| piaski i żwiry \| 1 141 \| 1 141 \| 8 \| \| 3. \| Potasznia* (część) \| złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (w kat. C2 + D, a dla ropy i gazu – w kat. C) \| piaski i żwiry \| 93 345 \| - \| - \| \| 4. \| Potasznia I* (część) \| złoże zagospodarowane, eksploatowane okresowo \| piaski i żwiry \| 123 282 \| 367 \| \| \| 6. \| Krzywółka II* \| złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (w kat. C2 + D, a dla ropy i gazu – w kat. C) \| kamienie lamane i bloczne \| 244 \| - \| - \| \| \| \| \| piaski i żwiry \| 3085 \| - \| - \| \| 7. \| Sobolewo A* \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| 5 353 \| - \| - \| \| 8. \| Sobolewo A-p. II \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| 115 \| - \| - \| \| 9. \| Sobolewo – Krzywe(część) \| złoże eksploatowane \| piaski i żwiry \| 40 345 \| 40 345 \| 1 495 \| \| 10. \| Sobolewo C \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| - \| - \| - \| \| 11. \| Sobolewo C I* \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| - \| - \| - \| \| 12. \| Krzywółka-Suwałki* \| złoże, z którego wydobycie zostało zaniechane \| piaski i żwiry \| 5 056 \| - \| - \| \| 13. \| Suwałki VII* \| złoże przygotowywane do eksploatacji \| piaski i żwiry \| 2 276 \| - \| - \| * złoża zawierające piasek ze żwirem Źródło: Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce wg stanu na 31.12.2019 r. (2020). Zasoby wód podziemnych Teren miasta znajduje się poza granicami głównych zbiorników wód podziemnych, wymagających szczególnej ochrony (Mapa obszarów Głównych Zbiorników Wód Podziemnych w Polsce wymagających szczególnej ochrony w skali 1:500 000, Instytut Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Akademii Górniczo-Hutniczej, Kraków, 1990). 16. Uwarunkowania wynikające z występowania terenów górniczych wyznaczonych na podstawie przepisów odrębnych Aktualnie (2021 r.) na terenie Suwałk wydobycie odbywa się w obrębie dwóch złóż: Suwałki VI i Sobolewo – Krzywe. Wyznaczone zostały dla nich obszary i tereny górnicze (zob. zał. kartogr. 4): - dla złoża Suwałki VI (koncesja obowiązuje do 2027 r.) – obszar górniczy Suwałki VI i teren górniczy Suwałki VI; - dla złoża Sobolewo-Krzywe (koncesja na wydobycie została wydana w 2003 roku na okres 25 lat) – obszary górnicze: Sobolewo I$^1$ i Sobolewo II$^2$ oraz teren górniczy Sobolewo I. Zgodnie z Ustawą z dnia 9 czerwca 2011 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 2020 r. poz. 1064, 1339), obszar górniczy jest to „przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji”, natomiast teren górniczy definiowany jest jako przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego. Szczegółowy stan zagospodarowania pozostałych złóż znajdujących się w granicach administracyjnych miasta Suwałki, opisano poniżej: - „Potasznia I”: koncesja na wydobycie obejmuje obszar poza granicami administracyjnymi miasta Suwałki, - „Sobolewo A-pole II”: koncesja na wydobycie wygasła 30.11.2012 r., - „Sobolewo A”: eksploatacja została zakończona (pozostałe zasoby znajdują się poniżej poziomu wód gruntowych, eksploatacja musiała zostać zaniechana ze względu na sąsiedztwo rzeki Czarna Hańcza), po eksploatacji pozostało wyrobisko o powierzchni ok. 4 ha i głębokości ok. 2 m, - „Sobolewo C”: w 2010 roku wygasła koncesja na wydobycie z tego złoża; po eksploatacji pozostało wyrobisko o powierzchni ok. 1 ha i głębokości do 2 m, - „Sobolewo C – pole 2c”: 5.11.2012 r. wygasła koncesja na wydobycie kruszywa. rekultywacja obszaru została zakończona, - „Sobolewo C – I”: 31.12.2013 r. wygasła koncesja na wydobycie kruszywa, rekultywacja obszaru została zakończona, - „Suwałki III” – w 2011 r. wygasła koncesja na wydobycie kruszywa, rekultywacja obszaru została zakończona, - „Suwałki IV”: eksploatacja została zakończona w 2009 roku, rekultywacja w kierunku rolnym została zakończona; - „Krzywółka-Suwałki”: złoże było eksploatowane w latach 1978-1994, na wschód od udokumentowanego złoża (w 2000 r. opracowano dodatek nr 1 do dokumentacji (Makowiecki, 2000) rozliczający zasoby i określający nowe granice złoża w części $^1$ obecnie eksploatowany. Prace wydobywcze prowadzone są w dwóch poziomach eksploatacyjnych znad i spod wody w wyrobisku stokowo -wglębnym o powierzchni około 120 ha i głębokości około 11 m. $^2$ w 2014 roku zakończona została eksploatacja w jego obrębie. nadającej się do eksploatacji) znajduje się niezrekultywowane wyrobisko poeksploatacyjne o powierzchni ok. 30 ha i głębokości ok. 12 m, – „Sobolewo A”: było eksploatowane w latach 1979-2001; rekultywacja w kierunku rolnym została zakończona, – „Suwałki VII” – 28.05.2020 r. została wydana koncesja na wydobycie, ważna do 31.12.2045 r., złoże przygotowywane do eksploatacji. W ogólnej ocenie potencjał surowcowy obszaru Suwałk jest znaczny, ale ograniczony jakościowo (tylko złoża piasku i żwiru). Prawo Górnicze i Geologiczne, art. 53 nakłada obowiązek sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego. Plany miejscowe dla wszystkich terenów górniczych powinny uwzględnić tendencje rozwojowe miasta, szczególnie w zakresie modernizacji układu drogowego, a także inne uwarunkowania związane z perspektywiczną rozbudową miasta. Tereny górnicze ustanowione decyzjami administracyjnymi zostały naniesione na rysunki Studium w skali 1 : 10 000. Uwarunkowania wynikające z występowania obszarów naturalnych zagrożeń geologicznych Na terenie miasta Suwałk nie występują obszary naturalnych zagrożeń w postaci osuwisk i ruchów masowych na zboczach. Uwarunkowania wynikające z występowania udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla W granicach miasta Suwałk brak jest udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla. 17. Uwarunkowania wynikające ze stanu systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, w tym stopnia uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej oraz gospodarki odpadami System komunikacji - charakterystyka i ocena stanu istniejącego systemu transportowego 1. Uwarunkowania zewnętrzne - położenie względem sieci dróg zewnętrznych. Na istniejący zewnętrzny system drogowy składają się trzy rodzaje powiązań: Drogi krajowe: – droga ekspresowa S61 – Warszawa – Jabłonna – Legionowo – Serock – Różan – Ostrołęka – Łomża – Grajewo – Droga 8 /Augustów / Raczki / węzeł „Raczki”/ – Skrzyżowanie S61/DK8/Suwałki/ (obwodnica Suwałk); – droga krajowa nr 8 – granica państwa – Kudowa - Zdrój – Kłodzko – Ząbkowice Śląskie – Wrocław – Oleśnica – Syców – Kępno- Złoczew – Sieradz – Drogal /Węzeł „Łódź Południe”/ – Piotrków Trybunalski – Rawa Mazowiecka – Warszawa – Radzymin – Wyszków – Ostrów Mazowiecka – Zambrów – Białystok – Korycin – Augustów – Raczki – Suwałki – Budzisko – granica państwa – docelowo droga ekspresowa S61; – droga ekspresowa S-61 S8 (Ostrów Mazowiecka) – Łomża – Stawiski – Szczuczyn – Ełk – Raczki – Suwałki – Budzisko – granica państwa (Kowno). Drogi wojewódzkie: - droga wojewódzka Nr 652: Kowale Oleckie – Suwałki, - droga wojewódzka Nr 653: Sedranki/DK65/ – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny, - droga wojewódzka Nr 655: Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak, - droga wojewódzka Nr 662: Augustów/DK16/ – Suwałki /DK8/, - starodroże drogi krajowej nr 8 (były odcinek w granicach administracyjnych drogi powiatowej nr 1148B Plociczno – Dubowo – Poddubówek) – docelowo droga powiatowa 1148B Drogi powiatowe łączące sąsiednie powiaty i gminy: - droga nr 1134B Suwałki – Potasznia – Okragle – Jeleniewo, - droga nr 1142B Suwałki od dr 1134B – Biała Woda – Żywa Woda – do dr 1134B, - droga nr 1149B Suwałki – Plociczno – do dr 1150B, - droga nr 1151B Suwałki – Sobolewo, - droga nr 1152B Suwałki – Mała Huta – Stary Folwark, - droga nr 1153B Suwałki – Okuniowiec – Kaletnik – Wiatrołuża – Zaboryszki. 2. Układ komunikacyjny wewnętrzmięski. W granicach miasta Suwałki znajduje się 195,61 km dróg publicznych, z czego 79% stanowią drogi gminne i powiatowe, a pozostałe 21% – krajowe i wojewódzkie (stan na 01.01.2021 r.). - drogi krajowe – dł. 2,86 km, - drogi wojewódzkie – dł. 38,61 km, - drogi powiatowe – dł. 42,61 km, - drogi gminne – dł. 111,53 km, - drogi wewnętrzne – dł. 80,00 km. Ponadto obszar uzupełnia sieć dróg niepublicznych obsługujących osiedla mieszkaniowe. W granicach miasta w ciągu drogi krajowej nr 8 obecnie znajduje się nadal fragment ulicy Gen. K. Pułaskiego – od węzła obwodnicy /Suwałki Północ/ do granic miasta – klasa G, szer. jezdni 7 m (11). Obecnie jest to główna i najbardziej obciążona ruchem tranzytowym. Ulice będące przedłużeniem dróg wojewódzkich na terenie miasta to: 1) w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 652 (Kowale Oleckie – Suwałki): - ul. Filipowska – od granic miasta do ul. Mieszka I – klasa G, szer. jezdni 7 m, - ul. Gen. W. Sikorskiego – na odc. od ul. Mieszka I do Ronda Polskiej Organizacji Wojskowej – klasa G, szer. jezdni 7 m (10), - ul. Bulwarowa – na odc. od Ronda Polskiej Organizacji Wojskowej do Ronda Suwalskiej Brygady Kawalerii – klasa G, szer. jezdni 7m (10), na dalszym odcinku do Ronda Solidarności – klasa G, szer. jezdni 2 x7 m, 2) w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 653 (Sedranki/DK65/ – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny): - ul. Bakałarzewska – na odcinku od granic miasta do Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika – klasa Z o szer. jezdni 7 m, – ul. Grunwaldzka – na odcinku od ul. Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika do Ronda Zesłańców Sybiru – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. 24 Sierpnia – na odcinku od ul Ronda Zesłańców Sybiru do ul. T. Kościuszki – klasa Z, szer. jezdni 10 m, – ul. Wigierska – na odcinku od ul. T. Kościuszki do ul. Utrata – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Utrata – na odcinku od ul. Wigierskiej do ul. Sejneńskiej – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662 – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m), – ul. Sejneńska – na odcinku od ul. Utrata do Ronda Bohaterów Powstania Styczniowego – klasa Z, dalej klasa G, szer. jezdni 10 m za skrzyżowaniem z ul. Piaskową zawężenie przekroju do 7 m, 3) w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 655 (Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak): – ul. Raczkowska – od granic miasta do ul. ul. Leśnej – klasa G, szer. jezdni 7 m, – ul. Leśna – na odcinku od ul. Raczkowskiej do ul. Gen. M. Mackiewicza – klasa G, szer. jezdni 7 m, na pozostałym odcinku do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m, – ul. Utrata – na Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662 – klasa G, szer. jezdni 7 m (11)), – ul. 100-lecia Niepodległości – od Ronda 300-lecia Miasta Suwałk do Ronda Bohaterów Powstania Styczniowego – klasa G. szer. jezdni 7 m, – ul. Sejneńska – na odcinku od Ronda Bohaterów Powstania Styczniowego do ul. Utrata – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 663 klasa Z, szer. jezdni 10 m), – ul. Utrata – na odcinku od ul. Utrata do ul. Kolejowej – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662 – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m), – ul. Kolejowa – na odcinku od ul. Utrata do ul. Północnej – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Północna – na odcinku od ul. Kolejowej do Ronda Aleksandra Seredyńskiego – klasa Z, szer. jezdni 6 m, 10 m, – ul. Rtm. W. Pileckiego – od Ronda Aleksandra Seredyńskiego do ul. Gen K. Pułaskiego – klasa G, szer. jezdni 7 m, – ul. Armii Krajowej – od ul. Gen K. Pułaskiego do Ronda Ofiar Oblawy Augustowskiej w Lipcu 1945 roku na Suwalszczyźnie – klasa G, szer. jezdni 7 m, 2x 7 m, – ul. M. Reja – od Ronda Ofiar Oblawy Augustowskiej w Lipcu 1945 roku na Suwalszczyźnie do granic administracyjnych miasta – klasa G, szer. jezdni 7 m. 4) w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 662 (Augustów/DK16/ – Suwałki /DK8/): – ul. Wojska Polskiego – od granic miasta do Ronda Unii Europejskiej – klasa G, szer. jezdni 7 m (11), – ul. Utrata – na odcinku od Ronda Unii Europejskiej do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – klasa G, szer. jezdni 7 m (11), na pozostałym odcinku do ul. Kolejowej – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m, – ul. Gen. Z. Podhorskiego – od ul. Kolejowej do Ronda NSZZ Solidarność – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m, – ul. Gen. K. Pułaskiego – od Ronda NSZZ Solidarność do ul. Armii Krajowej – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m, na pozostałym odcinku do DK8 – klasa G, szer. jezdni 7 m (11). Ponadto swoją kontynuację na terenie miasta znajdują drogi powiatowe: 1) droga nr 1134 B (Suwałki – Potasznia – Okragle – Jeleniewo): – ul. Szpitalna – klasa Z, szer. jezdni 7 m, na odcinku od ul. Bulwarowej do ul. Bez Nazwy – klasy L, szer. jezdni 5 m; – ul. Krzywółka – na odcinku od ul. Szpitalnej do ul. Bez Nazwy – klasa Z, szer. jezdni 7 m; – ul. Bez Nazwy – na odcinku od ul. Krzywółka do granic administracyjnych miasta – klasa Z, szer. jezdni 5 m. 2) droga nr 1142 B (Suwałki od drogi 1134B – Biała Woda – Żywa Woda – do drogi 1134B): – ul. Bez Nazwy – na odcinku od dr 1134B do granic administracyjnych miasta – klasa Z, szer. jezdni 5,5 m, 3) droga nr 1149 B (Suwałki – Plociczno – do dr 1150B): – ul. S. Staniszewskiego – od ul. 100-lecia Niepodległości do granic administracyjnych miasta – klasa Z, szer. jezdni 7 m, 4) droga nr 1151 B (Suwałki – Sobolewo): – ul. Bez Nazwy – od ul. S. Staniszewskiego do granic administracyjnych miasta – klasa Z, szer. jezdni 6 m, 5) droga nr 1152 B (Suwałki – Mała Huta – Stary Folwark): – ul. Piaskowa – od ul. Sejneńskiej do granic administracyjnych miasta – klasa L, szer. jezdni 7 m, 6) droga nr 1153 B (Suwałki – Okuniowiec – Kaletnik – Wiatrołuża – Zaboryszki): – ul. Północna – od Ronda Aleksandra Seredyńskiego do granic administracyjnych miasta – klasa Z, 10 m, 6 m. Ważny element podstawowej sieci ulicznej miasta stanowią drogi gminne i powiatowe, tj.: – ul. Raczkowska – na odcinku od ul. Leśnej do ul. Rtm. K. Ptaszyńskiego – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Rtm. K. Ptaszyńskiego – na odcinku od ul. Raczkowskiej do ul. Wojska Polskiego – klasa Z, szer. jezdni 10 m, – ul. Wojska Polskiego – od Ronda Unii Europejskiej do mostu na rzece Czarna Hańcza – klasa Z, szer. jezdni 13 m, – ul. T. Kościuszki – od mostu na rzece Czarna Hańcza do Placu Św. Krzyża – klasa Z, szer. jezdni 13 m, na odcinku od ul. L. Waryńskiego do ul. Chłodnej – klasa Z, szer. jezdni 8 m, – ul. M. Reja – na odcinku od Placu Św. Krzyża do Ronda Suwalskiej Brygady Kawalerii – klasa G, szer. jezdni 7 m, na odcinku od Ronda Suwalskiej Brygady Kawalerii do Ronda Ofiar Oblawy Augustowskiej w Lipcu 1945 roku na Suwalszczyźnie – klasa G, szer. jezdni 2 x 7 m, – ul. Armii Krajowej – na odcinku od Ronda Aleksandra Seredyńskiego do ul. Wylotowej – klasa G, szer. jezdni 6 m, – ul. Filipowska – na odcinku od ul. Bez Nazwy do Ronda Powstańców Styczniowych - klasa L, szer. jezdni 7 m, – ul. Grunwaldzka – na odcinku od Ronda Korpusu Ochrony Pogranicza do Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika – klasa Z, szer. jezdni 9 m, – ul. Sportowa – na odcinku od ul. Wojska Polskiego do ul. Innowacyjnej – klasa Z, szer. jezdni 7 m, 6 m, – ul. A. Piłsudskiej – na odcinku od Ronda Olimpijczyków Polskich do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – klasa L, szer. jezdni 7 m, – ul. Walerego Romana – na odcinku od ul. Sportowej do ul. Utrata – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Przytorowa – na odcinku od ul. Utrata do ul. Sejneńskiej – klasa L, szer. jezdni 7 m, – ul. T. Noniewicza – na odcinku od ul. Wigierskiej do ul. G. Narutowicza – klasa L, szer. jezdni 10 m, 7 m, – ul. 1 Maja – na odcinku od ul. Pasaż Grande-Synthe do ul. Wigierskiej – klasa L, szer. jezdni 7 m, – ul. L. Waryńskiego – na odcinku od ul. T. Kościuszki do ul. Sejneńskiej – klasa L, szer. jezdni 6 m, 10 m, 8 m, – ul. Papieża Jana Pawła II – na odcinku od ul. Gen Z. Podhorskiego do ul. Świerkowej – klasa Z, szer. jezdni 10 m, 7 m, – ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od Placu Św. Krzyża do Ronda NSZZ Solidarność – klasa L, szer. jezdni 8 m, – ul. A. Wierusz-Kowalskiego – na odcinku od ul. M. Reja do ul. Gen. K. Pułaskiego – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Świerkowa – na odcinku od ul. Gen. K. Pułaskiego do ul. Kolejowej – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Tysiąclecia Litwy – na odcinku od ul. Gen. K. Pułaskiego do ul. M. Reja – klasa Z, szer. jezdni 10 m, – ul. Nowomiejska – na odcinku od ul. Świerkowej do ul. Gen. K. Pułaskiego – klasa Z, szer. jezdni 6 m, – ul. W. Witosa – na odcinku od ul. M. Reja do ul. Gen. K. Pułaskiego – klasa Z, szer. jezdni 7 m, – ul. Franciszkańska – na odcinku od ul. I. Daszyńskiego do ul. Szpitalnej – klasa Z, szer. jezdni 5,5 m, – ul. W. Galaja – na odcinku od ul. Gen. W. Sikorskiego do ul. Ks. K. A. Hamerszmitta – klasa L, szer. jezdni 7 m, 9 m, – ul. Mieszka I – na odcinku od ul. Gen. W. Sikorskiego do ul. Bałkałrzewskiej – klasa Z, szer. jezdni 7m, – ul. Papiernia – na odcinku od ul. Wojska Polskiego do ul. Wojska Polskiego II – klasa Z, szer. jezdni 6 m, – ul. Wojska Polskiego – na odcinku od ul. Papiernia do ul. Wojska Polskiego II – klasa Z, szer. jezdni 6 m, 10 m, ul. Maj. Hubala – na odcinku od Wojska Polskiego – klasa Z, szer. jezdni 6 m, ul. Ppłk. J. Dąbrowskiego ps. „Łupaszka” – na odcinku od ul. Leśnej do ul. Mjr. Hubala – klasa L, szer. jezdni 7 m, ul. Zastawie – na odcinku od ul. Kawaleryjskiej do granic administracyjnych miasta – klasa Z, szer. jezdni 6 m, 7 m, ul. Zarzecze – na odcinku od ul. Bakałarzewskiej do ul. 24 Sierpnia – klasa Z, szer. jezdni 7 m, ul. Poznańska – na odcinku od ul. Bydgoskiej do ul. Warszawskiej – klasa L, szer. jezdni 6 m, ul. Powstańców Wielkopolskich – na odcinku od Ronda Zesłańców Sybiru do ul. Raczkowskiej – klasy Z, szer. jezdni 9 m, 10 m, ul. Łąkowa – na odcinku od ul. Wojska Polskiego do ul. Utrata – klasa, szer. jezdni 7 m, ul. Warszawska – na odcinku od ul. Raczkowskiej do ul. Wojska Polskiego – klasa Z, szer. jezdni 8 m, 10 m, ul. Bydgoska – na odcinku od ul. Raczkowskiej do ul. Wojska Polskiego – klasa Z, szer. jezdni 7 m, ul. Krakowska – na odcinku od ul. Warszawskiej do ul. Leśnej – klasa L, szer. jezdni 7 m, ul. Bakałarzewska – na odcinku od Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika do ul. W. Galaja – klasa Z, szer. jezdni 10 m, ul. Gen. J. Dwernickiego – na odcinku od ul. T. Kościuszki do ul. Utrata – klasa Z, szer. jezdni 10 m, 13 m, ul. A. Mickiewicz – na odcinku od ul. W. Galaja do ul. T. Kościuszki – klasa Z, szer. jezdni 8 m, 10 m. Połączenia kolejowe Do miasta dochodzą dwie linie kolejowe, obie jednotorowe. - Linia relacji Sokółka - Suwałki - Trakiszki - Granica Państwa, znaczenia pierwszorzędnego, daje bezpośrednie połączenie z Białymstokiem, Warszawą, Łodzią, - Linia znaczenia drugorzędnego Suwałki - Olecko (Elk) jest mało wykorzystana. Lotnisko Miasto Suwałki w chwili obecnej posiada lotnisko użytku wyłącznego o kodzie referencyjnym 2B, zlokalizowane w południowo - zachodniej części miasta. Aktualnie lotnisko posiada jedną drogę startową o nawierzchni sztucznej i jedną drogę startową bez nawierzchni sztucznej. Sąsiedujące z lotniskiem rezerwy terenowe dają możliwości jego dalszej rozbudowy. Drogi rowerowe Na obszarze Suwałk zlokalizowanych jest 62,75 km wydzielonych dróg rowerowych i 32,56 km ciągów pieszo-rowerowych (stan na 01.01.2021 r.), z tego blisko 17,2 km znajduje się na obszarze śródmieścia Suwałk. Ciagi pieszo - rowerowe stanowią z tego 20%, pozostałe zaś to wydzielone drogi rowerowe. Największymi generatorami ruchu na terenie miasta są duże osiedla mieszkaniowe skupione przede wszystkim w północnej części miasta. Głównym celem podróży jest śródmieście Suwałk i zlokalizowane na jego terenie urzędy, budynki oświaty i obiekty handlowo-usługowe. Ruch rowerowy w mieście odbywa się głównie na kierunkach północ-południe oraz wschód-zachód. Są to przejazdy na trasach dom-praca i dom-szkoła. Dodatkowo w rejonie Suwałk zlokalizowane są następujące obiekty o charakterze rekreacyjnym, będące celem wycieczek rowerowych: Wigierski Park Narodowy, Suwalski Park Krajobrazowy, Płociczno, Osowa, Szelmant, Szwajcaria, Jeleniewo i Bakałarzewo. Wnioski z analizy istniejącego systemu transportowego Istniejący układ komunikacyjny miasta wpisuje się w większości w ściśle zabudowany układ urbanistyczny, co wymaga pewnego uporządkowania organizacyjnego, korekt skrzyżowań oraz przebiegu niektórych odcinków tras, konieczna jest również realizacja nowych odcinków dróg, w tym dokończenia tzw. trasy wschodniej. W rozumieniu przepisów o drogach publicznych drogi zaliczone do określonej kategorii powinny mieć parametry techniczne i użytkowe odpowiadające następującym klasom dróg: - drogi krajowe - klasy A, S lub GP, - drogi wojewódzkie - klasy GP lub G, - drogi powiatowe - klasy GP, G lub Z, - drogi gminne - klasy GP, G, Z, L lub D. Parametry techniczne i użytkowe dróg publicznych zostały określone rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Analizując istniejący stan dróg, jednoznacznie należy stwierdzić, że nie spełniają one warunków określonych w ww. rozporządzeniu. Drogi o znaczeniu ponad lokalnym (krajowe, wojewódzkie) przebiegające przez miasto wymagają nowego usytuowania ze względu na brak możliwości rozbudowy już istniejących i dostosowania ich do wymogów technicznych z tytułu zagospodarowania przyległych terenów. Dlatego też należy zarezerwować tereny pod budowę nowych ciągów komunikacyjnych. Analizując obecny układ wewnętrzny miasta, należy stwierdzić, że wymaga on głębokiej analizy pod względem kategoryzacji ulic i uporządkowania zgodnie z zapisem ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Należy ponadto przeanalizować możliwość realizowania zbiorczych parkingów strategicznych na obrzeżach miasta i w powiązaniu z projektowaną obwodnicą. Analizom powinny także podlegać możliwości realizacji parkingów wielopoziomowych i podziemnych, które powinny być lokalizowane w centrum miasta oraz na terenach zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej w północnej części miasta. Biorąc pod uwagę natężenie ruchu, jakie panuje na ulicach głównych, rodzaje ruchu, średnią prędkość, z jaką poruszają się pojazdy oraz ochronę słabszych użytkowników ruchu, jakimi są rowerzyści należy odseparować ruch rowerowy od ruchu kołowego poprzez budowę kolejnych tras rowerowych. Wskazane jest również ustalenie dróg rowerowych w relacjach miasto-gminy ościenne. Gospodarka wodno-ściekowa Miasto posiada dobrze rozwiniętą sieć wodociągowo – kanalizacyjną. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Suwałkach Sp. z o.o. zaspokaja zbiorowe potrzeby w zakresie rozbudowy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji i oczyszczania ścieków, m. in. poprzez: – działalność usługową w zakresie rozprowadzania wody, – odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, – wykonywanie instalacji wodno – kanalizacyjnych, – gospodarkę ściekami, wywóz i unieszkodliwianie odpadów, usługi sanitarne i pokrewne. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Suwałkach Sp. z o. o. posiada wyodrębnione organizacyjnie zakłady, tj. Zakład Wodociągów i Kanalizacji oraz Oczyszczalnię Ścieków. Zakład Wodociągów i Kanalizacji zajmuje się: – ujęciem, uzdatnianiem i dystrybucją wody, – konserwacją oraz utrzymaniem sieci i armatury wodociągowej, – eksploatacją i konserwacją sieci kanalizacji sanitarnej, – świadczeniem usług w zakresie czyszczenia i udrożniania sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej. Oczyszczalnia Ścieków zajmuje się odbiorem i oczyszczaniem ścieków z terenu miasta i sąsiednich gmin. Infrastruktura zaopatrzenia w wodę Według danych Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. (listopad 2020) ujęcie wody dla miasta Suwałk i okolicznych wsi zlokalizowane jest w północno-zachodniej części miasta, w zakolu rzeki Czarna Hańcza. Woda dostarczana do sieci pochodzi wyłącznie ze studni głębinowych z formacji czwartorzędowej. Aktualnie na ujęcie wody składa się 21 studni wierconych, których głębokość waha się w przedziale od 48 m do 138 m. Zatwierdzone przez Ministra Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych i Leśnictwa zasoby eksploatacyjne wód podziemnych dla obszaru będącego w zasięgu oddziaływania ujęcia komunalnego wynoszą 900 m³/h, czyli 21 600 m³/dobę. Na pobór wód podziemnych PWiK posiada pozwolenie wodnoprawne nr OSGK.6341.54.2017.DK ważne do dnia 23.07.2027 r. Zgodnie z pozwoleniem pobór wody z ujęcia nie może przekraczać: – maksymalny godzinowy pobór $ Q_{\text{hmax}} = 660 \text{ m}^3/\text{h} $, – średni dobowy pobór $ Q_{\text{dśr}} = 9 500 \text{ m}^3/\text{dobę} $, – maksymalny roczny pobór $ Q_{\text{rmax}} = 3 467 500 \text{ m}^3/\text{rok} $. W sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na wodę lub awarii, PWiK jest w stanie uruchomić tzw. studnie awaryjne zlokalizowane na terenie miasta (9 szt.). Cztery z nich są wyposażone w pompy i połączone z siecią wodociągową i w razie potrzeb mogą być eksploatowane. Ujmowana woda (woda surowa) na ujęciu komunalnym w Suwałkach w stanie naturalnym tylko warunkowo nadaje się do picia i potrzeb gospodarczych ze względu na przekroczenia dopuszczalnych stężeń żelaza i manganu. Istniejąca stacja uzdatniania wody ma za zadanie dostosowanie jakości wody do obowiązujących wymagań. Stacja uzdatniania wody o wydajności 600 m$^3$/h pracuje automatycznie w układzie dwustopniowego pompowania wody i jednostopniowej filtracji na wielowarstwowym złożu. Woda z 21 studni głębinowych kierowana jest do budynku stacji uzdatniania wody do dwóch ciśnieniowych komór reakcji, w których następuje natlenienie za pomocą sprężonego powietrza dostarczanego przez trzy sprężarki. Celem napowietrzania jest wprowadzenie do wody tlenu pozwalającego na częściowe utlenienie związków żelaza i manganu do postaci strącanej. Wyparcie nierozpuszczonych gazów prowadzone jest przez automatyczne zawory odpowietrzające. Z aeratorów woda kierowana jest do dziesięciu filtrów, na których poddawana jest filtracji z prędkością 8,5 m/h. Filtry wypełnione są złożem warstwowym i pracują w pełni automatycznie dzięki posiadanym programowalnym w dowolny sposób sterownikom, a także przepustnicom i kryzom. Woda po filtrach kierowana jest do czterech zbiorników wody czystej o łącznej pojemności 9600 m$^3$. Zbiorniki wody czystej zapewniają zapas wody w celu wyrównania nierównomierności rozbiorów godzinowych. Ze zbiorników woda grawitacyjnie płynie do hali pomp. Tam poddawana jest ciągłej dezynfekcji promieniami UV i przesyłana do odbiorców. Sieć wodociągowa zasilana jest przez 8 pomp sterowanych przetwornicą częstotliwości o charakterystyce kroczącej. Pomiar ilości przesłanej do miasta dokonywany jest przez dwa urządzenia: przepływomierz elektromagnetyczny oraz wodomierz z impulsatorem. Aktualny roczny pobór wody wynosi ok. 3,161 tys. m$^3$ (ok. 8,6 tys. m$^3$ dziennie), z czego sprzedaje się rocznie ok. 2,600 tys. m$^3$ (w tym ok. 2,000 tys. m$^3$ do gospodarstw domowych; 160 tys. m$^3$ na cele produkcyjne; reszta dla pozostałych odbiorców). Jednostkowe zużycie wody w gospodarstwach domowych wynosi 78 l/mieszkańca/dobę. Sieć wodociągowa obejmuje zasięgiem niemalże wszystkich mieszkańców (ponad 99%). Rozbudowa systemu przesyłowego odbywać się będzie wraz z rozwojem przestrzennym miasta zapewniając na bieżąco przyłączanie nowych budynków. Na koniec 2020 roku łączna długość sieci wodociągowej wynosiła 252,0 km (bez przyłączy - 171,9 km), w tym sieci magistralnych 19,6 km. Oczyszczalnia ścieków i kanalizacja sanitarna Sieć kanalizacji sanitarnej obejmuje swym zasięgiem znaczną część miasta. Jest to głównie sieć w układzie grawitacyjnym. Łączna długość sieci kanalizacji sanitarnej wynosi 170,7 km (bez przyłączy – 128,5 km). Dodatkowo na terenie miasta Suwałki rozmieszczone są 28 przepompownie ścieków, które umożliwiają przepływ tam, gdzie różnica poziomów nie pozwala na dopływ grawitacyjny. Aktualnie podłączonych do kanalizacji sanitarnej jest ponad 96% mieszkańców. Pozostali mieszkańcy (poniżej 4%) korzystają z indywidualnych systemów kanalizacyjnych. W większości są to szczelne zbiorniki bezodpływowe na nieczystości, z których nieczystości ciekłe/ścieki okresowo wywożone są do zlewni na oczyszczalni ścieków (stanowią one ok. 0,4% wszystkich ścieków odbieranych przez oczyszczalnię). Oczyszczalnia ścieków w Suwałkach to oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna z podwyższonym usuwaniem biogenów. Zapewnia ona przyjęcie ścieków z terenu miasta oraz części Gminy Suwałki i Jeleniewo. Oczyszczalnię ścieków oddano do użytku w 1986 r. W latach 1993÷1995 dokonano jej modernizacji i rozbudowano ciąg technologiczny części ściekowej, wprowadzając biologiczna defosfatację (z okresowym wspomaganiem chemicznym), nitryfikację i denitryfikację. W latach 1999÷2000 przeprowadzono modernizację gospodarki osadowej. Od roku 2009 do chwili obecnej realizowane są dalsze etapy modernizacji oczyszczalni zmierzające do poprawy jej funkcjonowania zarówno w zakresie skuteczności oczyszczania ścieków (usuwanie substancji biogennych), jak i gospodarki osadowej pod kątem wykorzystania odnawialnych źródeł energii do produkcji ciepła i energii elektrycznej. Przeprowadzono również działania zmierzające do ograniczenia uciążliwego wpływu oczyszczalni na tereny przyległe, wprowadzając hermetyzację oczyszczalni ścieków na niektórych obiektach oczyszczalni ścieków oraz wybudowano suszarnię osadów. Głównymi urządzeniami oczyszczającymi ścieki komunalne są następujące urządzenia znajdujące się w ciągu technologicznym: 1. Część mechaniczna: a) stacja zlewna ścieków dowożonych, b) przepompownia główna z dwiema kratami o przeświecie 3 mm i jedną awaryjną ręczną o przeświecie 2 cm oraz dwiema prasopłuczками skratek, c) komora pomiarowa ścieków surowych, d) piaskownik dwukomorowy poziomy ze zgarniaczem linowym, e) separator - płuczka piasku, f) komora rozdziału ścieków przed osadnikami wstępnymi, g) 3 osadniki wstępne radialne. 2. Część biologiczna: a) komora wstępnej denitryfikacji osadu czynnego wyposażona w hydrośmigła, b) komora defosfatacji biologicznej wyposażona w hydrośmigła, c) przepompownia pośrednia, d) 3 komory biologiczne (nitryfikacji - denitryfikacji) wyposażone w ruszt napowietrzający drobnopęcherzykowy, pompy recykulacji wewnętrznej, hydrośmigła i rurociągi powietrza, e) 1 komora biologiczna – nieczynna (rezerwowa), f) budynek chemiczny ze stacją dmuchaw, g) 2 komory rozdziału ścieków przed osadnikami wtórnymi, h) 4 osadniki wtórne (jeden o średnicy 36 m oraz trzy o średnicy 24 m), i) 2 zwężki pomiarowe (ścieków oczyszczonych). 3. Część osadowa a) komora osadów dowożonych, b) przepompownia wielofunkcyjna, w której zlokalizowane są m.in. pompy do osadów, wymienniki ciepła do podgrzewania osadów, zagęszczacz taśmowy osadu nadmiernego, stacja przygotowania polielektrolitu, c) 2 zamknięte komory fermentacyjne, d) zbiornik osadu przefermentowanego, e) stacja odwadniania osadów, w której zlokalizowane są dwie wirówki osadu używane zamiennie, rozdrabniarka, stacja przygotowania polielektrolitu, f) silos wapna, g) wiata osadu odwodnionego, h) wiata osadu wysuszonego, i) plac składowy osadu, j) instalacja suszenia osadów ściekowych wraz z suszarką taśmową średniotemperaturową, k) silos osadu wysuszonego. 4. Instalacja biogazu: a) odsiarczalnia biogazu (2 komory) b) pochodnia biogazu, c) zbiornik biogazu d) tłocznia biogazu. 5. Kotłownia 6. Agregatoria (2 agregatory kogeneracyjne) Przepustowość oczyszczalni wynosi 25.600 m³/d. Na jej eksploatację PWiK posiada pozwolenie wodnoprawne nr DOS-II.7322.52.2016 zmienione decyzją znak: DOS- II.7322.34.2017 ważne do dnia 28.12.2026 r. 1. Stężenia zanieczyszczeń w oczyszczonych ściekach komunalnych nie mogą przekraczać: a) BZT₅ – 15 mg O₂/l, b) ChZTCr – 125 mg O₂/l, c) zawiesiny ogólne – 35 mg/l, d) azot ogólny – 10 mg N/l, e) fosfor ogólny – 1 mg P/l. 2. Wskaźniki innych zanieczyszczeń niż wymienione w punkcie powyżej występujące oczyszczonych ściekach komunalnych oraz stężenia substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego nie mogą przekraczać: a) rtęć – 0,06 mg Hg/l (wartość średnia dobowa), b) trichloroetilen (TRI) – 0,2 mg TRI/l, c) temperatura – 35°C, d) odczyn pH – 6,5 – 9,0, e) azot amonowy – 10 mg N₃NH₄/l, f) azot azotanowy – 30 mg N₃NO₃/l, g) chlorki – 1000 mg Cl/l, h) siarczany – 500 mg SO₄/l, i) arsen – 0,1 mg As/l, j) cynk – 2 mg Zn/l, k) miedź – 0,5 mg Cu/l, l) nikiel – 0,5 mg Ni/l, m) ołów – 0,5 mg Pb/l, n) fenole lotne (indeks fenolowy) – 0,1 mg/l. 3. Ilość oczyszczonych ścieków komunalnych odprowadzanych do wód nie może przekroczyć: - przepływ maksymalny godzinowy Qₕmax = 1 200 m³/h; - przepływ średniodobowy Q₅dₛr = 25 600 m³/dobę; - przepływ maksymalny roczny Q₇max = 4 750 000 m³/rok. W oczyszczalni oczyszczane są ścieki bytowe, przemysłowe jak i przypadkowe wody infiltracyjne oraz opadowe. W 2020 roku przyjęto i oczyszczono ścieków: 4 470 tys. m³, w tym z gospodarstw domowych 2 082 tys. m$^3$, pozostali odbiorcy 357 tys. m$^3$ i 1 424 tys. m$^3$ ścieków przemysłowych (które stanowią ok. 32% wszystkich ścieków dopływających do oczyszczalni), pozostałe to wody przypadkowe i infiltracyjne, które stanowią ok. 14%. Aktualnie ścieki odprowadzane do rzeki Czarna Hańcza spełniają wymagania określone w pozwoleniu wodnoprawnym. Osady powstające na oczyszczalni (w ilości poniżej 2 tys. ton suchej masy) są poddawane procesom fermentacji metanowej, odwadnianiu i suszeniu w suszarńi, która została uruchomiona w roku 2017, w wyniku czego osady są one przekształcane w nawóz organiczny. PWiK Sp. z o.o. posiada decyzję na Nr 466/17 z dnia 29.09.2017 r. wydaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienioną decyzją Nr 466a/19 z dnia 7 stycznia 2019 r. na wprowadzenie do obrotu nawozu organicznego pn. "ROLIX". Kanalizacja deszczowa Wody opadowe odprowadzane są systemem kanałów do rzeki Czarna Hańcza, rowów, zbiornika bezodpływowego Dubowo II oraz do ziemi (np. poprzez skrzynki rozsaczające). Łączna długość kanałów deszczowych na koniec 2020 roku wyniosła 169,8 km. Powierzchnia zlewni obsługiwanej przez kanalizację deszczową to ok. 200 ha. Ilość odpływów z sieci kanalizacyjnej do odbiornika - 33 szt. Wody opadowe przed wyłotem do odbiornika są w większości oczyszczane w separatorach substancji ropopochodnych i zawiesin. Aktualnie zainstalowane są 29 separatory (w tym 3 lokalne oraz jeden na sieci wewnętrznej). Niezbędna jest budowa jeszcze kilku dodatkowych separatorów. Dążąc do uporządkowania kwestii związanej z wodami opadowymi i roztopowymi oraz stawiając na politykę zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, przewidziano odprowadzanie wód opadowych do gruntu np. poprzez budowę dodatkowych kanałów i zbiorników retencyjnych, zbiorników retencyjno-rozsaczających, studni chłonnych, zbiorników lub rowów otwartych. Wody opadowe, roztopowe przed wprowadzeniem do odbiornika (np. rzeki, ziemi) nie powinny zawierać zanieczyszczeń w ilościach wskazanych w przepisach szczególnych. Rozwój systemu kanalizacji deszczowej związany jest ściśle z realizacją nowych osiedli mieszkaniowych oraz rozbudową i modernizacją układów komunikacyjnych. Gospodarka odpadami Odpady komunalne z terenu Suwałk kierowane są do odzysku, do Przedsiębiorstwa Gospodarki Odpadami w Zielonym Kamedulskim. Zakład stosuje metodę kompostowania odpadów. Zainstalowany biostabilizator posiada wydajność 80-100 Mg na dobę. Wytworzony kompost posiada atest Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Białymstoku i odbierany jest przez zakłady zieleni oraz indywidualnych odbiorców. Od 1998 r. na terenie przedsiębiorstwa prowadzona jest segregacja odpadów: makulatury, szkła, plastiku, puszek metalowych. Przedsiębiorstwo wyposażone jest w urządzenia do zgniatania i mielenia odpadów. Na terenie przedsiębiorstwa funkcjonuje składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne o potencjalnej pojemności ponad 230 tys. m$^3$ i powierzchni 2,8 ha. 95% składowanych odpadów stanowi balast powstały w wyniku procesu kompostowania w biostabilizatorze, a pozostałe 5% to odpady komunalne lub zbliżone do komunalnych, nienadające się do kompostowania. Składowisko spełnia wymagania stawiane tego typu obiektom. Na południe od centrum miasta, przy ul. S. Staniszewskiego, znajduje się składowisko odpadów obojętnych, na którym zakończono prace rekultywacyjne. Składowisko to ma charakter podpoziomowo - nadpoziomowy, przy czym w części podpoziomowej składowane były do 1995 roku wymieszane odpady komunalne. W części nadpoziomowej składowane były odpady obojętne, które stanowią 3-metrową warstwę izolacyjną. Od 1 lipca 2013 r. obowiązuje tzw. ustawa śmieciowa, na mocy której na gminie spoczywa obowiązek odbierania odpadów od mieszkańców. W Suwałkach zorganizowana jest selektywna zbiórka odpadów komunalnych, która zgodnie z ww. aktem prawnym objęła wszystkich mieszkańców. Ciepłownictwo W mieście i gminie potrzeby cieplne pokrywane są przede wszystkim ze źródeł energetyki indywidualnej oraz z sieci ciepłowniczej. W skład kotłowni lokalnych wliczane są kotłownie wytwarzające ciepło dla potrzeb własnych obiektów użyteczności publicznej oraz budynków mieszkalnych. Paliwem wykorzystywanym w tych kotłowniach jest głównie węgiel, biomasa oraz olej opałowy. Istniejące przedsiębiorstwa dla potrzeb technologicznych posiadają własne kotłownie lub są podłączone do sieci ciepłowniczej. Miejski system ciepłowniczy znajduje się na własności i eksploatowany jest przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o. W jego skład wchodzą: Źródło ciepła o mocy cieplnej 133,8109 MW, w tym: - kocioł parowy OR-35N – 21,52 MW, - 3 kotły wodne WR 25-013S – po 29,075 MW, - instalacja solarna – 0,0659 MW - 2 kotły na biomasę – po 12,5 MW. Długość sieci cieplnych wraz z przyłączami – 99 000 mb, w tym: - preizolowana – 77 600 mb, - kanalowa – 21 400 mb, Roczna produkcja i sprzedaż ciepła (za okres I-X.2020r.): - produkcja: 710 080 GJ, - sprzedaż: 628 810 GJ, Odbiorcy ciepła (stan na X.2020 r.): - liczba odbiorców: 1008, - liczba odbiorców (budynki): 1529, - moc zamówiona: 127,265 MW. Węzły cieplne PEC pracują jako urządzenia wymiennikowe, realizując zapotrzebowanie odbiorców ciepła na centralne ogrzewanie, technologię i dostawę ciepłej wody użytkowej. Wszystkie węzły posiadają automatykę pogodową realizującą dostawę energii cieplnej według określonej charakterystyki krzywej grzania uzgodnionej z odbiorcą ciepła. Budynki użyteczności publicznej zasilane są z kotłowni własnych oraz kotłowni przedsiębiorstwa Energetyka Cieplna Suwałki Sp. z o.o. Gazownictwo Stopniowej poprawie ulega infrastruktura gazownicza. Miasto nie jest podłączone do sieci magistralnej. Trwa budowa interkonektora gazowego łączącego systemy gazowe Polski i Litwy, który umożliwi przyłączenie Suwałk do krajowego systemu gazowniczego. Obecnie mieszkańcy części miasta zaopatrywani są w gaz ziemny z nowej stacji regazyfikacji gazu zlokalizowanej w m. Zielone Kamedulskie. Dystrybucją gazu na terenie Suwałk zajmuje się Polska Spółka Gazownictwa Sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w Białymstoku. Spółka dostarcza odbiorcom rozprężony gaz LNG, który rozprowadzany jest siecią gazociągów niskiego ciśnienia w oparciu o stację regazyfikacji gazu. Długość sieci gazowej wg stanu na dzień 31.07.2020 r. wynosi 102,1 km, natomiast liczba przyłączy gazowych wynosi 1454 sztuki. Tabela przedstawia liczbę odbiorców w podziale na grupy taryfowe. Tab. 31 Liczba odbiorców gazu w podziale na grupy taryfowe (stan na 31.07.2020r.) \| Grupa taryfowa \| Liczba \| \|----------------\|--------\| \| W1 \| 3690 \| \| W2 \| 262 \| \| W3 \| 380 \| \| W4 \| 3 \| \| W5 \| 8 \| Źródło: PSG Sp. z o.o. W tabeli przedstawiono podstawowe dane nt. sieci gazowej w Mieście Suwałki. Tab. 32 Dane nt. sieci gazowej w Mieście Suwałki (stan na 31.07.2020r.) \| Sieć gazowa \| Wartość \| Jednostka \| \|--------------------------------------------------\|---------\|-----------\| \| długość czynnej sieci ogółem \| 102100 \| m \| \| długość czynnej sieci przesyłowej \| 0 \| m \| \| długość czynnej sieci rozdzielczej \| 102100 \| m \| \| czynne przyłącza do budynków ogółem (mieszkalnych i niemieszkalnych) \| 1454 \| szt. \| \| czynne przyłącza do budynków mieszkalnych \| 1214 \| szt. \| \| odbiorcy gazu \| 4343 \| gosp. \| \| ludność korzystająca z sieci gazowej \| 12402 \| osoba \| Źródło: PSG Sp. z o.o. Energia elektryczna Energia elektryczna dostarczana jest z systemu krajowego przez 4 Główne Punkty Zasilania (GPZ) zlokalizowane na terenie miasta. Na terenie miasta znajdują się następujące urządzenia elektroenergetyczne: - stacje 110/20 kV: Hańcza, Strefa (Suwałki), Suwałki 1, Reja, - linia 110 kV relacji Hańcza-Filipów, – linia 110 kV relacji Hańcza-Olecko, – linia 110 kV relacji Hańcza-Sejny, – linia 110 kV relacji Augustów-Strefa (Suwałki)-Suwałki 1-Hańcza, – linia 110 kV relacji Hańcza – Reja – Suwałki 1, – stacje transformatorowe 20/0,4 kV, – linie napowietrzne i kablowe 20 kV, – linie napowietrzne i kablowe niskiego napięcia. Stan istniejących sieci i stacji transformatorowych SN/NN na terenie miasta Suwałk przedstawia się następująco (dane PGE Dystrybucja S.A. z 2019 r.): – sieć napowietrzna wysokiego napięcia WN – 31,300 km, – sieć kablowa wysokiego napięcia WN – 1,280 km, – sieć napowietrzna średniego napięcia SN – 106,902 km, – sieć kablowa średniego napięcia SN – 205,580 km, – sieć napowietrzna niskiego napięcia nn – 97,583 km, – sieć kablowa niskiego napięcia nn – 304,788 km, – stacje transformatorowe napowietrzne – 49 szt., – stacje transformatorowe napowietrzne – 293 szt. System jak na razie nie podlega żadnym ograniczeniom. Rozwój systemu przesyłowego energii na terenie miasta będzie następował wraz z rozwojem miasta i nie ma ograniczeń technicznych. Przez tereny położone w północnej części miasta przebiega istniejąca transgraniczna linia elektroenergetyczna o napięciu 400kV relacji Elk Bis - Alytus (Granica Państwa). Infrastruktura telekomunikacyjna, radiokomunikacyjna i teletechniczna Miasto Suwałki posiada dobrze rozwiniętą sieć infrastruktury telekomunikacyjnej. Istniejąca infrastruktura techniczna, stanowi w przeważającej większości własność Orange Polska S.A. Na terenie miasta działają ponadto stacje bazowe telefonii komórkowej różnych operatorów, w tym m.in.: T- Mobile Polska S.A., Polcomtel Sp. z o.o.- operatora sieci telefonii komórkowej Plus, P4 - operatora sieci telefonii komórkowej Play. Na terenie miasta istnieją sieci operatorów prywatnych, którzy świadczą swoje usługi w zakresie zapewnienia dostępu do internetu na rzecz klientów indywidualnych. Dodatkowo w granicach administracyjnych miasta Suwałk istnieją elementy Sieci Szerokopasmowej Polski Wschodniej (sieć i węzły) oraz elementy Polskiej Szerokopasmowej Sieci Naukowej PIONIER. W granicach miasta, w rejonie ulicy Raczkowskiej, zlokalizowane są lotnicze urządzenia naziemne 1066/1067: DVOR/DME SUW, wokół których zgodnie z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie lotniczych urządzeń naziemnych i powierzchni ograniczających zabudowę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2161), wyznacza się powierzchnie ograniczające zabudowę o zasięgu 10 000 m, w tym strefę kontrolowaną o zasięgu 600 m. Jak wynika z danych Urzędu Komunikacji Elektronicznej, w granicach miasta pozwolenia posiadają nadajniki dwóch stacji radiowych zlokalizowane przy ulicach Bulwarowej i Przemysłowej 6A. Przez teren miasta przebiega radiolinia teletransmisyjna RTCN Suwałki/Krzemieniuch - SLR Kamień, wraz z pasem ochronnym o szerokości 60,0 m, w którym dopuszcza się zabudowę nie wyższą niż 30,0 m. 18. Uwarunkowania wynikające z zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych W studium uwzględnia się uwarunkowania wynikające w szczególności z zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych i określa się obszary, na których będą one rozmieszczone zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego. W aspekcie rozpoznanych uwarunkowań rozwoju województwa podlaskiego i na podstawie Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Podlaskiego, przyjętego Uchwałą Nr XXXVI/330/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 22 maja 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 2777), zmienionej Uchwałą Nr XXXIX/356/17 z dnia 28 sierpnia 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 3270), który w Załączniku nr 3 zawiera następujący wykaz inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, ustalonych dla obszaru województwa podlaskiego w dokumentach przyjętych przez Sejm RP, Radę Ministrów, właściwego ministra i Sejmik Województwa Podlaskiego – w odniesieniu do miasta Suwałk: – rozwój szkolnictwa wyższego uwzględniający potrzeby regionalne, – prace na linii kolejowej E75 na odcinku Białystok-Elk-Suwałki-Trakiszki (granica państwa), – S6l obwodnica Augustowa - granica państwa, – modernizacja części osadowej oczyszczalni ścieków w Suwałkach oraz rozbudowa i modernizacja kanalizacji sanitarnej do tej oczyszczalni, – ZUOK w Suwałkach - budowa instalacji do doczyszczania selektywnie zebranych frakcji odpadów komunalnych, budowa instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów, budowa instalacji do przetwarzania odpadów budowlanych i remontowych, linia do przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, rozbudowa części biologicznej MBP, modernizacja instalacji i zakładu oraz rozbudowa o nową kwaterę składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, budowa stanowiska rozbiórki odpadów wielkogabarytowych, – konserwacja gruntowa rzeki Czarna Hańcza na odcinku od mostu w ul. Utrata do mostu w ul. Gen. W. Sikorskiego w Suwałkach, – budowa gazociągu dystrybucyjnego do miasta i gminy Suwałki, – modernizacja linii elektroenergetycznych WN 110kV Olecko-„Hańcza” Suwałki, Piecki-Potasznia-„Hańcza” Suwałki, Reja Suwałki-Suwałki oraz stacji WN/SN „Hańcza” Suwałki. Ponadto w zagospodarowaniu przestrzennym należy uwzględnić występujące elementy ponadlokalne, wymienione w Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Podlaskiego w zakresie: 1) komunikacji: – korytarze projektowanej krajowej infrastruktury drogowej: drogi ekspresowej S6l z obwodnicą miasta Suwałk, – przebieg istniejącej drogi krajowej Nr 8, – przebieg istniejących dróg wojewódzkich nr 652, nr 653, nr 655, nr 662, – przebieg istniejących linii kolejowych, rozwój sieci kolejowej oraz ochrona korytarzy projektowanej krajowej infrastruktury: linii kolejowej E75 Rail Baltica Elk – Suwałki – Trakiszki (granica z Litwą), – przebudowę lotniska sportowego w Suwałkach pod kątem potrzeb komunikacyjnych – stworzenia warunków na bazie istniejącego lotniska w Suwałkach (EPSU) do wybudowania lotniska lokalnego użytku publicznego o ograniczonej certyfikacji, dla potrzeb północnej części województwa podlaskiego i obszaru sąsiadującego województwa warmińsko-mazurskiego, – przebieg istniejących głównych szlaków rowerowych krajowych: „Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo” oraz „Podlaski Szlak Bociani”; 2) infrastruktury: – istniejące elementy struktury systemu elektroenergetycznego województwa na poziomie napięć najwyższych (NN) i wysokich (WN) – linia NN 400kV Alytus (Litwa) – granica Polski - Elk bis i linie WN 110 kV relacji: SE Hańcza - SE Filipów, SE Hańcza - SE Strefa, SE Hańcza - SE Reja, SE Hańcza - SE Sejny, SE Strefa - SE GPZ Suwałki, SE Strefa - SE Augustów, wraz ze strefami ochronnymi, – korytarz projektowanej krajowej infrastruktury energetycznej – gazociągu przesyłowego będącego odgałęzieniem od interkonektora gazowego Polska – Litwa wraz ze strefą kontrolowaną, – istniejące obiekty radiokomunikacji i teletransmisji: RTCN Suwałki/Krzemieniucha - SLR Kamień, wraz z pasem ochronnym, – obiekt radiokomunikacji i teletransmisji: TON Suwałki oraz pomocy radionawigacyjnych lotnictwa cywilnego wraz ze strefą ochronną. – zadań związanych z funkcją subregionalnego ośrodka wzrostu oraz rdzenia obszaru funkcjonalnego ośrodka subregionalnego Suwalk; 3) elementów środowiska przyrodniczego oraz kulturowego: – Obszary Natura 2000, – Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Północnej Suwalszczyzny, – lokalne systemy przyrodnicze, w szczególności dolina rzeki Czarnej Hańczy i jej powiązania z obszarami regionalnej sieci ekologicznej objętej ochroną prawną (obszary – Natura 2000 i Wigierskiego Parku Narodowego), – zabytki. 19. Uwarunkowania wynikające z wymagań dotyczących ochrony przeciwpowodziowej Kwestię ochrony przeciwpowodziowej regulują przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r. poz. 310 z późn. zm.). Zgodnie z Prawem wodnym, przez: 1) obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi rozumie się obszary, na których istnieje znaczące ryzyko powodzi lub jest prawdopodobne wystąpienie znaczącego ryzyka powodzi; 2) obszary szczególnego zagrożenia powodzią rozumie się: a) obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1%, b) obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi 10%, c) obszary między linią brzegu, a wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano wał przeciwpowodziowy, a także wyspy i przymuliska, o których mowa w art. 224 ww. ustawy, stanowiące działki ewidencyjne, d) pas techniczny; 3) ryzyko powodziowe rozumie się kombinacją prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi i potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. Ochrona przed powodzią jest zadaniem Wód Polskich oraz organów administracji rządowej i samorządowej. Ochronę przed powodzią prowadzi się z uwzględnieniem map zagrożenia powodziowego, map ryzyka powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią obowiązkowo uwzględnia się w dokumentach planistycznych, w tym na poziomie gmin: w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, gminnych programach rewitalizacji, a także w decyzjach o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz w decyzjach o warunkach zabudowy. Potencjalne zagrożenie powodziowe w granicach miasta Suwałki związane jest z rzeką Czarną Hańczą. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią oraz ryzyka powodziowego wraz z zasięgiem wód o prawdopodobieństwie wystąpienia p=1% (tj średnio raz na 100 lat) i obszary na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi p=10% (tj średnio raz na 10 lat), wskazano na rysunkach Studium, zgodnie z opracowaniem pod nazwą Mapa zagrożenia powodziowego z 2020 r. – godła arkuszy: N-34-70-D-b-1, N-34-70-D-b-3, N-34-70-D-b-4 i N-34-70-D-d-2. Z opracowania tego wynika, że obszary te mają w granicach miasta niewielki zasięg. Na obszarze miasta Suwałk rzeka Czarna Hańcza znajduje się częściowo w Obszarze Chronionego Krajobrazu „Pojezierce Północnej Suwalszczyzny”, gdzie obowiązuje zakaz realizacji obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegowej rzeki. Na terenach tych, ewentualne obszary szczególnego zagrożenia powodzią nie wykraczają poza tę strefę. Ograniczenia w zagospodarowaniu terenów chronionych na podstawie przepisów o ochronie przyrody, skutecznie wykluczają zatem te obszary spod zabudowy. Pozostałe obszary szczególnego zagrożenia powodzią znajdują się w granicach obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, których ustalenia również wykluczają je spod zabudowy. IV. Kierunki kształtowania struktur przestrzennych i polityka przestrzenna 1. Kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów, w tym wynikające z audytu krajobrazowego i wskaźniki dotyczące zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w tym tereny przeznaczone pod zabudowę oraz tereny wyłączone spod zabudowy, uwzględniające bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę Analiza uwarunkowań oraz przyjęta wizja rozwoju miasta, w tym wynikająca ze Strategii Zrównoważonego Rozwoju oraz sporządzonej na jej potrzeby Diagnozy Strategicznej, będąca w swych głównych założeniach kontynuacją i rozwinięciem kierunków przyjętych w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy miasta Suwałki, uchwalonym uchwałą Nr XX/232/2016 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 25 maja 2016 r., stanowi podstawę do sformułowania kierunków rozwoju i kształtowania struktury przestrzennej miasta. Kierunki polityki przestrzennej rozwoju miasta polegają przede wszystkim na racjonalnym wykorzystaniu przestrzeni miejskiej. Działania te powinny polegać na intensyfikacji zainwestowania uwzględniającej podnoszenie jakości urbanistycznej i ochrony środowiska kulturowo - przyrodniczego. Należy je podporządkować osiągnięciu takich zmian w krajobrazie miejskim, które będą podkreślać i eksponować elementy kształtujące indywidualny wizerunek miasta, w szczególności zaś powodować wzrost jego atrakcyjności i podnosić jakość przestrzeni publicznych. Głównymi elementami kształtującymi strukturę przestrzenną i krajobraz miasta są: - ścisłe centrum miasta, w szczególności jego zabytkowa tkanka, - układ przestrzeni publicznych o charakterze reprezentacyjnym, który powinien krystalizować strukturę urbanistyczną centrum oraz wiązać centrum z dzielnicami je okalającymi, - dominanty przestrzenne oraz osie widokowe, - dolina rzeki Czarnej Hańczy stanowiąca główny ciąg biologicznie czynny, mający duży wpływ na krajobraz, przewietrzanie i klimat miasta, - dzielnice mieszkaniowe jedno i wielorodzinne położone poza ścisłym centrum, o różnym stopniu zainwestowania, - rejony przemysłowe miasta położone poza ścisłym centrum, o różnym stopniu zainwestowania, - tereny leśne znajdujące się w granicach administracyjnych miasta. Obszar miasta Suwałk podzielony został na jednostki urbanistyczne. Wydzielono sześć jednostek strukturalnych, o w miarę jednorodnym zainwestowaniu. Każda z jednostek strukturalnych podzielona została na jednostki podstawowe, których ilość i granice są wynikiem analizy przestrzennej. Są to: 1) Jednostka strukturalna „A” - położona w centralnej części miasta, w jej skład wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od A1 do A14; 2) Jednostka strukturalna „B” – położona w północno-zachodniej części miasta, w jej skład wchodzą jednostki „B” wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od B1 do B6; 3) Jednostka strukturalna „C” – położona w północno-wschodniej części miasta, w jej skład wchodzą jednostki „C” wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od C1 do C17; 4) Jednostka strukturalna „D” – położona we wschodniej części miasta, w jej skład wchodzą jednostki „D” wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od D1 do D7; 5) Jednostka strukturalna „E” – położona w zachodniej części miasta w jej skład wchodzą jednostki „E” wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od E1 do E9; 6) Jednostka strukturalna „F” – położona w południowej części miasta w jej skład wchodzą jednostki „F” wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno symbolami od F1 do F3. Schemat podziału miasta na jednostki strukturalne zawiera załącznik Nr 2 do treści Studium. Granice jednostek podstawowych uwidoczniono również na rysunku Kierunków – (załącznik Nr 3 do uchwały). Ogólne zasady w kształtowaniu zmian struktury przestrzennej W Studium przyjęto niżej wymienione ogólne zasady w kształtowaniu zmian struktury przestrzennej: 1) wskazane granice poszczególnych jednostek podstawowych są orientacyjne, podstawą ich wyznaczenia są osie dróg lub granice działek; 2) wskazane funkcje i ich rozmieszczenie mogą ulegać korektom w wyniku uszczegółowienia na etapie sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, przy czym zachowane muszą być proporcje funkcji terenów przewidzianych dla danej jednostki, w tym terenów wyłączenych spod zabudowy w stosunku do terenów wskazanych pod zabudowę; 3) uruchamianie inwestycji na terenach wskazanych pod zabudowę powinno być poprzedzone: a) sporządzeniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, b) zapewnieniem infrastruktury inżynieryjnej wymaganej ustaleniami planu, c) zapewnieniem dostępności komunikacyjnej; 4) na etapie sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego mogą ulec zmianie przebiegi tras komunikacyjnych i ich klasyfikacja; 5) tereny, wskazane jako ciągi ekologiczne i tereny zalecane do kształtowania zieleni mają być wyłączone z zabudowy, za wyjątkiem inwestycji celu publicznego i zabudowy związanej z turystycznym wykorzystaniem tych terenów, na zasadach określonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego; 6) na etapie sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego granice terenów wskazanych jako ciągi ekologiczne i tereny zalecane do kształtowania zieleni mogą ulec zmianie, tereny rolne mogą nadal pozostawać w użytkowaniu rolniczym lub być zalesiane; 7) na terenach wyłączenych z zabudowy, zakaz zabudowy nie dotyczy inwestycji celu publicznego z zakresu infrastruktury technicznej, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej; 8) inwestycje na terenach nie posiadających miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego mogą być realizowane, o ile nie są sprzeczne z przepisami odrębnymi, posiadają tzw. dobre sąsiedztwo i są zgodne z przyjętymi ogólnymi standardami zabudowy ustalonymi dla danej jednostki; 9) na wszystkich terenach wyznaczonych w Studium, można realizować inwestycje celu publicznego lokalne i ponadlokalne, bez potrzeby zmiany Studium, a tereny inwestycji celu publicznego mogą utracić swój status na rzecz funkcji zgodnych z otaczającą zabudową bez potrzeby zmiany Studium; 10) na terenach zainwestowanych i wskazanych do zabudowy o zasadach i parametrach nowej zabudowy przesądza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego; 11) w nowych jednostkach osadniczych należy lokalizować usługi podstawowe; 12) na terenach chronionych wpisem do rejestru zabytków obowiązuje priorytet zasad ochrony konserwatorskiej; 13) na terenach zachodnich miasta priorytetem jest rezerwa terenów pod rozbudowę lotniska oraz związane z tym ograniczenia występujące na terenach sąsiednich; 14) na terenie całego miasta priorytetem jest rezerwowanie terenów pod podstawowy układ komunikacyjny; 15) na terenach objętych strefami ochronnymi ustalonymi na podstawie przepisów odrębnych obowiązuje priorytet wynikający z zasad ich ochrony; 16) na terenach objętych strefami ochronnymi ujęć wody obowiązuje priorytet ochrony wód podziemnych; 17) na terenach objętych granicami: a) Obszarów Natura 2000, b) Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, c) rezerwatów przyrody, - obowiązuje priorytet ochrony przyrody; 18) sposób zagospodarowania terenów o szczególnym znaczeniu dla kształtowania przestrzeni miejskiej, należy określać poprzez opracowanie miejscowego planu; 19) na terenach udokumentowanych złóż kruszywa zakazuje się eksploatacji kruszywa naturalnego w celu ochrony powierzchni ziemi, krajobrazu, zasobów wód podziemnych, oraz ze względu na ograniczone możliwości rozbudowy miasta (zakaz nie dotyczy terenów posiadających wydane koncesje na wydobycie oraz terenów w granicach jednostek D7 i E7); 20) w granicach przestrzeni publicznych możliwa jest organizacja imprez masowych; 21) tereny przestrzeni publicznych należy chronić przed podziałami na mniejsze nieruchomości i sprzedażą; 22) przebieg ustalonych w studium sieci infrastruktury technicznej należy traktować jako orientacyjny, do ustalenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Ogólne zasady i standardy zagospodarowania terenów i kształtowania nowej zabudowy, w tym zabudowy mieszkaniowej. W Studium przyjęto niżej wymienione ogólne zasady i standardy zagospodarowania terenów i kształtowania nowej zabudowy, w tym zabudowy mieszkaniowej. Podane poniżej wielkości, jeśli dalsze zapisy Studium nie stanowią inaczej, powinny być uściślane w zależności od istniejących uwarunkowań. 1. Forma zabudowy: 1) nowa zabudowa w typie zabudowy i wysokości zabudowy sąsiedniej, nie wyższej niż zabudowa istniejąca, bądź ustanowiona w obowiązujących planach miejscowych; dopuszcza się wyższą wysokość, o ile wynika to z analizy cech i warunków zabudowy obszaru analizowanego i jest zgodne z podanymi w pkt 5 zasadami; 2) w zabudowie śródmiejskiej objętej wpisem do rejestru zabytków obowiązuje zasada zabudowy zwartej, pierzowej, kamienicowej realizowanej wzdłuż dróg publicznych, o szerokości frontu budynku odpowiadającego historycznemu podziałowi katastralnemu oraz zasada przyległości i kontynuacji, w tym m.in. geometrii dachu z dopuszczeniem różnicy wysokości do 2,0 m i zmiany kąta nachylenia połaci głównych do 5 stopni, o ile ustalenia szczegółowe zawarte w planach miejscowych sporządzanych o wytyczne konserwatorskie nie będą stanowić inaczej lub gdy na danym terenie nie występuje zabudowa pierzejowa; 3) w zabudowie śródmiejskiej objętej wpisem do rejestru zabytków obowiązuje zasada obudowy pierzei ulicznych zabudową od 2-3 trzech kondygnacji, w tym poddasze z dachami wysokimi i z kalenicą równoległą do ulicy; 4) w zabudowie śródmiejskiej obowiązuje kolorystykę dachów w odcieniach zieleni i szarości, dopuszcza się antracyt, w wyjątku budynków zabytkowych, na których są dopuszczalne inne historycznie udokumentowane kolory pokrycia. 2. Powierzchniowe standardy zabudowy mieszkaniowej powinny być ustalane, jako: 1) zabudowa wielorodzinna – średnio 40 m² powierzchni mieszkania/osobę; 2) zabudowa jednorodzinna – średnio 80 m² powierzchni mieszkania/osobę. 3. Minimalna i maksymalna intensywność zabudowy brutto, przez którą rozumie się stosunek powierzchni całkowitej wszystkich kondygnacji budynków liczonej w zewnętrznym obrysie murów do powierzchni terenu (w zaokrągleniu do 0,1): 1) zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna średniowysoka – od 0,5 do 2,5; 2) zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna niska – od 0,4 do 2,0; 3) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna śródmiejska – pierzejowa – od 0,4 do 1,5; 4) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna wolno stojąca – od 0,1 do 0,6; 5) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna bliźniaczka – od 0,1 do 0,8; 6) zabudowa mieszkaniowa szeregowa – od 0,3 do 1,0; 7) zabudowa jednorodzinna z usługami – od 0,2 do 1,0, przy zastrzeżeniu, że usługa zajmuje więcej niż 30% powierzchni całkowitej budynku, zgodnie z prawem budowlanym, 8) zabudowa usługowa – od 0,2 do 2,0; 9) zabudowa przemysłowo-składowa – od 0,1 do 2,0. 4. Zasady podziału: 1) wielkość nowo wydzielanych działek budowlanych w zabudowie jednorodzinnej wolno stojącej nie może być mniejsza niż 600 m² (nie dotyczy wydzielania działek na polepszenie zagospodarowania działek sąsiednich); 2) szerokość działek stanowiących ciągi pieszo-jezdne do działek z zabudową mieszkaniową minimum 5,0 m; 3) szerokość działek stanowiących dojazd do zabudowy usługowej, produkcyjnej, magazynowej i składowej i innych funkcji, z wyjątkiem mieszkaniowej i rolnej minimum 8,0 m; 4) szerokość działek stanowiących drogi wewnętrzne minimum 8,0 m, o ile nie stanowią kontynuacji istniejących dróg o mniejszych parametrach, które można utrzymać. 5. Wysokość zabudowy: 1) zabudowa wysokościowa, powyżej 55 m nad poziom terenu – nie przewiduje się; 2) zabudowa wysoka ponad 25 m do 55 m włącznie nad poziom terenu lub mieszkalne od 10 do 16 kondygnacji włącznie, z wyłączeniem terenu zabytkowego układu urbanistycznego śródmieścia Suwałk i innych terenów, wpisanych do rejestru zabytków lub objętych ochroną konserwatorską na podstawie planów miejscowych; 3) zabudowa średniowysoka – ponad 12 m do 25 m włącznie nad poziom terenu lub mieszkalne od 5 do 9 kondygnacji włącznie, za wyjątkiem zabudowy wyszczególnionej w pkt. 8; 4) zabudowa niska do 12 m włącznie nad poziom terenu lub mieszkalne do 4 kondygnacji; 5) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, poza śródmieściem – do 9,5 m; 6) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna śródmiejska w zabudowie zwartej do 12,0 m; 7) zabudowa jednorodzinna śródmiejska mieszkalno-usługowa do 13,5 m; 8) zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna śródmiejska lub mieszkalno-usługowa śródmiejska do 16,5 m; 9) zabudowa usługowa do 16,5 m, o ile ustalenia planów nie dopuszczają inaczej; 10) zabudowa przemysłowa i magazynowa do 45,0 m, z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z przepisów szczegółowych, w tym planów miejscowych, wyższa wysokość może być dopuszczona, jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb technologicznych i nie ma ograniczeń z przepisów odrębnych; ograniczenie wysokości nie dotyczy urządzeń technologicznych i infrastruktury technicznej (kominy, maszty itp.) z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z przepisów szczegółowych; 11) lokalnie wysokość zabudowy może być zmieniona w dostosowaniu do parametrów istniejącej zabudowy lub krajobrazu. 6. Minimalny procentowy udział powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej (terenu inwestycji), z wyłączeniem terenu śródmieścia: 1) zabudowa wielorodzinna – 35%; 2) zabudowa jednorodzinna wolno stojąca – 50%; 3) zabudowa mieszkaniowo – usługowa – 25%; 4) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna bliźniaczka – 30%; 5) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna szeregowa – 15%; 6) zabudowa usługowa – 15%; 7) zabudowa produkcyjna – 10%. 7. Minimalny procentowy udział powierzchni biologicznie czynnej dla terenu śródmieścia w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej (terenu inwestycji): 1) zabudowa wielorodzinna – 30%; wyjątkiem od ustalania tego wskaźnika są działki inwestycyjne w zabudowie pierzejowej położone w strefie ochrony konserwatorskiej, których parametry lub ustalenia planów miejscowych wykluczają możliwość jego zastosowania, wskaźnik powinien być ustalany indywidualnie, dopuszcza się się 0%; 2) zabudowa jednorodzinna wolno stojąca – 40%; 3) zabudowa mieszkaniowo – usługowa – 10%; 4) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna bliźniaczka – 20%; 5) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, pierzejowa – 25%; wyjątkiem od ustalania tego wskaźnika są działki inwestycyjne położone w strefie ochrony konserwatorskiej, których parametry lub ustalenia planów miejscowych wykluczają możliwość jego zastosowania, wskaźnik powinien być ustalany indywidualnie, dopuszcza się 0%; 6) zabudowa usługowa – wskaźnik powinien być ustalany indywidualnie, w tym 0%; 7) zabudowa produkcyjna – 20%. 8. Zasady wyznaczania liczby miejsc do parkowania, w tym miejsc przeznaczonych na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową: 1) miejsca do parkowania należy zapewnić na działkach budowlanych, na których realizowana jest inwestycja, na poziomie terenu z zachowaniem przepisów odrębnych lub jako stanowiska w garażach podziemnych, nadziemnych lub naziemnych; 2) dopuszcza się zatoki postojowe w liniach rozgraniczających dróg publicznych oraz wewnętrznych o szerokości, co najmniej 12,0 m pod warunkiem zapewnienia miejsca dla ruchu pieszego; 3) nie ustala się wskaźnika miejsc parkingowych w istniejącej zwartej zabudowie oraz zabudowie śródmiejskiej oraz przy zmianie funkcji z mieszkalnej na usługową w poziomie parteru dla lokali o powierzchni całkowitej do 50 m²; ilość powinna wynikać z lokalnych uwarunkowań; przy rozbudowie, nadbudowie i zmianach funkcji należy stosować ustalone wskaźniki miejsc postojowych. 4) ustala się minimalną liczbę miejsc do parkowania odpowiednio do funkcji: a) zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna – 2 miejsca na 1 lokal mieszkalny i 1 miejsce na wbudowaną w budynek usługę, b) zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna – 1,5 miejsca na jeden lokal mieszkalny, c) budynki zamieszkania zbiorowego – 1 miejsce na 3 miejsca noclegowe, d) usługi administracji - 1 miejsce na 50 m² powierzchni użytkowej podstawowej, e) usługi handlu - 1 miejsce na 20 m² powierzchni sprzedażowej, f) handel wielkopowierzchniowy - 1 miejsce na 10 m² powierzchni sprzedażowej, g) usługi gastronomii – 1 miejsce na 8 miejsc konsumpcyjnych, h) usługi zdrowia – 1 miejsce na 1 gabinet i 1 miejsce na 5 łóżek szpitalnych, i) usługi oświaty – 1 miejsce na 25 miejsc dydaktycznych, j) usługi kultury i sportu – 1 miejsce na 10 miejsc na widowni, k) usługi inne niż wymienione wyżej lit. a - j - 1 miejsce na 40 m² powierzchni użytkowej podstawowej, lecz nie mniej niż 1 miejsce na lokal użytkowy, l) zabudowa produkcyjna – 1 miejsce na 5 zatrudnionych na pierwszej zmianie, m) zabudowa magazynowa - 1 miejsce na 100 m² powierzchni magazynowej, n) cmentarze – 50 miejsc na 1 ha powierzchni, poza terenem cmentarza; 5) Dopuszcza się zmniejszenie ustalonych w pkt 4 wskaźników, o ile ustalenia obowiązujących planów miejscowych stanowią inaczej, przy ich zmianach oraz w sytuacjach wynikających z indywidualnych potrzeb i zastanę lokalizacji, uniemożliwiającej wykonanie miejsc z uwagi na parametry działki inwestycyjnej i ustalone zasady zabudowy; w tym przypadku ilość miejsc postojowych należy ustalać indywidualnie, w zależności od potrzeb inwestycji, odpowiednio do funkcji i lokalnych warunków; 6) Dopuszcza się bilansowanie miejsc postojowych z terenami dróg i parkingów publicznych oraz wewnętrznych, zgodnie z odpowiednimi umowami lub porozumieniami, zawartych pomiędzy inwestorem a zarządcą lub właścicielem drogi; 7) Dopuszcza się bilansowanie miejsc postojowych z terenami sąsiednimi, przy czym za teren sąsiedni uznaje teren położony w linii osi dojścia do 70 m, licząc od krawędzi najbliżej położonego miejsca parkingowego przyjętego do bilansu inwestycji do wejścia do budynku, którego dotyczy inwestycja (nie dotyczy wejść służbowych i gospodarczych), o ile ich przyjęcie do bilansu inwestycji nie powoduje zmniejszenia wymaganej ilości miejsc postojowych dla istniejącej zabudowy odpowiednio do funkcji zgodnie z pkt.4; 8) Przy realizacji miejsc do parkowania, obsługujących tereny wymienione w punkcie 4 od litery b) do n) należy zapewnić miejsca przeznaczone do parkowania pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową w ilości: 1) 1 miejsce na każde 25 miejsc postojowych, jeżeli liczba stanowisk wynosi do 100; 2) 4% ogólnej liczby stanowisk, jeżeli ogólna liczba stanowisk wynosi ≥ 101; 9) Przy realizacji parkingów na terenach niezaliczonych do żadnej z kategorii dróg publicznych i nie zlokalizowanych w pasach drogowych tych dróg należy zapewnić minimum 1 miejsce do parkowania pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową na każde 25 miejsce parkingowych; 10) Na terenach przeznaczonych na realizację drogowych celów publicznych oraz w strefach zamieszkania i strefach ruchu, dla pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową ilość miejsc należy zapewnić zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Jako obszar śródmieścia przyjmuje się teren ograniczony rzeką Czarną Hańczą od wschodu i od południa, terenem kolejowym, ul. Gen. K. Podhorskiego od zachodu i ul. Bulwarową i Gen. W. Sikorskiego od północy (jednostka strukturalna A). Przyjęte zasady i standardy zagospodarowania terenów i kształtowania nowej zabudowy, w tym zabudowy mieszkaniowej, powinny stanowić podstawę do badania chłonności terenów w obszarach rozwojowych oraz do wyznaczania wielkości i ilości terenów budowlanych w planach miejscowych. Zmiana ww. wskaźników jest dopuszczalna, o ile wynika z analiz sporządzanych na potrzeby opracowywanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Odstępstwo od przyjętych wartości, o ile nie określono wyżej lub nie wynika to z obowiązujących na danym terenie planów miejscowych, nie może być większe niż 30%. Strategia rozwoju miasta Suwałki „Suwałki 2030. Strategia rozwoju”, przyjęta uchwałą Nr XXXIII/440/2021 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 30 czerwca 2021 r., podejmuje następujące zagadnienia terytorialne istotne w procesie kształtowania polityki przestrzennej: – wiąże procesy rozwoju miasta z uwarunkowaniami przestrzennymi, wynikającymi z położenia miasta w północno-wschodniej Polsce, w obszarze stanowiącym część wschodniej granicy Unii Europejskiej w środowisku przyrodniczym o wysokich walorach, – zwraca się uwagę na zagadnienia polityki przestrzennej wynikające z prac nad Studium uwarunkowań i kierunków rozwoju Miasta Suwałk, – wymienia się obszary strategicznej interwencji określone w dokumentach wyższego rzędu (w szczególności w Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030), do których zaliczone są Suwałki oraz określa Obszary Strategicznej Interwencji wewnątrz Suwałk wpisane w strukturę funkcjonalno-przestrzenną Miasta. Strategia Zrównoważonego Rozwoju Miasta Suwałki zawiera zasady polityki przestrzennej na lata 2021-2030, określanej jako integralny element zestawu różnorodnych działań (polityk i programów) służących osiąganiu celów rozwoju społeczno-gospodarczego miasta. Do kluczowych działań ukierunkowanych na kształtowanie przestrzeni miasta w okresie realizacji strategii należy zaliczyć: – zachowanie ładu przestrzennego poprzez ustalenia planów miejscowych, – przeciwdziałanie rozlewaniu się miasta, poprzez uzupełnianie zabudowy na terenach zurbanizowanych i ograniczenie przekształcania terenów rolnych w osiedla mieszkaniowe bez zapewnienia finansowania infrastruktury drogowej i technicznej, poza terenami wyznaczonymi w studium, – wyznaczanie stref funkcjonalno-przestrzennych celem ograniczenia konfliktów społecznych, – zapobieganie mieszaniu się terenów o sprzecznych funkcjach przestrzennych, – tworzenie systemu powiązanych ze sobą ciągów ekologicznych, której główną osią powinna być dolina rzeki Czarnej Hańczy, w oparciu o tereny cenne przyrodniczo oraz rekreacyjne oraz w powiązaniu z terenami leśnymi i otuliną Wigierskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego, – ochrona przed zabudową i skażeniem terenów wskazanych w studium jako ciągi ekologiczne oraz terenów wodonośnych, – stworzenie programu działań zmierzających do ochrony wód podziemnych i rzeki Czarnej Hańczy poprzez likwidację spływu nieoczyszczonych wód, – tworzenie przestrzeni publicznych integrujących mieszkańców, – podnoszenie atrakcyjności i udostępnienie mieszkańcom terenów nadrzecznych, poprzez rozbudowę bulwarów, w tym budowa ścieżki rowerowej i spacerowej wzdłuż rzeki w granicach administracyjnych miasta, łączących tereny rekreacyjne, porządkowanie rzeki, budowa kładek przez rzekę, – zwiększenie terenów zieleni i przestrzeni publicznych, przeznaczanie w planach miejscowych na ten cel nowych terenów i ich pozyskiwanie, – zwiększenie udziału terenów biologicznie czynnych (np. poprzez ustalanie wysokiego udziału pow. biologicznie czynnych na terenach budowlanych odpowiednio do funkcji, wprowadzenie zieleni jako towarzyszącej inwestycjom drogowym, zaleśianie gruntów rolnych), – rozbudowa układu dróg podstawowych zapewniających sprawne i bezpieczne przemieszczanie mieszkańców z pominięciem przejazdu przez centrum miasta, – rozbudowa i utrzymanie w odpowiednim stanie systemu ścieżek rowerowych w mieście, komunikacyjnych i rekreacyjnych, budowa stacji rowerowych. – zapewnienie miejsc parkingowych w ramach realizowanych inwestycji poza terenami dróg, wprowadzenie parkingów pod budynki i tereny, a tam, gdzie nie będzie to możliwe lub uzasadnione ekonomicznie, dopuszczenie budowy parkingów wielopoziomowych, – poprawa wizerunku i estetyki miasta poprzez modernizację istniejącej substancji, dbałość o małą architekturę i zieleń, w tym ukwiecanie miasta, – ochrona dziedzictwa kulturowego poprzez zachowanie skali zabudowy śródmieścia Suwałk i pierzowej obudowy ulic w Śródmieściu, działania na rzecz promocji unikatowej suwalskiej starówki i „suwalskiej kamienicy”, utrzymania zasobu zabytków w odpowiednim stanie technicznym, wprowadzanie nowych funkcji do tych obiektów, dbałość o detal i wystrój zabytków, ograniczenie ruchu komunikacyjnego, wyprowadzenie ruchu przejazdowego, zmianę organizacji ruchu w śródmieściu, – budowanie tożsamości miasta w oparciu o jego historię i postaci tu mieszkające, – budowanie tożsamości miasta poprzez utworzenie systemu spójnej informacji i urządzeń miejskich np. ujednolicenie wiat przystankowych, tabliczek z nazwami ulic, małej architektury przyulicznej, stosowania jednolitej kolorystycznie nawierzchni na drogach rowerowych itd. W Strategii Województwa Podlaskiego 2030, Miasto Suwałki zaliczane jest do dwóch obszarów strategicznej interwencji (OSI): – OSI Ośrodki subregionalne – w obszarze którego powinny być realizowane następujące cele strategiczne Strategii Podlaskie 2030: Przemysły przyszłości; Kompetentni mieszkańcy; Przestrzeń wysokiej jakości; wszystkie cele operacyjne celu strategicznego Partnerski region, – OSI Miasta powiatowe – w obszarze którego szczególnie istotna będzie realizacja celów: Lokalna przedsiębiorczość; Kompetencje mieszkańców; Aktywizacja mieszkańców; Przestrzeń wysokiej jakości. Poza OSI wojewódzkimi, miasto należy do Polski Wschodniej, która stanowi Obszar Strategicznej Interwencji na poziomie krajowym. Ponadto należy podkreślić konieczność dążenia władz miasta przy wsparciu władz samorządowych województwa, do objęcia Miasta Suwałki również instrumentami wsparcia krajowego ukierunkowanymi do miast średniej wielkości tracących funkcje społeczno-gospodarcze (dotychczas prezentowane analizy oraz skutki pandemii obrazują trudności rozwojowe miasta, jednak nie znalazło to odzwierciedlenia w zaliczeniu Suwałk do grupy miast wymagających wsparcia). Obszary strategicznej interwencji, o których mowa, to określone w strategii rozwoju obszary o zidentyfikowanych lub potencjalnych powiązaniach funkcjonalnych lub o szczególnych warunkach społecznych, gospodarczych lub przestrzennych, decydujących o występowaniu barier rozwoju lub trwałych, możliwych do aktywowania, potencjałów rozwojowych, do którego powinna być kierowana interwencja publiczna łącząca inwestycje, w szczególności gospodarcze, infrastrukturalne lub w zasoby ludzkie, finansowane z różnych źródeł, lub rozwiązania regulacyjne. Opracowana Strategia Zrównoważonego Rozwoju Miasta Suwałki do roku 2030 określa Obszary Strategicznej Interwencji wewnątrz Suwałk wpisane w strukturę funkcjonalnoprzestrzenną miasta. Tereny te uwzględnić należy w kierunkach zagospodarowania przestrzennego miasta Suwałk. Ustalenia szczegółowe dotyczące poszczególnych jednostek strukturalno-przestrzennych Schemat podziału miasta na jednostki strukturalne zawiera załącznik Nr 2 do treści Studium. Granice jednostek podstawowych uwidoczniono również na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Ryc. 28 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni miasta w niniejszym Studium (ogółem wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Procent \| \|----------------------\|---------\| \| Tereny zabudowy mieszkaniowej - M \| 14,9 \| \| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - M/U \| 2,6 \| \| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowym - RM/MN \| 5,9 \| \| Tereny zabudowy usługowej - U \| 13,5 \| \| Tereny lokalizacji wielkopowierzchniowych obiektów handlowych - UC \| 1,3 \| \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej - U/p \| 4,6 \| \| Tereny zabudowy produkcyjnej - P \| 7,3 \| \| Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszyny) - PG \| 1,5 \| \| Tereny rolné - R \| 21,9 \| \| Tereny zieleni - Z \| 10,2 \| \| Tereny zieleni z usługami - Z/U \| 4,4 \| \| Tereny wód powierzchniowych - WS \| 1,2 \| \| Tereny cmentarzy - ZC \| 3,1 \| \| Tereny ogrodów działkowych - ZD \| 1,6 \| \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej - I \| 0,7 \| \| Tereny lasów - ZL \| 0,7 \| \| Tereny zamknięte - TZ \| 0,7 \| Źródło: opracowanie własne \| Przeznaczenie terenu / Numer jednostki urbanistycznej \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| Pow. przeznaczenia terenu w ha w skali miasta \| Udział procentowy przeznaczenia terenu w powierzchni miasta \| \|------------------------------------------------------\|----\|-----\|------\|-----\|-----\|-----\|-----------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------\| \| M \| 5 \| 128 \| 335 \| 182 \| 325 \| 2 \| 977 \| 14,9 \| \| M/U \| 240\| 26 \| 1 \| 8 \| 24 \| ≈1 \| 300 \| 4,6 \| \| RM/MN \| - \| 23 \| 19 \| 10 \| 13 \| 21 \| 86 \| 1,3 \| \| U \| 4 \| 43 \| 127 \| 54 \| 64 \| 7 \| 299 \| 4,6 \| \| UC \| 6 \| - \| 38 \| - \| - \| - \| 44 \| 0,7 \| \| U/P \| 3 \| - \| 79 \| 21 \| 168 \| 14 \| 285 \| 4,4 \| \| P \| - \| - \| 63 \| - \| 20 \| 392 \| 475 \| 7,3 \| \| PG \| - \| - \| - \| 47 \| 8 \| 42 \| 97 \| 1,5 \| \| R \| - \| 420 \| 262 \| 280 \| 361 \| 110 \| 1433 \| 21,9 \| \| Z \| 18 \| 220 \| 229 \| 107 \| 76 \| 19 \| 669 \| 10,2 \| \| Z/U \| 5 \| 130 \| 32 \| 13 \| 22 \| 1 \| 203 \| 3,1 \| \| WS \| 5 \| 17 \| 5 \| 35 \| 13 \| 3 \| 78 \| 1,2 \| \| ZC \| - \| - \| 23 \| - \| 25 \| - \| 48 \| 0,7 \| \| ZD \| - \| - \| 49 \| 38 \| 15 \| - \| 102 \| 1,6 \| \| I \| - \| 71 \| 94 \| 7 \| 205 \| 12 \| 389 \| 5,9 \| \| ZL \| - \| 32 \| 517 \| 25 \| 1 \| 312 \| 887 \| 13,5 \| \| TZ \| 40 \| - \| 16 \| 49 \| 1 \| 73 \| 179 \| 2,6 \| \| SUMA \| 326\| 1110\| 1889 \| 876 \| 1341\| 1009\| 6551 \| 100,0 \| Źródło: opracowanie własne Jednostka strukturalna A - o powierzchni ok. 326 ha, położona jest w centralnej części miasta. Ogranicza ją od zachodu i południa rzeka Czarna Hańcza, od wschodu tereny kolejowe, od północy zabudowa mieszkaniowa osiedla kolejowego oraz ulice Gen. Z. Podhorskiego i Bulwarowa. Większość jednostki znajduje się w granicach strefy ochrony konserwatorskiej, obejmującej zabytkowe śródmieście miasta. W skład jednostki A wchodzą jednostki podstawowe, oznaczone kolejno na rysunku Kierunków symbolami od A 1 do A 14. Granice całej jednostki A pokrywają się z wyznaczonymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) granicami obszaru zabudowy śródmiejskiej w rozumieniu przepisów prawa budowlanego zgodnie z definicją zawartą w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r. poz. 1065 z późniejszymi zmianami). Obecne zainwestowanie Jednostka A jest obszarem o dużej różnorodności funkcji i koncentracji usług. W jej granicach występują: zabudowa wielorodzinna o wysokiej intensywności, zabudowa usługowa, w tym z zakresu usług publicznych, obiekty administracji, kultury, oświaty (w tym szkoły podstawowe i średnie, szkoła wyższa), nowa zabudowa usługowa (w tym obiekty wielkopowierzchniowe), przychodnie zdrowia. Ścisłe centrum stanowi zabytkowa zabudowa śródmiejska w zachowanym układzie urbanistycznym wraz z Parkiem Konstytucji 3 Maja i Placem M. Konopnickiej. W granicach jednostki zawiera się rzeka Czarna Hańcza. Obszary objęte ochrona prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej A występują: 1) strefa ochrony konserwatorskiej obejmująca zabytkowy układ urbanistyczny miasta Suwałk, wpisana do rejestru zabytków pod nr A-31; 2) strefa ochrony konserwatorskiej obejmująca obiekty pokoszarowe w rejonie ulicy Sejneńskiej, wpisana do wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków; 3) poszczególne obiekty wpisane do rejestru zabytków oraz objęte wojewódzką i gminną ewidencją zabytków; 4) stanowiska archeologiczne; 5) pomniki przyrody; 6) tereny zamknięte kolejowe; 7) radiolinia RTCN Suwalki/Krzemieniucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu; 8) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 9) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kolizje, konflikty, bariery Do istotnych kolizji, konfliktów i barier związanych z zagospodarowaniem przestrzennym jednostki strukturalnej A należą: 1) cenne przyrodniczo tereny doliny rzeki Czarnej Hańczy; 2) presja urbanizacji na terenach położonych wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy; 3) brak wykupu gruntów prywatnych położonych w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy, 4) położenie terenów kolejowych zamkniętych w śródmieściu, w tym punktu przeładunkowego; 5) położenie zdekapitalizowanych terenów przemysłowo - składowych we wschodniej części jednostki (rejon ulic Przytorowej i L. Waryńskiego). Kierunki Funkcja dominująca: zabudowa śródmiejska o dużej różnorodności funkcji i koncentracji usług, w tym publicznych, w większości objęta granicami strefy ochrony konserwatorskiej, wpisanej do rejestru zabytków, obejmującej układ urbanistyczny miasta. Funkcje pozostałe: zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna o wysokiej intensywności, tereny kolejowe zamknięte, przestrzenie publiczne, w tym tereny rekreacji i wypoczynku, tereny zieleni. Ryc. 29 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „A” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) JEDNOSTKA URBANISTYCZNA A - Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - M/U: 73,7% - Tereny zamknięte - TZ: 12,3% - Tereny zieleni - Z: 5,5% - Tereny lokalizacji wielkopowierzchniowych obiektów handlowych - UC: 1,8% - Tereny wód powierzchniowych - WS: 1,5% - Tereny zieleni z usługami - Z/U: 1,5% - Tereny zabudowy mieszkaniowej - M: 1,5% - Tereny zabudowy usługowej - U: 1,3% - Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej - U/P: 0,9% Źródło: opracowanie własne Tab. 34 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „A” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| M/U \| Tereny zabudowy mieszkально-usługowej \| 240 \| 73,7 \| \| TZ \| Tereny zamknięte \| 40 \| 12,3 \| \| Z \| Tereny zieleni \| 18 \| 5,5 \| \| UC \| Tereny lokalizacji wielkopowierzchniowych obiektów handlowych \| 6 \| 1,8 \| \| WS \| Tereny wód powierzchniowych \| 5 \| 1,5 \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 5 \| 1,5 \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 5 \| 1,5 \| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 4 \| 1,3 \| \| U/P \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej \| 3 \| 0,9 \| \| \| 326 \| 100,0 \| Źródło: opracowanie własne Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym: 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej A: a) przebudowa i modernizacja istniejącego układu komunikacyjnego, b) budowa nowych odcinków dróg i ścieżek rowerowych, c) budowa sieci infrastruktury technicznej, d) podłączenie istniejących obiektów do sieci miejskiej c.o., lub gazowej, e) ograniczenie ruchu kołowego w śródmieściu, f) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców, 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych: a) ochrona terenów i obiektów położonych w granicach strefy ochrony konserwatorskiej, b) rewitalizacja zabudowy śródmiejskiej, c) przekształcanie i rehabilitacja obszarów produkcyjno - usługowych i magazynowych oraz kolejowych (jednostki A13 i A14) w kierunku zabudowy śródmiejskiej, z prowadzeniem nowych funkcji na terenach kolejowych, d) budowa zintegrowanego węzła obsługi komunikacji PKP, PKS i komunikacji miejskiej w rejonie dworca PKP, e) wykup terenów nadrzecznych określonych w niniejszym Studium, jako ciąg ekologiczny rzeki Czarnej Hańczy (jednostki A2, A6, A7, A12, A13), f) zagospodarowanie i sukcesywne przekształcanie doliny Czarnej Hańczy w ważne z punktu widzenia rekreacyjnego, wypoczynkowego, krajobrazowego i przyrodniczego przestrzenie publiczne w sposób umożliwiający: – dostęp publiczny do rzeki, – lokalizację obiektów usługowych zwróconych ku rzece, – wyznaczanie tras ścieżek rowerowych, miejskich szlaków turystycznych, kulturowych i przyrodniczych (jednostki A2, A6, A7, A12, A13), g) rozbudowa istniejącego układu komunikacyjnego, zapewnienie dostępu do wnętrz kwartałów z ograniczeniem dostępu z ulicy T. Kościuszki, h) poprawa dostępności komunikacyjnej poprzez: – poszerzenie ulicy Gen. W. Sikorskiego (jednostki A3, A12), – poszerzenie ulicy Bulwarowej (jednostka A11), – przebudowa skrzyżowania ulicy Bulwarowej i Gen. W. Sikorskiego (jednostki A3, A4, A11), – połączenie ulicy Północnej z ulicą Przytorową (jednostki A13, A14), – rozbudowa ulicy Szkolnej do ulicy Przytorowej (jednostka A13), – budowa tunelu pod torami kolejowymi z przebudową ulicy Sejneńskiej (jednostki A13, A14). Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: ochrona zasobów kulturowych, rewitalizacja i przekształcenia, poprawa dostępności komunikacyjnej - budowa nowych dróg i parkingów, sukcesywne przekształcanie doliny Czarnej Hańczy z zachowaniem w maksymalnym stopniu terenów zielonych, tworzenie terenów miejskiej zieleni urządzonej, przekształcenia zabudowy - eliminacja zabudowy zdegradowanej i dysharmonizującej zachowany historyczny układ śródmieścia miasta, uzupełnienia zabudowy mieszkaniowej i usługowej, uzupełnianie i poprawa wyposażenia terenu w infrastrukturę techniczną, poprawa i uzupełnianie układu drogowego, w tym dróg zbiorczych, dróg wewnętrznych i parkingów, przekształcenie terenów kolejowych na cele zabudowy śródmiejskiej, przekształcanie części terenów zabudowy produkcyjno-usługowej i magazynowej i zmiana funkcji tych terenów, zmiana lokalizacji dworca PKP i PKS z dostosowaniem do przebiegu trasy Rail Baltica. Obszary do zainwestowania: 1) obszary strategicznej interwencji (OSI), w tym: a) tereny wymagające przekształceń w granicach strefy ochrony konserwatorskiej, w tym, wnętrza kwartałów w zabudowie śródmiejskiej, tereny nadrzeczne, b) tereny wymagające przekształceń położone poza granicami strefy ochrony konserwatorskiej, w szczególności w rejonie ulic Sejneńskiej i L. Waryńskiego, c) tereny kolejowe. Obszary i zadania strategiczne: inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym: ochrona zasobów kulturowych i rewitalizacja, przebudowa istniejącego układu komunikacyjnego, budowa nowego układu komunikacyjnego, w tym parkingów, utrzymanie ciągu rzeki Czarnej Hańczy jako głównego elementu zieleni urządzonej o charakterze publicznym. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania; 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego; 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków dotyczącej jednostek podstawowych; 4) na terenie strefy konserwatorskiej zasadami określonymi w Kierunkach dotyczącymi ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni, wyłączonych z zabudowy. Kształtowanie publicznych terenów rekreacyjnych i sportowych w oparciu o tereny nadrzeczne. Obsługa komunikacyjna: 1) w oparciu o istniejący układ ulic oraz podniesienie standardu istniejących ulic; 2) budowa nowego układu podstawowego i uzupełniającego. Infrastruktura techniczna: sieci uzbrojenia do utrzymania, przebudowy i rozbudowy, wprowadzenie gazu do śródmieścia. Ochrona przyrody i krajobrazu: zgodnie z rozdziałem 2 Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk. Ochrona zabytków: warunki ochrony zabytków zgodnie z rozdziałem 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy W jednostce strukturalnej A terenami wyłączonymi spod nowej zabudowy budynkami, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego Studium nie wynika inaczej są: 1) obszary przestrzeni publicznych; 2) tereny parków i skwerów; 3) tereny wód powierzchniowych; 4) tereny publiczne w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy; 5) częściowo - publiczne tereny sportowe, rekreacyjne i turystyczne uzupełniające system ekologiczny; 6) istniejące osiedla mieszkaniowe wielorodzinne nie powinny być dogęszczane nową zabudową. \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony ograniczenia lub uwarunkowania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|-------------------------\|------------------------\|------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| obszary \| obiekty \| pomniki przyrody \| pomniki przyrody \| radiolinia RTCN Suwalki/Krzemieńuchu – SLR Kamięc wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu, obszary szczegółowego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| 100% pokrycia mpzp \| \| A1 (pow. ok. 10,61 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomniki przyrody \| \| \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: funkcja sakralna, zieleń urządzona, tereny rekreacyjne, miejsce organizacji imprez masowych i plenerowych \| \| \| \| \| \| \| \| \| A2 (pow. ok. 35,24 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* stanowiska archeologiczne \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomniki przyrody \| \| \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcja sakralna, funkcje administracyjne, oświatowe, ochrony zdrowia, zieleń urządzona, tereny rekreacyjne, miejsce organizacji imprez masowych i plenerowych \| \| \| \| \| \| \| \| \| A3 (pow. ok. 21,74 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomnik przyrody \| \| \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, oświatowe, ochrony zdrowia \| \| \| \| \| \| \| \| \| A4 (pow. ok. 26,25 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomniki przyrody \| \| \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska \| \| \| \| \| \| \| \| \| A5 (pow. ok. 7,25 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, oświatowe, ochrony zdrowia \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \|---------------------\|---------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------\|------------------------------------------\|------\|------\|------------------\| \| A6 (pow. ok. 16,91 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, ochrony zdrowia, zieleń urządzona, tereny rekreacyjne, komunikacja, infrastruktura \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* stanowiska archeologiczne \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomniki przyrody \| – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| 100% pokrycia mpzp \| \| A7 (pow. ok. 17,19 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, ochrony zdrowia, zieleń urządzona, tereny rekreacyjne, komunikacja, infrastruktura \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny) stanowiska archeologiczne \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata, – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| 100% pokrycia mpzp \| \| A8 (pow. ok. 6,27 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) Funkcje uzupełniające: zieleń urządzona \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny) \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata \| 100% pokrycia mpzp \| \|----------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-----\|-----\|-----------------------------------------------\|------------------\| \| A9 (pow. ok. 24,61 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, ochrony zdrowia, zieleń urządzona \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny) \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata \| brak poza pierzeją ulicy Sejneńskiej \| \| A10 (pow. ok. 22,60 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) Funkcje uzupełniające: usługi handlowe wielkopowierzchniowe \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny) \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| – tereny wyznaczone pod lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m² – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata \| 100% pokrycia mpzp \| \| A11 (pow. ok. 8,02 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) Funkcje uzupełniające: zieleń, usługi handlowe wielkopowierzchniowe \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny, zespół szpitala)** \| występują obiekty rejestrowe \| brak \| brak \| – tereny wyznaczone pod lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m² – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata \| 100% pokrycia mpzp \| \| A12 (pow. ok. 11,54 ha) \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) Funkcje uzupełniające: infrastruktura, zieleń urządzona \| strefa ochrony konserwatorskiej (układ urbanistyczny)* stanowiska archeologiczne \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomnik przyrody \| – radiolina RTCN Suwalki/Krzemie niucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu, – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| 100% pokrycia mpzp \| \| A13 (pow. ok. 65,26 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (zespół pokoszarowy) \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| pomnik przyrody \| – przekroczenie norm hałasu od ulicy Utrata \| częściowo \| \|------------------------\|----------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|------\|-----------------\|---------------------------------------------\|-----------\| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: usługi publiczne, funkcje administracyjne, oświatowe, funkcja sakralna, zieleń urządzona \| \| \| \| \| \| \| \| A14 (pow. ok. 52,51 ha) \| brak \| występują obiekty rejestrowe i ewidencyjne \| brak \| brak \| – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| brak (tylko północne fragmenty terenu) \| \|------------------------\|------\|---------------------------------------------\|------\|------\|---------------------------------------------\|----------------------------------------\| \| Funkcja podstawowa: zabudowa śródmiejska (mieszkalno-usługowa) \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: komunikacja i infrastruktura, w tym kolejowa, zieleń urządzona \| \| \| \| \| \| \| dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej A. znajdują się w zasięgu powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki oraz w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 10 000 m zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Jednostka strukturalna B - o powierzchni ok. 1110 ha, położona jest w północno-zachodniej części miasta. Ograniczają ją od południa ul. Gen W. Sikorskiego, od wschodu ul. Bulwarowa i ul. M. Reja, od północy i zachodu granice administracyjne miasta. W skład jednostki B wchodzą jednostki, podstawowe ponumerowane kolejno na rysunku Kierunków od B 1 do B 6. Obecne zainwestowanie W granicach jednostki B występują: zabudowa wielorodzinna o średniej intensywności, zabudowa usługowa, w tym z zakresu usług publicznych, obiekty administracji, oświaty, w tym szkoły podstawowe i średnie, szpital, przychodnie zdrowia, zabudowa zagrodowa, stacje GPZ, maszty telefonii komórkowej, wyrobiska powstałe po wyeksploatowaniu żwirow, teren PWiK ze studniami miejskiego ujęcia wody, linie energetyczne WN 110 kV i 400 kV oraz SN, obwodnica miasta wraz z drogami serwisowymi, tereny upraw rolniczych, łąk i pastwisk, zakrzewienia i zadrzewienia śródpolne, lasy, rzeka Czarna Hańcza. Zasilanie w wodę, ciepło, kanalizację sanitarną oraz deszczową, energię elektryczną i sieci telekomunikacyjne odbywa się poprzez istniejące systemy uzbrojenia, ogrzewanie indywidualne, linie SN i WN 110 kV. Obszary objęte ochroną prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej B występują: 1) Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”; 2) fragment strefy ochrony konserwatorskiej obejmującej zabytkowy układ urbanistyczny miasta Suwałk, wpisanej do rejestru zabytków pod nr A-31; 3) obiekty wpisane do rejestru zabytków oraz objęte wojewódzką i gminną ewidencją zabytków; 4) stanowiska archeologiczne; 5) strefy ochronne miejskiego ujęcia wody; 6) strefy ochrony sanitarnej od cmentarza; 7) strefa ograniczonego użytkowania terenu od istniejącej na terenie Gminy Suwałki elektrowni wiatrowej; 8) radiolinia RTCN Suwalki/Krzemieniucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu; 9) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 10) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kolizje, konflikty, bariery Do istotnych kolizji, konfliktów i barier związanych z zagospodarowaniem przestrzennym jednostki strukturalnej B należą: 1) cenne przyrodniczo tereny, jakimi są Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny” i dolina rzeki Czarnej Hańczy; 2) strefa ochronna miejskiego ujęcia wody; 3) presja urbanizacji na terenach położonych w północnej części jednostki strukturalnej B i wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy; 4) brak wykupu gruntów prywatnych położonych w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy; 5) niezrekultywowane tereny pozostałe po kopalniach żwirowych; 6) udokumentowane złoża kruszywa; 7) obwodnica miasta Suwałk wraz z drogami serwisowymi; 8) linie elektroenergetyczne WN 110kV i linia 400kV, GPZ; 9) stanowiska archeologiczne; 10) siedliska rolnicze i zabudowa zagrodowa położona wzdłuż ulicy Krzywółka; 11) strefa ograniczonego użytkowania terenu od istniejących na terenie Gminy Suwałki elektrowni wiatrowych; 12) obszary szczególnego zagrożenia powodzią; 13) strefy ochrony sanitarnej od cmentarza; 14) zróżnicowana rzeźba terenu. Kierunki Funkcja dominująca: tereny rolne położone w granicach obszaru wodonośnego miasta Suwałk, zieleń krajobrazowa. Funkcje pozostałe: mieszkaniowa (jednorodzinna i wielorodzinna), usługowa, rekreacyjno-wypoczynkowa, sportowa, zabudowa zagrodowa, infrastruktura. Ryc. 30 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „B” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) JEDNOSTKA URBANISTYCZNA B - Tereny rolne - R: 37,8% - Tereny zieleni - Z: 19,8% - Tereny zieleni z usługami - Z/U: 11,7% - Tereny zabudowy mieszkaniowej - M: 11,5% - Tereny infrastruktury technicznej i drogowej - I: 6,5% - Tereny zabudowy usługowej - U: 2,9% - Tereny lasów - ZL: 2,3% - Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - M/U: 2,1% - Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej - RM/MN: 1,5% - Tereny wód powierzchniowych - WS: 1,5% Źródło: opracowanie własne Tab. 36 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „B” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| R \| Tereny rolne \| 420 \| 37,8% \| \| Z \| Tereny zieleni \| 220 \| 19,8% \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 130 \| 11,7% \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 128 \| 11,5% \| \| \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej \| 71 \| 6,5 \| \|---\|---------------------------------------------\|----\|-----\| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 43 \| 3,9 \| \| ZL\| Tereny lasów \| 32 \| 2,9 \| \| M/U\| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej \| 26 \| 2,3 \| \| RM/MN\| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej \| 23 \| 2,1 \| \| WS\| Tereny wód powierzchniowych \| 17 \| 1,5 \| Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym: 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej B: a) budowa nowych dróg i ścieżek rowerowych (w tym również poza układem ulic), b) przebudowa istniejących ulic, c) budowa sieci infrastruktury technicznej, w tym budowa nowych studni na terenach wodonośnych, d) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców, 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych: a) ochrona wód podziemnych (jednostki B1, B2, B3, B4 i B5), b) poprawa dostępności komunikacyjnej poprzez: - budowę ulicy klasy Z2/2, będącej przedłużeniem ulicy Tysiąclecia Litwy z podłączeniem do drogi serwisowej obwodnicy (jednostki B2, B3 i B5), - przebudowę ulic głównego układu komunikacyjnego: Bulwarowej (do klasy Z2/2), Gen. W. Sikorskiego (do klasy Z2/2) - (jednostka B1, B2 i B3), - rozbudowę ulicy J. Krasickiego (do klasy Z1/2) z połączeniem z ulicą Krzywółka - (jednostki B1, B3 i B5), - rozbudowę ulic I. Daszyńskiego i Franciszkańskiej (jednostka B4), c) wykup terenów nadrzecznych określonych, jako tereny wskazane jako ciąg ekologiczny rzeki Czarnej Hańczy (jednostki B2, B3, B4 i B5); d) zagospodarowanie i sukcesywne przekształcanie doliny Czarnej Hańczy w ważne, z punktu widzenia rekreacyjnego, wypoczynkowego, krajobrazowego i przyrodniczego, przestrzenie publiczne, w sposób umożliwiający: - dostęp publiczny do rzeki, - lokalizację obiektów usługowych służących rekreacji mieszkańców, - wyznaczanie tras ścieżek rowerowych, miejskich szlaków turystycznych (kulturowych i przyrodniczych), - zagospodarowanie sportowe i rekreacyjno-wypoczynkowe (jednostki B3 i B5), - rekultywację terenów pożywiowych, e) zagospodarowanie terenów powyrobiskowych, w sposób umożliwiający realizacje usług sportu i rekreacji (jednostka B3 i B5), f) wykup terenów uzupełniających system ekologiczny (jednostka B3, B4 i B5). Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: przekształcenia zabudowy - ograniczanie zabudowy zagrodowej, docelowo zastępowanie jej zabudową mieszkaniową jednorodzinną, uzupełnienia zabudowy mieszkaniowej i usługowej, uzupełnienia i poprawa wyposażenia terenu w infrastrukturę techniczną, poprawa i uzupełnienie układu drogowego, w tym ciągów rowerowych, uporządkowanie i zagospodarowanie terenów położonych w dolinie Czarnej Hańczy i terenów powyrobiskowych, budowa obiektów sportowych Państwowej Uczelni Zawodowej, z ograniczeniami wynikającymi z przepisów odrębnych, odnoszącymi się w szczególności do istniejących linii energetycznych, elektrowni wiatrowych, ujęć wody, uciążliwości obwodnicy. Obszary do zainwestowania: 1) obszary strategicznej interwencji (OSI), obejmujące tereny byłych żwirowni PKP wraz ze zbiornikami wodnymi; 2) tereny niezabudowane, o określonych w Studium funkcjach, stanowiące uzupełnienie istniejącej zabudowy; 3) tereny niezabudowane, poza terenami wyłączonymi z zabudowy, wskazane na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) pod realizację odnawialnych źródeł energii. Obszary i zadania strategiczne: inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym: zagospodarowanie terenów na cele rekreacji i wypoczynku, budowa nowego układu komunikacyjnego, obiektów sportowo - rekreacyjnych, w tym sportów motorowych i technik doskonalenia nauki jazdy, zagospodarowanie terenów powyrobiskowych, obiektów oświatowych, utrzymanie ciągu ekologicznego rzeki Czarnej Hańczy, jako głównego elementu zieleni urządzonej o charakterze publicznym, zorganizowana zabudowa mieszkaniowa. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania; 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego; 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków, dotyczącej jednostek podstawowych; 4) zachowanie w strukturze przestrzennej terenów rolniczych wyłączonych z zabudowy; 5) zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni wyłączonych z zabudowy; 6) kształtowanie publicznych terenów rekreacyjnych i sportowych w oparciu o tereny zieleni, tereny powyrobiskowe i tereny nadrzeczne. Obsługa komunikacyjna: 1) z istniejącego układu, oraz podniesienie standardu istniejących ulic; 2) rozbudowa i budowa nowego układu podstawowego i uzupełniającego, zgodnie z rozdziałem 4 Kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej. Infrastruktura techniczna: 1) sieci uzbrojenia do utrzymania, przebudowy i rozbudowy; 2) budowa sieci gazowej; 3) budowa nowych studni ujęcia miejskiego i utrzymanie strefy ochronnej ujęcia oraz zgodnie z rozdziałem 4 Kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej; 4) dopuszczenie lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika). Ochrona przyrody i krajobrazu: 1) zachowanie i ochrona Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny” zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) zachowanie i ochrona, w tym wyłączenie z zabudowy terenów wodonośnych miasta, objętych strefą ochronną ujęcia wody dla miasta Suwałki, zgodnie z przepisami odrębnymi; 3) zachowanie terenów wskazanych, jako zalecane do kształtowania zieleni krajobrazowej; 4) zakaz wydobywania żwirow z udokumentowanych złóż kruszywa; 5) zakaz poszukiwania nowych złóż oraz zgodnie z rozdziałem 2 Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk; 6) ochrona gruntów rolnych przed zabudową. Ochrona zabytków Warunki ochrony zabytków zgodnie z rozdziałem 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy W jednostce strukturalnej B terenami wyłączoneymi spod nowej zabudowy budynkami, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego studium nie wynika inaczej są: 1) tereny zalecane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych; 2) tereny wód powierzchniowych, naturalne i utworzone poprzez gospodarkę człowieka (powyrobiskowe zbiorniki wodne); 3) tereny lasów; 4) obszar rolniczy objęty strefą ochrony wód podziemnych ujęcia miejskiego; 5) częściowo - obszar objęty strefą ograniczonego użytkowania od istniejących na terenie Gminy Suwałki elektrowni wiatrowych, obszar znajdujący się w pasie ograniczonego użytkowania od linii elektroenergetycznej 400kV oraz obszar rolniczy znajdujący się w strefie ochrony sanitarnej od cmentarza – wskazana realizacja odnawialnych źródeł energii; 6) częściowo - tereny publiczne w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy – wskazane zainwestowanie urządzeniami rekreacyjnymi publicznymi; 7) częściowo – publiczne tereny sportowe, rekreacyjne i turystyczne uzupełniające system ekologiczny; 8) tereny objęte strefami oddziaływania od istniejących linii energetycznych SN i WN. Tab. 37 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „B”* \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony ograniczenia lub uwarunkowania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|--------------------------\|------------------------\|------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| obszary \| \| \| B1 (pow. ok. 5,54 ha) \| brak \| brak \| brak \| \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| wielorodzinna \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| usługowa, zieleń \| \| \| \| \| \| urządzona \| \| \| \| \| \| B2 (pow. ok. 110,54 ha) \| strefa ochrony \| brak \| brak \| \| \| Funkcja podstawowa: \| konserwatorskie \| \| \| \| \| mieszkaniowa \| (układ \| \| \| \| \| jednorodzinna \| urbanistyczny) \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| stanowiska \| \| \| \| \| usługowa, w tym usługi \| archeologiczne \| \| \| \| \| publiczne, funkcje \| \| \| \| \| \| administracyjne, \| \| \| \| \| \| oświatowe, \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| wielorodzinna, zieleń \| \| \| \| \| \| urządzona, tereny \| \| \| \| \| \| rekreacyjne i rolne \| \| \| \| \| \| B3 (pow. ok. 256,29 ha) \| stanowiska \| brak \| Obszar Chronionego Krajobrazu \| \| \| Funkcja podstawowa: \| archeologiczne \| \| \| \| \| obszar wodonośny, teren \| \| \| \| \| \| miejskiego ujęcia wody \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| usługowa, zieleń \| \| \| \| \| \| urządzona, tereny \| \| \| \| \| \| rekreacyjne i rolne, \| \| \| \| \| \| urządzenia wytwarzające \| \| \| \| \| \| energię z odnawialnych \| \| \| \| \| \| źródeł o mocy powyżej \| \| \| \| \| \| 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| B4 (pow. ok. 95,83 ha) \| stanowiska \| brak \| brak \| \| \| Funkcja podstawowa: \| archeologiczne \| \| \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| wielorodzinna, usługi \| \| \| \| \| \| publiczne \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| usługowa w tym usługi \| \| \| \| \| \| publiczne, ochrony \| \| \| \| \| \| zdrowia, \| \| \| \| \| \| funkcje administracyjne, \| \| \| \| \| \| funkcja mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| jednorodzinna, zieleń \| \| \| \| \| \| urządzona, tereny rolne,\| \| \| \| \| \| zabudowa zagrodowa \| \| \| \| \| \| B5 (pow. ok. 335,95 ha) \| stanowiska \| obiekt ewidencyjny \| Obszar Chronionego Krajobrazu \| \| \| Funkcja podstawowa: \| archeologiczne \| (młyn wodny), \| \| \| \| tereny rolne \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| zabudowa mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| jednorodzinna, \| \| \| \| \| \| zabudowa zagrodowa \| \| \| \| \| \| (przekształcenia w \| \| \| \| \| 100% pokrycia mpzp 100% pokrycia mpzp 100% pokrycia mpzp 100% pokrycia mpzp \| kierunku zabudowy mieszkaniowej), zieleń urządzona, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| stanowiska archeologiczne \| brak \| brak \| brak \| – radiolinia RTCN Suwałki/Krzemieniuchu – SLR Kamięń wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu. – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10% \| 100% pokrycia mpzp \| Funkcja podstawowa: tereny rolne, komunikacja - obwodnica Funkcje uzupełniające: infrastruktura, zieleń krajobrazowa, usługi, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) Źródło:** opracowanie własne dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki Wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej B, znajdują się w zasięgu powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki oraz w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 10 000 m zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Jednostka strukturalna C - o powierzchni ok. 1889 ha, położona w północno-wschodniej części miasta, ograniczona jest od północy i wschodu granicą administracyjną miasta, od południa rzeką Czarną Hańczą, granicą terenów kolejowych i fragmentem ulicy Kolejowej, a od zachodu ulicą M. Reja - do ronda z ulicą Bulwarową, następnie wzdłuż ulicy Gen. J. Podhorskiego do skrzyżowania z ulicą Papieża Jana Pawła II. W skład jednostki C wchodzą jednostki podstawowe, oznaczone kolejno na rysunku Kierunków symbolami od C 1 do C 17. Obecne zainwestowanie W granicach jednostki C występują: zabudowa jednorodzinna i wielorodzinna o niskiej i wysokiej intensywności, usługi publiczne o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym: Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, PGE Rejon Energetyczny ze stacją RPZ „Piaskowa”, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Oczyszczalnia Ścieków, Komenda Miejska Policji, Prokuratura, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Starostwo Powiatowe, Urząd Gminy, Aquapark, sala teatralno-koncertowa, hotel, przychodnie, przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, obiekty sakralne, Dom Pomocy Społecznej, Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, elewatory zbożowe, fabryka okien, usługi komunikacyjne, usługi telekomunikacyjne, usługi z zakresu: kultury, sportu, rekreacji, handlu, gastronomii i rozrywki, obiekty handlowe o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m² i do 2000 m², zabudowa produkcyjno-usługowa, linie energetyczne WN i SN, tereny ogrodów działkowych, tereny upraw rolniczych, łąk i pastwisk, zakrzewienia i zadrzewienia śródpolne, stanowisko dokumentacyjne, cmentarz komunalny, lasy, w tym rezerwat przyrodniczo – archeologiczny „Cmentarzysko Jaćwingów”. Zasilanie w wodę, ciepło, kanalizację sanitarną oraz deszczową, energię elektryczną i sieci telekomunikacyjne odbywa się poprzez istniejące systemy uzbrojenia, ogrzewanie z sieci c.o. oraz indywidualne, linie WN 110 kV. Obszary objęte ochrona prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej C występują: 1) Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”; 2) teren objęty ochroną Natura 2000; 3) obiekty pokoszarowe objęte strefą ochrony konserwatorskiej w rejonie ulicy Gen. K. Pułaskiego; 4) stanowiska archeologiczne; 5) stanowisko dokumentacyjne „Szwajcaria”; 6) rezerwat przyrodniczo - archeologiczny „Cmentarzysko Jaćwingów”; 7) strefa ochronna Stacji Hydrologiczno – Meteorologicznej; 8) teren zamknięty kolejowy; 9) strefy ochrony sanitarnej od cmentarza; 10) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 11) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kolizje, konflikty, bariery Do istotnych kolizji, konfliktów i barier związanych z zagospodarowaniem przestrzennym jednostki strukturalnej C należą: 1) istniejące linie elektroenergetyczne WN 110 kV, stacja RPZ „Piaskowa”; 2) obiekty i urządzenia cieplowni miejskiej; 3) obiekty i urządzenia oczyszczalni ścieków; 4) obiekty i urządzenia pomiarowe WIOŚ; 5) strefa ochronna urządzeń Stacji Hydrologiczno – Meteorologicznej; 6) tereny zamknięte kolejowe (trasa projektowanej linii Rail Baltica); 7) istniejące siedliska rolnicze; 8) obwodnica miasta Suwałk wraz z drogami serwisowymi; 9) cenne przyrodniczo tereny, jakimi są Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny” i teren Natura 2000; 10) stanowiska archeologiczne; 11) strefy ochrony sanitarnej od cmentarza; 12) silnie zróżnicowane ukształtowanie terenu w północno-wschodniej części jednostki. Kierunki: Funkcja dominująca: tereny leśne i tereny zieleni, zabudowa mieszkaniowa, tereny rolne. Funkcje pozostałe: usługowa, techniczno-produkcyjna (obiekty produkcyjne składy i magazyny), mieszkaniowa jednorodzinna, rekreacyjno-wypoczynkowa, sportowa, zabudowa zagrodowa, tereny rolne, zieleń krajobrazowa, ogrody działkowe, infrastruktura, tereny zamknięte kolejowe. Ryc. 31 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „C” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) JEDNOSTKA URBANISTYCZNA C - Tereny lasów - ZL - Tereny zabudowy mieszkaniowej - M - Tereny rolne - R - Tereny zieleni - Z - Tereny zabudowy usługowej - U - Tereny infrastruktury technicznej i drogowej - I - Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej - U/P - Tereny zabudowy produkcyjnej - P - Tereny ogrodów działkowych - ZD - Tereny lokalizacji wielkopowierzchniowych obiektów handlowych - UC - Tereny zieleni z usługami - Z/U - Tereny cmentarzy - ZC - Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej - RM/MN - Tereny zamknięte - TZ - Tereny wód powierzchniowych - WS - Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - M/U Źródło: opracowanie własne Tab. 38 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „C” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| ZL \| Tereny lasów \| 517 \| 27,4 \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 335 \| 17,7 \| \| R \| Tereny rolne \| 262 \| 13,9 \| \| Z \| Tereny zieleni \| 229 \| 12,1 \| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 127 \| 6,7 \| \| I \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej \| 94 \| 5 \| \| U/P \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej \| 79 \| 4,2 \| \| P \| Tereny zabudowy produkcyjnej \| 63 \| 3,3 \| \| ZD \| Tereny ogrodów działkowych \| 49 \| 2,6 \| \| UC \| Tereny lokalizacji wielkopowierzchniowych obiektów handlowych \| 38 \| 2 \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 32 \| 1,7 \| \| ZC \| Tereny cmentarzy \| 23 \| 1,2 \| \| RM/MN \| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej \| 19 \| 1 \| \| TZ \| Tereny zamknięte \| 16 \| 0,8 \| \| WS \| Tereny wód powierzchniowych \| 5 \| 0,3 \| \| M/U \| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej \| 1 \| 0,1 \| \| \| 1889 \| 100,0 \| Źródło: opracowanie własne Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym: 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej C: a) przebudowa i rozbudowa istniejącego układu komunikacyjnego, b) budowa sieci infrastruktury technicznej, c) poprawa dostępności komunikacyjnej poprzez – przebudowę ulic podstawowego układu komunikacyjnego, – budowę ścieżek rowerowych poza układem ulic. d) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców, e) tworzenie parków miejskich i ogólnodostępnych przestrzeni publicznych w tym sportowych i rekreacyjno - wypoczynkowych. 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych: a) budowa i przebudowa linii kolejowych w tym trasy projektowanej linii Rail Baltica (jednostki C5, C10, C13), b) budowa ulic klasy G2/2 – tzw. trasy wschodniej (jednostki C5, C10, C12, C13), c) zagospodarowanie terenów wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy, określonych w niniejszym Studium jako tereny wskazane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych (jednostka C12, C13), d) wyznaczanie tras ścieżek rowerowych, miejskich szlaków turystycznych, kulturowych i przyrodniczych (jednostki C12, C13), e) wykup terenów pod projektowaną rozbudowę cmentarza komunalnego (jednostka C15), f) budowa biblioteki miejskiej (jednostka C1). Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: 1) przekształcenia zabudowy zagrodowej; 2) uzupełnienia zabudowy mieszkaniowej i usługowej; 3) uzupełnienia i poprawa wyposażenia terenu w infrastrukturę techniczną; 4) poprawa i uzupełnienie układu drogowego, w tym ciągów rowerowych; 5) przekształcenie i rehabilitacja terenów przemysłowo-składowych, określonych w niniejszym Studium w jednostkach podstawowych: C10, C12, C13; 6) kontynuacja zagospodarowania terenów w okolicy istniejącego wyciągu narciarskiego, określonych w niniejszym Studium w jednostce podstawowej C11, na cele turystyki, rekreacji i wypoczynku; 7) rewitalizacja terenów pokoszarowych - określonych w niniejszym Studium w jednostce podstawowej C3. Obszary do zainwestowania: 1) tereny niezabudowane, o określonych w Studium funkcjach, stanowiące uzupełnienie istniejącej zabudowy; 2) tereny niezabudowane, poza terenami wyłączonymi z zabudowy, wskazane na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) pod realizację odnawialnych źródeł energii. Obszary i zadania strategiczne: 1) inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym: budowa nowego układu komunikacyjnego, budowa obiektów kulturalnych i sportowo-rekreacyjnych w jednostkach podstawowych C1 i C3; 2) przekształcenie i rehabilitacja terenów przemysłowo-składowych, określonych w niniejszym Studium w jednostkach podstawowych: C10, C12, C13; 3) rewitalizacja terenów pokoszarowych - określonych w niniejszym Studium w jednostce podstawowej C3. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania; 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego; 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków, dotyczącej jednostek podstawowych; 4) zachowanie w strukturze przestrzennej terenów rolniczych, wyłączonych z zabudowy; 5) zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni wyłączonych z zabudowy; 6) zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zieleni parkowej; 7) przekształcenia i rehabilitacja terenów przemysłowo-skaladowych; 8) utrzymanie strefy ochrony konserwatorskiej obejmującej zabytkowe obiekty pokoszarowe; 9) udostępnienie kompleksów leśnych na cele rekreacyjne mieszkańcom miasta. Obsługa komunikacyjna: 1) rozbudowa istniejącego układu komunikacyjnego, oraz podniesienie standardu istniejących ulic; 2) budowa nowego układu podstawowego i uzupełniającego, w tym tzw. trasy wschodniej; 3) przebudowa linii kolejowych (budowa projektowanej linii Rail Baltica). Infrastruktura techniczna: 1) sieci uzbrojenia do utrzymania, przebudowy i rozbudowy; 2) budowa sieci gazowej; 3) rozbudowa PEC, wprowadzanie nowych systemów zaopatrzenia w ciepło; 4) dopuszczenie lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika). Ochrona przyrody i krajobrazu: 1) ochrona Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierce Północnej Suwalszczyzny” zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) zachowanie terenów wskazanych, jako zalecane do kształtowania zieleni bez prawa zabudowy; 3) zachowanie i ochrona rezerwatu przyrodniczo-archeologicznego „Cmentarzysko Jaćwingów”; 4) ochrona stanowiska dokumentacyjnego „Szwajcaria”; 5) zakaz wydobywania i poszukiwania złóż kruszywa; oraz zgodnie z rozdziałem 2 Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk. Ochrona zabytków: Warunki ochrony zabytków zgodnie z rozdziałem 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy: W jednostce strukturalnej C terenami wyłączonymi spod nowej zabudowy, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego studium nie wynika inaczej są: 1) tereny zalecane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych; 2) tereny rolnicze, za wyjątkiem lokalizacji siedlisk; 3) tereny lasów; 4) tereny w granicach strefy chronionego krajobrazu; 5) obszar rolniczy znajdujący się w strefie ochrony sanitarnej od cmentarza; 6) obszar wskazany pod realizację odnawialnych źródeł energii; 7) tereny objęte strefami oddziaływania od istniejących linii energetycznych SN i WN. \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony ograniczenia lub uwarunkowania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|--------------------------\|------------------------\|------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| \| \| \| C1 (pow. ok. 6,00 ha) \| brak \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| usługowa publiczna \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| zieleń urządzona, tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, tereny sportowe \| \| \| \| \| \| C2 (pow. ok. 108,6 ha) \| brak \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa wielorodzinna o dużej intensywności \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| mieszkalno-usługowa, \| \| \| \| \| \| usługowa, zieleń parkowa \| \| \| \| \| \| tereny rekreacyjno- \| \| \| \| \| \| wypoczynkowe, tereny \| \| \| \| \| \| sportowe, zieleń urządzona \| \| \| \| \| \| C3 (pow. ok. 35,66 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (teren pokoszarowy) \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| usługa \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa wielorodzinna i jednorodzinna, zieleń parkowa \| \| \| \| \| \| C4 (pow. ok. 44,12 ha) \| brak \| brak \| brak \| brak mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa jednorodzinna \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa wielorodzinna, usługa \| \| \| \| \| \| C5 (pow. ok. 40,01 ha) \| brak \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa wielorodzinna \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa jednorodzinna, usługa, techniczno-produkcyjna, magazynowa, zieleń urządzona \| \| \| \| \| \| C6 (pow. ok. 119,01 ha) \| brak \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa wielorodzinna o dużej intensywności \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| usługi w tym publiczne, funkcje oświatowe, ochrony zdrowia, funkcja mieszkaniowa jednorodzinna, tereny sportowo-rekreacyjne, zieleń urządzona \| \| \| \| \| \| C7 (pow. ok. 85,96 ha) \| brak \| brak \| brak \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| usługowa, w tym usługi handlowe wielkopowierzchniowe \| \| \| \| \| \| \| \| \| – obwodnica miasta wraz z drogami serwisowymi, \| \| \| \| \| \| \| – strefa ochronna od Stacji \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: tereny rolne, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| stanowisko dokumentacyjne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| Hydrologiczno-Meteorologicznej, – strefa ochrony sanitarnej od cmentarzy, – teren rolniczy przeznaczony pod realizację odnawialnych źródeł energii , – tereny wyznaczone pod lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m² \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| C8 (pow. ok. 202,5 ha) Funkcja podstawowa: tereny rolne Funkcje uzupełniające: mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna, usługi, tereny sportowo-rekreacyjne, ogrody działkowe, zieleń urządzona \| stanowisko dokumentacyjne stanowiska archeologiczne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| – obwodnica miasta wraz z drogami serwisowymi, – strefa ochrona od Stacji Hydrologiczno-Meteorologicznej, – istniejąca linia elektroenergetyczna SN, – stanowisko dokumentacyjne, – zróżnicowana rzeźba terenu. \| \| C9 (pow. ok. 169,21 ha) Funkcja podstawowa: tereny rolne Funkcje uzupełniające: mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna, usługi, tereny sportowo-rekreacyjne, ogrody działkowe, zieleń urządzona \| brak \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| – istniejąca linia elektroenergetyczna SN, – tereny leśne, – zróżnicowana rzeźba terenu. \| \| C10 (pow. ok. 100,54 ha) Funkcja podstawowa: produkcyjno-przemysłowa Funkcje uzupełniające: usługi, zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, tereny sportowo-rekreacyjne, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| stanowiska archeologiczne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – istniejąca linia elektroenergetyczna SN, – tereny leśne, – zróżnicowana rzeźba terenu. \| \| C11 (pow. ok. 60,55 ha) Funkcja podstawowa: tereny rolne Funkcje uzupełniające: zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej) \| brak \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| – tereny leśne, – zróżnicowana rzeźba terenu. \| \| C12 (pow. ok. 161,24 ha) Funkcja podstawowa: techniczno-produkcyjna Funkcje uzupełniające: usługi, infrastruktura (PEC, PGE, oczyszczalnia ścieków), tereny rolne, zieleń urządzona, urządzenia wytwarzające \| stanowiska archeologiczne \| brak \| Obszar Natura 2000 \| brak \| – istniejące linie elektroenergetyczne WN i SN, GPZ, – obszary szczegółowego zagrożenia powodzią 1% i 10%, \| \| Jednostka \| Powierzchnia (ha) \| Funkcja podstawowa \| Funkcje uzupełniające \| Stanowiska archeologiczne \| Brak \| Obszar chronionego krajobrazu \| Brak \| Brak \| Brak \| \|-----------\|------------------\|--------------------\|-----------------------\|--------------------------\|------\|-------------------------------\|------\|------\|------\| \| C13 \| 24,99 \| tereny rolne \| mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej), usługi, rekreacyjno-wypoczynkowa, cmentarz \| stanowiska archeologiczne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu* \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10%; \| brak mpzp \| \| C14 \| 67,64 \| tereny rolne \| mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej), usługi, rekreacyjno-wypoczynkowa, cmentarz \| stanowiska archeologiczne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu \| brak \| – obwodnica z drogami serwisowymi, – istniejące linie elektroenergetyczne WN i SN \| brak mpzp \| \| C15 \| 143,99 \| tereny rolne \| mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej), usługi, rekreacyjno-wypoczynkowa, cmentarz \| Cmentarz Żołnierzy Radzieckich \| brak \| brak \| brak \| – obwodnica z drogami serwisowymi, – istniejące linie elektroenergetyczne WN i SN, – strefy ochrony sanitarnej od cmentarzy \| 100% pokrycia mpzp \| \| C16 \| 50,73 \| tereny rolne \| mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej), rekreacyjno-wypoczynkowe, zielen urządzona, usługi publiczne \| stanowiska archeologiczne** \| Brak \| obszar chronionego krajobrazu* \| rezerwat przyrody Cmentarzysko Jaćwingów** \| – zróżnicowana rzeźba terenu, – istniejące podziały katastralne \| brak mpzp \| \| C17 \| 468,25 \| las \| rekreacyjno-wypoczynkowe \| brak \| brak \| obszar chronionego krajobrazu* \| brak \| – strefy ochrony sanitarnej od cmentarzy \| brak mpzp \| Źródło: opracowanie własne * dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki * Wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej C (poza północnym fragmentem jednostki C17), znajdują się w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 10 000 m zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Jednostka strukturalna D - o powierzchni ok. 876 ha, położona jest we wschodniej części miasta. Ograniczają ją od południa tereny leśne i tereny kopalni surowców mineralnych „Sobolewo”, od wschodu i północy rzeka Czarna Hańcza, od zachodu ulica Wojska Polskiego. W skład jednostki D wchodzą jednostki podstawowe, oznaczone kolejno na rysunku Kierunków symbolami od D 1 do D 7. Obecne zainwestowanie W zdecydowanej przewadze są to tereny niezabudowane użytkowane rolniczo lub nieużytki o wartościach ekologicznych, położone w dolinie rzeki Czarnej Hańczy, eksploatowane złoża kruszywa, ogrody działkowe. W części północno - zachodniej jednostki w sąsiedztwie Śródmieścia zabudowa jednorodzinna osiedla Polna i osiedla Klasztorna, szkoła podstawowa. Przy ulicy Wojska Polskiego zlokalizowany jest stadion lekkoatletyczny, na południe od stadionu rozciągają się tereny zamknięte wojskowe, obejmujące zabytkowy zespół koszarowy z końca XIX w., zabytkowy zespół szpitala garnizonowego użytykowany jako areszt śledczy oraz osiedla zabudowy wielorodzinnej. Przy ulicy Sportowej zlokalizowane są obiekty administracyjno - usługowe. Pomiędzy ulicami Utrata i Sportową położony jest teren Parku Naukowo - Technologicznego. W rejonie ulicy Sianożęć zlokalizowane są ogrody działkowe. We wschodniej części jednostki zlokalizowana jest oczyszczalnia ścieków, a na południu jednostki zbiornik wodny Sobolewo, zlokalizowany na terenach powyrobiskowych. Zasilanie w wodę, ciepło, kanalizację sanitarną oraz deszczową, energię elektryczną i sieci telekomunikacyjne odbywa się poprzez istniejące systemy uzbrojenia, ogrzewanie indywidualne, linie SN i WN 110 kV. Obszary objęte ochrona prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej D występują: 1) Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, 2) zespół koszarowy przy ul. Wojska Polskiego z lat 1887-1980 - część wschodnia oraz zespół szpitala garnizonowego, które są ujęte w gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków, 3) stanowiska archeologiczne, 4) teren zamknięty wojskowy (teren jednostki), 5) teren zamknięty kolejowy, 6) stanowiska archeologiczne nad rzeką Czarną Hańczą, 7) obszary cenne przyrodniczo proponowane w studium do objęcia ochroną prawną, 8) tereny wód powierzchniowych, 9) radiolinia RTCN Suwałki/Krzemieniucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu; 10) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 11) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kolizje, konflikty, bariery Tereny podmokłe w rejonie rzeki Czarnej Hańczy w sąsiedztwie miejskiej oczyszczalni ścieków, udokumentowane i eksploatowane złoża kruszywa, zamknięte wysypisko odpadów komunalnych, granice Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, tereny zamknięte wojskowe i kolejowe. Do istotnych kolizji, konfliktów i barier związanych z zagospodarowaniem przestrzennym jednostki strukturalnej D należą: 1) cenne przyrodniczo tereny, jakimi są Obszar Chronionego Krajobrazu „Pojezierce Północnej Suwalszczyzny”, dolina Czarnej Hańczy, obniżenia terenu - obszary cenne przyrodniczo proponowane do objęcia ochroną prawną, 2) niezrekultywowane tereny pozostałe po kopalniach żwiru, 3) zrekultywowany teren zamkniętego wysypiska odpadów komunalnych, 4) udokumentowane złoża kruszywa, 5) strefa ochrony sanitarnej od cmentarza, 6) zewnętrzna strefa ochronna ujęcia wody, 7) tereny zamknięte wojskowe, 8) linia kolejowa Rail Baltica odcinająca znaczne tereny od pozostałych części miasta, w tym od obiektów infrastruktury społecznej, 9) duże natężenie ruchu na drogach zbiorczych. Kierunki Funkcja dominująca: tereny rolne, zabudowa mieszkaniowa, tereny zieleni. Funkcje pozostałe: usługowa, techniczno-produkcyjna (obiekty produkcyjne, składy i magazyny), mieszkaniowa (jednorodzinna i wielorodzinna), rekreacyjno-wypoczynkowa, sportowa, zabudowa zagrodowa, tereny rolne, tereny zamknięte wojskowe, tereny zamknięte kolejowe, ogrody działkowe, obszary eksploatacji kruszywa. Ryc. 32 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „D” (wg ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) JEDNOSTKA URBANISTYCZNA D - Tereny rolne - R: 32% - Tereny zabudowy mieszkaniowej - M: 20,7% - Tereny zieleni - Z: 12,2% - Tereny zabudowy usługowej - U: 6,2% - Tereny zamknięte - TZ: 5,6% - Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszywa) - PG: 5,4% - Tereny ogrodów działkowych - ZD: 4,3% - Tereny wód powierzchniowych - WS: 4% - Tereny lasów - ZL: 2,9% - Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej - U/P: 2,4% - Tereny zieleni z usługami - Z/U: 0,8% - Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej - RM/MN: 0,9% - Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - MJ/U: 0,9% - Tereny infrastruktury technicznej i drogowej - I: 0,8% Źródło: opracowanie własne Tab. 40 Powierzchnia przeznaczeń terenu w obszarze jednostki urbanistycznej „D” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| R \| Tereny rolne \| 280 \| 32 \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 182 \| 20,7 \| \| Z \| Tereny zieleni \| 107 \| 12,2 \| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 54 \| 6,2 \| \| TZ \| Tereny zamknięte \| 49 \| 5,6 \| \| PG \| Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszywa) \| 47 \| 5,4 \| \| ZD \| Tereny ogrodów działkowych \| 38 \| 4,3 \| \| WS \| Tereny wód powierzchniowych \| 35 \| 4 \| \| ZL \| Tereny lasów \| 25 \| 2,9 \| \| U/P \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej \| 21 \| 2,4 \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 13 \| 1,5 \| \| RM/MN \| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej \| 10 \| 1,1 \| \| M/U \| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej \| 8 \| 0,9 \| \| I \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej \| 7 \| 0,8 \| \| \| 876 \| 100 \| Źródło: opracowanie własne Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej D: a) budowa nowych dróg i ścieżek rowerowych, b) budowa sieci infrastruktury technicznej, c) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców; 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych: a) zagospodarowanie i sukcesywne przekształcanie doliny Czarnej Hańczy w ważne z punktu widzenia rekreacyjnego, wypoczynkowego, krajobrazowego i przyrodniczego, przestrzenie w sposób umożliwiający: – zapewnienie dostępu publicznego do rzeki, – wyznaczanie tras ścieżek rowerowych, miejskich szlaków turystycznych, kulturowych i przyrodniczych (jednostki D1 i D6), b) poprawa dostępności komunikacyjnej poprzez: – budowę ulic podstawowego układu komunikacyjnego na terenach projektowanej zabudowy mieszkaniowej (jednostki D2 i D3), c) budowa przystanku stacji kolejowej w ramach projektowanej linii kolejowej Rail Baltica (jednostka D2), d) budowa bezkolizyjnego przejścia pieszego przez tory kolejowe (jednostki D3 i D5), e) ochrona terenów i obiektów położonych w granicach strefy ochrony konserwatorskiej (jednostka D2), f) ochrona terenów cennych przyrodniczo (jednostka D7), g) zagospodarowanie wyznaczonych w obowiązujących miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego nowych terenów mieszkaniowych wraz z budową infrastruktury społecznej i technicznej (jednostka D3 i D6), h) budowa obiektów użyteczności publicznej z zakresu ochrony zdrowia i oświaty (jednostka D3), i) zagospodarowanie terenów i rekultywacja terenów wokół zbiornika Sobolewo (jednostka D5), j) rekultywacja zamkniętego wysypiska odpadów komunalnych (jednostka D7), k) rekultywacja terenów powyrobiskowych w kierunku rolnym (jednostki D3 i D7). Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: przebudowa i rozbudowa układu komunikacyjnego i uzbrojenie terenu pod kątem uruchomienia nowych terenów inwestycyjnych, poprawa dostępności do usług, uporządkowanie i zagospodarowanie terenów powyrobiskowych w kierunku zagospodarowania sportowo – rekreacyjnego i rolnego, przekształcanie terenów powojskowych na cele zabudowy miejskiej. Obszary do zainwestowania: 1) obszary strategicznej interwencji (OSI), obejmujące teren zbiornika wodnego Sobolewo; 2) tereny nowej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej położone między terenami kolejowymi a ulicą Stanisława Staniszewskiego; 3) tereny nowej zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej położone w rejonie ulicy Sportowej; 4) tereny usług sportowo-rekreacyjnych w rejonie zbiornika Sobolewo; 5) tereny usługowo - produkcyjne w rejonie Parku Naukowo - Technologicznego Polska Wschód, 6) uwolnione tereny powojskowe. Obszary i zadania strategiczne: inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym: przebudowa układu komunikacyjnego, budowa obiektów sportowo - rekreacyjnych na terenach powyrobiskowych, realizacja obiektów Parku Naukowo - Technologicznego Polska Wschód, ochrona zbiorowisk roślinnych wzdłuż rzeki Czarnej Hanczy oraz obniżeń terenu o cennych walorach przyrodniczych. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania, 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków, dotyczącej jednostek podstawowych. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów rolniczych wyłączonech z zabudowy, za wyjątkiem siedlisk rolniczych. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni wyłączonych z zabudowy. Kształtowanie publicznych terenów rekreacyjnych i sportowych w oparciu o tereny zieleni, tereny powyrobiskowe, tereny nadrzeczne. Obsługa komunikacyjna: 1) budowa ulic dojazdowych w granicach projektowanych nowych terenów zabudowy mieszkaniowej. Infrastruktura techniczna: 1) sieci uzbrojenia do utrzymania, przebudowy i rozbudowy; 2) budowa nowej infrastruktury w związku z planowanymi zmianami w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym sieci gazowej. Ochrona przyrody i krajobrazu: 1) zachowanie i ochrona Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierce Północnej Suwalszczyzny” zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) ochrona terenów cennych przyrodniczo wskazanych w studium; 3) zachowanie terenów wskazanych, jako zalecane do kształtowania zieleni; 4) zakaz wydobycia żwirow z udokumentowanych złóż kruszywa za wyjątkiem terenów objętych obowiązującymi koncesjami, wskazanych na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), jako tereny wydobycia kruszywa (PG); 5) zakaz poszukiwania nowych złóż, zgodnie z zasadami ustalonymi w rozdziale 2 Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk. Ochrona zabytków: zasady ochrony zabytków zgodnie z ustaleniami rozdziału 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy W jednostce strukturalnej D terenami wyłączonemi spod nowej zabudowy budynkami, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego studium nie wynika inaczej są: 1) tereny zalecane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych; 2) tereny wód powierzchniowych, naturalne i utworzone poprzez gospodarkę człowieka (powyrobiskowe) zbiorniki wodne; 3) tereny lasów; 4) obszary rolnicze, za wyjątkiem lokalizacji siedlisk; 5) częściowo - tereny publiczne w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy; 6) częściowo - publiczne tereny sportowe, rekreacyjne i turystyczne uzupełniające system ekologiczny. \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony ograniczenia lub uwarunkowania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|-------------------------\|------------------------\|------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| obszary \| obiekty \| \| \| \| D1 (pow. ok. 75,09 ha) \| stanowiska archeologiczne \| obiekty zabytkowe \| brak \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| obiekty ewidencyjne \| \| \| \| – strefy ochronne od linii kolejowych, \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10%*, \| \| \| jednorodzinna \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| \| \| usługowa, ogrody \| \| \| \| \| \| \| \| działkowe, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny rekreacyjne, \| \| \| \| \| \| \| \| zielen urządzona \| \| \| \| \| \| \| \| D2 (pow. ok. 122,39 ha) \| strefa ochrony konservatorskiej (zespół pokoszarowy przy ulicy Wojska Polskiego część wschodnia) \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| brak \| – tereny wojskowe zamknięte, \| pokrycie mpzp z wyłączeniem terenów wojskowych zamkniętych i terenu kolejowego \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| – strefy ochronne od linii kolejowych, \| \| \| wielorodzinna \| \| \| \| \| – radiolina RTCN Suwałki/Krzemięniucha \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu, \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| – zewnętrzna strefa ochronna ujęcia wody, \| \| \| jednorodzinna, \| \| \| \| \| – strefa ochrony sanitarnej od cmentarza,** \| \| \| techniczno-produkcyjna, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny sportu i rekreacji, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny wojskowe, \| \| \| \| \| \| \| \| zielen urządzona \| \| \| \| \| \| \| \| D3 (pow. ok. 107,88 ha) \| brak \| brak \| brak \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), \| pokrycie mpzp z wyłączeniem terenu uchylonego rozstrzygnięciem nadzorczym \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| – strefy ochronne od linii kolejowych, \| \| \| mieszkaniowa \| \| \| \| \| \| \| \| jednorodzinna \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| \| \| usługowa, zieleń urządzona, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny rekreacyjne, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny rolne \| \| \| \| \| \| \| \| D4 (pow. ok. 28,49 ha) \| strefa ochrony konservatorskiej (zespół pokoszarowy przy ulicy Wojska Polskiego część wschodnia)* \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| – strefy ochronne od linii kolejowych, \| \| \| usługowa \| \| \| \| \| – radiolina RTCN Suwałki/Krzemięniucha \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| \| \| techniczno-produkcyjna, \| \| \| \| \| \| \| \| teren aresztu \| \| \| \| \| \| \| \| D5 (pow. ok. 65,98 ha) \| brak \| brak \| brak \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), \| 100% pokrycia mpzp \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| – strefy ochronne od linii kolejowych, \| \| \| sportowo-rekreacyjna wraz ze zbiornikiem wodnym \| \| \| \| \| – radiolina RTCN Suwałki/Krzemięniucha \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| \| \| zieleń urządzona i nieurządzona, \| \| \| \| \| \| \| \| tereny rolne, tereny powyrobiskowe \| \| \| \| \| \| \| \| D6 (pow. ok. 36,09 ha) \| stanowiska archeologiczne \| brak \| brak \| brak \| – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10%*, brak mpzp \| \|----------------------\|--------------------------\|------\|------\|------\|--------------------------------------------------\| \| Funkcja podstawowa: mieszkaniowa jednorodzinna Funkcje uzupełniające: usługowa, zieleń urządzona, tereny rekreacyjne \| \| D7 (pow. ok. 440,08 ha) \| stanowiska archeologiczne \| brak \| obszar chronionego krajobrazu * \| brak \| – udokumentowane złoża kruszywa naturalnego, tereny wydobycia kruszywa, – obszary cenne przyrodniczo, – obszary szczególnego zagrożenia powodzią 1% i 10%, częściowo brak mpzp \| \|----------------------\|--------------------------\|------\|---------------------------------\|------\|--------------------------------------------------\| \| Funkcja podstawowa: rolnicza Funkcje uzupełniające: ogrody działkowe, lasy, zieleń, istniejąca zabudowa zagrodowa i mieszkaniowa jednorodzinna, usługowa, techniczno-produkcyjna, (tereny wydobycia kruszywa) \| Źródło: opracowanie własne * dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki * Wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej D, znajdują się w zasięgu powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki oraz w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 10 000 m zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Jednostka strukturalna E - o powierzchni ok. 1341 ha, położona jest w zachodniej części miasta ograniczona jest od północy ulicą Gen. W. Sikorskiego, od wschodu rzeką Czarną Hańczą i ulicą Wojska Polskiego, od południa torami kolejowymi linii kolejowej relacji Olecko - Suwałki, a od zachodu granicą administracyjną miasta. W skład jednostki E wchodzą jednostki podstawowe oznaczone kolejno na rysunku Kierunków symbolami od E 1 do E 9. Obecne zainwestowanie Na terenie jednostki E występują: lotnisko, zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, skupiona głównie na osiedlach we wschodniej części jednostki i na północy oraz zabudowa produkcyjno - usługowa zlokalizowaną na północy w rejonie ul. Bakałarzewskiej i na południu w rejonie ulic Raczkowskiej, Leśnej i Hubala. W granicach jednostki znajdują się stadion przy ulicy Zarzeczce oraz Ośrodek Sportu i Rekreacji wraz z terenem rekreacyjno - wypoczynkowym wokół zalewu Arkadia. Ponadto jednostka obejmuje kompleks cmentarzy przy ulicach Bakałarzewskiej i Zarzeczce, objętych wpisem do rejestru zabytków oraz tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej zlokalizowane po wschodniej stronie ul. Zarzeczce. Cmentarze parafialne zlokalizowane są ponadto w rejonie ulic Wojska Polskiego i Zastawie. Przy ul. Zastawie znajdują się ogrody działkowe. Na pozostałym obszarze jednostki występują tereny upraw rolniczych, łąk i pastwisk, zakrzewienia i zadrzewienia śródpolne. Obszary objęte ochroną prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej E występują: 1) strefa ochrony miejskiego ujęcia wody obejmująca północny fragment jednostki w rejonie ul. Gen. W. Sikorskiego; 2) teren zamknięty wojskowy w rejonie ul. Wojska Polskiego (kasyno oficerskie); 3) zespół pokoszarowy przy ul. Filipowskiej objęty wpisem do rejestru zabytków; 4) zespół pokoszarowy objęty wpisem do ewidencji zabytków w rejonie ul. Wojska Polskiego; 5) zespół cmentarzy w rejonie ul. Bakałarzewskiej, wpisany jest do rejestru zabytków; 6) stanowiska archeologiczne w dolinie rzeki Czarnej Hańczy i rejonie ul. Grunwaldzkiej; 7) strefa ochronna od kompostowni; 8) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 9) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwalki; 10) teren zamknięty kolejowy; 11) strefy ochronne od istniejących cmentarzy; 12) radiolinia RTCN Suwalki/Krzemieniuch – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu. Kolizje, konflikty, bariery 1) istniejące lotnisko i jego planowana rozbudowa; 2) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwalki; 3) obwodnica miasta; 4) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 5) strefa ochronna od miejskiego ujęcia wody; 6) istniejące cmentarze; 7) udokumentowane złoża kruszywa naturalnego; 8) stanowiska archeologiczne. Kierunki: Funkcja dominująca: tereny rolne, zabudowa mieszkaniowa (jednorodzinna), infrastruktura (lotnisko). Funkcje pozostałe: usługowa, techniczno-produkcyjna (obiekty produkcyjne, składy i magazyny), centra logistyczne i transportowe, mieszkaniowa (wielorodzinna), rekreacyjno-wypoczynkowa, sportowa, zabudowa zagrodowa, cmentarze, obszar eksploatacji kruszywa, infrastruktura. Ryc. 33 Udział procentowy przeznaczeń terenu w powierzchni jednostki urbanistycznej „E” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) JEDNOSTKA URBANISTYCZNA E - Tereny rolne - R: 26,9% - Tereny zabudowy mieszkaniowej - M: 24,2% - Tereny infrastruktury technicznej i drogowej - I: 15,2% - Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej - U/P: 12,5% - Tereny zieleni - Z: 5,7% - Tereny zabudowy usługowej - U: 4,8% - Tereny cmentarzy - ZC: 1,9% - Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej - M/U: 1,8% - Tereny zieleni z usługami - Z/U: 1,6% - Tereny zabudowy produkcyjnej - P: 1,5% - Tereny ogrodów działkowych - ZD: 1,1% - Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej - RM/MN: 1% - Tereny wód powierzchniowych - WS: 0,6% - Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszywa) - PG: 0,1% - Tereny zamknięte - TZ: 0,1% - Tereny lasów - ZL: 0,1% Źródło: opracowanie własne Tab. 42 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „E” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| R \| Tereny rolne \| 361 \| 26,9 \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 325 \| 24,2 \| \| I \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej \| 205 \| 15,2 \| \| U/P \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej \| 168 \| 12,5 \| \| Z \| Tereny zieleni \| 76 \| 5,7 \| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 64 \| 4,8 \| \| ZC \| Tereny cmentarzy \| 25 \| 1,9 \| \| M/U \| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej \| 24 \| 1,8 \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 22 \| 1,6 \| \| P \| Tereny zabudowy produkcyjnej \| 20 \| 1,5 \| \| ZD \| Tereny ogrodów działkowych \| 15 \| 1,1 \| \| RM/MN \| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej \| 13 \| 1 \| \| WS \| Tereny wód powierzchniowych \| 13 \| 1 \| \| PG \| Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszywa) \| 8 \| 0,6 \| \| TZ \| Tereny zamknięte \| 1 \| 0,1 \| \| ZL \| Tereny lasów \| 1 \| 0,1 \| \| \| 1341 \| 100 \| Źródło: opracowanie własne Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej E 1) budowa nowych dróg i ścieżek rowerowych; 2) budowa sieci infrastruktury technicznej; 3) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców; 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych a) rozbudowa lotniska i obiektów mu towarzyszących (jednostka E6); b) wykup terenów nadrzecznych określonych w niniejszym studium, jako obszary wskazane do kształtowania ciągu ekologicznego rzeki Czarnej Hańczy (jednostki E2 i E3); c) zagospodarowanie i sukcesywne przekształcanie doliny Czarnej Hańczy w ważne z punktu widzenia rekreacyjnego, wypoczynkowego, krajobrazowego i przyrodniczego, przestrzenie publiczne (jednostki E1, E2 i E3); d) zagospodarowanie na cele publiczne terenów wokół Zalewu Arkadia (jednostka E3); e) utrzymanie i rozbudowa istniejących obiektów sportowych, budowa nowych obiektów, uzupełniających kompleks sportowo-rekreacyjny (jednostki E2 i E3); f) utrzymanie i modernizacja targowiska miejskiego (jednostka E2); g) zagospodarowanie terenów na cele zieleni publicznej i niepublicznej wewnątrz osiedlowej (jednostki E1 i E4); h) rozbudowa ulic Raczkowskiej i Leśnej (jednostki E4, E5 i E6); i) pozyskanie terenów po byłym torowisku i terenów kolejowych na cele budowy nowego układu drogowego podstawowego. Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: wprowadzenie ograniczeń w zagospodarowaniu terenów wynikające z projektowanej rozbudowy lotniska, przekształcenia zabudowy istniejącej, wyznaczenie nowych terenów pod zabudowę poza obszarem oddziaływania lotniska, poprawa wyposażenia terenu w infrastrukturę techniczną, poprawa i uzupełnienie układu drogowego, w tym dróg wewnętrznych i parkingów, zagospodarowanie terenów publicznych pod zieleń osiedlową, ochrona gruntów rolnych przed zabudową, wprowadzenie zakazów zabudowy na terenach rezerwowanych pod potencjalną rozbudowę lotniska. Obszary do zainwestowania: 1) teren lotniska, wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi; 2) tereny produkcyjno - usługowe w rejonie ulic Raczkowskiej, Leśnej i Hubala; 3) obszary predysponowane pod lokalizację nowej zabudowy, w rejonie ulicy Bakalarzewskiej; 4) obszary predysponowane pod lokalizację nowej zabudowy w rejonie ulicy Leśnej; 5) tereny niezabudowane, poza terenami wyłączoneymi z zabudowy, wskazane na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) pod realizację odnawialnych źródeł energii. Obszary i zadania strategiczne: inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym rozbudowa lotniska, utrzymanie ciągu rzeki Czarnej Hańczy, jako głównego elementu zieleni zorganizowanej, wyznaczenie terenów pod nową zabudowę, budowa nowej infrastruktury technicznej i dróg. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania, 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków, dotyczącej jednostek podstawowych. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów rolnych wyłączonech z zabudowy. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni wyłączonych z zabudowy. Kształtowanie publicznych terenów rekreacyjnych i sportowych w oparciu o tereny zieleni i tereny nadrzeczne. Obsługa komunikacyjna: 1) z istniejącego układu, oraz podniesienie standardu istniejących ulic; 2) budowa nowego układu uzupełniającego. Infrastruktura techniczna: 1) sieci uzbrojenia do utrzymania, przebudowy i rozbudowy; 2) budowa nowej infrastruktury w związku z planowanymi zmianami w zagospodarowaniu przestrzennym; 3) dopuszczenie lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika). Ochrona przyrody i krajobrazu: 1) zachowanie i ochrona terenów wodonośnych miasta, objętych strefą ochronną ujęcia wody dla miasta Suwałk, zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) zachowanie terenów wskazanych, jako zalecane do kształtowania zieleni krajobrazowej; 3) zakaz wydobywania żwirow z udokumentowanych złóż kruszywa, za wyjątkiem terenów objętych obowiązującymi koncesjami, wskazanych na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), jako tereny wydobycia kruszywa (PG); 4) zakaz poszukiwania nowych złóż; 5) rekultywacja terenów w kierunku rolnym lub leśnym. Ochrona zabytków: Warunki ochrony zabytków zgodnie z ustaleniami rozdziału 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy: W jednostce strukturalnej E terenami wyłączonejmi spod nowej zabudowy budynkami, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego studium nie wynika inaczej są: 1) tereny zalecane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych; 2) tereny zieleni urządzonej wewnątrz osiedlowej, za wyjątkiem usług jej towarzyszących; 3) tereny wód powierzchniowych, naturalne i utworzone poprzez gospodarkę człowieka; 4) obszary złóż kruszywa; 5) strefy ochronne od cmentarzy; 6) tereny w strefie kontrolowanej lotniczych urządzeń naziemnych z wyłączeniem inwestycji niezakłócających działania lotniczych urządzeń naziemnych; 7) częściowo tereny publiczne w ciągu ekologicznym rzeki Czarnej Hańczy i Zalewu Arkadia; 8) częściowo tereny sportowe, tereny zieleni, rekreacyjne i turystyczne uzupełniające system ekologiczny. Tab. 43 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „E” * \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony ograniczenia lub uwierzytelniania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|--------------------------\|------------------------\|------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| obszary \| obiekty \| \| \| \| E1 (pow. ok. 128,68 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (przy ulicy Raczkowskiej)* Stanowiska, stanowiska archeologiczne \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| \| – strefy ochronne od ujęcia wody, – strefy ochronne od istniejących cmentarzy, – obszary szczegółowego zagrożenia powodzią 1% i 10%, – radiolina RTCN Suwałki/Krzemieniuchu – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| 100% pokrycia mpzp \| \| E2 (pow. ok. 93,91 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (cmentarze)* stanowiska archeologiczne \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| pomniki przyrody \| – strefy ochronne od istniejących cmentarzy, – radiolina RTCN Suwałki/Krzemieniuchu – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| 100% pokrycia mpzp \| \| E3 (pow. ok. 31,06 ha) \| brak \| brak \| brak \| \| – radiolina RTCN Suwałki/Krzemieniuchu – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| 100% pokrycia mpzp \| \| E4 (pow. ok. 213,94 ha) \| strefa ochrony konserwatorskiej (zespół pokoszarowy przy ulicy Wojska Polskiego część zachodnia)* \| obiekty zabytkowe obiekty ewidencyjne \| brak \| \| – strefa ochronna od istniejącego cmentarza parafialnego, – teren wojskowy zamknięty (kasyno), – ograniczenia wysokości wynikające z lokalizacji lotniska i lotniczych urządzeń naziemnych, – radiolina RTCN Suwałki/Krzemieniuchu – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu \| 100% pokrycia mpzp \| \| E5 (pow. ok. 190,13ha) \| brak \| brak \| brak \| \| – ograniczenia wysokości wynikające z lokalizacji lotniska i lotniczych urządzeń naziemnych, – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, \| 100% pokrycia mpzp \| \| E5 (pow. ok. 102,74 ha) \| Funkcja podstawowa: \| brak \| brak \| brak \| brak \| – radiolinia RTCN Suwałki/Krzymieniucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu, – strefa ochronna od kompostowni \| \|------------------------\|---------------------\|------\|------\|------\|------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| Funkcje uzupełniające: \| usługowa, tereny rolne, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| E6 (pow. ok. 219,74 ha) \| Funkcja podstawowa: \| brak \| brak \| brak \| brak \| – ograniczenia wysokości wynikające z lokalizacji lotniska i lotniczych urządzeń naziemnych, – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – strefa ochronna od kompostowni \| \| Funkcje uzupełniające: \| usługowa, tereny rolne, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| E7 (pow. ok. 98,24 ha) \| Funkcja podstawowa: \| brak \| brak \| brak \| brak \| – teren górniczy – strefa ochronna od istniejącego cmentarza parafialnego, \| \| Funkcje uzupełniające: \| tereny rolne, mieszkaniowa jednorodzinna \| \| \| \| \| \| \| \| zieleń urządzona, techniczno-produkcyjna, (tereny wydobycia kruszywa), urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| E8 (pow. ok. 128,07 ha) \| Funkcja podstawowa: \| brak \| brak \| brak \| brak \| – strefa ochronna od istniejącego cmentarza parafialnego, \| \| Funkcje uzupełniające: \| tereny rolne \| \| \| \| \| \| \| \| usługowa, techniczno-produkcyjna, cmentarz, urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| E9 (pow. ok. 237,23 ha) \| Funkcja podstawowa: \| brak \| brak \| brak \| brak \| – teren obwodnicy, – udokumentowane złoża kruszywa \| \| Funkcje uzupełniające: \| tereny rolne, usługowa, techniczno-produkcyjna \| \| \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa zagrodowa (przekształcenia w kierunku zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej), urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| Zródo:** opracowanie własne dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki Wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej E, znajdują się w całości lub w części w zasięgu powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki (od 178 do 267 m n.p.m.), samo lotnisko zlokalizowane jest w jednostce E6, a teren jednostek E5 i E6 znajduje się dodatkowo w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 600 m (zasieg o promieniu 10 000 m obejmuje całe miasto za wyjątkiem północnych fragmentów jednostek C16 i C17) zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Jednostka strukturalna F - o powierzchni ok. 1009 ha, położona jest w południowej części miasta. Ogranicza ją od zachodu, południa i wschodu granica administracyjna miasta, od północy granicę jednostki stanowią tory kolejowe linii relacji Suwałki - Olecko oraz granica terenów leśnych. W skład jednostki F wchodzą jednostki podstawowe, oznaczone kolejno na rysunku Kierunków symbolami od F 1 do F 3. Obecne zainwestowanie Wiodącą funkcją jednostki jest funkcja przemysłowo – produkcyjna, skupiona głównie w granicach Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Funkcjami uzupełniającymi są funkcja usługowa i mieszkaniowa. Zabudowa zagrodowa i zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna zlokalizowane są wzdłuż ulicy Dubowo. W centralnej części jednostki znajduje się kompleks leśny objęty ochroną Natura 2000, przez który przebiegają linie kolejowe oraz zlokalizowane są Stacja Papiernia i Stacja Las Suwalski (obszar ten stanowi tereny zamknięte kolejowe). W północnej części jednostki F2, przy ulicy S. Staniszewskiego na terenie leśnym, zlokalizowana jest strzelnica wojskowa (obszar ten stanowi teren zamknięty wojskowy). Jednostka podstawowa F3 obejmuje tereny złoż kruszywa naturalnego, eksploatowane obecnie przez Suwalską Kopalnię Surowców Mineralnych. Pozostałe tereny użytkowane są rolniczo. Obszary objęte ochroną prawną i o ograniczonym użytkowaniu, wynikające z przepisów odrębnych Na obszarze jednostki strukturalnej F występują: 1) teren objęty ochroną Natura 2000; 2) tereny udokumentowanych złoż kruszywa; 3) tereny górnicze; 4) teren zamknięty wojskowy, ze strefą ochronną (strzelnica); 5) tereny zamknięte kolejowe; 6) tereny leśne; 7) radiolinia RTCN Suwałki/Krzemieniucha – SLR Kamień wraz z pasem ograniczonego użytkowania terenu, 8) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 9) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kolizje, konflikty, bariery** 1) obszar Natura 2000; 2) eksploatacja złoż kruszywa naturalnego; 3) tereny zamknięte kolejowe; 4) teren zamknięty wojskowy, w tym strzelnica wojskowa ze strefą ochronną; 5) linia kolejowa Rail Baltica odcinająca znaczne tereny od pozostałych części miasta, w tym od obiektów infrastruktury społecznej; 6) istniejąca zabudowa mieszkaniowa i zagrodowa, 7) powierzchnie ograniczające zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW (do czasu ich likwidacji); 8) powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki. Kierunki: Funkcja dominująca: tereny leśne, produkcyjna (w tym przemysł wydobywczy, obszary eksploatacji kruszywa) i techniczno-produkcyjna, tereny zamknięte kolejowe, tereny zamknięte wojskowe. Funkcje pozostałe: usługowa, techniczno – produkcyjno (obiekty produkcyjne, składy i magazyny), mieszkaniowa (jednorodzinna i wielorodzinna), tereny rolne. Ryc. 34 Udział procentowy przeznaczeń terenu w powierzchni jednostki urbanistycznej „F” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) Źródło: opracowanie własne Tab. 44 Powierzchnia przeznaczeń terenu w obszarze jednostki urbanistycznej „F” (wg. ustaleń zawartych na rysunku Kierunków) \| Przeznaczenie terenu \| Powierzchnia w ha \| Udział procentowy w powierzchni jednostki urbanistycznej \| \|----------------------\|------------------\|--------------------------------------------------------\| \| P \| Tereny zabudowy produkcyjnej \| 392 \| 38,9 \| \| ZL \| Tereny lasów \| 312 \| 30,8 \| \| R \| Tereny rolne \| 110 \| 10,9 \| \| TZ* \| Tereny zamknięte \| 73 \| 7,2 \| \| PG \| Tereny zabudowy produkcyjnej (wydobycie kruszywa) \| 42 \| 4,2 \| \| RM/MN \| Tereny zabudowy zagrodowej, przekształcenia w kierunku mieszkaniowej \| 21 \| 2,1 \| \| Z \| Tereny zieleni \| 19 \| 1,9 \| \| U/P \| Tereny zabudowy produkcyjno-usługowej \| 14 \| 1,4 \| \| I \| Tereny infrastruktury technicznej i drogowej \| 12 \| 1,2 \| \| U \| Tereny zabudowy usługowej \| 7 \| 0,7 \| \| WS \| Tereny wód powierzchniowych \| 3 \| 0,3 \| \| M \| Tereny zabudowy mieszkaniowej \| 2 \| 0,2 \| \| Z/U \| Tereny zieleni z usługami \| 1 \| 0,1 \| \| M/U \| Tereny zabudowy mieszkalno-usługowej \| ≈1 \| 0,1 \| \| \| 1009 \| 100 \| Źródło: opracowanie własne * Tereny zamknięte obejmują obszar ok. 31,43 ha oznaczonych jako lasy w EGiB Działania z zakresu realizacji celów publicznych o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym 1) ogólne dla wszystkich jednostek w granicach jednostki strukturalnej F: a) budowa nowych dróg i ścieżek rowerowych; b) budowa sieci infrastruktury technicznej; c) poprawa warunków i jakości życia mieszkańców; 2) szczegółowe dla jednostek podstawowych: a) budowa i przebudowa linii kolejowych w tym linii Rail Baltica i bocznic (jednostki F1, F2), b) budowa stacji towarowej w rejonie Papierni (jednostka F1), c) ochrona terenów objętych ochroną Natura 2000 (jednostka F2), d) rekultywacja terenów powyrobiskowych (jednostka F3). Polityka przestrzenna Kierunki przekształceń: rezerwowanie terenów pod dalszy rozwój przemysłu, wyznaczenie nowych terenów przeznaczonych pod zabudowę przemysłową i produkcyjną, w tym terenów przeznaczonych pod lokalizację urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100 kW, rekultywacja terenów powyrobiskowych w rejonie Sobolewa w kierunku zagospodarowania sportowo – rekreacyjnego i rolnego, ograniczanie zabudowy mieszkaniowej i zagrodowej, wskazanie terenów chronionych przed zabudową i wyłączenie ich z zabudowy, poprawa dostępności komunikacyjnej - budowa nowych dróg i parkingów oraz bocznic kolejowych do zakładów produkcyjnych. Obszary do zainwestowania: 1) teren położone w bezpośrednim sąsiedztwie istniejących terenów przemysłowych; 2) tereny pozyskane po rekultywacji terenów powyrobiskowych w rejonie Sobolewa; 3) tereny niezabudowane, poza terenami wyłączoneymi z zabudowy, wskazane na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) pod realizację odnawialnych źródeł energii. Obszary i zadania strategiczne: inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, w tym: przebudowa układu komunikacyjnego, ochrona zasobów przyrodniczych. Zalecane standardy zagospodarowania terenu i kształtowania nowej zabudowy: Kompozycja, standardy i zasady zabudowy do zachowania, uzupełnień i rozbudowy zgodnie z: 1) obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego na obszarach ich obowiązywania; 2) zasadami i standardami podanymi w części ogólnej Kierunków na obszarach, dla których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego; 3) zasadami i standardami podanymi w części szczegółowej Kierunków dotyczącej jednostek podstawowych. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów rolniczych i leśnych wyłączonych z zabudowy. Zachowanie w strukturze przestrzennej terenów zalecanych do kształtowania zieleni wyłączonych z zabudowy. Kształtowanie publicznych terenów rekreacyjnych i sportowych w oparciu o tereny zieleni krajobrazowej i tereny powyrobiskowe. Obsługa komunikacyjna: budowa nowego układu podstawowego i uzupełniającego. Infrastruktura techniczna: 1) budowa sieci uzbrojenia do obsługi nowej zabudowy, zgodnie z rozdziałem 4 Kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej; 2) dopuszczenie lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100 kW (fotowoltaika). Ochrona przyrody i krajobrazu: 1) zachowanie i ochrona obszarów objętych ochroną Natura 2000; 2) ochrona terenów cennych przyrodniczo wskazanych w Studium; 3) zachowanie terenów wskazanych, jako zalecane do kształtowania zieleni; 4) zakaz wydobywania żwiru z udokumentowanych złóż kruszywa za wyjątkiem terenów objętych obowiązującymi koncesjami, wskazanych na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), jako tereny wydobycia kruszywa (PG); 5) zakaz poszukiwania nowych złóż. Ochrona zabytków: Warunki ochrony zabytków zgodnie z rozdziałem 3 Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, do uwzględnienia w planach miejscowych. Zasady rozmieszczania inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym w zakresie infrastruktury społecznej oraz usług podstawowych: zgodnie z częścią ogólną Kierunków. Tereny wyłączone spod zabudowy W jednostce strukturalnej F terenami wyłączoneymi spod nowej zabudowy budynkami, o ile z ustaleń obowiązujących planów oraz ustaleń szczegółowych niniejszego studium nie wynika inaczej są: 1) obszar Natura 2000; 2) tereny zalecane do kształtowania zieleni i ciągów ekologicznych; 3) tereny wód powierzchniowych, naturalne i utworzone poprzez gospodarkę człowieka (powyrobiskowe zbiorniki wodne); 4) tereny lasów; 5) obszary rolnicze; 6) strefa ochronna od strzelnicy wojskowej. Tab. 45 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „F” *** \| numer jednostki funkcje \| formy ochrony zabytków \| formy ochrony przyrody \| inne formy ochrony, ograniczenia lub uwarunkowania mające istotny wpływ na sposób zagospodarowania \| uwagi \| \|--------------------------\|------------------------\|------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------\| \| \| obszary \| obiekty \| obszary \| \| \| F1 (pow. ok. 522,34 ha) \| brak \| brak \| brak \| \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| zabudowa przemysłowa i \| \| \| \| \| \| produkcyjno-magazynowa \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| usługi, zabudowa \| \| \| \| \| \| mieszkaniowa, zabudowa \| \| \| \| \| \| zagrodowa (przekształcenia\| \| \| \| \| \| w kierunku zabudowy \| \| \| \| \| \| mieszkaniowej jednorodzinnej i usługowej), komunikacja (w tym kolejowa) \| \| \| \| \| \| F2 (pow. ok. 379,39 ha) \| brak \| obiekt objęty gminną ewidencją zabytków (budynek dworca PKP Papiernia) \| obszar Natura 2000* \| \| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| \| tereny leśne \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| zabudowa usługowa, \| \| \| \| \| \| produkcyjno-magazynowa \| \| \| \| \| \| (w tym związana z \| \| \| \| \| \| funkcjonowaniem \| \| \| \| \| \| gospodarstwa leśnego) \| \| \| \| \| \| komunikacja (w tym kolejowa) \| \| \| \| \| – ograniczenia zabudowy w sąsiedztwie istniejących linii energetycznych wysokiego i średniego napięcia, – GPZ, – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – fragmenty lasów, – tereny wojskowe zamknięte (strzelnica), – tereny kolejowe zamknięte (trasa Rail Baltica), – strefy ochronne od linii kolejowych, – istniejąca linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia, – radiolinia RTCN Suwałki/Krzemieniuch – SLR Kamien wraz z pasem 100% pokrycia mpzp brak mpzp \| F3 (pow. ok. 107,27 ha) \| brak \| brak \| brak \| brak \| ograniczonego użytkowania terenu \| 100% pokrycia mpzp \| \|------------------------\|------\|------\|------\|------\|-------------------------------------\|-------------------\| \| Funkcja podstawowa: \| \| \| \| \| złoża kruszywa naturalnego, teren i obszar górniczy, fragmenty lasów, \| \| \| przemysłowa i produkcyjno-magazynowa związana z wydobyciem kruszywa naturalnego \| \| \| \| \| \| \| \| Funkcje uzupełniające: \| \| \| \| \| \| \| \| rekreacyjno-wypoczynkowa i rolna (po rekultywacji terenów powyrobiskowych), urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł o mocy powyżej 100kW (fotowoltaika) \| \| \| \| \| \| \| dotyczy całej jednostki dotyczy części jednostki Wszystkie jednostki podstawowe wchodzące w skład jednostki urbanistycznej F, znajdują się w zasięgu powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki oraz w zasięgu powierzchni ograniczającej zabudowę od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW o promieniu 10 000 m zgodnie z ustaleniami zawartymi na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). 2. Obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk. Poniżej przedstawiono główne zasady mające na celu ochronę środowiska i jego zasobów oraz ochrony przyrody: 1) W zakresie ochrony przyrody: a) stworzenie integralnego systemu przyrodniczego miasta poprzez połączenie ciągami ekologicznymi terenów zieleni, terenów rolnych, lasów i wód, osią systemu przyrodniczego miasta powinna być dolina rzeki Czarnej Hańczy wraz z przylegającymi do niej cennymi przyrodniczo obszarami, b) utrzymanie istniejących form prawnej ochrony przyrody oraz wprowadzenie zakazu zabudowy na terenach cennych przyrodniczo: obniżenia terenowego na gruntach sołectwa Szwajcaria, łąkach i obszarach podmokłych Sianożęcia, doliny rzeki Czarnej Hańczy na terenie sołectwa Krzywółka, źródliska rzeki Kamionki, terenach sołectwa Szwajcaria okolice „Czarnoziem - Maniówka”, wschodnich obszarach przy granicy miasta (przy drodze prowadzącej do Okuniowca) i w ich sąsiedztwie, celem zagwarantowania ochrony zasobów przyrodniczych miasta, c) dopuszczenie możliwości zabudowy o charakterze rekreacyjnym, wypoczynkowym i sportowym na obszarach pożywiowych wyrobisk ze sztucznymi zbiornikami wodnymi w okolicy sołectw Krzywółka i Sobolewo. Szczegółowe warunki należy określić w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, d) zachowanie naturalnego charakteru rzeki Czarnej Hańczy i jej doliny na odcinku przepływającym przez północno - zachodnią część miasta, w okolicach wsi Krzywółka oraz dążenie do ochrony rzeki na terenie całego miasta, łącznie z fragmentami już przekształconymi (m.in. ze sztucznym zalewem „Arkadia”), które pełnią funkcję korytarza ekologicznego. Do zadań priorytetowych należy ograniczenie możliwości zabudowy brzegów rzeki i doliny, co wymaga wyznaczenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego nieprzekraczalnej linii zabudowy jako obszaru buforowego chroniącego rzekę i jej mało zmieniony charakter przed wpływem urbanizacji i zanieczyszczeń, e) wprowadzenie zakazu zabudowy na obszarach stanowiących ciągi ekologiczne, za wyjątkiem siedlisk rolniczych oraz inwestycji celu publicznego i zabudowy związanej z turystycznym zagospodarowaniem tych terenów na zasadach określonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego o ile ustalenia szczegółowe nie stanowią inaczej, f) utrzymanie dotychczasowego sposobu użytkowania terenów łąkowych i pastwiskowych, poprzez stosowanie ekstensywnej gospodarki rolnej na terenach cennych przyrodniczo, g) opracowanie wytycznych i zasad udostępniania obszarów cennych przyrodniczo do celów edukacyjnych, turystycznych i rekreacyjnych, h) promowanie obszarów cennych przyrodniczo położonych w granicach miasta, i) inwentaryzacja terenów zdegradowanych, opracowanie i realizacja programów ich rekultywacji. 2) W zakresie ochrony zasobów glebowych: a) racjonalne użytkowanie gleb, zasobów kopalin i rekultywację terenów poeksploatacyjnych. Zakaz prowadzenia geologicznych prac dokumentacyjnych oraz eksploatacji kruszywa naturalnego (z wyłączeniem terenów w rejonie istniejącego złoża Sobolewo w szczególności działek o numerach 34076, 34077, 34075, 34078, 34079) w celu ochrony powierzchni ziemi, krajobrazu, zasobów wód podziemnych oraz ze względu na ograniczone możliwości rozbudowy miasta, b) ograniczenie dzikiej eksploatacji kopalin, poprzez wprowadzenie zakazu realizacji stawów rybnych lub rekreacyjnych o powierzchni przekraczającej 200 m² i głębokości powyżej 2 m na terenach ze zwierciadłem wód podziemnych poniżej 2 m pod poziomem terenu, c) inwentaryzacja obszarów po eksploatacji kruszywa oraz egzekwowanie realizacji kompleksowego programu ich rekultywacji; 3) W zakresie ochrony wód podziemnych: a) eliminację czynników zagrożenia dla jakości wód podziemnych, b) przestrzeganie ustaleń zawartych w decyzjach dotyczących stref ochronnych wokół ujęć wody, c) optymalizację poboru wody na potrzeby mieszkańców i zmniejszenie wodochłonności gospodarki, d) rozbudowa sieci wodociągowej oraz budowa systemu monitoringu wodociągów, e) ustanowienie zakazów zabudowy w granicach stref ochronnych ujęć; 4) W zakresie ochrony wód powierzchniowych: Ochrona zasobów wodnych: a) utrzymanie i ochrona zasobów naturalnych i sztucznych zbiorników retencyjnych, takich jak: zalew Arkadia, zbiorniki poeksploatacyjne oraz tereny podmokłe, b) rekultywacja zanikających drobnych zbiorników wodnych, c) zmniejszenie wodochłonności produkcji przemysłowej; Ograniczanie zanieczyszczeń wód: a) modernizacja i usprawnianie funkcjonowania oczyszczalni ścieków, poprzez wprowadzanie najlepszych dostępnych technik, b) optymalizacja wykorzystania oczyszczalni ścieków z uwzględnieniem programu rozwoju sieci kanalizacji sanitarnej, c) budowa urządzeń oczyszczających wody deszczowe, d) rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej i likwidacja szamb, e) wspieranie rozwoju rolnictwa ekologicznego; 5) W zakresie gospodarki odpadami a) zmniejszanie ilości wytwarzanych odpadów, b) odzysk surowców wtórnych oraz odpadów organicznych w celu ich dalszego wykorzystania, c) segregacja odpadów, d) właściwe składowanie i unieszkodliwianie odpadów; 6) W zakresie ochrony powietrza: a) dążenie do likwidacji indywidualnego ogrzewania poprzez podłączenie wszystkich obiektów do sieci ciepłowniczej lub gazowej oraz stosowanie niskoemisyjnych źródeł grzewczych i rozwiązań bezemisyjnych (pompy ciepła, kolektory słoneczne, ogniwa fotowoltaiczne), b) zmniejszenie emisji SO2 i pyłu do wartości niższych od przewidzianych dla nich norm, c) modernizacja technologii wytwarzania energii w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Suwałkach Sp. z o. o. w celu minimalizacji strat energii cieplnej, d) ograniczanie zanieczyszczeń komunikacyjnych powietrza, poprzez, poprawę stanu dróg i rozbudowę podstawowego układu drogowego, rozbudowę systemów parkingowych oraz zagospodarowanie zielenią otoczenia dróg, sprawny system komunikacji miejskiej, ograniczenie ruchu w śródmieściu, budowa systemu ścieżek rowerowych i spacerowych, e) kształtowanie środowiska zurbanizowanego z uwzględnieniem form stymulujących samooczyszczanie atmosfery, zwłaszcza przewietrzanie, tworzenie parków i systemów zieleni publicznej, f) monitoring zanieczyszczeń; 7) W zakresie ochrony przed hałasem i promieniowaniem: a) prowadzenie monitoringu hałasu na terenie miasta, b) zmniejszenie natężenia tranzytowego ruchu samochodowego w centrum miasta poprzez budowę trasy wschodniej oraz rozbudowę sieci komunikacyjnej, c) wykonanie inwentaryzacji emitorów promieniowania niejonizującego. Zakaz realizacji elektrowni wiatrowych w granicach miasta w celu ochrony walorów krajobrazowych oraz klimatu akustycznego. 3. Obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej Układ urbanistyczny i obiekty zabytkowe Wszelkie prace przy obiektach i na terenach zabytkowych mogą być prowadzone tylko za zgodą wojewódzkiego konserwatora zabytków. Każda działalność inwestycyjna w strefie ochrony konserwatorskiej wymaga akceptacji wojewódzkiego konserwatora zabytków zgodnie z obowiązującymi przepisami szczególnymi dotyczącymi ochrony zabytków. Projekty budowlane powinny być sporządzane zgodnie z obowiązującymi przepisami szczególnymi dotyczącymi ochrony zabytków. Wytyczne do ochrony układu urbanistycznego i budynków zabytkowych 1) w celu ochrony układu urbanistycznego śródmieścia Suwałk należy: - zachować tradycyjną zasadę parcelacji kwartałów, szczególnie wzdłuż istniejących ulic, - zachować istniejące linie zabudowy tworzące zwarte pierzeje uliczne i narożniki pierzei, - utrzymać historyczny charakter planowanych przestrzeni publicznych przy tworzeniu nowych pierzei ulicznych, placów i terenów zielonych, - kontynuować historyczne procesy przekształceń zabudowy, tj. utrzymać wprowadzanie w miejsce dawnych zapleczys gospodarczych nowej zabudowy, - realizować układ komunikacyjny na zapleczech ulic T. Kościuszki i Chłodnej w sposób umożliwiający dojazdy do historycznie ukształtowanych wnętrz, - kształtować wnętrza urbanistyczne w oparciu o wzory historyczne, którymi są szerokości parceli, wysokości, pionowe i poziome podziały elewacji i kształty dachów zabytkowych kamienic, - w zabudowie śródmiejskiej objętej wpisem do rejestru zabytków obowiązuje zasada zabudowy zwartej, pierzowej, kamienicowej realizowanej wzdłuż dróg publicznych, o szerokości frontu budynku odpowiadającego historycznemu podziałowi katastralnemu oraz zasada przyległości i kontynuacji, w tym m.in. geometrii dachu z dopuszczeniem różnicy wysokości do 2,0 m i zmiany kąta nachylenia polaci głównych do 5 stopni, o ile ustalenia szczegółowe zawarte w planach miejscowych sporządzanych o wytyczne konserwatorskie nie będą stanowić inaczej lub gdy na danym terenie nie występuje zabudowa pierzowa, - w zabudowie śródmiejskiej objętej wpisem do rejestru zabytków obowiązuje zasada obudowy pierzei ulicznych zabudową od 2-3 trzech kondygnacji, w tym poddasze z dachami wysokimi i z kalenicą równoległą do ulicy, - w zabudowie śródmiejskiej obowiązuje kolorystyka dachów w odcieniach zieleni i szarości, dopuszcza się antracyt, w wyjątku budynków zabytkowych, na których są dopuszczalne inne historycznie udokumentowane kolory pokrycia. 2) w celu ochrony budynków zabytkowych należy: - utrzymać odpowiedni stan techniczny i zachować historyczny charakter, wysokość i detale architektoniczne, - w miarę możliwości przywracać dawny wygląd budynków, - wprowadzać zmiany funkcji budynków, w szczególności w parterach, zgodnie z zasadami ochrony zabytków, – w przypadku przekształceń parterów budynków mieszkalnych na potrzeby usług: • nie dopuścić do sytuacji, w której udostępnienie parterów wiązałoby się z koniecznością ingerencji w tereny komunikacji publicznej (konieczność budowy schodów lub pochylni na chodnikach, pogarszająca warunki komunikacji), – dopuszcza się przekształcenia otworów okiennych i drzwiowych w celu zapewnienia właściwej ekspozycji i stworzenia witryn w parterach pełniących funkcje handlowe, lub usługowe, przy spełnieniu warunku zachowania pierwotnego rytmu i podziału na elewacjach na warunkach konserwatorskich, – chronić zabytkowe więźby dachowe przed przekształceniem, – dopuszcza się stosowanie okien polaciowych, – utrzymać kolorystykę budynków w jasnych pastelowych barwach z zaleceniem stosowania żółcieni, jasnych zieleni, szarości i ugrów, zgodnie z zasadą narzuczoną w XIX w., – kolorystycznie zróżnicować w stosunku do głównej płaszczyzny elewacji występujące na elewacjach i wyraźnie zaznaczone pionowe i poziome elementy takie, jak: pilastery, gzymsy, opaski okienne, – stosować pokrycia dachowe z blachy płaskiej lub innych materiałów pokryciowych w kolorze utlenionej miedzi, odcieni zieleni, grafitu i szarości; zakazuje się przy tym stosowania niepowlekanej blachy ocynkowanej, – przy pracach konserwatorskich stosować materiały odpowiadające stosowanym pierwotnie, – wszelkie prace projektowe dotyczące budynków zabytkowych należy poprzedzić wykonaniem badań architektonicznych i inwentaryzacji architektonicznej, o zakresie ustalonym z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Archeologia Na obszarze zabytkowego układu urbanistycznego i obszarów chronionych konserwatorsko, zarówno na terenie zabudowanym, jak i niezabudowanym, pod powierzchnią gruntu, mogą znajdować się relikty budowli i innych procesów związanych z działalnością człowieka, wartościowe pod względem historycznym, kulturowym i naukowym, i wymagające ochrony konserwatorskiej. W związku z powyższym inwestor ma obowiązek powiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków, o zamiarze rozpoczęcia robót ziemnych w celu podjęcia decyzji o prowadzeniu nadzoru archeologicznego. Te same zasady dotyczą stanowisk archeologicznych poza obszarami chronionymi konserwatorsko. W przypadku natrafienia w trakcie prowadzenia robót budowlanych lub ziemnych na przedmiot co, do którego istnieje przypuszczenie, że jest on zabytkiem należy: – wstrzymać wszelkie prace mogące uszkodzić lub zniszczyć przedmiot, – zabezpieczyć ten przedmiot i miejsce jego odkrycia, – niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wytyczne dotyczące reklam W celu ochrony elewacji istniejących i projektowanych obiektów oraz zachowania ładu przestrzennego w strefie ochrony konserwatorskiej ustala się wymienione poniżej zasady realizacji reklam, szyldów i tablic informacyjnych, z zastrzeżeniem, że ich instalacja i forma muszą być uzgodnione z wojewódzkim konserwatorem zabytków: a) sposób umieszczania szyldów, reklam i urządzeń reklamowych nie może zakłócać, zmieniać lub przesłaniać elementów architektonicznych elewacji, b) reklamy instalowane na elewacjach budynków nie mogą zajmować łącznie więcej niż 15% powierzchni elewacji budynków zabytkowych i 25% powierzchni elewacji budynków współczesnych, c) nakazuje się wykonanie projektów reklam i szyldów jako projektów budowlanych; winny one być zaprojektowane dla każdego zabytkowego i współczesnego budynku; projekt taki powinien obejmować całą elewację, na której będą zamontowane reklamy lub szyldy oraz przewidywać miejsca ich umieszczania, gabaryty, ilość i barwy, d) szyldy, reklamy, urządzenia reklamowe umieszczane w płaszczyźnie elewacji budynku mogą być montowane tylko w kondygnacji parteru, ich grubość wraz z konstrukcją nie może przekraczać 15 cm, e) reklamy i urządzenia reklamowe umieszczane na budynkach na wysięgnikach należy montować na wysokości 3 m, prostopadle do budynku; ich wymiar nie może być większy niż 100 cm x 150 cm, f) w ramach jednego budynku lub zespołu budynków należy stosować ujednolicone formy szyldów, g) montaż szyldu, reklamy lub urządzenia reklamowego powinien być wykonany z należytą starannością, a po ich demontażu elewację należy przywrócić do stanu pierwotnego (np. uzupełnienie ubytków tynku, okładzin, koloru elewacji), h) w budynkach współczesnych i zabytkowych, położonych w zabytkowym układzie urbanistycznym oraz w pozostałych strefach ochrony konserwatorskiej, zakazuje się: – wieszania reklam, w tym wielkogabarytowych, powyżej poziomu parteru, – podwieszania reklam do balkonów i wykuszy, – wieszania reklam niezwiązanych z funkcją lokali, – montowania reklam trójwymiarowych, – wieszania i malowania reklam na ogrodzeniach, ścianach szczytowych i dachach budynków, – wieszania reklam świetlnych takich jak ekranie diodowe, telebimy - nie dotyczy to informacji publicznych, – wieszania na ścianach budynków lub ustawiania na wolno stojących stelażach urządzeń reklamowych takich jak billboardy, banery, markizy, znaki przestrzenne trójwymiarowe, – dopuszcza się za zgodą wojewódzkiego konserwatora zabytków czasowe instalacje służące promocji miasta. 4. Kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej Kierunki rozwoju układu komunikacyjnego Kierunki rozwoju infrastruktury drogowej zewnętrznej do roku 2040 Biorąc pod uwagę położenie geograficzne miasta Suwałk oraz bliskie położenie graniczne (Goldap - 60 km, Budzisko - 27 km), należy stwierdzić, iż zewnętrzny układ drogowy związany jest z ruchem międzynarodowym. Podstawowym celem jego dalszego rozwoju jest polepszenie dostępności transportowej Polski poprzez poprawę połączeń Warszawy ze stolicami europejskimi oraz głównymi regionami kraju. Do takich połączeń należy Via Baltica leżąca w I transgranicznym korytarzu transportowym łączącym Warszawę - Suwałki - granica Polski z Litwą w Budzisku (granica wewnętrzna Unii Europejskiej). Realizacja tej trasy jako drogi ekspresowej S61 zapewni poprawę połączeń nie tylko zagranicznych, ale również regionalnych. Realizacja drogi ekspresowej S61 ujęta jest w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. Nr 128, poz. 1334, z późniejszymi zmianami) oraz w załączniku nr 1 do Uchwały nr 156/2015 Rady Ministrów z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą „Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.)”. Wybudowana w ramach realizacji drogi ekspresowej S61, po zachodniej stronie miasta część obwodnicy Suwałk, już pozwala na przejęcie ruchu napływającego z zachodu kraju w kierunku przejść granicznych. Po zakończeniu budowy ostatniego odcinka obwodnicy od przebudowywanego węzła Suwałki Północ (węzeł wlotowy z/do miasta Suwałk, obecnie łączący drogę ekspresową S61 z istniejącą drogą krajową nr 8 w ciągu ul. Gen. K. Pułaskiego - wyjazd z miasta w kierunku Budziska), międzynarodowy ruch tranzytowy zostanie całkowicie wyeliminowany z ulic miejskich. Układ drogowy, o którym mowa pozwoli na zwiększenie wymiany handlowej oraz przyciągnięcie inwestorów zagranicznych. Pozwoli na lepszą obsługę komunikacyjną Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej oraz lotniska. Ważnym aspektem jest lokalizacja odpraw celnych (skład celny) w zachodniej części miasta przy drodze wojewódzkiej nr 655, do którego zmierzają pojazdy ciężarowe przekraczające granice z Litwą w Budzisku, a w przyszłości również z Rosją poprzez przejście graniczne w Goldapi. Kierunki rozwoju infrastruktury drogowej wewnętrznej Wewnętrzna infrastruktura drogowa powinna zapewniać dostępność do terenów miejskich poprzez utworzenie sieci dróg lokalnych i dojazdowych, tworzących układ komunikacyjny uzupełniający, połączony z układem komunikacyjnym podstawowym poprzez drogi zbiorcze do dróg głównych, co spowoduje rozwój gospodarczy tych terenów. Dlatego też układ komunikacji wewnętrznej powinien być spójny z przeznaczeniem poszczególnych terenów, a w szczególności obszarów obecnie niezagospodarowanych. Docelowo do dróg głównych należałoby zaliczyć: ul. Raczkowską (od węzła obwodnicy Suwałki Południe do skrzyżowania z ul. Leśną), ul. Leśną, ul. Utatra (od skrzyżowania z ul. Leśną do skrzyżowania z ul. A. Piłsudskiej), ul. 100-lecia Niepodległości, ul. Przemysłową (z przebiciem przez tory do ul. Wylotowej), ul. Armii Krajowej (odcinek od ul. Wylotowej do ul. Połnocnej), ul. Rotmistrza Witolda Pileckiego, ul. Gen. K. Pułaskiego (od skrzyżowania z ul. Rotmistrza W. Pileckiego do węzła obwodnicy Suwałki Północ). Istniejący układ komunikacyjny, szczególnie w starej części miasta, wymaga uporządkowania pod względem klasyfikacji. Generalnie większość powinny stanowić drogi gminne klasy L podłączone do systemu dróg zbiorczych klasy Z. Docelowo do dróg zbiorczych należałoby zaliczyć ulice: a) starodroże drogi krajowej nr 8 (były odcinek w granicach administracyjnych drogi powiatowej nr 1148B Płociczno – Dubowo – Poddubówek) – docelowo droga powiatowa 1148B, b) ul. Wojska Polskiego, c) ul. T. Kościuszki (odcinek od mostu na rzece Czarna Hańcza do ul. 24 Sierpnia), d) ul. 24 Sierpnia, e) ul. Grunwaldzka, f) ul. Bakałarzewska (odcinek od granicy miasta do Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika), g) droga serwisowa pomiędzy dr wojewódzką nr 653, a ul. Filipowską – wzdłuż obwodnicy miasta droga (krajowa S-61), h) ul. Filipowska (odcinek od granicy miasta do ul. Mieszka I), i) ul. Gen. W. Sikorskiego (od Ronda Polskiej Organizacji Wojskowej do ul. Mieszka I), j) ul. Bulwarowa, k) ul. M. Reja, l) ul. 1000-lecia Litwy m) ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. Filipowską, a ul. Szpitalną, n) ul. J. Krasickiego, o) ul. Armii Krajowej (odcinek od ul. Gen K. Pułaskiego do Ronda Ofiar Obławy Augustowskiej w Lipcu 1945 roku na Suwalszczyźnie), p) ul. Gen. K. Pułaskiego – (odcinek od Ronda NSZZ Solidarność do węzła Suwałki Północ), q) ul. Gen. K. Pułaskiego – (odcinek od węzła Suwałki Północ do granicy miasta), r) ul. Gen. Z. Podhorskiego, s) ul. Utrata (odcinek od ul. Dwernickiego do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk), t) ul. Kolejowa, u) ul. Północna, v) ul. Sejneńska (odcinek od Ronda Bohaterów Powstania Sejneńskiego do granicy miasta), w) ul. A. Piłsudskiej, x) ul. Sportowa (odcinek od ul. Wojska Polskiego do Ronda Olimpijczyków Polskich), y) ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. Bakałarzewską, a ul. Leśną, z) ul. S. Staniszewskiego. Ponieważ zgodnie z ustawą o drogach publicznych "ulice będące przedłużeniem dróg należą do tej samej kategorii, co te drogi", należy zmienić fragmenty tras będących przedłużeniem dróg wojewódzkich, które promieniście wpadają do miasta. Korekty powinny mieć na celu ominięcie terenów zwartej zabudowy i zabudowy zabytkowej, które ograniczają szerokość pasa drogowego i nie pozwalają na dostosowanie tych ulic do parametrów technicznych, jakim powinny odpowiadać tej kategorii drogi. Wyprowadzenie tych ciągów na obrzeża miasta pozwoli na poprawę układu komunikacyjnego, umożliwi rozwój terenom sąsiadującym z nowymi odcinkami oraz stworzy uporządkowany schemat komunikacji. Propozycje przebiegu i rozwiązań projektowych dla dróg tranzytowych, głównych, zbiorczych, kolejowych i głównych dróg rowerowych 1) Drogi tranzytowe a) Droga ekspresowa S61 stanowiąca obejście Suwałk po stronie zachodniej. Wybudowany już odcinek drogi ekspresowej klasy S (obwodnica Suwałk) położony jest po zachodniej i północnej stronie miasta w jego granicach administracyjnych oraz na gruntach gminy Suwałki. Jego przebieg wynika przede wszystkim z wytrasowania drogi ekspresowej po terenach niezaliczanych do obszarów Natura 2000, jak również z ukształtowania terenu i z jak najmniejszej ingerencji w tereny już zainwestowane. Obecnie realizowany jest odcinek końcowy trasy drogi ekspresowej w granicach miasta (od węzła Suwałki Północ do granic miasta). Droga ekspresowa posiada powiązania z istniejącymi drogami klasy Z w węzłach: Suwałki Pohudnie (ul. Raczkowska), Suwałki Zachód (ul. Bakałarzewska) oraz w rejonie przebudowywanego węzła Suwalki Północ (ul. Gen. K. Pułaskiego). Droga ekspresowa może mieć powiązania z drogami klasy G (wyjątkowo klasy Z) i drogami wyższych klas, odstępy między węzłami (skrzyżowaniami) poza terenem zabudowy nie powinny być mniejsze niż 5 km, a na terenie zabudowy w granicach lub sąsiedztwie dużego oraz średniego miasta - nie mniejsze niż 3 km; dopuszcza się wyjątkowo pojedyncze odstępy między węzłami (skrzyżowaniami) nie mniejsze niż 3 km poza terenem zabudowy, a na terenie zabudowy - nie mniejsze niż 1,5 km, jeżeli potrzeby funkcjonalno-ruchowe takie odstępy uzasadniają, przy czym stosowanie zjazdów na drodze ekspresowej klasy S jest zabronione. Rondo może znajdować się tylko na początku lub końcu drogi ekspresowej. Nadziemne urządzenia liniowe powinny być umieszczane, a w szczególności dotyczy to linii energetycznej, telekomunikacyjnej, rurociągu, taśmociągu, wzdłuż pasa drogowego drogi ekspresowej S61, poza terenem zabudowy, w odległości większej niż 5 m od granicy tego pasa drogowego. 2) Drogi główne dwujezdniowe G 2/2. Planowana trasa przebiegu drogi głównej po wschodniej stronie miasta, łączyć ma docelowo węzły obwodnicy Suwałki Południe i Suwałki Północ. Zapewni ona połączenie południe – wschód – zachód bez konieczności wjeżdżania na obszary zurbanizowane miasta. Proponowany przebieg trasy: – początek trasy stanowi istniejąca ul. Raczkowska (droga wojewódzka nr 655) na odcinku od węzła Suwałki Południe na obwodnicy Suwałk (droga ekspresowa S61) do skrzyżowania z ul. Leśną, – dalsza trasa to ul. Leśna do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy na skrzyżowaniu z ul. Utrata, – dalszy przebieg to ul. Utrata na odcinku do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk na skrzyżowaniu z ul. A. Piłsudskiej i ul. 100 - lecia Niepodległości, – następny odcinek to ul. 100 - lecia Niepodległości do Ronda Bohaterów Powstania Styczniowego na skrzyżowaniu z ul. Sejnierską (droga wojewódzka nr 653) z bezkolizyjnym skrzyżowaniem (tunel) z linią kolejową Warszawa - Białystok - Trakiszki (projektowana trasa Rail Baltica) i mostem na rzece Czarna Hańcza, – dalszy przebieg to odcinek to ul. śladem ul. Przemysłowej oraz planowane połączenie z ul. Wylotową z planowanym skrzyżowaniem bezkolizyjnym (tunel lub wiadukt) z linią kolejową Suwałki - Trakiszki - Szestokaj (projektowana trasa Rail Baltica), – kolejny odcinek to ul. Armii Krajowej od Ronda na skrzyżowaniu z ul. Wylotową do Ronda Aleksandra Seredyńskiego na skrzyżowaniu z ul. Północną, – dalej ul. Rotmistrza W. Pileckiego do Ronda na skrzyżowaniu z ul. Gen K. Pułaskiego, – następny fragment to ul. Gen. K. Pułaskiego do przebudowywanego węzła obwodnicy Suwałki Północ. Docelowo droga powinna być dwuprzestrzenna o parametrach technicznych G - główna (G 2/2). Pod przyszłą drogę należy zarezerwować 35÷45 metrowy pas terenu w liniach rozgraniczających. Wynika to z warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi główne dwuprzestrzenne. 3) Drogi zbiorcze a) drogi zbiorcze dwujezdniowe Z 2/2 - ul. Filipowska (odcinek od ul. Mieszka I do Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653), - ul. Gen. W. Sikorskiego (odcinek od skrzyżowania z ul. Bulwarową do ul. Mieszka I), - ul. Bulwarowa, - ul. M. Reja, - ulica nowoprojektowana pomiędzy ul. Filipowską, a ul. Szpitalną, - ul. Armii Krajowej (odcinek od ul. Gen K. Pułaskiego do Ronda Ofiar Obławy Augustowskiej w Lipcu 1945 roku na Suwalszczyźnie), - ul. Gen. K. Pulaskiego (odcinek od skrzyżowania z ul. Gen. Z. Podhorskiego do Ronda na skrzyżowaniu z ul. Armii Krajowej i Rot. W. Pileckiego), - ul. Gen. Z. Podhorskiego, - ul. Utrata (odcinek od ul. Dwernickiego do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk). Pod przyszłe drogi Z 2/2 należy zarezerwować 30÷40 metrowy pas terenu w liniach rozgraniczających. Wynika to z warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi zbiorcze dwuprzestrzenne. b) drogi zbiorcze jednoprzestrzenne Z 1 /2 - starodroże drogi krajowej nr 8 (były odcinek w granicach administracyjnych drogi powiatowej nr 1148B Plociczno – Dubowo – Poddubówek) – docelowo droga powiatowa 1148B, - ul. Wojska Polskiego, - ul. T. Kościuszki (odcinek od mostu na rzece Czarna Hańcza do ul. 24 Sierpnia), - ul. 24 Sierpnia, - ul Grunwaldzka, - ul. Bakałarzewska (odcinek od granicy miasta do Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika), - droga serwisowa pomiędzy drogą wojewódzką nr 653, a ul. Filipowską – wzdłuż obwodnicy miasta droga (krajowa S-61), - ul. 1000-lecia Litwy, - ul. J. Krasickiego, - ul. Gen. K. Pułaskiego – (odcinek od węzła Suwałki Północ do granicy miasta), - ul. Kolejowa, - ul. Północna, - ul. Sejneńska (odcinek od Ronda Bohaterów Powstania Sejneńskiego do granicy miasta), – ul. A. Piłsudskiej, – ul. Sportowa (odcinek od ul. Wojska Polskiego do Ronda Olimpijczyków Polskich), – ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. Bakałarzewską, a ul. Leśną, – ul. S. Staniszewskiego, – ul. Utrata (odcinek od Ronda Unii Europejskiej do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy). Pod przyszłe drogi Z 1/2 należy zarezerwować 20÷30 metrowy pas terenu w liniach rozgraniczających. Wynika to z warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi zbiorcze jednoprzestrzenne. 4) Ulice lokalne i dojazdowe stanowiące układ uzupełniający dla układu podstawowego Docelowy podstawowy układ komunikacyjny miasta pokazano na rysunku Kierunków (załączniki Nr 3 do uchwały) i załączniku Nr 6B do treści Studium. Tereny u wolnione z zagospodarowania komunikacyjnego w wyniku tej zmiany, należy przeznaczyć pod realizację przestrzeni publicznych, np. ścieżki rowerowe, place, zieleń krajobrazową, a także pod zabudowę o funkcji zgodnej z funkcjami sąsiadującymi wyznaczonymi na rysunku Studium lub z istniejącym w najbliższym sąsiedztwie zagospodarowaniem. 5) Zamiana kategorii dróg w mieście Suwałki Miasto Suwałki to miejsce przebiegu drogi ekspresowej o znaczeniu międzynarodowym S61, drogi krajowej nr 8 oraz miejsce krzyżowania się dróg o znaczeniu wojewódzkim (652, 653, 655 i 662). Po wybudowaniu obwodnicy nastąpiło przekwalifikowanie części istniejącej drogi krajowej nr 8 na drogę wojewódzką nr 662. Docelowo przebieg DW 662 będzie przebiegał ulicami o następujących parametrach: – ul. Wojska Polskiego – na odcinku od granic administracyjnych miasta do Ronda Unii Europejskiej – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2) – ist. DW 662, – ul. Utrata – na odcinku od Ronda Unii Europejskiej do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2) – ist. DW 662, – ul. Utrata – na odcinku Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna dwujezdniowa (G 2/2) – ist. DW 662, – ul. Utrata – na odcinku od Ronda 300-lecia Miasta Suwałk do ul. Sejneńskiej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2) – ist. DW 662, – ul. Utrata – na odcinku od ul. Sejneńskiej do ul. Kolejowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2) – ist. DW 662, – ul. Gen. Z. Podhorskiego – na odcinku od ul. Kolejowej do Ronda NSZZ Solidarność – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2) – ist. DW 662, – ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od Ronda NSZZ Solidarność do ul. Armii Krajowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2) – ist. DW 662, – ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od ul. Armii Krajowej do węzła „Suwałki Północ” – główna dwujezdniowa (G 2/2) – ist. DW 662, – ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od węzła „Suwałki Północ” do granic administracyjnych miasta – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2) – po wybudowaniu odcinka S61 w kierunku gr. Państwa zostanie przekwalifikowana. W relacjach wojewódzkich projektuje się: – Drogę nr 652 Kowale Oleckie – Suwałki istniejącym przebiegiem tj.: • ul. Filipowska na odcinku od granic miasta do Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653 - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Filipowska na odcinku od Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653 do ul. Mieszka I) - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Gen. W. Sikorskiego (od Ronda Polskiej Organizacji Wojskowej do ul. Mieszka I) - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Bulwarowa - zbiorcza jedno i dwujezdniowa (Z1/2 i Z2/2). Po roku 2025 przewiduje się częściowo w nowym przebiegu: • ul. Filipowska na odcinku od granic miasta do Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653 - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Filipowska na odcinku od Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653 do ul. Mieszka I) - zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), • ul. Gen. W. Sikorskiego odcinek od ul. Mieszka I do Ronda Korpusu Ochrony Pogranicza - zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), • ul. I. Krasickiego odcinek od Ronda Korpusu Ochrony Pogranicza do ul. Nowoprojektowanej pomiędzy ul. I. Krasickiego, a ul. Szpitalną - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. I. Krasickiego, a ul. Szpitalną - zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), • ul. 1000-lecia Litwy - zbiorcza jednojezdniowa d (Z 1/2). W perspektywie po roku 2030 przewiduje się w nowym przebiegu: • ul. Filipowska na odcinku od granic miasta do Ronda na skrzyżowaniu z drogą serwisową pomiędzy ul. Filipowską i DW 653 - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. Filipowską, a ul. I. Krasickiego - zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), • ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. I. Krasickiego, a ul. Szpitalną - zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), • ul. 1000-lecia Litwy - zbiorcza jednojezdniowa d (Z 1/2). Do roku 2025 drogę nr 653 Sedranki/DK65/ – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny przewiduje się w istniejącym przebiegu: • ul. Bakałarzewska – (odcinek od granicy miasta do Ronda Profesora Franciszka Edwarda Szczepanika) - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Grunwaldzka – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. 24 Sierpnia – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Wigierska – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), • ul. Utrata – na odcinku od ul. Wigierskiej do ul. Sejneńskiej jako droga zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662), • ul. Sejneńska – na odcinku od ul. Utrata do granic miasta) zbiorcza jednojezdniowa Po roku 2025 przewiduje się częściowo w nowym przebiegu: - ul. Bakałarzewska – (odcinek od granicy miasta do ul. Nowoprojektowana pomiędzy ul. Bakałarzewską, a ul. Leśną) - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), - ul. Leśna – główna dwujezdniowa (G 2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 655), - ul. Utrata – odcinek od ul. Leśnej do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna jednojezdniowa (G 2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662), - ul. 100-lecia Niepodległości – główna dwujezdniowa (G 2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 655), - ul. Sejneńska – na odcinku od odcinek od Ronda Bohaterów Powstania Sejneńskiego do granicy miasta - zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2). Do roku 2025 drogę nr 655 Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak przewiduje się w nowym przebiegu: - ul. Raczkowska (od węzła obwodnicy Suwałki Południe do skrzyżowania z ul. Leśną) – główna jednojezdniowa (G 1/2), - ul. Leśna – główna jedno i dwujezdniowa (G 1/2 i G 2/2), - ul. Utrata – odcinek od ul. Leśnej do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna jedno i dwujezdniowa (G 1/2 i G 2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662), - ul. 100-lecia Niepodległości – główna jednojezdniowa (G 1/2), - nowoprojektowana ulica (śladem ul. Przemysłowej) – odcinek od ul. Sejneńskiej do ul. Północnej – główna jednojezdniowa (G 1/2), - ul. Rtm. Witolda Pileckiego – główna jednojezdniowa (G 1/2), - ul. Armii Krajowej – zbiorcza jedno i dwujezdniowa (Z 1/2 i Z 2/2), - ul. M. Reja (po istniejącym przebiegu) od skrzyżowania z ul. Armii Krajowej do granic administracyjnych miasta – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2). Po roku 2025 przewiduje się częściowo w nowym przebiegu: - ul. Raczkowska (od węzła obwodnicy Suwałki Południe do skrzyżowania z ul. Leśną) – główna dwujezdniowa (G 2/2), - ul. Leśna – główna dwujezdniowa (G2/2), - ul. Utrata – odcinek od ul. Leśnej do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna dwujezdniowa (G2/2) – nieciągłość (przebieg drogi wojewódzkiej 662), - ul. 100-lecia Niepodległości – główna dwujezdniowa (G 2/2), - nowoprojektowana ulica (śladem ul. Przemysłowej) – odcinek od ul. Sejneńskiej do ul. Północnej – główna dwujezdniowa (G 2/2), - ul. Rtm. Witolda Pileckiego – główna dwujezdniowa (G 2/2), - ul. Armii Krajowej – zbiorcza jedno i dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. M. Reja (po istniejącym przebiegu) od skrzyżowania z ul. Armii Krajowej do granic administracyjnych miasta – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2). Do roku 2025 drogę nr 662 Augustów – Suwałki – Szypliszki – Budzisko przewiduje się w nowym przebiegu: - ul. Wojska Polskiego – na odcinku od granic administracyjnych miasta do Ronda Unii Europejskiej – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), - ul. Utrata – na odcinku od Ronda Unii Europejskiej do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), - ul. Utrata – na odcinku Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna jednio i dwujezdniowa (G 1/2 i G 2/2), - ul. Utrata – na odcinku od Ronda 300-lecia Miasta Suwałk do ul. Kolejowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. Z. Podhorskiego – na odcinku od ul. Kolejowej do Ronda NSZZ Solidarność – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od Ronda NSZZ Solidarność do ul. Armii Krajowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od ul. Armii Krajowej do węzła „Suwałki Północ” – główna jednojezdniowa (G 1/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od węzła „Suwałki Północ” do granic administracyjnych miasta – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2). Po roku 2025 przewiduje się częściowo w nowym przebiegu: - ul. Wojska Polskiego – na odcinku od granic administracyjnych miasta do Ronda Unii Europejskiej – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), - ul. Utrata – na odcinku od Ronda Unii Europejskiej do Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2), - ul. Utrata – na odcinku Ronda Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy do Ronda 300-lecia Miasta Suwałk – główna dwujezdniowa (G 2/2), - ul. Utrata – na odcinku od Ronda 300-lecia Miasta Suwałk do ul. Kolejowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. Z. Podhorskiego – na odcinku od ul. Kolejowej do Ronda NSZZ Solidarność – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od Ronda NSZZ Solidarność do ul. Armii Krajowej – zbiorcza dwujezdniowa (Z 2/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od ul. Armii Krajowej do węzła „Suwałki Północ” – główna dwujezdniowa (G 2/2), - ul. Gen. K. Pułaskiego – na odcinku od węzła „Suwałki Północ” do granic administracyjnych miasta – zbiorcza jednojezdniowa (Z 1/2). W związku ze zmianą przebiegu drogi krajowej i dróg wojewódzkich przez miasto Suwałki oraz zgodnie z art. 10 pkt 5, 5a, 5c ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 z późn. zm.) istniejące odcinki dróg krajowych i wojewódzkich zastąpione nowo wybudowanymi zaliczone zostaną odpowiednio do kategorii dróg wojewódzkich, powiatowych lub gminnych. Mając na uwadze znaczenie komunikacyjne sieci dróg miejskich do dróg powiatowych winne zaliczać się również ulice: – ul. M Reja (na odcinku od ul. Bulwarowej do ul. Armii Krajowej), – ul. Wojska Polskiego (na odcinku od ul. Utrata do mostu na rzece Czarna Hańcza), – ul. T. Kościuszki, – ul. A. Mickiewicza, – ul. Gen. J. Dwernickiego. oraz stanowiące kontynuację dróg powiatowych poza granicami administracyjnymi miasta: – droga nr 1134B Suwałki – Potasznia – Okragle – Jeleniewo (w nowym przebiegu w mieście ulicami: I. Daszyńskiego, Franciszkańska, Krzywólka), – droga nr 1142B Suwałki od dr 1134B – Biała Woda – Żywa Woda – do dr 1134B, – droga nr 1148B Płociczno – Dubowo – Poddubówek, – droga nr 1149B Suwałki – Płociczno – do dr 1150B (przebiegająca w mieście ulicą Staniszewskiego), – droga nr 1151B Suwałki – Sobolewo, – droga nr 1152B Suwałki – Mała Huta – Stary Folwark (przebiegająca w mieście ul. Piaskowa), – droga nr 1153B Suwałki – Okuniowiec – Kaletnik – Wiatrołuża – Zaboryszki (przebiegająca w mieście ulicami: Kolejową i Północną). Pozostałe drogi powiatowe zostaną przekwalifikowane na drogi kategorii gminnej. 1) Parkingi strategiczne Jako parkingi strategiczne mogą funkcjonować zespoły parkingowe przy centrach handlowych wielkopowierzchniowych i obiektach związanych z obsługą podróżnych położonych w ciągu drogi ekspresowej S61 oraz na drogach przy wylotach z miasta. Szczegółowe warunki i zasady zagospodarowania tych terenów wraz z wyznaczeniem ich granic winny wynikać z ustaleń miejscowych planów zagospodarowania lub decyzji lokalizacyjnych. Należy ograniczać realizację dużych zespołów parkingów na terenach zabudowanych, w szczególności w śródmieściu Suwałk. 2) Linie kolejowe W planach miejscowych i przy wydawaniu indywidualnych decyzji należy uwzględniać przebieg Linii E-75 - Rail Baltic” na odcinku Białystok - Elk - Suwałki - Trakiszki - Granica Państwa przez miasto Suwałki i jej oddziaływanie. Należy ograniczać ilość przejazdów przez tory. Należy dążyć do budowy bezkolizyjnych skrzyżowań z drogami i przejściami lub likwidacji już istniejących w zależności od ich rangi i uwarunkowań lokalnych. Na terenach sąsiadujących z linią kolejową należy wzmocnić działania mające na celu ograniczenie uciążliwości transportu kolejowego, w tym będących efektem modernizacji linii kolejowej E-75 (modernizacja ma na celu zwiększenie prędkości oraz wzrost natężenia ruchu pociągów) poprzez racjonalne planowanie przestrzenne, minimalizujące wpływ uciążliwości hałasu komunikacyjnego generowanego przez ruch pociągów na liniach kolejowych. Przy liniach kolejowych należy zachować odległość planowanych inwestycji, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami w szczególności zgodnie z ustawą o transporcie kolejowym. W bezpośredni sąsiedztwie terenów kolejowych, w odległości minimum 30 m od granicy obszaru kolejowego należy wykluczyć lokalizowanie nowej zabudowy chronionej akustycznie tj.: mieszkaniowej jednorodzinnej, zabudowy związanej ze stałym lub czasowym pobytu dzieci i młodzieży, domów opieki społecznej, zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowego, zabudowy zagrodowej, terenów rekreacyjno-wypoczynkowych, terenów mieszkaniowo-usługowych, szpitali. Przy planowaniu przeznaczenia terenów w bezpośrednim sąsiedztwie terenów kolejowych należy wyznaczyć tereny o funkcjach nie podlegających ochronie akustycznej tj.: zabudowę usługową, obiekty produkcyjne w tym składy i magazyny, komunikację drogową, parkingi, infrastrukturę techniczną. W ramach Rail Baltica planuje się przebudowę i budowę (modernizację) linii kolejowej, co wymusza zmianę istniejących łuków i konieczność poszerzenia pasa kolejowego, a tym samym wiąże się z pozyskaniem nowych terenów na ten cel. Konieczne będą też zmiany w zagospodarowaniu i uzbrojeniu terenów położonych w sąsiedztwie linii. W granicach miasta zakładana jest przebudowa i budowa układu peronowo-torowego z nową lokalizacją przystanku kolejowego Suwałki w rejonie ulicy Stanisława Staniszewskiego. Infrastruktura kolejowa w rejonie istniejącego dworca czołowego ma być przebudowana. Planowana jest przebudowa torów i budowa nowych peronów. PKP planuje również przebudowę i modernizację obiektu istniejącego zabytkowego dworca. W trakcie opracowania, w porozumieniu z PKP S.A., dla terenu tego opracowywany jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który w przyszłości określi zasady i parametry zabudowy oraz sposób zagospodarowania terenów pokolejowych. Zakłada się również przeniesienie punktu ładunkowego z centrum miasta na stację Papiernia i rozbudowę tej stacji w kierunku południowym. Celem zabezpieczenia potrzeb obronności, istnieje konieczność zachowania ciągłości załadunków wojskowych transportów kolejowych w mieście Suwałki. W zakresie prac na linii kolejowej E 75 na odcinku Białystok - Suwałki - Trakiszki - Granica Państwa etap II odcinek Elk Trakiszki (granica państwa) obecnie trwa postępowanie przetargowe na wyłonienie wykonawcy prac projektowych. Kolejnym etapem będą roboty budowlane, których zakończenie planowane jest w 2027 roku. Na odcinku Elk – Trakiszki (granica państwa) zakłada się dostosowanie linii do prędkości 250 km/h dla pociągów pasażerskich. 3) Lotnisko W studium wskazano lokalizację lotniska lokalnego użytku wyłącznego wraz z terenami przyległymi. Lotnisko położone jest na terenie miasta Suwałki i gminy Suwałki. W ramach zrealizowanego Etapu I rozbudowy funkcjonujące obecnie lotnisko posiada: - drogę startową o nawierzchni sztucznej wraz z jej oświetleniem - DS-1 o wymiarach 1320 m x 30 m (pas drogi startowej o wymiarach 1440 m x 150 m) wraz z zatoką do zawracania, - drogę kołowania DK, o nawierzchni sztucznej, o szerokości 15 m wraz z jej oświetleniem i odwodnieniem, - płytę postojową dla statków powietrznych (PPS), o nawierzchni sztucznej wraz z oświetleniem i odwodnieniem, o wymiarach 65 m x 130 m, - drogę startową o nawierzchni trawiastej - DS-2 o wymiarach 860 m x 80 m, - ogrodzenie o wysokości 2 m, - dwa wskaźniki kierunku wiatru, - trzy drogi PPOŻ utwardzone (asfalt), o szerokości 6 m wraz z bramami wjazdowymi, – cztery maszty oświetleniowe o wysokości 16 m, – zabudowania z lat 80-tych tj. 2 hangary oraz budynek administracyjno-gospodarczy. Nowo powstałe elementy suwalskiego lotniska mają służyć szerokiemu gronu odbiorców, w tym przede wszystkim jako: – baza dla małego ruchu pasażerskiego (air taxi, ruch biznesowy i turystyczny), – infrastruktura dla ośrodków szkolenia lotniczego, w tym szkolenia pilotów, mechaników lotniczych i pracowników obsługi naziemnej, – centrum sportów lotniczych, lotnictwa aeroklubowego i rekreacyjnego, – infrastruktura niezbędna dla producentów branży lotniczej a także oferujących serwis lotniczy, – lotnisko umożliwiające realizację operacji ratowniczych i ratowniczo/gaśniczych dla samolotów Lotniczego Pogotowia Ratunkowego i Lasów Państwowych. Lotnisko Suwałki z racji na swoje położenie tzw. Przesmyk Suwalski wykorzystywane jest przez międzynarodowych pilotów General i Business Aviation, służby lotnictwa medycznego, jako baza suportowa dla wojsk lotniczych oraz w celach praktycznego szkolenia pilotów samolotów cywilnych. W planach rozwojowych miasta zakłada się dalszą rozbudowę infrastruktury oraz modernizację istniejących starych obiektów budowlanych. Inwestycje dot. lotniska z uwagi na koszty, realizowane są etapami, wg możliwości miasta i pozyskanych środków. Zakończony Etap I najbardziej kosztotwórczy ze względu na stopień skomplikowania i zakres inwestycji był projektem strategicznym. Dzięki wysokim parametrom technicznym lotnisko spełnia wszystkie wymogi eksploatacyjne i bezpieczeństwa według ICAO i EASA o nadanym kodzie referencyjnym 2B. Planowanymi działaniami Etapu II są: – rozbudowa i przebudowa istniejących budynków w celu zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa operacji lotniczych i na potrzeby podróżnych oraz załóg personelu lotniczego o nowych funkcjach mini portu lotniczego tj. pomieszczeń służby informacji powietrznej AFIS, miejsca obsługi podróżnych, miejsca odrap załóg personelu lotniczego, miejsca obsługi technicznej samolotów, stacji paliw, hangarów itp., – otwarcie instytucjonalne lotniska dla szerszego grona odbiorców poprzez wydzielenie i stworzenie miejsca rekreacyjno-wypoczynkowego, a w tym: budowa parkingu i domków turystycznych, zagospodarowanie terenu zieleńcami, włączenie w program rowerów miejskich, – stworzenie warunków inwestycyjnych i rozszerzenie dostępności do lotniska poprzez przygotowanie infrastruktury technicznej dla inwestorów oraz użytkowników prywatnych na działkach przyległych od strony południowej do lotniska, – dalsze zwiększanie funkcjonalności infrastruktury lotniskowej w celu poprawy bezpieczeństwa w ruchu lotniczym poprzez wydłużenie dróg startowych, wyposażenie w stację meteorologiczną, wyposażenie w nowoczesne pomoce nawigacyjne w tym opracowanie i wdrożenie systemu GNSS (SBAS). Planuje się poszerzenie lotniska o dodatkowy teren zlokalizowany od północnej strony lotniska, – budowa centrum logistycznego i bazy cargo, – rozbudowa pasa startowego w kierunku zachodnim. W rejonie lotniska w Suwałkach zlokalizowane są lotnicze urządzenia naziemne 1066/1067: DVOR/DME SUW, wokół których zgodnie z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie lotniczych urządzeń naziemnych i powierzchni ograniczających zabudowę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2161), wyznacza się powierzchnie ograniczające zabudowę o zasięgu 10 000 m, w tym strefę kontrolowaną o zasięgu 600 m. Powierzchnie ograniczające zabudowę przestaną obowiązywać z chwilą likwidacji urządzeń, która planowana jest po roku 2025. Na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) naniesiono zasięgi powierzchni ograniczających przeszkody dla lotniska Suwałki oraz zasięgi powierzchni ograniczających zabudowę o zasięgu 10 000 m, w tym strefę kontrolowaną o zasięgu 600 m od lotniczych urządzeń naziemnych, o których mowa wynikające z ww. przepisów. 4) Dogi rowerowe Malownicze położenie Suwałk sprawia, że rower powinien być doskonałym środkiem transportu dla większości mieszkańców. Odległości dzielące poszczególne punkty w granicach miasta nie przekraczają 10 km, co nie powinno stanowić problemu dla przeciętnego mieszkańca miasta. Główne kierunki przemieszczeń wewnętrznych to przede wszystkim dom-praca kierunek północ-południe, północ-wschód, dom-szkoła kierunek północ-wschód, północ-południe, północ-zachód oraz miejsca rekreacji w mieście i poza miastem tj.: – Wigierski Park Narodowy, – Suwalski Park Krajobrazowy, – Płociczno, – Osowa, – Szwajcaria, – Jeleniewo. Określając koncepcję rozwoju sieci dróg rowerowych w Suwałkach pod uwagę należy brać przede wszystkim potrzebę rozdzielenia ruchu rowerowego z ruchem kołowym w celu zmniejszenia zagrożenia wypadkowego i kolizji z udziałem rowerzystów, zmniejszenie ruchu samochodowego w centrum miasta, zachęcając mieszkańców do korzystania z roweru w życiu codziennym. Ważnym czynnikiem mającym wpływ na realizację sieci dróg rowerowych w Suwałkach, były powiązania z miejscami rekreacji w mieście oraz powiązania z innymi sieciami dróg rowerowych poza miastem. Infrastruktura rowerowa to nie tylko ścieżki rowerowe, czy pieszo-rowerowe. Bardzo ważna jest budowa parkingów dla rowerów przy typowych miejscach podróży. Są to przede wszystkim takie miejsca jak: urzędy, szkoły, zakłady pracy, ośrodki kultury czy sklepy. W ramach projektu „Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej” w granicach miasta funkcjonuje również szlak rowerowy GREEN VELO prowadzący przez pięć województw Polski wschodniej - od Elbląga przez Przemyśl po Kielce. Łączna długość szlaku to ok. 1980 km, z tego najwięcej w województwie podlaskim, bo aż 590 km. W granicach administracyjnych miasta Suwałk szlak prowadzony jest drogami rowerowymi wzdłuż ulic: Sejneńska, Utrata, Gen. Z. Podhorskiego, Gen. K. Pułaskiego, Tysiąclecia Litwy, M. Reja. Przez Suwałki przebiega ponadto szlak rowerowy między Starym Folwarkiem a Dowspudą (oznakowany znakami koloru niebieskiego przez Oddział PTTK w Suwałkach), stanowiący jeden z łączników szlaku GREEN VELO, który ze względu na przebudowę układu komunikacyjnego w mieście i w jego bezpośrednim otoczeniu będzie wymagał zmiany przebiegu. Możliwość tej zmiany w przyszłości gwarantują istniejące i projektowane odcinki dróg rowerowych i ciągów pieszo – rowerowych. Właściwe podejście do planowania sieci dróg rowerowych wymaga określenia sieci tras rowerowych w ujęciu hierarchicznym, obejmującym trasy główne i rekreacyjne (ekologiczne). Jako priorytetowe należy traktować rozwój głównych tras rowerowych wykorzystywanych w codziennych podróżach. Drogi rowerowe służące ruchowi rekreacyjnemu mają charakter uzupełniający, skierowany przede wszystkim na poprawę zdrowotności społeczeństwa. Trasy te powinny być realizowane w ramach inwestycji związanych z rozwojem turystyki oraz rekreacji i sportu. Natomiast główne trasy rowerowe winne być realizowane w ramach inwestycji posiadających znaczenie dla rozwoju miasta. Na dzień 1 stycznia 2021 r długość wydzielonych dróg rowerowych i ciągów pieszo - rowerowych w Suwałkach wynosiła 95 km. Drogi rowerowe w Suwałkach łączą się ze sobą i ze ścieżkami prowadzącymi poza miasto. Głowe trasy rowerowe w mieście Suwałki przewidziane są między innymi wzdłuż podstawowego układu komunikacyjnego miasta, łącząc dzielnice mieszkaniowe - Osiedle Północ I i Północ II z obszarami przemysłowymi. Możemy wyróżnić tu trzy podstawowe kierunki komunikacyjne: trasa rowerowa z kierunku północno-wschodniego biegnąca na południowy-wschód oraz trasa z kierunku północno-zachodniego w kierunku południowo - zachodnim. Pierwsza z ww. tras biegnie ulicami: Gen. K. Pułaskiego, Gen. Z. Podhorskiego, Utrata oraz wzdłuż drogi powiatowej nr 1149B Suwałki - Płociczno (ul. S. Staniszewskiego). Druga główna trasa rowerowa przebiega w ciągu obecnej drogi wojewódzkiej nr 655 - ulice: M. Reja, Raczkowska, drogi wojewódzkiej 652 ulicy Bulwarowej i Gen. W. Sikorskiego oraz wzdłuż ulic: Grunwaldzkiej i Powstańców Wielkopolskich. Trzecia główna trasa rowerowa biegnie wzdłuż ul. Armii Krajowej i Rotmistrza W. Pileckiego do ul. Wylotowej i dalej wzdłuż nowoprojektowanej drogi dwuprzestrzennej (G 2/2) i ul. 100-lecia Niepodległości do skrzyżowania z ul. S. Staniszewskiego. Uzupełnieniem przedmiotowych głównych tras rowerowych są następujące ciągi: - z kierunku wschód - zachód droga rowerowa zaprojektowana wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy na odcinku od ul. Sejneńskiej (droga wojewódzka 653) do zalewu Arkadia i dalej w ciągu ul. Bakalarzewskiej (droga wojewódzka 653); - z kierunku północ - południe od ul. Bakalarzewskiej (droga wojewódzka 653) do ul. Raczkowskiej wzdłuż nowoprojektowanej drogi na przedłużeniu ul. Mieszka I; - w kierunku miejscowości Okuniowiec wzdłuż ul. Północnej i ul. Kolejowej (obecna droga powiatowa nr 1153B) do ul. Utrata. W mieście Suwałki w ramach polityki rowerowej miasta opracowano koncepcję rozwoju sieci dróg rowerowych, w której oprócz głównych tras rowerowych przedstawiono również drogi rowerowe o charakterze rekreacyjnym (ekologicznym) stanowiące uzupełnienie tras głównych. Możemy wyróżnić trzy główne ścieżki ekologiczne: – droga rowerowa biegnąca po terenach rolniczych z kierunku miejscowości Potasznia wzdłuż ul. I. Krasickiego i nowo projektowanej ulicy śladem torów bocznicy kolejowej od ul. Bakalarzewskiej i dalej poprzez ul. Grunwaldzką do zalewu Arkadia, – droga rowerowa od zalewu Arkadia wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy do ul. Krzywółka (przecinając ulice: Bakalarzewską i Gen. W. Sikorskiego), dalej po terenach rolnicznych do ul. M. Reja (droga wojewódzka 655) i dalej w kierunku Suwalskiego Parku Krajobrazowego, – droga rowerowa biegnąca od zalewu Arkadia wzdłuż rzeki Czarnej Hańczy do ul. Sejneńskiej (droga wojewódzka 653) i dalej w kierunku Wigierskiego Parku Narodowego. Pozostałe istniejące drogi rowerowe i ciągi pieszo – rowerowe stanowią dopełnienie dróg o charakterze ekologicznym. Przebieg tras dróg rowerowych i ciągów pieszo – rowerowych obrazuje załącznik Nr 7 do treści Studium. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury technicznej Główne kierunki rozwoju systemów inżynieryjnych Zaproponowane w Studium zasady rozwoju systemów inżynieryjnych można w syntetycznej formie ująć następująco: 1. Istniejące systemy obsługi inżynieryjnej miasta Suwałki są bardzo dobrze rozwinięte i zapewniają obsługę mieszkańców na wysokim poziomie (za wyjątkiem zaopatrzenia w gaz). 2. Miejskie ujęcie wody posiada duże rezerwy zasobowe stanowiące 100 % aktualnego średnio godzinowego rozbioru wody. Ujęcie wody nie wymaga rozbudowy, niemniej konieczne są systematyczne odwierty nowych studni w miejsce wyeksploatowanych. 3. Stacja uzdatniania wody i przepompownia wody są wystarczające na zaspokojenie obecnych i przyszłych potrzeb wody. Jedynie w przypadku wzrostu średniego godzinowego zaopatrzenia na wodę ponad 600 m³/h (przy aktualnym 450 m³/h) konieczna będzie rozbudowa stacji uzdatniania wody. 4. Sieć wodociągowa objęła zasięgiem niemalże wszystkich mieszkańców, ponad 99 %. Rozbudowa systemu przesyłowego odbywać się będzie wraz z rozwojem przestrzennym miasta, zapewniając na bieżąco przyłączanie nowych budynków. 5. Oczyszczalnia ścieków posiada dużą rezerwę przepustowości, co zapewnia przyjęcie ścieków z terenu miasta i okolicznych gmin. 6. Konieczność rozbudowy oczyszczalni może być odsunięta w czasie poprzez racjonalizację zużycia wody w zakładach odprowadzających ścieki do kanalizacji miejskiej i zmniejszenie dopływu do niej wód przypadkowych – zwłaszcza wód opadowych oraz uszczelnienia kanałów i studni sanitarnych. 7. Mimo wysokiego procentu mieszkańców podłączonych do kanalizacji sanitarnej, powyżej 96 %, konieczna jest dalsza rozbudowa układu kanałów i kolektorów. Podjęcie działań celem wykonania przyłączy kanalizacyjnych do posesji, które dotychczas korzystają z szamb mimo, że w ulicach są kanały sanitarne. 8. Systematyczne dostosowywanie miejskiego systemu cieplowniczego do coraz bardziej rygorystycznych norm ochrony środowiska, podwyższanie ekonomiki wytwarzania i przesyłu energii i związane z nimi koszty obciążające odbiorców. 9. W miarę możliwości, w ramach likwidacji niskiej emisji, systematycznie co roku podłączać do miejskiej sieci ciepłej grupy domków jednorodzinnych znajdujących się w pobliżu sieci cieplnej, których właściciele wyrażą zdecydowaną deklarację odbioru ciepła. 10. Tereny przeznaczone do obsługi przez istniejący system cieplny to osiedla zabudowy wielorodzinnej, jednorodzinnej oraz budynki użyteczności publicznej dla których konieczna jest jedynie rozbudowa układu sieci rozdzielczych. Pozostałe obszary o niewielkiej gęstości cieplnej będą obsłużone z lokalnych kotłowni wyposażonych w indywidualne źródła ciepła. 11. Dalsza rozbudowa sieci gazu ziemnego w mieście. 12. Rozwój systemu zaopatrzenia w energię elektryczną nie ma żadnych ograniczeń technicznych i powinien przebiegać stosownie do rozwoju przestrzennego miasta. 13. System usuwania odpadów będzie wymagał udoskonalenia programów segregacji odpadów, co wiąże się ściśle z wdrożonym modelem ich unieszkodliwiania przez kompostownię. 14. Główne działania inwestycyjne w zakresie zaopatrzenia w wodę, odprowadzania ścieków i zaopatrzenia w energię będą w najbliższym czasie koncentrowały się wokół rewaloryzacji Śródmieścia i związanej z tym modernizacji infrastruktury technicznej, przygotowania i uzupełnienia uzbrojenia nowych (i istniejących) osiedli mieszkaniowych oraz strefy przemysłowej. Zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków sanitarnych Model zaopatrzenia w wodę pozostaje bez zmian: - miasto będzie korzystało z komunalnego ujęcia wód podziemnych, które może być sukcesywnie rozbudowywane w miarę potrzeb, - system przesyłu wody może być rozbudowywany w miarę rozwoju terytorialnego miasta, - w zakresie rozwoju systemu przesyłowego nie ma żadnych technicznych ograniczeń jego rozwoju, - należy przestrzegać ograniczeń obowiązujących w strefach ochronnych ujęcia wód podziemnych, w celu ochrony jego zasobów. Rozwój sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej będzie odbywać się poprzez uzupełnienia, modernizację istniejącej sieci oraz zaopatrywanie nowych terenów miasta w urządzenia i sieci wodociągowe oraz kanalizacyjne. Sukcesywna rozbudowa sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej, w miarę posiadanych środków, odbywa się zgodnie z potrzebami rozwoju miasta. Ekspansja budownictwa jednorodzinnego wymusza rozbudowę sieci miejskich na obszarach dotąd niezagospodarowanych lub częściowo zagospodarowanych. Takim obszarem częściowo uzbrojonym jest rejon w kwartale ulic Zastawie, Powstańców Wielkopolskich i Raczkowska. Konieczność uzupełnienia w sieci wodociągową i kanalizacji sanitarnej istnieje również na terenie osiedla przy ul. Staniszewskiego oraz przy ul. Krzywółka i Szwajcaria, na których kontynuowana jest budowa domów jednorodzinnych przy nieuzbrojonych drogach. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania, na terenie Szwajcaria – Wschód przewiduje się osiedle zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Obszar jest aktualnie pozbawiony sieci miejskich, które należałoby wybudować. Dynamiczny rozwój inwestycji deweloperskich niesie za sobą konieczność budowy nowych sieci miejskich. Aktualnie realizowana będzie na potrzeby osiedli budowa uzbrojenia pod drogami: przy ul. Poznańskiej i Bydgoskiej oraz przy ul. Franciszkańskiej. Tereny, na których przewidywana jest realizacja budynków wielorodzinnych, a na których brakuje uzbrojenia, to teren przy ulicach Armii Krajowej i Pileckiego. Na potrzeby Specjalnej Suwalskiej Strefy Ekonomicznej i terenu zabudowy produkcyjnej, składow i magazynów oraz zabudowy jednorodzinnej przy ul. Dubowo będą realizowane nowe drogi pomiędzy ul. Brylantową i Wojska Polskiego. Wiąże się to z budową sieci miejskich pod nowoprojektowanymi drogami. Biorąc pod uwagę rozbudowę terytorialną miasta należy uwzględnić realizację budowy lub przebudowy sieci w ul. Krasickiego, między ul. Północną, a nowoprojektowaną drogą wojewódzką 655, na odcinku łączącym ulice Sejneńską i Północną. Ze względu na konfigurację terenu znaczna część nowych układów będzie miała charakter tłoczno - grawitacyjny. Równolegle z rozbudową sieci konieczne jest prowadzenie renowacji istniejących kanałów sanitarnych, zwłaszcza tych wybudowanych w latach 70 i 80 - tych dwudziestego wieku z naciskiem na renowację kolektorów betonowych dużych średnic – kolektor z Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej przy ul. Wojska Polskiego i kolektor w ul. Utrata, Przytorowa i Sejneńska do Oczyszczalni Ścieków. Renowacji wymaga również magistrala wodociągowa Ø800mm pod kładką dla pieszych przy ulicy Ogrodowa/Reymonta, na odcinku, na którym wykonana jest z rur stalowych oraz przebudowa wodociągu na terenie graniczącym z cmentarzem komunalnym przy ulicy Reja. Rozbudowa systemu kanalizacji sanitarnej odbywać się będzie głównie wraz z rozwojem przestrzennym miasta zapewniając na bieżąco przyłączanie nowych budynków. Plany inwestycyjne PWiK będą obejmowały podłączenie do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej jak największej liczby odbiorców w zabudowie wielorodzinnej, przemysłowej i zgrupowane osiedla w zabudowie jednorodzinnej. Podłączenia pojedynczych nieruchomości lub zabudowy rozproszonej nie będą realizowane lub będą realizowane w miarę możliwości ekonomicznych Spółki. Ponadto ze względu na wzrost ilości ścieków odprowadzanych z zakładów przemysłowych do kanalizacji miejskiej może zaistnieć potrzeba odciążenia istniejącej przepompowni przy ulicy Zastawie. Należy rozważyć budowę nowego kanału sanitarnego omijającego przepompownię i grawitacyjne odprowadzenie części ścieków do istniejącego systemu kanalizacji sanitarnej. W układzie przesyłowym wody planowane jest przeprowadzenie następujących prac: 1. Renowacja istniejących i budowa nowych studni na ujęciu wody. 2. Pozyskanie terenu pod budowę oraz strefę ochronną dodatkowej studni w południowej części miasta, w przypadku zachwiania systemu dystrybucji wody, w związku z lokalizacją dużych osiedli mieszkaniowych w zabudowie wielorodzinnej (tereny pomiędzy ul. Wojska Polskiego i Sportową, Sportową i Utratą, osiedle przy ul. Staniszewskiego) lub w przypadku zwiększenia obszaru SSSE – opcjonalnie. 3. Pozyskanie terenu pod strefę ochronną istniejącej studni awaryjnej przy ul. Północnej oraz przygotowanie jej do eksploatacji, w przypadku zachwiania systemu dystrybucji wody w związku z lokalizacją dużych osiedli mieszkaniowych w zabudowie wielorodzinnej (tereny pomiędzy ul. Chopina i Armii Krajowej) – opcjonalnie. 4. Utrzymanie w pełnej sprawności magistrali wodociągowej DN800, w tym wykonanie renowacji jej odcinka pod kładką dla pieszych przy ulicy Ogrodowa/Reymonta, na odcinku, na którym wykonana jest z rur stalowych. 5. Przebudowa wodociągu na terenie graniczącym z cmentarzem komunalnym przy ulicy Mikołaja Reja. 6. Dalsza rozbudowa monitoringu pracy sieci wodociągowej. Oczyszczanie ścieków Przy aktualnej dopuszczalnej przepustowości oczyszczalni 25600 m³/d zgodnie z pozwoleniem wodno prawnym i średnim dobowym przepływie ścieków w ilości ok. 12 900 m³/d, posiada ona jeszcze rezerwę przepustowości. Ponadto dzięki rozleglemu obszarowi, na którym zlokalizowana jest oczyszczalnia istnieją możliwości dalszego inwestowania na jej terenie. Decyzja w sprawie rozbudowy będzie zależała od tempa przyrostu rzeczywistych potrzeb. Ścieki inne niż bytowe odprowadzane do sieci miejskiej np. produkcyjne przed odprowadzeniem do kanalizacji sanitarnej muszą być odpowiednio podczyszczone. Koszty budowy podczyszczalni ścieków zakładowych, odprowadzających ścieki mogące zawierać substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska, ponosi zakład odprowadzający ścieki. Na oczyszczalni planowane jest przeprowadzenie następujących prac: 1. Pozyskanie terenów pod rozbudowę oczyszczalni ścieków zgodnie z MPZP. 2. Budowa retencyjnego zbiornika na dopływie do oczyszczalni. 3. Modernizacja wstępnego mechanicznego oczyszczania ścieków (kraty, podajnik). 4. Budowa komór rozdziału z zastawkami przelewowymi przed komorami biologicznymi oraz osadnikami wtórnymi. 5. Uzbrojenie komory biologicznego oczyszczania ścieków w system napowietrzania wraz z modernizacją stacji dmuchaw. 6. Wymiana agregatów kogeneracyjnych z przebudową budynku i wymianą kotłów c.o. 7. Budowa przyłącza dla gazu ziemnego - opcjonalnie. 8. Budowa trzeciej zamkniętej komory fermentacyjnej ZKF z możliwością przyjmowania osadów dowożonych – opcjonalnie w zależności od potrzeb. Odprowadzanie i oczyszczanie wód opadowych W celu ochrony stanu czystości rzeki Czarna Hańcza, a tym samym poprawy środowiska wodnego zlewni Niemna, do której odprowadzane są wody opadowe z terenu miasta, przewidziano oczyszczanie wód opadowych. Należy to realizować poprzez budowę na wylotach kanałów deszczowych już istniejących oraz nowych, urządzeń oczyszczających, tj. separatorów substancji ropopochodnych i zawiesin. W związku z przeciżoną kanalizacją deszczową w mieście spowodowaną postępującym procesem urbanizacji miasta oraz okresowo ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi (nawalne deszcze) należy wykorzystać potencjał naturalny miasta dla retencji gruntowej, minimalizując w ten sposób negatywny wpływ inwestycji na system przyrodniczy i środowisko człowieka. Takie podejście ma sprzyjać poprawie jakości życia mieszkańców oraz podtrzymaniu funkcji regulacyjnych ekosystemów. Podstawową zasadą postępowania z wodami opadowymi powinno być zachowanie cyklu obiegu wody w mieście, czyli zatrzymanie części lub całości opadu na terenie na którym spadł deszcz. Wszędzie tam gdzie sposób zagospodarowania terenu oraz warunki gruntowo-wodne na to pozwalały wskazane jest, by wody opadowe i roztopowe były odprowadzane do ziemi bezpośrednio lub poprzez urządzenia podczyszczające (w zależności od stężenia zanieczyszczeń). W celu poprawy funkcjonowania obciążonego układu kanałów sieci deszczowej w obrębie osiedla Północ I i II odprowadzającego wody opadowe z obszaru ok. 43 ha do wylotu W-24 (przy Sądzie Rejonowym, ul. Waryńskiego) opracowano koncepcję przebudowy kanalizacji deszczowej poprzez przełączenie do zlewni W-3 i W-28. Powyższa analiza ma za zadanie służyć planowaniu zadań inwestycyjnych zmierzających do efektywniejszego wykorzystania istniejących kolektorów burzowych stanowiących główne kanały zrzutowe i poprawy funkcjonowania coraz bardziej obciążonych układów sieci kanalizacji deszczowej w mieście. Rozpatrywana jest też koncepcja retencjonowania wód deszczowych w kanałach deszczowych w celu obniżenia intensywności ich przepływu a tym samym odciążania dolnych odcinków. Wskazana jest przebudowa samych wylotów W-23 i W-24 z urządzeniami podczyszczającymi ze względu na zbyt małą przepustowość. Rozpoczęto już działania w celu poprawienia funkcjonowania obciążonego układu sieci kanalizacji deszczowej w rejonie oś. Hańcza i oś. Piastowskiego. Zrealizowano zbiornik retencyjno - rozsaczający przy ul. Krakowskiej a w przyszłości planuje się wykonanie kolejnego zbiornika retencyjno-rozsaczającego na wody opadowe w okolicy ulicy Bakalarzewskiej i Grunwaldzkiej. Budowa zbiornika ma na celu odciążenie zlewni poprzez przejęcie do zbiornika wód z ulic położonych w rejonie ulicy Grunwaldzkiej. Ponadto do odprowadzania wód opadowych i roztopowych z terenów nowoprojektowanych ulic oraz osiedli przyjęto następującą zasadę: wody opadowe z powierzchni dachów – należy odprowadzać bezpośrednio do gruntu (tylko w szczególnych przypadkach na warunkach określonych przez eksplotatora sieci dopuszcza się odprowadzanie do sieci miejskiej), wody opadowe z powierzchni nowoprojektowanych dróg i ulic należy odprowadzać do sieci miejskiej lub zbiorników rozsaczających w miejscach gdzie odprowadzenie wód opadowych do sieci miejskiej jest niemożliwe z uwagi na jej przeciążenie lub brak możliwości technicznych przylączenia. Zaopatrzenie w ciepło i gaz Wszystkie działania inwestycyjne systemów energetycznych mają zapewnić realizację następujących celów: – racjonalizację gospodarki energetycznej (wybór optymalnych wariantów wytwarzania i przesyłu), – efektywność wykorzystania ciepła, – oszczędność energii, – obniżenie kosztów produkcji i zakupu ciepła, – zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, – poprawę stanu środowiska naturalnego. System cieplowniczy zapewnia dość wysoki poziom bezpieczeństwa zaopatrzenia miasta Suwałki w ciepło do roku 2025 ze względu na prowadzone prace inwestycyjne i modernizacyjne źródła ciepła i sieci cieplowniczej, możliwość podłączenia do miejskiej sieci cieplowniczej nowych odbiorców, a co za tym idzie likwidacja niskiej emisji, dbałość o ochronę środowiska. Niezbedne prace modernizacyjne sieci PEC to: – wymiana lub termomodernizacja sieci cieplnych kanałowych, – likwidacja grupowych węzłów cieplnych, – budowa sieci cieplnych i przyłącze do obiektów nowych jak i już istniejących (likwidacja lokalnych kotłowni opalanych węglem). Rozwój sieci gazowej na terenie miasta Suwałki powinien zapewnić pełne pokrycie zapotrzebowania mieszkańców z uwzględnieniem docelowego rozwoju gazyfikacji miasta. Zapotrzebowanie na gaz w mieście zgodnie z tendencjami obserwowanymi w całym kraju będzie stale rosło. Również ze względów ekologicznych należy dążyć do pełnej gazyfikacji miasta Suwałki. W zakresie zaopatrzenia w gaz najważniejsze zadanie to wsparcie budowy gazociągu magistralnego zasilającego Suwałki oraz rozbudowy sieci rozdzielczej. Opracowując dokumentację należy przewidzieć miejsca w pasach drogowych – w chodniku, lub pasie zieleni – na lokalizację sieci gazowej w perspektywie gazyfikacji miasta. Zaopatrzenie w energię elektryczną Zasilanie poszczególnych terenów rozwojowych wymagać będzie rozbudowy sieci średnich i niskich napięć oraz budowy odpowiedniej liczby stacji transformatorowych 20/0,4 kV. Ostateczna ilość projektowanych stacji transformatorowych 20/0,4 kV, linii 20kV i niskiego napięcia oraz ich lokalizacja nastąpią w miejscowych planach zagospodarowania i wynikać będą z potrzeb opracowywanych terenów. W planach o których mowa należy przewidzieć zasilanie projektowanych obiektów w energię elektryczną, rezerwując tereny pod linie elektroenergetyczne i stacje transformatorowe 20/0,4 kV. Na etapie opracowywania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego po uzyskaniu wytycznych w zakresie zasilania, określone zostaną ilość i rodzaj urządzeń niezbędnych do zasilania w energię elektryczną. Przy opracowywaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego należy ponadto uwzględnić przebieg istniejących urządzeń elektrotechnicznych, ograniczając do minimum konieczność ich przebudowy. W przypadku kolizji projektowanych obiektów z urządzeniami elektroenergetycznymi, należy je dostosować do projektowanego zagospodarowania terenu zgodnie z obowiązującymi normami i przepisami. Przebiegające przez teren miasta Suwałki linie wysokiego napięcia 110kV są źródłem pola elektroenergetycznego i wymagają ustanowienia obszarów ograniczonego użytkowania. Dla linii jednotorowych 110kV ustanawia się pas o szerokości 40 m (45 m dla dwutorowych) o ograniczonym użytkowaniu, gdzie dopuszczalna jest lokalizacja obiektów jedynie po uzgodnieniu z PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok. Zmiana zagospodarowania terenu objętego ww. pasem wymaga uzgodnienia z PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok. Dopuszczalna jest lokalizacja obiektów w odległości od linii 110kV mniejszej niż wskazana powyżej, pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w odpowiednich przepisach i normach. Planowane w sąsiedztwie linii 110kV obiekty muszą spełniać normy i przepisy regulujące odległości obiektów od linii elektroenergetycznych oraz sposób ich budowy po uzgodnieniu z PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok. Zmiana zagospodarowania terenu sąsiadującego z liniami 110 kV podlega uzgodnieniu z PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok, a przy linii 20 kV z Rejonem Energetycznym Suwałki. Trasy istniejących linii 110kV wraz z pasami ograniczonego użytkowania uwidoczniione zostały na rysunkach na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Sieci elektroenergetyczne realizowane będą zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne, z późniejszymi zmianami oraz aktami wykonawczymi do tej ustawy. Stacje elektroenergetyczne i napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu nie mniejszym niż 110 kV, są przedsięwzięciami potencjalnie uciążliwymi dla środowiska i ludzi ze względu na występowanie pola elektromagnetycznego i mogą wymagać sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko oraz utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, wyznaczenia jego granic oraz sposobów korzystania z terenu. Przez tereny położone w północnej części miasta przebiega istniejąca transgraniczna linia elektroenergetyczna o napięciu 400kV relacji Elk – Alytus (Granica Państwa). Dla przedmiotowej linii wymagana szerokość pasa technologicznego wynosi 70 m (po 35 metrów w obie strony od osi linii). Trasę istniejącej linii oraz jej pas technologiczny naniesiono na rysunki Studium w skali 1:10 000. Ograniczenia i wytyczne dotyczące użytkowania terenów w pobliżu i w pasie technologicznym linii 400 kV ujęte są w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w granicach administracyjnych miasta Suwałk przeznaczonych pod linię 400 kV relacji Elk – Granica Państwa, uchwaloną uchwałą Nr XXXII/343/2013 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 27 lutego 2013 r., opublikowaną w Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dnia 19 marca 2013 r., poz. 1591. Przy lokalizacji w pobliżu linii 400kV farm fotowoltaicznych, dopuszcza się lokalizację paneli fotowoltaicznych w odległości nie mniejszej niż 30 m od osi linii elektroenergetycznej oraz w odległości nie mniejszej niż 100 m od osi słupów. Ubiegając się o usytuowanie paneli pod liniami 220kV i 400kV, należy dostarczyć analizę potwierdzającą brak wpływu lub określającą wpływ instalacji na linię poprzez nagrzewanie przewodów. Każda instalacja paneli w pasie technologicznym ww. linii jest rozpatrywana i uzgadniana indywidualnie przez PSE Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Rozwój usług i sieci telekomunikacyjnych Ustalenia przyjmowane w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, dotyczące inwestycji celu publicznego z zakresu łączności publicznej, nie mogą uniemożliwić lokalizowania tych inwestycji, jeżeli są one zgodne z przepisami odrębnymi. Ustala się następujące kierunki rozwoju systemów infrastruktury technicznej w zakresie telekomunikacji: 1) przewiduje się dalszą rozbudowę sieci telekomunikacyjnych zarówno w formie tradycyjnej jak i wykorzystując nowe technologie, postuluje się rozbudowę i modernizację infrastruktury światłowodowej i objęcie całego miasta zintegrowanym systemem telekomunikacyjnym połączonym z systemami sieci wojewódzkiej i krajowej z zachowaniem w lokalizacji wymogów ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych; 2) ustala się rozwój systemów telekomunikacyjnych i teleinformatycznych przewodowych i bezprzewodowych stosownie do wzrostu zapotrzebowania na usługi telekomunikacyjne i teleinformatyczne w gminie i regionie; 3) należy dążyć do zapewnienia pełnej dostępności do łączy telekomunikacyjnych i objęcia terenu miasta zintegrowanym systemem telekomunikacyjnym, połączonym z systemami sieci internetowych: wojewódzkim i krajowym. Unieszkodliwianie odpadów Problem odpadów nadających się do kompostowania został skutecznie rozwiązany w stopniu zapewniającym również obsługę terenów rozwojowych. W przypadku gospodarowania odpadami komunalnymi powstającymi na terenie Suwałk potrzeby inwestycyjne można podzielić na: - potrzeby w ramach gromadzenia i odbioru odpadów, - potrzeby w zakresie składowania odpadów, - potrzeby w zakresie zagospodarowania odpadów wielkogabarytowych oraz odpadów budowlanych i rozbiórkowych, - potrzeby w zakresie zagospodarowania wysokokalorycznej frakcji odpadów komunalnych. - potrzeby inwestycyjne w zakresie gospodarki odpadami dotyczą: - modernizacji istniejącej linii sortowniczej, - budowy nowej linii sortowniczej dla odpadów odebranych selektywnie, - rozbudowy Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), - zakup pojazdów specjalistycznych na potrzeby zagospodarowania odpadów komunalnych. Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych jest obiektem potencjalnie uciążliwym dla środowiska i ludzi ze względu na swą wielkość, zastosowaną technologię i sposób składowania balastu. W związku z tym na mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Suwałkach z dnia 17 września 1992 r. posiada ustanowioną 450 m strefę ochronną od ogrodzenia zakładu, w której zabrania się wznoszenia obiektów budowlanych przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz lokalizowania pracowniczych ogrodów działkowych. Strefa ochronna uwidoczniiona jest na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). 5. Obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym Obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym (powiatowym i gminnym) Na rysunku Studium wskazano ważniejsze wybrane inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym. Inwestycje celu publicznego, o których mowa w art. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 11 z późniejszymi zmianami), należy lokalizować stosownie do potrzeb zgodnie z zasadami określonymi w Studium, a w szczególności: 1) na wszystkich terenach zainwestowanych i wskazanych do zabudowy można realizować inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym z zakresu infrastruktury społecznej, z zakresu infrastruktury technicznej, w tym systemu transportowego i systemu infrastruktury inżynieryjnej; 2) na terenach wyłączonech z zabudowy innych niż wymienione powyżej zakaz zabudowy nie dotyczy inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym z zakresu infrastruktury technicznej; 3) na terenach wskazanych jako ciągi ekologiczne i tereny zalecane do kształtowania zieleni zakaz zabudowy nie dotyczy inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym z zakresu infrastruktury technicznej, turystyki i wypoczynku. 6. Obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa Celami publicznymi o znaczeniu ponadlokalnym wskazanymi w Planie zagospodarowania przestrzennego Województwa Podlaskiego, zatwierdzonym uchwałą Nr XXXVI/330/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 22 maja 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 2777) wraz ze zmianą przyjętą uchwałą Nr XXXIX/356/17 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 28 sierpnia 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2017 r., poz. 3270), są inwestycje wymienione w Części Uwarunkowań w rozdziale 18. Uwarunkowania wynikające z zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych. Na rysunku Studium wskazano istniejące na terenie miasta inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym. Na wszystkich terenach zainwestowanych i wskazanych do zabudowy można realizować inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym z zakresu infrastruktury społecznej, z zakresu infrastruktury technicznej, w tym systemu transportowego i systemu infrastruktury inżynieryjnej. Na terenach wyłączonech z zabudowy, innych niż wymienione powyżej, zakaz zabudowy nie dotyczy inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym z zakresu infrastruktury technicznej. Na terenach wskazanych jako ciągi ekologiczne i tereny zalecane do kształtowania zieleni krajobrazowej zakaz zabudowy nie dotyczy inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym z zakresu infrastruktury technicznej, turystyki i wypoczynku. Ponadto: 1) w Studium wskazuje się projektowane korytarze transportowe inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym z zakresu systemu transportowego, którymi są: a) przebieg drogi ekspresowej klasy S wraz z węzłami drogowymi, b) linia kolejowa pierwoszorządowa, c) system dróg wojewódzkich, d) lotnisko. 2) w Studium wskazuje się przebieg linii 400 kV, która jest inwestycją celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym z zakresu systemu infrastruktury inżynieryjnej. 7. Obszary, dla których obowiązkowe jest sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie przepisów odrębnych, w tym obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, a także obszary przestrzeni publicznej Obszary, dla których sporządzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego jest obowiązkowe na podstawie przepisów odrębnych: - teren pod rozbudowę cmentarza komunalnego w rejonie ulicy M. Reja (część terenu przeznaczonego pod rozbudowę cmentarza objęta jest ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, dalsze powiększenie go do granic obszaru wyznaczonego na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), wymaga opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego) zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1947), - tereny pod wyznaczoną na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), nową lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m², zgodnie z art. 10 ust. 3a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W niniejszym Studium nie wyznacza się obszarów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, dla których obowiązkowe jest sporządzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Nie wyklucza się dokonywania procedury scaleń i podziału nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami, jeżeli wynika to z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nie wyznacza się nowych terenów górniczych. Strefa miejskiego ujęcia wód podziemnych, dla której istnieje obowiązek sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, objęta jest obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Nie wyznacza się nowych stref które powodowałyby konieczność przystąpienia do sporządzania planu. W granicach miasta obszary przestrzeni publicznych szczegółowo wyznaczane są w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. 8. Obszary, dla których gmina zamierza sporządzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w tym obszary wymagające zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne Podstawy prawne i ogólne zasady, które powinny obowiązywać przy wyznaczaniu rejonów i sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego Zgodnie z art. 14 ust. 1. ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym plan miejscowy sporządza się w celu ustalenia przeznaczenia terenów, w tym dla inwestycji celu publicznego, oraz w celu określenia sposobów ich zagospodarowania i zabudowy. Zgodnie z art. 10 ust. 2. pkt. 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w Studium określa się w szczególności obszary, dla których obowiązkowe jest sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie przepisów odrębnych, w tym obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, a także obszary przestrzeni publicznej. Zgodnie z art. 10 ust. 3a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jeżeli na terenie gminy przewiduje się lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m², w studium określa się obszary, na których mogą być one sytuowane. Lokalizacja obiektów, o których mowa może nastąpić wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art. 9 ust. 4. ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustalenia Studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych. Cały obszar położony w granicach administracyjnych miasta powinien posiadać miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Na dzień 31 grudnia 2020 r. obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obejmowały 4 959 ha, tj. 75,60 % powierzchni miasta, w trakcie opracowania były plany obejmujące łącznie 167 ha, tj. 30,03 %, w tym zmiany planów obejmujące 421,72 ha, tj. 6,44 % Tereny, nie objęte procedurą planistyczną to tylko ok. 3% powierzchni miasta, w tym też znajdują się tereny zamknięte o pow. 178,48 ha, tj. 2,72.% miasta, dla których nie sporządza się planów miejscowych z mocy ustawy. Tereny objęte planami miejscowymi obowiązującymi i w trakcie opracowania, obrazuje załącznik graficzny Nr 9 do treści Studium. Granice obszarów wskazanych w Studium do sporządzania planów miejscowych mogą być dla potrzeb planistycznych dzielone na mniejsze lub łączone w większe. Podziały te wynikać powinny z analiz zasadności sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wykonywanych przed podjęciem uchwał intencyjnych. Nie wyklucza się przystąpienia do opracowania planów miejscowych dla terenów innych niż wskazane w Studium, jeżeli konieczność ich opracowania będzie uzasadniona wnioskami lub potrzebami inwestycyjnymi oraz przystąpienia do planów miejscowych dla terenów wskazanych do objęcia planami zakazu zabudowy. Kolejność podejmowania uchwał intencyjnych w sprawie opracowania planów miejscowych powinna wynikać z harmonogramu prac planistycznych zgodnie z założeniami określonymi co roku przez Prezydenta Miasta Suwałk. 9. Kierunki i zasady kształtowania rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej Głównym celem realizowanym w przestrzeni rolniczej miasta Suwałk będzie optymalne wykorzystanie potencjału rolnictwa, dostosowanie działalności wytwarzczej do predyspozycji użytkowych środowiska naturalnego, modernizacja sektora rolno – żywnościowego oraz rozwój przetwórstwa bazującego na surowcach lokalnych. Gospodarstwa rolne na terenie miasta Suwałk charakteryzuje niekorzystna struktura obszarowa. Zlokalizowane są one w sołectwach Krzywółka, Szwajcaria i Dubowo znajdujących się w granicach miasta. Niska koniunktura i wahania cen na rynkach rolnych są przyczyną niskiej opłacalności niskotowarowych gospodarstw rolnych. W konsekwencji będzie to oznaczać dalsze stopniowe zmniejszanie liczby gospodarstw rolnych w granicach miasta Suwałk. Na terenach, na których produkcja rolna prowadzona jest na obszarach objętych strefami ochronnymi wokół ujęć wód podziemnych, należy bezwzględnie przestrzegać ograniczeń związanych z tymi strefami. Na obszarze strefy ochronnej miejskiego ujęcia wody ograniczenia te dotyczą zakazu: - rolniczego wykorzystywania ścieków i osadów ściekowych, - stosowania środków ochrony roślin, z wyjątkiem środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w strefach ochronnych ujęć wód. Bariery dla rozwoju działalności rolniczej w mieście stanowią rozwój przemysłu i presja urbanizacyjna. W przyszłości, w związku z koniecznością rezerwowania terenów pod funkcje miejskie, konieczne będzie przeznaczenie dużych powierzchni użytków rolnych pod potencjalną rozbudowę miasta, głównie w zachodniej i północnej części miasta. Grunty położone w tych rejonach miasta stracą swój rolniczy charakter. Niemniej jednak duża część gruntów pozostanie nadal użytkowana rolniczo w związku, z czym w Studium określa się: Kierunki i zasady kształtowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej do których zalicza się: 1. Restrukturyzacja sektora rolnego, ma na celu jego przystosowanie do zmieniających się uwarunkowań ekonomicznych i społecznych. Przebudowa rolniczej przestrzeni produkcyjnej dotyczy: a) poprawy struktury obszarowej gospodarstw rozwojowych, których użytkownicy wiążą swoją przyszłość z działalnością rolniczą; zmiana takiego stanu może nastąpić w wyniku ubytku gospodarstw małych oraz zmiany orientacji zawodowej małych gospodarstw, b) poprawa efektywności gospodarowania i standardów jakościowych produktów rolnych, c) rozwoju przetwórstwa rolnego i systemu obsługi rolnictwa. Niezbędne są działania na rzecz odbudowy bazy przetwórczej (np. ubojnie, przetwórnie warzyw i owoców, oleju przemysłowego, wędzarnie ryb), d) poprawa struktury jakościowej użytków rolnych poprzez wyłączenie z produkcji gruntów marginalnych. Docelowym kierunkiem zagospodarowania tych gruntów jest zagospodarowanie nierolnicze, głównie leśne, a także budowlane i rekreacyjne, o ile ustalenia szczegółowe dotyczące poszczególnych jednostek nie stanowią inaczej. 2. Poprawa wykorzystania produkcyjności przestrzeni rolniczej poprzez: a) koncentrację i specjalizację produkcji w gospodarstwach rozwojowych, rozszerzenie struktury uprawy o dodatkowe rośliny, b) możliwość uprawy roślin przemysłowych na terenach położonych w sąsiedztwie uciążliwych zakładów, a przede wszystkim w południowej części terenu (obręb Dubowo), w sąsiedztwie dzielnicy przemysłowej i po zrealizowaniu drogi ekspresowej terenów wokół niej i wzdłuż wszystkich tras komunikacyjnych, c) zalecane prowadzenie w gospodarstwach o mniejszym areale prowadzenie bardziej pracochłonnych kierunków produkcji (uprawa krzewów jagodowych, truskawek, warzyw itp.), szczególnie na rynek lokalny. W rezultacie przyczyniłoby się to do wykorzystania istniejących rezerw pracy, d) nie można zakładać większych zmian w dotychczasowych kierunkach produkcji zwierzęcej, e) należy ograniczać hodowlę i produkcję oraz rozprzestrzenianie się zabudowy siedliskowej na obszarach predysponowanych pod rozwój urbanizacji i przeznaczanych pod zabudowę mieszkaniową. Należy dążyć do koncentracji zabudowy zagrodowej i przeciwdziałać zabudowie kolonijnej. Zabudowa siedliskowa powinna być skupiona wzdłuż ulic w rejonie Krzywółki, Dubowa i Szwajcarii, bez możliwości tworzenia drugiej i kolejnej linii zabudowy na terenach oddalonych od ulic i dróg. Nie powinno się dokonywać podziałów gruntów rolnych na działki budowlane bez uprzedniego opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które ustala zasady zabudowy i zagospodarowania tych terenów. 3. Ekologizacja rolnictwa: a) proponuje się jej wprowadzanie na terenach o znaczących walorach przyrodniczych, czego efektem będą płody rolne o wyższych wartościach zdrowotnych i smakowych niż produkty pochodzące z upraw konwencjonalnych, b) rozwijanie upraw ziarłaskich jako jednej z możliwości rolnictwa ekologicznego, c) rolnictwo ukierunkowane na produkcję żywności winno być ściśle powiązane w ramach całej gospodarki rolniczo-żywnościowej z przemysłem, handlem, żywnością i spożyciem w celu skrócenia drogi od producenta do konsumenta, d) Przeciwdziałać ekspansji nierodzimych gatunków roślin. 4. Ochrona wartości przyrodniczych obszarów rolniczych metodami ekologicznymi: a) utrzymanie dotychczasowego zagospodarowania terenów łąkowych i pastwiskowych poprzez stosowanie ekstensywnej gospodarki rolnej na terenach cennych przyrodniczo, b) zachowanie terenów nieprzydatnych do uprawy (nieużytków), będących ważnymi ostojami dla rodzimej flory i fauny, w tym gatunków o bardzo niskich liczebnościach, c) przeciwdziałanie głębokim zmianom w warunkach środowiskowych w stosunku do stanu pierwotnego (np. melioracje, osuszanie środowiska, regulacja cieków). 5. Dążenie do rozwoju funkcji agroturystycznej na atrakcyjnych gruntach rolnych na użytkach (głównie trwałe użytki zielone), w dolinie rzeki Czarnej Hańczy należy ograniczać zainwestowanie i nie prowadzić intensywnej produkcji celem stworzenia ekologicznego korytarza i ewentualnego wykorzystania rekreacyjnego tych terenów. Kierunki i zasady kształtowania leśnej przestrzeni produkcyjnej. Sposób kształtowania obszarów leśnych wynika z Polityki leśnej państwa. Dokument określa wszystkie formy własności lasów, cele i zasady prowadzenia gospodarki leśnej oraz związki leśnictwa ze społeczeństwem z innymi działami gospodarki narodowej i zarządzania, oraz innymi jednostkami organizacyjnymi współdziałającymi z leśnictwem. Do głównych kierunków kształtowania leśnej przestrzeni produkcyjnej na terenie miasta należy zaliczyć: 1) utrzymanie dotychczasowego sposobu zagospodarowania obszarów leśnych; 2) prowadzenie gospodarki leśnej zgodnie z operatami urządzeniowymi lasów; 3) zalesianie gruntów o znaczeniu marginalnym dla produkcji rolniczej, z wyłączeniem użytków o wysokiej wartości przyrodniczej. 10. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią oraz obszary osuwania się mas ziemnych Kwestię ochrony przeciwpowodziowej regulują przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r. poz. 310 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z Prawem wodnym, przez: 1) obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi rozumie się obszary, na których istnieje znaczące ryzyko powodzi lub jest prawdopodobne wystąpienie znaczącego ryzyka powodzi, 2) obszary szczególnego zagrożenia powodzią rozumie się: a) obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1%, b) obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi 10%, c) obszary między linią brzegu, a wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano wał przeciwpowodziowy, a także wyspy i przymuliska, o których mowa w art. 224 ww. ustawy, stanowiące działki ewidencyjne, d) pas techniczny, 3) ryzyko powodziowe rozumie się kombinację prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi i potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. Potencjalne zagrożenie powodziowe w granicach miasta Suwałki związane jest z rzeką Czarną Hańczą. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią oraz ryzyka powodziowego wraz z zasięgiem wód o prawdopodobieństwie wystąpienia p=1% (tj średnio raz na 100 lat) i obszary na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi p=10% (tj średnio raz na 10 lat), wskazano na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), zgodnie z opracowaniem pod nazwą Mapa zagrożenia powodziowego z 2020 r. – godła arkuszy: N-34-70-D-b-1, N-34-70-D-b-3, N-34-70-D-b-4 i N-34-70-D-d-2. Z opracowania tego wynika, że obszary te mają w granicach miasta niewielki zasięg. Na obszarze miasta Suwałk nie występują tereny określane jako obszary osuwania się mas ziemnych. 11. Obiekty lub obszary, dla których wyznacza się w złożu kopaliny filar ochronny Na terenie miasta Suwałk nie występują obszary, dla których wyznacza się w złożu kopaliny filar ochronny. 12. Obszary pomników zagłady i ich stref ochronnych oraz obowiązujące na nich ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r. poz. 2120) Na terenie miasta Suwałki nie występują obszary pomników zagłady i ich strefy ochronne ustanowione zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r. poz. 2120). 13. Obszary wymagające przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji oraz obszary zdegradowane Na terenie miasta Suwałki za obszar charakteryzujący się cechami obszaru zdegradowanego, w rozumieniu ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2021 r., poz. 485), uznaje się tereny położone w obszarze śródmieścia, w granicach, wyznaczonej na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), jednostki strukturalnej A. Możliwe jest włączenie do obszarów, o których mowa powyżej, obszarów wyznaczonych na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały), oznaczonych jako tereny wymagające przekształceń, rehabilitacji lub rekultywacji, gdy działania możliwe do przeprowadzenia na tych terenach przyczyniają się do przeciwdziałania negatywnym zjawiskom społecznym. Strategia Zrównoważonego Rozwoju Miasta Suwałki do roku 2030 określa Obszary Strategicznej Interwencji wewnątrz Suwalk wpisane w strukturę funkcjonalno-przestrzenną miasta. Obszary strategicznej interwencji (OSI), o których mowa, to określone w strategii rozwoju obszary o zidentyfikowanych lub potencjalnych powiązaniach funkcjonalnych lub o szczególnych warunkach społecznych, gospodarczych lub przestrzennych, decydujących o występowaniu barier rozwoju lub trwałych, możliwych do aktywowania, potencjałów rozwojowych, do którego powinna być kierowana interwencja publiczna łącząca inwestycje, w szczególności gospodarcze, infrastrukturalne lub w zasoby ludzkie, finansowane z różnych źródeł, lub rozwiązania regulacyjne. Granice wyznaczonych w strategii OSI oraz obszarów wymagających przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji i obszarów zdegradowanych, wskazano na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Granice wszystkich obszarów wymagających przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji i obszarów zdegradowanych w granicach miasta obrazuje załącznik Nr 10 do treści Studium. W granicach miasta nie wskazuje się obszarów wymagających remediacji. 14. Granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych, w tym stref ochronnych wynikających z decyzji lokalizacyjnych wydanych przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów w związku z realizacją inwestycji w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa Zasięg i granice terenów zamkniętych w granicach administracyjnych miasta Suwałki, określono na podstawie danych uzyskanych z ewidencji gruntów Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Suwałkach. Powierzchnia wszystkich terenów zamkniętych w granicach administracyjnych miasta Suwałki wynosi łącznie 178,48 ha, co stanowi 2,72% ogólnej powierzchni miasta. Na terenie miasta występują następujące tereny zamknięte: 1) tereny kolejowe, 2) tereny wojskowe (zgodnie z decyzją Nr 42/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej): - kompleks wojskowy nr 401 (działki o numerach geodezyjnych: 32189/12, 32963/61 i 32963/68), – część kompleksu wojskowego nr 408 (działki o numerach geodezyjnych: 32936, 32925 i 32937/2). Dodatkowo kompleks wojskowy nr 408 posiada strefę ochronną ustaloną decyzją Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 31 sierpnia 1993 roku Nr A-JU 7351/48/93. Strefa ochronna wykracza poza granice terenu zamkniętego do 800 metrów w kierunku południowo-zachodnim, obejmując teren lasów Nadleśnictwa Suwałki. Ograniczenia w strefie ochronnej dotyczą zakazu planowania i realizacji inwestycji kubaturowych, organizacji obozów i kolonii. Strefę ochronną oznaczono na rysunkach Studium. Zgodnie z przepisami odnoszącymi się do terenów zamkniętych w studium wyznaczono granice tych terenów, wraz z ustanowioną strefą ochronną, wskazując je na rysunku. W przyszłości warunkiem podjęcia jakichkolwiek działań planistycznych w celu zmiany obecnego sposobu zagospodarowania tych terenów, jest ich wyłączenie z terenów zamkniętych. Powyższe ograniczenie nie dotyczy terenów kolejowych. Zgodnie z obecnymi przepisami możliwe jest sporządzanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego na terenach kolejowych zamkniętych, bez konieczności pozbawiania ich klauzuli zamkniętości. Uwalniane tereny zamknięte powinny być przeznaczane na cele zgodne z zabudową sąsiadującą, z uwzględnieniem potrzeb komunikacyjnych, wynikających z planowanej rozbudowy układu dróg publicznych. W przypadku zmiany decyzji Ministra Obrony Narodowej w zakresie wykreślenia terenów wojskowych z terenów zamkniętych, dopuszczalna jest zmiana funkcji tych terenów, bez konieczności zmiany Studium. W przypadku wyłączenia terenów wojskowych z terenów zamkniętych, dopuszcza się ich przeznaczenie i zagospodarowanie na cele zgodne z głównymi funkcjami terenów przyległych. Szczegółowe warunki odnoszące się do funkcji i sposobu zagospodarowania tych terenów należy określić w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W związku z koniecznością uwzględnienia uciążliwości akustycznej od terenów kolejowych, wokół terenów tych należy ustanowić strefy ograniczonej zabudowy, w odległości 30 m od granicy obszaru kolejowego, z zakazem lokalizacji nowej zabudowy chronionej akustycznie, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 112). Dopuszcza się zmniejszenie tej wartości, w przypadku gdy będzie to wynikało z analiz akustycznych sporządzonych na etapie ustalania warunków zabudowy w drodze decyzji o warunkach zabudowy lub sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. 15. Obszary rozmieszczenia obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m² Zgodnie z art. 10 ust. 3a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jeżeli na terenie gminy przewiduje się lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m², w studium określa się obszary, na których mogą być one sytuowane. Lokalizacja obiektów, o których mowa może nastąpić wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Tereny rozmieszczenia istniejących i projektowanych obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m² w granicach miasta, obrazuje rysunek Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały). Tereny te zawierają się w granicach obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Dodatkowo wyznacza się nowe tereny przeznaczone pod lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m², w północnej części miasta w sąsiedztwie terenów już przeznaczonych na tego typu funkcje w jednostce C7, na terenach, w obowiązującym dla tego obszaru miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczonych pod budownictwo mieszkalne wielorodzinne, dotychczas nie wykorzystanych, w rejonie pomiędzy ulicą Armii Krajowej, a terenami bezpośrednio przyległymi do obwodnicy miasta. Obszar ten wymaga opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nie przewiduje się możliwości wyznaczania innych terenów poza wskazanymi na rysunku Kierunków (załącznik nr 3 do uchwały) pod lokalizację obiektów handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 2000 m². 16. Obszary na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100kW, a także ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu Zgodnie z art. 10 ust. 2a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu o zagospodarowaniu przestrzennym, jeżeli na obszarze gminy przewiduje się wyznaczenie obszarów, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, a także ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu, ich rozmieszczenie ustala się w studium. Obszary na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, wyznacza się na rysunku Kierunków (załącznik Nr 3 do uchwały) oraz rysunku Nr 11 do treści Studium. Spis rycin Ryc. 1 Uwarunkowania zewnętrzne - powiązania przestrzenne .................................................. 10 Ryc. 2 Schemat struktury funkcjonalno-przestrzennej miasta ...................................................... 14 Ryc. 3 Struktura funkcji przeznaczenia terenu w obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego ................................................................. 36 Ryc. 4 Udział procentowy terenów objętych opracowanymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego ........................................................................................................... 37 Ryc. 5 Wnioski o zmianę miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wraz z sposobem ich rozpatrzenia ....................................................................................................................... 37 Ryc. 6 Procentowy udział poszczególnych funkcji przeznaczenia terenu w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (dane aktualne na 31 grudnia 2020 r.) .................... 38 Ryc. 7 Rozmieszczenie obszarów objętych ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w granicach miasta ..................................................................................... 39 Ryc. 8 Średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego w latach 2016-2020 ........................................ 59 Ryc. 9 Ilość decyzji o warunkach zabudowy wydanych w latach 2016-2020 ........................................... 61 Ryc. 10 Zgłoszenia budowy lub robót budowlanych przyjęte w latach 2016-2020.................................. 62 Ryc. 11 Pozwolenia na budowę wydane w latach 2016-2020 z rozbiciem na funkcje............................. 63 Ryc. 12 Decyzje ZRiD wydane w latach 2016-2020............................................................................ 63 Ryc. 13 Liczba mieszkań, na które wydano pozwolenia na budowę w kolejnych latach 2016-2020 z rozbiciem na mieszkania w budownictwie indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem .............................................................................................................................................. 65 Ryc. 14 Średnia powierzchnia mieszkania, latach 2016-2020 z rozbiciem na mieszkania w budownictwie mieszkaniowym indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem .............................................................................................................................................. 67 Ryc. 15 Tereny poddane szczegółowym badaniom przyrodniczym ......................................................... 85 Ryc. 16 Granice obszaru rewitalizacji........................................................................................................ 112 Ryc. 17 Bezrobotni zarejestrowani wg płci na obszarze Miasta w latach 2011-2019 .......................... 159 Ryc. 18 Bezrobotni zarejestrowani wg wykształcenia ........................................................................... 160 Ryc. 19 Populacja miasta Suwałk wg płci ............................................................................................... 180 Ryc. 20 Gęstość zaludnienia w poszczególnych obrębach ewidencyjnych miasta w 2019 r............. 181 Ryc. 21 Przyrost naturalny w latach 2011-2019 ..................................................................................... 182 Ryc. 22 Migracje na terenie Suwałk w latach 2011-2019 ..................................................................... 184 Ryc. 23 Udział ludności wg ekonomicznych grup wieku w % ludności ogółem w latach 2011-2019 .... 185 Ryc. 24 Ludność wg ekonomicznych grup wieku w % ludności ogółem w roku 2019 ......................... 185 Ryc. 25 Piramida wieku w 2019 r ........................................................................................................... 186 Ryc. 26 Prognoza demograficzna do roku 2050 .................................................................................... 187 Ryc. 27 Prognoza demograficzna do roku 2050 .................................................................................... 188 Ryc. 28 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni miasta w niniejszym Studium .... 239 Ryc. 29 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „A”........ 242 Ryc. 30 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „B”........ 251 Ryc. 31 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „C”........ 258 Ryc. 32 Udział procentowy przeznaczeń terenów w powierzchni jednostki urbanistycznej „D”........ 267 Ryc. 33 Udział procentowy przeznaczeń terenu w powierzchni jednostki urbanistycznej „E”........... 274 Ryc. 34 Udział procentowy przeznaczeń terenu w powierzchni jednostki urbanistycznej „F” .......... 281 Spis tabel Tab. 1 Ocena zgodności ustaleń obowiązujących planów z wymaganiami art. 15 ust. 2 ..................... 52 Tab. 2 Struktura użytków gruntowych ..................................................................................................... 58 Tab. 3 Decyzje o warunkach zabudowy i decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego ............. 60 Tab. 4 Zestawie wydanych w latach 2016-2020 decyzji o warunkach zabudowy z podziałem na funkcje ........................................................................................................................................................................ 60 Tab. 5 Zestawie wydanych w latach 2016-2020 pozwoleń na budowę z podziałem na funkcje .......... 62 Tab. 6 Liczba mieszkań, na które wydano pozwolenia na budowę w kolejnych latach 2016-2020 z rozbiciem na mieszkania w budownictwie indywidualnym oraz mieszkania przeznaczone na sprzedaż lub wynajem .............................................................................................................................................. 65 Tab. 7 Klasyfikacja stref zanieczyszczeń powietrza ............................................................................. 89 Tab. 8 Wynikowe klasy strefy podłaskiej dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej za 2019 r. dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia. 89 Tab. 9 Wynikowe klasy strefy podlaskiej dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej za 2019 r. dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony roślin .... 90 Tab. 10 Odcinki drogi objęte zakresem Mapy akustycznej i Programu [...] ........................................... 91 Tab. 11 Wyniki pomiarów monitoringowych pól elektromagnetycznych za rok 2019 na terenie Miasta Suwałki .................................................................................................................................................. 93 Tab. 12 Jakość wód podziemnych na terenie Suwałk .................................................................................. 100 Tab. 13 Wykaz obiektów ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Suwałk w tym wpisanych do rejestru zabytków - stan na 2021 r. ........................................................................................................ 113 Tab. 14 Wykaz stanowisk archeologicznych .............................................................................................. 143 Tab. 15 Bezrobotni zarejestrowani wg płci na obszarze Miasta w latach 2011-2019 ....................... 158 Tab. 16 Stopa bezrobocia w % w latach 2011 – 2019 ............................................................................. 158 Tab. 17 Bezrobotni zarejestrowani wg płci i wykształcenia .................................................................... 159 Tab. 18 Bezrobotni zarejestrowani wg płci i wieku ............................................................................... 160 Tab. 19 Stan finansów Gminy Miasta Suwałki, jego wielkość i dynamika w latach 2017-2019 ...... 177 Tab. 20 Wydatki Gminy Miasta Suwałki w latach 2017-2019 .............................................................. 178 Tab. 21 Wieloletnia prognoza finansowa - poziom dochodów i wydatków do 2040 r. ......................... 178 Tab. 22 Liczba mieszkańców Suwałk w latach 2011-2019 ....................................................................... 179 Tab. 23 Migracje na terenie Suwałk w latach 2011-2019 ....................................................................... 183 Tab. 24 Ludność wg grup ekonomicznych w latach 2011-2019 ............................................................. 184 Tab. 25 Prognoza demograficzna do roku 2050 ...................................................................................... 187 Tab. 26 Chłonność terenów objętych ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego ........................................................................................................................................... 190 Tab. 27 Bilans terenów .............................................................................................................................. 193 Tab. 28 Struktura władania gruntami ....................................................................................................... 197 Tab. 29 Wykaz pomników przyrody na terenie Suwałk, wg stanu na dzień 1 maja 2021 r ............... 199 Tab. 30 Złoża surowców mineralnych w Suwałkach .............................................................................. 209 Tab. 31 Liczba odbiorców gazu w podziale na grupy taryfowe (stan na 31.07.2020r.) ....................... 224 Tab. 32 Dane nt. sieci gazowej w Mieście Suwałki (stan na 31.07.2020r.) ........................................... 224 Tab. 33 Powierzchnia przeznaczeń terenów w poszczególnych jednostkach urbanistycznych .......... 240 Tab. 34 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „A” ..................... 243 Tab. 35 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „A” * .................................................................................................................................................. 246 Tab. 36 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „B” ..................... 251 Tab. 37 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „B” * .................................................................................................................................................. 255 Tab. 38 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „C” ..................... 259 Tab. 39 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „C” * .................................................................................................................................................. 262 Tab. 40 Powierzchnia przeznaczeń terenu w obszarze jednostki urbanistycznej „D” ....................... 268 Tab. 41 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „D” * .................................................................................................................................................. 271 Tab. 42 Powierzchnia przeznaczeń terenów w obszarze jednostki urbanistycznej „E” ..................... 275 Tab. 43 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „E” * .................................................................................................................................................. 278 Tab. 44 Powierzchnia przeznaczeń terenu w obszarze jednostki urbanistycznej „F” ....................... 282 Tab. 45 Charakterystyka jednostek podstawowych wchodzących w skład jednostki urbanistycznej „F” *** .................................................................................................................................................. 284 STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWAŁK RYSUNEK NR 1 UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE - POWIĄZANIA PRZESTRZENNE Granica państwa Granica województwa Granice gmin Granica administracyjna Suwałk Obszary zabudowane Wody powierzchniowe stojące Wody powierzchniowe płynące Lasy Drogi krajowe Drogi wojewódzkie Linie kolejowe Park narodowy Parki krajobrazowe Specjalne Obszary Ochrony Natura 2000 Obszary Specjalnej Ochrony Natura 2000 Obszary Chronionego Krajobrazu Udokumentowane złoża kopalin Lokalizacja elektrowni wiatrowych STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 2 PODZIAŁ MIASTA NA URBANISTYCZNE JEDNOSTKI STRUKTURALNO-PRZESTRZENNE SKALA 1 : 45000 Granica administracyjna Suwalk Urbanistyczne jednostki strukturalno - przestrzenne A B C D E F Numery urbanistycznych jednostek strukturalno - przestrzennych STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 3 STRUKTURA WŁADANIA STAN NA CZERWIEC 2021 R. SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwałk Grunty Skarbu Państwa Grunty Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Grunty Skarbu Państwa w trwałym zarządzie - lasy Zasób nieruchomości Miasta Suwałki Grunty Gminy Miasta Suwałki Drogi Gminy Miasta Suwałki Grunty GMS w trwałym zarządzie ZDiŻ Drogi GMS w trwałym zarządzie ZDiŻ Grunty GMS w trwałym zarządzie szkół i innych jednostek oświatowych Grunty GMS w trwałym zarządzie OSiR Grunty SP w wieczystym użytkowaniu Miasta Suwałki Grunty SP w wieczystym użytkowaniu Miasta Suwałki oddane w trwały zarząd STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 4 ZASOBY PRZYRODNICZE SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwałk Wody powierzchniowe Lasy (wg ewidencji gruntów) Tereny zieleni Cmentarze Ogrody działkowe Ciagi ekologiczne Obszary szczegółowego zagrożenia powodzią Udokumentowane złoża kopalin Formy ochrony przyrody Otulina Wigierskiego Parku Narodowego Rezerwat przyrody "Cmentarzysko Jaćwingów" Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Północnej Suwalszczyzny Obszar Chronionego Krajobrazu Puszcza i Jeziora Augustowskie Obszar Natura 2000 Ostoja Wigierska Obszar Natura 2000 Ostoja Augustowska Obszar Natura 2000 Puszcza Augustowska Pomniki przyrody Stanowisko dokumentacyjne STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 5 UWARUNKOWANIA I ZASOBY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Granice stref ochrony konservatorskiej wpisanych do rejestru zabytków Granice stref ochrony konservatorskiej objętych wojewódzką ewidencją zabytków Obiekty wpisane do rejestru zabytków Obiekty objęte wojewódzką ewidencją zabytków Obiekty objęte gminną ewidencją zabytków Stanowiska archeologiczne STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 6A UKŁAD KOMUNIKACYJNY MIASTA (KATEGORIE DRÓG) SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Droga ekspresowa S61 (obwodnica miasta) Droga krajowa Drogi wojewódzkie Drogi powiatowe Drogi gminne Istniejące linie kolejowe (Stan na lipiec 2021 r.) STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 6B KIERUNKI ROZWOJU PODSTAWOWEGO UKŁADU KOMUNIKACYJNEGO (DOCIELOWY PRZEbieG DRÓG GŁÓWNYCH I ZBIORCZYCH) SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Trasa drogi ekspresowej S61 Trasa drogi głównej Trasy dróg zbiorczych Tereny kolejowe Docelowy korytarz Rail Baltica Skrzyżowania linii kolejowej z drogami Teren lotniska STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 6C KIERUNKI ROZWOJU PODSTAWOWEGO UKŁADU KOMUNIKACYJNEGO (DOCIELOWE PRZEBIEGI DRÓG KRAJOWYCH I WOJEWÓDZKICH) SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Droga ekspresowa S61 (obwodnica miasta) Tereny kolejowe Docelowy korytarz Rail Baltica Skrzyżowania linii kolejowej z drogami Teren lotniska Przebieg dróg w 2021 roku - Droga wojewódzka nr 652 - Droga wojewódzka nr 653 - Droga wojewódzka nr 655 - Droga wojewódzka nr 662 - Droga krajowa nr 8 (do zmiany na DW 662) - Obecna droga wojewódzka przeznaczona do zmiany na drogę powiatową Przebieg dróg po 2025 roku - Droga wojewódzka nr 652 - Droga wojewódzka nr 655 - Droga wojewódzka nr 662 Przebieg dróg po 2030 roku - Droga wojewódzka nr 652 - Droga wojewódzka nr 653 STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 7 PLAN KOMUNIKACJI ROWEROWEJ SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Istniejące wydzielone drogi rowerowe Istniejące ciągi pieszo - rowerowe Projektowane drogi rowerowe STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 8 UWARUNKOWANIA I OGRANICZENIA MAJĄCE ISTOTNY WPŁYW NA SPOSÓB ZAGOSPODAROWANIA SKALA 1 : 45000 Obszary szczegółowego zagrożenia powodzi - na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi 10% - na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1% Linia elektroenergetyczna najwyższego napięcia 400 kV Pas ograniczonego użytkowania od linii elektroenergetycznej 400 kV Linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia 110 kV wraz z pasem ograniczonego użytkowania Radiolinia RTCN Suwałki-Krzemieniuchu - SLR Kamiń Pas ochrony radiolinii RTCN Suwałki-Krzemieniuchu - SLR Kamiń Powierzchnie ograniczające przeszkody dla lotniska Suwałki (wartości w m n.p.m.) Granica strefy 600 m od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW Zasięg strefy 10 000 m od lotniczych urządzeń naziemnych 1066/1067: DVOR/DME SUW Strefy oddziaływania elektrowni wiatrowych Strefa ochronna kompostowni odpadów komunalnych Strefa ochronna urządzeń Państwowej Służby Hydrometeorologicznej Strefa ochrona od strzelnic wojskowej Strefa ochrony pośredniej miejskiego ujęcia wód podziemnych o zastrzeżonych warunkach ochrony Zewnętrzne strefy ochronne ujęć wodnych Strefa ochrony sanitarnej od cmentarzy - 150 m Strefa ochrony sanitarnej od cmentarzy - 50 m Tereny zamknięte kolejowe wojskowe STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 9 OBOWIĄZUJĄCE I W TRAKCIE OPRACOWANIA MIEJSCOWE PLANY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO STAN NA CZERWIEC 2021 R. SKALA 1:45000 - obowiązujące mpzp - mpzp w trakcie sporządzania w tym: - zmiany planów STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK NR 10 OBSZARY WYMAGAJĄCE PRZEKSZTAŁCEN, REHABILITACJI, REKULTYWACJI ORAZ OBSZARY ZDEGRADOWANE SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwałk Obszar śródmieścia Obszary wymagające przekształceń, rehabilitacji i rekultywacji Obszary Strategicznej Interwencji (OSI) wyznaczone w strategii rozwoju miasta Suwalki (Suwalki 2030) STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA SUWALK RYSUNEK 11 GRANICE OBSZARÓW ROZMIESZCZENIA URZĄDEŃ WYTWARZAJĄCYCH ENERGIE Z ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERII O MOCY PRZEKRACZAJĄcej 100 kW SKALA 1: 45000 Granica administracyjna Suwalk Jednostki urbanistyczne Granice obszarów rozmieszczenia urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW	addc28aa-c780-41b7-9a1f-8a44369ddd65	finepdfs	1.663086	CC-MAIN-2024-26	https://bip.um.suwalki.pl/resource/149302/80060/Tekst+Studium+uwarunkowa%25C5%2584+i+kierunk%25C3%25B3w+zagopodarowania+przestrzennego.pdf	2024-06-23T05:23:39+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198862430.93/warc/CC-MAIN-20240623033236-20240623063236-00708.warc.gz	114,437,483	0.999656	0.999942	0.999942	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 129, 4528, 9133, 11721, 14593, 17507, 20236, 22996, 23123, 23589, 26781, 30190, 30443, 30963, 34032, 37460, 40701, 43845, 46694, 49666, 52603, 55600, 58525, 61926, 64532, 67583, 70566, 73626, 76595, 79374, 82189, 85127, 87931, 90671, 92518, 94618...	1	0
KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 10.7.2013 SWD(2013) 250 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Streszczenie oceny skutków Towarzyszący dokumentowi Wniosek DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie udziału Unii Europejskiej w Europejskim programie na rzecz innowacji i badań w dziedzinie metrologii (EMPIR) podjętym przez kilka państw członkowskich {COM(2013) 497 final} {SWD(2013) 249 final} DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Streszczenie oceny skutków Towarzyszący dokumentowi Wniosek DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie udziału Unii Europejskiej w Europejskim programie na rzecz innowacji i badań w dziedzinie metrologii (EMPIR) podjętym przez kilka państw członkowskich W niniejszym streszczeniu przedstawiono najważniejsze ustalenia i wnioski sprawozdania z oceny skutków towarzyszącego wnioskowi Komisji dotyczącemu decyzji w sprawie kontynuacji Europejskiego programu badań metrologicznych (EMRP) podjętego przez kilka państw członkowskich. Państwa członkowskie UE uczestniczące w EMRP złożyły wniosek w sprawie wspomnianej kontynuacji, która została potwierdzona poprzez ogłoszenie projektu programu „Europejski program na rzecz badań i innowacji w dziedzinie metrologii (EMPIR)" z udziałem tych państw oraz krajowe zobowiązania finansowe ze strony 28 państw. Metrologia jest dziedziną nauki dotyczącą pomiarów i obejmuje wszelkie teoretyczne i praktyczne zagadnienia związane z pomiarami. Do głównych aspektów metrologii należą definiowanie, realizowanie i rozpowszechnianie jednostek miary oraz ich powiązanie z jednostkami podstawowymi (kilogram, metr, sekunda, kelwin itd.). Krajowe instytuty metrologii (KIM) odpowiadają za zapewnienie niezbędnych badań i infrastruktury oraz wdrażanie przy wykorzystaniu finansowania instytucjonalnego z agencji rządowych lub ministerstw. 1. OPIS PROBLEMU 1.1. Reagowanie na wyzwania związane z badaniami i innowacjami w dziedzinie metrologii W samym centrum naszego opartego na zaawansowanych technologiach świata leży metrologia – nauka o pomiarach. Metrologia wpływa na wszystkie aspekty naszego codziennego życia. Coraz dokładniejsze i coraz bardziej wiarygodne pomiary mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia innowacji i wzrostu gospodarczego w naszej gospodarce opartej na wiedzy. Wiarygodny i identyfikowalny pomiar umożliwia szerszym kręgom naukowym konstruowanie lepszych instrumentów oraz lepsze prowadzenie działalności naukowej. Umożliwia też ekspansję przemysłu na nowych obszarach, stwarzając przestrzeń i możliwości sprzyjające innowacji. Stanowi zasadnicze oparcie i źródło postępu dla zrozumienia istniejących globalnych wyzwań w takich dziedzinach jak opieka zdrowotna i zmiana klimatu oraz dla osiągnięcia porozumienia w tym zakresie. Przy rozwiązywaniu poważnych problemów społecznych bardzo często korzysta się z rozwiązań metrologicznych. Ma to miejsce zwłaszcza w dziedzinie zdrowia, środowiska i energii, lecz dotyczy również innych obszarów, np. transportu (pojazdy sterowane automatycznie, redukcje emisji), rolnictwa (bezpieczeństwo żywności) lub bezpiecznych społeczeństw (pomiary chemiczne i pomiary poziomu promieniowania, zwiększanie bezpieczeństwa danych). Wszystkie rządy w zaawansowanych technologicznie państwach wspierają infrastrukturę metrologiczną ze względu na korzyści, jakie się z nią wiążą, oraz jej wyraźny status dobra publicznego, który uzasadnia interwencję publiczną. Największe potęgi gospodarcze świata zwiększają inwestycje w badania metrologiczne i powiązaną infrastrukturę. Przykładowo Chiny w latach 2001–2007 zwiększyły krajowe inwestycje w badania i rozwój w dziedzinie metrologii o czynnik wynoszący 25 – aczkolwiek ich pozycja wyjściowa była niska. Stany Zjednoczone zobowiązały się podwoić do 2017 r. budżet na rzecz Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii (NIST). Wykres 1 przedstawia silny wzrost inwestycji w metrologię w niektórych spośród największych gospodarek w ostatnich latach. Uwzględniając poziom inwestycji w metrologię oraz jej rolę w promowaniu doskonałości naukowej oraz konkurencyjności przemysłu, jedno państwo członkowskie lub nawet grupa państw działających wspólnie nie mogłyby konkurować w kontekście globalnym. 1.2. Główne problemy i ich przyczyny W wyniku przeprowadzonych w tej kwestii konsultacji społecznych 1 uzyskano jasne informacje zwrotne na temat problemów, które należy rozwiązać zarówno w ujęciu ogólnym, jak i w odniesieniu do poszczególnych zainteresowanych stron, oraz potwierdzono wyniki śródokresowej oceny EMRP. Wśród respondentów panowała niemal jednomyślna zgoda (97 %) co do znaczenia badań metrologicznych dla sprostania poważnym wyzwaniom, dla gospodarki europejskiej i konkurencyjności przemysłu oraz dla polityk, normalizacji i prac regulacyjnych na szczeblu europejskim. Większość była również zgodna w odniesieniu do 15 szczegółowych 1 W celu zapoznania się z pełną wersją sprawozdania zob. http://ec.europa.eu/research/consultations/pdf/empir-survey-final-report.pdf. problemów podstawowych (od 50 do 90 % respondentów zgodnie uznało, że były one „ważne" lub „bardzo ważne"). Wykres 2: Wyniki konsultacji społecznych: kwestie problemowe w odniesieniu do europejskiego systemu badań metrologicznych według hierarchii ważności 0% 20% 40% 60% 80% 100% 1. Niewystarczające ogólne inwestycje w badania metrologiczne 2. Niewystarczające badania metrologiczne w odniesieniu do największych wyzwań 3. Brak współpracy z partnerami sektorowymi 4. Brak koordynacji i niepotrzebne dublowanie działań 5. Brak współpracy z szerszymi kręgami naukowymi 6. Słabo rozwinięte praktyki w zakresie interdyscyplinarnych badań naukowych 7. Słabe wykorzystanie w przemyśle 8. Brak wykwalifikowanych badaczy i formalnych ścieżek kariery 9. Duże różnice pod względem potencjału między państwami członkowskimi UE 10. Niewystarczająca współpraca na poziomie globalnym 11. Niewystarczający dostęp do specjalistycznych infrastruktur 12. Słabe wyniki w dziedzinie doskonałości naukowej w zakresie badań metrologicznych w Europie 13. Brak zaangażowania w normalizację na szczeblu europejskim 14. Niewystarczająca mobilność badaczy w obrębie krajowych instytutów metrologii 15. Brak wspólnego stanowiska w sieci na poziomie globalnym Bardzo ważne Ważne Mało ważne Nieważne Brak opinii Dwa najistotniejsze problemy, które muszą zostać rozwiązane w ramach przyszłej inicjatywy, można podsumować w następujący sposób: 1) Niedostateczne wykorzystanie potencjału wywierania większego wpływu na wzrost gospodarczy oraz wyzwania społeczno-ekonomiczne * Metrologia musi w większym stopniu przyczyniać się do rozwoju gospodarczego poprzez działania prowadzone po badaniach, które pozwalają na ograniczenie przeszkód i czynników ryzyka związanych z wykorzystaniem badań metrologicznych dzięki zastosowaniu produktów nowych dla rynku. * Środowisko metrologiczne powinno sprzyjać lepszym lub szybciej wprowadzanym przepisom i normom poprzez zapewnienie niezależnego wkładu naukowego – którego obecnie często brakuje – w zakresie metod pomiaru i ich ograniczeń. * Badania metrologiczne muszą być w większym stopniu interdyscyplinarne i bardziej otwarte na szerszą bazę naukową; jedynie dalsza modernizacja systemu metrologicznego zmierzająca w kierunku większej interdyscyplinarności i otwarcia na szerszą bazę naukową może zapewnić dostarczanie lepszych technologii pomiaru w odniesieniu do problemów społecznych związanych z takimi dziedzinami jak zdrowie, energia i środowisko. 2) Fragmentacja i strukturalne słabości europejskiego systemu badań i innowacji w dziedzinie metrologii * Należy zapewnić lepszą koordynację i większą integracyjność rozwoju i wykorzystania nowych technologii pomiaru w Europie, aby ograniczyć niepotrzebne powielanie działań i umożliwić krajowym instytutom metrologicznym, które są w mniejszym stopniu ukierunkowane na badania, ograniczenie luk w wiedzy, a tym samym stworzenie przez nie lepszych warunków wspierania krajowych priorytetów w zakresie rozwoju społeczno-ekonomicznego. * Europa musi zapewnić pełnienie wiodącej roli na świecie oraz opracować skoordynowaną strategię Europa musi opracować skoordynowaną strategię w odniesieniu do prowadzenia na poziomie programu współpracy w zakresie badań metrologicznych z resztą świata w sposób, który zapewni większe korzyści gospodarcze i umożliwi Europie wypracowanie wspólnego stanowiska i pełnienie wiodącej roli w podejmowaniu światowych wyzwań związanych z metrologią. 1.3. Interwencja publiczna na szczeblu UE jest w pełni uzasadniona Interwencja publiczna na szczeblu UE jest niezbędna w celu połączenia odrębnych krajowych programów badawczych, aby pomóc w przygotowaniu wspólnych, transgranicznych strategii w zakresie badań i finansowania, a także w celu osiągnięcia masy krytycznej w odniesieniu do podmiotów i inwestycji wymaganych w celu sprostania istotnym wyzwaniom metrologicznym, co przyczyni się do zwiększenia opłacalności oraz wpływu działań i inwestycji europejskich w tej dziedzinie. Inicjatywa wpisuje się w cele wyznaczone w Traktacie, tj. wzmocnienie bazy naukowej i technologicznej UE (art. 179 ust. 1 TFUE) oraz utworzenie europejskiej przestrzeni badawczej w oparciu o współpracę naukowców ponad granicami (art. 179 ust. 2 TFUE), na przykład poprzez udział w programach badawczych i rozwojowych podjętych przez kilka państw członkowskich (art. 185 TFUE). W europejskiej strategii na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu – strategii „Europa 2020" – określono program na rzecz badań i innowacji w Europie na nadchodzące lata. Badania metrologiczne mają wpływ na kilka inicjatyw przewodnich wspomnianej strategii, w tym na „Unię innowacji". „Europejską agendę cyfrową", Europę efektywnie korzystającą z zasobów" i „Politykę przemysłową w erze globalizacji". W ramach obecnej inicjatywy państwa członkowskie, które podjęły EMRP, oraz ich krajowe instytuty metrologiczne wraz z EURAMET – specjalną jednostką ds. realizacji – udowodniły, że struktura lekkiego zarządzania może zapewnić efektywne i skuteczne wdrażanie programu. EMPIR, ulepszony program stanowiący kontynuację EMRP, będzie również zgodny z zasadą pomocniczości, ponieważ państwa członkowskie będą odpowiedzialne za opracowanie wspólnego, strategicznego programu prac oraz wszystkich aspektów operacyjnych. Do zadań UE należy zapewnienie lepszej koordynacji, pomoc w osiągnięciu masy krytycznej i dostosowaniu strategii krajowych i europejskich, zwiększeniu efektywności wydatków publicznych, a także w zagwarantowaniu synergii ze strategiami UE i przyczynieniu się do realizacji priorytetów programu „Horyzont 2020". 1.4. EMRP: Najważniejsze osiągnięcia i wyciągnięte wnioski Obecna inicjatywa EMRP stanowi wspólny europejski program badań metrologicznych realizowany przez 22 krajowe instytuty metrologiczne. Jego podstawą jest art. 185 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w którym przy urzeczywistnianiu wieloletniego programu ramowego umożliwia się koordynację krajowych programów badawczych. Na obecny program przewidziano całkowity budżet środków publicznych w wysokości 400 mln EUR na okres pięciu lat, przy współmiernym wkładzie ze strony uczestniczących państw i Unii Europejskiej. Znaczenie przedmiotowej inicjatywy uznano już w ocenie śródokresowej: „Panel jednomyślnie uznaje, że art. 185 stanowi dla środowiska metrologicznego niemal idealny instrument w zakresie wspólnego planowania ze względu na długoterminowe krajowe zobowiązania w odniesieniu do finansowania, stosunkowo jednolite struktury krajowe oraz istniejące już wcześniej ramy tworzenia sieci kontaktów". Główne niedociągnięcia EMRP to zbyt mała otwartość krajowych instytutów metrologicznych na doskonałą bazę naukową poza takimi instytutami oraz niewystarczające budowanie potencjału. Ponadto brak specjalnych instrumentów wspierania innowacji oraz regulacyjnych / normalizacyjnych planów działania ogranicza możliwość wykorzystania innowacji w przemyśle, a tym samym szerszy wpływ na gospodarkę. 2. CELE 2.1. Ogólne cele Zgodnie ze strategią „Europa 2020", inicjatywą przewodnią „Unia innowacji", programem „Horyzont 2020" oraz EPB, nadrzędnym celem przyszłej inicjatywy jest sprostanie wyzwaniom, przed którymi stoi europejski system badań metrologicznych, oraz czerpanie pełnych korzyści z ulepszonych rozwiązań w zakresie pomiaru w Europie. Ogólne cele obejmują zatem: 1) dostarczenie odpowiednich, zintegrowanych, dostosowanych do celu rozwiązań w zakresie metrologii, wspierających innowacje i konkurencyjność przemysłu, a także technologii pomiaru zapewniających rozwiązanie problemów społecznych związanych z takimi dziedzinami, jak zdrowie, środowisko i energia, w tym wsparcie rozwoju i wdrażania polityki (OC1); 2) utworzenie zintegrowanego europejskiego systemu badań metrologicznych o masie krytycznej, charakteryzującego się aktywnym zaangażowaniem na szczeblu regionalnym, krajowym, europejskim i międzynarodowym (OC2). 2.2. Cele szczegółowe Aby osiągnąć ogólne cele oraz zapewnić wysoki poziom integracji w zakresie nauki, finansów i zarządzania we wszystkich stosownych działaniach oraz wywarcie znacznego wpływu, wyznaczone zostały następujące cele szczegółowe oraz powiązane wartości odniesienia: * zwiększenie poziomu absorpcji w przemyśle oraz poprawa normalizacji: * europejskie obroty z tytułu nowych lub znacznie ulepszonych produktów i usług, które można przypisać działaniom badawczym w ramach EMPIR i programów go poprzedzających, w wysokości co najmniej 400 mln EUR; * zaangażowanie w program co najmniej 60 % Komitetów Technicznych ds. CEN/CENELEC /ISO/IEC i równoważnych organów normalizacyjnych, które mogą potencjalnie odnieść bezpośrednie korzyści z projektów EMPIR; * wsparcie spójnego, zrównoważonego i zintegrowanego europejskiego środowiska metrologicznego, aby zapewnić pełne wykorzystanie potencjału UE: * utrzymanie krajowych inwestycji przeznaczonych na badania metrologiczne w Europie, które są koordynowane za pośrednictwem przedmiotowego programu lub na które program ten wpływa, na poziomie co najmniej 50 %; * wszystkie krajowe instytuty metrologii i ich wyznaczone jednostki współdziałają w ramach programu; * wiodąca rola Europy w co najmniej 20 % międzynarodowych komitetów metrologicznych 2 . 2 Np. w komitetach konwencji metrycznej: www.bipm.org/en/committees. 2.3. Cele operacyjne Z powyższych celów szczegółowych wynika sześć celów operacyjnych: * ustanowienie wspólnych planów działań zakładających silną integrację w zakresie badań podstawowych oraz badań metrologicznych ukierunkowanych na wyzwania za pośrednictwem współdzielonych priorytetów i wspólnych zaproszeń do składania wniosków przy zastosowaniu procedury wyboru projektów opartej na kryterium doskonałości (CO1); * wsparcie działań związanych z innowacją poprzez rozwój nowych technologii, wspólne projekty badawcze oparte na zapotrzebowaniu w przemyśle oraz poprzez zwiększanie poziomu absorpcji w przemyśle. Wymaga to systemowej kontroli technologicznej projektów oraz zapewnienia odsetka badań opartych na zapotrzebowaniu w przemyśle na poziomie co najmniej 20 % (brak specjalnego modułu w ramach obecnego EMRP) (CO2); * zwiększenie bezpośredniego znaczenia dla decydentów i organów normalizacyjnych Co najmniej 10 % badań jest poświęconych badaniom normatywnym, podczas gdy w EMRP odsetek ten wynosił 0 % (CO3); * otwarcie programu na odpowiednie środowiska naukowe oraz zwiększanie świadomości i zaangażowania europejskich organizacji badawczo-technologicznych. Oznacza to konieczność przynajmniej podwojenia liczby naukowców spoza krajowych instytucji metrologicznych i ich wyznaczonych jednostek, którzy uczestniczą w programie (CO4); * wsparcie budowania potencjału w zakresie rozwoju krajowych instytucji metrologicznych, w szczególności poprzez wsparcie organów krajowych w pełnym wykorzystaniu zastosowania funduszy strukturalnych i innych odpowiednich programów. Oczekuje się zwiększenia efektu dźwigni w zakresie funduszy strukturalnych UE i innych programów z 0 % do 10 % poziomu wspólnych inwestycji w EMPIR (CO5); * wzmocnienie wiodącej roli Europy za pośrednictwem EURAMET oraz wsparcie ogólnoświatowej współpracy. Powinno to doprowadzić przynajmniej do dwóch rodzajów współpracy strukturalnej z głównymi podmiotami w zakresie metrologii poza Europą (np. ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą) (CO6). 3. WARIANTY STRATEGICZNE W odniesieniu do programu zastępującego EMRP zidentyfikowano trzy główne warianty strategiczne: W ramach wariantu 1 („brak specjalnego działania UE") uczestnictwo UE w EMRP zostałoby przerwane po zakończeniu bieżącego etapu finansowania w 2013 r. Ponadto w strategiach, programach i finansowaniu UE w zakresie badań nie przewidziano by jakichkolwiek środków na wsparcie celów EMRP. Wariant 2 („scenariusz BAU – EMRP2") oznaczałby kontynuację przy wdrożeniu takiej samej inicjatywy, ukierunkowanej w całości na koordynację i integrację badań podstawowych i nastawionych na wyzwania. Wariant ten wiązałby się z określonymi zaproszeniami w kwestiach istotnych dla przemysłu. Wariant 3 („udoskonalona inicjatywa na podstawie art. 185 – EMPIR") zostałby oparty na sukcesach EMPR i obejmowałby wdrożenie bardziej ambitnej i integracyjnej inicjatywy na podstawie art. 185, która byłaby dostosowana do celów strategii „Europa 2020" jako Europejski program na rzecz badań i innowacji w dziedzinie metrologii (EMPIR). Ulepszenia w ramach EMPIR w stosunku do EMRP polegają na większym skoncentrowaniu się na innowacjach i absorpcji w przemyśle, udzieleniu całkowicie nowego wsparcia na rzecz normalizacji i specjalnego budowania potencjału, a także na powiązaniu z innymi źródłami finansowania, takimi jak fundusze strukturalne, aby zapewnić wsparcie państwom uczestniczącym posiadającym niepełne lub dopiero powstające systemy metrologiczne w celu umożliwienia im zniwelowania luki w stosunku do istniejących systemów metrologicznych. 4. PORÓWNANIE WARIANTÓW Podstawę porównania stanowi ocena skutków dla sześciu celów operacyjnych oraz ocena skutków gospodarczych, społecznych i innych. Wykres 2: Porównanie skutków poszczególnych wariantów dla osiągnięcia sześciu celów operacyjnych (CO) oraz skutków gospodarczych, społecznych i innych \| \| Wariant 1: Brak specjalnego działania UE \| Wariant 2: EMPR 2 \| \|---\|---\|---\| \| CO1 Integracja \| Niewielka/Średnia \| Bardzo duża \| \| CO2 Innowacje \| Niewielkie/Średnie \| Średnie \| \| CO3 Znaczenie dla polityki \| Niewielkie/Średnie \| Średnie \| \| CO4 Otwartość programu \| Niewielka \| Średnia \| \| CO5 Budowanie potencjału \| Niewielkie \| Niewielkie/Średnie \| \| CO6 Ogólnoświatowa współpraca \| Niewielka/Średnia \| Niewielka/Średnia \| \| Skutki gospodarcze \| Niewielkie \| Średnie \| \| Skutki społeczne \| Średnie \| Średnie/Znaczne \| \| Skutki środowiskowe \| Niewielkie \| Średnie/Znaczne \| \| Skutki dla europejskiej polityki w zakresie badań i innowacji \| Niewielkie \| Średnie/Znaczne \| \| Skuteczność \| Bardzo niska \| Duża \| \| Obciążenie administracyjne \| Duże \| Średnie \| 5. WARIANT PREFEROWANY Po uwzględnieniu skuteczności w osiąganiu celów, efektywności oraz spójności w odniesieniu do wszystkich kryteriów wariantem preferowanym jest zdecydowanie wariant 3. Wybór ten znajduje pełne odzwierciedlenie w wynikach konsultacji społecznych (93 % wszystkich respondentów oceniło ten wariant jako „bardzo odpowiedni" lub „stosowny"). Wariant ten będzie opierał się na wcześniejszych osiągnięciach EMRP, kontynuując bieżące działania i wdrażając je w ramach nowego programu, przy jednoczesnym umożliwieniu już od samego początku sprawnego włączenia dodatkowych działań, aby zapewnić rozwiązanie problemów, których wyeliminowanie nie było możliwe w warunkach obecnej inicjatywy. Konkretny przydział środków w ramach budżetu będzie zależeć od wyników decyzji w sprawie programu „Horyzont 2020". Państwa uczestniczące przedstawiły już swoje zobowiązania finansowe na kwotę przekraczającą 300 mln EUR. Przy współmiernym wkładzie UE oznacza to program o wartości 600 mln EUR z zaproszeniami ogłaszanymi przez siedem lat, co w porównaniu z obecnym programem EMRP odpowiada wzrostowi budżetu rocznego o 7 % (85,7 mln EUR rocznie). 6. MONITOROWANIE I OCENA Utworzenie odpowiedniego systemu monitorowania i oceny na poziomie programu i projektu umożliwi przeprowadzenie należytej oceny odpowiedniego wdrażania programu EMPIR i jego skuteczności w osiąganiu celów. Ramy oceny będą obejmować następujące elementy: * sprawozdania roczne z wdrażania programu zawierające szczegółowe informacje na temat osiągnięć w ramach programu oraz postępów w kierunku osiągnięcia wyznaczonych celów i wartości docelowych w oparciu o określone wcześniej wskaźniki; * ocenę śródokresową, która zostanie przeprowadzona najpóźniej w 2018 r. przez panel niezależnych ekspertów powołany przez Komisję Europejską; w ocenie uwzględnione zostaną: proces dotychczasowego wdrożenia programu, jakość badań i innowacji, postępy w kierunku osiągnięcia celów i wartości docelowych oraz zalecenia w sprawie ewentualnych ulepszeń; * pod koniec okresu udziału Unii w EMPIR – niezależną ocenę końcową uwzględniającą przegląd osiągniętych celów oraz wyników i skutków. Opracowany został kompleksowy zestaw wskaźników stanowiących podstawę celów szczegółowych i celów operacyjnych. Został on przedstawiony w sprawozdaniu z oceny skutków.	<urn:uuid:9626d38b-8a04-43b9-bbdb-9dddc145deb7>	finepdfs	3.644531	CC-MAIN-2014-10	http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0250:FIN:pl:PDF	2014-03-17T17:16:08Z	crawl-data/CC-MAIN-2014-10/segments/1394678705768/warc/CC-MAIN-20140313024505-00068-ip-10-183-142-35.ec2.internal.warc.gz	42,233,287	0.999964	0.999989	0.999989	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 406, 3173, 4977, 8425, 11991, 14316, 17041, 19329, 21292 ]	1	1
KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ENERGII Bruksela, 23 lipca 2020 r. REV2 – zastępuje zawiadomienie (REV1) z dnia 7 marca 2018 r. ZAWIADOMIENIE DLA ZAINTERESOWANYCH STRON WYSTĄPIENIE ZJEDNOCZONEGO KRÓLESTWA Z UE A PRZEPISY UE W DZIEDZINIE GWARANCJI POCHODZENIA ENERGII ELEKTRYCZNEJ Z ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ Dnia 1 lutego 2020 r. Zjednoczone Królestwo wystąpiło z Unii Europejskiej i stało się „państwem trzecim" 1 . Umowa o wystąpieniu 2 określa okres przejściowy, który kończy się dnia 31 grudnia 2020 r. Do tego czasu prawo Unii stosuje się w całości do Zjednoczonego Królestwa i na jego terytorium 3 . W okresie przejściowym UE i Zjednoczone Królestwo będą prowadzić negocjacje w sprawie porozumienia dotyczącego nowego partnerstwa, przewidującego w szczególności strefę wolnego handlu. Nie jest jednak pewne, czy takie porozumienie zostanie zawarte i czy wejdzie w życie z końcem okresu przejściowego. W każdym razie skutkiem takiego porozumienia byłyby stosunki, które z punktu widzenia warunków dostępu do rynku znacznie różniłyby się od udziału Zjednoczonego Królestwa w rynku wewnętrznym 4 , w unii celnej UE oraz w obszarze podatku VAT i podatku akcyzowego. Po zakończeniu okresu przejściowego przepisy UE w dziedzinie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych 5 i efektywności energetycznej 6 nie będą już miały zastosowania do Zjednoczonego Królestwa. Porady dla zainteresowanych stron: 1 Państwo trzecie to państwo niebędące członkiem UE. 2 Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, Dz.U. L 29 z 31.1.2020, s. 7 („umowa o wystąpieniu"). 3 Z zastrzeżeniem niektórych wyjątków przewidzianych w art. 127 umowy o wystąpieniu, z których żaden nie jest istotny w kontekście niniejszego zawiadomienia. 4 W szczególności umowa o wolnym handlu nie przewiduje takich zasad rynku wewnętrznego (w obszarze towarów i usług), jak zasada wzajemnego uznawania, zasada kraju pochodzenia i harmonizacja. Umowa o wolnym handlu nie znosi również formalności celnych i kontroli celnych, w tym formalności dotyczących pochodzenia towarów i materiałów użytych do ich wytworzenia, ani zakazów i ograniczeń przywozowych i wywozowych. 5 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, Dz.U. L 140 z 5.6.2009, s. 16. 6 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1. Aby zaradzić skutkom opisanym w niniejszym zawiadomieniu, zaleca się przedsiębiorstwom i organom administracji państw członkowskich sprawdzenie, czy w ich szczególnej sytuacji zachodzi jedna z poniższych okoliczności, oraz zastosowanie niezbędnych środków, biorąc pod uwagę zmiany prawne w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa po zakończeniu okresu przejściowego. Uwaga: Niniejsze zawiadomienie nie odnosi się do: - przepisów UE dotyczących unijnego rynku energii; - przepisów UE dotyczących polityki klimatycznej UE. Zawiadomienia dotyczące tych aspektów są opracowywane lub zostały opublikowane 7 . 1. GWARANCJE POCHODZENIA Zgodnie z art. 15 ust. 2 8 dyrektywy 2009/28/WE, na wniosek producenta energii elektrycznej z odnawialnych źródeł, państwa członkowskie muszą zapewnić wydanie gwarancji pochodzenia. Gwarancje pochodzenia wydaje się w celu poinformowania odbiorców końcowych o udziale energii ze źródeł odnawialnych i innych źródeł energii w koszyku energetycznym danego dostawcy energii zgodnie z art. 3 ust. 9 dyrektywy 2009/72/WE 9 . 10 Zgodnie z art. 15 ust. 9 dyrektywy 2009/28/WE państwa członkowskie muszą uznać gwarancje pochodzenia wydane przez inne państwa członkowskie 11 . Po zakończeniu okresu przejściowego gwarancje pochodzenia wydane przez wyznaczone organy w Zjednoczonym Królestwie zgodnie z art. 15 ust. 2 dyrektywy 2009/28/WE nie będą już uznawane przez państwa członkowskie UE. 7 https://ec.europa.eu/info/european-union-and-united-kingdom-forging-new-partnership/futurepartnership/preparing-end-transition-period_pl 8 Z dniem 30 czerwca 2021 r. dyrektywa 2009/28/WE traci moc i zostaje zastąpiona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82. Art. 19 ust. 2 i 9 zawiera przepisy równoważne przepisom art. 15 ust. 2 i 9 dyrektywy 2009/28/WE. 9 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej, Dz.U. L 211 z 14.8.2009, s. 55. 10 Z dniem 1 stycznia 2021 r. dyrektywa 2009/72/WE traci moc i zostaje zastąpiona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającą dyrektywę 2012/27/UE, Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 125. Pkt 5 załącznika I do tej dyrektywy zawiera przepisy równoważne przepisom art. 3 ust. 9 dyrektywy 2009/72/WE. 11 Z zastrzeżeniem wyjątku określonego w art. 15 ust. 9 dyrektywy 2009/28/WE, zgodnie z którym państwo członkowskie może odmówić uznania gwarancji pochodzenia wyłącznie wtedy, gdy ma uzasadnione wątpliwości co do jej dokładności, wiarygodności lub autentyczności. Zgodnie z art. 14 ust. 10 dyrektywy 2012/27/UE państwa członkowskie muszą zapewnić, aby można było zagwarantować pochodzenie energii elektrycznej wytworzonej w procesie wysokosprawnej kogeneracji zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami, oraz wydają w tym celu elektroniczne gwarancje pochodzenia dla standardowej jednostki 1 MWh, zawierające co najmniej informacje określone w załączniku X. Państwa członkowskie uznają wzajemnie swoje gwarancje pochodzenia 12 . Po zakończeniu okresu przejściowego gwarancje pochodzenia wydane przez wyznaczone organy w Zjednoczonym Królestwie zgodnie z art. 14 ust. 10 dyrektywy 2012/27/UE nie będą już uznawane przez państwa członkowskie UE. 2. CERTYFIKACJA INSTALATORÓW Zgodnie z art. 14 ust. 3 13 dyrektywy 2009/28/WE państwa członkowskie zapewniają, by instalatorzy małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła mieli dostęp do systemów certyfikacji lub równoważnych systemów kwalifikowania opartych na kryteriach określonych w załączniku IV do tej dyrektywy. Państwa członkowskie uznają certyfikaty przyznane przez inne państwa członkowskie zgodnie z tymi kryteriami. Po zakończeniu okresu przejściowego certyfikacje instalatorów wydane przez Zjednoczone Królestwo zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy 2009/28/WE nie będą już uznawane przez państwa członkowskie UE. Ogólne informacje na temat prawodawstwa Unii mającego zastosowanie do gwarancji pochodzenia i certyfikacji instalatorów można znaleźć na stronie internetowej Komisji dotyczącej polityki energetycznej (https://ec.europa.eu/energy/en/home). W razie potrzeby na tej stronie będą zamieszczane dodatkowe informacje. Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Energii 12 Z zastrzeżeniem wyjątku określonego w art. 14 ust. 10 dyrektywy 2012/27/UE. 13 Art. 18 ust. 3 dyrektywy (UE) 2018/2001 zawiera przepisy równoważne przepisom art. 14 ust. 3 dyrektywy 2009/28/WE.	<urn:uuid:320d3f42-5730-4d85-afcf-a81ea522ecc5>	finepdfs	2.925781	CC-MAIN-2023-14	https://commission.europa.eu/system/files/2020-10/energy_origin_pl_0.pdf	2023-03-21T09:11:21+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296943637.3/warc/CC-MAIN-20230321064400-20230321094400-00552.warc.gz	244,891,666	0.999985	0.999987	0.999987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2581, 5354, 7351 ]	1	0
K. Orłowski, V. Wojeńska 05-500 PIASECZNO UL. DWORCOWA 18 lokal użytkowy 4 POLAND TEL/FAX 22- 716 71 11 TEL 22- 716 71 17, 737 12 26 Może nad morze? Jastrzębia Góra Willa położona w Jastrzębiej Górze – dysponuje doskonałymi warunkami dla grup zorganizowanych. Każdy pokój jest przytulnie urządzony oraz wyposażony w TV, sieć WI-FI Obiekt znajduje się tylko 500 metrów od plaży Dzień 1 6.30 Wyjazd spod szkoły. Po drodze postój w Sopocie – spacer po molo Przyjazd do pensjonatu. Zakwaterowanie. Spacer nad morze. Ok. 17.00 Kolacja na ciepło. Zajęcia rekreacyjne. Skorzystanie z infrastruktury sportowej Ok. 19.30 Grill z pieczeniem kiełbasek Nocleg. Dzień 2 Śniadanie Czas na rekreacje, spacer na plaże, Lekcja nauki tańca nowoczesnego (zumba) – 45 min Obiad Zajęcia animacyjne tj: (chrzest morski, olimpiada sportowa z nagrodami, animacje manualne ) Kolacja Seans filmowy na dużym ekranie z aromatycznym popcornem Nocleg Śniadanie. Wyjazd na wycieczkę na Hel. Wizyta w fokarium. Zwiedzanie, pokaz karmienia fok. Możliwość udziału w zajęciach „Błękitna szkoła" Powrót na obiad do ośrodka. Spacer nad morze, zajęcia rekreacyjne. Skorzystanie z infrastruktury sportowej Kolacja „Kaszubskie tany tany" ( dyskoteka) Kolacja Dzień 4 Śniadanie + suchy prowiant Wyjazd na wycieczkę do Gdyni (dzień sportowo – survivalowy). KONIECZNOŚĆ ZEBRANIA PODPISÓW OD RODZICÓW UMOŻLIWIAJĄCE WEJŚCIE DO PARKU LINOWEGO Z GRUPĄĄ SZKOLNĄ. www.adventurepark.pl/oswiadczenie_rodzica.pdf Przedstawiamy ofertę imprez plenerowych dla klas i szkół. Nasze propozycje mają charakter integracyjny, z nastawieniem na budowanie zespołów, więzi i trwałych relacji. Podczas naszych szkoleń plenerowych wykorzystujemy różne zestawy zadań i gier terenowych. Wszystko łączy się oczywiście z doskonałą zabawą w plenerze. Umiejętne połączenie aktywności fizycznych z działaniami psychologicznymi pozwala ustalić przyczyny napięć i konfliktów oraz sposoby ich rozwiązywania . Skłania uczestników zajęć do refleksji, a niejednokrotnie zmiany postaw. Daje możliwość modelowania zespołu, poprawę relacji pomiędzy uczestnikami, pokazuje przydatność wszystkich jednostek w zespole oraz siłę pracy zespołowej. Szkolenia takie uczą grupowego osiągania sukcesu i wyzwalają niesamowitą pozytywną energię zespołu DO WYBORU 1 WYBRANY SCENARIUSZ: Leśna ekspedycja (dla uczestników wieku: 7 – 18 lat) PROGRAM NIE ZAWIERA PARKU LINOWEGO!!! Jest to kilkugodzinny program nastawiony na poznanie i zbliżenie jego uczestników. Poznanie to odbywa się jednak w nietypowy sposób, na leśnej ścieżce i w silnych objęciach przy wspólnym wysiłku, na wysokościach i w wielu innych niezwyczajnych sytuacjach. Grupa, pod czujnym okiem instruktora pokonuje szlak wykonując kilkanaście przygotowanych zadań. Każde zadanie posiada myśl przewodnią, którą uczestnicy, w trakcie jego wykonywania, odnajdują . I tak zadania nastawione są na: komunikację, współpracę, wyłonienie i rolę lidera, odpowiedzialność i in. Po każdym zadaniu odbywa się dyskusja, podsumowanie i wyciągnięcie wniosków na przyszłość. Instruktor prowadzący grupę od początku szlaku utrzymuje klimat Dzień 3 „niesamowitej ekspedycji w tropikalnej lub mroźnej scenerii". Wyzwala to w uczestnikach zabawy wprost nieograniczoną wyobraźnię, fantazję i nietuzinkowe, ukryte zdolności co często prowadzi też do zabawnych dialogów i sytuacji… Przykładowe zadania programu: * Tratwa – w wyniku „przymusowej ewakuacji z pokładu" grupa musi zmieścić i utrzymać się na niewielkiej drewnianej tratwie * Fabryka – po dotarciu na ląd grupa wpada w ręce niegościnnych tubylców i zostaje wcielona jako kolejne ogniwa w produkcji złamanie odwiecznej tajemnicy przyniesie wolność… * Bagno – niestety fabryka otoczona jest bagnami, do wydostania się przydatne okażą się narty * Sieć – poruszająca się po nieznanym lądzie grupa trafia w sieć pajęczą, wydostanie z niej okaże się niełatwe * Oślepieni – niestety działanie jadu pająka wywołuje czasową utratę wzroku, kilku „ocalałych" członków grupy ma za zadanie przeprowadzić pozostałych w bezpieczne miejsce * Tarzan – jedyna droga na drugą krawędź przepaści to transport na zwisającej z drzewa lianie * Skok zaufania – niestety zejście z krawędzi nie jest zbyt łatwe, niektórym pozostaje skok wprost w ramiona współtowarzyszy niedoli * Trucizna – na drodze grupy staje tubylcza pułapka – trująca ciecz, którą niełatwo będzie zneutralizować… * SOS – zespół próbuje wykonać magiczne znaki za pomocą sygnalizacyjnej liny. Czy pomogą one powrócić do cywilizacji? Po około 3 godz. powrót do bazy i wspólne zadanie – swoisty test współpracy, komunikacji, zaufania. Test ten pozwoli wyłonić zwycięski zespół. Czas na ognisko z kiełbaskami i odpoczynek. Misja specjalna (dla uczestników wieku: 9 – 18 lat) To zestaw nawiązujący do leśnej ekspedycji, z tym że zawiera bardziej zaawansowane i zróżnicowane zadania. Najlepiej sprawdza się przy grupach, które zaliczyły program podstawowy – Leśną ekspedycje. Misja jest swoistym testem samodzielności, testem jakości zespołu postawionego przed „wyzwaniami". Podczas zajęć grupa ma sporą samodzielność i sama podejmuje większość decyzji. Instruktor jest wyłącznie moderatorem działań i dyskusji. Przykładowe zadania programu: * Średni Park Linowy – szlak złożony z drewnianych podestów zamocowanych na wysokości 3 do 5 metrów. Pomiędzy podestami rozpostarte są różnorakie przejścia z lin stalowych, drabin, siatek itp. Odpowiednio wyposażeni uczestnicy zabawy ruszają na szlak. Każdy z nich przechodzi podstawowe szkolenie z użycia uprzęży wspinaczkowej, lonży z karabinkami Vertigo oraz bloczku do zjazdu. Szkolenie to odbywa się na trasie szkoleniowej około 0,5m nad ziemią pod czujnym okiem instruktorów. Po pomyślnym zaliczeniu szkolenia, można wejść na wyższy poziom. Po pokonaniu 2 metrowej drabinki, rozpoczyna się szlak Średniego Parku Linowego. Wiszące belki, mosty tybetańskie, drabiny poziome, zjazdy kolejką amerykańską, i wiele innych przeszkód. Niewielka wysokość pozwala na ciągle przyglądanie się poczynaniom uczestników. Każdy może doświadczyć niesamowitych emocji. Park linowy jest doskonałą próbą charakteru i opanowania emocji. * Kra lodowa – pokonanie wyimaginowanej lodowatej rzeki będzie możliwe na kawałkach kry lodowej, rywalizacja może tutaj przynieść klęskę dla rozbitego zespołu. * Delikatny most – delikatny most może okazać się pułapką nie do przejścia jeżeli wpierw nie opracuje się taktyki i nie przewidzi się wszystkich możliwych problemów. Dobry plan to przypadku tej przeszkody rzecz najważniejsza. * Matnia – ucieczka z matni, labirynt wirtualnych ścian, nie wiadomo gdzie ukryte jest wyjście, czynnikiem utrudniającym będą egipskie ciemności i rozproszenie zespołu w pierwszej fazie pokonywania labiryntu. * Hydrozagadka – transport wody z jednego zbiornika do drugiego wymaga skonstruowania rurociągu, pomp i zaangażowania całego zespołu. * Lina z rąk – wasz grupa stanie przed wielkim wyzwaniem , nad niebezpiecznymi bagnami rozwieszony został system lin który trzeba będzie pokonać. Po linach można się przedostać korzystając z pomocy przyjaciół podających pomocną dłoń, idąc grupa utworzy linę z rąk która pomoże utrzymać równowagę . Po około 4-5 godzinach wracamy do bazy. Czas na ognisko z kiełbaskami i odpoczynek Survival (dla uczestników wieku: 11 – 18 lat) Program dla grup które przede wszystkim pragną rozwijać swoją kreatywność i umiejętność radzenia sobie w przeróżnych sytuacjach. Survival nam wszystkim kojarzy się z dziką przyrodą jednak może również znaleźć swoje zastosowanie w miejskiej dżungli. Rozbitkowie będą musieli wykazać się umiejętnościami kreatywnego myślenia oraz wykonaniem tych pomysłów w praktyce, dlatego każdy uczestnik znajdzie coś dla siebie. Ci którzy przetwarzają informację w tempie stu pomysłów na minutę będą mogli dać spore pole do popisu kolegom i koleżankom, którzy wolą zadania manualne i potrafią zaimprowizować przeróżne przedmioty z pozoru niepasujących do siebie elementów. Nasi instruktorzy zadbają o krótkie wprowadzenie z wiedzy potrzebnej do poszczególnych elementów programu jednak to grupa korzystając wyłącznie z ich wskazówek będzie musiała sprostać zadaniu. * Przykładowe zadania programu: * Budowa szałasiska: zadaniem rozbitków będzie przygotowanie improwizowanego schronienia, paleniska oraz wszelakich przydatnych przedmiotów takich jak ekran cieplny czy kuchenka survivalowa. * Rozpalanie ognia: w ogniu drzemie potężna siła, która sprawia, że nawet ciemny i z pozoru niebezpieczny las zamienia się w przytulne i ciepłe miejsce. Dlatego rozbitkowie nauczą się go rozpalać na kilka różnych sposobów. Do ich dyspozycji oddamy krzesiwa oraz pokarzemy jak samodzielnie przygotować łuk ogniowy, dzięki któremu przy odrobinie samozaparcia i umiejętności koncentracji również będą w stanie cieszyć się możliwościami jakie daje nam ogień * Orientacja w terenie: w dobie GPS'ów rozbitkowie nauczą się korzystać ze wskazówek jakie daje nam natura, aby móc się odnaleźć gdy elektronika zawiedzie. Wezmą udział w grze terenowej polegającej na dotarciu do miejsca, gdzie realizowana będzie dalsza część programu, zbierając po drodze przydatne przedmioty. * Kuchnia survivalowa: grupa samodzielnie zbierze potrzebne składniki i przygotuje najprostszy posiłek survivalowy wypiekając starosłowiański chleb zwany podpłomykami czy przyrządzi napar z świerkowych igieł bogatszy w witaminę C niż popularna cytryna. Po około 5-6 godzinach wracamy do bazy. . Czas na ognisko z kiełbaskami i odpoczynek. Wojskowa przygoda (dla uczestników wieku: 14 – 18 lat) Program dla grup w wieku gimnazjalnym i szkół średnich, chętnych do aktywnego spędzenia czasu. Zwłaszcza dla młodzieży nie bojącej się elementów wysiłku fizycznego, dyscypliny oraz pobrudzenia sobie mankietów czy spodni. W skład programu wchodzą zadnia sprawnościowe zarówno indywidualne jak również takie gdzie liczy się sprawność całej grupy. Dlatego program kładzie nacisk zarówno na samozaparcie jednostki jak również na umiejętności podnoszenia motywacji kompanów z grupy. Na czas programu grupa wyposażana jest w konieczne rekwizyty takie jak gumowe atrapy broni, maski gazowe czy hełmy. Przykładowe zadnia programu: * Sprawdzian dyscypliny :jak powszechnie wiadomo nie ma wojska bez wojskowej dyscypliny rekruci przejdą szkolenie z wojskowej musztry oczywiście w pełnym rynsztunku, sprawdzone zostaną w ten sposób umiejętności organizacyjne grupy, współpracy w grupie i porozumiewania się w szybki i efektywny sposób. * Sprawnościowy tor przeszkód: uczestnicy mają do pokonania zróżnicowane przeszkody znane z wojskowych poligonów. Zaczynając od okopów poprzez liczne drabinki, pochylnie, zasieki kończąc na podziemnych tunelach czy ścianach do pokonania. * Pole minowe: zadanie polegać będzie na przedostaniu się przez pole minowe w sposób szybki, ale przede wszystkim skuteczny, ponieważ niestety saper myli się tylko raz. Sprawdzimy w ten sposób umiejętność koncentracji i skupienia się na konkretnej czynności pomimo zgiełku, i innych hałasów najbliższego otoczenia. * Zadania na wysokości: prawdziwym żołnierzom nie są straszne żadne przeszkody dlatego rekruci będą mieli okazję sprawdzić się pokonując mosty linowe rozwieszone wysoko nad ziemią oraz samodzielnie budować przeprawy z zaimprowizowanych przedmiotów. * Strzelnica: ćwiczenie celnego oka to podstawa szkolenia żołnierzy na całym świecie. Do dyspozycji nowych rekrutów oddamy strzelnicę zarówno z broni pneumatycznej, markerów paintball'owych oraz replik ASG. Po około 5-6 godzinach wracamy do bazy. .Czas na ognisko z kiełbaskami i odpoczynek. Dzień wrażeń (dla uczestników wieku: 14 – 18 lat) Program dla grup starszych – powyżej 14 lat. Program to zestaw emocjonujących konkurencji, wiele z nich posiada charakter indywidualnych wyzwań a kilka z nich nastawionych jest na zespół. Podczas całego szlaku przygód, grupa porusza się po terenie razem i razem podchodzi do zadań, istotna będzie umiejętność motywacji oraz pochwał. Zadania programu: * Średni Park Linowy: szlak złożony z drewnianych podestów zamocowanych na wysokości 3 do 5 metrów. Pomiędzy podestami rozpostarte są różnorakie przejścia z lin stalowych, drabin, siatek itp. Odpowiednio wyposażeni uczestnicy zabawy ruszają na szlak. Każdy z nich przechodzi podstawowe szkolenie z użycia uprzęży wspinaczkowej, lonży z karabinkami Vertigo oraz bloczku do zjazdu. Szkolenie to odbywa się na trasie szkoleniowej około 0,5m na ziemią pod czujnym okiem instruktorów. Po pomyślnym zaliczeniu szkolenia, można wejść na wyższy poziom. Po pokonaniu 2 metrowej drabinki, rozpoczyna się szlak Średniego Parku Linowego. Wiszące belki, mosty tybetańskie, drabiny poziome, zjazdy kolejką amerykańską, i wiele innych przeszkód. Niewielka wysokość pozwala na ciągle przyglądanie się poczynaniom uczestników. Każdy może doświadczyć niesamowitych emocji. Park linowy jest doskonałą próbą charakteru i opanowania emocji. * Strzelnica: Strzelanie jest bardzo popularną formą rekreacji. Posiadamy różne rodzaje broni – pistolety, wiatrówki, łuki klasyczne i sportowe. Przygotowane w bezpieczny sposób stanowiska i doskonale wyszkolona kadra pozwalają realizować ciekawe i emocjonujące zajęcia i turnieje. Do dyspozycji, m In. wiatrówki klasyczne łamane, wiatrówki na CO2, pistolety na CO2, marker paintball, łuk angielski, łuk sportowy. * Zjazd linowy: Uczestnicy wyposażeni są, podobnie jak na Parku Linowym, w uprzęże i kaski wspinaczkowe, lonże z karabinkiem Vertigo oraz bloczki do zjazdu. Po przeszkoleniu start pierwszego z pięciu zjazdów odbywa się z podestu zamontowanego na ziemi i również na ziemi się kończy w bezpośrednim sąsiedztwie wiaty. Wszystkie pozostałe punkty przepięcia na trasie umiejscowione są w koronach drzew, ok. 20m. nad ziemią, z których to rozpościera się przepiękny widok na Zatokę Gdańską. Pokonując kolejne zjazdy ,przelatujemy' nad torem quadowym dla dzieci, parkingiem, głowami gości odwiedzających Adventure Park. Tyrolki o łącznej długości ok. 500 metrów bez wysiłku fizycznego zagwarantują bardzo szybki wzrost poziomu adrenaliny! * Skok adrenaliny: W koronie potężnej sosny zamocowaliśmy drewniany podest, jakieś 18 metrów nad ziemią. Uczestnik zabawy, oczywiście w pełni zabezpieczony (uprząż, kask), wchodzi na podest. Stamtąd rozciąga się przepiękny widok na zatokę, molo sopockie. Po chwili wytchnienia należy już tylko zeskoczyć w dół.. Tuż nad ziemią dynamiczne liny amortyzują skok i zawodnik bezpieczne zawisa. * Zajęcia wspinaczkowe: Posiadamy ściankę wspinaczkową, wspinaczkę po skrzynkach, mega – drabinę, pal wspinaczkowy i wiele innych atrakcji . Celem wspólnym zadań jest wejście na sam szczyt. Uczestnicy są oczywiście asekurowani przez instruktora – specjalistę. Po około 5-6 godzinach wracamy do bazy. Czas na ognisko z kiełbaskami i odpoczynek. Powrót na obiadokolację do ośrodka. Nocleg. LUB wersja zwiedzania Śniadanie + suchy prowiant Przejazd do Gdańska - Wizyta w Europejskim Centrum Solidarności Zwiedzanie w formie warsztatów z elementami wystawy stałej. Do wyboru: (max 25 os w grupie) lekcje: www.ecs.gda.pl/title,Szkoly_ponadpodstawowe,pid,771.html czas - 1,5 godziny zegarowej. Grupa musi być podzielona na pół. W tym samym czasie nie mogą odbyć się dokładnie te same lekcje. Wejścia co 15 min. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany trasy ze względu na wydarzenia mogące odbywać się w Sali BHP. oraz Wizyta w Muzeum II wojny Światowej (czas ok 1,5 godz.) Zwiedzanie w formie lekcji muzealnej dedykowanej dla grupy młodzieży: Grupa musi być podzielona na pół (max 30 os w grupie) W tym samym czasie nie mogą odbyć się dokładnie te same lekcje. Do wyboru : https://muzeum1939.pl/edukacja Po wizycie w Muzeum II Wojny Światowej - Zwiedzanie Westerplatte z przewodnikiem Powrót na obiadokolację do ośrodka. Nocleg. Dzień 5 Śniadanie. Wykwaterowanie. Spacer nad morze. Obiad. Wyjazd w drogę powrotną. Ok 19.30-20.30 powrót pod szkołę. KOLEJNOŚĆ ZWIEDZANIA MOŻE ULEC ZMIANIE Świadczenia: NASZE WYJAZDY REALIZUJEMY W REŻMIMIE SANITARNYM: - transport lux autokar marki, np. Mercedes, Volvo, Scania, MAN, Neoplan z WC, DVD, barkiem, uchylnymi siedzeniami. Autokary są przed każdorazowym wyjazdem ozonowane. Pilot grupy przed wsiadaniem do autokaru pilnuje dezynfekcji rąk oraz sprawdza czy uczestnicy mają maseczki - Wyżywienie – zgodnie z programem (3 razy dziennie: śniadania i kolacja w formie bufetu szwedzkiego, obiad podawany) - zakwaterowanie w Villi w Jastrzębiej Górze. Zakwaterowanie w pokojach z łazienkami. Obiekt przyjmuje grupy od min. 40 os. płacących . Willa położona w Jastrzębiej Górze – dysponuje doskonałymi warunkami dla grup zorganizowanych. Każdy pokój jest przytulnie urządzony oraz wyposażony w TV, sieć WI-FI . Obiekt znajduje się tylko 500 metrów od plaży - realizacja programu turystycznego - opieka pilota (pomiar temperatury przed wsiadaniem do autokaru) - ubezpieczenie NNW 5000 zł - VAT - grupy 30 os. - 2 miejsca gratis dla nauczycieli, od 30 do 45 os. – 3 miejsca gratis dla nauczycieli Cena: 670 zł / min. 40 os. - max. 45 os. płacących + dodatkowo bilety wstępu i przewodnicy miejscowi od 80 zł/os do 120 zł/os* (kwota ta jest uzależniona od konkretnych punktów programu, którymi jesteście Państwo zainteresowani) KWOTĘ NA BILETY WSTĘPU POTWIERDZAMY PRZED DOPŁATĄ ZGODNIE Z OBOWIĄZUJĄCYMI CENNIKAMI Standardowy rozmiar naszych autokarów to 49 miejsc (do dyspozycji grupy wraz z opiekunami). Na Państwa życzenie możemy zarezerwować autokary 57-70 miejsc (w tym przypadku prosimy o kontakt z biurem w celu sprawdzenia kalkulacji na ponadstandardowy pojazd i jego dostępności w wybranym przez Państwa terminie). W celu podpisania umowy i rezerwacji konkretnego terminu prosimy o telefon do biura 0 22 716 71 11 lub 0 22 716 71 17 lub mail firstname.lastname@example.org Zaliczka konieczna do podpisania umowy 200 zł/os. Cena wycieczki nie gwarantuje indywidualnego przygotowania posiłku dla osoby z dietą specjalistyczna np. dieta bezglutenowa. W ramach wniesionej opłaty gwarantujemy modyfikację menu w podobnym budżecie. WYCIĄG Z WARUNKÓW UCZESTNICTWA BP WORD TRAVEL Zgłoszenie uczestnictwa w wycieczce szkolnej dokonuje się poprzez zawarcie Umowy. Klient zawierający Umowę musi mieć ukończone 18 lat. Zawarcie Umowy na rzecz osoby małoletniej wymaga pisemnej zgody przedstawiciela ustawowego małoletniego. Zgoda, o której mowa w zdaniu poprzedzającym może być wyrażona poprzez złożenie podpisu przez przedstawiciela ustawowego małoletniego pod Warunkami Uczestnictwa lub zawierać się w oddzielnym oświadczeniu. Klient zawierający Umowę na rzecz innych osób odpowiada za zapoznanie ich z Warunkami Uczestnictwa, postanowieniami Umowy oraz innymi istotnymi informacjami dotyczącymi imprezy turystycznej przekazywanymi przez Organizatora. Uczestnik imprezy turystycznej może również samodzielnie zasięgać informacji bezpośrednio od Organizatora. Warunki Ubezpieczenia, Informacje Praktyczne oraz inne przydatne przed wyjazdem wskazówki znajdują się także na stronie internetowej Organizatora www.word.travel.pl Cena imprezy turystycznej może ulec podwyższeniu w przypadku wzrostu kosztów transportu, wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrostu kursu walut, jednakże cena imprezy nie może ulec podwyższeniu w okresie 20 dni przed datą wyjazdu i nie więcej niż o 8% wartości ceny imprezy. Organizator zobowiązany jest do niezwłocznego poinformowania Klienta o proponowanym podwyższeniu ceny, przedstawiając kalkulację podwyższenia ceny. Klient odpowiada za szkody materialne wyrządzone w trakcie trwania imprezy. Opiekun prawny ponosi odpowiedzialność za szkody spowodowane przez małoletniego. Klient ma prawo odstąpienia od Umowy w każdym czasie, składając pisemne oświadczenie osobiście albo przez pełnomocnika, listem poleconym, faksem albo e-mailem: email@example.com W przypadku rezygnacji z wycieczki szkolnej lub nieuczestniczenia Klienta w wykupionej wycieczce Organizator ma prawo zatrzymać wartość rzeczywiście poniesionych kosztów w związku z gotowością spełnienia świadczenia na rzecz Klienta. Organizator wskazuje koszty anulacji informacyjnie, na bazie historycznie ukształtowanych średnich, które wyglądają następująco: - na 45 lub więcej dni przed datą wyjazdu - do 30% ceny wycieczki, - w terminie 44-15 dni przed datą wyjazdu - do 50% ceny wycieczki, - w terminie 14-7 dni przed datą wyjazdu - do 70% ceny wycieczki, - w terminie 6-1 dnia przed datą wyjazdu oraz w dniu wyjazdu - do 85% ceny wycieczki. Naliczenie poniesionych przez Organizatora kosztów rezygnacji Klienta z wycieczki nastąpi po zakończeniu wycieczki, z której Klient zrezygnował. Gdy w wyniku dokonanej weryfikacji kosztów rzeczywiście poniesionych w indywidualnym przypadku okaże się, że istnieje różnica pomiędzy kwotą wpłaconą przez Klienta, a kosztami poniesionymi przez Organizatora, Organizator w terminie 21 dni od dnia zakończenia wycieczki dokona zwrotu różnicy. Zwrotu różnicy dokonuje się w miejscu podpisania Umowy lub na wskazany przez Klienta numer rachunku bankowego. W przypadku gdy rzeczywiste koszty przygotowania imprezy turystycznej przekroczą wpłaconą przez Klienta zaliczkę, Klient ma obowiązek zwrotu Organizatorowi nieuiszczonej części poniesionych przez Organizatora kosztów.	<urn:uuid:63b3a140-df26-44ca-81f0-8f09154e3b16>	finepdfs	1.819336	CC-MAIN-2021-49	http://word.travel/pdf/1603881049.pdf	2021-12-03T18:32:03+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362918.89/warc/CC-MAIN-20211203182358-20211203212358-00239.warc.gz	81,993,492	0.99995	0.999954	0.999954	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3155, 10163, 15804, 20224, 21409 ]	1	1
Małopolski Związek Piłki Nożnej 31-216 Kraków, ul. Solskiego 1 tel/fax: 12 632 66 00, e-mail: firstname.lastname@example.org REGON: 001188164 NIP: 6761067050 KOMUNIKAT nr 77/WD/KO 1 i KO 2 Kraków/2016-17 z 28.04.2017 Wydziału Dyscypliny Małopolskiego Związku Piłki Nożnej w Krakowie Klasa Okręgowa Kraków I Wydział Dyscypliny Małopolskiego Związku Piłki Nożnej, rozpoznając na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2017 roku, postanowił: 1. po analizie sprawozdania sędziego spotkania KS Olkusz – Sokół Kocmyrzów (22.04.2017), wezwać: a. do złożenia pisemnych wyjaśnień Piotra Antasa, wykluczonego w tym spotkaniu na okoliczność zachowania w wyniku, którego został wykluczony. Pisemne wyjaśnienia należy przesłać pocztą mailową na adres email@example.com do dnia 3 maja 2017 r. (środa) pod rygorem pominięcia stanowiska. b. sędziego asystenta, do którego Piotr Antas skierował swoje słowa, na okoliczność szerszego wskazania okoliczności zdarzenia. Pisemne wyjaśnienia należy przesłać pocztą mailową na adres firstname.lastname@example.org do dnia 3 maja 2017 r. (środa) pod rygorem pominięcia stanowiska. Klasa Okręgowa Kraków II Wydział Dyscypliny Małopolskiego Związku Piłki Nożnej, rozpoznając na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2017 roku, postanowił: 7. po analizie sprawozdania sędziego ze spotkania Kaszowianka Kaszów - AP Kmita Zabierzów (23.04.2017 r.) w ramach rozgrywek klasy okręgowej Kraków II, orzec a. karę pieniężną w kwocie 150 zł (słownie: sto pięćdziesiąt złotych) wobec klubu Kaszowianka Kaszów za brak zapewnienia opieki medycznej w spotkaniu Podstawa prawna: §15 pkt 5 Regulaminu Rozgrywek Piłkarskich o Mistrzostwo IV ligi i niższych klas Małopolskiego Związku Piłki Nożnej na sezon 2016/2017 b. karę pieniężną w kwocie 150 zł (słownie: sto pięćdziesiąt złotych) wobec klubu Kaszownianka Kaszów za brak zapewnienia odpowiedniej liczby oznakowanych porządkowych (zapewniono obecność tylko jednego porządkowego). Podstawa prawna: art. 64 Regulaminu Dyscyplinarnego PZPN Kara na podstawie: art. 2 § 1 pkt 10.1 Uchwały nr 14/Z/2015 z dnia 23 lipca 2015 roku Zarządu Małopolskiego Związku Piłki Nożnej w Krakowie w sprawie ustalenia wysokości opłat, kar pieniężnych, ryczałtów transferowych, kaucji i opłat licencyjnych. 8. po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego - analizie sprawozdania sędziowskiego, oraz wyjaśnień zawodnika Konrada Korcela, kierownika drużyny Wisła Jeziorzany a także sędziego Bartosz Pałetko w sprawie spotkania Wisłą Jeziorzany – Kaszowianka Kaszów, orzec a. karę 3 meczów dyskwalifikacji wobec zawodnika Konrada Korcela (Wisła Jeziorzany) za wysoce niesportowe zachowanie w tym spotkaniu (uderzenie przeciwnika łokciem) Podstawa prawna: art. 61 § 3 Regulaminu Dyscyplinarnego PZPN 9. zakończyć postępowanie dyscyplinarne, po analizie sprawozdania sędziego a także pism wezwanych do złożenia wyjaśnień w sprawie spotkania Garbarnia II Kraków - Wisła Jeziorzany (09.04.2017) i orzec: a. karę 4 meczów dyskwalifikacji wobec zawodnika Dominika Gaudyna jako konsekwencję wykluczenia z gry w 75 minucie spotkania za wysoce niesportowe zachowanie zawodnika Garbarni II Kraków. Podstawa prawna: art. 61 § 2 pkt 2 Regulaminu Dyscyplinarnego PZPN 10. wszcząć postępowanie wyjaśniające w sprawie spotkania Nadwiślan Kraków – Świt Krzeszowice (22.04.2017) i wezwać: a. do złożenia wyjaśnień zawodnika Jakuba Salę (Nadwiślan) wykluczonego w tym spotkaniu na okoliczność opisanego w sprawozdaniu zachowania. Pisemne wyjaśnienia należy przesłać pocztą mailową na adres email@example.com do dnia 3 maja 2017 r. (środa) pod rygorem pominięcia stanowiska. b. do złożenia wyjaśnień sędziego spotkania Michała Daneckiego na okoliczność szerszego opisu sytuacji w której wykluczył on zawodnika. Pisemne wyjaśnienia należy przesłać pocztą mailową na adres firstname.lastname@example.org do dnia 3 maja 2017 r. (środa) pod rygorem pominięcia stanowiska. 11. po analizie sprawozdania sędziego i wniosku WG MZPN, orzec karę nagany wobec sędziego Dawida Pokwiczała, za kolejne niewłaściwe wypełnienie sprawozdania w systemie Extranet, tym razem ze spotkania Prokocim Kraków – Iskra Radwanowice (22.04.2017) w ramach rozgrywek KO Kraków II. Podstawa prawna: art. 82 § 2 Regulaminu Dyscyplinarnego PZPN 12. po analizie wniosku Komisji ds. Bezpieczeństwa na obiektach piłkarskich MZPN, wszcząć postępowanie wyjaśniające dot. spotkania RKS Garbarnia II Kraków – KS Clepardia Kraków. Wydział Dyscypliny zapozna się z pełnym raportem delegata na następnym posiedzeniu, od czego uzależnia podjęcie dalszych czynności w sprawie. \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Maciej Pietraszewski \| Bolesław Bukowno \| 4 żółta \| 22.04.2017 \| \| 2 \| Adam Szymczyk \| Leśnik Gorenice \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| \| 3 \| Adrian Zysk \| Leśnik Gorenice \| 6 (2+4) żółta \| 22.04.2017 \| \| 4 \| Mateusz Kubiak \| Orzeł Iwanowice \| 3 żółta \| 23.04.2017 \| \| 5 \| Mateusz Kubiak \| Orzeł Iwanowice \| 4 żółta \| 23.04.2017 \| \| 6 \| Norbert Kurczek \| Piliczanka Pilica \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| \| 7 \| Piotr Niestój \| Prądniczanka Kraków \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| \| 8 \| Tomasz Kocjan \| Przemsza Klucze \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| \| 9 \| Piotr Antas \| Sokół Kocmyrzów \| czerwona \| 22.04.2017 \| \| 10 \| Karol Baran \| Zieleńczanka Zielonki \| 4 żółta \| 23.04.2017 \| \| 11 \| Artur Katarzyński \| Zieleńczanka Zielonki \| 3 żółta \| 23.04.2017 \| \| Kary finansowe/dyskwalifikacji za kartki żółte i czerwone \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| Klasa okręgowa - Kraków 2 \| \| \| \| \| \| \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| Kara finansowa/ dyskwalifikacji \| \| 1 \| Krzysztof Barczuk \| AP Kmita Zabierzów \| 3 żółta \| 23.04.2017 \| 40 zł \| \| 2 \| Krzysztof Barczuk \| AP Kmita Zabierzów \| 4 żółta \| 23.04.2017 \| 1 mecz \| \| 3 \| Piotr Bartyzel \| Borek Kraków \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| 40 zł \| \| 4 \| Piotr Marek \| Clepardia Kraków \| 3 żółta \| 23.04.2017 \| 40 zł \| \| 5 \| Jakub Mączyński \| Clepardia Kraków \| 3 żółta \| 23.04.2017 \| 40 zł \| \| 6 \| Bartłomiej Mirek \| Iskra Radwanowice \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| 40 zł \| \| 7 \| Bartłomiej Mirek \| Iskra Radwanowice \| 4 żółta \| 22.04.2017 \| 1 mecz \| \| 8 \| Jakub Sala \| Nadwiślan Kraków \| czerwona \| 22.04.2017 \| w postępowaniu \| \| 9 \| Sławomir Zeszczuk \| Nadwiślan Kraków \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| 40 zł \| \| 10 \| Mateusz Szypuła \| Podgórze Kraków \| 4 (2+2) żółta \| 22.04.2017 \| 1 mecz \| \| 11 \| Mariusz Królik \| Tęcza Piekary \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| 40 zł \| \| 12 \| Dominik Korcel \| Wisła Jeziorzany \| 3 żółta \| 22.04.2017 \| 40 zł \| \| 13 \| Dominik Gaudyn \| Garbarnia II Kraków \| czerwona \| 09.04.2017 \| 4 mecze \| Sekretarz Wydziału Dyscypliny MZPN Maciej Jastrząb Przewodniczący Wydziału Dyscypliny MZPN Bartosz Ryt Pouczenie: Od powyższego orzeczenia stronie/stronom przysługuje prawo do złożenia odwołania do Związkowej Komisji Odwoławczej MZPN za pośrednictwem Wydziału Gier MZPN w terminie 14 dni od dnia opublikowania niniejszego orzeczenia po wpłaceniu kaucji pieniężnej w wysokości określonej w Uchwale nr 14/Z/2015 z dnia 23 lipca 2015 r. Zarządu Małopolskiego Związku Piłki Nożnej w Krakowie. Kaucję należy uiścić na rachunek bankowy MZPN.	<urn:uuid:37f131c6-6869-412d-91db-b4651a4ec019>	finepdfs	1.339844	CC-MAIN-2018-05	http://mzpnkrakow.pl/media/files/komunikaty/komunikat_wd_nr77_2016_17.pdf	2018-01-16T21:05:32Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-05/segments/1516084886739.5/warc/CC-MAIN-20180116204303-20180116224303-00357.warc.gz	248,036,523	0.999762	0.999744	0.999744	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3350, 7215 ]	2	0
WZÓR WNIOSEK O WYPŁATĘ DODATKU DLA GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU WYKORZYSTYWANIA NIEKTÓRYCH ŹRÓDEŁ CIEPŁA UWAGA! Informacje przedstawione we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła składają się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń – zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.). Skrócona instrukcja wypełniania: 1. Należy wypełniać WIELKIMI LITERAMI. 2. Pola wyboru należy zaznaczać [V] lub [X]. ORGAN, DO KTÓREGO JEST SKŁADANY WNIOSEK O WYPŁATĘ DODATKU DLA GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU WYKORZYSTYWANIA NIEKTÓRYCH ŹRÓDEŁ CIEPŁA 1) Dodatek dla gospodarstw domowych wypłaca wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby fizycznej składającej wniosek o wypłatę tego dodatku. CZĘŚĆ I DANE DOTYCZĄCE WNIOSKODAWCY I JEGO GOSPODARSTWA DOMOWEGO 1. Dane osoby fizycznej składającej wniosek, zwanej dalej „wnioskodawcą”. DANE WNIOSKODAWCY 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Obywatelstwo 04. Numer PESEL 05. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. ADRES MIEJSCA ZAMIESZKANIA 01. Gmina/dzielnicna Kod pocztowy 02. Miejscowość 03. Ulica 04. Nr domu 05. Nr mieszkania 06. Nr telefonu 07. Adres poczty elektronicznej 3) Adresem miejsca zamieszkania jest adres gospodarstwa domowego, którego głównym źródłem ciepła jest źródło wskazane w niniejszym wniosku. 4) Dane nieobowiązkowe. W przypadku podania adresu e-mail zostanie na niego przesłana informacja o wypłacie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. NUMER RACHUNKU BANKOWEGO ALBO RACHUNKU W SPÓŁDZIELCZEJ KASIE OSZCZĘDNOŚCIOWO-KREDYTOWEJ, NA KTÓRY ZOSTANIE PRZEKAŻANA KWOTA DODATKU DLA GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU WYKORZYSTYWANIA NIEKTÓRYCH ŹRÓDEŁ CIEPŁA 01. Numer rachunku bankowego albo rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej 02. Imię i nazwisko właściciela rachunku bankowego albo rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej 5) Należy wypełnić w przypadku chęci otrzymania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła w formie przelewu na rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. 2. Dane członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy jest: ☐ jednoosobowe ☐ wieloosobowe (liczba osób, z uwzględnieniem wnioskodawcy: ……) Definicja gospodarstwa domowego: zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczegółowych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw przez gospodarstwo domowe rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła wypłaca się na wniosek jednej z osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. W skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy wchodzą:6) 6) Należy wprowadzić dane wszystkich osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego – zgodnie z liczbą wskazaną powyżej. W przypadku gdy oświadczenie dotyczy większej liczby członków gospodarstwa domowego niż 6 osób, należy dodać formularz obejmujący dane kolejnych członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy. 1) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość2) 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 2) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość2) 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 3) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 4) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 5) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 6) DANE OSOBY WCHODZĄCEJ W SKŁAD GOSPODARSTWA DOMOWEGO 01. Imię (imiona) 02. Nazwisko 03. Numer PESEL 04. Seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość 2) Należy wypełnić w przypadku, gdy osoba nie posiada numeru PESEL. 3. Informacja dotycząca źródeł ciepła Głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, z późn. zm.), jedno z następujących źródeł: \| RODZAJ WYKORZYSTYWANEGO ŹRÓDŁA (nałęży wybrać jeden rodzaj) \| \|-------------------------------------------------------------\| \| kocioł na paliwo stałe \| \| kominek \| \| koza \| \| ogrzewacz powietrza \| \| trzon kuchenny \| \| piecokuchnia \| \| piec kaflowy na paliwo stałe \| \| kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG \| \| kocioł olejowy \| 7) Dotyczy wyłącznie tych wnioskodawców, których gospodarstwo domowe wykorzystuje urządzenia grzewcze określone wyżej jako główne źródło ciepła, oraz pod warunkiem, że to źródło ciepła zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. albo po tym dniu w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków (nowe źródła). 8) Należy zaznaczyć także w przypadku, gdy ogrzewanie budynku realizowane jest przez wspólne główne źródło ciepła albo przez lokalną sieć ciepłowniczą, używającego kotła zasilanego peletem drzewnym, drewnem kawałkowym albo innym rodzajem biomasy albo kotła gazowego zasilanego skroplonym gazem LPG, albo kotła na olej opałowy. W tym przypadku do wniosku należy załączyć oświadczenie właściciela lub zarządy budynku o takim sposobie ogrzewania budynku zgodnie ze zgłoszeniem lub wpisem do centralnej ewidencji emisyjności budynków. 9) Przez gaz skroplony LPG należy rozumieć mieszaninę gazów propanu i butanu. Możliwość uzyskania dodatku dla gazu skroplonego obejmuje wyłącznie gaz ze zbiornika gazu skroplonego LPG używanego do celów grzewczych w kotle gazowym zasilanym tym gazem. Dodatkiem nie są objęte w szczególności gaz ziemny dystrybuowany siecią gazową (tzw. gaz sieciowy) oraz gaz LPG z tzw. butli gazowej. 10) Przez lokalną sieć ciepłowniczą należy rozumieć sieć dostarczającą ciepło dobudynków z lokalnych źródeł ciepła: 1) kotłowni lub węzła cieplnego, z których nośnik ciepła jest dostarczany bezpośrednio do instalacji ogrzewania i ciepłej wody w budynku, 2) ciepłowni osiedlowej lub grupowego wymiennika ciepła wraz z siecią ciepłowniczą o mocy nominalnej do 11,6 MW, dostarczającą ciepło do budynków – w rozumieniu art. 2 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Przez lokalną sieć ciepłowniczą nie należy rozumieć miejskiej sieci ciepłowniczej. \| RODZAJ WYKORZYSTYWANEGO PALIWA (nałęży wybrać jeden rodzaj) \| \|-------------------------------------------------------------\| \| pelet drzewny \| \| drewno kawałkowe \| \| inny rodzaj biomasy: \| \| ........................................................................... \| \| gaz skroplony LPG \| \| olej opałowy \| 11) Proszę wpisać rodzaj wykorzystywanej biomasy innej niż pelet drzewny lub drewno kawałkowe. 4. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy znajduje się w: - budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania, - budynku wielorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania, - budynku albo lokalu w budynku wielolokalowym, w których ogrzewanie jest realizowane przez lokalną sieć ciepłowniczą$^{10}$, używającą kotła zasilanego peletem drzewnym, drewnem kawałkowym albo innym rodzajem biomasy albo kotła gazowego zasilanego skroplonym gazem LPG, albo kotła na olej opałowy. CZĘŚĆ II: OŚWIADCZENIA I PODPIS WNIOSKODAWCY OŚWIADCZENIA Oświadczam, że: - osoby wymienione w części I w pkt 2 wniosku są członkami mojego gospodarstwa domowego, - gospodarstwo domowe nie skorzystało z dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692, z późn. zm.), - gospodarstwo domowe nie zakupiło paliwa stałego po cenie nie wyższej niż 996,60 zł brutto za tonę od przedsiębiorcy, któremu przysługiwała z tego tytułu rekompensata na podstawie ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców niektórych paliw stałych w związku z sytuacją na rynku tych paliw (Dz. U. poz. 1477, z późn. zm.), - wszystkie podane we wniosku dane są zgodne z prawdą i aktualne. Jestem świadoma/świadomy odpowiedzialności karnej założenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. _________________________ _______________________________ _______________________________ (miejscowość) (data: dd/mm/yyyy) (podpis wnioskodawcy) Oświadczam, iż zostałem/zostałam poinformowany/poinformowana, że w przypadku nie podania adresu poczty elektronicznej we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła mam możliwość odebrania informacji przyznaniu powyższego dodatku od organu, w którym składałem/składają m powyższy wniosek. .......................................................... .......................................................... (podpis) KLAUZULA INFORMACYJNA O PRZETWARZANIU DANYCH OSOBOWYCH PRZEZ ADMINISTRATORA W PRZYPADKU ZBIERANIA DANYCH OD OSOBY, ITÓREJ DANE DOTYCZĄ Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych), (Dz.Urz. z 04.05.2016 r. UE L119, s. 1 do 88), dalej RODO, informuję, że: administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dygowie z siedzibą w Dygowie ul. Kolejowa 1, 78-113 Dygowo, w imieniu której działa Kierownik GOPS, zwana dalej „GOPS”, kontakt telefoniczny pod numerem: 94 35 84 469, adres poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org; Inspektorem ochrony danych w GOPS Dygowo jest Pan Dariusz Florek, e-mail: email@example.com Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu: realizacji zadań wynikających z przepisów prawa, w szczególności ustawy o pomocy społecznej, ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Programu „Dobry Start”, Programu „Pośleć w szkole i w domu”, ustawy Prawo energetyczne, ustawy o dodatku mieszkaniowym, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” w GOPS na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) i art. 9 ust. 2 lit. b) RODO wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, wynikającego z w/w ustaw (realizacji zadań dotyczących przyznawania świadczeń oraz zaświadczeń o korzystaniu/niekorzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, dodatków mieszkaniowych, dodatków energetycznych, funduszu alimentacyjnego, ustawy – prawo ochrony środowiska, ustawy o dodatku oszczędnom, ustawy o karcie dużej rodziny, ustawy o dodatku węglowym, ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, opieki zastępczej, poradnictwa specjalistycznego, dofinansowania ze środków PFRON i innych, zależności od Pani/Pana spraw/sprawy); Ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO), na adres: Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa; Oświadczam, że podane dane osobowe są one zgodne z prawdą. Zapoznałem(-am) się z treścią klauzuli informacyjnej zamieszczonej na BIP GOPS i na tablicach informacyjnych GOPS, w tym z informacją o celu i sposobach przetwarzania danych osobowych oraz prawie dostępu do treści swoich danych i prawie ich poprawiania. ........................................................................................................... (podpis)	<urn:uuid:77385ee3-3ecb-477f-b0b7-2ccd016be060>	finepdfs	1.285156	CC-MAIN-2022-49	http://ug.dygowo.pl/Common/pobierzPlik/id/244/module_short/news/obj_id/267/culture/pl/version/pub.html	2022-12-04T22:41:31+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446710980.82/warc/CC-MAIN-20221204204504-20221204234504-00043.warc.gz	51,321,374	0.999987	0.999992	0.999992	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1174, 2472, 4390, 5221, 8968, 10577, 11052, 14362 ]	1	0
KACZMAREK ELECTRIC MTB 2021 Wyrzysk, 22 sierpnia 2021 Klasyfikacja dystansu GIGA (67 km) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 \| KONWA Piotr \| ME-1 SGR Specialized \| 1 \| 1 \| 0:17:48( 1) \| 00:34:30( 1) \| 2:47:58 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| GRABAREK Grzegorz \| ME-1 REAL 64-STO \| 2 \| 2 \| 0:17:52( 3) \| 00:35:24( 2) \| 2:52:45 \| \| JELENIEWSKI Filip \| ME-1 RYBCZYŃSKI-BIKES Remmers Team \| 3 \| 3 \| 0:18:01( 4) \| 00:35:26( 4) \| 2:53:22 \| \| SEMCZUK Hubert \| ME-1 STREFASPORTU.PL MW INVEST TEAM \| 4 \| 4 \| 0:18:23( 5) \| 00:36:04( 6) \| 2:58:06 \| \| GIL Mariusz \| ME-1 Euro Bike Kaczmarek Electric Team \| 5 \| 5 \| 0:17:52( 2) \| 00:35:25( 3) \| 2:58:07 \| \| URBANIAK Marcin \| ME-1 KS Stomil Poznań \| 6 \| 6 \| 0:18:48( 8) \| 00:37:17( 7) \| 2:58:22 \| \| ARCISZEWSKI Paweł \| ME-1 START Białystok \| 7 \| 7 \| 0:19:35( 15) \| 00:37:54( 11) \| 3:01:40 \| \| GEHRKE Michał \| ME-1 RYBCZYŃSKI-BIKES Remmers Team \| 8 \| 8 \| 0:18:23( 6) \| 00:36:03( 5) \| 3:03:26 \| \| KOŁODZIEJCZYK Bartosz \| ME-1 Euro Bike Kaczmarek Electric Team \| 9 \| 9 \| 0:18:31( 7) \| 00:37:18( 8) \| 3:05:10 \| \| PIHULAK Łukasz \| M3 Seven Perceptus Team \| 10 \| 1 \| 0:19:38( 19) \| 00:38:45( 22) \| 3:08:10 \| \| WIĘCEK Kamil \| ME-1 Arka 1 Stargard \| 11 \| 10 \| 0:19:37( 16) \| 00:38:12( 15) \| 3:08:43 \| \| RULIŃSKI Adrian \| M2 REAL 64-STO \| 12 \| 1 \| 0:19:38( 18) \| 00:38:44( 19) \| 3:09:13 \| \| ZNAMIROWSKI Paweł \| ME-1 LKS Trasa Zielona Góra \| 13 \| 11 \| 0:19:32( 12) \| 00:37:52( 9) \| 3:09:39 \| \| NAJS Jakub \| ME-1 Euro Bike Kaczmarek Electric Team \| 14 \| 12 \| 0:19:34( 14) \| 00:38:11( 13) \| 3:10:45 \| \| FISZER Kacper \| ME-1 REAL 64-STO \| 15 \| 13 \| 0:20:06( 17) \| 00:40:44( 20) \| 3:11:12 \| \| MIZURO Wojciech \| M4 Real 64-sto \| 16 \| 1 \| 0:19:51( 21) \| 00:38:43( 18) \| 3:12:19 \| \| WORONA Andrzej \| M4 Seven Perceptus Team \| 17 \| 2 \| 0:19:52( 22) \| 00:38:42( 17) \| 3:12:34 \| \| POLCYN Wojciech \| ME-1 RYBCZYŃSKI-BIKES Remmers Team \| 18 \| 14 \| 0:19:32( 10) \| 00:38:02( 12) \| 3:13:22 \| \| DYTKO Marek \| M2 Seven Perceptus Team \| 19 \| 2 \| 0:20:37( 25) \| 00:40:28( 25) \| 3:21:11 \| \| JABŁOŃSKI Kacper \| M2 STREFASPORTU.PL MW INVEST TEAM \| 20 \| 3 \| 0:19:38( 20) \| 00:38:45( 21) \| 3:21:50 \| \| JONA Dawid \| ME-1 GK Gliwice \| 21 \| 15 \| 0:19:32( 11) \| 00:37:54( 10) \| 3:22:37 \| \| KOKOWSKI Mateusz \| M3 Seven Perceptus Team \| 22 \| 2 \| 0:21:09( 29) \| 00:40:40( 28) \| 3:23:02 \| \| WEBER Paweł \| M3 Mobile Coders - BMW Kodowanie \| 23 \| 3 \| 0:22:03( 40) \| 00:42:28( 35) \| 3:23:11 \| \| JAWORSKI Tomasz \| M4 Baltic Home Świnoujście \| 24 \| 3 \| 0:20:56( 27) \| 00:40:31( 26) \| 3:23:32 \| \| ROZUMEK Łukasz \| M3 RYBCZYŃSKI-BIKES Remmers Team \| 25 \| 4 \| 0:21:09( 30) \| 00:40:40( 27) \| 3:25:10 \| \| KASPRZYK Sławek \| M4 REAL 64-STO \| 26 \| 4 \| 0:19:54( 24) \| 00:38:47( 24) \| 3:25:24 \| \| GROCHAŁA Daniel \| M4 Euro Bike Kaczmarek Electric Team \| 27 \| 5 \| 0:21:09( 31) \| 00:41:51( 33) \| 3:25:57 \| \| ŁAZARUK Jarosław \| M3 Seven Perceptus Team B (1) \| 28 \| 5 \| 0:21:12( 33) \| 00:41:48( 32) \| 3:28:55 \| \| CEBULSKI Grzegorz \| M3 Seven Perceptus Team \| 29 \| 6 \| 0:21:13( 34) \| 00:41:08( 31) \| 3:29:12 \| \| CHYŁA Mariusz \| M5 REAL 64-STO \| 30 \| 1 \| 0:21:11( 32) \| 00:41:06( 30) \| 3:30:42 \| \| ŁANGOWSKI Mateusz \| M4 THULE TEAM \| 31 \| 6 \| 0:22:02( 38) \| 00:42:39( 37) \| 3:31:16 \| \| ZOZULIŃSKI Jan \| M6 B (2) \| 32 \| 1 \| 0:22:02( 39) \| 00:42:37( 36) \| 3:34:52 \| \| POŁATYŃSKI Maciej \| M2 Kosox Team \| 33 \| 4 \| 0:21:07( 28) \| 00:41:04( 29) \| 3:35:16 \| \| KACHEL Agnieszka \| KE-1 RYBCZYŃSKI-BIKES Remmers Team 1 \| \| 1 \| 0:22:41( 26) \| 00:44:04( 34) \| 3:37:20 \| \| FLEJSZER Mateusz \| M2 Seven Perceptus Team \| 34 \| 5 \| 0:21:53( 36) \| 00:43:16( 39) \| 3:38:05 \| \| TĘGI Tomasz \| M4 \| 35 \| 7 \| 0:22:38( 42) \| 00:43:44( 40) \| 3:43:30 \| \| BILSKI Tomasz \| M3 THULE TEAM \| 36 \| 7 \| 0:22:37( 41) \| 00:44:04( 41) \| 3:47:06 \| \| KUBAŚ Krzysztof \| M4 KKFP Wolsztyn \| 37 \| 8 \| 0:23:49( 45) \| 00:47:13( 44) \| 3:51:30 \| \| BANECKI Piotr \| M3 THULE TEAM \| 38 \| 8 \| 0:21:54( 37) \| 00:43:02( 38) \| 3:52:31 \| \| SOJA Tadeusz \| M6 UTM Brójce Lubuskie \| 39 \| 2 \| 0:24:17( 46) \| 00:47:12( 43) \| 3:59:55 \| \| KRAWCZYK Małgorzata \| KE-1 Zielona Góra 2 \| \| 2 \| 0:23:39( 35) \| 00:46:58( 42) \| 4:07:34 \| \| PRZYBYSZ Janusz \| M6 THULE TEAM \| 40 \| 3 \| 0:25:16( 47) \| 00:50:13( 46) \| 4:18:10 \| \| LUBIATOWSKI Ireneusz \| M5 Gubin \| 41 \| 2 \| 0:25:16( 48) \| 00:50:27( 47) \| 4:21:00 \| Zawodnicy nie sklasyfikowani Przygotowanie i pomiar czasu: DomTel Sport Timing Słupsk www.domtel.pl	<urn:uuid:e44598e1-a5d8-4702-919d-948d2d1246fd>	finepdfs	1.067383	CC-MAIN-2024-46	https://kpo.pzkol.pl/pobierz/7570/s/7570_wynikixi_grand_prix_kaczmarek_ele.pdf	2024-11-04T09:00:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027819.53/warc/CC-MAIN-20241104065437-20241104095437-00831.warc.gz	319,435,843	0.977639	0.977639	0.977639	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4449 ]	1	1
ROŚ.271.41.2024 SPECYFIKACJA WARUNKÓW ZAMÓWIENIA (dalej jako SWZ) „Opracowanie planu ogólnego Gminy Kawęczyn" Kawęczyn, 14 czerwca 2024 r. I NAZWA ORAZ ADRES ZAMAWIAJĄCEGO, NUMER TELEFONU, ADRES POCZTY ELEKTRONICZNEJ I ADRES STRONY INTERNETOWEJ PROWADZONEGO POSTĘPOWANIA Gmina Kawęczyn Kawęczyn 48 62-704 Kawęczyn NIP: 6681875486 REGON: 311019480 tel. 63 288 59 10 adres poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org Adres strony internetowej, na której jest prowadzone postępowanie i na której będą dostępne zmiany i wyjaśnienia treści SWZ oraz wszelkie inne dokumenty związane z postępowaniem o udzielenie zamówienia: https://ezamowienia.gov.pl/mp-client/tenders/ocds-148610-46b8b9e023c7-11ef-87ba-8eb060fd7bb8 II TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA 1. Postępowanie o udzielenie zamówienia prowadzone jest w trybie podstawowym, o którym mowa w art. 275 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U.2023.1605, dalej jako ustawa Pzp), o wartości nieprzekraczającej kwoty 221 000 euro, co stanowi równowartość kwoty 1 024 799 złotych, na podstawie przepisów ustawy Pzp. 2. Zamawiający przewiduje możliwość prowadzenia negocjacji w celu ulepszenia treści ofert, które podlegają ocenie w ramach kryteriów oceny ofert. W przypadku skorzystania z w/w możliwości, po zakończeniu negocjacji Zamawiający zaprosi Wykonawców do składania ofert dodatkowych. 3. Zamawiający nie przewiduje możliwości ograniczenia liczby Wykonawców, których zaprosi do negocjacji, stosując kryteria oceny ofert. 4. Zamawiający w przypadku podjęcia decyzji o przeprowadzeniu negocjacji poinformuje o tym fakcie wszystkich Wykonawców, którzy w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu złożyli oferty niepodlegające odrzuceniu, przekazując im zaproszenie do negocjacji za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej 2 wskazanych w Rozdziale VIII, wskazując miejsce, termin i sposób prowadzenia negocjacji oraz kryteria oceny ofert, w ramach których będą prowadzone negocjacje w celu ulepszenia treści ofert. 5. W sprawach nieuregulowanych w niniejszej SWZ mają zastosowanie przepisy ustawy Pzp wraz z aktami wykonawczymi do niej oraz przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1610). III OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Kody CPV: 71410000-5– Usługi planowania przestrzennego 2. Przedmiotem zamówienia jest wykonanie zadania pn.: „Opracowanie planu ogólnego Gminy Kawęczyn", o którym mowa jest w art. 13a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977 ze zm.) oraz udział w czynnościach związanych ze sporządzeniem i uchwalaniem planu ogólnego. Opracowanie dotyczy całego obszaru Gminy Kawęczyn w jej granicach administracyjnych. Powierzchnia Gminy wynosi 101,6 km 2 . Na terenie gminy aktualnie obowiązuje 14 miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Powierzchnia Gminy Kawęczyn objęta miejscowymi planami to ok. 50 ha, w tym dwie strefy inwestycyjne o łącznej powierzchni 17 ha. Pozostałe miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego zajmują powierzchnię 33 ha. Tereny objęte tymi planami przeznaczone są przede wszystkim pod zabudowę usługową, zabudowę mieszkaniową jednorodzinną i usługową nieuciążliwą oraz tereny dróg. 3. Wykonanie prac związanych z realizacją czynności planistycznych określonych w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dotyczących sporządzenia planu ogólnego dla obszaru gminy Kawęczyn należy wykonać zgodnie z zapisami uchwały Nr LXXVII/514/2024 Rady Gminy Kawęczyn z dnia 27 marca 2024 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia planu ogólnego gminy Kawęczyn oraz według procedur i problematyki określonych w: 1) ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977 ze zm.), zwaną dalej ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym; 2) rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 marca 2023 r. w sprawie projektu planu ogólnego gminy, dokumentowania prac planistycznych w zakresie tego planu oraz wydawania z niego wypisów i wyrysów (Dz. U. z 2023 r. poz. 2758); 3) rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie opracowań ekofizjograficznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 155, poz. 1298); 4) ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.); 5) ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 ze zm.), 6) ustawie z dnia 7 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 278), 7) ustawach i przepisach szczególnych dotyczących, m.in.: ochrony środowiska, przyrody, zabytków, prawa wodnego, ochrony gruntów rolnych i leśnych, dróg publicznych, rozporządzeń wynikających z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, itd.; 8) oparciu niezbędnych wizji lokalnych, inwentaryzacji urbanistycznych i studiów krajobrazowych oraz wszystkich analiz przy uwzględnieniu planów województwa, zadań rządowych i programów krajowych oraz zgodnie z wymaganiami prawa w tym zakresie; 9) z uwzględnieniem uwag zgłaszanych przez Zamawiającego w trakcie realizacji umowy i aktualnego orzecznictwa sądowego dotyczącego zagospodarowania przestrzennego, W ramach prac planistycznych Wykonawca zobowiązany będzie do: 1) sporządzenia opracowania ekofizjograficznego, 2) dokonania inwentaryzacji urbanistycznej i oceny istniejącego stanu zagospodarowania terenu Gminy Kawęczyn, 3) przygotowania wymaganych ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dokumentów formalno-prawnych związanych ze sporządzeniem planu ogólnego (projektów ogłoszeń, zawiadomień, pism do organów uzgadniających i opiniujących oraz innych dokumentów wynikających z art. 13i ustawy, wraz z projektami dokumentów planistycznych w wersji elektronicznej w ilości niezbędnej do przeprowadzenia procedury, 4) sporządzenia projektu planu ogólnego (część tekstowa i graficzna) wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, 5) opracowania wykazu wniosków (wraz z propozycją rozpatrzenia uzasadnieniem), i 6) analizy i opracowania wykazu uzyskanych uzgodnień i opinii projektu planu ogólnego gminy, 7) wprowadzenia korekty do planu w związku z uzyskanymi opiniami i dokonanymi uzgodnieniami, 8) przygotowania dla mieszkańców treści promocyjno-informacyjnych na temat tworzenia planu ogólnego gminy Kawęczyn (np. do ulotki, plakatu, itp.), 9) udziału (fizycznego) Głównego Projektanta w spotkaniach informacyjnych na temat tworzenia planu ogólnego z mieszkańcami gminy (4 spotkania, w miejscu i terminie ustalonym przez Zamawiającego), 10) przeprowadzenia i udziału (fizycznego) Głównego Projektanta w konsultacjach społecznych dotyczących projektu planu ogólnego z mieszkańcami gminy (zgodnie z art. 8h ust. 3 oraz art. 8i ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), we wskazanych przez zamawiającego miejscach na terenie gminy Kawęczyn oraz udzielenie stosowanych informacji i wyjaśnień (formy konsultacji ustalone z Zamawiającym), 11) udziału (fizycznego) Głównego Projektanta w dyżurach informacyjnych dla mieszkańców podczas konsultacji społecznych – raz w tygodniu przez cały okres trwania konsultacji, 12) prowadzenia na każdym etapie realizacji przedmiotu zamówienia konsultacji z Zamawiającym oraz uzyskania akceptacji Zamawiającego dla przyjętych rozwiązań po zakończeniu każdego etapu prac planistycznych, 13) wewnętrznych dyskusji nad opracowaną koncepcją (Główny Projektant + władze gminy), 14) udziału (fizycznego) Głównego Projektanta i przedstawienia prezentacji (multimedialnej) koncepcji planu ogólnego na posiedzeniach: Gminnej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej, komisji Rady Gminy, sesji Rady Gminy i innych wskazanych przez Zamawiającego, 15) uzyskania pozytywnej opinii Gminnej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej, 16) udziału w spotkaniach dotyczących uzgodnień i opiniowania projektu planu ogólnego oraz innych czynnościach procedury planistycznej, 17) sporządzenia raportu podsumowującego przebieg konsultacji społecznych, zawierający w szczególności wykaz zgłoszonych uwag wraz z propozycją ich rozpatrzenia i uzasadnieniem oraz protokołów z czynności przeprowadzonych w ramach konsultacji, 18) analizy uwag wniesionych do projektu planu ogólnego wraz z propozycją ich rozpatrzenia przez Wójta wraz z uzasadnieniem, 19) korekt projektu planu ogólnego w związku z wniesionymi do projektu planu uwagami i przygotowanie wersji do uchwalenia, 20) przygotowania uzasadnienia do projektu planu ogólnego składającego się z części tekstowej i graficznej zgodnie z art. 13h ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, 21) opracowania podsumowania i uzasadnienia, o którym mowa w art. 42, art. 43 i art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 ze z.), 22) przygotowania dokumentacji prac planistycznych, o której mowa w §7 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie projektu planu ogólnego gminy, dokumentowania prac planistycznych w zakresie tego planu oraz wydawania z niego wypisów i wyrysów (Dz. U. z 2023 r. poz. 2758), 23) uzupełnienia (zmiany) opracowania stanowiącego przedmiot umowy o niezbędne czynności merytoryczne i formalne mające na celu dostosowanie opracowania do przepisów obowiązujących na dzień zakończenia realizacji przedmiotu umowy (w przypadku zmiany prawa w trakcie realizacji przedmiotu zamówienia), 24) przygotowania toku formalno-prawnego prac planistycznych, w zakresie wymaganym przez Wojewodę w celu oceny zgodności z przepisami prawa, 25) przygotowania uchwały do publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego, 26) ponowienia czynności bądź ponownego przygotowania materiałów planistycznych w trakcie prowadzonej procedury planistycznej, wynikających z uzyskanych opinii, dokonanych uzgodnień i wniesionych uwag, do chwili uchwalenia planu ogólnego przez Radę Gminy (jeśli zajdzie taka potrzeba), 27) udziału w czynnościach niezbędnych do ewentualnego doprowadzenia do zgodności projektu planu ogólnego z przepisami prawa w sytuacji stwierdzenia 6 nieważności uchwały przez Wojewodę; w ramach ewentualnego postępowania nadzorczego Wykonawca zobowiązany jest do: * edycji opracowań na potrzeby postępowania nadzorczego, * przygotowania odpowiedzi na pisma Wojewody związane z postępowaniem, * uzupełnienia i/lub usunięcia wskazanych uchybień, albo ponownego, nieodpłatnego wykonania przedmiotu zamówienia w zakresie niezbędnym do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. 28) przeniesienia majątkowych praw autorskich do wszystkich materiałów wytworzonych w ramach realizacji przedmiotu zamówienia na Zamawiającego (w ramach wynagrodzenia określonego w ofercie), 29) zapewnienia odpowiedniej liczby osób do terminowej realizacji przedmiotu zamówienia, 30) Wykonawca zamówienia zobowiązuje się na własny koszt do pozyskania wszelkich materiałów i dokumentów niezbędnych do prawidłowego wykonania przedmiotu umowy, 31) wykonania umowy, w tym w szczególności dokumentacji z najwyższą starannością, 32) informowania Zamawiającego o stopniu zaawansowania prac oraz proponowanych rozwiązaniach, Zamawiający zastrzega sobie prawo do oceny, korekty i akceptacji, 33) udziału (fizycznego) Głównego Projektanta w spotkaniach informacyjnych z Zamawiającym na temat stopnia realizacji przedmiotu zamówienia – przynajmniej 2 razy w miesiącu w siedzibie Zamawiającego (w sytuacjach nadzwyczajnych dopuszcza się spotkania online), 34) Wykonawca zobowiązany jest do przygotowania oprócz w/w dokumentów innych dokumentów, których potrzeba wyłoni się w trakcie opracowywania przedmiotu zamówienia. 35) Wszelkie prace projektowe lub czynności nie opisane powyżej oraz w projekcie umowy, a wynikające z procedur określonych w ustawie oraz przepisach szczególnych, niezbędne do właściwego i kompletnego opracowania zamówienia Wykonawca winien wykonać w ramach przedmiotu zamówienia, kosztów i terminów wykonania przedmiotu zamówienia, 36) wymagane jest przedłożenie kompletnego opracowania w wersji tradycyjnej (papierowej) w 4 egzemplarzach oraz w wersji elektronicznej: tekst w formacie doc i pdf, rysunki i plan w formacie jpg i pdf, plików w formacie GeoTIFF, gml dla danych rastrowych oraz w postaci wektorowej shp lub dwg lub dxf., oraz udostępnienie metadanych niezbędnych do umieszczenia nowych planów w Systemie Informacji Przestrzennej Gminy Kawęczyn. Ewentualne zmiany przekazywanych formatów dokumentu podlegają uzgodnieniu przez strony. Szczegółowy opis znajduje się w Opisie Przedmiotu Zamówienia stanowiącym załącznik numer 8 do SWZ. 4. Zamawiający nie zastrzega możliwości ubiegania się o udzielenie zamówienia wyłącznie przez Wykonawców, o których mowa w art. 94 ustawy Pzp. 5. Zamawiający, na podstawie art. 95 ustawy Pzp wymaga zatrudnienia przez Wykonawcę, podwykonawcę lub dalszego podwykonawcę, na podstawie umowy o pracę (zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy t.j. Dz.U. 2023, poz. 1465 ze zm.), osób wykonujących następujące czynności związane z realizacją zamówienia: opracowanie planu ogólnego oraz udział w czynnościach związanych ze sporządzeniem i uchwaleniem planu ogólnego. 6. Sposób weryfikacji oraz uprawnienia Zamawiającego w zakresie kontroli spełniania przez Wykonawcę w/w wymagań dotyczących zatrudnienia oraz sankcje z tytułu niespełnienia tych wymagań zostały szczegółowo opisane we wzorze umowy stanowiącym Załącznik nr 6 do SWZ. 7. Zamawiający nie przewiduje wymagań dotyczących zatrudnienia, o których mowa w art. 96 ust. 2 pkt 2 ustawy Pzp. 8. W przypadku, gdy w opisie przedmiotu zamówienia zawarte jest odniesienie do norm, ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 ustawy Pzp, lub gdy w opisie przedmiotu zamówienia pojawiają się nazwy własne, znaki towarowe, patenty, pochodzenie, źródła lub szczególne procesy, które charakteryzują produkty lub usługi dostarczone przez konkretnego wykonawcę, o których mowa w art. 99 ust. 4 ustawy Pzp, Zamawiający dopuszcza rozwiązania równoważne, czyli takie, które zagwarantują realizację przedmiotu zamówienia w zgodzie z zapisami opisu przedmiotu zamówienia i zapewnią uzyskanie parametrów technicznych nie gorszych od założonych. 9. Wszelkie wymienione z nazwy materiały, urządzenia użyte w przekazanej przez Zamawiającego dokumentacji lub ich pochodzenie, służą wyłącznie określeniu standardu i mogą być zastąpione innymi o nie gorszych parametrach technicznych, użytkowych, jakościowych, funkcjonalnych i walorach estetycznych, przy uwzględnieniu prawidłowej współpracy z pozostałymi materiałami, urządzeniami. Użyte w dokumentacji zamówienia nazwy, które wskazują lub mogłyby kojarzyć się z producentem lub firmą, nie mają na celu preferowanie rozwiązań danego producenta lecz wskazanie na rozwiązanie, które powinno posiadać cechy techniczne, technologiczne nie gorsze od podanych w dokumentacji projektowej. 10. Jeżeli w opisie przedmiotu zamówienia zawarte jest odniesienie do określonych etykiet, o których mowa w art. 104 ust. 1 ustawy Pzp, Zamawiający akceptuje wszystkie etykiety potwierdzające, że dane usługi spełniają równoważne wymagania określonej przez Zamawiającego etykiety. 11. W przypadku gdy Wykonawca z przyczyn od niego niezależnych nie może uzyskać określonej przez Zamawiającego etykiety lub równoważnej etykiety, Zamawiający akceptuje inne odpowiednie przedmiotowe środki dowodowe, w szczególności dokumentację techniczną producenta, o ile dany Wykonawca udowodni, że usługi, które mają zostać przez niego wykonane, spełniają wymagania określonej etykiety. 12. Wykonawca, w przypadku zamiaru zastosowania rozwiązań równoważnych zobowiązany jest wskazać te rozwiązania i wykazać, za pomocą dowolnych środków dowodowych, że proponowane rozwiązania w równoważnym stopniu spełniają wymagania określone w opisie przedmiotu zamówienia. Ciężar udowodnienia równoważności spoczywa na Wykonawcy. W takiej sytuacji w/w dokumenty będą stanowiły przedmiotowe środki dowodowe, a Wykonawca składa je wraz z ofertą. 13. Wykonawca usługi ponosi odpowiedzialność za jakość jej wykonania. Wykonawca zobowiązany jest dostosować planowane usługi do warunków atmosferycznych. 14. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za wszelkie szkody wyrządzone zamawiającemu lub osobom trzecim przez wykonawcę w trakcie realizacji przedmiotu zamówienia. 15. Wykonawca winien dysponować kadrą oraz środkami technicznymi niezbędnymi do realizacji zadania. IV INFORMACJE DODATKOWE 1. Zamawiający nie przewiduje aukcji elektronicznej. 2. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert wariantowych oraz ofert w postaci katalogów elektronicznych. 3. Zamawiający nie przewiduje obowiązku odbycia przez Wykonawcę wizji lokalnej oraz sprawdzenia dokumentów dotyczących zamówienia niezbędnych do realizacji zamówienia dostępnych na miejscu u zamawiającego. 4. Zamawiający nie prowadzi postępowania w celu zawarcia umowy ramowej. 5. Zamawiający nie przewiduje udzielania zamówień, o których mowa w art. 214 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp. 6. Zamawiający nie dopuszcza podziału zamówienia na części i składania ofert częściowych. Uzasadnienie: Podział przedmiotu zamówienia na zadania groziłby znaczącym zwiększeniem kosztów oraz trudnościami technicznymi wynikającymi z wykonywania przedmiotu zamówienia przez większą liczbę wykonawców. Realizacja świadczenia powinna być wykonywana przez jeden podmiot ze względu na konieczność zapewnienia spójności wykonanych opracowań, oraz korelacji działań podejmowanych w procesie planistycznym. Zamawiający nie dokonał podziału zamówienia na części ze względu na to, że podział taki groziłby nadmiernymi kosztami wykonania zamówienia (powielanie kosztów procesu planistycznego i administracyjnego dla dwóch lub większej ilości opracowań). Niedokonanie podziału zamówienia podyktowane było zatem względami technicznymi, organizacyjnym oraz charakterem przedmiotu zamówienia. Zastosowany ewentualnie podział zamówienia na części nie zwiększyłby konkurencyjności w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw – zakres zamówienia jest zakresem typowym, umożliwiającym złożenie oferty wykonawcom z grupy małych lub średnich przedsiębiorstw. Zgodnie z treścią motywu 78 dyrektywy, Instytucja zamawiająca powinna mieć obowiązek rozważenia celowości podziału zamówień na części, jednocześnie zachowując swobodę autonomicznego podejmowania decyzji na każdej podstawie, jaką uzna za stosowną, nie podlegając nadzorowi administracyjnemu ani sądowemu. 7. Zamawiający przewiduje możliwość unieważnienia postępowania na podstawie art. 310 ustawy Pzp w sytuacji, kiedy środki publiczne, które Zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia, nie zostaną mu przyznane; możliwość unieważnienia postępowania na tej podstawie została przewidziana w ogłoszeniu o zamówieniu. 8. Wszelkie uszkodzenia wynikłe w trakcie wykonania usługi lub bezpośrednio po jej wykonaniu należy naprawić najpóźniej po jej zakończeniu. 9. Zamawiający zastrzega sobie prawo uzgadniania z Wykonawcą terminów wykonania poszczególnych etapów realizacji zamówienia. V TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA Zamówienie musi zostać zrealizowane w terminie: 17 miesięcy od podpisania umowy. Zamówienie będzie realizowane w czterech etapach. Szczegółowy zakres prac, podział prac na etapy oraz zasady przekazania przedmiotu umowy w poszczególnych etapach określa „Harmonogram prac rzeczowo-czasowy" Stanowiący część Opisu Przedmiotu Zamówienia (załącznik numer 8 do SWZ). VI PODSTAWY WYKLUCZENIA I WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU 1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące: 1) zdolności do występowania w obrocie gospodarczym – Zamawiający nie wyznacza szczegółowych warunków w tym zakresie, 2) uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów – Zamawiający nie wyznacza szczegółowych warunków w tym zakresie, 3) sytuacji finansowej lub ekonomicznej – Zamawiający nie wyznacza szczegółowych warunków w tym zakresie 4) zdolności technicznej lub zawodowej – Wykonawca spełni warunek jeśli wykaże, że: w okresie ostatnich 5 lat, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie wykonał: a) Opracowanie jednego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego na terenie jednej gminy (lub zmiany tego dokumentu) oraz b) Opracowanie jednego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego o powierzchni co najmniej 50 ha (lub zmiany tego dokumentu). Zamawiający przez opracowanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tych dokumentów) rozumie usługę zakończoną uchwaleniem i opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym województwa i obowiązujące tj. dla którego w postępowaniu nadzorczym wojewoda nie stwierdził nieważności. Wymagana powierzchnia 50 ha dotyczy wyłącznie opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tego dokumentu). Zamawiający dopuszcza aby ww. usługi zostały wykonane łącznie w ramach jednego kontraktu (umowy) lub oddzielnie w ramach kilku kontraktów (umów). c) Zamawiający wymaga aby Wykonawca wykazał, że dysponuje minimum: * co najmniej jedną osobą Głównego Projektanta, który posiada uprawnienia do sporządzania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, planów zagospodarowania przestrzennego województwa, planów ogólnych gminy oraz planów miejscowych, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 27.03.2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz.U. z 2023 roku poz. 977 ze zm.), która to osoba jest autorem lub współautorem wykonanego w oparciu o wyżej wymienioną ustawę co najmniej jednego opracowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz jednego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego o powierzchni co najmniej 50 ha (lub zmiany tych dokumentów) i będzie odpowiedzialna za wykonanie wszystkich opracowań obejmujących realizację przedmiotowego zamówienia. Zamawiający przez opracowanie studium oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tych dokumentów) rozumie usługę zakończoną uchwaleniem i opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym województwa i obowiązujące tj. dla którego w postępowaniu nadzorczym wojewoda nie stwierdził nieważności. Wymagana powierzchnia 50 ha dotyczy wyłącznie opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tego dokumentu), • co najmniej jedną osobą Zastępcy Głównego Projektanta, która posiada uprawnienia do sporządzania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, planów ogólnych gminy oraz planów miejscowych zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 27.03.2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz.U. z 2023 roku poz. 977 ze zm.), która to osoba jest autorem lub współautorem wykonanego w oparciu o wyżej wymienioną ustawę co najmniej jednego opracowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego o powierzchni co najmniej 50 ha (lub zmiany tych dokumentów) i będzie odpowiedzialna za wykonanie wszystkich opracowań obejmujących realizację przedmiotowego zamówienia. Zamawiający przez opracowanie studium lub miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tych dokumentów) rozumie usługę zakończoną uchwaleniem i opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym województwa i obowiązujące tj. dla którego w postępowaniu nadzorczym wojewoda nie stwierdził nieważności. Zamawiający może, oceniając zdolność techniczną lub zawodową, na każdym etapie postępowania, uznać, że Wykonawca nie posiada wymaganych zdolności, jeżeli posiadanie przez Wykonawcę sprzecznych interesów, w szczególności zaangażowanie zasobów technicznych lub zawodowych Wykonawcy w inne przedsięwzięcia gospodarcze Wykonawcy może mieć negatywny wpływ na realizację zamówienia na każdym etapie postępowania (art. 116 ust. 2 ustawy Pzp). W odniesieniu do warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia wykazując warunek udziału w postępowaniu mogą polegać na zdolnościach tych z Wykonawców, którzy wykonają usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. 2. Wykonawcy nie mogą podlegać wykluczeniu na podstawie art. 108 ust. 1, art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. 2022, poz. 835 ze zm.). Zgodnie z tymi regulacjami z postępowania wyklucza się Wykonawcę: 1) będącego osobą fizyczną, którego prawomocnie skazano za przestępstwo: a) udziału w zorganizowanej grupie przestępczej albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, o którym mowa w art. 258 Kodeksu karnego, b) handlu ludźmi, o którym mowa w art. 189a Kodeksu karnego, c) o którym mowa w art. 228-230a, art. 250a Kodeksu karnego, w art. 46-48 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1133 oraz z 2021 r. poz. 2054) lub w art. 54 ust. 1-4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 826), d) finansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym, o którym mowa w art. 165a Kodeksu karnego, lub przestępstwo udaremniania lub utrudniania stwierdzenia przestępnego pochodzenia pieniędzy lub ukrywania ich pochodzenia, o którym mowa w art. 299 Kodeksu karnego, e) o charakterze terrorystycznym, o którym mowa w art. 115 § 20 Kodeksu karnego, lub mające na celu popełnienie tego przestępstwa, f) powierzenia wykonywania pracy małoletniemu cudzoziemcowi, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2012, poz. 769 ze zm.), g) przeciwko obrotowi gospodarczemu, o których mowa w art. 296-307 Kodeksu karnego, przestępstwo oszustwa, o którym mowa w art. 286 Kodeksu karnego, przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, o których mowa w art. 270-277d Kodeksu karnego, lub przestępstwo skarbowe, h) o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 3 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, − lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego; 2) jeżeli urzędującego członka jego organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnika spółki w spółce jawnej lub partnerskiej albo komplementariusza w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurenta prawomocnie skazano za przestępstwo, o którym mowa w ppkt 1; 3) wobec którego wydano prawomocny wyrok sądu lub ostateczną decyzję administracyjną o zaleganiu z uiszczeniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, chyba że Wykonawca przed upływem terminu składania ofert dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłaty tych należności; 4) wobec którego prawomocnie orzeczono zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne; 5) jeżeli Zamawiający może stwierdzić, na podstawie wiarygodnych przesłanek, że Wykonawca zawarł z innymi Wykonawcami porozumienie mające na celu zakłócenie konkurencji, w szczególności jeżeli należąc do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, złożyli odrębne oferty, chyba że wykażą, że przygotowali te oferty niezależnie od siebie; 6) jeżeli, w przypadkach, o których mowa w art. 85 ust. 1 ustawy Pzp doszło do zakłócenia konkurencji wynikającego z wcześniejszego zaangażowania tego Wykonawcy lub podmiotu, który należy z Wykonawcą do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, chyba że spowodowane tym zakłócenie konkurencji może być wyeliminowane w inny sposób niż przez wykluczenie Wykonawcy z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia; 7) w stosunku do którego otwarto likwidację, ogłoszono upadłość, którego aktywami zarządza likwidator lub sąd, zawarł układ z wierzycielami, którego działalność gospodarcza jest zawieszona albo znajduje się on w innej tego rodzaju sytuacji wynikającej z podobnej procedury przewidzianej w przepisach miejsca wszczęcia tej procedury; 8) o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego tj.: a) Wykonawcę wymienionego w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisanego na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 w/w ustawy; b) Wykonawcę, którego beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2022 r. poz. 593 i 655) jest osoba wymieniona w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisana na listę lub będąca takim beneficjentem rzeczywistym od dnia 24 lutego 2022 r., o ile została wpisana na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 w/w ustawy; c) Wykonawcę, którego jednostką dominującą w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2021 r. poz. 217, rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisany na listę lub wpisany na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej 2105 i 2106) jest podmiot wymieniony w wykazach określonych w będący taką jednostką dominującą od dnia 24 lutego 2022 r., o ile został o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 w/w ustawy; osoba lub podmiot podlegające wykluczeniu na podstawie przesłanek, o których mowa w lit. a-c powyżej, które w okresie tego wykluczenia ubiegają się o udzielenie zamówienia publicznego lub biorą udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, podlegają karze pieniężnej – karę pieniężną nakłada Prezes Urzędu Zamówień Publicznych, w drodze decyzji, w wysokości do 20.000.000 zł. 3. Wykonawca nie podlega wykluczeniu w okolicznościach określonych w art. 108 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 lub art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp, jeżeli udowodni Zamawiającemu, że spełnił łącznie przesłanki, o których mowa w art. 110 ust. 2 ustawy Pzp. 4. Wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do niniejszego zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej podmiotów udostępniających zasoby, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi stosunków prawnych. 5. W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia Wykonawcy mogą polegać na zdolnościach podmiotów udostępniających zasoby, jeśli podmioty te wykonają usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. 6. Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji podmiotów udostępniających zasoby, składa, wraz z ofertą, zobowiązanie podmiotu udostępniającego zasoby do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia lub inny podmiotowy środek dowodowy potwierdzający, że Wykonawca realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów. Zobowiązanie podmiotu udostępniającego zasoby, którego treść stanowi Załącznik nr 7 do SWZ, potwierdza, że stosunek łączący Wykonawcę z podmiotami udostępniającymi zasoby gwarantuje rzeczywisty dostęp do tych zasobów oraz określa w szczególności: a) zakres dostępnych Wykonawcy zasobów podmiotu udostępniającego zasoby; b) sposób i okres udostępnienia Wykonawcy i wykorzystania przez niego zasobów podmiotu udostępniającego te zasoby przy wykonywaniu zamówienia; c) czy i w jakim zakresie podmiot udostępniający zasoby, na zdolnościach którego Wykonawca polega w odniesieniu do warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, zrealizuje usługi, których wskazane zdolności dotyczą. 7. Zamawiający ocenia czy udostępniane Wykonawcy przez podmioty udostępniające zasoby zdolności techniczne lub zawodowe, lub ich sytuacja finansowa lub ekonomiczna pozwalają na wykazanie przez Wykonawcę spełniania warunków udziału w postępowaniu, a także bada, czy nie zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, które zostały przewidziane względem Wykonawcy. 8. Podmiot, który zobowiązał się do udostępnienia zasobów, odpowiada solidarnie z Wykonawcą, który polega na jego sytuacji finansowej lub ekonomicznej, za szkodę poniesioną przez Zamawiającego powstałą wskutek nieudostępnienia tych zasobów, chyba że za nieudostępnienie zasobów podmiot ten nie ponosi winy. 9. Jeżeli zdolności techniczne lub zawodowe, sytuacja ekonomiczna lub finansowa podmiotu udostępniającego zasoby nie potwierdzają spełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu lub zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, Zamawiający żąda, aby Wykonawca w terminie określonym przez Zamawiającego zastąpił ten podmiot innym podmiotem lub podmiotami albo wykazał, że samodzielnie spełnia warunki udziału w postępowaniu. 10. Wykonawca nie może, po upływie terminu składania ofert, powoływać się na zdolności lub sytuację podmiotów udostępniających zasoby, jeżeli na etapie składania ofert nie polegał on w danym zakresie na zdolnościach lub sytuacji podmiotów udostępniających zasoby. 11. W przypadku wspólnego ubiegania się o udzielenie zamówienia, warunki udziału w postępowaniu, o których mowa w rozdziale VI pkt 1 ppkt 4 powyżej, Wykonawcy tacy muszą spełniać łącznie, z zastrzeżeniem pkt 12 poniżej. 12. W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia mogą polegać na zdolnościach tych z Wykonawców, którzy wykonają usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. W takiej sytuacji są zobowiązani dołączyć do oferty oświadczenie, z którego wynika, które usługi wykonają poszczególni Wykonawcy – treść oświadczenia zawarta jest w formularzu oferty – Załączniku nr 1 do SWZ. 13. Zamawiający nie zastrzega obowiązku osobistego wykonania przez poszczególnych Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia kluczowych zadań, o którym mowa w art. 60 pkt 1 ustawy Pzp. VII PODMIOTOWE ŚRODKI DOWODOWE I OŚWIADCZENIE, O KTÓRYM MOWA W ART. 125 UST. 1 USTAWY PZP 1. Wykonawca zobowiązany jest przedłożyć wraz z ofertą aktualne na dzień składania ofert oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu oraz o braku podstaw do wykluczenia z postępowania – zgodnie z Załącznikiem nr 2 do SWZ. Stanowi ono dowód potwierdzający brak podstaw wykluczenia, spełnianie warunków udziału w postępowaniu na dzień składania ofert, tymczasowo zastępujący wymagane przez Zamawiającego podmiotowe środki dowodowe. 2. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia oświadczenie, o którym mowa w pkt 1 składa każdy z Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia. Potwierdza ono brak podstaw wykluczenia oraz spełnienie warunków udziału w postępowaniu, w zakresie w jakim każdy z Wykonawców wykazuje ich spełnienie. 3. Wykonawca, w przypadku polegania na zdolnościach podmiotów udostępniających zasoby, przedstawia, wraz z oświadczeniem, o którym mowa w pkt 1, także oświadczenie podmiotu udostępniającego zasoby, potwierdzające brak podstaw wykluczenia tego podmiotu oraz odpowiednio spełnianie warunków udziału w postępowaniu, w zakresie, w jakim Wykonawca powołuje się na jego zasoby. 4. Zgodnie z art. 274 ust. 1 ustawy Pzp, Zamawiający przed wyborem najkorzystniejszej oferty wezwie Wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 5 dni, aktualnych na dzień złożenia podmiotowych środków dowodowych, o których mowa poniżej: 1) w celu potwierdzenia spełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w Rozdziale VI pkt 1 ppkt 4 SWZ: a) wykazu usług wykonanych nie wcześniej niż w okresie ostatnich 5 lat, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, wraz z podaniem ich rodzaju, wartości, daty i miejsca wykonania oraz podmiotów, na rzecz których usługi te zostały wykonane, wg Załącznika nr 3 do SWZ oraz załączeniem dowodów określających, czy te usługi zostały wykonane należycie, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty sporządzone przez podmiot, na rzecz którego usługi zostały wykonane, a jeżeli Wykonawca z przyczyn niezależnych od niego nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów – inne odpowiednie dokumenty. Jeżeli Wykonawca powołuje się na doświadczenie w realizacji usług wykonywanych wspólnie z innymi Wykonawcami, wykaz, o którym mowa powyżej, dotyczy usług, w których wykonaniu Wykonawca ten bezpośrednio uczestniczył; b) wykaz osób, skierowanych przez Wykonawcę do realizacji zamówienia publicznego, w szczególności odpowiedzialnych za świadczenie usług, wraz z informacjami na temat ich kwalifikacji zawodowych, uprawnień, doświadczenia i wykształcenia niezbędnych do wykonania zamówienia publicznego, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności oraz informacją o podstawie do dysponowania tymi osobami – zgodnie z wzorem stanowiącym Załączniki Nr 5 do SWZ – w odniesieniu do warunku określonego w części VI SWZ. 2) w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia, o których mowa w Rozdziale VI pkt 2 – oświadczenie Wykonawcy, w zakresie art. 108 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, wg wzoru Załącznika nr 5 do SWZ, o braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. 2021, poz. 275), z innym Wykonawcą, który złożył odrębną ofertę, albo oświadczenia o przynależności do tej samej grupy kapitałowej wraz z dokumentami lub informacjami potwierdzającymi przygotowanie oferty niezależnie od innego Wykonawcy należącego do tej samej grupy kapitałowej. 5. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia oświadczenie, o którym mowa w pkt 4 ppkt 2 składa każdy z tych Wykonawców. 6. Wykonawca nie jest zobowiązany do złożenia podmiotowych środków dowodowych, które Zamawiający posiada, jeżeli Wykonawca wskaże te środki oraz potwierdzi ich prawidłowość i aktualność. VIII INFORMACJE O ŚRODKACH KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ, PRZY UŻYCIU KTÓRYCH ZAMAWIAJĄCY BĘDZIE KOMUNIKOWAŁ SIĘ Z WYKONAWCAMI, INFORMACJE O WYMAGANIACH TECHNICZNYCH I ORGANIZACYJNYCH SPORZĄDZANIA, WYSYŁANIA I ODBIERANIA KORESPONDENCJI ELEKTRONICZNEJ, WSKAZANIE OSÓB UPRAWNIONYCH DO POROZUMIEWANIA SIĘ Z WYKONAWCAMI. 1. Komunikacja pomiędzy Wykonawcami a Zamawiającym w niniejszym postępowaniu obywa się w języku polskim, w formie elektronicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, tj. przy użyciu: − Platformy e-zamówienia: https://ezamowienia.gov.pl (dalej jako Platforma) − Poczty elektronicznej: email@example.com 2. Korzystanie z Platformy jest bezpłatne. 3. Wykonawca zamierzający wziąć udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego musi posiadać konto podmiotu „Wykonawca" na Platformie. Szczegółowe informacje na temat zakładania kont podmiotów oraz zasady i warunki korzystania z Platformy określa Regulamin Platformy dostępny na stronie internetowej https://ezamowienia.gov.pl oraz informacje zamieszczone w zakładce „Centrum Pomocy". 4. Przeglądanie i pobieranie publicznej treści dokumentacji postępowania nie wymaga posiadania konta na Platformie ani logowania. 5. Komunikacja w postępowaniu, z wyłączeniem składania ofert, odbywa się drogą elektroniczną za pośrednictwem poczty elektronicznej lub formularzy do komunikacji dostępnych w zakładce „Formularze" (dalej jako Formularze do komunikacji). Za pośrednictwem Formularzy do komunikacji odbywa się w szczególności przekazywanie wezwań i zawiadomień, zadawanie pytań i udzielanie odpowiedzi. Formularze do komunikacji umożliwiają również dołączenie załącznika do przesyłanej wiadomości (przycisk „dodaj załącznik"). 6. Możliwość korzystania w postępowaniu z Formularzy do komunikacji w pełnym zakresie wymaga posiadania konta „Wykonawcy" oraz zalogowania się na Platformie. Do korzystania z Formularzy do komunikacji służących do zadawania pytań dotyczących treści dokumentów zamówienia wystarczające jest posiadanie tzw. konta uproszczonego na Platformie. 7. Wszystkie wysłane i odebrane w postępowaniu przez Wykonawcę wiadomości widoczne są po zalogowaniu w podglądzie postępowania w zakładce „Komunikacja". 8. Maksymalny rozmiar plików przesyłanych za pośrednictwem Formularzy do komunikacji wynosi 150 MB (wielkość ta dotyczy plików przesyłanych jako załączniki do jednego formularza). 9. Minimalne wymagania techniczne dotyczące sprzętu używanego w celu korzystania z usług Platformy oraz informacje dotyczące specyfikacji połączenia określa Regulamin Platformy. 10. W przypadku problemów technicznych i awarii związanych z funkcjonowaniem Platformy użytkownicy mogą skorzystać ze wsparcia technicznego dostępnego pod numerem telefonu (32) 77 88 999 lub drogą elektroniczną poprzez formularz udostępniony na stronie internetowej https://ezamowienia.gov.pl w zakładce „Zgłoś problem". 11. Sposób sporządzenia oraz sposób przekazywania dokumentów elektronicznych, oświadczeń lub elektronicznych kopii dokumentów lub oświadczeń musi być zgody z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie sposobu sporządzania i przekazywania informacji oraz wymagań technicznych dla dokumentów elektronicznych oraz środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursie (Dz.U. 2020, poz. 2452). 12. Osobą upoważnioną do kontaktu z Wykonawcami w sprawie niniejszego postępowania jest: - zakresie proceduralnym: Joanna Szymczak e-mail: firstname.lastname@example.org - w zakresie merytorycznym: Halina Ambroziak-Juszczak e-mail: email@example.com 13. Za datę przekazania zawiadomień, dokumentów elektronicznych, oświadczeń lub elektronicznych kopii dokumentów lub oświadczeń oraz innych informacji (innych niż oferta) przyjmuje się datę ich przekazania na Platformę. W przypadku wniosków, zawiadomień czy dokumentów przekazywanych na adres poczty elektronicznej, wskazany w pkt 12, za datę ich złożenia przyjmuje się datę ich zarejestrowania przez urządzenie odbiorcze po stronie Zamawiającego lub zapisania na stosownym serwerze poczty elektronicznej. 14.Każdy Wykonawca ma prawo zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści SWZ. Zamawiający jest obowiązany udzielić wyjaśnień niezwłocznie, jednak nie później niż na 2 dni przed upływem terminu składania ofert, pod warunkiem że wniosek o wyjaśnienie treści SWZ wpłynął do Zamawiającego nie później niż na 4 dni przed upływem terminu składania ofert. 15.Jeżeli Zamawiający nie udzieli wyjaśnień w terminie, o którym mowa w pkt 14 powyżej, przedłuża termin składania ofert o czas niezbędny do zapoznania się wszystkich zainteresowanych Wykonawców z wyjaśnieniami niezbędnymi do należytego przygotowania i złożenia ofert. 16.Przedłużenie terminu składania ofert nie wpływa na bieg terminu składania wniosku o wyjaśnienie treści SWZ, o którym mowa w pkt 14 powyżej. 17.W przypadku gdy wniosek o wyjaśnienie treści SWZ nie wpłynął w terminie, o którym mowa w pkt 14 powyżej, Zamawiający nie ma obowiązku udzielania wyjaśnień SWZ oraz obowiązku przedłużenia terminu składania ofert. 18.Zamawiający może w uzasadnionych przypadkach, przed upływem terminu składania ofert, zmienić treść SWZ. Dokonaną zmianę treści SWZ Zamawiający udostępnia na stronie internetowej prowadzonego postępowania. Każda wprowadzona przez Zamawiającego zmiana stanie się integralną częścią SWZ. 19.Zamawiający nie przewiduje zwołania zebrania wszystkich Wykonawców w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących treści SWZ. IX WYMAGANIA DOTYCZĄCE WADIUM 1. Zamawiający nie wymaga wniesienia wadium w tym postępowaniu. X TERMIN ZWIĄZANIA OFERTĄ 1. Wykonawca jest związany ofertą do dnia 23 lipca 2024 r. 2. W przypadku gdy wybór najkorzystniejszej oferty nie nastąpi przed upływem terminu związania ofertą wskazanego w pkt 1, Zamawiający przed upływem terminu związania ofertą zwraca się jednokrotnie do Wykonawców o wyrażenie zgody na przedłużenie tego terminu o wskazywany przez niego okres, nie dłuższy niż 30 dni. 3. Przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w pkt 1, wymaga złożenia przez Wykonawcę pisemnego oświadczenia o wyrażeniu zgody na przedłużenie terminu związania ofertą. Przedłużenie terminu związania ofertą następuje wraz z przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą. 4. Jeżeli termin związania ofertą upłynął przed wyborem najkorzystniejszej oferty, Zamawiający wzywa Wykonawcę, którego oferta otrzymała najwyższą ocenę, zgodnie z art. 252 ust. 2 ustawy Pzp, do wyrażenia, w wyznaczonym przez Zamawiającego terminie, pisemnej zgody na wybór jego oferty. XI OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERTY 1. Wykonawca może złożyć jedną ofertę, na formularzu oferty stanowiącym Załącznik nr 1 do SWZ. 2. Ofertę należy złożyć w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym pod rygorem nieważności. 3. Podpisy kwalifikowane wykorzystywane przez Wykonawców do podpisywania wszelkich plików (o ile Wykonawca korzysta z podpisu kwalifikowalnego) muszą być zgodne z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym (eIDAS) (UE) nr 910/2014. 4. Wykonawca zamierzający wziąć udział w postępowaniu, musi posiadać konto na platformie e-zamówienia. Wykonawca posiadający konto na platformie ezamówienia ma dostęp do następujących formularzy: Formularz do złożenia, zmiany, wycofania oferty oraz do Formularza do komunikacji. 5. Wykonawca składa ofertę za pośrednictwem Formularza do złożenia, zmiany, wycofania oferty dostępnego na platformie e-zamówienia.. 6. Funkcjonalność do zaszyfrowania oferty przez Wykonawcę jest dostępna dla Wykonawców na platformie e-zamówienia, w szczegółach danego postępowania. 7. Sposób złożenia, w tym zaszyfrowania oferty opisane zostały w Instrukcji. 8. Oferta wraz z wszelkimi dokumentami, powinna być sporządzona w formatach danych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (t.j. Dz.U. 2021, poz. 2070 ze zm.). 9. Zamawiający informuje, iż zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy Pzp, w zw. z art. 74 ust. 1 ustawy Pzp, oferty składane w postępowaniu o zamówienie publiczne są jawne i podlegają udostępnieniu od chwili ich otwarcia, z wyjątkiem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. 2022, poz. 1233), jeżeli Wykonawca, wraz z przekazaniem takich informacji, zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane oraz wykazał, że zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Wykonawca nie może zastrzec informacji, o których mowa w art. 222 ust. 5 ustawy Pzp. 10. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności. 11. Informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa Wykonawca, w celu utrzymania ich w poufności, przekazuje w wydzielonym i odpowiednio oznaczonym pliku, wraz z jednoczesnym zaznaczeniem polecenia Załącznik stanowiący tajemnicę przedsiębiorstwa, a następnie wraz z plikami stanowiącymi jawną część oferty należy ten plik zaszyfrować. 12. Oferta powinna być sporządzona w języku polskim. Podmiotowe środki dowodowe oraz inne dokumenty lub oświadczenia sporządzone w języku obcym składa się wraz z tłumaczeniem na język polski. Zamawiający nie dopuszcza składania oferty lub jej części w innym języku. 13. Dokumenty lub oświadczenia składane są w oryginale – w postaci dokumentu elektronicznego lub jako cyfrowe odwzorowanie takiego dokumentu – w elektronicznej kopii dokumentu poświadczonej za zgodność z oryginałem tj. opatrzonej elektronicznym podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. 14. Poświadczenia za zgodność z oryginałem dokonuje odpowiednio Wykonawca, podmiot, na którego zdolnościach lub sytuacji polega Wykonawca, Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia publicznego, w zakresie dokumentów lub oświadczeń, które każdego z nich dotyczą. Poświadczenia takiego może dokonać także notariusz. 15. Składanie i poświadczanie dokumentów musi być zgodne z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie sposobu sporządzania i przekazywania informacji oraz wymagań technicznych dla dokumentów elektronicznych oraz środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursie (Dz.U. 2020, poz. 2452)W przypadku przekazywania w postępowaniu dokumentu elektronicznego w formacie poddającym dane kompresji, opatrzenie pliku zawierającego skompresowane dokumenty kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym jest równoznaczne z opatrzeniem wszystkich dokumentów zawartych w tym pliku odpowiednio kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. 16. Oferta musi zostać podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym przez osobę (osoby) uprawnioną (e) do reprezentowania Wykonawcy, zgodnie ze sposobem reprezentacji Wykonawcy wynikającym ze stosownego dokumentu uprawniającego do występowania w obrocie prawnym lub udzielonego pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo musi zostać złożone w oryginale lub notarialnie poświadczonej kopii, w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, wraz z ofertą. 17.Kompletna oferta musi zawierać: 1) formularz oferty sporządzony wg wzoru Załącznika nr 1 do SWZ, 2) oświadczenie w trybie art. 125 ust. 1 ustawy Pzp, zgodnie z Rozdziałem VII pkt 1 (oraz Rozdziałem VII pkt 2 i 3 – jeśli dotyczy) SWZ, wg wzoru Załącznika nr 2 do SWZ, 3) odpis lub informację z Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub innego właściwego rejestru potwierdzający, że osoba działająca w imieniu Wykonawcy oraz, jeśli dotyczy, odpowiednio w imieniu Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia lub podmiotów udostępniających zasoby na zasadach określonych w art. 118 ustawy Pzp, jest umocowana do ich reprezentowania, 4) pełnomocnictwo(a) – w przypadku, gdy upoważnienie do podpisania oferty nie wynika bezpośrednio z dokumentów rejestrowych Wykonawcy, 5) w przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia – dokument ustanawiający pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i do zawarcia umowy w sprawie niniejszego zamówienia publicznego – jeśli dotyczy, 6) zobowiązanie podmiotu trzeciego do udostępnienia zasobów podpisane przez osobę upoważnioną do reprezentacji tego podmiotu zgodnie z dokumentem rejestrowym lub stosownym pełnomocnictwem (wraz z tym pełnomocnictwem), zgodnie ze wzorem Załącznika nr 7 do SWZ – jeśli dotyczy, 7) dokumenty potwierdzające zastosowanie rozwiązań równoważnych w przypadkach, o których mowa w Rozdziale III pkt 8 – 11 SWZ – jeśli dotyczy. 18. Oferta składana przez spółki cywilne jest traktowana jak oferta Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego. 19. Wykonawca może przed upływem terminu do składania ofert zmienić lub wycofać ofertę za pośrednictwem Formularza do złożenia, zmiany, wycofania oferty dostępnego na platformie e-zamówienia. Sposób zmiany i wycofania oferty został opisany w Instrukcji. Wykonawca po upływie terminu do składania ofert nie może skutecznie dokonać zmiany ani wycofać złożonej oferty. XII TERMIN SKŁADANIA I OTWARCIA OFERT 1. Ofertę należy złożyć zgodnie z rozdziałem XI pkt 5, do dnia 24 czerwca 2024 roku, do godz. 10:00 2. Otwarcie ofert nastąpi w dniu składania ofert, tj. 24 czerwca 2024 roku o godz. 10:30 3. Zamawiający nie przewiduje jawnej sesji otwarcia ofert. 4. Otwarcie ofert następuje poprzez użycie mechanizmu do odszyfrowania ofert dostępnego po zalogowaniu w zakładce deszyfrowanie na platformie e-zamówienia i następuje poprzez wskazanie pliku do odszyfrowania. 5. W przypadku awarii systemu teleinformatycznego, za pomocą którego nastąpi otwarcie ofert, która spowoduje brak możliwości otwarcia ofert w terminie określonym przez Zamawiającego, otwarcie ofert następuje niezwłocznie po usunięciu awarii. 6. Zamawiający, w sytuacji opisanej w pkt 5, poinformuje o zmianie terminu otwarcia ofert na stronie internetowej prowadzonego postępowania. 7. Zamawiający, najpóźniej przed otwarciem ofert, udostępnia na stronie internetowej prowadzonego postępowania informacje o kwocie, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia. 8. Zamawiający, niezwłocznie po otwarciu ofert, udostępnia na stronie internetowej prowadzonego postępowania informacje o: 1) nazwach albo imionach i nazwiskach oraz siedzibach lub miejscach prowadzonej działalności gospodarczej albo miejscach zamieszkania Wykonawców, których oferty zostały otwarte, 2) cenach zawartych w ofertach. XIII OPIS SPOSOBU OBLICZENIA CENY 1. Cena oferty musi być podana w złotych polskich z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, w postaci netto oraz brutto – cyfrowo i słownie, z wyodrębnieniem stawki podatku VAT (netto + stawka VAT = brutto), zgodnej z obowiązującymi przepisami. Cenę oferty należy wyliczyć w oparciu o przyjęty zakres zamówienia, wynikający z SWZ i załączników do niej. 2. Cena oferty jest ceną ryczałtową. Cena musi uwzględniać więc wszystkie wymagania niniejszej SWZ oraz obejmować wszelkie koszty jakie poniesie Wykonawca z tytułu realizacji przedmiotu zamówienia w sposób należyty oraz zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. 3. Zamawiający przewiduje rozliczenie tylko w polskich złotych. Zamawiający nie przewiduje rozliczeń w walutach obcych. 4. Cenę oferty należy podać z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. 5. Jeżeli została złożona oferta, której wybór prowadziłby do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego, zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. 2022, poz. 931 ze zm.), dla celów zastosowania kryterium ceny Zamawiający dolicza do przedstawionej w tej ofercie ceny kwotę podatku od towarów i usług, którą miałby obowiązek rozliczyć. 6. W ofercie, o której mowa w pkt 5 powyżej, Wykonawca ma obowiązek: 1) poinformowania Zamawiającego, że wybór jego oferty będzie prowadził do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego, 2) wskazania nazwy (rodzaju) towaru lub usługi, których dostawa lub świadczenie będą prowadziły do powstania obowiązku podatkowego, 3) wskazania wartości towaru lub usługi objętego obowiązkiem podatkowym Zamawiającego, bez kwoty podatku, 4) wskazania stawki podatku od towarów i usług, która zgodnie z wiedzą Wykonawcy, będzie miała zastosowanie, stosowne oświadczenie w tym zakresie zawarte jest w formularzu oferty – Załączniku nr 1 do SWZ. 7. Wykonawca ponosi wszystkie koszty związane z przygotowaniem oferty. Zamawiający nie przewiduje zwrotu kosztów udziału w postępowaniu, z zastrzeżeniem art. 261 ustawy Pzp. XIV OPIS KRYTERIÓW OCENY OFERT WRAZ Z PODANIEM WAG TYCH KRYTERIÓW I SPOSOBU OCENY OFERT 1. Zamawiający przystąpi do oceny złożonych ofert, przy zastosowaniu podanych poniżej kryteriów wyłącznie w stosunku do ofert niepodlegających odrzuceniu. 2. Kryteriami oceny ofert są: 1) Cena [C] – 60 pkt 2) Doświadczenie głównego projektanta [D] – 40 pkt 3. Za najkorzystniejszą ofertę zostanie uznana oferta, która otrzyma największą liczbę punktów, stanowiących sumę punktów przyznawanych za poszczególne kryteria. 4. Oferta może uzyskać za w/w kryteria określoną liczbę punktów obliczaną wg zasad wskazanych poniżej: 1) Cena [C] – liczba punktów w tym kryterium zostanie obliczona wg następującego wzoru, w oparciu o cenę oferty brutto, podaną w Formularzu oferty: Najniższa oferowana cena spośród złożonych ofert C = ________________________ x 60 Cena oferty badanej Liczba punktów będąca wynikiem powyższego działania zostanie zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku, zgodnie z zasadami matematycznymi. 2) Doświadczenie głównego projektanta [D] – za wykonanie (jako autor lub współautor) przez Głównego Projektanta usług w zakresie opracowania uchwalonego, opublikowanego we właściwym dzienniku urzędowym województwa i obowiązującego (tj. dla którego w postępowaniu nadzorczym wojewoda nie stwierdził nieważności) studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego o powierzchni co najmniej 50 ha (lub zmiany tych dokumentów), Wykonawca otrzyma następującą punktację: Za jedno opracowanie – 10 punktów ``` Za dwa opracowania – 20 punktów Za trzy opracowania – 40 punktów ``` UWAGA: * Przez jedno opracowanie należy rozumieć wykonanie (jako autor lub współautor) przez Głównego Projektanta usług w zakresie opracowania uchwalonego, opublikowanego we właściwym dzienniku urzędowym województwa i obowiązującego (tj. dla którego w postępowaniu nadzorczym wojewoda nie stwierdził nieważności) jednego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz jednego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego o powierzchni co najmniej 50 ha (lub zmiany tych dokumentów). * Wymagana powierzchnia 50 ha dotyczy wyłącznie opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub zmiany tych dokumentów). * Minimalna ilość opracowań wymagana przez Zamawiającego wynosi jeden, maksymalna ilość opracowań wynosi trzy. * W przypadku gdy Wykonawca poda więcej niż trzy opracowania to uzyska maksymalną ilość punktów tj. 40 pkt * W sytuacji, gdy Wykonawca w ofercie wpisze mniej niż (jedno) opracowanie lub nie wpisze w ofercie żadnej liczby opracowań to będzie to traktowane jako niezgodność treści oferty z warunkami zamówienia i zgodnie z art. 226 ust. 1 pkt. 5 ustawy, spowoduje odrzucenie oferty. * Punkty w powyższym kryterium „doświadczenie głównego projektanta" zostaną przyznane na podstawie przedstawionej w Załączniku nr 1 Formularzu ofertowym. Doświadczenie wykazywane w ramach kryterium oceny ofert nie może pokrywać się z doświadczeniem wykazywanym w ramach warunku udziału, to oznacza, że w ramach kryterium Wykonawca wykazuje inne doświadczenie Projektanta Głównego niż wykazywane w ramach warunku udziału. XV INFORMACJE O FORMALNOŚCIACH, JAKIE MUSZĄ ZOSTAĆ DOPEŁNIONE PO WYBORZE OFERTY W CELU ZAWARCIA UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO 1. Osoby reprezentujące Wykonawcę przy podpisaniu umowy muszą posiadać dokumenty potwierdzające ich umocowanie do reprezentowania Wykonawcy, w tym do podpisania umowy, o ile umocowanie to nie będzie wynikać z dokumentów załączonych do oferty. 2. Jeżeli została wybrana oferta Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, Zamawiający żąda przed zawarciem umowy w sprawie zamówienia publicznego, przedstawienia umowy regulującej współpracę tych Wykonawców. 3. Wykonawca będzie zobowiązany do przekazania dokumentów ubezpieczenia, o których mowa w § 13 wzoru umowy. XVI WYMAGANIA DOTYCZĄCE ZABEZPIECZENIE NALEŻYTEGO WYKONANIA UMOWY 1. Wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza wniesie zabezpieczenie należytego wykonania umowy w wysokości 5 % ceny całkowitej podanej w ofercie. 2. Zabezpieczenie może być wniesione według wyboru Wykonawcy w jednej lub kilku formach przewidzianych w art. 450 ust. 1 ustawy Pzp. Zamawiający nie wyraża zgody na wniesienie zabezpieczenia w formach, o których mowa w art. 450 ust. 2 ustawy Pzp. 3. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy wnoszone w pieniądzu należy wpłacić przelewem, na rachunek Zamawiającego, prowadzony przez Rejonowy Bank spółdzielczy w Malanowie, o numerze: 17 8557 0009 2004 0400 0101 0063 (IBAN: 17 8557 0009 2004 0400 0101 0063, SWIFT: GBWCPLPP), z podaniem tytułu wpłaty: zabezpieczenie należytego wykonania umowy – nr ref.: ROŚ.271.41.2024. Pieniądze muszą znaleźć się na rachunku Zamawiającego przed podpisaniem umowy. 4. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy, wniesione w formie innej niż pieniężna, stanowić będzie nieodwołalne i bezwarunkowe zobowiązanie jej wystawcy wobec Zamawiającego do zapłaty na pierwsze pisemne żądanie Zamawiającego wszelkich kwot, jakimi wyrażać się będą roszczenia kierowane przez Zamawiającego przeciw Wykonawcy na gruncie umowy lub w związku z jej zawarciem lub wykonywaniem, do łącznej wysokości kwoty zabezpieczenia. Wyłącznym beneficjentem zabezpieczenia będzie Zamawiający. 5. Dokument potwierdzający wniesienie zabezpieczenia należytego wykonania umowy należy złożyć Zamawiającemu najpóźniej przed podpisaniem umowy. 6. W przypadku gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, jej treść musi być uprzednio zaakceptowana przez Zamawiającego. XVII PROJEKTOWANE POSTANOWIENIA UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO, KTÓRE ZOSTANĄ WPOWADZONE DO TREŚCI TEJ UMOWY 1. Zamawiający wymaga zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych we wzorze umowy o udzielenie zamówienia, stanowiącym Załącznik nr 6 do SWZ. 2. Zamawiający przewiduje możliwość zmian postanowień umowy w przypadkach określonych w § 23 wzoru umowy. XVIII POUCZENIE O ŚRODKACH OCHRONY PRAWNEJ PRZYSŁUGUJĄCYCH WYKONAWCY 1. Środki ochrony prawnej przysługują Wykonawcy oraz innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu zamówienia oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy Pzp. Środki ochrony prawnej wobec ogłoszenia wszczynającego postępowanie o udzielenie zamówienia oraz dokumentów zamówienia przysługują również organizacjom wpisanym na listę, o której mowa w art. 469 pkt 15 ustawy Pzp, oraz Rzecznikowi Małych i Średnich Przedsiębiorców. 2. Środkami ochrony prawnej są: 1) odwołanie do Izby – szczegółowo kwestie odnoszące się do odwołania przedstawione są w Dziale IX rozdział 2 ustawy Pzp, 2) skarga do sądu – szczegółowe kwestie dotyczące skargi do sądu uregulowane zostały w Dziale IX rozdział 3 ustawy Pzp. 3. Odwołanie wnosi się w terminie 5 dni od dnia przekazania informacji o czynności Zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia, jeżeli informacja została przekazana przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. 4. Odwołanie wobec treści ogłoszenia wszczynającego postępowanie o udzielenie zamówienia lub wobec treści dokumentów zamówienia wnosi się w terminie 5 dni od dnia publikacji ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych lub zamieszczenia dokumentów zamówienia na stronie internetowej. 5. Odwołanie w przypadkach innych niż określone w pkt 3 i 4 powyżej wnosi się w terminie 5 dni od dnia, w którym powzięto lub przy zachowaniu należytej staranności można było powziąć wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę jego wniesienia. 6. Szczegółowe zasady korzystania ze środków ochrony prawnej opisane zostały w Dziale IX ustawy Pzp. XIX PODWYKONAWCY 1. Zamawiający nie zastrzega obowiązku osobistego wykonania przez Wykonawcę kluczowych zadań, o którym mowa w art. 121 pkt 1 ustawy Pzp. 2. Jeżeli zmiana albo rezygnacja z podwykonawcy dotyczy podmiotu, na którego zasoby Wykonawca powoływał się, na zasadach określonych w art. 118 ust. 1 ustawy Pzp, w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, Wykonawca jest obowiązany wykazać Zamawiającemu, że proponowany inny podwykonawca lub Wykonawca samodzielnie spełnia je w stopniu nie mniejszym niż podwykonawca, na którego zasoby Wykonawca powoływał się w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia. Przepis art. 122 ustawy Pzp stosuje się odpowiednio. 3. Powierzenie wykonania części zamówienia podwykonawcom nie zwalnia Wykonawcy z odpowiedzialności za należyte wykonanie tego zamówienia. 4. Zamawiający żąda wskazania przez Wykonawcę, w formularzu oferty, części zamówienia, których wykonanie zamierza powierzyć podwykonawcom, oraz podania nazw ewentualnych podwykonawców (jeżeli są już znani). 5. Umowa o podwykonawstwo nie może zawierać postanowień kształtujących prawa i obowiązki podwykonawcy, w zakresie kar umownych oraz postanowień dotyczących warunków wypłaty wynagrodzenia, w sposób dla niego mniej korzystny niż prawa i obowiązki Wykonawcy, ukształtowane postanowieniami umowy zawartej między Zamawiającym a Wykonawcą. 6. Szczegółowe uregulowania dotyczące zawierania umów z podwykonawcami zawarte są we wzorze umowy. XX OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH Klauzula informacyjna z art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1): Zgodnie z art.13 ust.1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1), (dalej jako RODO), Zamawiający informuje, że: 1) administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Gmina Kawęczyn, Kawęczyn 48, 62-704 Kawęczyn; 2) jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące sposobu i zakresu przetwarzania Pani/Pana danych osobowych, a także przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan skontaktować z Inspektorem Ochrony Danych Osobowych za pośrednictwem poczty email: firstname.lastname@example.org ; 3) Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust.1 lit. c RODO w celu związanym z niniejszym postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego; 4) odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 18 oraz art. 74 ust.1 ustawy Pzp; a także ustawy o dostępie do informacji publicznej. 5) Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 78 ust.1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia; Niezależnie od powyżej wskazanych terminów, dane osobowe będą przetwarzane do upływu okresu przedawnienia roszczeń wynikających z umowy w sprawie zamówienia publicznego. Dane osobowe mogą być również przekazywane do organów publicznych i urzędów państwowych lub innych podmiotów upoważnionych na podstawie przepisów prawa lub wykonujących zadania realizowane w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej, w szczególności do podmiotów prowadzących działalność kontrolną wobec Zamawiającego. Dane osobowe są przekazywane do podmiotów przetwarzających dane w imieniu administratora danych osobowych. 6) obowiązek podania przez Panią/Pana danych osobowych bezpośrednio Pani/Pana dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach ustawy Pzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z ustawy Pzp; 7) w odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO; 8) w przypadku gdy wykonanie obowiązków, o których mowa w art. 15 ust. 1–3 RODO, wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku, Zamawiający może żądać od osoby, której dane dotyczą, wskazania dodatkowych informacji mających na celu sprecyzowanie żądania, w szczególności podania nazwy lub daty postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu lub nazwy lub daty zakończonego postępowania o udzielenie zamówienia; 9) wystąpienie z żądaniem, o którym mowa w art. 18 ust. 1 RODO, nie ogranicza przetwarzania danych osobowych do czasu zakończenia przedmiotowego postępowania; 10)posiada Pani/Pan: a) na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do danych osobowych Pani/Pana dotyczących, b) na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania Pani/Pana danych osobowych * , c) na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO ** , d) prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO; 11)nie przysługuje Pani/Panu: a) w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych, b) prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO, c) na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania Pani/Pana danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO. * Wyjaśnienie: skorzystanie z prawa do sprostowania nie może skutkować zmianą wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, ani zmianą postanowień umowy w zakresie niezgodnym z ustawą Pzp oraz nie może naruszać integralności protokołu oraz jego załączników. ** Wyjaśnienie: prawo do ograniczenia przetwarzania nie ma zastosowania w odniesieniu do przechowywania, w celu zapewnienia korzystania ze środków ochrony prawnej lub w celu ochrony praw innej osoby fizycznej lub prawnej, lub z uwagi na ważne względy interesu publicznego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego. Ponadto Zamawiający informuje, że Wykonawca ubiegając się o udzielenie zamówienia publicznego jest zobowiązany do wypełnienia wszystkich obowiązków formalno-prawnych związanych z udziałem w postępowaniu. Do obowiązków tych należą m.in. obowiązki wynikające z RODO, w szczególności obowiązek informacyjny przewidziany w art. 13 RODO względem osób fizycznych, których dane osobowe dotyczą i od których dane te Wykonawca bezpośrednio pozyskał. Jednakże obowiązek informacyjny wynikający z art. 13 RODO nie będzie miał zastosowania, gdy i w zakresie, w jakim osoba fizyczna, której dane dotyczą, dysponuje już tymi informacjami (vide: art. 13 ust. 4 RODO). Ponadto Wykonawca będzie musiał wypełnić obowiązek informacyjny wynikający z art. 14 RODO względem osób fizycznych, których dane przekazuje Zamawiającemu i których dane pośrednio pozyskał, chyba że ma zastosowanie co najmniej jedno z włączeń, o których mowa w art. 14 ust. 5 RODO. W zakresie niniejszego postępowania administratorem danych osobowych obowiązanym do spełnienia obowiązku informacyjnego z art. 13 RODO będzie w szczególności: Zamawiający – względem osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio pozyskał. Dotyczy to w szczególności: − Wykonawcy będącego osobą fizyczną, − Wykonawcy będącego osobą fizyczną, prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, − pełnomocnika Wykonawcy będącego osobą fizyczną (np. dane osobowe zamieszczone w pełnomocnictwie), − osób fizycznych będących członkiem organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnikiem spółki w spółce jawnej lub partnerskiej albo komplementariuszem w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurentem Wykonawcy, − osoby fizycznej skierowanej do przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego; Wykonawca – względem osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio pozyskał. Dotyczy to w szczególności: − osoby fizycznej skierowanej do realizacji zamówienia, − podwykonawcy będącego osobą fizyczną, − podwykonawcy będącego osobą fizyczną, prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, − pełnomocnika podwykonawcy będącego osobą fizyczną (np. dane osobowe zamieszczone w pełnomocnictwie), − osób fizycznych będących członkiem organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnikiem spółki w spółce jawnej lub partnerskiej albo komplementariuszem w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurentem podmiotu trzeciego; Podwykonawca/podmiot trzeci – względem osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio pozyskał. XXI ZAŁĄCZNIKI Załącznik nr 1 Formularz oferty Załącznik nr 2 Oświadczenie w trybie art. 125 ust. 1 ustawy Pzp Załącznik nr 3 Wykaz usług Załącznik nr 4 Oświadczenie dotyczące przynależności do grupy kapitałowej Załącznik nr 5 Wykaz osób Załącznik nr 6 Wzór umowy Załącznik nr 7 Zobowiązanie podmiotu trzeciego Załącznik nr 8 Opis przedmiotu zamówienia	<urn:uuid:43ddec2a-278e-4e4f-9d03-95c9536e32c5>	finepdfs	1.105469	CC-MAIN-2024-46	https://bip.kaweczyn.pl/files/file_add/download/722_swz-plan-ogolny.pdf	2024-11-07T16:42:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028000.52/warc/CC-MAIN-20241107150153-20241107180153-00185.warc.gz	112,189,843	0.999993	1	1	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 141, 1825, 4071, 6017, 8232, 10255, 12122, 14333, 16629, 18512, 20433, 22521, 24704, 26834, 28839, 31048, 33335, 35551, 37756, 39520, 41650, 43768, 45697, 47899, 50064, 52157, 54045, 56065, 57451, 58919, 60551, 62366, 64332, 66188, 68111, 69837, ...	1	0
Pod patronatem Menedżera Zdrowia Trzeba z tym żyć Marzena Sygut Choroby cywilizacyjne przyjmują rozmiary epidemii. Z powodu otyłości, schorzeń urologicznych i układu krążenia, chorób płuc, alergii oraz nowotworów cierpią rzesze ludzi. Ponad 60 mln osób na świecie choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), a w Polsce z powodu tego schorzenia umiera 15 tys. pacjentów, prawie 10 proc. osób powyżej 65. roku życia ma niewydolność serca, 12 proc. dorosłych Polaków nie może się uporać z otyłością, a 450 tys. przeżyło walkę z rakiem. O tym, jakie działania należy podjąć, aby poprawić warunki życia przewlekle chorych, jaki wpływ na tę jakość ma dobór terapii i czym się kierować, dokonując jej wyboru, dyskutowali przedstawiciele środowisk lekarskich, medycznych, pacjentów, decydentów, producentów i hurtowników leków oraz urządzeń medycznych, a także dziennikarze. Coroczna debata o zdrowiu, podczas której doszło do wymiany poglądów, odbyła się 12 października w Warszawie pod hasłem Przewlekłe choroby cywilizacyjne a jakość życia pacjentów. W spotkaniu wzięli udział goście honorowi – Wojciech Matusewicz, dyrektor Agencji Oceny Technologii Medycznych, prof. Janina Stępińska, kierownik Kliniki Wad Nabytech Serca i Oddziału Intensywnej Terapii Kardiologicznej Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska, ordynatorka Oddziału Chorób Płuc i Niewydolności Oddychania Kujawsko-Pomorskiego Centrum Pulmonologii, prof. Karina Jahnz-Różyk, alergolog, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, doc. dr hab. Tadeusz Pieńkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Centrum Onkologii w Warszawie, doc. dr hab. Piotr Radziszewski, ordynator Oddziału Urologii Czynnościowej i Uroginekologii z Katedry i Kliniki Urologii Ogólnej, Onkologicznej i Czynnościowej WUM oraz dr Dominik Golicz z Zakładu Farmakoekonomiki WUM. Debatę prowadziła red. Jadwiga Kamińska, prezes Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia. Spotkanie zorganizowało Centrum Komunikacji Medialnej przy współpracy merytorycznej Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia, Pulsu i Służby Zdrowia. Podczas debaty prof. Janina Stępińska poinformowała, że w ostatnich latach pojawiło się nowe podejście do terapii chorych na schorzenia układu krążenia. Polscy kardiologowie, opracowując standardy leczenia, powołują się na zalecenia europejskiego towarzystwa, które z kolei swoje wytyczne opiera na badaniach klinicznych. Otóż w ostatnim czasie, opracowując wspomniane zalecenia terapeutyczne, do tzw. twardych punktów końcowych, do których zalicza się zgony, zawyły i udary, coraz częściej dodaje się jakość życia. Ta ocena jakości staje się ważnym elementem przy doborze i modyfikacji leczenia. Otyłość Bezpośrednio ze schorzeniami serca wiąże się otyłość. Zdaniem dyr. Matusewicza, leczenie tej choroby jest niezwykle trudne. Opiera się ono na postępowaniu dwutorowym: z jednej strony, niskowęglowodanowa dieta, z drugiej, zwiększony wysiłek fizyczny. Wszystkie dostępne na rynku leki odchudzające mają jedynie działanie wspomagające. Mimo to każdego roku Polacy wydają 100 mln zł na wspomniane preparaty. Dla porównania, Amerykanie aż 150 mld dolarów. Dyrektor Matusewicz zadeklarował się jako zagorzały przeciwnik refundacji leków przeciwko otyłości, uznając je za mało skuteczne i w wielu przypadkach wręcz szkodliwe. — Lepiej zainwestować w ten sposób pieniądze przeznaczyć na profilaktykę i edukację wśród dzieci i młodzieży — podsumował. Przewlekła obturacyjna choroba płuc Przed gwałtownym wzrostem zachorowania na POChP ostrzegała dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska. Na świecie żyje 60 mln cierpiących z powodu tej choroby, a 3 mln z nich umiera. Jeśli tendencja wzrostowa nie zostanie zahamowana, w 2020 r. POChP stanie się trzecią przyczyną zgonów. Aby zapobiec tej katastrofie, dr Czajkowska-Malinowska postulowała zorganizowanie dla chorych fachowej pomocy w rzucaniu palenia. Jak wynika bowiem z ankiety przeprowadzonej wśród polskich pacjentów, aż 71 proc. z nich oczekuje wsparcia w walce z nabożem tytoniowym. Ważne byłoby również udostępnienie chorym domowego leczenia tlenem, nowoczesnych leków i rehabilitacji. Zwróciła ponadto uwagę na wprowadzenie refundacji kosztów leczenia dla chorych z umiarokowana postacią POChP, dzięki czemu można by uniknąć rozwoju postaci ciężkiej, która daje wiele powikłań i zdecydowanie pogarsza życie pacjenta. Dla odmiany prof. Karina Jahnz-Różyk postulowała konieczność zabezpieczenia terapii anty-IgE dla chorych na ciężką postać astmy alergicznej. Nowotwory złośliwe Wciąż sporo emocji wśród społeczeństwa budzą nowotwory złośliwe. Obawy te związane są z bezpośrednim zagrożeniem życia, nierzadko śmiercią po przedłożoną silnym cierpieniem. Wśród Polaków między 35. a 55. rokiem życia nowotwory stanowią główną przyczynę zgonów. Tymczasem, zdaniem doc. dr hab. Tadeusza Pienkowskiego, warunki, w jakich leczeni są polscy pacjenci, uragają człowiekowi. Zatłoczone poradnie onkologiczne, wielogodzinne oczekiwanie ciężko chorych na podanie kolejnej dawki chemii, brak odpowiedniego wsparcia psychologicznego, znaczna odległość od specjalistycznych poradni, to wszystko rzucaje na jakość życia chorych. Dlatego też doc. Pienkowski postulował konieczność zwiększenia liczby szpitali onkologicznych. Gdyby dostosować się do zaleceń europejskich, które mówią, iż szpital powinien przypadać na 750 tys. mieszkańców, tylko na Mazowszu powinno być pięć takich placówek, a nie jedna. Powinno się również rozważyć zwrot kosztów dojazdu na terapię, gdyż to one bardzo często decydują o odstąpieniu od leczenia. Nerki Udało się również znaleźć pozytywne akcenty. Profesor Radziszewski z zadowoleniem poinformował, że w Polsce w ostatnich latach zrobiono bardzo wiele w terapii raka nerki. Coraz rzadziej trafiają do szpitali pacjenci w znacznym stadium zaawansowania tej choroby, ich nowotwory w przeważającej części nadają się do leczenia chirurgicznego, a chorych mają dostęp do nowoczesnej chemioterapii przedłużającej życie nawet do kilkunastu miesięcy. Tym, co jednak wciąż niepokoi profesora, jest uznaný przez niego za ostatni temat tabu problem nietrzymania moczu w chorobie zwanej parciem nagłącym czy pecherzem nadreaktywnym. — Tu ucíaż pozostaje wiele do zrobienia. Jestemy jednym z czterech państw w Europie, które nie refundują tym pacjentom środków czystości — mówił prof. Radziszewski. — Wiele do życzenia pozostawia również edukacja lekarzy POZ. Nie mamy też refundacji leków. Rozwiązywanie tych problemów jest naprawdę niezbędne, aby prawidłowo pomagać pacjentom — dodał. Lepsza informacja Wszyscy rozmówcy podkreślali, że niezależnie od rodzaju schorzenia, tym, co może poprawić jakość życia przewlekłe chorych, jest lepszy dostęp pacjentów do informacji, ośrodków diagnostyczno-terapeutycznych, a także spójna polityka zdrowotna państwa. Ważnym aspektem jest ponadto uruchomienie opieki paliatywnej dla innych przewlekłe chorych, poza osobami cierpiącymi na nowotwory.	<urn:uuid:24ec134c-4a0d-4ef1-8688-6a81811360cf>	finepdfs	2.236328	CC-MAIN-2021-49	https://www.termedia.pl/Journal/-12/pdf-13560-1?filename=Trzeba%20z%20tym%20zyc.pdf	2021-11-28T21:41:01+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358591.95/warc/CC-MAIN-20211128194436-20211128224436-00590.warc.gz	1,122,565,274	0.999894	0.999902	0.999902	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3275, 7036 ]	1	1
PRZASNYSKA STREFA GOSPODARCZA PODSTREFA CHORZELE i PRZASNYSZ TERENY INWESTYCJYNE Opracowano: Starostwo Powiatowe w Przasnyszu Przasnysz, czerwiec 2022 r. www.strefa-przasnysz.pl email@example.com I. CHARAKTERYSTYKA POWIATU PRZASNYSKIEGO Powiat przasnyski położony jest w północnej części województwa mazowieckiego. Jego obszar obejmuje 1 219 km², co stanowi około 0,4% powierzchni Polski i 3,4% powierzchni województwa mazowieckiego. Na wschodzie graniczy z powiatem ostrołęckim, na południowym wschodzie z powiatem makowskim, na południowym zachodzie z powiatem ciechanowskim, na zachodzie z powiatem mławskim, na północnym zachodzie z powiatem nidzickim, a na północy z powiatem szczycieńskim. Mapa. Układ komunikacyjny terenów inwestycyjnych powiatu przasnyskiego na tle Polski. II. TERENY INWESTYCYJNE POWIATU PRZASNYSKIEGO. Mapa terenów inwestycyjnych powiatu przasnyskiego. Powiat Przasnyski – inwestuj z sukcesem! Powiat przasnyski priorytetowo traktuje rozwój gospodarczy i konkurencyjność wyrażającą się w tworzeniu warunków do inwestowania na naszym terenie. Dlatego też utworzyliśmy na naszym terenie kompleksy terenów inwestycyjnych, które już dziś są w pełni gotowe do lokalizowania wielokierunkowych przedsięwzięć gospodarczych. II. PRZASNYSKA STREFA GOSPODERCZA – PODSTREFA PRZASNYSZ Największy, kompleksowo uzbrojony i dostępny dla inwestorów jest teren Przasnyskiej Strefy Gospodarczej w Sierakowie koło Przasnysza. Strefa obejmuje powierzchnię 306 ha. Samorząd powiatowy uzbroił teren we wszelką niezbędną infrastrukturę techniczną: sieć energetyczną, przyłącze gazowe, oświetlenie, sieć telekomunikacyjną, kanalizację sanitarną i deszczową, wodociągi, drogi wewnętrzne i dojazdowe, ciągi pieszo-rowerowe. Cały teren Strefy jest objęty aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego z przeznaczeniem pod działalność produkcyjną, handlową, usługi oraz działalność lotniczą. Wyjątkowość przasnyskiej strefy polega także na znakomitym skomunikowaniu, co oszczędza czas i koszty przedsiębiorców. Drogi i tory to już trochę za mało. Tutaj na negocjacje wprost do fabryki można przyjechać, ale można też przylecieć i odlecieć z przyległego do fabryk lądowiska. Takie usytuowanie znakomicie zwiększa efektywność zarządzania i wdrażania innowacyjnych technologii. Dotychczas ponad 40 firm wykupiło ponad 160 ha gruntów, z czego kilkanaście rozpoczęło już działalność produkcyjną lub usługową na bazie zakończonych inwestycji prywatnych. Co oferujemy w Przasnyskiej Strefie Gospodarczej W Przasnyskiej Strefie Gospodarczej w Sierakowie oferujemy obecnie działki inwestycyjne zlokalizowane w dwóch obszarach: – Specjalnej Strefie Ekonomicznej, znajdującej się obecnie w zarządzie Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej – 65 działek – łącznie 38,698 ha; – pozostałym obszarze inwestycyjnym – 53 działki – łącznie 49,713 ha. Ponadto w ostatnim czasie Politechnika Warszawska wykupiła 103 ha gruntów przeznaczonych pod działalność lotniczą (obecne lądowisko). Zakup ten wiąże się z realizacją przez PW projektu Terenowego Poligonu Doświadczalno – Wdrożeniowego. W oparciu o zakupione lądowisko, władze uczelni wybudowały budynek zaplecza laboratoryjno-warsztatowego, gdzie są prowadzone badania z dziedziny lekkiego lotnictwa, bezzałogowych Statków Powietrznych (BSP) do celów wsparcia m.in. rolnictwa, leśnictwa, nowoczesnych technologii materiałowych czy monitorowania przestrzeni powietrznej. Projekt umożliwi ozwój przasnyskiego lądowiska - przekształcenie go w lotnisko użytku publicznego wraz z betonowym pasem startowym i zapleczem, a także pozwoli na uruchomienie kursów na pilota i mechanika lotniczego. Umożliwi również zaangażowanie na terenie powiatu światowych koncernów przemysłowych i badawczo-rozwojowych, współpracujących już z Politechniką, jak np. Airbus, Lockheed Martin czy General Electric. W 2014 roku strefa pod Przasnyszem została finalistą ogólnopolskiego konkursu „Grunt na medal”. PRZASNYSKA STREFA GOSPODARCZA - PODZIAŁ TERENU Legenda mapy: - Nieruchomości sprzedane pod inwestycje - Trawiasty pas startowy lądowiska, użytkowany przez lekkie samoloty turystyczne i biznesowe - Nieruchomości przeznaczone do sprzedaży jako tereny produkcyjno - składowo - usługowe - Nieruchomości przeznaczone do sprzedaży jako tereny produkcyjno - składowo - usługowe w Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej „Podstrefa Przasnysz” - Droga powiatowa – Obwodnica Przasnyskiej Strefy Gospodarczej wraz z pasem infrastrukturalnym (sieci: wodno-kanalizacyjna, deszczowa, energetyczna, teleinformatyczna, drogi wewnętrzne, ścieżki rowerowe, oświetlenie) Przasnyska Strefa Gospodarcza – Podstrefa Chorzele i Przasnysz Powiat Przasnyski posiada również w Przasnyszu atrakcyjnie położone działki przeznaczone pod zabudowę usługową z funkcją mieszkaniową (0,52 ha) – działki położone przy ul. Przemysłowej; Działki te mogą być zapleczem dla inwestorów rozważających lokalizację swoich firm na obszarze Przasnyskiej Strefy Gospodarczej. W celu podniesienia atrakcyjności terenów inwestycyjnych leżących w obrębie Przasnyskiej Strefy Gospodarczej oraz dostosowania terenu do wymogów stref gospodarczych, w ramach zadania pn. „Poprawa infrastruktury technicznej terenów inwestycyjnych w Przasnyskiej Strefie Gospodarczej”, dwuetapowo wybudowano i uzbrojono teren strefy gospodarczej w Sierakowie. W I etapie, który był realizowany w latach 2010-2012, wybudowano drogę powiatową nr 3240W stanowiącą Obwodnicę PSG. W pasie drogowym umieszczono następujące sieci: - kanalizacji sanitarnej i deszczowej, - wodociąg, - energetyczną. Dzięki wybudowaniu obwodnicy, działki znajdujące się na terenie inwestycyjnym zyskały zarówno dostęp do drogi wojewódzkiej nr 544, jak i drogi krajowej nr 57. Szerokość wydzielonego pasa drogowego wynosi od około 20,0 m do 50,0 m. Ww. droga umożliwia ruch dwukierunkowy pojazdów, ruch pieszy i rowerowy oraz komunikację transportu zbiorowego. Posiada jezdnię o łącznej długości 7+279, wykonaną z masy bitumicznej o szerokości 7,0 m i przekroju daszkowym, chodnik o szerokości 2,0 m i ścieżkę rowerową 2,5 m (o dł. 2200 m) od strony drogi wojewódzkiej nr 544. Na pozostałym odcinku wybudowano jezdnię o szerokości 7,0 m z obustronnymi rowami odwadniającymi. Wody opadowe z nawierzchni jezdni, chodników, zatok autobusowych odprowadzane są przez wpusty uliczne do kanalizacji deszczowej wykonanej z rur PVC o średnicy w zakresie 300 – 1000 mm oraz częściowo powierzchniowo do rowów otwartych umiejscowionych wzdłuż ulic. Dla potrzeb spływu wód opadowych wybudowano zbiornik retencyjny o wym. 34,5 x 58,0 m na terenie działki 203/63. Zewnętrzna sieć wodociągowa o średnicy PVC dn 160 i 110 o łącznej długości 7382 m tworzy pierścień, dzięki czemu zostało utrzymane zbliżone ciśnienie w każdym miejscu sieci wodociągowej. Sieć wodociągowa została uzbrojona w zasuwy odcinające oraz hydranty p.poż. Odbiór wody przez inwestorów następuje poprzez przyłącza wodociągowe. (Właścicielem sieci jest gmina Przasnysz) Odprowadzenie ścieków z Przasnyskiej Strefy Gospodarczej odbywa się za pomocą kanalizacji sanitarnej składającej się z kanalizacji grawitacyjnej (dl. całk. 4263 m, o średnicy od 160 do 315 mm) i tłocznej (dl. całk. 3061,5 m, o średnicy od 90 do 160 mm) oraz 5 kpl. przepompowni ścieków. Sieć dodatkowo została uzbrojona w studnie zbiórne w ilości 72 szt. i kanał o śr. 160 w ilości 57 szt. w celu umożliwienia przyszłym inwestorom podpięcia się do kanalizacji sanitarnej. Nieczystości płynne trafiają do pobliskiej oczyszczalni ścieków, której właścicielem jest MZGKiM Sp. z o.o. w Przasnyszu. (Właścicielem sieci jest gm. Przasnysz) Dla potrzeb zasilenia w energię elektryczną terenu inwestycyjnego Przasnyskiej Strefy Gospodarczej wykonano instalację odbiorczą w skład której wchodzi dwuwsekcjyna rozdzielnia sieciowa 15kV oraz wyprowadzone z niej ziemne linie kablowe SN 15kV, zlokalizowane na obrzeżach strefy; siedem małogabarytowych stacji transformatorowych, zlokalizowanych na obrzeżach strefy i wyposażonych w 4 polową rozdzielnię SN-15kV; złącza kablowo – pomiarowe z układami pomiarowymi. Komunikację elektroniczną umożliwia wybudowana sieć teleinformatyczna, która zapewnia szerokopasmowy dostęp do internetu oraz szybką transmisję danych. Trasa przebiegu sieci teleinformatycznej jest równoległa do trasy drogi i biegnie wzdłuż pierścienia wytyczonego przez drogę. Łączna długość sieci teleinformatycznej wynosi ok. 7279 m. W 2015 i 2017 roku w pasie drogowym obwodnicy ułożono sieć gazową średniego podwyższonego ciśnienia do 1,0 MPa PE dn 250 w km 2+970 – 5+082. Droga powiatowa nr 3240W na całej długości posiada oznakowanie pionowe i poziome (namalowaną oś jezdni) oraz oświetlenie uliczne (198 szt. słupów ulicznych). II etap dotyczył realizacji budowy dróg wewnętrznych strefy gospodarczej i został wykonany w 2016 roku. Drogi wewnętrzne zostały wykonane z masy bitumicznej o szerokości jezdni na odcinkach prostych – 6,0 m i promieniach wyokrąglających wlot jezdni i skrzyżowaniach – R=12,0 m i R=15,0 m o następujących długościach: - droga powiatowa nr 3241 – 1304,0 mb - droga powiatowa nr 3244 – 910,0 mb - droga powiatowa nr 3245 – 850,0 mb - droga powiatowa nr 3246 – 705,0 mb Wraz z budową dróg wykonano przylegający do jezdni jednostronny chodnik z kostki brukowej o szerokości 2,0 m. Podobnie jak w przypadku drogi powiatowej nr 3240W, drogi wewnętrzne otrzymały pełną infrastrukturę techniczną potrzebną do obsługi działek inwestycyjnych. W pasach drogowych poszczególnych dróg umieszczono: - sieć wodociągową o z rur PE-HD o średnicy 110 mm z odgałęzieniami do hydrantów p.poż., z włączeniem do głównej sieci wodociągowej umieszczonej wokół strefy, - kanalizację sanitarną z rur PCV o średnicy 200 mm i przyłączami o średnicy 160 mm do poszczególnych działek. Ścieki sanitarne odprowadzane są do sieci tłocznej oraz przepompowni zlokalizowanych w pasie drogowym drogi o nr 3240W, - kanalizację deszczową wraz z przykanalikami wykonano z rur PCV o średnicy od 160 do 500 mm oraz PE-HD o śred. 250. Sieć wyposażona jest w studzienki rezwizyjne. Wody deszczowe z powyższych dróg wewnętrznych spływają do istniejącej kanalizacji zlokalizowanej w pasie infrastrukturalnym drogi powiatowej nr 3240W i dalej do istniejącego osadnik i rowów odprowadzających, - wybudowane oświetlenie uliczne zasilane jest z istniejących szaf sterowniczych. Do wybudowania oświetlenia zastosowano słupy stalowe o wysokości 9,0 m z wysięgnikami o długości 1,0m zaopatrzonymi w oprawy 100W w ilości 128 szt. - w zakresie branży telekomunikacyjnej wykonano kanalizację z rur pCV o śred. 110/3 i studnie kablowe Sk-2. Sieć przebiega wzdłuż każdej z dróg wewnętrznych. III. PRZASNYSKA STREFA GOSPODERCZA – PODSTREFA CHORZELE Powiat przasnyski oferuje również atrakcyjne tereny położone w podstrefie Przasnyskiej Strefy Gospodarczej w Chorzelach, gdzie już 94 ha wykupiła spółka Kronospan (zadeklarowane inwestycje na 2 mld PLN). Powiat oferuje tu 2 obszary inwestycyjne: - 11 działek o pow. 35,34 ha zlokalizowanych na terenie Podstrefy PSG i w jej sąsiedztwie, - 12 działek o pow. 12,53 ha zlokalizowanych przy budowanej obwodnicy miasta Chorzele. Strefa gospodarcza w Chorzelach w 2016 r. została laureatem ogólnopolskiego konkursu „Grunt na medal”. Powiat dysponuje również terenem o pow. 22,34 ha w m. Chorzele przewidzianym pod planowany zalew retencyjno-rekreacyjny. W ramach uzbrojenia Przasnyskiej Strefy Gospodarczej – Podstrefa Chorzele zaplanowano budowę dróg wewnętrznych wraz z pełną infrastrukturą techniczną, a mianowicie: budowę kanalizacji deszczowej, sieci wodociągowej, kanalizacji teletechnicznej, sieci gazowej, stacji transformatorowych, oświetlenia ulicznego i boczniczy kolejowej PSG Chorzele. Teren PCH 1 uzyska dostęp do drogi krajowej nr 57 (dwa zjazdy) i drogi wojewódzkiej nr 614 (dwa zjazdy), łącząc tym samym te dwie ważne drogi z pominięciem miasta Chorzele (w konsekwencji odciążony zostanie ruch ciężkiego taboru samochodowego przebiegający przez miasto). Realizacja powyższego zadania została zaplanowana na lata 2015 - 2019 i miała być wykonana w trzech etapach. Budowa Etapu I została zakończona w 2015 roku i objęta swoim zakresem budowę drogi wewnętrznej jako jezdni o nawierzchni bitumicznej szerokości 7,0 m, spadku poprzecznym daszkowym i jednostronnym o łącznej długości 4372 mb. Droga po wewnętrznej stronie jezdni obwodnicy posiada chodnik o szerokości 2,0 m z kostki brukowej i spadku poprzecznym jednostronnym na długości ok 1550 mb. Na pozostałym odcinku, wzdłuż wybudowanej drogi, po zewnętrznej stronie jezdni umiejscowiono ciąg pieszo – rowerowy o nawierzchni z kostki brukowej, spadku jednostronnym w kierunku jezdni, szerokości 4,5 m. Ponadto zaprojektowano do obsługi ruchu samochodowego miejsca parkingowe w strefie MOP o nawierzchni bitumicznej i powierzchni całkowitej ok. 6,5 tyś m². Wody opadowe z nawierzchni jezdni i ciągu pieszo – rowerowego odprowadzane są poprzez sieć kanalizacji deszczowej składającej się z kanalizacji grawitacyjnej i tłocznej do dwóch szczelnych zbiorników retencyjnych o całkowitej objętości 4300 m³. Budowa kanalizacji deszczowej grawitacyjnej obejmuje kanalizacje z rur o średnicy od 180 mm do 1400 mm o łącznej długości ok. 2,7 tyś mb, montaż studni rewizyjnych i połączeniowych o średnicach od 1000 do 3000 mm, studzeniek wpustowych fi 600 z wpustem chodnikowym bocznym wraz z przykanalikami oraz przebudowę rowów melioracyjnych, które będą pełniły również funkcje rowów odwadniających budowanych dróg. W ramach powyższego przedsięwzięcia wykonano sieć wodociągową pierścieniową z rur PE HD 100 o średnicy 160 umieszczonej wokół strefy i łącznej długości ponad 3100 mb. Na sieci wodociągowej zlokalizowane są 24 hydranty przeciwpożarowe nadziemne DN 80 z odgałęzieniami z rur HD 100. Miejscem zasilenia będzie istniejąca sieć wodociągowa fi 160, zgodnie z warunkami wydanymi przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkańcowej w Chorzelach. Przasnyska Strefa Gospodarcza – Podstrefa Chorzele i Przasnysz Wybudowana na terenie strefy PCH kanalizacja sanitarna składa się z kanału sanitarnego grawitacyjnego o średnicy 315 i długości 885 mb, kanału tłocznego o długości 45 mb wraz ze studniami fi 1000 w ilości 22 szt. Podobnie jak dla sieci wodociągowej, miejscem odbioru będzie sieć miejskiej kanalizacji sanitarnej zarządzanej przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Chorzelach. Wpięcie do w/w sieci nastąpi na warunkach wydanych przez ZGKiM. Branża elektryczna objęła budowę linii 15 kV, dwóch stacji transformatorowych, oświetlenia ulicznego oraz zasilenia pompowni znajdujących się na terenie Przasnyskiej Strefy Gospodarczej – podstrefa Chorzele. Oświetlenie zasilone będzie z szafek oświetleniowych umiejscowionych przy stacjach transformatorowych. Oświetlenie uliczne zaprojektowano przy zastosowaniu opraw 100 W na stupach stalowych ocynkowanych 9 m z wysięgnikami 1,5 m w ilości 63 szt. Zasilenie pompowni zostanie wyprowadzone ze złącza kablowo-pomiarowego usytuowanego przy stacjach transformatorowych, które wykonane są jako kontenerowe stacje transformatorowe o mocy 630 kV. Na terenie strefy PCH ułożona została w formie pierścienia sieć telekomunikacyjna wokół obwodnicy drogowej. W skład sieci wchodzi: kanalizacja teletechniczna doziemna dwu otworowa o długości 2696 mb, studnie kablowe SK 2 – w ilości 63 szt., kable miedziane xzTKMpw w łącznej długości 2277 mb i kabel światłowodowy 24J (2622 mb), oraz sprzęt telekomunikacyjny. Wykorzystując usytuowanie Przasnyskiej Strefy Gospodarczej – Podstrefa Chorzele 1, bliskość linii kolejowej nr 35 Szczytno – Ostrołęka na wysokości stacji Chorzele, zaprojektowano i wybudowano w celu podniesienia atrakcyjności terenów strefy bocznicę kolejową łączącą strefę gospodarczą z siecią kolejową. Budowa polegała na wykonaniu jednego toru głównego linii boczniczy o długości 3774 mb oraz dwóch torów dodatkowych po stronie parzystej o długości 650 mb oraz trzech rozjazdów. Dla boczniczy kolejowej biegnącej po strefie założono tylko ruch pociągów towarowych. ETAP II - zakończenie budowy nastąpi do III kwartału 2019 roku i dotyczy wybudowania drogi wraz z infrastrukturą techniczną na odcinku 742 mb, łącząc fizycznie strefę PSG PCH z siecią kolejową. Roboty dla branży drogowej objęły budowę odcinka drogi o długości 535 m z jezdnią o nawierzchni bitumicznej i szerokością 7,0 m wraz z 1,5 m pobocznami, drogi gruntowej o nawierzchni żwirowej szerokości 5,0 m, ciągu pieszo – rowerowego z kostki brukowej o szerokości 4,5 m, miejsc obsługi podróżnych MOP o nawierzchni z kostki brukowej. Powyższy odcinek drogi zostanie oświetlony poprzez zastosowanie opraw 100W montowanych na 29 szt. słupów z wysięgnikami 1,5 m. Oświetlenie zasilone zostało z szafek oświetleniowych zlokalizowanych przy stacjach transformatorowych. W kwietniu 2019 roku dokończono budowę brakującego odcinka toru kolejowego o długości 1,03 km, jednocześnie kończąc dla przedsięwzięcia pn. „Uzbrojenie Przasnyskiej Strefy Gospodarczej – Podstrefa Chorzele 1” prace budowlane z branży kolejowej. Budowa etapu III realizowana będzie w najbliższym czasie. Chorzele - tereny inwestycyjne LEGENDA: - Zrealizowana boczniczka kolejowa na terenie strefy - Plany inwestycji strefy - energia energetyczna, gazownie, wodociąg, kanalizacja deszczowa i sanitarna, telekomunikacja - Parkingi - Zbiornik retencyjny - Droga wywierzyskowa powierzchniowa o nawierzchni bitumicznej - Realizowana obwodnica Chorzel (droga krajowa nr 614) - Odcinki sprzedane pod inwestycje - Odcinki powiatu przeznaczone do sprzedaży pod przemysł, usługi, handel - Plany inwestycji powiatowych przeznaczone pod produkcję, usługi, handel - Planowany zbiornik retencyjno-rekreacyjny - Odcinki powiatu przeznaczone do sprzedaży pod usługi, produkcję i cele mieszkalne - Zajazdy z drogi powiatowej na drogę krajową i wojewódzką - Włączenie boczniczki kolejowej do linii kolejowej nr 805 Ostrołęka – Szczytno Uzbrojona strefa gospodarcza w Chorzelach. Miasto Przasnysz i Chorzele są połączone pasem drogowo-infrastrukturalnym, który łączy obie podstrefy PSG. Pas ten obejmuje drogi powiatowe o nr 3213W relacji Przasnysz – Kobylaki – Brzeski Kołaki i nr 3234W Stara Wieś – Chorzele – Krasnosielc (na odc. Chorzele – Brzeski). Droga powiatowa nr 3213W obecnie posiada jezdnię bitumiczną o szerokości 6,0 m dla przekroju szlakowego i 7,0 m dla przekroju ulicznego. W pasie drogowym w km 1+325 – 24+365 zlokalizowano napowietrzną sieć energetyczną wysokiego napięcia 110kV łączącą stacje transformatorowe położone w Chorzelach i Przasnyszu. Linia WN pełni jednocześnie rolę zabezpieczenia energetycznego północnej części województwa mazowieckiego i powiatu przasnyskiego. W ramach modernizacji powyższej drogi (wykupiono i poszerzono pas drogowy do 22,0 m) wybudowano niezależną od jezdni ścieżkę rowerową z masy bitumicznej o szerokości 2,0 m w km 2+654 – 24+361 po stronie prawej. Na odcinku miejskim (w km 0+032 – 2+654) ścieżka rowerowa łączy się z chodnikiem tworząc ciąg pieszo – rowerowy o szerokości 3,0 m wykonany z kostki brukowej. W 2015 roku wzdłuż drogi w km 3+894 – 24+357 położono sieć gazową średniego podwyższonego ciśnienia do 1,0 Mpa PE dn 250, jednocześnie zapewniając strefom gospodarczym położonym w Przasnyszu i Chorzelach dostęp do gazu. Droga powiatowa nr 3234W na odcinku Brzeski – Chorzele ma nawierzchnię z masy bitumicznej, w tym jezdnię o szerokości 6,0 m i obustronne ścieżki rowerowe o szerokości 2,0 m oddzielone od jezdni linią krawędziową. Na terenie miasta ścieżka rowerowa łączy się z ciągiem pieszym tworząc ciąg pieszo – rowerowy o szerokości 2,5 m po stronie prawej. W pasie drogowym w/w drogi, podobnie jak w drodze powiatowej nr 3213W, po stronie lewej zlokalizowano napowietrzną sieć energetyczną WN 110kV oraz w 2015 roku ułożono sieć gazową średniego podwyższonego ciśnienia do 1,0 MPA PE dn 250 w km 12+346 – 14+359. Powyższe drogi posiadają na całej swojej długości oznakowanie poziome – wymalowaną oś jezdni (dla drogi nr 3234W odnowioną w 2018 r.) oraz w obszarze zabudowanym i miejscach niebezpiecznych zamontowane oświetlenie uliczne. Trakt Królewiecki - pas infrastruktury łączący obie strefy. Teren pasa drogowo-infrastrukturalnego pozostaje własnością Powiatu Przasnyskiego IV. OTOCZENIE BIZNESOWE. 1. Specjalna Strefa Ekonomiczna – Polska Strefa Inwestycji. Istotnym elementem pobudzania aktywności gospodarczej jest funkcjonująca od 5 września 2019 r. Polska Strefa Inwestycji. Dzięki Ustawie z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji przedsiębiorcy mogą korzystać z pomocy publicznej oferowanej przez specjalne strefy ekonomiczne na terenie całej Polski (wcześniej było to możliwe wyłącznie na nieruchomościach objętych granicami strefy). Przepisy dotyczące wspierania inwestycji stanowią, że przedsięwzięcia mogą uzyskać wsparcie w postaci pomocy publicznej (zwolnienie przedsiębiorcy z podatku dochodowego) po spełnieniu określonych prawem kryteriów. Na terenie powiatu przasnyskiego kryteria ilościowe dotyczące wielkości wymaganych nakładów inwestycyjnych wynoszące odpowiednio: 40 000 000 zł dla dużego przedsiębiorstwa, 8 000 000 zł dla średniego, 2 000 000 zł dla małego oraz 800 000 zł dla mikroprzedsiębiorstw. Przedsiębiorcy mogą skorzystać na tym terenie z pomocy publicznej w postaci zwolnień podatkowych (mikro oraz małe przedsiębiorstwo – 55% wartości wydatków kwalifikowanych, średnie – 45%, duże – 35%). Na mocy ustawy udzielenie pomocy publicznej na terenie powiatu przasnyskiego koordynuje Warmińsko-Mazurska Specjalna Strefa Ekonomiczna z siedzibą w Olsztynie. 2. Oferta Powiatowego Urzędu Pracy w Przasnyszu kierowana do inwestora. - Refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy. Jest to pomoc finansowa w kwocie 24.000 zł. brutto w związku z wyposażeniem lub doposażeniem każdego nowego stanowiska pracy i zatrudnieniem na tym stanowisku jednego skierowanego przez urząd bezrobotnego przez okres co najmniej 25 miesięcy. Na wyposażenie stanowiska pracy można dokonać zakupu m.in. środków trwałych, urządzeń oraz maszyn. - Prace interwencyjne. Jest to forma pomocy dla pracodawcy polegająca na dofinansowaniu wynagrodzenia w postaci refundacji w kwocie 825 zł + składka ZUS od tego wynagrodzenia, przez okres trwania prac interwencyjnych (pierwszych 6 miesięcy zatrudnienia skierowanego przez urząd bezrobotnego). Pracodawca jest zobowiązany do zatrudnienia po pracach interwencyjnych skierowanego bezrobotnego na okres co najmniej 4 miesiące. Łączny okres zatrudnienia skierowanego bezrobotnego wynosi 10 miesięcy. - Szkolenie bezrobotnych na wniosek pracodawcy. Pracodawca może złożyć do urzędu wniosek o przeszkolenie w danym zakresie bezrobotnych, których winien zatrudnić po ukończeniu szkolenia na okres co najmniej 3 miesiące. - Staż. Staż to okres nabywania umiejętności praktycznych przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązywania stosunku pracy z pracodawcą. Staż organizowany jest na okres 6 miesięcy po którym pracodawca zobowiązany jest do zatrudnienia skierowanego bezrobotnego na okres co najmniej 3 miesiące. W okresie odbywania stażu urząd wypłaca stażyście stypendium i pokrywa koszty ubezpieczeń społecznych. - Bon stażowy (dla osób do 30 roku życia). W ramach bonu stażowego bezrobotny odbywa staż przez okres 6 miesięcy. Po tym okresie pracodawca zobowiązany jest do zatrudnienie osoby na okres kolejnych 7 miesięcy. W okresie odbywania stażu urząd wypłaca stażyście stypendium i pokrywa koszty ubezpieczeń społecznych. Pracodawca, który zatrudni bezrobotnego przez deklarowany okres 6 miesięcy, może otrzymać premię w wysokości 1500 zł. - Bon zatrudnieniowy (dla osób do 30 roku życia). W ramach bonu zatrudnieniowego bezrobotny winien być zatrudniony przez okres co najmniej 19 miesięcy. Pracodawca otrzymuje refundację kosztów wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnione bezrobotnego w wysokości zasiłku dla bezrobotnych (około 830 zł.) przez okres pierwszych 12 miesięcy zatrudnienia. - Dofinansowanie wynagrodzenia za zatrudnienie bezrobotnego w wieku powyżej 50 lat. Pracodawca może otrzymać dofinansowanie w wysokości do 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie przez okres: - 12 miesięcy w przypadku zatrudnienia bezrobotnych w wieku 50 – 60 lat, - 24 miesięcy w przypadku zatrudnienia bezrobotnych w wieku powyżej 60 lat. Pracodawca ma obowiązek do dalszego zatrudnienia skierowanego bezrobotnego po upływie okresu przysługiwania dofinansowania wynagrodzenia, odpowiednio przez okres 7 miesięcy w przypadku, o którym mowa w poz. a) oraz 13 miesięcy w przypadku o którym mowa w poz. b). 3. Dodatkowe udogodnienia: - uregulowany stan prawny nieruchomości; - niskie ceny działek inwestycyjnych; - zrealizowane uzbrojenie terenu; - bocznica kolejowa na terenie Podstrefy PSG w Chorzelach; - dobre położenie geograficzne – niewielka odległość od Warszawy, Olsztyna, Płocka; - dostępność niezagospodarowanej siły roboczej o wysokich kwalifikacjach; - stały wzrost liczby małych i średnich przedsiębiorstw, jako potencjalnych kooperantów oraz odbiorców towarów i usług; - dynamiczny wzrost produkcji i eksportu oraz zatrudnienia w dużych firmach przemysłowych i usługowych – fakty potwierdzające trwałość lokalizacji ich działalności w powiecie przasnyskim (KROSS, BELL, ABB); - dobry system komunikacyjny (w tym możliwość komunikacji lotniczej); - tereny w Sierakowie sąsiadują z terenem przeznaczonym pod lądowisko trawiaste oraz obiekty i urządzenia transportu lotniczego; - nowoczesna baza opieki zdrowotnej zlokalizowana w m. Przasnysz (bardzo dobrze wyposażony szpital powiatowy); - wysoki standard bazy edukacyjnej (szkoły średnie, pomaturalne oraz wyższe) i możliwość kształcenia zgodnie z potrzebami gospodarki; - pełne wsparcie ze strony Starostwa Powiatowego w Przasnyszu w zakresie planowania i realizacji inwestycji, a w szczególności w zakresie prac geodezyjnych, czynności związanych z uzyskiwaniem pozwoleń budowlanych, współpracy w naborze i kształceniu pracowników oraz rozbudowie infrastruktury towarzyszącej; - czyste ekologicznie, malownicze tereny – jako miejsce wypoczynku; - zaplecze rekreacyjne (m.in. nowe hale sportowe, basen). 4. Zasoby ludzkie i infrastruktura społeczna. a) rezerwa siły roboczej w powiecie przasnyskim – 2 000 osób; b) rezerwa siły roboczej w powiatach ościennych – 18 000 osób; c) badania przeprowadzone w gminach powiatu przasnyskiego, prowadzą do stwierdzenia, że faktyczna liczba osób pozostających bez pracy jest większa o ok. 5 tys. osób (tzw. bezrobocie ukryte). Z informacji uzyskanych w sześciu sąsiadujących powiatach wynika, że rezerwy siły roboczej związane z tzw. ukrytym bezrobociem można szacować na około 25 tys. osób. Osoby te chętnie podejmą pracę w przedsiębiorstwie zapewniającym stałą pracę. Łączna rezerwa siły roboczej w powiecie przasnyskim i pow. ościennych wynosi ok. 50 tys. osób. d) powiatowe szkoły średnie i zawodowe z programem języków obcych oraz głównymi specjalizacjami w zakresie budowy maszyn, ekonomii, logistyki, turystyki, gastronomii, handlu, itp.; e) podpisana umowa z Politechniką Warszawską – wiodącą uczelnią techniczną w Polsce w zakresie kształcenia uczniów i studentów oraz testowania i wdrażania w Przasnyskiej Strefie Gospodarczej nowoczesnych technologii z dziedziny OZE, innowacyjnych technologii chemicznych – m.in. magazynowanie energii oraz lotnictwa (samoloty i roboty bezzałogowe); f) możliwość współpracy z Uczelnią Lingwistyczno-Techniczną w Przasnyszu); g) Mazowieckie Centrum Sportów Zimowych w Chorzelach (basen) – jako zaplecza dla aktywnej rekreacji; h) nowoczesne szkoły podstawowe, przedszkola, gimnazja, szkoły średnie ogólnokształcące, techniczne i zawodowe (z nauką jęz. angielskiego i innych jęz. obcych), sąd rejonowy, komenda policji, tereny sportowe (korty tenisowe, boiska i hale sportowe, skate park, jazda konna, muzeum regionalne). 5. Podatki. Na podstawie Uchwały Nr 222/XXV/12 Rady Miejskiej w Chorzelach z dnia 30 listopada 2012 r. w sprawie zwolnienia od podatku od nieruchomości przedsiębiorców tworzących nowe inwestycje i nowe miejsca pracy na terenie Gminy Chorzele w ramach pomocy de minimis - przedsiębiorcy na terenie PSG Chorzele są zwolnieni od podatku na okres: 1) 1 roku podatkowego – w przypadku utworzenia co najmniej 3 nowych miejsc pracy; 2) 2 lat podatkowych – w przypadku utworzenia co najmniej 10 nowych miejsc pracy. 6. Firmy z kapitałem zagranicznym zlokalizowane w powiecie przasnyskim. Na terenie powiatu funkcjonują przedsiębiorstwa o znaczeniu międzynarodowym, krajowym oraz lokalnym (MSP). Do firm o znaczeniu międzynarodowym i krajowym należą: KROSS – europejski lider w produkcji rowerów ABB – europejski koncern w branży urządzeń energetycznych Główne branże reprezentowane przez MSP: - transport i logistyka, - budownictwo, - handel, - usługi, - przetwórstwo rolno - spożywcze, - mechanika i energetyka. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w powiecie wynosi ok. 4 640 zł brutto (1 100 USD) – 84% w relacji do średniej krajowej. Niniejsza informacja o terenach inwestycyjnych powiatu przasnyskiego nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 KC (Dz. U. z 2014 r., poz.121). Dane to kontaktu: Starostwo Powiatowe w Przasnyszu ul. Św. St.Kostki 5 06-300 Przasnysz tel./fax: +48 29 752 2270 e-mail: firstname.lastname@example.org	120843f6-c334-482e-916d-a4865eebd836	finepdfs	1.939453	CC-MAIN-2024-22	https://www.powiat-przasnysz.pl/attch/doc_attch--760-1684743684.pdf	2024-05-30T10:48:51+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059632.19/warc/CC-MAIN-20240530083640-20240530113640-00820.warc.gz	817,082,455	0.999332	0.999929	0.999929	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 208, 797, 897, 3953, 4619, 8190, 10687, 13959, 17121, 17937, 20117, 21587, 24660, 27700, 29435 ]	1	0
Szczegółowe zagadnienia dotyczące koncepcji szkół doktorskich na UW (materiał roboczy do dyskusji przygotowany przez Zespół Rektorski) 2018‐12‐17 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE: ZAPISY USTAWOWE DOTYCZĄCE SZKÓŁ DOKTORSKICH, CELE OGÓLNE ZMIAN Nowa ustawa zmienia dotychczasowy system kształcenia doktorantów i sprawia, że konieczne jest nowe spojrzenie na tę kwestię. Najważniejsze modyfikacje: - powstają szkoły doktorskie w miejsce dotychczasowych programów studiów III stopnia dla doktorantów; studia III stopnia będą wygaszane; - doktorant przestaje być studentem; jego głównym zadaniem jest prowadzenie badań (realizacja projektu naukowego) i dążenie do osiągnięcia samodzielności naukowej (rola habilitacji w tym zakresie znacząco maleje); kształcenie doktorantów ma charakter uzupełniający – uzyskanie brakującej wiedzy/umiejętności, oraz poszerzający – wiedza obszarowa, wiedza w innych dyscyplinach, umiejętności miękkie niezbędne do funkcjonowania w otoczeniu społeczno‐ekonomicznym oraz do współpracy z przedstawicielami innych grup społecznych; - szkoły doktorskie są wielodyscyplinowe tzn. muszą obejmować co najmniej dwie dyscypliny; jedna dyscyplina może występować w maksymalnie trzech szkołach doktorskich na uczelni; - każdy doktorant otrzymuje stypendium; - każdy doktorant oraz opieka promotorska podlegają obowiązkowej ewaluacji po dwóch latach od rozpoczęcia realizacji projektu doktorskiego; - uczelnia może przewidzieć eksternistyczną ścieżkę uzyskiwania stopnia doktora; - ustawa nie przewiduje niestacjonarnej (płatnej) formy kształcenia w szkole doktorskiej; - szkoły doktorskie rozpoczynają funkcjonowanie 1 października 2019 r.; - studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych (nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.; art. 279 ust. 1 ustawy o przepisach wprowadzających prawo o szkolnictwie wyższym i nauce); - zasady rekrutacji do szkoły doktorskiej oraz program kształcenia w szkole doktorskiej podaje się po raz pierwszy do wiadomości publicznej do dnia 31 maja 2019 r.; regulaminy szkół doktorskich zostaną uchwalone w terminie umożliwiającym ich wejście w życie od dnia 1 października 2019 r. Ramy sformułowane przez ustawodawcę umożliwiają osiągnięcie celu, jakim jest stworzenie najzdolniejszym absolwentom z UW oraz innych uczelni, mającym predyspozycje do pracy naukowej, jak najlepszych warunków merytorycznych, finansowych i organizacyjnych do samodzielnego zrealizowania projektu badawczego w różnorodnym środowisku (w tym międzynarodowym) i pod opieką zaangażowanego promotora. Konstrukcja szkół doktorskich ma gwarantować, że doktorant nie zamknie się w jednej, wąskiej dyscyplinie. Dzięki relatywnie wysokiemu stypendium nie będzie musiał łączyć badań i pisania doktoratu z pracą zarobkową poza uczelnią, co pozwoli mu na rozwój naukowy. A dzięki mobilności zyska liczne kontakty. Rozstrzygnięcia ustawowe zasadniczo zmieniają status doktoranta: - staje się on asystentem naukowym, który w przyszłości zasili kadrę naukowo‐badawczą (w uczelniach bądź gospodarce); przygotowuje się do samodzielnego uprawiania nauki i prowadzenia badań na światowym poziomie; - ma odpowiednie zaplecze oraz wsparcie naukowe w realizacji celu, jakim jest rozprawa doktorska; - zmniejszenie się liczby doktorantów spowoduje, że wrośnie konkurencja o pozyskiwanie doktorantów jako cennych współpracowników w prowadzeniu działalności badawczej; - z punktu widzenia jednostki przestaje być „studentem przeliczeniowym". ZASADY TWORZENIA SZKÓŁ I ICH USYTUOWANIE W STRUKTURZE UCZELNI Szkoły doktorskie są tworzone przez rektora po zasięgnięciu opinii Senatu (art. 23.2, pkt 9 ustawy). Senat UW przyjął (uchwała nr 368 z dnia 7 listopada 2018), że na uczelni powstaną: - szkoła doktorska nauk humanistycznych, - szkoła doktorska nauk społecznych, - szkoła doktorska nauk przyrodniczych i ścisłych, - szkoła doktorska międzydziedzinowa. Jednolite zasady tworzenia szkół określa Statut. Szkoły doktorskie są jednostkami ogólnouczelnianymi i podlegają rektorowi. Regulamin szkół doktorskich oraz zasady odbywania studiów w szkole doktorskiej są uchwalane przez Senat. Każda dyscyplina uprawiana na UW wchodzi do jednej szkoły dziedzinowej i do szkoły międzydziedzinowej. Możliwe jest powołanie szkoły w zakresie nauk medycznych i nauk o zdrowiu z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym. Stypendia doktoranckie w 3 szkołach dziedzinowych (nauk humanistycznych, nauk społecznych, nauk przyrodniczych i ścisłych) oraz w szkole międzydziedzinowej są finansowane z budżetu ogólnouczelnianego; doktoranci nie wchodzą do czynnika „S" w wewnętrznym algorytmie rozdziału subwencji pomiędzy jednostki UW. Dotyczy to doktorantów przyjmowanych na 1. rok według nowych zasad; doktoranci już będący w jednostkach prowadzących studia doktoranckie liczą się do „S" jak dotąd. Możliwe jest także tworzenie kolejnych szkół doktorskich, łączących ze sobą co najmniej dwie dyscypliny, z innymi instytucjami naukowymi lub powstających w drodze inicjatyw środowiskowych. Tworzenie takich szkół może się odbywać na warunkach określonych w Statucie i tylko w szczególnych i dobrze uzasadnionych przypadkach – ze wskazaniem przewag takiego rozwiązania nad włączeniem doktorantów do właściwej szkoły dziedzinowej. Dodatkowe szkoły byłyby tworzone na zasadach ogólnych, ale finansowane z dodatkowych funduszy jednostek, które o nie wnioskują; powoływane by były na określony czas, a docelowo włączane do szkół dziedzinowych. Szkoły powinny być nastawione na wzajemną współpracę w zakresie udostępniania swojej oferty doktorantom wszystkich pozostałych szkół oraz tworzenia warunków do powstania interdyscyplinarnego środowiska. Konieczne są mechanizmy zapewniające otwartość na współpracę między szkołami i zapobiegające zamykaniu się w silosach dziedzinowych. Doktorant może realizować badania w każdej jednostce, w której pracuje promotor – niezależnie od relatywnej siły jej statusu finansowego, co zapobiega wykluczaniu pewnych dyscyplin czy obszarów badań (nie wszystkie jednostki mogły finansować relatywnie wysokie stypendia). Do rozstrzygnięcia pozostają mechanizmy zapewnienia skutecznej i efektywnej współpracy na linii szkoły doktorskie – jednostki, w których prowadzony jest projekt doktorski. Doktoranci mogą uczestniczyć w zajęciach dydaktycznych oferowanych przez wszystkie jednostki UW. Łącznikiem między szkołami a organami nadającymi stopnie naukowe w dyscyplinach powinny być komisje ewaluacyjne szkół doktorskich. ZADANIA SZKÓŁ DOKTORSKICH Doktorant realizuje projekt doktorski w konkretnej jednostce organizacyjnej. Rolą szkoły jest wspieranie rozwoju doktoranta, zagwarantowanie mu kontaktów z szerszym środowiskiem naukowym, zapewnienie możliwości rozwijania własnych, twórczych inicjatyw i ewaluowanie postępów. Głównym zadaniem szkoły doktorskiej jest: - stworzenie środowiska wsparcia dla doktorantów, co ma ułatwić realizację przez nich projektów badawczych, których rezultatem jest rozprawa doktorska; - opracowanie programów kształcenia, w dużym stopniu zindywidualizowanych, których celem jest: o uzupełnianie wiedzy i kompetencji, przede wszystkim z innych dyscyplin i obszarów nauki; o rozwój samodzielności naukowej; o budowanie zestawu kompetencji, których posiadanie zwiększy szansę na znalezienie atrakcyjnej pracy po doktoracie także poza uczelnią; o rzetelna, wspierająca rozwój doktoranta ewaluacja; - zapewnienie przestrzeni do integracji doktorantów realizujących projekty w rożnych dyscyplinach. Szkoła doktorska musi zadbać o: - rzetelne procedury rekrutacyjne, nastawione na wybór kandydatów o predyspozycjach do pracy badawczej i o najwyższym potencjale naukowym; - dobór zajęć, który najbardziej wspiera rozwój doktorantów, z uwzględnieniem: o zajęć/warsztatów, które dopełniają wiedzę i umiejętności doktoranta, potrzebne do jego projektu (ustalane z promotorami i doktorantami); o zajęć/warsztatów/seminariów poszerzających wiedzę i umiejętności o inne dyscypliny oraz obszary (sugerowane przez radę szkoły); o zasad doboru kadry, które gwarantują kontakt z najlepszymi i najbardziej inspirującymi uczonymi; - stworzenie przestrzeni i okazji do nawiązywania różnorodnych kontaktów („efekt kawiarni"), również międzynarodowych (szkoły letnie i zimowe, wspólne seminaria itp.); - wspieranie samorządności i własnych inicjatyw doktorantów (w tym zorientowanych na „trzecią misję") w formie funduszu do dyspozycji samorządu doktoranckiego. STRUKTURA ORGANIZACYJNA SZKÓŁ DOKTORSKICH - Dyrektor – powoływany przez rektora i odpowiada bezpośrednio przed nim. Zadania dyrektora mają charakter merytoryczno‐administracyjny. - Rada szkoły – ciało wspierające dyrektora. Dyrektor jest przewodniczącym rady 1 . Członkowie rady powinni reprezentować dyscypliny wchodzące w skład danej szkoły. - Administracja szkoły doktorskiej. - Komisje ewaluacyjne – powoływane przez dyrektora szkoły spośród pracowników jednostek, przy udziale właściwych rad naukowych dyscyplin. Ustawa wymaga przynajmniej jednej osoby spoza UW, art. 202 ust. 4. - Samorząd doktorancki szkoły. Proponowane rozwiązania szczegółowe: Dyrektor szkoły doktorskiej: - ma być wyłaniany w drodze konkursu; stanowisko będzie kadencyjne (cztery lata, maksymalnie dwie kadencje); - kandydat na dyrektora szkoły powinien być: naukowcem/nauczycielem akademickim zatrudnionym na stanowisku profesora, o uznanym dorobku naukowym, z doświadczeniem międzynarodowym i zacięciem organizacyjnym oraz doświadczeniem w zakresie kształcenia młodej kadry naukowej. Skład rady szkoły doktorskiej: 1 Analogicznie do sytuacji: dziekan ‐> rada wydziału; rektor ‐> senat. - rady naukowe dyscyplin, które składają się na daną szkołę doktorską, wskazują po 1 przedstawicielu dyscypliny do rady szkoły doktorskiej; - Senat i rektor wskazują po 1 przedstawicielu do rady szkoły. - przedstawiciele doktorantów; Radę powołuje rektor. Zadania rady szkoły doktorskiej: - określenie dodatkowych minimalnych wymagań dla kandydatów do szkoły, uzupełniających wymogów ogólnouniwersyteckich; - przygotowanie propozycji efektów kształcenia, które powinien nabyć doktorant w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej; - rozpatrywanie odwołań doktorantów od negatywnej oceny śródokresowej (skutkującej usunięciem z listy doktorantów); - określenie zasad korzystania z oferty szkoły przez doktorantów innych szkół doktorskich; - wspieranie umiędzynarodowienia oraz mobilności 2. Administracja szkół doktorskich: - zapewnia obsługę biurowo‐organizacyjną; - zapewnia obsługę doktorantów w sprawach związanych z ich statusem (stypendia; zaliczenia lat; organizacja oceny śródokresowej). REKRUTACJA DO SZKÓŁ DOKTORSKICH Rekrutacja odbywa się w trybie otwartego konkursu o zasięgu międzynarodowym, o przyjęcie mogą ubiegać się osoby z całego świata. Rekrutacja powinna zapewnić wyłonienie spośród kandydatów osób o największych predyspozycjach i silnej motywacji do prowadzenia pracy badawczej – oznacza to, że w kolejnych latach może się zmieniać udział doktorantów reprezentujących różne dyscypliny w danej szkole. Rekrutację do szkoły doktorskiej prowadzi komisja rekrutacyjna danej szkoły doktorskiej powołana przez dyrektora szkoły po zasięgnięciu opinii rady szkoły. W skład komisji rekrutacyjnej będą powoływani przedstawiciele dyscyplin reprezentowanych w ramach szkoły (w tym również osoby spoza UW). Od decyzji komisji można się odwołać do rektora. Minimalne wymagania, których spełnienie byłoby warunkiem możliwości przystąpienia do procesu rekrutacji w szkole doktorskiej 3 przyjmowane są na poziomie uczelni. Poszczególne 2W działaniach mających na celu realizację tego zadania należy uwzględnić Sojusz Uczelni Europejskich (4EU) oraz zaangażowanie UW w programy ogólnouczelniane, np. EIT Food/Climate. 3Por. próg 30% w wynikach matury przy przyjęciu na studia. rady szkół doktorskich mogą wprowadzić dodatkowe kryteria podwyższające wymagania minimalne dla danej szkoły. W chwili przyjęcia na studia doktorant może pobierać tylko jedno stypendium (zajmować tylko jedno miejsce). REKRUTACJA DO 4 SZKÓŁ W RAMACH PULI MIEJSC FINANSOWANYCH Z BUDŻETU OGÓLNEGO UW 1. Podział miejsc pomiędzy szkoły Proponowany jest równy podział puli miejsc między 3 dziedzinowe szkoły doktorskie i istotnie mniejszy udział w puli dla szkoły międzydziedzinowej. Zakładając wstępnie, że począwszy od roku akademickiego 2019/2020 na 1. rok przyjmowanych będzie 350 osób (co da łącznie 1400 doktorantów na UW po upływie 4 lat od rozpoczęcia działalności szkół), podział między szkoły doktorskie mógłby wyglądać następująco: - nauki humanistyczne: 100 miejsc; - nauki społeczne: 100 miejsc; - nauki przyrodnicze i ścisłe: 100 miejsc; - szkoła doktorska międzydziedzinowa: 20 miejsc; - rezerwa – 30 miejsc, w pierwszym rzędzie dla szkoły międzydziedzinowej, pozostałe miejsca będą rozdzielna pomiędzy szkoły dziedzinowe. 2. Dystrybucja miejsc w ramach szkoły Ogólna liczba miejsc w szkole doktorskiej byłaby dzielona na dwa typy: - „miejsca dyscyplinowe" – miejsca zapewnione dla dyscypliny; dla każdej z dyscyplin występujących w szkole pula byłaby taka sama; suma miejsc dla poszczególnych dyscyplin nie powinna przekroczyć 50% ogólnej liczby miejsc oferowanych w szkole; - pozostałe miejsca – dostępne dla wszystkich kandydatów do danej szkoły. Przykład: Jeśli w szkole występuje 7 dyscyplin i dysponuje ona 100 miejscami rekrutacyjnymi, to każda z dyscyplin może otrzymać 7 miejsc. To oznacza 49 (7x7) „miejsc dyscyplinowych" oraz 51 pozostałych miejsc. 3. Rekrutacja kandydatów Każdy kandydat otrzymuje punkty za konkretne osiągnięcia w ramach kilku kategorii – „koszyków" (np. średnia ocen ze studiów; osiągnięcia badawcze – publikacje, udział w konferencjach; jakość pomysłu na projekt badawczy). Liczbę punktów, jaka należy się za konkretne osiągnięcie w ramach jednej z kategorii w danej dyscyplinie, określa rada szkoły doktorskiej w porozumieniu z radą naukową danej dyscypliny. Wagi kategorii w łącznej punktacji są niezależne od dyscypliny. Każdy kandydat musi spełnić wymagania minimalne. P = w 1 K 1 + w 2 K 2 + w 3 K 3 Na podstawie otrzymanej przez kandydatów punktacji powstaje lista rankingowa. W pierwszym kroku kandydaci z danej dyscypliny z najwyższą liczbą punktów wypełniają „miejsca dyscyplinowe". Pozostałe miejsca przyznawane są kolejnym najlepszym kandydatom z listy rankingowej, bez względu na dyscyplinę, którą reprezentują. Jeśli „miejsca dyscyplinowe" przyznane jakiejś dyscyplinie nie zostaną wypełnione z powodu braku odpowiednich kandydatów (np. ze względu na niespełnienie wymagań minimalnych), miejsca te wchodzą do puli miejsc dostępnych dla wszystkich kandydatów rozdzielanych na podstawie listy rankingowej. Szkoła międzydziedzinowa prowadzi własną rekrutację w określonej puli miejsc. Warunkiem rekrutacji jest, aby projekt badawczy wykraczał poza ramy jednej dziedziny nauki. W przypadku szkoły międzydziedzinowej o przyjęciu decyduje wynik rekrutacji według jednolitej listy rankingowej. Do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia rekrutacji kandydatów zagranicznych, mających zapewnione stypendium finansowane przez ich kraj. DOKTORANCI „Z GRANTÓW" Każda szkoła doktorska posiada zasady umożliwiające prowadzenie rekrutacji dla doktorantów, których stypendia są finansowane z projektów i grantów; tacy doktoranci nie zmniejszają puli doktorantów w ramach systemu 4 szkół finansowanych ogólnouniwersytecko. Doktoranci ze stypendiami finansowanymi z grantów muszą spełnić warunki minimalne wymagane w rekrutacji. Szczegółowe rozwiązania powinny być wypracowane przez szkoły doktorskie i zatwierdzone przez Senat. Wnioski grantowe, w których przewidziano zaangażowanie doktorantów, powinny być zgodne z tymi rozwiązaniami. Jeżeli stypendium jest finansowane lub współfinansowane z grantu, jednostka w której realizowany jest grant powinna z góry zapewnić, że pokryje koszty stypendiów, gdy grant jest krótszy niż 4 lata. Stypendium musi mieć przynajmniej wysokość minimalną. DODATKOWE MIEJSCA W SZKOLE DOKTORSKIEJ „FUNDOWANE" PRZEZ WYDZIAŁ/JEDNOSTKĘ Przewidywana jest możliwość zgłaszania przez jednostki „zapotrzebowania" na określony profil doktoranta. Potencjalny kandydat podlegałby standardowej procedurze rekrutacyjnej (musiałby spełnić minimalne wymagania dla kandydatów do danej szkoły doktorskiej). W takiej sytuacji wymagane byłoby również zapewnienie innego niż budżet ogólnouczelniany źródła finansowania stypendium, jak np. grant lub środki jednostki. WPŁYW UTWORZENIA KOLEJNYCH SZKÓŁ NA PULĘ MIEJSC W 4 SZKOŁACH FINANSOWANYCH Z BUDŻETU OGÓLNEGO UW Doktoranci zakwalifikowani do innych niż w/w szkół doktorskich, które powstały z inicjatyw środowisk naukowych otrzymują stypendia ze źródeł zapewnionych przez wnioskodawców tych szkół (stypendia i koszty funkcjonowania tej szkoły nie będą pokrywane z budżetu ogólnouniwersyteckiego). Pula miejsc w 4 szkołach nie ulega więc pomniejszeniu. ROLA PROMOTORA W REKRUTACJI Rekrutacja powinna zakładać przedstawienie przez doktoranta krótkiego opisu projektu oraz przedstawienie oświadczenia potencjalnego promotora o zgodzie na objęcie opieką naukową kandydata po jego zakwalifikowaniu się do szkoły doktorskiej. Proponowane jest stworzenie pewnego rodzaju „forum" wymiany informacji (w formie elektronicznej) między potencjalnymi promotorami i doktorantami, które umożliwi z jednej strony kandydatowi do szkoły doktorskiej prezentację pomysłu na projekt badawczy i zainteresowanie nim potencjalnego promotora, z drugiej zaś będzie okazją do przedstawienia przez potencjalnych promotorów ogólnie opisanych tematów na prace doktorskie, których realizacja mogłaby się odbyć pod ich opieką naukową. W rekrutacji do szkoły doktorskiej kandydaci będą składać pomysł na projekt badawczy, który jest albo ich inicjatywą, albo jest odpowiedzią na zasygnalizowane przez naukowców UW zagadnienia/problemy/pytania badawcze. PROCES KSZAŁCENIA, OFERTA DYDAKTYCZNA, ROLA PROMOTORA Szkoła doktorska nie prowadzi samodzielnie badań. Szkoły doktorskie zamawiają zajęcia dla doktorantów w jednostkach dydaktycznych oraz korzystają z profesorów i wykładowców wizytujących przyjeżdżających do jednostek. Do prowadzenia zajęć w szkołach doktorskich mogą być zatrudniane osoby spoza UW. Program kształcenia w szkole doktorskiej powinien pozwalać doktorantowi na indywidualizację procesu kształcenia. Na przykład, od doktorantów można wymagać w kolejnych latach zgromadzenia efektów kształcenia („portfolio") obejmującego różnego typu aktywności, uzależnione od specyfiki dyscypliny. Doktorant w porozumieniu z promotorem powinien decydować, gdzie i w jakiej formie będzie realizował wymagania programowe. Oprócz zajęć ogólnych, kierowanych do dużych grup doktorantów, należy zapewnić zajęcia o charakterze wysokospecjalistycznym i włączającym w proces badawczy (seminaria, warsztaty z wybitnymi badaczami, specjalistyczne szkoły letnie, w tym wyjazdowe, zajęcia metodologiczne, zajęcia dotyczące specjalistycznych metod i narzędzi badawczych); w ramach „portfolio" powinny się znaleźć aktywności własne doktorantów, z zastrzeżeniem, że będą one nastawione na wzrost kluczowych kompetencji i umiejętności. Szkoła powinna zapewnić doktorantom ofertę dydaktyczną obejmującą m.in. umiejętności pisania prac i przedstawiania wyników, metodologię dyscypliny (tam, gdzie to wskazane), zagadnienia własności intelektualnej, umiejętności z zakresu dydaktyki akademickiej, umiejętności wg. indywidualnego wyboru (np. przedsiębiorczość), podnoszenie kwalifikacji językowych i kompetencje miękkie. Powinna również umożliwić zapoznawanie się z tematyką prac innych doktorantów (np. seminaria), możliwość zdobycia doświadczeń o charakterze międzynarodowym oraz działania integracyjne. Oferta dydaktyczna szkoły powinna brać pod uwagę zgłaszane przez doktorantów i promotorów zapotrzebowania na konkretne typy zajęć. Ewaluacja zajęć dydaktycznych dla doktorantów powinna być prowadzona w sposób ciągły i być podsumowywana co roku przez radę szkoły. Promotorstwo w większym niż dotychczas stopniu wyrastać będzie z potrzeb badawczych, takich jak prowadzenie zespołów naukowych (w tym interdyscyplinarnych), w których doktoranci pełnią bardzo ważną funkcję. Wypromowanie doktora przestaje być ustawowym warunkiem awansu naukowego samodzielnych nauczycieli akademickich, mimo że na UW planujemy uwzględniać pracę z doktorantami i ich promowanie w kryteriach awansu. Zmienia to charakter relacji promotor – doktorant. Promotor: - powinien być pracownikiem badawczym lub badawczo‐dydaktycznym zatrudnionym na UW, który złożył oświadczenie o zaliczeniu do liczby N; dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii rady może powierzyć opiekę promotorowi niebędącemu pracownikiem UW; - opiekuje się doktorantem, w tym przede wszystkim akceptuje projekt doktorski, ścieżkę kształcenia (poza zajęciami obowiązkowymi) oraz wspiera rozwój naukowy doktoranta; - podlega ewaluacji w trakcie przeglądu śródokresowego postępów doktoranta; oceniane są nie jego osobiste osiągnięcia, lecz opieka promotorska; - współpracuje z dyrektorem szkoły w celu monitorowania postępów doktoranta. Przewiduje się funkcję promotora pomocniczego. EWALUACJA POSTĘPÓW DOKTORANTA I OPIEKI PROMOTORSKIEJ Ewaluacji postępów doktoranta i opieki promotorskiej dokonują komisje ewaluacyjne działające w ramach szkoły doktorskiej. Komisja ewaluacyjna jest powoływana: - przez dyrektora szkoły z kandydatów zgłoszonych przez przewodniczącego rady naukowej dyscypliny lub rady naukowej dziedzin; - osobno dla każdego doktoranta; składy komisji mogą się powtarzać; - nie później niż na początku drugiego roku po przyjęciu doktoranta do szkoły. Komisja dokonuje ewaluacji postępów doktoranta po 2 latach od rekrutacji. Do jej zadań należy także wspieranie doktoranta w trakcie całego procesu kształcenia. Komisja w tym samym składzie dokonuje równolegle ewaluacji opieki promotorskiej (promotor nie jest członkiem komisji). Śródokresowa ocena doktoranta składa się z dwóch elementów: - oceny szeroko rozumianego rozwoju doktoranta (wiedzy i umiejętności); - oceny postępów w realizacji indywidualnego projektu badawczego. Szczegółowe kryteria oceny, zależne od specyfiki obszarowej, są określone w zasadach odbywania studiów w danej szkole doktorskiej. Raporty z przebiegu i wyniku procedury ewaluacyjnej doktoranta i ewaluacji opieki promotorskiej komisja ewaluacyjna przedstawia dyrektorowi szkoły; doktorant i/lub promotor może odwołać się od negatywnej oceny śródokresowej (skutkującej usunięciem z listy doktorantów) do rady szkoły. Ocena opieki promotorskiej jest brana pod uwagę w ocenie okresowej pracownika i zgodnie z ustawą ma wpływ na możliwość powierzenia opieki nad następnymi doktorantami. W przypadku pozytywnej oceny doktoranta i negatywnej promotora, zmiana promotora powinna nastąpić w ciągu trzech miesięcy. Promotor w okresie opieki nad doktorantem może jeden raz wystąpić o przeprowadzenie dodatkowej ewaluacji doktoranta. Taki wniosek automatycznie pociąga za sobą również ewaluację opieki promotorskiej. Zasady oceny międzyokresowej dla różnych typów doktorantów powinny być takie same. W razie oceny negatywnej doktoranta, którego stypendium finansowane jest z grantu, można rozważyć staranie się takiej osoby o zatrudnienie jako „młodszego asystenta" (w przypadku gdy wykonywana przez nią praca jest ważna dla realizacji grantu). Dlatego we wnioskach grantowych należy przewidzieć możliwość zmiany doktoranta na inną osobę. OBOWIĄZKI DYDAKTYCZNE DOKTORANTÓW Zgodnie z ustawą (art. 201 ust. 5) „program kształcenia doktoranta może przewidywać odbywanie praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć lub uczestniczenia w ich prowadzeniu, w wymiarze nieprzekraczającym 60 godzin dydaktycznych rocznie". Na I i II roku doktorant uczestniczy w zajęciach jako obserwator/słuchacz/praktykant, na III i IV roku jako prowadzący. Prowadzenie zajęć powinno być uzgodnione z kierownikiem jednostki dydaktycznej i może częściowo odbywać się poza jednostką zatrudniającą promotora. AKTY PRAWNE REGULUJĄCE FUNKCJONOWANIE SZKÓŁ - ustawa Prawo o szkolnictwo wyższym i nauce; - Statut UW (zasady tworzenia i likwidacji szkół, kompetencji organów szkoły, współpracy z organami prowadzącymi dydaktykę w zakresie zamawiania zajęć dla doktorantów); - regulamin ogólny (art. 205 ustawy) – dla całej uczelni uchwalany przez Senat, po zasięgnięciu opinii senackiej komisji ds. naukowych oraz samorządu doktorantów UW (struktury szkół, ogólne zasady rekrutacji, ogólne zasady dotyczące tworzenia programów kształcenia, sposób wyznaczania lub zmiany promotora i promotora pomocniczego, zasady ewaluacji doktorantów i opieki promotorów, zasady przyznawania stypendiów, warunki przedłużania terminu złożenia rozprawy); - zasady odbywania studiów w szkole doktorskiej – uchwalane przez Senat dla każdej szkoły oddzielnie, regulują wszystkie sprawy doktoranckie nieujęte w aktach wyższego rzędu (np. szczegółowe zasady rekrutacji uwzględniające kryteria związane ze specyfiką obszarową; szczegółowych zasad ewaluacji doktoranta i opieki promotora uwzględniające kryteria ewaluacji związane ze specyfiką obszarową); przygotowywane przez radę szkoły doktorskiej; - zasady rekrutacji do szkół – uchwalane przez Senat; - programy kształcenia – opracowywane przez radę szkoły w porozumieniu z radą naukową dyscypliny i zatwierdzane przez Senat. KWESTIE FINANSOWE Stypendia doktoranckie dla doktorantów zakwalifikowanych do 3 dziedzinowych szkół doktorskich oraz szkoły międzydziedzinowej wypłacane są z budżetu ogólnego UW. Szkoły są uwzględniane w planie finansowym UW – otrzymują roczny budżet własny, który powinien zawierać środki na pokrycie zobowiązań wynikających z: - zatrudniania do prowadzenia zajęć osób spoza UW; - zapraszania na gościnne wykłady wybitnych naukowców z zagranicy (visiting scholars etc.) 4 , lub współfinansowanie kosztów zaproszenia; - aktywności doktorantów (samorząd doktorancki); - wynagrodzeń członków komisji ewaluacyjnych (w przypadku osób spoza UW, które wchodziłyby w skład komisji ewaluacyjnych, należy uwzględnić koszty podróży itd.) - zapewnienia obsługi administracyjnej; - wynagrodzeń pracowników (dyrekcja + pracownicy administracji) (zasadniczo wysokość wynagrodzenia dyrektora szkoły doktorskiej powinna odpowiadać wynagrodzeniu dziekana). 4Do rozważenia pozostaje stworzenie doktorantom możliwości uczestniczenia w organizowanych w różnych jednostkach UW gościnnych wykładach/zajęciach. Rozwiązanie takie może się wiązać się z partycypacją szkoły doktorskiej w kosztach organizacji takiego wydarzenia. Konieczne będzie oszacowanie kosztów kształcenia w szkole doktorskiej w przeliczeniu na doktoranta. Finansowanie szkół doktorskich mogłoby być przedmiotem projektu „Inicjatywa doskonałości – Uczelnia badawcza", który zostanie ogłoszony w maju 2019 roku, ze względu na kluczową rolę szkół doktorskich w funkcjonowaniu uczelni badawczej. Finansowanie szkół doktorskich powstałych jako inicjatywy środowiskowe odbywa się ze środków podmiotów je powołujących. Jednostki mogą zapewnić („ufundować") dodatkowe stypendia dla danej dyscypliny w szkole doktorskiej. Dodatkowe miejsca są obsadzane w ramach tej samej rekrutacji, co miejsca „zwykłe". Ufundowanie stypendium nie pociąga za sobą dodatkowych kosztów związanych z kształceniem. Każdy promotor otrzymuje z mocy ustawy jednorazowe wynagrodzenie po obronie doktoratu. Regulacja zobowiązań wynikających z organizacji zajęć dla doktorantów (międzyszkolnych, dziedzinowych, specjalistycznych) – zajęcia dla doktorantów powinny być wliczane do pensum i ich koszt pokrywany tak, jak w przypadku zajęć zamawianych dla studentów. W przypadku profesorów wizytujących szkoła powinna mieć wewnętrzny budżet na dofinansowanie części wynagrodzenia dla tych profesorów, w zamian za prowadzenie zajęć dla doktorantów. INFRASTRUKTURA Szkoły doktorskie mają swoje siedziby, w których znajdują się miejsca pracy dla dyrektora i administracji, a także miejsce spotkań (sieciowania) doktorantów. Do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia szczegółowej lokalizacji. Warunki dla realizacji projektu badawczego doktoranta (np. dostęp do pokoju, komputera itd.) zapewnia jednostka zatrudniająca promotora, czyli miejsca, gdzie prowadzony jest doktorancki projekt badawczy, w ramach własnych środków finansowych. ZAŁĄCZNIKI 1. Zestawienie szkół doktorskich z przyporządkowaniem do dyscyplin naukowych uprawianych na UW. 2. Szacunkowe przypisanie do szkół doktorskich i dyscyplin liczby doktorantów na I roku przygotowane na podstawie tegorocznej rekrutacji. Załącznik nr 1 Zestawienie projektowanych dziedzinowych szkół doktorskich z wykazem dyscyplin naukowych uprawianych na UW Szkoła doktorska – nauki humanistyczne 1. archeologia 2. filozofia 3. historia 4. językoznawstwo 5. literaturoznawstwo 6. nauki o kulturze i religii 7. nauki o sztuce Szkoła doktorska – nauki społeczne 1. ekonomia i finanse 2. geografia społeczno‐ekonomiczna i gospodarka przestrzenna 3. nauki o bezpieczeństwie 4. nauki o komunikacji społecznej i mediach 5. nauki o polityce i administracji 6. nauki o zarządzaniu i jakości 7. nauki prawne 8. nauki socjologiczne 9. pedagogika 10. psychologia Szkoła doktorska – nauki ścisłe i przyrodnicze 1. astronomia 2. informatyka 3. matematyka 4. nauki biologiczne 5. nauki chemiczne 6. nauki fizyczne 7. nauki o Ziemi i środowisku Załącznik nr 2 Szacunkowe liczby doktorantów I roku w szkołach doktorskich (przygotowane na podstawie danych z rekrutacji 2018/2019).	<urn:uuid:e4199f7e-3016-4d3b-91d6-1909b8d38fe3>	finepdfs	3.095703	CC-MAIN-2019-04	https://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2018/12/szczegolowe-zagadnienia-dotyczace-koncepcji-szkol-doktorskich-material-roboczy-do-dyskusji-przygotowany-przez-zespol-rektorski-uw.pdf	2019-01-20T07:44:53Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583700734.43/warc/CC-MAIN-20190120062400-20190120084400-00391.warc.gz	974,492,158	0.999707	0.999965	0.999965	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 147, 160, 2986, 5441, 7799, 9935, 12199, 14518, 17013, 19808, 22307, 24840, 27447, 29491, 30299, 30435 ]	1	0
Przeistoczenie SŁOWO BOŻE „Teraz dusza moja doznała lęku i cóż mam powiedzieć? Ojcie, wybaw Mnie od tej godziny. Nie, właśnie dlatego przyszedłem na tę godzinę. Ojcie, wslaw Twoje imię!”. Wtem rozległ się głos z nieba: „Już wslawiłem i jeszcze wslawię”. Tłum stojący [to] usłyszał i mówił: „Zagrzmiało!” Inni mówili: „Anioł przemówił do Niego”. Na to rzekł Jezus: „Głos ten rozległ się nie ze względu na Mnie, ale ze względu na was. Teraz odbywa się sąd nad tym światem. Teraz władca tego świata zostanie precz wyrzucony. A Ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie”. (J 12, 27-32) TEKST „Oto wielka tajemnica wiary!” – my małżonkowie słyszymy te słowa podczas Mszy św. ślubnej i za każdym razem, gdy potem wspólnie uczestniczymy w Eucharystii. Dokonało się! Gdy kapłan powtarza słowa Jezusa w Wieczernika, Duch Święty swa mocą przemienia chleb w Ciało Pana oraz wino w Jego Krew. W Eucharystii uobecnia się sakramentalnie mękę, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa. Ale jakże często jest to z naszej strony czas wzmożonych rozproszeń, myśli o wszystkim, co uważamy za ważne, nie dostrzegając tego, co najważniejsze a co dokonuje się na ołtarzu. Jak trudno nam wtedy usłyszeć w sercu słowa Jezusa podobne do tych, które wypowiedział do świętej siostry Fausty: „Dla ciebie zstąpiłem z nieba na ziemię, dla ciebie pozwoliłem przybić się do krzyża, dla ciebie pozwoliłem otworzyć włócznią najświętsze serce swoje i otworzyłem ci źródło miłosierdzia; przychodź i czerp łaski z tego źródła naczyniem ufności. (...) Zrób mi przyjemność, że mi oddasz wszystkie swe biedy i całą nędzę, a ja cię napelnię skarbami łask”$^1$. Jak ważne jest, by w momencie przeistoczenia trwać całym sercem przy umierającym Zbawicielu. Niejako stać pod krzyżem razem z Matką Bożą i być dla Niej jak św. Jan, który przytula Ją jako Jej przybrane dziecko. Jakie to ważne, by pozwolić, aby strumienie krwi i wody wytryskujące z serca Jezusa obmywały i oczyszczaly to, co w nas brudne: wzrok, słuch, myśli, mowę, czyny i serce, aby mogły stać się milośnierskie$^2$ – milośniersze zwłaszcza dla żony, męża, dzieci. Chrystus, oddając za nas codziennie swoje życie podczas każdej Eucharystii, uczy nas codziennego umierania dla siebie nawzajem. Uczy codziennego oddawania swojego życia za małżonka, któremu ślubowaliśmy miłość, wierność, uczciwość małżeńską i wspólne trwanie aż do końca życia. Służba, poświęcenie, ofiara, rezygnacja z własnych planów, przyjemności i potrzeb, czyli krzyż – to kluczowe --- $^1$ Św. Faustyna, Dzienniczek 1485. $^2$ Por. tamże 163. w życiu małżeńskim, choć niemodne i często nieakceptowane w dzisiejszym świecie słowa. A przecież, jak uczy Kościół: „Laska małżeństwa chrześcijańskiego jest owocem Krzyża Chrystusowego, będącego źródłem całego życia chrześcijańskiego”$^3$. Skoro „najważniejsza jest miłość” (por. 1 Kor. 13, 13) warto sobie często zadawać pytania, zwłaszcza przy codziennym rachunku sumienia: Czy potrafiłem zrezygnować ze swoich planów i przyjemności ze względu na dobro współmałżonka? Czy słuchałem mu swoim czasem? Słuchaniem? Dzieleniem się troskami i radościami? Swoim ciałem? Swoją pracą, wysiłkiem, zaangażowaniem dla dobra małżeństwa? Czy wiem, w jaki sposób mój małżonek pragnie, abym okazywał mu miłość i czy staram się tak postępować? Szczerze odpowiedzi na te pytania mogą niejednokrotnie odsłonić nasz egoizm, pychę, lenistość – jednym słowem naszą grzeszność. Odkryjemy wtedy, że sami z siebie nie potrafimy w pełni kochać i przypomnimy sobie słowa Jezusa: „beze Mnie nic nie możecie uczynić” (J 15, 5). Uczestnicząc we Mszy świętej mamy szansę doświadczyć, jak bardzo jesteśmy kochani przez Boga i to całkowicie bezwarunkowo. Podczas przeistoczenia uwidaczniamy sobie, gdzie bije źródło miłości, nieustannie ożywiające naszą miłość małżeńską. Odkrywamy, że Bóg kocha nas tak bardzo, że pragnie zawrzeć z nami grzesznikami przymierze miłości. Jak uczy Katechizm: „Całe życie chrześcijańskie nosi znamieni obłubieńczej miłości Chrystusa do Kościoła. Już chrzest jako wejście do Ludu Bożego wyraża tajemnicę zaślubin. Jest on, jeśli tak można powiedzieć, obmyciem weselnym, które poprzedza uczęsz weselną – Eucharystię”$^4$. Ten plan miłości, który Bóg ma wobec każdego z nas, wyraził już prorok Ozeasz: „Poślubię cię sobie na wieki, poślubię przez sprawiedliwość i prawo, przez miłość i milosierdzie. Poślubię cię sobie przez wierność, a poznasz Pana” (Oz 2, 21-22). Wobec tak wielkiej tajemnicy miłości Boga rodzi się w naszym sercu zachwyt, wdzięczność oraz radość i pokój. Św. Jan Paweł II powiedział do młodych w Paryżu, że miłość rozgrywa się na dwóch biegunach: podziwu i czułości$^5$. Również małżonkowie bardzo potrzebują, aby nawzajem zachwycać się sobą i obdarzać się czułością, szczególnie w zwyklej, szarej codzienności. Potrzebują zarazem, by odkrywać najwyższego Dawcę, który obdarzył ich darem współmałżonka i dzieci. Chrystus obecny w Najświętszym Sakramencie również pragnie naszego podziwu dla swojej miłości oraz naszej czułości, która może wyrazić się w częstej adoracji Jego Przenajświętszego Ciała. Św. Jan Paweł II w encyklicy Ecclesia de Eucharistia pisze: „Pięknie jest zatrzymać się z Nim i jak umiłowani Uczeń oprzeć głowę na Jego piersi (por. J 13, 25), poczuć dotknęcie nieskończoną miłością Jego Serca. Jeżeli chrześcijaństwo ma się wyróżniać w naszych czasach przede wszystkim «sztuką modlitwy», jak nie odzuczać odnowionej potrzeby dłuższego zatrzymania się przed Chrystusem obecnym w Najświętszym Sakramencie na duchowej rozmowie, na cichej adoracji w postawie pełnej miłości? Ileż to razy, moi drodzy Bracia i Siostry, przeżywałem to doświadczenie i otrzymałem dzięki niemu siłę, pociechę i wsparcie!”$^6$. ŚWIADECTWO Od dłuższego czasu zmagam się z trudnością skupienia podczas przeistoczenia w czasie Mszy Świętej. Pomimo świadomości ważności tego momentu i pragnienia przeżycia go jak najlepiej często łapię się na tym, że myśli moje uciekają do różnych spraw, które były lub będą w ciągu dnia. Następnie czuję, że wskutek tego mijam się z przychodzącym na ołtarz Panem Jezusem i odkrywam smutną prawdę o sobie, że On wciąż nie jest w moim życiu najważniejszy. Każde przeistoczenie podczas Mszy świętej staje się niejako miejscem mojej walki duchowej o odpowiednie nastawienie woli, skupienie i uwagę, które wspierają trwanie w miłości. Jakże często przegrywam tę walkę licząc głównie na własne siły i zapominając, że Jan wytrwał przy krzyżu tylko dlatego, że był tam z Maryją. Więc trud, którego doświadczam, jest kolejnym zaproszeniem do przywoływania pomocy Matki Bożej. Widzę też, że ta sytuacja odsłania prawdę o moim życiu małżeńskim i rodzinnym. Kocham swoich najbliższych, a jednocześnie w domu tak często mijam się z nimi pogrążony w swoich myślach, zadaniach, obowiązkach. Nie mam zwykle czasu, by wysłuchać do końca ich opowieści lub by ich wesprzeć. Jestem przekonany, że robię w moim mniemaniu pilne i dobre rzeczy, a jednocześnie gubię kontakt z żoną czy z dziećmi. Czasami mam nawet myśl, że moi bliscy po prostu mi przeszkadzają w robieniu tego, czego ja pragnę... Jak łatwo ulec egoizmowi i ranić tych, których pragnie się kochać. I również w tej sytuacji widzę jak bardzo potrzebuję pomocy kogoś, kto może mi pomóc na nowo budować głębokie relacje z bliskimi. Maryjo, Matko Pięknej Miłości, módl się za mną i moimi najbliższymi! Władysław PODZIEL SIĘ TYM, CO CIĘ PORUSZYŁO 1. Kiedy ostatnio zachwyciłeś się Panem Bogiem? 2. Kiedy ostatnio zachwyciłeś się żona/mężem? Jak staralaś się to wyrazić i okazać? 3. Co pomaga ci odkrywać obecność samego Boga w żonie/mężu i sprawia, że chcesz Go szczególnie w niej/nim ukochać i Mu służyć? 4. Kiedy ostatnio zrezygnowałeś ze swoich przyjemności lub planów na rzecz żony/męża/dzieci? Jakie widzisz tego owoce? PROPOZYCJA DLA MAŁŻONKÓW Umówcie się na wspólną adorację Najświętszego Sakramentu a potem na randkę, w której będziecie mogli popatrzeć sobie w oczy i potrzymać się za ręce. --- $^3$ KKK 1615. $^4$ KKK 1617. $^5$ Te słowa często wspomina Wanda Półtawska, por. Źródło 42/1998. $^6$ Św. Jan Paweł II, enc. Ecclesia de Eucharistia, 25.	<urn:uuid:ce488004-f71b-4511-883a-8c8c54509548>	finepdfs	1.130859	CC-MAIN-2022-49	https://www.rrn.info.pl/images/documents/2020-21-materialy/2021-spotkania-malzenskie-8.pdf	2022-12-10T03:20:22+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711637.64/warc/CC-MAIN-20221210005738-20221210035738-00175.warc.gz	993,171,410	0.999915	0.999914	0.999914	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2575, 8156 ]	1	0
ŚWIĘTY JAN PAWEŁ II 27.04.2014 R. WIĘCEJ STRONA 2. Informator Samorządowy ZIEMIA PRZYSUSKA Konferencja w Warszawie 29 marca 2015 roku, na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, odbyła się III Konferencja dla służby zdrowia „Ból i cierpienie – ognisko świata i ciemności”. Konferencję organizowali: Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Prezes Stowarzyszenia Absolwentów Wydziałów Medycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Katolickie Stowarzyszenie Lekarzy Polskich, Koło Ziemi Radomskiej, Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej im. Prof. Franciszka Czubalskiego w Przysusze, Prezes Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, Okręgowe Wodne Ochotnicze Pogotowie w Radomiu. Program konferencji został zrealizowany podczas 3 sesji naukowych. Pierwsza z nich rozpoczęła się o godz. 10.00, wzięli w niej udział: Ks. prof. UKSW dr hab. Stanisław Dziekoński, Rektor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Dr Andrzej Sawoni – Prezes Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, Dr Mieczysław Szatanek – przedstawiciel Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie i Katolickiego Stowarzyszenia Lekarzy Polskich Koło Ziemi Radomskiej. Sesję przewodniczył prof. dr hab. med. Jerzy Jurkiewicz – Prezes Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Wystąpili: dr med. Konstanty Radziwiłł (Przewodniczący Komisji Etyki Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie), który wygłosił referat „Kształtowanie postaw moralnych lekarzy wobec bólu i cierpienia”, jako drugi przemawiał prof. dr med. Tadeusz Toloczkoc (Warszawski Uniwersytet Medyczny), który zaprezentował temat „Doleo, ergo sum – cierpię więc jestem”, trzecim mówca był dr med. Janusz Meder (Polska Unia Onkologii – Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie), który omówił „Cierpienie ludzkie w onkologii”. Przedostatnia w tej części konferencji wystąpiła dr med.. Alicja Macheta (UJ CM Kraków) omawiała „Uzależnienie od alkoholu – szkody nie tylko dla zdrowia”, a I sesję zakończyła lek. med. M. Dorota Schmidt – Pospulita (UJ CM Kraków), która przypomniała postać Ludwika Bierkowskiego – pierwszego „narkotyzera” polskiego. Po dyskusji zamkającej I sesję i krótkiej przerwie rozpoczęła się II sesja konferencji, której przewodniczył dr hab. med. Zdzisław Gajda prof. UJ – Prezes Stowarzyszenia Wydziałów Medycznych UJ. Sesja III miała charakter rozważań filozoficzno – moralnych i religijnych nad bólem i cierpieniem człowieka w chorobie. Tej części konferencji przewodniczyła dr hab. med. Elżbieta Wasilewska – Dzubińska, prof. CMKP (Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej Centrum Medycznego Kształcenia Podpodylnowego w Warszawie). Całą konferencję zakończył jej organizator, ks. dr Dariusz Pater (WT UKSW Warszawa) referatem na temat: „Przemoc, choroba i śmierć. Jak chrześcijanie konfrontują się z cierpieniem”. Konferencja zakończyła się się o godz. 17.00. Nie sposób przy okazji nie wspomnieć o bardzo dużym zaangażowaniu mieszkańców powiatu przysuskiego przy organizacji konferencji. Już po raz trzeci współorganizatorem tego ważnego przedsięwzięcia naukowego był Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej im. Prof. Franciszka Czubalskiego w Przysusze reprezentowany przez dr. Grzegorza Dziekana i pracowników personelu medycznego, drugi raz z rzędu za obsługę cateringową konferencji odpowiadały nauczyciele i uczniowie Zespołu Szkół Nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze. Duchowo delegacja przysuską opiekował się ks. Stanisław Traczyński. Tak, już przed rokiem udział środowiska przysuskiego w konferencji oraz jej przygotowaniu został bardzo wysoko oceniony przez władze UKSW i uczestników konferencji. Świadczą o tym dyplomy oraz podziękowania dla SPZZOZ w Przysusze i Zespołu Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry. Podziękowania przekazano obecnym dyrektorom jednostek. O ocenę wydarzenia proszę dyr. Grzegorza Dziekana – współorganizatora i uczestnika konferencji. Udział naszego SPZZOZ – u w zaszczytnym gronie organizatorów jednej z największych i najbardziej prestiżowych w akademickim środowisku medycznym konferencji, jest wyrzecem szacunku dla naszego patrona prof. Franciszka Czubalskiego. Samą konferencję oceniam bardzo wysoko. Zarówno ranga prelegentów reprezentujących najważniejsze i najbardziej zasłużone medyczne instytucje edukacyjno – badawcze w Polsce, jak również waga i sposób prezentacji merytorycznych problemów omawianych w czasie konferencji stawiają w rzędzie najważniejszych wydarzeń naukowych w naszym kraju. Jestem dumny, że to właśnie my, z małej Przysuchy, budujemy jakość spotkania o takiej randze i znaczeniu w Warszawie. W tym miejscu pragnę podziękować wszystkim osobom zaangażowanym we wsparcie tej pięknej idei. W ten sposób razem budujemy nowy. Bardziej ludzki sposób patrzenia na pacjenta i jego ból. Mam nadzieję, że za rok również nie zabraknie Przysuchy w Warszawie” – mówi Grzegorz Dziekan. Jarosław Bednarski Spotkanie z dyrektorami szkół i placówek oświatowych w starostwie powiatowym 7 kwietnia 2014 r. z inicjatywy starosty Mariana Niemirskiego odbyło się spotkanie poświęcone ocenie funkcjonowania szkół i placówek oświatowych prowadzonych przez powiat przysuski po pierwszym kwartale 2014 r. W spotkaniu oprócz starosty i zaproszonych dyrektorów wszystkich jednostek oświatowych uczestniczyli: Ewa Białecka – Skarbnik Powiatu, Luiza Kozłowska – kierownik wydziału edukacji w starostwie, Robert Bomba – dyrektor Zakładu Obsługi Szkół w Przysusze, Marzena Masłowska – główna księgową zakładu. Spotkanie rozpoczęł starosta witając przybyłych. Następnie oddał głos p. Luizie Kozłowskiej, która poinformowała o zmianach w sprawozdawczości oświatowej. Następnie omawiano problematykę naboru do szkół na nowy rok szkolny 2014/2015 i konsekwencje wynikające ze spodziewanego spadku ilości kandydatów do szkół ponadgimnazjalnych będącego konsekwencją niżu demograficznego. Dyrektorzy zakładają, że w wyniku naboru powinno zostać utworzonych 13-15 oddziałów klas pierwszych w szkołach ponadgimnazjalnych. Co ważne podkreślenia wszystkie szkoły prowadzą nabor do klas pierwszych i prezentują również w naszym piśmie ofertę edukacyjną na nowy rok szkolny. Następnie skarbnik powiatu Ewa Białecka wspólnie z osobami reprezentującymi Zakład Obsługi Szkół – Robertem Bombą i Marzeną Masłowską omówili sytuację finansową szkół i placówek oświatowych po I kwartale. Po zaprezentowaniu sprawozdań finansowych stwierdzono, że sytuacja po pierwszym kwartale jest stabilna i nie widać zagrożeń dla funkcjonowania palcówek i realizowania przez nie zaplanowanych na 2014 rok zadań. Na tym spotkanie zakończono. J.B. Studencka praca dla nauki W dniach 3-12 kwietnia 2014 roku, grupa studentów, doktorantów i pracowników naukowych Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przeprowadziła antropologiczne badania terenowe w Przysusze i Szydlowiec, w ramach projektu badawczego: „Praktykowanie krajobrazu kulturowego. Lokalne i regionalne wymiary zjawiska na przykładzie społeczności z południowego Mazowsza”. Zadanie polegało na dokumentacji fotograficznej oraz zapisie rozmów z mieszkańcami na tematy związane z dziedzictwem kulturowym, poczuciem tożsamości, definiowaniem i postrzeganiem lokalności oraz określeniem stosunku do lokalnego dziedzictwa kulturowego. Zdobywaniu informacji w trakcie badań terenowych służył kwestionariusz, składający się z czterech części. Pierwsza część dotyczyła rodziny, dzieciństwa oraz zwyczajów i tradycji. Złożona była z dwunastu pytań pozwalających informatorom na dość swobodną narrację na temat dzieciństwa, szkoły, pochodzenia rodziny, a także sposobu obchodzenia świąt. Druga część poruszała tematykę miejscowości i lokalności; składała się z dziewiętnastu pytań mających sprawdzić, co mieszkańcy sądzą o miejscowości, czy w ich odczuciu Przysucha i okolice są miejscami atrakcyjnymi kulturowo i turystycznie, jak wygląda życie w danej miejscowości i koegzystencja z innymi mieszkańcami. Większość pytań miała tu charakter uzupełniający, polegały one na dopytywaniu respondentów. Trzecia część kwestionariusza dotyczyła regionu i wielokulturowości, zawierała dwanaście pytań, które sprawdzały wiedzę mieszkańców na temat regionu, lokalności, kwestii religijnych oraz tego, w jakim stopniu respondenci są świadomi różnorodności kulturowej i przynależności narodowej czy religijnej. Ostatnia część zawierała dwanaście pytań dotyczących pamięci jednostki oraz pamięci miejsca. Mieli za zadanie sprawdzić wiedzę i świadomość historyczną mieszkańców na temat Przysuchy i Południowego Mazowsza. Studenci zostali podzielone na trzy grupy: pierwsza grupa trafiła do instytucji kulturalnych w mieście, kolejna do szkół a trzecia do urzędów i stowarzyszeń. W każdej jednostce starano się zrealizować modelowy kwestionariusz i poszukać kolejnych informatorów. Podstawowymi pojęciami wyznaczającymi ramy realizowanych badań były: lokalność, dziedzictwo, krajobraz kulturowy, pamięć i miejsca pamięci oraz wielokulturowość. Relacje z penetracji ziemi przysuskiej ukazywały się na bieżąco na blogu: www.przysucha2014.blogspot.com. Wkładano tam ciekawe opisy prób nawiązania kontaktu z mieszkańcami, fotoseje i fotorelacje np., „Transport ludu przysuskiego”, „Wierzenia ludu” oraz „Praca ludu”. 11 kwietnia w Muzeum im. Oskara Kolberga w Przysusze odbyło się podsumowanie studenckiego projektu, na które przybyli mieszkańcy Przysuchy, przedstawiciele urzędów, w których pozyskiwano relacje i realizowano projektowy kwestionariusz. Etkety badań pokazane „na gorąco” w postaci humorystycznych prezentacji multimedialnych. Studenci w swoich wypowiedziach podkreślali bardzo życiową i gościnną postawę mieszkańców miasta i okolic, ogromną wiedzę historyczną rozmówców, zaangażowanie w działalność na rzecz lokalnej społeczności. Pokłosiem badań terenowych mają być raporty badawcze z Przysuchy i Szydlowca (gdzie równolegle grupa 20 studentów prowadziła badania; blog: www.szydlowiec2014.blogspot.com), które prawdopodobnie zostaną przedstawione w Przysusze podczas tegorocznych Dni Kolbergowskich. Agnieszka Zarychta-Wójcicka Inwestycje drogowe powiatu 17 kwietnia 2014 powiat przysuski ogłosił przetarg na wykonanie kolejnych 8 zadań inwestycyjnych realizowanych z dziedziny przebudowy i remontów dróg. Rozstrzygnięcie postępowania przetargowego jest przewidywane na koniec maja 2014 r., a termin zakończenia wyznaczony na 29 sierpnia. Do realizacji zostały skierowane następujące projekty: Zadanie Nr 1 – Przebudowa drogi powiatowej Nr 3319W Pomyków - Klonna – odcinek o długości 3001 metrów, Zadanie Nr 2 – Remont drogi powiatowej Nr 3313W Drzewica – Rusinów – Sady Kolonia – chodnik str. lewa 551 metrów. Zadanie Nr 3 – Przebudowa drogi powiatowej Nr 3319W Pomyków - Klonna – chodnik str. prawa 117 metrów. Zadanie Nr 4 – Remont drogi powiatowej Nr 3322W Drzewica – Bieliny – Gielniów – chodnik str. lewa 667 metrów. Zadanie Nr 5 – Remont drogi powiatowej Nr 3329W Potworów – Jamki – Skrzyńsko 432 m razem z chodnikiem str. prawa. Zadanie Nr 6 – Remont drogi powiatowej Nr 3329W Potworów – Jamki – Skrzyńsko – zostanie wykonana zatoka parkingowa, Zadanie Nr 7 – Remont drogi powiatowej Nr 3338W Jabłonica – Smagów – Pawłów 300 metrów, Zadanie Nr 8 – Remont drogi powiatowej Nr 3340W Długa Brzeźnia – Bryźgów – Stefanków 1905 m. W obecnej transzy inwestycyjnej kierowanej do realizacji, Zarząd Powiatu poprowadzi przebudowę i remont 5722 m drog powiatowych i 1767 metrów położonych przy nich chodników dla pieszych. W związku z faktem, iż powiat przysuski nie otrzymał dofinansowania do remontu odcinka drogi Pomyków Klonna w ramach Narodowego Programu Przebudowy Dróg Lokalnych, wykonujemy to zadanie z wykorzystaniem własnych środków. Cieszę, że udaje się nam zachować wysoką dynamicę prac związanych z działaniami powiatu zmierzającymi do poprawy jakości dróg powiatowych. Jestem szczególnie satysfakcjonowany z faktu, że do końca sierpnia w powiecie przysuskim w drugiej i mam nadzieję, że nie ostatecznej transzy inwestycyjnej, zostanie oddanych do użytku blisko 7,5 kilometra nowych, wyremontowanych nawierzchni drog i chodników. Zawsze jednak, po ogłoszeniu przetargów i skierowaniu kolejnych odcinków dróg do remontów, czuję pewien niedosyt, że nie robimy więcej – mam jednak świadomość, że działamy w zamkniętych warunkach budżetowych i tak naprawdę każdy kolejny metr nowych nawierzchni budzi radość. Mam też poczucie, że działamy zgodnie z Państwa oczekiwaniami – mówi wicedarstowa Tomasz Matlakiewicz. Jarosław Bednarski Kolonia Szczerbacka na konkursach 20 marca 2014 r. w Publicznym Gimnazjum w Kolonii Szczerbackiej odbyły się szkolne eliminacje konkursu historycznego „Polska głosem chrześcijańskiej Europy” organizowanego przez Stowarzyszenie „Solidarność Polskich Rodzin” Radom. Celem konkursu jest popularyzowanie wiedzy o historii Polski. Eliminacje odbyły się 20.03.2014r. Wzięli w nich udział uczniowie klas: IIIa, IIb, IIIc i I klasy zawodowej. Najlepsze wyniki uzyskali następujące wyniki: Angelika Anzy IIIa – 33 punkty na 41, Katarzyna Laskowska I z, Jessica Skóra III a- 28 punktów na 41, Weronika Tobolik kl. IIIa - 26 punktów na 41. Natomiast 31 marca 2014 r. uczniowie Publicznego Gimnazjum Przy MOW w Kolonii Szczerbackiej wzięli udział w Eliminacjach Powiatowych 59 Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego. Ośrodek reprezentowali: uczennica kl. III a Wiktoria Skoniecka, która wyrecytowała wiersz T. Nowaka „Dzieciasty pacierz diabelski” oraz uczeń kl. III b Kamil Pastusiak w wierszu J. Tuwima „Sen złotowłosej dziewczynki”. Monika Rynkiewicz Agnieszka Zarychta-Wójcicka Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych i Mistrzostwa Sportowego im. Heleny Spoczyńskiej w Lipinach Jeśli ważna jest dla ciebie wysoka zdolność matur, fakultety z przedmiotów maturalnych i zawodowych a może zajęcia wyrównawcze w klasie pierwszej dołącz do nas i wybierz sposób propozycji na rok szkolny 2014/2015: Liceum Ogólnokształcące, Liceum Kadetów RP, Szkoła Mistrzostwa Sportowego, Technikum, Zasadnicza Szkoła Zawodowa. W liceum ogólnokształcącym kandydat wybiera od min. 2 do max. 4 przedmiotów z rozszerzonym programem nauczania, spośród bloków tematycznych: BLOK 1: j. polski, j. angielski, j. niemiecki, historia, wos; BLOK 2: matematyka, geografia, fizyka. Od 2012r. szkoła prowadzi nabór do Liceum Kadetów RP z programem liceum ogólnokształcącego, klasa wojsk lądowych. Naszych żołnierzy można bardzo często zobaczyć w regionie na różnego rodzaju uroczystościach. Gwarantujemy rzetelne kształcenie w zakresie ogólnokształcącym i wojskowym na bazie własnej i współpracujących uczelni oraz jednostek wojskowych, pełne umundurowanie uczniów, dyscypliny wojskowej, skoszarowane zakwaterowanie w internacie szkolnym. Młodzież rozwija swoje zainteresowania poprzez naukę jazdy konnej, kurs spadochronowy, podróże wojskowe – geograficzne. Podpisane są umowy z Wojskowymi Komendami Uzupełnień, 25 Brygadą Kawalerii Powietrznej w Tomaszowie Maz., Wyższą Szkołą Oficerską Wojsk Lądowych we Wrocławiu oraz Akademią Obrony Narodowej. Młodzież zawsze była, jest i będzie największą wartością szkół w Lipinach. Warto być jednym z nas. Oferty, szkoła oferuje: szkolenie sportowe ze sprawdzoną i wykwalifikowaną kadra trenerska, codzienne zajęcia sportowe w wymiarze 16 godzin tygodniowo, udział w obozach sportowych, zdobycie wiedzy gwarantującej prawidłowe przygotowanie do matury, możliwość pogłębiania wiedzy i umiejętności w licznych kolach zainteresowanych, konsultacje nauczycieli ze wszystkich przedmiotów. Technikum oferuje następujące perspektywiczne, sprawdzone i popularne kierunki kształcenia w zawodach: technik ekonomista, technik obsługi turystycznej, technik informatyk. Szkoła organizuje praktyki zawodowe w podmiotach zapewniających rzeczywiste warunki pracy właściwe dla nauczanego zawodu, w tym w hotelach górskich i nadmorskich. Zasadnicza Szkoła Zawodowa, klasa wielo zawodowa, w której nauka trwa 3 lata, kształci w zawodach: piekarz, mechanik pojazdów samochodowych, kucharz, elektryk, blacharz samochodowy, stolarz, elektromechanik i inne np.: cukiernik, fryzer. Tyle o ofercie edukacyjnej, ale co jeszcze dzieje się w Lipinach? Otóż, każdego roku oprócz typowych imprez i uroczystości szkolnych, organizujemy Dni Otwarte szkoły, czerwcowy festyn Lipiny Dzieciom. W szkole przeźniej działa spółdzielnia uczniowska „Skarpa”, prowadząca kawiarenkę. Dużą zaletą działającej spółdzielni jest to, że uczniowie technikum nabijają praktyczne umiejętności i wiadomości z dziedziny ekonomii. Dla osób które chcą być z nami na stałe, oferujemy bardzo korzystne warunki do nauki i wypracowniku w pokojach dwu, trzypokojowych z łazienką. Zobacz co się dzieje w Lipinach i jak wygląda życie tych, którzy właśnie u nas zdecydowali się na dalszą naukę. Nasza szkoła to nie tylko wiedza, przygotowanie do studiów i warunki życia codziennego, ale to także tradycja i nowoczesność. Lipiny to naprawdę pozytywne emocje. www.zspimslipiny.pl Zespół Szkół Nr 1 im. Jana Pawła II w Przysusze Zespół Szkół nr 1 im. Jana Pawła II w Przysuszu składa się z dwóch typów szkół: liceum ogólnokształcącego i technikum informatycznego. Liceum Ogólnokształcące to szkola o sześćdziesięcioletniej tradycji, posiadająca doświadczenie w przygotowywaniu uczniów do dalszej edukacji. Nasi absolwenci co roku dostają się na najlepsze uczelnie państwowe: uniwersytety, akademie medyczne, politechniki i inne. Nasza szkoła ukończyli cenieni dziś lekarze, nauczyciele, biznesmeni, prawnicy, artyści. Uczniowie naszej szkoły odnoszą sukcesy w olimpiadach przedmiotowych i konkursach. Wyniki egzaminu maturalnego potwierdzają doskonałe przygotowanie uczniów zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym. Najlepsi otrzymują stypendia naukowe Ministra Edukacji Narodowej, Prezesa Rady Ministrów i Starosty Przysuskiego oraz sportowe za wybitne osiągnięcia na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Szkoła posiada bardzo dobrą bazę dydaktyczną, na którą składa się 28 sal lekcyjnych. W procesie kształcenia wykorzystuje się nowoczesne środki dydaktyczne tj. tablice interaktywne, komputery, projektorzy multimedialne. Zajęcia wychowania fizycznego odbywają się w hali sportowej, krytej pływalni oraz sali gimnastycznej. W szkole jest biblioteka z bogatym księgozbiorzem i filmoteką oraz czytelnia, w której znajduje się Internetowe Centrum Multimedialne. Działają przedmiotowe koła zainteresowań, Klub Europejski, Ludowy Klub Sportowy „Ogólnik”, „Kolo Przedsiębiorczości” i inne. Od 1998 roku pracuje międzynarodowe koło GLOBE, zajmujące się badaniem atmosfery i współpracujące z NASA. Aktywnie działa także Samorząd Uczniowski, szkolne koło PCK i ruch honorowego krwiowdarstwa. W szkole prowadzone są akcje: „Adopcja na odległość” oraz „Ty Możesz zostać św. Mikołajem”, „Ogólnopolski Dzień Przedsiębiorczości”. Od 2012 roku chętni pracują w Szkolnym Klubie Wolontariatu. Organizowane są wycieczki turystyczno – krajoznawcze i dydaktyczne. Od 2004 roku należymy do Rodziny Szkół noszących imię Jana Pawła II. Co roku w październiku młodzież bierze udział w Ogólnopolskim Spotkaniu Szkoł Jana Pawła II organizowanym w Częstochowie. W ramach wymiany młodzieży ze szkółą Sint - Armandsinstituut z Kortrijk młodzież pozna je tradycję i kulturę Belgii, doskonali umiejętność porozumiewania się w sytuacjach codziennych, kontaktach listownych i poprzez pocztę elektroniczną. W szkole działa też kawiarenka, w której można spędzić czas podczas przerw. W roku szkolnym 2014/2015 Zespół Szkół nr 1 w Przysusze proponuje naukę w następujących typach szkół: Liceum Ogólnokształcące: klasa biologiczno – chemiczna przygotowująca do studiów medycznych i przyrodniczych; rozszerzony program nauczania biologii, chemii, matematyki; klasa matematyczno - fizyczna przygotowująca do studiów politechnicznych i uniwersyteckich na kierunkach ścisłych; rozszerzony program nauczania matematyki, fizyki, chemii; klasa matematyczno-geograficzno-informatyczna przygotowująca do studiów ekonomicznych i uniwersyteckich na kierunkach ścisłych; rozszerzony program nauczania matematyki, geografii, informatyki; klasa językowa przygotowująca do studiów uniwersyteckich językowych, społecznych; rozszerzony program nauczania języka angielskiego, języka francuskiego, biologii; klasa humanistyczna przygotowuje do studiów uniwersyteckich prawniczych, humanistycznych, artystycznych; rozszerzony program nauczania języka polskiego, historii, wiedzy o społeczeństwie lub historii sztuki; klasa europejska przygotowuje do studiów uniwersyteckich przyrodniczych i społecznych; rozszerzony program nauczania geografii, wiedzy o społeczeństwie, języka angielskiego. Technikum Informatyczne: specjalność: Technik Informatyk. Kształcenie w zawodzie obejmuje: systemy operacyjne i sieci komputerowe, oprogramowanie biurowe, programowanie strukturalne i obiektowe, urządzenia techniki komputerowej, multimedia i grafikę komputerową, zajęcia specjalizacyjne, język angielski zawodowy. ZESPÓŁ SZKÓŁ ROLNICZYCH W BORKOWICACH – SZKOŁA Z TRADYCJAMI Zespół Szkół Rolniczych w Borkowicach w roku szkolnym 2014/2015 proponuje absolwentom gimnazjum kontynuowanie nauki w czteroletnim technikum ogrodnictwa, technikum architektury krajobrazu, technikum hotelarstwa oraz osobom dorosłym na Kwalifikacyjnym Kursie Zawodowym (R3) z zakresu prowadzenia produkcji rolniczej. Ujęcie w ofercie kształcenia tych kierunków zostało poprzedzone pogłębną analizą sytuacji lokalnego i wojewódzkiego rynku pracy tak, aby szkoła stała się dla ucznia atrakcyjnym i godnym zainteresowania miejscem nie tylko edukacji, ale również przyszłej pracy. Jednym z nowych kierunków jest technik ogrodnik. Czynnikami predysponującymi powiat do ukrankowania na produkcję ogrodniczą i kształcenie kadry w tym zawodzie jest rolniczy charakter regionu oraz znaczone rozdrobnienie gospodarstw. Ogronnym krokiem w rozwoju powiatu stanie się rozwój przetwórstwa rolno – spożywczego za sprawą powstałego „Rolno – Spożywczego Klastra Regionu Radomskiego”. Współpraca w formie klastra pozwoli ukrankować małe gospodarstwa na specjalistyczną produkcję owocowo-warzywną pod potrzeby nowoczesnego zakładu przetwórstwa owocowo-warzywnego. W związku z tym przyszł absolweni technikum ogrodnictwa będą mieli możliwość sprzedaży własnych produktów na potrzeby zakładu lub pracy w przetwórstwie. Kolejnym nowym kierunkiem proponowanym w Szkołe jest technik architektury krajobrazu. Technik architektury krajobrazu planuje, projektuje i urządu tereny zieleni miast i obszarów wiejskich. Praca technika architektury krajobrazu odbywa się najczęściej na wolnym powietrzu, w szklarniach, w pracowniach architektonicznych. Absolwenci mogą znaleźć pracę w jednostkach opracowujących Dziś zaplanuj swoją przyszłość w Zespole Szkół nr 2 im. Ludwika Skowyry w Przysusze Zespół Szkół nr 2 im. L. Skowyry w Przysusze to szkoła z najbogatszymi tradycjami kształcenia zawodowego i najciekawsza ofertą kształcenia w powiecie przysuskim. Od roku 2013, kiedy otwarte zostało Powiatowe Centrum Kształcenia Zawodowego, to także najlepiej wyposażona placówka oświatowa przeznaczona do edukacji zawodowej w regionie radomskim. Posiadamy nowoczesne pracownie: fryzjerską, gastronomiczną, mechaniczną, hotelarską, informatyczną, wyposażone w profesjonalny, nowoczesny sprzęt, którego wykorzystanie na zajęciach kształcenia praktycznego umożliwia zdobycie umiejętności i kwalifikacji zawodowych w różnych zawodach atrakcyjnych na rynku pracy. Dysponujemy nowoczesną halą sportową oraz korzystamy bezpłatnie z Powiatowej Krytej Pływalni. Atrakcyjne dla uczniów są wyjazdowe praktyki zawodowe do ciekawych ośrodków turystycznych: Jurata, Zakopane, wycieczki programowe do nowoczesnych zakładów pracy oraz dodatkowe kursy, podczas których młodzież zdobywa dodatkowe umiejętności. Celem naszej szkoły jest wspieranie rozwoju osobistego każdego ucznia, poprzez budowanie poczucia własnej wartości, bezpieczeństwa i zadowolenia z dokonywanych wyborów. Nasza szkoła stwarza uczniom szerokie możliwości rozwoju swoich zdolności poprzez udział w różnych olimpiadach przedmiotowych, konkursach, zawodach sportowych zarówno na szczeblu powiatowym, wojewódzkim oraz krajowym. Dodatkowym atutem szkoły jest dobrze wyposażony internet, w którym młodzież znajduje swój drugi dom, smaczne posiłki, profesjonalną opiekę wychowawców, ciekawe formy spędzania wolnego czasu. Wychodząc naprzeciw wyzwaniom współczesnego świata szkoła proponuje na rok szkolny 2014/2015 absolwentom gimnazjum następujące kierunki kształcenia: liceum ogólnokształcące z klasą sportową o profilu: piłka ręczna i pływanie, technikum: technik elektronik, technik mechanik, technik handlowiec, technik hotelarstwa, technik ekonomista, technik organizacji reklamy, technik usług fryzjerskich, technik żywienia i usług gastronomicznych. Zasadnicza szkoła zawodowa w następujących zawodach: fryzjer, kucharz, słusarz, mechanik monter maszyn i urządzeń, operator obriabek skrawających oraz klasa wielozawodowa, w której uczeń może wybrać dowolny zawód: cukiernik, piekarz, krawiec, mechanik pojazdów samochodowych, sprzedawca, murarz, blacharz, złotnik-jubiler lub inne. Jeżeli więc absolwenci gimnazjum chcą uczyć się szkole z tradycjami, zdobyć dobry zawód, poznać ciekawych ludzi, zapraszamy do Zespołu Szkół nr 2 im. L. Skowyry w Przysusze ul. Warszawska 28. Wszystkie informacje o szkole, galeria zdjęć, kwestionariusze osobowe na stronie internetowej: www.przysucha.pl/ksz. Dodatkowo posiadamy swój profil na portalu społecznościowym: facebook.com/ksz.przysucha, na którym możesz zobaczyć, co ciekawe dzieje się w szkole. Ocalona z piekła Anna Gołędzinowska na spotkaniu z młodzieżą w Przysusze Do Zespołu Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry przybył niezwykły gość. Na rekolekcyjne spotkanie z młodzieżą zorganizowane przez księdza Konrada Wróbla wikarego parafii pw. św. Katarzyny w Wieniawie przy współpracy ks. Zbigniewa Kominka wikarego parafii pw. Miłosierdzia Bożego w Przysusze, przybyła pani Anna Gołędzinowska. Była modelka, gwiazda włoskich programów telewizyjnych, która osiągnęła szczyty kariery opowiadała o swojej trudnej drodze życia. A przeżyła bardzo wiele: śmierć ojca, molestowanie, gwałt, narkotyki, alkohol. Wychowywana przez ulice postanowiła się wybić. Marzyła o wielkiej karierze. Wygrała casting i pojechała do Włoch. Jako nastolatka bez pojęcia o zagrożeniach pojechała na kontrakt do Włoch, jak tysiące dziewcząt marzących o wielkim świecie mody. Mysiała, że to początek jej drogi do raju. Padła ofiarą międzynarodowej grupy przestępczej handlującej żywym towarem. Została zmuszona do prostytucji. Bała się, że jeśli się sprzeciwi będzie jeszcze jedną zamordowaną młodą dziewczyną z Polski znalezioną gdzieś na śmietniku, czy przy autostradzie. Pomógł jej jeden z klientów. Z pokaleczoną duszą wróciła do swoich marzeń i w Mediolanie rozpoczęła karierę modelki. Osiągnęła szczyty. Uczestniczyła w kampaniach znanych marek, m.in. Italian Fashion, Pianegonda, Masca. Rozpoczęła naukę w szkole aktorskiej i występowała w wielu popularnych programach włoskiej tv. Zaczęła się jednak pograć w dusznej atmosferze artystycznej bohemy pełnej alkoholu i narkotyków. Jej sława rosła także za sprawą kontaktów z rodziną Berlusconich. Mysiała, że odnalazła szczęście. Tymczasem coraz bardziej pograżała się w oparach narkotykowych zwilżów i alkoholu. Jak opowiadała pewnego dnia zauważyła, że jej znajomi na jednej z imprez zażywali kokainę z wykorzystaniem obrazka, an którym widniała podobizna Jana Pawła II. Zaczęła na nich strasznie krzyczeć. Dla niej był to moment otrzeźwieienia. Prawdziwym przełomem była jednak jej pielgrzymka do sanktuarium w Medjugorje. Tam, w czasie drogi krzyżowej znalazła prawdziwe szczęście. Zrozumiała, jak chce dalej żyć. Po powrocie do Mediolanu, nie chciała karierę, zgiełku, narkotyków, imprez, alkoholu. Chciała spokoju i ciszy w swoim życiu, postanowiła wybaczyć i przestać niewiadzić. Wróciła do sanktuarium i zamieszkała w klasztorze. Odmieniona wspólnie z ojcem Renzo Gobbim założyła ruch „Czyste Serca”, który skupia młodych ludzi pragnących żyć w czystości, do którego zapisalo się tysiące ludzi i ciągle przybywają nowi. Działanie w ruchu i spotkania z młodzieżą stają się głównym sensem jej nowego życia. Pani Anna mówi: „Szukamy skarbów, wielkiego Boga przez całe życie i nie zdajemy sobie sprawy, że sami sobie stawiamy limity. Każdy z nas czuje, że jest stworzony dla czegoś więcej, dla wielkiej rzeczy, ale nie potrafi jej zrozumieć, bo ma te limity. Tylko jeżeli damy się ponieść wierze i miłości, spadną nam klapki z oczu. Ja znalazłam ten skarb, którego wiele osób szuka i czuje się szczęśliwa. Mam nadzieję, że każdy z was będzie mógł go znaleźć”. Anna Gołędzinowska autorka książki „Ocalona z piekła” namiawia młodych ludzi, aby podążali za swymi marzeniami, ale kiedy poczują się samotnie w wielkim świecie „… niech popatrzą do Góry, bo tam jest Ojciec, który na nich czeka od lat, czeka tylko na ich „tak” i jest w każdym momencie gotowy je przyjąć.” Dziś czuje sens życia. Może dziwić fakt, że na co dzień, przebywając z siostrami zakonnymi w Medjugorje, zajmuje się karmieniem kur, obieraniem ziemiaków, myciem lażeniek, a przy tym mówi, że nie ma takich pieniędzy, za które chciałaby wrócić do poprzedniego życia. Co to więc za sens? „Obowiązki wykonuję z uśmiechem na twarzy, bo wiem, że życie nie jest tutaj – tu mogę tylko zarobić na to prawdziwe życie, które jest potem w Niebie” – mówi Ania i wyznaje: „Jestem dzisiaj narzędziem Boga, żeby poprowadzić Jego rysunek, który On rysuje nad każdym z nas”. Anna Gołędzinowska nie wstydzi się swojej przeszłości. Jest z nią całkowicie pogodzona. Sama przyznaje, że w pewnym momencie swojego życia sprzedała duszę diabłu. Mimo to twierdzi, że wszystkie trudności wydarzyły się po coś, w konkretnym celu. Mówi też, że gdyby cofnięto czas i powiedziano jej, że nie ma innej drogi do szczęścia, które teraz odczuwa, bez wahania przeżyłaby po raz kolejny całe to piekło, z którego została ocalona. Teraz jest szczęśliwa. Jarosław Bednarski Wzrastanie „Wzrastanie” to tytuł zbioru wierszy, którego wydawca jest Powiatowa Biblioteka Publiczna w Przysuszu. Zostały w nim zawarte utwory członków Koła Literackiego Ozimina działającego przy bibliotece, którego opiekunem jest Katarzyna Klimek. Dnia 9 kwietnia 2014 r. odbyła się uroczysta promocja tej książki z udziałem zaproszonych gości oraz autorów. Gości powitała kierownik biblioteki Anna Seta, po czym prezes Koła Danuta Skalska dokonała prezentacji twórców w nim zrzeszonych. Następnie autory dumnie prezentowali swoje utwory, z których płynie pochwała życia, polskości, wsi, codzienności i przyrody. Opowiadali także o okolicznościach ich powstania, o swoich pasjach i życiowych dokonaniach. Wszyscy byli bardzo wzruszeni. Z dumą podpisywali swoje książki. W zbiorku swoje utwory zaprezentowało ośmioro poetów, są to: Tadeusz Figarski z Jablonicy, Zofia Jurkowska z Wiru, Maria Miśkowska z Romualdowa, Elżbieta Niewadzisz z Wieniawy, Edward Pawlik z Przysuszy, Danuta Ewa Skalska z Borkowic, Ewa Grażyna Śliżak z Wieniawy oraz Barbara Wojtarek z Lipin. Marta Zbrowska Podziękowanie dla wolontariuszy Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w Przysusze rozpoczęło swoją działalność w latach 60 XX wieku. Swoje działania kierowało w pomoc dla dzieci i ich rodzin. Organizowałośmy: kolnie letnie, zimowiska, turnusy rehabilitacyjne, zielone szkółki i imprezy okolicznościowe (dzień dziecka, mikołajki itp.). Od 2005 roku wspólnie z Radomskim Bankiem Żywności prowadzimy pomoc w postaci paczek żywnościowych dla 1500 podopiecznych. Do dnia dzisiejszego rozdaliśmy około 600 ton żywności o wartości około 1,5 miliona złotych W kwietniu i grudniu uczestniczymy w Świątecznej Zbiórce Żywności. Pozyskane artykuły spożywcze są wykorzystane do przygotowania upominków świątecznych i mikołajkowych dla dzieci. W dniach 04-05.04.2014 r. wspólnie z dziewczętami z gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych, udało się zebrać ponad 500 kilogramów artykułów spożywczych. W dniu 07.04.2014 r. wspólnie ze starostą Marianem Niemirskim, podziękowaliśmy 29 wolontariuszom za pomoc w zbiorze. Zostały wroczone podziękowania i upominki. Zebrane artykuły zostały przekazane dla osób potrzebujących pomocy. Prezes TDP w Przysusze Jacek Kucper Spotkanie Leszka Millera z powiatowymi strukturami SLD 10 kwietnia 2014 r. z krótką wizytą w powiecie przysuskim przebywał Przewodniczący Sojuszu Lewicy Demokratycznej Leszek Miller, któremu towarzyszyli: była minister pracy i polityki społecznej Anna Kalata oraz przewodniczący Rady Mazowieckiej SLD Włodzimierz Czarzasty. Pierwsza część wizyty miała miejsce w Przysusze, w budynku siedziby powiatowych struktur SLD, przy ulicy Kretej. Działacze powiatowej rady partii odbyli spotkanie z udziałem gości. Spotkanie rozpoczęł Leszek Miller od przekazania przeprosin i wytłumaczenia swojej nieobecności na spotkani planowanym w Przysusze na 2 grudnia 2013 r. Pilne sprawy związane z pełnieniem funkcji publicznych uniemożliwiły mu wtedy kontakt z mieszkańcami powiatu. Powiedział też, że cieszy się, że spotkanie doszło do skutku i wyraził nadzieję, że nie odwiedza Przysuchy ostatni raz. Podczas spotkania omawiano bieżące problemy społeczno – polityczne regionu. Poświęcono również uwagę nadchodzącym wyborom do europarlamentu. Leszek Miller zaprezentował zebranym p. Annę Kalatę, jako kandydatkę SLD z okręgu mazowieckiego do Parlamentu Europejskiego i prosił powiatowe ogniwo partii o udzielenie wsparcia w czasie kampanii. Prowadzący spotkanie Ryszard Lerka zwracał uwagę na duży skok jakościowy funkcjonowania powiatu przysuskiego w ostatnich latach. Podkreślał, że działania władz samorządowych przyczyniają się w wyraźny sposób do osłabiania niekorzystnych zjawisk społecznych wywołanych transformacją ekonomiczną, której najgorszym skutkiem w naszym terenie jest ponad 27 % bezrobocia. Z sali zadawano pytania dotyczące planów politycznych politycznych SLD, kierunków przyszłych sojuszy i koalicji i zamiarów związanych z podejmowaniem konkretnych działań społecznych i ekonomicznych. Leszek Miller mówił o słabościach w systemie ochrony zdrowia, systemie emerytalnym i rentowym oraz o słabości obecnych elit rządzących. Prezentował również konkretne rozwiązania najpilniejszych problemów kraju przygotowane przez SLD do szybkiego wprowadzenia w życie. Deklarował również gotowość partii do aktywnego wzięcia odpowiedzialności za najważniejsze sprawy ojczyzny. Ostatnią częścią spotkania w Przysusze były prywatne rozmowy lokalnych działaczy z przewodniczącym Millerem, Anną Kalatą i Włodzimierzem Czarząstym. Ok. 14.30 goście udali się do Borkowic na spotkanie z podopiecznymi Stowarzyszenia Niepublicznego Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w Borkowicach i Warsztatów Terapii Zajęciowej. Był pod wielkim wrażeniem jakości wykonanej pracy. Mówił, że najlepszym świadectwem poziomu wykonywanej pracy wychowawczej, opiekuńczej i rehabilitacyjnej jest uśmiech na twarzach podopiecznych i za niego wszystkim gorąco dziękuje. Ostatnią częścią spotkania była krótka rozmowa z pracownikami i podopiecznymi placówek w Borkowicach. Znakomita atmosfera spotkania i bardzo dobre wrażenia spowodowały, że wizyta została przedłużona o ponad godzinę. Podsumowując Przewodniczący Powiatowej Rady SLD Ryszard Lerka powiedział: „Wizyta p. Premiera Leszka Millera w Niepublicznym Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym S.A.K. „Opoka” w Borkowicach była symbolem i podkreślaniem, jak blisko są sprawy osób niepełnosprawnych. Pragnę podkreślić, że zadowolenia dzieci, młodzieży i kadry wymienionej szkoły nie da się opisać w najlepszych słowach. Gospodarze są urzęczeni wizytą p. Leszka Millera, który nie szczędził czasu, by być z nimi i by podzielić się tym wszystkim, co nosi w sercu. Dlatego też ze szczerym zadowoleniem przyjęliśmy wiadomość, że wizyta spełniła oczekiwania Gości”. Jarosław Bednarski Ruszkowice – wieś znana już w 1308 roku. Kronikarz Jan Dlugosz w opisie parafii Borkowice z XV wieku wymienia Ruszkowice Wielkie i Ruszkowice Małe. W 1508r. Ruszkowice Wielkie i Rudno były własnością Andrzeja Modliszewskiego, zaś Ruszkowice Małe i Kawy Elżbiety z Ruszkowic. W XVII wieku w Ruszkowicach działała szabelnia. W 1797 roku we wsi było 36 domów i 162 mieszkańców, a w 1880 roku 38 domów drewnianych, 7 murowanych i 534 mieszkańców. W okresie międzywojennym folwark Ruszkowice należał do rodziny Dembińskich z Borkowic. We wsi była cegielnia dworska, gorzelnia, browar, młyn-wiatrak i karczma wybudowana w 1860r. Do dziś zachował się budynek dworu z początku XX wieku – murowany, parterowy z podcieniem, od frontu wsparty na słupkach. Dworek otaczają pozostałości parku z fragmentami alei grabowej i kasztanowej. Od 1918 do 2012 roku funkcjonowała tu szkoła podstawowa. W latach dwudziestych XX wieku powstała Ochotnicza Straż Ogniowa oraz Koło Rolnicze (1923r.), a w 1937r. Koło Gospodyń Wiejskich i Koło Rolnicze „Nowość”. W czasie II wojny światowej do aktywnych działaczy podziemia należał Julian Cios „Czajka” – kierownik szkoły powszechnej w Ruszkowicach. Pełniąc funkcję kwatermistrza podobodwu ZWZ- AK Borkowice „Bzura”, nadzorował magazyn z bronią, kierował sprawami gospodarczymi, prowadził kontrolę finansową i redagował informacje dla tajnej prasy. Podczas wojny mieszkali w Ruszkowicach działacze podziemia, nauczyciele – Jadwiga i Marian Wróblewscy. Marian Wróblewski „Mewa” był od 1943 roku komendantem placówki AK Borkowice „Janina”. Jadwiga „Jawa” założyła w Borkowicach Wojskową Służbę Kobiet. Małżeństwo prowadziło w Ruszkowicach, lekcje tajnego nauczania oraz szkolenia dla sanitariuszy. W styczniu 1945r. ppnr. „Mewa” został aresztowany przez hitlerowców. Po wojnie państwo Wróblewscy przyczynili się do wybudowania szkoły w Pawłowie. W walkach o Lwów w 1939 roku uczestniczył mieszkańiec Ruszkowic Walenty Pokora. Po II wojnie światowej w Ruszkowicach wybudowano świetlicę wiejską z garażem dla straży pożarnej. W 1994r. oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej. W pobliżu świetlicy znajduje się figura Matki Bożej. U stóp Maryi stoi orzeł polski. Idąc w kierunku Przysuchy, sto metrów od świetlicy, widzimy ogromny przydrożny głaz z osadzonym metalowym krzyżem. Na kamieniu odczytać można napis: POLSKA 1918-1928. Fundacja ta powstała z inicjatywy ks. Jana Wisniewskiego w 10 rocznicę odzyskania niepodległości. W 2011r. w budynku szkoły podstawowej utworzona została Szkoła Mużyczna I Stopnia im. Oskara Kolberga. Młodzież i dzieci z powiatów przysuskiego i szydłowieckiego doskonalą swoje umiejętności muzyczne w klasach: fortepianu, skrzypiec, trąbki, saksofonu, tuby, perkusji, fletu, klarinetu i akordeonu. Od 1994r. w Ruszkowicach działa klub piłki nożnej Ruszcowia Borkowice, grający obecnie w lidze okręgowej. W świetlicy wiejskiej zorganizowana została w 2013 roku Izba Pamięci poświęcona historii Ruszkowic. Robert Fidos Na pomniku napisano: „Królowo Korony Polskiej Dźwignij Twój Naród z upadku I prowadź nas do zbawienia O Niepokalana! Maryjo, Dziewico, o Niepokalana Cała dziś Polska krwią, łzami zalane Żebrze: cierniowy zdjemy wieńiec z mej skroni Włościanie wsi Ruszkowic Ufni w opiekę Maryi Najświętszej Matce Wznoszą 1918 roku. W czasie okropnej światowej wojny Gdy się ważą losy naszego Narodu” Po drugiej stronie widnieje napis: Poświęcił X. Jan Wisniewski Kon. Katedry Sandomierskiej Proboszcz Borkowic Sukcesy MULKS „Platan” Borkowice Dnia 4-6 marca 2014 roku w Koronowie koło Bydgoszczy odbyły się zawody w zapasach o Puchar Polski w stylu wolnym. Zawodnicy MULKS uzyskali następujące wyniki: Radosław Dutkiewicz zajął II miejsce – srebrny medal - waga 100 kg, Włodarczyk Filip - zajął VIII miejsce – waga 46 kg, obaj zawodnicy uzyskali awans do Ogólnopolskiej Olimpiady Młodzieży. W dniach 29-30.03.2014 odbył się IX Międzynarodowy Turniej Zapaśniczy o Puchar Mazowsza Młodzików w zapasach w stylu wolnym Teresin – Kampinos. Klasyfikacja indywidualna wyglądała następująco: Mateusz Klak – waga 85 kg – 1 miejsce Dominik Klak – waga 100 kg – 2 miejsce Filip Włodarczyk – waga 47 kg – 11 miejsce Sebastian Bugajski – waga 66 kg – 11 miejsce Życzymy dalszych sukcesów w sportowej rywalizacji. Owocna współpraca Dzięki owocnej współpracy z Sejmikiem Województwa Mazowieckiego Gmina Borkowice mogła zrealizować w latach 2011-2013 szereg inwestycji, które poprawiły gminną infrastrukturę oraz wpłynęły na rozwój poszczególnych sołectw. Urząd Marszałkowski dofinansował m.in. budowę sieci kanalizacyjnej w Borkowicach - kwotą 2 mln zł, budowę dróg gminnych w Politowie, Borkowicach i Woli Kuraszowej - kwotą 150 tyś. zł. Współpraca w zakresie ochrony pożądności dofinansowanie do zakupu nowego samochodu ratowniczo-gaśniczego SCANIA w kwocie 80 tyś. zł oraz sprzętu dla czterech jednostek OSP w kwocie 47 tyś. zł. W latach 2011-2013 w Gminie Borkowice powstała nowoczesna baza sportowa w postaci nowych boisk i placów zabaw. Urząd Marszałkowski dofinansował kwotę 1,1 mln zł następujące zadania: budowa boiska i placu zabaw w Radestowie, modernizacja stadionu w Ruszkowicach, budowa boiska i skoczni w dal w Rzucowie, budowa kompleksu boisk ORLIK 2012 i placu zabaw w Ninkowie oraz budowa boiska wielofunkcyjnego we wsi Rudno. Wspólnie z Urzędem Marszałkowskim realizowane były również małe projekty, dzięki którym dofinansowywane są Wakacyjne Festyny Rodzinne a w 2013 roku ukazał się przewodnik turystyczny po Gminie Borkowice. Również w 2014 roku wspierała się Sejmikiem Województwa Mazowieckiego, na czele którego stoi Marszałek Adam Struzik pozwoli na dalszy rozwój naszej gminy. Do ważniejszych wspólnych inwestycji w bieżącym roku zaliczyć należy: zagospodarowanie placu przy dawnym Ośrodku Zdrowia w Borkowicach, rewitalizacja terenów zielonych w Rzucowie przy ul. Armii Krajowej, modernizacja drogi dojazdowej do gruntów rolnych w Ruszkowicach oraz budowa boiska do piłki nożnej przy szkole w Borkowicach. Gmina Borkowice liczy na dofinansowanie przez UM planowanych w 2014 inwestycji na poziomie 700 tyś. zł. Tydzień Zdrowia i Profilaktyki w ZSO w Rzucowie 11 kwietnia 2014 r. w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Rzucowie odbyło się podsumowanie projektu edukacyjnego z okazji Tygodnia Zdrowia i Profilaktyki. W ramach projektu odbyły się warsztaty RAPPEDAGOGIA pod hasłem „Lepiej zapobiegać niż leczyć” dla młodzieży gimnazjalnej autorstwa Dobromira Makowskiego, który zajęcia prowadził. Dobromir Makowski jest pedagogiem oraz animatorem projektów pedagogicznych z młodzieżą na ulicach. Przed laty, będąc wychowankiem Domu Dziecka sam mierzył się z wieloma problemami. Obecnie jeżdżąc po Polsce dociera do wielu domów dzieciaka, domów poprawczych i zakładów karnych mówiąc do młodzieży jak należy żyć i jakimi wartościami kierować się w życiu. W rytmie muzyki Hip-Hop przedstawił naszej młodzieży prawdziwą, oryginalną lekcję profilaktyki twierdząc, że alkohol, dopalacze, narkotyki i łamanie prawa już dawno wyszły z mody i straciły sens. Zwrócił uwagę na szacunek wobec rodziców i osób starszych. Mamy nadzieję, iż to spotkanie skłoni młodych ludzi do refleksji nad własnym życiem, wielu zrozumie, że marzenia się spełniają i że warto pracować nad sobą, podejmować wysiłek każdego dnia. Uczniowie Szkoły Podstawowej jako podsumowanie tygodnia zdrowia i profilaktyki przygotowali inscenizację pt. „Zdrowo się odżywiam, jem owocie i warzywa” oraz plakaty na temat zdrowego odżywiania i higienicznego trybu życia. Nie zabrakło wierszy i piosenek o tematyce zdrowotnej. Uczniowie podziękowali panii pielęgniarki za opiekę medyczną. Na koniec odbyła się degustacja owoców i warzyw. Biorąc udział w projekcie obejrzał filmy „Jak żyć zdrowo” oraz „Jak zapobiegać chorobom”. Projekt był realizowany we współpracy z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Borkowicach. Kinga Bykowska wygrała Wojewódzki Konkurs Biologiczny To jeden z większych sukcesów w gimnazjum, tym cenniejszy, że szczególnie ostatnio coraz rzadszy. Konkurs organizowany przez Mazowieckiego Kuratora Oświaty jest bardzo trudny i wykracza znacznie poza program nauczania gimnazjum. Wśród uczestników, którzy z etapu rejonowego zakwalifikowali się do etapu wojewódzkiego blisko 90 procent stanowią uczniowie z Warszawy i okolic, niewielka część, to uczniowie innych szkół, choćby z Radomia, czy Ciechanowa. Między nimi znalazła się również Kinga Bykowska – uczennica gimnazjum w Gielniowie. Potem gimnazjalistki walczą o tytuł laureata etapu wojewódzkiego. - Konkurencja jest bardzo duża, dlatego w wiejskich szkołach rzadko zdarzają się uczniowie, którzy zostają laureatami etapu wojewódzkiego – mówią nauczyciele. Kinga udowodniła, że jest prawdziwą pasjonatką nauki, która jeszcze na dodatek nie boi się ciężkiej pracy. Taki sukces z całą pewnością wymaga poświęcenia w domu dużej ilości czasu na naukę. Takie sukcesy udowadniają, że warto się uczyć. Wszyscy, zarówno rodzice, nauczyciele, jak również koleżanki i koledzy ze szkoły są dumni z Kingi i cieszą się jej sukcesem. Sama zwyciężczyni dodaje, że aby osiągnąć tytuł laureata trzeba uzyskać przynajmniej 80 procent poprawnych odpowiedzi z testu konkursowego, co nie jest wcale proste. Opiekunką Kingi w szkole jest Małgorzata Kwintal. Dla gimnazjalistów Kuratorium Oświaty organizują konkursy przedmiotowe, gdzie laureat uzyskuje zwolnienie z egzaminu gimnazjalnego z części związanej z przedmiotem konkursu. W tym przypadku Kinga jest zwolniona z części przyrodniczej egzaminu gimnazjalnego, a na zaświadczeniu o wynikach egzaminu będzie miał wpisane 100 procent. Jak twierdzi nagrodzona gimnazjalistka, swoich sił zapewne spróbuje w przyszłości w liceum, by poszerzyć jeszcze wiedzę z biologii. Uczennica bardzo dobrze się uczy. Ma osiągnięcia nie tylko z biologii, ale i chemii. Lubi także podróże i ...astronomię. W Wywozie pod Gielniowem, gdzie mieszka, uczennica ma teleskop i czasami obserwuje rozgwieżdżone niebo. Jak nam powiedziała, po ukończeniu nauki w Gielniowie pragnie kontynuować naukę w liceum ogólnokształcącym, gdzie chce pogłębiać swoją wiedzę i zainteresowania. Jednak o wyborze szkoły zdecyduje ostatecznie jej poziom, ponieważ Kinga chce się uczyć i mieć wyniki. Gratulujemy sukcesu i ponadprzeciętnej dojrzałości. Kinga Bykowska uczennica klasy III gimnazjum w Gielniowie – zwyciężyła w konkursie Biologicznym. Policja zatrzymała sprawcę śmiertelnego wypadku na krzyżówkach Zatrzymany domniemany sprawca śmiertelnego wypadku w Wielki Piątek trafił do aresztu. Młody kierowca – podejrzewany o spowodowanie śmiertelnego wypadku trafił za kraty. Za kratami aresztu spędzi najbliższe dwa miesiące 19–letni mężczyzna, który podejrzewany jest o to, że zabił starszego mężczyznę w wypadku pod Gielniowem. Sam śmiertelny wypadek miał miejsce 11 kwietnia wieczorem pod Gielniowem, niedaleko Przysuchy, na skrzyżowaniu dróg numer 12 i 728. To tak zwane „krzyżówki śmierci”, okrzyknięte przez mieszkańców po wielu wypadkach, jakie miały tu miejsce. 11 kwietnia doszło do kolejnej tragedii. Kierowca samochodu śmiertelnie potrącił 69-letniego pieszego, po czym nie udzielając pomocy ofizere wypadku – uciekł. Pieszy, jak się okazało, pochodził z Drzewicy. Starszy pan był podopiecznym w Domu Spokojnej Starości „Nowela” w Galkach, na terenie gminy Gielniów. W wyniku prowadzonych czynności policjanci Komendy Powiatowej Policji w Przysusze ustalili i zatrzymali w Wielki Piątek domniemanego sprawcę wypadku. Okazał się nim 19-letni mężczyzna z powiatu opoczyńskiego. W jednym z okolicznych warsztatów policjanci odnaleźli też samochód osobowy marki fiat, którym kierujący potarł pieszego. Sad Rejonowy w Przysusze zastosował wobec 19-letniego mężczyzny dwuniesięczny areszt. Kierowcy grozi kara do 12 lata pozbawienia wolności. Waleczna drużyna z Gielniowa. II miejsce piłkarek Wiktorii Gielniów na turnieju. Drugie miejsce zajęła drużyna piłkarek z Uczniowskiego Klubu Sportowego Wiktorii Gielniów na niedawnych zawodach w Ząbkach pod Warszawą. W miniony weekend odbyła się piąta już edycja turnieju piłki nożnej dziewcząt Ząbkovia Cup, organizowanego przez Uczniowski Klub Sportowy Ząbkovia Ząbki. Impreza trwała dwa dni, podczas których rywalizowały zespoły dziewczęce w sześciu kategoriach wiekowych. W sobotę 15 marca drużyna z Gielniowa wystąpiła w kategorii rocznik 2003 i młodsze, natomiast w niedzielę, 16 marca w kategorii 2001 i młodsze. Obydwie turnieje zakończyły się dla Wiktorii zdobyciem drugiego miejsca i srebrnych medali. Młodsze dziewczęta przegrały o złoto wynikiem 0–1 w rywalizacji z gospodarzami turnieju, natomiast starsze zawodniczki uległy również 0 do 1 drużynie z Grodziska Mazowieckiego. Po zakończeniu turnieju naszym zawodniczkom przyznano wyróżnienia indywidualne. W rywalizacji dziewcząt młodszych najlepszą bramkarką turnieju została Karolina Szczygieł, a najlepszą zawodniczką Katarzyna Szczęśniak – mówi Bartosz Babicki, nauczyciel z Gielniowa i trener dziewczęcej ekipy. W starszej grupie były podobne wyróżnienia. Tytuł najlepszej bramkarzki trafił w ręce Laury Babickiej, natomiast najlepszą zawodniczką została wybrana Lena Bogdańska. W nagrodę drużyna zagrała w finale wojewódzkim turnieju „Z podwórka na stadion” o Puchar Tymbarku. WARSZTATY RĘKODZIELA ARTYSTYCZNEGO W gminie Gielniów dbamy o zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu. Dlatego też przy zaangażowaniu władz gminy i dyrekcji, w dniu 31 marca społeczność szkolną gimnazjum w Gielniowie zaszczyciły swoją obecnością Panie Halina i Bożena, mieszkańki Bielowic. Panie starają się kultywować i przekazywać kolejnemu pokoleniu piękne tradycje twórczości ludowej regionu opoczyńskiego. Tematem spotkania były "Wiosenne kwiaty z bibuły". W zajęciach tych uczestniczyli uczniowie klas pierwszych. Panie z wielkim zaangażowaniem pokazywały sposoby wykonania różnych kwiatów z bibuły. W czasie krótkich warsztatów panie zaprezentowały nieznane techniki pracy z materiałami plastycznymi. Zaprezentowały ponadto bardzo ważną umiejętność, która polega na wykorzystaniu wyobraźni w procesie twórczym. Na oczach uczestników spotkania wyczarowywały wręcz przepiękne przedmioty nawiązujące urodą i stylem do najlepszych wzorców sztuki ludowej. Na naszych stolach pojawiły się więc stokrotki, krokusy, róże, astry, kolorowe pałki... którymi później uczniowie próbowali udekorować stworzone przez siebie wielkanocne palmy. Podczas nauki i pracy panowała bardzo miła atmosfera. Uczniowie z wielkim zainteresowaniem wykonywali wszystkie polecenia Pań prowadzących spotkanie. Młodzież zadawała wiele pytań dotyczących techniki tworzenia kwiatów, układania ich aby powstawały piękne wielkanocne palmy, które cieszą oczy i sprawiają wiele radości ich twórcom. Dzięki takim spotkaniom wszyscy stajemy się bogatsi, a dziedzictwo naszego folkloru bliższe i bardziej zrozumiałe – szczególnie młodemu pokoleniu. Dni Otwarte w Lipinach Już po raz kolejny 20 marca b.r. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych i Mistrzostwa Sportowego w Lipinach zostały zorganizowane dla młodzieży klas III gimnazjalnych Dni Otwarte w szkole. Do tej szkoły z tradycjami, powstałą w okresie okupacji jako "Tajne Liceum Ziemi Opoczynskiej" przyjechała młodzież z kilku klas gimnazjalnych. Goście nie tylko zapoznali się z tradycją, historią i dniem dzisiejszym szkoły, ale też uczestniczyli w specjalnie zorganizowanych dla nich zajęciach szkolnych. Poznali tajnika działalności Samorządu Uczniowskiego, Spółdzielni Uczniowskiej „SKARPA”, spotkali się z przedstawicielami Wojskowej Komendy Uzupełnień. Zobaczyli też pokaz artystyczno-wokalny uczniów ZSPiMS, oraz obejrzeli umiejętności sportowe Szkoły Mistrzostwa Sportowego (SMS) z Lipin na kompleksie boisk „Orlik”. W skład szkoły wchodzą różne kierunki kształcenia min. SMS, Liceum Kadetów, Technikum Ekonomiczne, LO i klasy zawodowe. Szkoła ma podpisane umowy i czynnie współpracuje z uczelniami wojskowymi, 25 Brygada Kawalerii Powietrznej w Tomaszowie Mazowieckim i Akademią Piłkarską Widzewa Łódź. Drużyna Uczniowskiego Klubu Sportowego SMS występuje w regionalnych rozgrywkach piłkarskich OZPN w Radomiu. Szkoła ma do dyspozycji dobrze wyposażoną bazę dydaktyczną, sportową (min. „Orlik”), internatowa. Do tradycji szkoły weszły już takie imprezy jak Dni Kultury Lipińskiej, Dzień Patrona Szkoły dr Heleny Spoczynskiej, coroczne Zielone Szkoły dla wszystkich uczniów klas I i dofinansowane przez Gminę Odrzywół, Rajd Kadeta miejscami Pamięci Narodowej w Puszczy Opoczyńskiej, Festyn Międzyszkolny i Dni wojska Polskiego. Maraton MTB w gminie Odrzywół W dniu 11 maja b.r. w Niedzielę w gminie Odrzywół zostanie rozegrany pierwszy ogólnopolski maraton crossowy na dwóch trasach terenowych. Organizatorami imprezy będzie Opoczno Sport Team i Wojt Gminy Odrzywół. Maraton przebiegał będzie przez cenne przyrodniczo i chronione obszary nad rzeką Drzewiczką - „Solowe Góry”, Różanze, Dębową Górę, „Królowkę”, Stanisławów, Lipiny, Odrzywół. Maraton będzie rozegrany na dwóch trasach: 1. MEGA 46 km. 2. GIGA 68 km. Najwyższe wzniesienie – 156 m. n.p.m. Imprezie będzie towarzyszył rajd rowerowy dla dzieci i młodzieży w wieku 12 – 18 lat (ok. 20 km.) organizowany przez Lokalną Grupę Działania „Wszyscy Razem”, MTB Opoczno Sport Team i Wojta Gminy Odrzywół. Zapraszamy wszystkich miłośników kolarstwa crossowego. Zapisy na Maraton MTB na stronie www.mtbopoczno.pl. Zapisy na rajd rowerowy u nauczycieli wychowania fizycznego w szkołach (dzieci z gminy Odrzywół) lub w Sekretariacie Urzędu Gminy w Odrzywole (tel. 48 6716057). Obowiązuje sprawny technicznie rower i kask ochronny. Organizatorzy zapewniają nagrody, wyróżnienia, poczęstunek. Zapraszamy. Misterium Męki Pańskiej w Odrzywole Już po raz piąty w Odrzywole odbyła się inscenizacja męki Jezusa Chrystusa. To już staje się tradycją, że w Niedzielę Palmową, wieczorem ożywa historia sprzed 2000 lat. A to za sprawą ks. wikariusza Sebastiana Kijaka, młodzieży i mieszkańców gminy Odrzywół. Można powiedzieć, że z roku na rok inscenizacja staje się coraz bardziej wspaniała i przejmująca. Sceny od wieczoru Jezusa Chrystusa z apostolami, modlitwy w Ogrojcu aż po wyprowadzenie Jezusa z krzyżem na Golgotę przedstawione były w pięknej, historycznej scenerił przy Przedszkolu Samorządowym. Potem nastąpił przemarsz uczestników Misterium nad zalew w Odrzywole. Tam nastąpiła ostatnia scena Misterium – ukrzyżowanie Chrystusa. Widok przy świetle księżyca pochodzi iogniska i przy przejmującej muzyce był bardzo sugestywny i poruszający. Wszystkie sceny misterium były doskonale przygotowane zarówno pod kątem aktorów, strojów z epoki, muzyki jak i sceneriów. Szczególnie poruszająca część dotyczyła sceny i słów kuszenia Chrystusa w Ogrojcu. Misterium obejrzało ok. 1500-2000 widzów, mieszkańców gminy i gości. Pomocy przy realizacji inscenizacji dla księdza Sebastiana udzieliło wiele osób i instytucji w tym Gmina Odrzywół i jednostki OSP. Gmina rozstrzygnęła przetarg na nowy autobus Rozstrzygnął się przetarg nieograniczony na zakup nowego 20-osobowego autobusu na potrzeby gminy. W przetargu ofertę złożył jedynie dealer firmy Mercedes. Specyfikacja przetargowa wymagała aby autobus był przystosowany do przewozu osób niepełnosprawnych, w tym na wózkach inwalidzkich. Koszt zakupionego autobusu wyniesie 313 tys. zł, z czego 205 tyś zostanie pokryte z dotacji Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Środki te gmina pozyskała za pośrednictwem Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w ramach samorządowego programu „Wyrównywania różnic między regionami”. Nowy autobus dotrze do Odrzywółu pod koniec kwietnia b.r. Zastąpi mocno już wysłużony kilkunastoletni „GIMBUS” w Puszczy Opoczyńskiej, Festyn Międzyszkolny i Dni wojska Polskiego. Spotkanie „hubalowskie” pod Anielinem W dniu 11 kwietnia b.r. przy Szańcu Hubala pod Anielinem odbyło się spotkanie szkół i środowisk kultywujących pamięć o walce oddziału wydzielonego wojska Polskiego pod dowództwem mjr Henryka Dobrzańskiego –Hubala. Okazją była 30-rocznica nadania imienia mjr Dobrzańskiego-Hubala dla Zespołu Szkół Zawodowych w Radomiu. Oprócz młodzieży tej szkoły w spotkaniu wzięła też udział młodzież Liceum Kadetów Rzeczypospolitej Polskiej z Lipin. W trakcie spotkania młodzież wysłuchała opowieści historyka i regionalisty płk Mariana Zacha z Poświętnego. Kawalerzyści ze Stowarzyszenia Hubalczyków dali pokaz musztry kawalerijskiej. Nie zabrakło apelu poległych przygotowanego przez płk Ryszarda Mlodzianowskiego i młodzieży z Liceum Kadetów z Lipin. Spotkanie zakończyło się tradycyjnym ogniskiem. UROCZYSTOŚCI DZIĘKCZYNNE ZA KANONIZACJĘ JANA PAWŁA II W ODRZYWOŁE W związku ze zbliżającym się terminem kanonizacji naszego rodaka Błogosławionego Jana Pawła II, Parafia Odrzywolska i Dyrektor Publicznego Gimnazjum im. Jana Pawła II zapraszają na następujące uroczystości: Sobota 26 kwietnia b.r. : 2000 – Wieczór papieski: „Święty naszych czasów” w wykonaniu młodzieży gimnazjalnej w Odrzywole (kościół parafialny). 2100 – Apel Jasnogórski z Janem Pawłem II. 2137 – Modlitwa i odsłonięcie „Barki” przed pomnikiem Jana Pawła II w Odrzywole. Niedziela 27 kwietnia b.r. : 900 – uroczysta Msza Św. dziękczynna za kanonizację Jana Pawła II. Przewidziany udział sztandarów szkolnych i jednostek OSP. Ponadto w budynku gimnazjum w Odrzywole czynna jest wystawa o Patronie Szkoły – Janie Pawle II. Radny musi przeprosić Wójta i Sekretarz Gminy Odrzywół W dniu 16 kwietnia b.r. zapadł w Sądzie Okręgowym w Radomiu kolejny już wyrok d/t pomówień na Wójta Gminy Odrzywół Mariana Kmiecika oraz w tym przypadku Sekretarz Gminy Celiny Pogorzaly. W 2011 roku na forum internetowym portalu Gazeta.pl ukazały się pod różnymi pseudonimami wulgarnie wpisy dotyczące Wójta i Sekretarza. Prokuratura Rejonowa ustaliła, że pochodzą one z adresu komputera zarejestrowanego na Slawomira Gajewskiego z Odrzywółu. W sprawie tej poszkodowań wystąpili na drodze cywilnej do Sądu Okręgowego o min. nakazanie przeprosin na łamach gazet regionalnych. W trakcie postępowania sądowego Slawomir Gajewski nie przyznał się do autorstwa wpisów twierdząc, że wiele osób mogło mieć dostęp do jego komputera. Nieprawomocnym jeszcze wyrokiem Sąd Okręgowy uznał, że Slawomir Gajewski ponosi odpowiedzialność za wpisy naruszające dobra osobiste Wójta i Sekretarza. Nakazał zamieszczenia przeprosin na łamach gazet regionalnych i zasądził od Slawomira Gajewskiego na rzecz pokrzywdzonych 3600 zł. zwrotu kosztów procesu i zastępstwa procesowego. Nie są to pierwsze wyroki d/t pomówienia i obrażenia Wójta Gminy Mariana Kmeciaka przez Pana Slawomira Gajewskiego. Był w tych sprawach już dwukrotnie karany przez Sąd Karny i dwa razy był zmuszony wyrokiem Sądu Okręgowego do zamieszczania przeprosin wobec Wójta. Pan Slawomir Gajewski był 3-krotnym kontrkandydatem Mariana Kmeciaka na stanowisko Wójta. Jest kolejna kadencja radnym Rady Gminy z Odrzywółu. W przeszłości członek PSL a obecnie szef powiatowych struktur Platformy Obywatelskiej. Bezpłatna pomoc przy wypełnianiu wniosków o dopłaty bezpośrednie Zgodnie z unijnymi zasadami od 15 marca 2014 roku do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa można składać wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich za 2014 rok, płatności ONW, płatności rolnośrodowiskowych, o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych oraz gruntów innych niż rolne w ramach PROW 2007-2013. Podobnie jak w latach ubiegłych w Urzędzie Gminy w Potworowie czynny będzie Punkt Konsultacyjny, w którym rolnicy będą mogli otrzymać bezpłatną pomoc przy wypełnianiu wniosków o przyznanie płatności obszarowych za 2014 rok. Punkt znajduje się w sali konferencyjnej Urzędu Gminy i czynny będzie od poniedziałku do piątku, w godzinach od 7:30 do 15:30. Rolnicy, którzy złożą wnioski o wsparcie od 15 marca do 15 maja 2014 roku, mogą liczyć na otrzymanie należnych dopłat w pełnej wysokości, natomiast osoby które dostarczą swoje wnioski po 15 maja, ale nie później niż do 9 czerwca 2014 roku, otrzymają takie płatności pomniejszone o 1% za każdy roboczy dzień opóźnienia. Zmiany do już złożonego wniosku można składać bez żadnych sankcji finansowych do 2 czerwca 2014 roku. Korekty wniosków złożone po tym terminie, ale nie później niż do 9 czerwca, będą obarczone sankcjami finansowymi polegającymi na pomniejszeniu należnych dopłat o 1% za każdy roboczy dzień opóźnienia. Dołącz do drużyny harcerskiej! Drużyna to podstawowa jednostka w strukturze organizacji harcerskich, której głównym celem jest prowadzenie działalności wychowawczej, zgodnej z metodą harcerską oraz metodyką grupy wiekowej członków. W związku z opracowaniem rocznego planu pracy drużyny, uwzględniającym między innymi oczekiwania nowych członków rodziny harcerskiej, przewodniczki Anna Tomczyk i Monika Żółcińska ogłaszają nabór do 9 i 18 Drużyny Harcerskiej w Potworowie. Organizacyjne zbiórki naborowe odbywają się w piątki, o godzinie 15:01 w świetlicy Publicznej Szkoły Podstawowej. Na harcerzy czekają rajdy, wyjazdy na obozy i biwaki, spotkania przy ognisku, zdobywanie sprawności i wiele innych ciekawych zajęć. Juniorzy KS Potworów w finale Turnieju o Puchar Tymbarku Turniej „Z podwórka na stadion o Puchar Tymbarku” to największa dziecięca impreza piłkarska w Europie obejmująca zasięgiem ponad 200 000 dzieci w wieku szkolnym z całej Polski. W mazowieckim finale XIV edycji Turnieju, rozegranym 27 marca 2014 roku na obiektach Bemowskiego Ośrodka Piłki Nożnej w Warszawie wśród 75 drużyn walczących o prymat na Mazowszu znaleźli się również zwycięzcy rywalizacji w powiecie przysuskim - zespół KS Potworów. Podopieczni trenera Wojtka Gędaja tradycyjnie zaprezentowali się z jak najlepszej strony, plasując się w ścisłej czołówce klasyfikacji generalnej wojewódzkiej części piłkarskiego festiwalu, tuż za renomowanymi ekipami z regionu warszawskiego. Dla młodych adeptów futbolu z Potworowa udział w najbardziej elitarnej rozgrywkach dla dzieci w Polsce stanowił okazję do rywalizacji na niezwykle wysokim poziomie, zarówno indywidualnym jak i zespołowym, będąc jednocześnie doskonałą zabawą toczącą w pełni profesjonalnej oprawie, towarzyszącej na co dzień zawodowym piłkarzom. Gmina Potworów wyróżniona w rankingu „WSPÓŁNOTY” W najnowszym rankingu prestiżowego dwutygodnika samorządowego „WSPÓŁNOTA” dotyczącym efektywności wydatków na oświatę, ponownie wysokie miejsce wśród gmin wiejskich zajęła Gmina Potworów. Ranking „Wydatki na oświatę - koszt edukacyjnej wartości dodanej” został przygotowany na podstawie danych Instytutu Edukacyjnych oraz sprawozdań budżetowych. Gminy oceniano pod kątem kosztów uzyskania wzrostu wskaźnika Edukacyjnej Wartości Dodanej czyli jakości edukacji oraz wielkości nakładów na oświatę w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego w kilku kategoriach: miasta wojewódzkie, inne miasta na prawach powiatu, miasta powiatowe, małe miasta i gminy wiejskie. Wartość wskaźnika efektywności wydatków oświatowych stanowiących kryterium rankinguowe wyliczono dzieląc średnią wielkość wydatków bieżących przeznaczonych na oświatę z budżetu gminy bez przedszkoli pomniejszoną o subwencję i dotację w przeliczeniu na jednego ucznia (dopłatę gminy do subwencji oświatowej) przez przeciętną wartość EWD. Do oceny efektywności kształcenia przyjęto średnią wartość EWD za okres 2009-2013. Kolejne, wysokie miejsce Gminy Potworów, jedynego przedstawiciela powiatu przysuskiego w ogólnopolskim rankingu samorządów, świadczy o tym jak dużą uwagę przywiążują władze Gminy do racjonalnego wydatkowania środków budżetowych na zadania oświatowe. Informator Samorządowy „Ziemia Przysuska” - miesięcznik Wydawca: Starostwo Powiatowe w Przysusze Adres: 26-400 Przysucha, Al. Jana Pawła II 10 Redakcja: red. nacz. Jarosław Bednarski. Zapraszamy chętnych do współpracy. Skład i druk: Drukarnia Szymdyt, 09-500 Gostynin, ul. Legionów Polskich 27A Konkurs recytatorski Ostatniego marcowego dnia odbyły się w Przysusze powiatowe eliminacje Małego Konkursu Recytatorskiego oraz Konkursu Mazowieckiego „Warszawska Syrenka”. Przedstawicielką Przedszkola Samorządowego w Rusinowie była Izabela Siedlecka, a Publiczną Szkołę Podstawową w Rusinowie reprezentowały: Klaudia Chmielnicka i Julia Mirecka. Miło jest nam poinformować, że Izabela Siedlecka będzie przedstawicielką przedszkolaków w konkercie laureatów Małego Konkursu Recytatorskiego w Radomiu. Klaudia Chmielnicka została laureatką „Warszawskiej Syrenki” i 6 kwietnia wystąpiła w Warszawie. Również Julia Mirecka została dostrzeżona i wyróżniona wśród występujących młodych artystów. Jak podkreślają opiekunowie uczennic (Maria Wasilewska, Dorota Pleszczek i Jolanta Olewińska), zaprezentowały one bardzo wysoki poziom umiejętności recytatorskich. Nam wypada tylko pogratulować i życzyć dalszych sukcesów. Klaudia Chmielnicka Ozdoby Wielkanocne Okres świąt Wielkanocnych to czas budzenia się do życia natury. Wszystkie elementy, które dominują w dekoracjach mają przede wszystkim odznaczać się żywymi kolorami. Taki też cel przyświecał uczniom z Zespołu Szkół Ogólnokształcących, którzy na zajęciach plastycznych wykonywali pod czujnym okiem nauczycielski - Barbary Odzimek, stroiki i ozdoby Wielkanocne. Wykonane prace będzie można obejrzeć, a także kupić na kiernaszu przygotowanym przez uczniów. Efekty tej wspólnej pracy zostały także zaprezentowane na Ogólnopolskich Targach Regionalnych w Kielcach w dniu 12 kwietnia. NIE! dla wypalania traw Wczesna wiosna to pora roku, kiedy rolnicy nierozważnie postępując wypalają trawy. Aby zapobiec takim praktykom konieczne jest informowanie o zagrożeniach jakie niesie ze sobą takie działanie. Osoby, które mają ukształtowane charaktery trudno jest o tym przekonywać, ale młode pokolenie powinno zrozumieć ten ważny aspekt. Właśnie w tym celu 3 kwietnia 2014 r. uczniowie szkoły w Rusinowie uczestniczyli w spotkaniu ze strażakami Państwowej Straży Pożarnej w Przysuszu. Dzieci obejrzały film dotyczący pożarów lasów, łąk i nieużytków oraz wysłuchały informacji o zagrożeniach i skutkach tego zjawiska. Spotkanie uswiadomiło uczestnikom, że wypalanie nieużytków jest nie tylko niebezpieczne dla ludzi i przyrody, lecz także nieopłacalne i surowo karane. Obchody „Roku Czytelnika” 650 lat temu akt fundacyjny Studium Generale (obecny Uniwersytet Jagielloński) wymieniał wśród pracowników uczelni stanowisko stacjonariusza, który udostępniał i rozpowszechniał kopie księgi i pełnił tym samym funkcje podobne do dzisiejszego wydawcy, księgarza i bibliotekarza. Datę tę współczesne środowisko ludzi książki uznaje za początek swoich dziesięciu zawodów. Dla upamiętnienia tej ważnej dla nauki i kultury polskiej rocznicy, ogłoszono Jubileuszowy Rok 2014 czasem działań na rzecz wzrostu czytelnictwa oraz poszerzania wiedzy społecznej o książce pod hasłem „650 lat w służbie książce”. Właśnie w ramach obchodów „roku czytelnika”, nauczyciele wraz z uczniami z Publicznego Gimnazjum w Rusinowie zorganizowali w dniu 8 kwietnia, dla uczniów klas młodszych szkoły podstawowej imprezę, podczas której czytano bajki wychowawki „Kostka i Bruno” Dominiki Słomińskiej. Młodzi uczniowie z dużym zainteresowaniem wysłuchali bajek, a następnie odpowiadaли na pytania związane z treścią książek. W przerwach w czytaniu drużyna zuchowa z naszej szkoły zaprezentowała plasy zuchowe. Dzieci świetnie się bawiły i mniej nadsięje, że wyniosły z tej zabawy także pożyteczne i nauczające aspekty. Konkurs krajoznawczy „Poznajemy Ojcowiznę” Ogólnopolski konkurs krajoznawczy „Poznajemy Ojcowiznę”, jest organizowany od początku lat 90-tych XX wieku przez Radę Programową do spraw Młodzieży Szkolnej Zarządu Głównego PTTK oraz czasopismo „Poznaj swój kraj”. Głównym celem konkursu jest zachęcenie młodzieży do poznawania Ziemi Ojczystej. 5 kwietnia 2014 r. w Warszawie, w centrum Targowo-Kongresowym MT Polska, laureatki kont etapu wojewódzkiego odebrały nagrody. Miło jest nam poinformować, że były to między innymi uczennice Publicznego Gimnazjum w Rusinowie. Za najlepsze prace indywidualne pierwsze miejsce zajęła Kinga Niezabitowska za pracę „Alicja w krainie koni”. Drugie miejsce zajęła Milena Charzewska za pracę „Życie słodzone młodem, czyli pszczoły wuja Wiesia”. Wyrożniona również została praca zbiorowa Patrycji Oracz i Magdaleny Rogulskiej – „Pachnące leki z Bożej apteki”. Uczennice zostały zaproszone na Zlot Ogólnopolski, który w roku szkolnym w 2013/2014 odbędzie się w Bilgoraju w dniach 16, 17 i 18 maja. Liczymy na dalsze sukcesy laureatek, bo ich prace są bardzo oryginalne, ciekawe i wykonane z niezwykłą starannością. Pomoc dla rolników Od końca marca rolnicy z terenu Gminy Rusinów mogą skorzystać z pomocy przy wypełnianiu wniosków o dopłaty bezpośrednie na terenach górskich i obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW, a także o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2014 rok. Konsultacje udzielane są nieodpłatnie w Punkcie Informacyjnym Urzędu Gminy w Rusinowie, który zlokalizowany jest przy wejściu głównym na parterze. Punkt działa praktycznie od godziny 8:00 do 15:00 w każdy dzień pracy urzędu. W wypełnianiu pomaga Pani Hanna Kobylka. W ubiegłym roku pomoc okazała się bardzo przydatna i wielu rolników z niej skorzystało. Przypominamy, że wnioski o dopłaty bezpośrednie można składać w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Przysusze do 15 maja 2014 r. Kilkudziesięciu zainteresowanych skorzystało już z pomocy. Urząd Gminy zaprasza do Punktu Konsultacyjnego. Nareszcie wiosna Od wielu lat w naszej szkole, zgodnie z tradycją, uroczyście świętujemy nadejście Wiosny. Dnia 21 marca 2014 roku dzieci z klas 0 – III PSP w Wieniawie wybrały się wesołym korowodem nad rzekę. Orszak prowadziła Marzanna – symbol zimy. Pobyt nad Radomką zakończył się wrzuceniem kukły do rzeki z okrzykami „Marzanno, Marzanno ty zimowa panno, do wody cie wrzucamy, bo Zimę żegnamy”. Dzieci były przebrane w różnorodne stroje, z wesołymi akcentami wiosennymi. Atmosfera w trakcie marszu była wesoła, towarzyszyły piosenki o radosnej tematyce wiosennej. W drodze powrotnej dzieci poszukiwały wiosny. Znalazły ją – piękną, kolorową i wesołą. Czekała na nich na szkolnym placu zabaw. Uradowani uczniowie z wielkimi honorami przynieśli ją do szkoły i posadzili na specjalnym tronie, aby od dziś rządziła w przyrodzie. W ten właśnie sposób oznajmiono mieszkańcom Wieniawy, że Wiosna już przyszła. Wystawa świąteczna Od 01 do 18 kwietnia 2014r. w Gminnym Centrum Kultury w Wieniawie czynna była wystawa ozdób wielkanocnych. Właśnie rocznie wykonane z wikliny papierowej: koszyczki na święconkę, zajaciki, kaczuszki, kurki prezentowała Pani Paulina Gajda z Głogowa. Palmę wielkanocną wykonała i zaprezentowała Pani Genowefa Miłowska z Kamieniu Dużego. Bardzo dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się pisanki malowane woskiem przez Panią Genowę Kowalska ze Skrzynna. Ciekawa kompozycję piejknych pisanek okazała Pani Wiesława Flaszkota z Jablonicy, które wykonane były ze wstążek, papieru i cekinów. Dyrekcja GCK w Wieniawie zapowiedziała ogłoszenie konkursu na największą palmę w gminie Wieniawa. Konkursowi przewodniczyć będzie Wójt Gminy Witold Studziński, który zobowiązał się ufundować nagrodę zwycięscy konkursu. OBWIESZCZENIE WÓJTA GMINY WIENIAWA z dnia 17 kwietnia 2014 roku Na podstawie art. 16 § 1, art. 61a, 61b ustawy z dnia 05 stycznia 2011 r. - Kodeks Wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 z późn.zm.) Uchwały Nr XII.132.2012 Rady Gminy w Wieniawie z dnia 30 listopada 2012 r. w sprawie podziału Gminy Wieniawa na obwody głosowania i ustalenia ich numerów, granic i siedzib obwodowych komisji wyborczych (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2012 poz. 9460) Wójt Gminy Wieniawa podaje do publicznej wiadomości granice, numery obwodów głosowania oraz siedziby obwodowych komisji wyborczych, w wyborach do Parlamentu Europejskiego zarządzonych na 25 maja 2014 roku. \| Nr obwodu głosowania \| Granice obwodu głosowania \| Siedziba obwodowej komisji wyborczej \| \|----------------------\|---------------------------\|-------------------------------------\| \| 1. \| SOLECTWA: Wieniawa,Kludno, Kochanów Wieniawski, Jabłonica, Ryków i Zawady \| Remiza OSP w Wieniawie, ul. Kochanowskiego 78 A, 26-432 Wieniawa. Lokal przygotowany dla osób niepełnosprawnych. Lokal wyznaczony do głosowania korespondencyjnego. \| \| 2. \| SOLECTWA: Skrzynno, Komorów, Zagórze, Kamiern, Wydrzyn, Romualdów, Sokolniki Suche, Sokolniki Mokre i Żuków \| Budynek po byłej Publicznej Szkołę Podstawowej w Skrzynnie, ul. Kolejowa 1A 26-432 Wieniawa. \| \| 3. \| SOLECTWA: Brudnów, Plec, Wola Brudnowska i Głogów \| Budynek po byłej Publicznej Szkołę Podstawowej w Brudnowie, Brudnów 37 26-432 Wieniawa. \| \| 4. \| SOLECTWA: Pogroszyn i Koryciska \| Świetlica wiejska w Koryciskach, Koryciska 38, 26-432 Wieniawa. \| Głosowanie w wyborach na posłów do Parlamentu Europejskiego odbywać się będzie w lokalach obwodowych komisji wyborczych w dniu 25 maja 2014r. (niedziela) w godz. 7<sup>00</sup> – 21<sup>00</sup>. Wójt Gminy mgr Witold Studziński Życie to jest teatr – X Spotkania Teatralne w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Wieniawie W Zespole Szkół Ogólnokształcących w Wieniawie dnia 21 marca 2014 roku odbył się jubileuszowy X przegląd dokonań zespołów teatralnych z powiatu przysuskiego finansowany ze środków Gminy Wieniawa i dzięki życzliwości Wójta Gminy Wieniawa Pana Witolda Studzińskiego. Uroczystość otworzył dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Wieniawie Pan Adam Maleta, który serdecznie powitał przybyłe zespoły teatralne: z Publicznego Gimnazjum w Kłowie, Odrzywole i Wieniawie oraz grupa teatralna z Publicznej Szkoły Podstawowej im. Jana Kochanowskiego w Wieniawie. Tematyka tegorocznych spotkań teatralnych była zróżnicowana. Młodzież gimnazjalna z Odrzywola pokazała tragiczną historię chłopca, który jadąc samochodem ze swoim pijanym kolegą, uległ wypadkowi i stał się inwalidą. Spektakl nosił tytuł „Wózek”, a przygotował go zespół pod kierunkiem Pani Moniki Gapys. Jako kolejni zaprezentowali się uczniowie z Kłowa, którzy pod opieką Pani Aleksandry Podgrockiej przygotowali inscenizację pt. „Ania z Zielonej Wzgórz”. Gospodarze spotkań, czyli gimnazjaliści z Wieniawy przedstawili współczesną wersję „Balladyny”. Opiekunem grupy była Pani Halina Zawadzka. Natomiast uczniowie ze szkoły podstawowej pod kierunkiem Pani Anny Łochnickiej przypomnieli mit o Demeter i Korze, który swoją tematyką nawiązuje do zmiany pór roku, a szczególnie do Pierwszego Dnia Wiosny. Celem spotkań zespołów teatralnych jest opowiedzenie o ważnych sprawach słowem, gestem, tańcem i piosenką, wymiana doświadczeń i zabawa. Należy dodać, że działalność artystyczna dzieci i młodzieży ma duże znaczenie dla ich edukacji i rozwoju, a przygotowywanie przedstawień uczy poczucia odpowiedzialności za pracę całego zespołu. Mamy nadzieję, że obejrzone inscenizacje będą miały wpływ na moralne wybory i postawy uczniów. Może o tym świadczyć reakcja widzów, którzy z dużym zainteresowaniem oglądali występy swoich kolegów. Na zakończenie przeglądu uczniowie otrzymali dyplomy i pamiątkowe upominki. Wspólne wykonywanie ozdób świątecznych Na zaproszenie Dyrekcji Gminnego Centrum Kultury w dniu 11 kwietnia 2014 r. odbyło się wspólne wykonywanie ozdób świątecznych, w którym uczestniczyli osoby starsze wraz z dziećmi. W tym dniu w godzinach popołudniowych budynek kultury zamienił się w tętniące życiem – kolorowe miejsce, gdzie i uczniowie III klasy Publicznej Szkoły podstawowej w Wieniawie tworzyli przepiękne i wyjątkowe cudeńka. Dzieci pomagali miłym gościom robić palmy wielkanocne, pokazywały jak zdobić ceramikami i tasiemką jajka, zajęczki itp. Pomysł takich wspólnie wykonywanych ozdób świątecznych został entuzjastycznie przyjęty zarówno przez grupę osób biorących udział w pierwszym takim przedsięwzięciu, jak i dzieci. Uczestnicy zadowoleni ze swoich prac stwierdzili ponadto, że własnoręcznie wykonane ozdoby dają im wiele satysfakcji, uwierzyli, że pomimo już nie takich sprawnych rąk, jeszcze potrafią robić ładne rzeczy i to jakie… Zmora pożarowa jest wiosenne wypalanie traw, a późnym latem i jesienią wypalanie resztek pożniwnych. W naszej świadomości zalał się mit, że wypalanie traw i słomy poprawia jakość gleby, jest soistym rodzajem jej nawożenia i użyźniania. Rolnicy nadal sądzą, że ogień to „najtańszy herbicyd” do zwalczania chwastów. Okazuje się, że aby grunty rolne utrzymane były w tzw. dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska zabronione jest wypalanie traw. Wiele lat temu naukowcy udowodnili, że takie pożary są szkodliwe. Ogień nie tylko zabija żyjące w trawie zwierzęta i mikroorganizmy, ale także wyjawia glebę – z takich zabiegów „oczyszczających” nie płyną żadne korzyści. Po wypaleniu gleba uboższe. Łąka czy pastwisko po wypaleniu się zazieleńa, ale będą bezwartościowe. Jest to najgorsza opcja przygłowowania gleby do nowego cyklu. W trakcie wypalania ginie cała mikroflora i mikrofauna, które ożywiają glebę. Nie wypalajmy traw i pozostości roślinnych! Jest przecież inny sposób na ich spożykiwanie. Zamiast spalać, można je kompostować i w praktyce produkcji pomócnie wzbogacając na glebie. Wtedy zyskujemy pewność, że uzysnamy nam glebę, a nie osiągniemy bardziej owocne płony bez szkód dla środowiska. Prawidłowe zmianowanie, poprawna agrotechnika, nawozy organiczne i komposty znacznie przyspieszają regenerację gleby. Należy również pamiętać, że wypalanie traw jest prawnie zabronione. Po akcji Polski z Unią Europejską producent rolny będzie mógł uzyskać dopłatę do gruntów rolnych, po spełnieniu odpowiednich warunków które dotyczą również zakazu wypalania roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie oczereci i trzcin. Zakaz dotyczy również miedź, ścieśnienia i słomy. Najgorzej dla nas strażaków jest weekend ponieważ wtedy to najwięcej ludzi porządkuje swoje obejścia niejednokrotnie paląc śmieci. Piękna pogoda nastraja do spacerów i wycieczek podczas których podpalana jest trawa. Mając na uwadze zapraszanie wypalania traw Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Przysusze w miesiącu kwietniu br. zorganizowała zajęcia edukacyjne dla dzieci z udziałem funkcjonariuszy straży w szkołach podstawowych i gimnazjach w miejscowościach Odrzywola i Przysusze. Dzieci zapisane na zajęcia mieli możliwość obejrzenia filmu na temat szkodliwości wypalania traw oraz wysłuchać krótkiej pogadanki o zagrożeniach jakie mogą powstać podczas wypalania traw. Przestrzegamy przed zagrożeniami wynikającymi z wypalania roślinności. Apelujemy o rozeszadek! Zamów podpisz, zastanów się czy przez bezmyślność nie narazisz życia swojego i innych Rzecznik Prasowy Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Przysusze ml. bryg. Artur Kucharski Przysmaki Skowyrowki Sernik tiramisu na zimno Zmęczeni świąteczną obfitością mieć chętnie zjedliśmybyśmy coś delikatnego. Proponuję Państwu wyprowadzony przepis na pyszną, lekką deser, który zawsze się udaje, jest prosty i szybki w wykonaniu i do tego niedrogi i bardzo wykwintny. Idealny na ciepłe dni nadchodzącej majówki. Smacznego. Składniki: Spód sernika: 1 paczka utartych, lub zblendowanych biszkoptów (można przepuścić przez maszynkę do miasa), 1 płaska łyżka cukru pudru, 60 g stopionego masła. Masa: 500 g serka Mascarpone, 500 ml kremówki 36%, 0,5 do 2/3 szklanki cukru pudru, 4 łyżeczki żelatyny, 1 opakowanie biszkoptów 1 szklanka mocnej kawy (może być rozpuszczalna), 100 gram rumu lub amaretto, (nożemy że zastąpić aromatem do ciasli o ulubionym przez nas zapachu), kakao, ewentualnie gorzka czekolada, cukier pudrowy. Wykonanie: Zmieszone biszkopty mieszamy z cukrem pudrem i stopionym masłem. Masą ta wykładamy tortownicę o średnicy 26-28 cm i wstawiamy do lodówki na czas przygotowania masy serowej. Następnie żelatynę zalewamy wrzątkiem (ok. ½ szklanki) i dokładnie mieszamy, by całkowicie się rozpuściła i odstawiamy do wystygnięcia. Nie można dodać jej za cieplej do masy, aby smietana się nie ścisła. Kremówkę ubijamy na sztywno. Ser miksuujemy z cukrem pudrem ok 2-3 minuty i dodajemy przestudzoną żelatynę. Miksuujemy jeszcze minutkę. Do masy serowej dodajemy ubitą smietanę i miksuujemy całość na najniższych obrotach, tylko do chwili dokładnego połączenia się składników. Masę dzielimy na 2 części. Kawę mieszamy z aromatem i przelewamy do miseczki. Na biszkoptowy spód wykładamy delikatnie połowę masy serowej, a następnie układamy na niej zamoczone w kawie biszkopty. Biszkopty powinny być dobrze nasączone, tak jednak, żeby się nie rozpadły. Biszkopty układamy blisko siebie, a następnie posypujemy je kakao. Na biszkopty dalszutnie wykładamy drugą część sera i uderzamy kilka razy tortownicą w stulb masa powinna być równa i bez powietrza. Mieszankę wstawiamy do lodówki, najlepiej na całą noc. Przed podaniem sernik posypujemy kakao i ewentualnie dekorujemy startą czekoladą. Będzie pyszne, gwarantuję, że do kawy nie ma nic lepszego. Anita Rejmer I Mistrzostwa Powiatu w Pływaniu Dnia 15 kwietnia 2014 r. odbyły się w Powiatowej Krytej Pływalni w Przysusze I Indywidualne Mistrzostwa Szkół Powiatu Przysuskiego w Pływaniu, zorganizowane przez Starostwo Powiatowe w Przysusze, Centrum Sportu i Rekreacji w Przysusze oraz Zespół Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze. W zawodach ogółem wzięło udział 71 zawodniczek i zawodników. Ponieważ zawody rozgrywano po raz pierwszy, dla ułatwienia we wszystkich kategoriach wiekowych zawodnicy mogli pływać dowolnym stylem oraz startować z wody, dziewczęta pływały na dyst. 25 m., a chłopcy na 50m. w kategorii gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych oraz na 25 m w szkołach podstawowych. Rywalizowały w zawodach następujące reprezentacje szkół podstawowych: ze Skrzynska, z Ruskiego Brodu, z Wleniawy, z Wiru, z Potworowa, z Rusinowa, z Rzucowa oraz z Przysuchy nr 1. Wystąpiły również reprezentacje gimnazjów: z Przysuchy, z Wleniawy, z Borkowic, z Rzucowa oraz z Rusinowa. Wśród szkół ponadgimnazjalnych startowały reprezentacje: ZS nr 1 im. Jana Pawła II z Przysuchy, Zespołu Szkół Rolniczych im. Stanisława Staszica w Borkowicach oraz ZS nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze. Wielu zawodników zaprezentowało wysoki poziom umiejętności pływackich przed licznie zgromadzoną tego dnia na pływalni publicznością, która bardzo energicznie kibicowała. Wszyscy pływacy startowali najpierw w serii eliminacyjnej, a następnie po 4 najlepsze osoby w każdej kategorii wiekowej w wyścigu finałowym. Wyniki finałów: w kategorii szkół podstawowych: dziewczęta dyst. 25 m. 1. Kuś Sandra 21,17 s., 2. Jakubczyk Klaudia 22,64 s., 3. Abramczyk Hanna 23,27 s., 4. Nowosielska Katarzyna 24,68 s. Chłopcy dyst. 25 m: 1. Frasuniński Antoni 21,03s., 2. Śleżak Kacper 21,17 s., 3. Kaminski Dawid 21,47 s., Wiegoł Igor 22,47 s. W kategorii gimnazjów: dziewczęta dyst. 25 m: 1. Machałowska Weronika 18,77 s., 2. Pluciennik Natalia 22,50 s., 3. Witkowska Wiktoria 23,10 s., 4. Skuza Weronika 24,19 s., chłopcy dyst.50 m.: 1. Żurowski Bartłomiej 40,33 s., 2. Ciesielski Roch 41,37 s., 3. Fidos Szymon 41,96 s., 4. Witusiński Łukasz 45,09 s. W kategorii szkół ponadgimnazjalnych: dziewczęta dyst. 25 m.: 1. Białek Klaudia 16,79 s., 2. Orzechowska Weronika 18,52., Pakosz Weronika 19,81 s. Chłopcy dyst. 50 m: 1. Mandecki Jakub 34,59 s., 2. Michalowicz Artur 36,10 s., 3. Wijata Sebastian 37,12 s., Wiegoł Kacper 50,96 s. Najlepsze trzy zawodniczki oraz trzej zawodnicy w poszczególnych kategoriach wiekowych zostali udekorowani na podium medalami oraz otrzymali dyplomy i upominki od organizatorów mistrzostw. Dodatkowo wszyscy zwycięzcy w poszczególnych kategoriach otrzymali puchary oraz bezpłatne karne na basen. Slawomir Nowosielski Mistrzostwa powiatu w piłce ręcznej Dnia 14 kwietnia 2014 r. w hali Zespołu Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze rozegrano Mistrzostwa Szkół Ponadgimnazjalnych Powiatu Przysuskiego w Piłce Ręcznej. Wśród chłopców wystąpiły reprezentacje: Zespołu Szkół Rolniczych im. Stanisława Staszica w Borkowicach, Zespołu Szkół nr 1 im. Jana Pawła II w Przysusze oraz Zespołu Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze, który był gospodarzem i organizatorem zawodów. Dziewczęta reprezentowały tylko dwie przysuskie szkoły ponadgimnazjalne, wśród których okazały się lepsze zawodniczki ZS nr 1, drugie miejsce zajęły dziewczęta z ZS nr 2 w Przysuszu. Wśród chłopców rywalizacja była bardzo zacięta i emocjonująca, drużyny wykazały wyrównany poziom sportowy ponieważ każdy z zespołów jeden mecz wygrał oraz jeden mecz przegrał. O ostatecznym wyniku zadecydował lepszy bilans zdobytych bramek. Pierwsze miejsce zajęła reprezentacja chłopców Zespołu Szkół nr 2 im. Ludwika Skowry w Przysusze, drugie miejsce zajęła reprezentacja Zespołu Szkół nr 1 im. Jana Pawła II w Przysusze, a trzecie chłopy z Zespołu Szkół Rolniczych im. Stanisława Staszica w Borkowicach. Slawomir Nowosielski Charytatywny turniej siatkówki w Przysusze 6 kwietnia 2014 w Powiatowej Hali Sportowej przy ZS 2 w Przysusze, z inicjatywy amatorskiego środowiska siatkarskiego został zorganizowany Charytatywny Turniej Siatkówki „Dla Adriana”. Dzieci uprzejmości władz powiatu organizatorzy turnieju otrzymali puchary i dyplomy dla uczestniczących drużyn oraz możliwość nieodpłatnego skorzystania z obiektu. Stowa uznania należą się również wszystkim siatkarzom, którzy dzięki swojej szlachetności stali się sponsorami turnieju, przeznaczając zebrane w drużynach pieniądze na wsparcie dla swojego młodego, niepełnosprawnego przyjaciela – Adriana Sioraka. W turnieju wystąpili zawodnicy z Nowin k/ Kielc, Konięsk, Wierzbicy, Radomia, Jastrzębia i Przysuchy. Wśród uczestników byli aktualni i niedawni Mistrzowie Polski w siatkówce plażowej diblojow: Krzysztof Wanat / „Kosmos”-Nowiny/, Maciej Wanat / „OLDBOY’S POLSKA/. WYNIKI: OLDBOY’S POLSKA /Radom/ - KOSMOS /Nowiny/ - 0 : 2, OLDBOY’S POLSKA / Radom/ - ZAGLOBA Przysucha - 2 : 0, OLDBOY’S POLSKA / Radom/ - PASJONACI / Radom/ - 1 : 2, KOSMOS /Nowiny/ - ZAGLOBA PRZYSUCHA / Przysucha/ - 2 : 0, KOSMOS /Nowiny/ - PASJONACI / Radom/ - 2 : 0, ZAGLOBA / Przysucha - PASJONACI / Radom/ - 1 : 2. Klasyfikacja końcowa turnieju: 1 MIEJSCE - KOSMOS /Nowiny/, 2 MIEJSCE - PASJONACI /Radom/, 3 MIEJSCE - OLDBOY’S POLSKA /Radom/, 4 MIEJSCE - ZAGLOBA PRZYSUCHA Uczestnicy turnieju charytatywnego dla Adriana. Puchary i pamiątkowe dyplomy otrzymali wszyscy uczestnicy turnieju, a honorowy dyplom i puchar otrzymał nasz bohater – Adrian Siorak. Na koniec turnieju Adrian otrzymał nagrody rzeczowe i kwotę 520zł, którą to nagrodę ufundowali uczestnicy i sponsorzy zawodów. Przez cały turniej Adrian brał czynny udział w przeprowadzeniu zawodów ponieważ pełnił funkcję sędziego pomocniczego. Organizatorzy zawodów dziękują sponsorom Starostwu Powiatowemu, Panii Annie Wójcickiej – właścicielce f-my PIZZERIA HOLLYWOOD, Panii Agacie Wysokińskiej – właścicielce f-my APTEKA PRYWATNA PHU oraz sędziom; Piotrowi Skibie, Marianowi Białkowskiemu, Arturowi Kowalskiemu, Adrianowi Kucharczykowi za całkowicie bezinteresownym przeprowadzeniu zawodów. Wruszenia nie kryła mama Adriana, która bardzo dziękowała wszystkim osobom zaangażowanym podkreślając przedże wszystkim szlachetność i czystość intencji organizatorów i znaczenie całego turnieju dla Adriana, który dzięki temu wydarzeniu poczuł się między przyjaciółmi. Wruszoną mam dziękowała również za bardzo ważne dla niej - finansowe wsparcie w okresie przedzwwiązkowym. Turniej zakończył się wspólną konsumpcją pysznej pizzy ufundowanej w dużych ilościach przez Panią Annę Wójcicką. Andrzej Fedorczyk KOMPUTERY DLA MIESZKAŃCÓW POWIATU Mieszkańcy gminy Borkowice otrzymali już 151 komputerów (37 odebrali osoby niepełnosprawne). Mieszkańcy gminy Gielniów otrzymali 48 komputerów (12 dla osób niepełnosprawnych). Mieszkańcy gminy Kłków otrzymali 183 komputery (32 odebrali osoby niepełnosprawne). Mieszkańcy gminy Odrzywół stali się posiadaczami 168 komputerów (w tym osoby niepełnosprawne – 42). Mieszkańcy gminy Potwórcz otrzymali 251 komputerów (29 trafiło do osób niepełnosprawnych). Mieszkańcy gminy Przysucha otrzymali 443 komputery (163 trafiły do osób niepełnosprawnych). Mieszkańcy gminy Rusinów otrzymali 204 komputery (43 dla osób niepełnosprawnych). Mieszkańcy gminy Wieniawa otrzymali 195 komputerów (w tym 39 dla osób niepełnosprawnych). Do dnia 25 kwietnia 2014 r. powiat przysuski przekazał mieszkańcom 1643 komputerów (w tym 397 dla osób niepełnosprawnych). Ostatni beneficjent otrzyma urządzenia i podłączenie do internetu z końcem maja 2014.	<urn:uuid:3a4ade1f-6cd3-41d4-869d-2c637cdeb876>	finepdfs	1.869141	CC-MAIN-2019-22	http://www.ziemiaprzysuska.pl/images/do_pobrania/28_Ziemia_Przysuska_04-2014.pdf	2019-05-25T13:23:11Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232258058.61/warc/CC-MAIN-20190525124751-20190525150751-00020.warc.gz	368,306,409	0.999866	0.999874	0.999874	[ "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...	pol_Latn	{}	true	[ 51, 92, 6602, 13581, 20907, 25532, 31053, 35803, 39274, 43663, 49023, 50642, 54663, 58714, 60803, 63569, 65886, 69163, 72746, 75756, 80684, 87246, 88214 ]	1	0
Modyfikacja treści SIWZ Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na: „ODBIERANIE I ZAGOSPODAROWANIE ODPADÓW KOMUNALNYCH Z NIERUCHOMOŚCI NA KTÓRYCH ZAMIESZKUJĄ MIESZKAŃCY ORAZ NIERUCHOMOŚCI, NA KTÓRYCH ZNAJDUJĄ SIĘ DOMKI LUB INNE NIERUCHOMOŚCI WYKORZYSTYWANE NA CELE REKREACYJNOWYPOCZYNKOWE Z TERENU GMINY SOCHOCIN”. Na podstawie art. 38 ust. 4a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1843 ze zm.) Zamawiający dokonuje modyfikacji treści SIWZ poprzez: 1. Pkt. V ust. 1. 2a) jest: 1) „Posiadania zdolności technicznej lub zawodowej. a) Posiadanie zdolności technicznej. Spelnienie warunku nastąpi na podstawie wykazania przez Wykonawcę, że dysponuje minimum: • 2 samochodami przystosowanymi do odbierania zmieszanych odpadów komunalnych z funkcją kompaktującą, • 2 samochodami przystosowanymi do odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych z funkcją kompaktującą, • 1 pojazdem do odbierania odpadów komunalnych bez funkcji kompaktującej, • systemem monitorowania i zarządzania flotą pojazdów umożliwiającego elektroniczną identyfikację pojemników i worków na odpady zmieszane i selektywnie zebrane. System ma identyfikować zdarzenie odbioru odpadów (datę i godzinę, miejsce – pozycję, identyfikator pojemnika przypisanego do nieruchomości). System powinien prezentować zdarzenia odbioru na mapie w czasie rzeczywistym. Podmiot odbierający odpady komunalne udostępnia Gminie widok do systemu w czasie rzeczywistym, • Wykonawca musi dysponować bazą magazynowo – transportową usytuowaną na terenie Gminy Sochocin lub w odległości nie większej niż 60 km od granic tej gminy. Na potwierdzenie w/w warunku Zamawiający wymaga od Wykonawcy załączenia do oferty wykazu narzędzi, wyposażenia i urządzeń technicznych wg załącznika nr 5 do SIWZ, dostępnych Wykonawcy usługi wraz z informacją o podstawie do dysponowania tymi zasobami. Nie spełnienie w/w warunku skutkować będzie wykluczeniem Wykonawcy z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.” Powinno być: 1) „Posiadania zdolności technicznej lub zawodowej. b) Posiadanie zdolności technicznej. Spełnienie warunku nastąpi na podstawie wykazania przez Wykonawcę, że dysponuje minimum: - 2 samochodami przystosowanymi do odbierania zmieszanych odpadów komunalnych z funkcją kompaktującą, - 2 samochodami przystosowanymi do odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych z funkcją kompaktującą, - 1 pojazdem do odbierania odpadów komunalnych bez funkcji kompaktującej, - Wykonawca musi dysponować bazą magazynowo – transportową usytuowaną na terenie Gminy Sochocin lub w odległości nie większej niż 60 km od granic tej gminy. Na potwierdzenie w/w warunku Zamawiający wymaga od Wykonawcy załączenia do oferty wykazu narzędzi, wyposażenia i urządzeń technicznych wg załącznika nr 5 do SIWZ, dostępnych Wykonawcy usługi wraz z informacją o podstawie do dysponowania tymi zasobami. Nie spełnienie w/w warunku skutkować będzie wykluczeniem Wykonawcy z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.” Dokonuje się modyfikacji treści załącznika nr 9 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia poprzez: 1. Punkt II ust. 1.5 jest: „1.5. Wykonawca ma obowiązek: - wypośażyć PSZOK w: - 3 pojemniki typu „dzwon” do zbiórki selektywnie zebranych odpadów o poj. 2,5 m3; po jednym na papier, szkło, tworzywa sztuczne, - jeden kontener ze stali o poj. 1100l na metal, - jeden kontener o poj. 6,5 m3 na odpady wielkogabarytowe, - jeden kontener o poj. 6,5 m 3 na zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, - jeden kontener 6,5 m3 na odpady z remontów oraz materiałów ceramicznych, - wyposażyć nieruchomości zamieszkałe oraz nieruchomości, na których znajdują się domki letniskowe lub inne nieruchomości wykorzystywane na cele rekreacyjno-wypoczynkowe w pojemniki do odpadów zmieszanych i worki do selektywnie zebranych odpadów przed pierwszym dniem obowiązywania umowy na odbiór odpadów zawartej z Zamawiającym. Na potwierdzenie dostarczenia pojemników Wykonawca przedłoży Zamawiającemu potwierdzenia od właścicieli nieruchomości opatrzone datą przekazania i podpisem właściciela, bądź jego przedstawiciela. W przypadku niemożności spełnienia tego warunku z przyczyn niezależnych od Wykonawcy wskazże on Zamawiającemu te przyczyny na piśmie i udokumentuje ich zaistnienie. Za dowód mogą być uznane wskazania urządzeń kontrolujących czas i przebieg tras pojazdów takich jak tachograf czy GPS, - posiadania systemu monitorowania i zarządzania flotą pojazdów umożliwiającego elektroniczną identyfikację pojemników i worków na odpady zmieszane i selektywnie zebrane. System ma identyfikować zdarzenie odbioru odpadów (datę i godzinę, miejsce – pozycję, identyfikator pojemnika przypisanego do nieruchomości). System powinien prezentować zdarzenia odbioru na mapie w czasie rzeczywistym.” - po podpisaniu umowy Wykonawca ma 7 dni na dostarczenie harmonogramu odbioru odpadów do nieruchomości zamieszkałych oraz z nieruchomości, na których znajdują się domki letniskowe, - umieścić na pojemnikach, kontenerach i workach w sposób trwały znaki identyfikujące: - Wykonawcę, - właściciela nieruchomości, - rodzaj odebranego odpadu. - Wykonawca odpowiada za stan techniczny i sanitarny pojemników i kontenerów do gromadzenia odpadów. Na wezwanie Zamawiającego jest zobowiązany do ich napraw, systematycznych konserwacji mycia i dezynfekcji pojemników i kontenerów co najmniej dwa razy w roku w okresie od 1 maja do 30 września, - W trakcie wykonywania umowy wyposażenia zgłoszonych przez Zamawiającego miejsc gromadzenia odpadów w niezbędne pojemniki następuje najpóźniej w ciągu 3 dni roboczych. Ilość pojemników: \| Wielkość \| Nieruchomości zamieszkane i niezamieszkane \| \|----------\|---------------------------------------------\| \| 120 l \| 1713 \| \| 240 l \| 325 \| Ilość pojemników wskazana w tabeli została wyliczona na podstawie deklaracji, które wpłynęły do Urzędu Gminy. Wykonawca zobowiązany jest dostarczyć pojemniki osobom, które będą składaly nowe deklaracje. Liczba worków do selektywnej zbiórki odpadów: niebieski – ok. 800 szt. x 12 miesięcy = 9 600 szt. zielony – ok. 1500 szt. x 12 miesięcy = 18 000 szt. żółty – ok. 1500 szt. x 12 miesięcy = 18 000 szt. brązowy – ok. 1000 szt. x 12 miesięcy = 12 000 szt. Zamawiający dostarczy Wykonawcy szczegółowy wykaz adresów nieruchomości objętych umową w dniu podpisania umowy.” powinno być: „1.5. Wykonawca ma obowiązek: - wyposażyć PSZOK w: - 3 pojemniki typu „dzwon” do zbiórki selektywnie zebranych odpadów o poj. 2,5 m3: po jednym na papier, szkło, tworzywa sztuczne, - jeden kontener ze stali o poj. 1100lna metal, - jeden kontener o poj. 6,5 m3 na odpady wielkogabarytowe, - jeden kontener o poj. 6,5 m 3 na zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, - jeden kontener 6,5 m3 na odpady z remontów oraz materiałów ceramicznych. - wyposażyć nieruchomości zamieszkane oraz nieruchomości, na których znajdują się domki letniskowe lub inne nieruchomości wykorzystywane na cele rekreacyjno-wypoczynkowe w pojemniki do odpadów zmieszanych i worki do selektywnie zebranych odpadów przed pierwszym dniem obowiązywania umowy na odbiór odpadów zawartej z Zamawiającym. Na potwierdzenie dostarczenia pojemników Wykonawca przedłoży Zamawiającemu potwierdzenia od właścicieli nieruchomości opatrzone datą przekazania i podpisem właściciela, bądź jego przedstawiciela. W przypadku niemożności spełnienia tego warunku z przyczyn niezależnych od Wykonawcy wskaza on Zamawiającemu te przyczyny na piśmie i udokumentuje ich zaistnienie. Za dowód mogą być uznane wskazania urządzeń kontrolujących czas i przebieg tras pojazdów takich jak tachograf czy GPS, - po podpisaniu umowy Wykonawca ma 7 dni na dostarczenie harmonogramu odbioru odpadów do nieruchomości zamieszkałych oraz z nieruchomości, na których znajdują się domki letniskowe, - umieścić na pojemnikach, kontenerach i workach w sposób trwały znaki identyfikujące: - Wykonawcę, - właściciela nieruchomości, - rodzaj odebranego odpadu. - Wykonawca odpowiada za stan techniczny i sanitarny pojemników i kontenerów do gromadzenia odpadów. Na wezwanie Zamawiającego jest zobowiązany do ich napraw, systematycznych konserwacji mycia i dezynfekcji pojemników i kontenerów co najmniej dwa razy w roku w okresie od 1 maja do 30 września, - W trakcie wykonywania umowy wyposażenia zgłoszonych przez Zamawiającego miejsc gromadzenia odpadów w niezbędne pojemniki następuje najpóźniej w ciągu 3 dni roboczych. Ilość pojemników: \| Wielkość \| Nieruchomości zamieszkałe i niezamieszkałe \| \|----------\|---------------------------------------------\| \| 120 l \| 1713 \| \| 240 l \| 325 \| Ilość pojemników wskazana w tabeli została wyliczona na podstawie deklaracji, które wpłynęły do Urzędu Gminy. Wykonawca zobowiązany jest dostarczyć pojemniki osobom, które będą składały nowe deklaracje. Liczba worków do selektywnej zbiórki odpadów: niebieski – ok. 800 szt. x 12 miesięcy = 9 600 szt. zielony – ok. 1500 szt. x 12 miesięcy = 18 000 szt. żółty – ok. 1500 szt. x 12 miesięcy = 18 000 szt. brązowy – ok. 1000 szt. x 12 miesięcy = 12 000 szt. **Zamawiający dostarczy Wykonawcy szczegółowy wykaz adresów nieruchomości objętych umową w dniu podpisania umowy.” 2. Pkt. III ust. 4. 2a) jest: a) „kartę przekazania odpadów sporządzonych zgodnie z art. 67 i art. 69 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r o odpadach. Kartę przekazania odpadów sporządza Wykonawca, który przekazuje odpady.Kartę przekazania odpadów sporządza się w 3 egzemplarzach: dla przejmującego odpady, przekazującego i Zamawiającego” powinno być: a) „kartę przekazania odpadów komunalnych” 3. Pkt. III ust. 5.1 2) jest: „2) Wymogi dotyczące pojazdów: - Zapewnienie aby wszystkie pojazdy wykorzystywane do realizacji przedmiotu zamówienia były dostosowane w zakresie wielkości i rodzaju samochodów odbierających odpady do parametrów ulic/dróg, tj. ich szerokości oraz gęstości zabudowy. - Pojazdy muszą być trwale i czytelnie oznakowane w widocznym miejscu nazwą firmy oraz danymi teleadresowymi podmiotu odbierającego odpady komunale od właścicieli nieruchomości. Muszą posiadać aktualne badania techniczne, być dopuszczone do ruchu. W razie awarii pojazdu Wykonawca jest zobowiązany zapewnić pojazd zastępczy o zbliżonych parametrach. - Pojazdy muszą posiadać konstrukcję zabezpieczającą przed rozwiewaniem i rozpylaniem przewożonych odpadów oraz minimalizującą oddziaływanie czynników atmosferycznych na odpady. - Pojazdy muszą być wyposażone w system monitoringu bazującego na systemie pozycjonowania satelitarnego umożliwiającego trwałe zapisywanie, przechowywanie i odczytywanie danych o położeniu pojazdu i miejscach postoju oraz czujników zapisujących dane o miejscach wyładunku odpadów umożliwiających weryfikację tych danych przez Zamawiającego. - Wykonawca zobowiązany jest do przekazywania informacji, w postaci pliku w odpowiednim formacie uzgodnionym z Zamawiającym, z trasy przejazdu samochodów odbierających odpady. - Pojazdy muszą być wyposażone w narzędzia lub urządzenia umożliwiające sprzątanie terenu po opróżnieniu pojemników. - Zapewnienie, dla właściwej realizacji przedmiotu umowy, przez cały czas trwania umowy dostatecznej ilości środków technicznych, gwarantujących terminowe i jakościowe wykonanie zakresu rzeczowego usługi, w ilości co najmniej takiej, jak w złożonej w postępowaniu przetargowym ofercie. - Wykonawca zobowiązany jest do posiadania systemu monitorowania i zarządzania flotą pojazdów umożliwiającego elektroniczną identyfikację pojemników i worków na odpady zmieszane i selektywnie zebrane. System ma identyfikować zdarzenie odbioru odpadów (datę i godzinę, miejsce – pozycję, identyfikator pojemnika przypisanego do nieruchomości). System powinien prezentować zdarzenia odbioru na mapie w czasie rzeczywistym. Podmiot odbierający odpady komunalne udostępnia Gminie wgląd do systemu w czasie rzeczywistym.” powinno być: „2) Wymogi dotyczące pojazdów: - Zapewnienie aby wszystkie pojazdy wykorzystywane do realizacji przedmiotu zamówienia były dostosowane w zakresie wielkości i rodzaju samochodów odbierających odpady do parametrów ulic/dróg, tj. ich szerokości oraz gęstości zabudowy. - Pojazdy muszą być trwale i czytelnie oznakowane w widocznym miejscu nazwą firmy oraz danymi teleadresowymi podmiotu odbierającego odpady komunale od właścicieli nieruchomości. Muszą posiadać aktualne badania techniczne, być dopuszczone do ruchu. W razie awarii pojazdu Wykonawca jest zobowiązany zapewnić pojazd zastępczy o zbliżonych parametrach.” - Pojazdy muszą posiadać konstrukcję zabezpieczającą przed rozwiewaniem i rozpylaniem przewożonych odpadów oraz minimalizującą oddziaływanie czynników atmosferycznych na odpady. - Pojazdy muszą być wyposażone w system monitoringu bazującego na systemie pozycjonowania satelitarnego umożliwiającego trwałe zapisywanie, przechowywanie i odczytywanie danych o położeniu pojazdu i miejscach postoju oraz czujników zapisujących dane o miejscach wyładunku odpadów umożliwiających weryfikację tych danych przez Zamawiającego. - Wykonawca zobowiązany jest do przekazywania informacji, w postaci pliku w odpowiednim formacie uzgodnionym z Zamawiającym, z trasy przejazdu samochodów odbierających odpady. - Pojazdy muszą być wyposażone w narzędzia lub urządzenia umożliwiające sprzątanie terenu po opróżnieniu pojemników. - Zapewnienie, dla właściwej realizacji przedmiotu umowy, przez cały czas trwania umowy dostatecznej ilości środków technicznych, gwarantujących terminowe i jakościowe wykonanie zakresu rzecznego usługi, w ilości co najmniej takiej, jak w złożonej w postępowaniu przetargowym ofercie.” Załącznik: Załącznik nr 9 do SIWZ po modyfikacji – opis przedmiotu zamówienia. Wójt Gminy Sochocin Jerzy Ryziański [Signature] WÓJT mgr Jerzy Ryziański	<urn:uuid:0cf062a0-cebe-42cc-9d7a-624d4bc892eb>	finepdfs	1.107422	CC-MAIN-2024-51	http://bip.sochocin.pl/36yi8y153m4u1jw02e.file.pdf	2024-12-07T18:41:37+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066429533.78/warc/CC-MAIN-20241207163624-20241207193624-00049.warc.gz	4,558,733	0.999989	0.999994	0.999994	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1971, 4882, 7289, 9796, 12735, 13991 ]	1	1
Izby lekarskie: przyjaciel czy wróg? W nieprzyjaznym otoczeniu najłatwiej działać, gdy się zewrze szyki. Tymczasem lekarski samorząd dla wielu, zamiast sprzymierzeńcem, okazuje się przeciwnikiem. Niedopracowane ustawy, kłopoty z dokumentami, kolejkami, receptami, specjalizacjami. Sporo wyzwań, z którymi trzeba się mierzyć na co dzień. W nieprzyjaznym otoczeniu najłatwiej działać, gdy się zewrze szyki. Tymczasem lekarski samorząd dla wielu, zamiast sprzymierzeńcem, okazuje się przeciwnikiem. W upolitycznionym środowisku trudno o obiektywizm. Zamiast faktów liczy się czyjaś racja i interes, jednak co do większości utrudnień w wykonywaniu zawodów, związanych z ochroną zdrowia ich przedstawiciele są zgodni. Nie ma współpracy pomiędzy urzędami a lekarzami i sprawnie funkcjonującego systemu. Aby lobbować i starać się o zmiany, trzeba mieć wsparcie instytucji, powołano więc 25 lat temu Naczelną Izbę Lekarską. Tymczasem wielu lekarzy tego samorządu nie chce. Według internetowej ankiety na portalu Medycyna Praktyczna, ponad 90 proc. z 2 tysięcy lekarzy ocenia negatywnie pomoc prawną oferowaną im przez izby. Nie widzi troski o wizerunek w mediach, starań o reformę systemu i wzrost wydatków na ochronę zdrowia. 96 proc. ankietowanych ocenia negatywnie pomoc lekarzom w staraniach o godne warunki pracy. Wrześniowy bunt wywołany decyzją o podwyżce obowiązkowej składki był wyraźnym przejawem braku akceptacji środowiska. W czym pomaga samorząd? Analizując komunikację na stronach internetowych oraz w branżowej prasie, nie można oprzeć się wrażeniu, że NIL i OIL działają prężnie. Sporo jest inicjatyw dla młodych lekarzy, łatwo dotrzeć do informacji o kursach, tak ważnych w zawodach wymagających ustawicznego kształcenia. Jak mówi prof. Katarzyna Ziora ze Śląskiej Izby Lekarskiej, pełniąca w niej funkcję Rzecznika Praw Lekarza: – Szkolenia są nie tylko specjalistyczne, ale też z zakresu prawa, komunikacji, asertywności, etyki, orzecznictwa itd. Odbywają się co najmniej dwa razy w tygodniu i są sponsorowane przede wszystkim przez ŚIL ze składek. Mamy też wsparcie prawne – Biuro Radców Prawnych pracuje codziennie od 9:00 do 16:00. Jest bardzo pomocne także dla mnie jako rzecznika – bardzo szybko uzyskuję opinie prawne dla lekarzy. Współpracujemy z Okręgową Radą Adwokacką – każdy członek naszej Izby ma prawo do jednej bezpłatnej porady w wybranym przez siebie biurze. Lekarze z tego korzystają. Stworzono też internetową całodobową pomoc prawną. Na stronie ŚIL w zakładce „Prawo i Zdrowie" lekarz może w każdej chwili uzyskać informacje dotyczące przepisów. Śląska Izba Lekarska dba o przepływ informacji. Dział Informacyjno-Prasowy regularnie wysyła maile do członków izby. Prowadzony jest też monitoring mediów – zewnętrzna ﬁrma zbiera materiały, które ukazały się w polskiej prasie na temat lekarzy, ochrony zdrowia w Polsce i na świecie. Informacje te również traﬁają do lekarzy. Profesor Ziora podkreśla dbałość o politykę informacyjną: – Przygotowujemy wraz z Izbą Lekarską w Krakowie broszurę, będącą zbiorem wszystkich obowiązujących aktualnie w Polsce aktów prawnych, dotyczących praw lekarza. Nasza Izba sﬁnansuje wydanie tego w formie książeczki i dostarczy każdemu lekarzowi w Polsce. Niektóre przepisy prawne w formie skróconej chcemy rozwieszać w poradniach i szpitalach obok Karty Praw Pacjenta. https://www.medexpress.pl/lekarz/izby-lekarskie-przyjaciel-czy-wrog/60673/ Śląska Izba oferuje też pomoc socjalną. To „becikowe", nagrody pieniężne dla emerytowanych lekarzy, w planach jest Karta Dużej Rodziny Lekarskiej. Dwa razy w roku nagradza też ﬁnansowo lekarzy, którzy zdali egzamin specjalizacyjny, przy okazji uroczystego wręczenia dyplomów. Pomocą dla lekarzy jest też powołana niedawno instytucja Rzecznika Praw Lekarza. To ktoś w rodzaju adwokata, który ma pomóc im w gąszczu przepisów. Mimo to, lekarze kwestionują działalność samorządu i nie ufają działaczom. Można uznać, że polskie społeczeństwo po prostu lubi narzekać i nie ma ochoty się angażować, a można postarać się zidentyﬁkować prawdziwe przyczyny i szukać rozwiązań. Warto je znaleźć, bo w sytuacji malejącego zaufania do lekarzy i trudnej sytuacji ﬁnansowej polskiej ochrony zdrowia, rodzącej frustrację i lekarzy, i pacjentów środowisko lekarskie powinno być zintegrowane, a nie rozproszone i skłócone. Samorząd ma też ogromny potencjał, jeśli chodzi o budowanie wizerunku. Indywidualnie – ani lekarze, ani zarządzający placówkami nie mają na to ani czasu, ani pieniędzy, ani kompetencji. Komunikacja, identyﬁkacja, motywacja Samorząd to wizytówka. Nieakceptowany przez środowisko nie będzie o nim dobrze świadczył, nawet jeśli ma dobrą „ofertę" dla swoich członków. Do zbudowania akceptacji, identyﬁkacji i motywacji członków potrzeba umiejętności zarządzania oraz PR-u wewnętrznego. Kiedyś uważano, że dla integracji środowiska pracowników wystarczy zorganizowanie imprezy. Często jej rola nie polegała zresztą na integracji, bo prezes siedział przy oddzielnym stole, lecz na dostarczeniu „chleba i igrzysk". W bardziej rozbudowanych korporacjach – a taką jest przecież samorząd lekarski – sposobów na integrację jest więcej. Z powodzeniem praktykuje się organizację zawodów sportowych, konkursów i imprez kulturalnych dla lekarzy. Dla motywacji ważne jest także docenianie osiągnięć i tutaj dobrym pomysłem wydaje się uroczyste wręczanie dyplomów i nagrody pieniężnej praktykowane w ŚIL. Sprawdzają się też stare rozwiązania – dobrym czynnikiem motywującym jest publikowanie podziękowania pacjentów w „Gazecie Lekarskiej". Organizacja szkoleń i pomoc prawna to są konkrety. PR jednak nie polega na znoszeniu jajek, lecz na głośnym obwieszczaniu tego faktu. Owszem, istnieją strony internetowe, biuletyny i czasopisma, organizuje się zjazdy, ale na ile spełniają one swoją rolę? Czy na pewno dobrze się komunikujemy? Branża związana z komunikacją, podobnie jak prawnicy i ubezpieczyciele, już od dawna widzi potrzeby branży związanej z ochroną zdrowia. Jak grzyby po deszczu wyrastają kolejne agencje PR, gotowe pomagać w budowie wizerunku placówek medycznych i ich personelu. Młodzi freelancerzy, cyfrowi tubylcy, zastanawiają się jak wykorzystać Instagram czy Facebooka do budowy wizerunku lekarza. Samorząd lekarski też chciałby poprawić wizerunek lekarza w mediach. Zrodził się więc plan utworzenia Funduszu Wizerunkowego Samorządu Lekarskiego. Planowano powołanie specjalnego zespołu ds. ochrony wizerunku środowiska lekarskiego, zajmującego się kampanią wizerunkową i wypracowywaniem stanowiska samorządu lekarskiego w pilnych sprawach istotnych dla środowiska. Lekarze się jednak nie zgodzili. To również świadczy o braku akceptacji działań samorządu. Zanim więc zaczniemy walczyć o wizerunek na zewnątrz, warto zadbać o wizerunek wewnątrz organizacji. Komunikacja wewnętrzna – Polityka informacyjna samorządu lekarskiego mogłaby być jeszcze lepsza, ale trzeba sobie zdawać sprawę z tego, że wszyscy lekarze otrzymują co miesiąc „Gazetę Lekarską" – mówił w ubiegłym roku Medexpressowi sekretarz NRL Konstanty Radziwiłł. Niestety trudno oczekiwać, że lekarz, który nie akceptuje samorządu, będzie czytał wydawane przez niego czasopismo. O efektywność komunikacji powinien starać się nadawca, nie odbiorca – to ważna zasada. Zdaniem prof. Ziory również coroczne zjazdy nie są dobrą formą komunikacji, bo odbywają się zbyt https://www.medexpress.pl/lekarz/izby-lekarskie-przyjaciel-czy-wrog/60673/ rzadko. Niektóre izby zadbały o możliwość komunikacji młodych lekarzy – blogi, Facebook, to ich naturalne środowisko. Potraﬁą tam działać, upowszechniać informacje. To też dobre miejsce do zbierania feedbacku, stąd obecność ankiet i formularzy w Internecie. Dlaczego lekarze nie chcą należeć do samorządu? – W całym polskim społeczeństwie, jeszcze od czasów PRL panuje nieufność wobec organizacji branżowych i wszystkich organizacji, które nas reprezentują i dbają o nasze interesy – mówi dr Łukasz Srokowski, socjolog specjalizujący się w badaniach organizacji branżowych, trener biznesu. Ludzie programowo nie ufają elitom. Skończyły się czasy, w których władza decyduje sama. Ludzie potrzebują poczucia władzy i kontroli. To ogólny trend. Potrzebna jest nie tylko współpraca, ale i współdecydowanie. Dlatego, dla lepszego porozumienia najlepiej wprowadzić konsultacje, możliwość decydowania o części budżetu. Na tej idei oparta jest koncepcja budżetu partycypacyjnego, z powodzeniem stosowana w miastach. Trendy się dziś zmieniają, głównie za sprawą Internetu, w którym wyraźnie rośnie rola poszczególnej jednostki. Każdy może się publicznie wypowiedzieć, więc każdy chce mieć wpływ. Samorząd powinien zadbać o to, by jego członkowie zyskali poczucie wpływu na podejmowane decyzje. Czasami nie jest to kwestia wdrażania kosztownych rozwiązań, lecz zweryﬁkowania dotychczasowych narzędzi i sposobu komunikacji. Przykładem takiej praktyki jest pomysł ŚIL: w związku z podwyższeniem składki członkowskiej oraz dobrą sytuacją ﬁnansową, zdecydowano przeznaczyć te dodatkowe 20 złotych miesięcznie na wspieranie indywidualnych form doskonalenia zawodowego członków ŚIL. Zainteresowani sami wskazują cel – to właśnie odmiana budżetu partycypacyjnego. Potrzebna transparentność Trwa debata na temat przejrzystości działań lekarzy, w kontekście współpracy z prywatnymi ﬁrmami. Może i w przypadku izb przydałaby się podobna polityka? – Lekarze, członkowie Izb Lekarskich potrzebują poznać konkretne, namacalne korzyści, wynikające z przynależności do samorządu – mówi dr Srokowski. – Są szczególną grupą społeczną, o dużej świadomości, dlatego należałoby wykazać, na co są przeznaczane ich pieniądze z obowiązkowych składek. Co zyskują? Nie można jednak robić tego za pomocą długich sprawozdań na stronach internetowych czy w „Gazecie Lekarskiej". Trzeba znaleźć formułę odpowiadającą dzisiejszym trendom – w formie graﬁki czy infograﬁki lub krótkich tekstów. Zastanawiając się nad wizerunkiem lekarza, nie można zapominać o wizerunku Izb Lekarskich. Zyskując akceptację środowiska, działamy na rzecz jego integracji. Efektywna komunikacja, umiejętne wykorzystanie technik i dzielenie się dobrymi praktykami są kluczem do budowania zrozumienia i wypracowywania dobrych relacji zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz każdej organizacji – także samorządu lekarskiego. Źródło: „Służba Zdrowia" https://www.medexpress.pl/lekarz/izby-lekarskie-przyjaciel-czy-wrog/60673/	<urn:uuid:efc99e1c-1f98-4b1b-bc17-3210235a327f>	finepdfs	2.271484	CC-MAIN-2021-49	https://www.medexpress.pl/post/pdf?id=60673	2021-12-05T21:01:45+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363216.90/warc/CC-MAIN-20211205191620-20211205221620-00258.warc.gz	951,899,271	0.999951	0.99995	0.99995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3412, 7429, 10396 ]	2	0
EPIC J351, X725 luty 2008 Największy producent instalacji sanitarnych w Polsce 2 6 System rynnowy Kanion Charakterystyka systemu rynnowego stalowy skręcony TELEFON 061 891 10 00 FAX 061 891 10 11 INFOLINIA 0800 161 555 E-MAIL firstname.lastname@example.org System rynnowy Kanion Instrukcja montażu Efektywność hydrauliczna systemu Efektywną powierzchnię dachu (w metrach kwadratowych) można obliczyć za pomocą wzoru: EPD = (B + C/2) x długość dachu: B – odległość w poziomie od narożnika do kalenicy C – wysokość dachu Maksymalna powierzchnia dachu, która może być odwadniana jedną rurą spustową: * spadek rynny 3% (3 mm na 1 m.b. rynny) * intensywność opadów 75 mm/h Maksymalna powierzchnia dachu (m²) \| Lej na końcu Lej w środku Narożnik oddalony od leja dalej niż 2 m Narożnik oddalony od leja bliżej niż 2 m \| \| Rynna 75/ rura 50 \| Rynna 100/ rura 75 \| Rynna 130/ rura 90 \| Rynna 130/ rura 110 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| Lej na końcu \| 36 \| 66 \| 123 \| 140 \| \| \| Lej w środku \| 72 \| 132 \| 246 \| 280 \| \| \| Narożnik oddalony od leja dalej niż 2 m \| \| \| \| \| \| \| Narożnik oddalony od leja bliżej niż 2 m \| \| \| \| \| * wymiar w milimetrach (mm) Po obliczeniu powierzchni dachu, który ma zostać orynnowany, należy zdecydować się na sposób montażu rynny do konstrukcji dachu i rury do ściany budynku (rodzaj uchwytów), a następnie określić Podstawowe zasady montażu Aby system rynnowy funkcjonował prawidłowo, należy przestrzegać następujących zasad: 1. Ważne jest zainstalowanie rynien na odpowiedniej wysokości w stosunku do połaci dachu. Rynny nie powinny wystawać poza płaszczyznę, która stanowi przedłużenie dachu; w przeciwnym wypadku będą one stanowić jedyne oparcie dla zalegającego na dachu śniegu (rys. 1). 2. Jeżeli zdarzy się, iż rynny nie mogą być zainstalowane według powyższych wytycznych, należy koniecznie stosować płotki przeciwśniegowe. Płotki powinny być mocowane również wszędzie tam, gdzie połać dachu ma wystawę południową, a na dachu położona jest blacha lub inne śliskie pokrycie. Na terenach o obfitych opadach śniegu zaleca się stosowanie płotków przeciwśniegowych bez względu na pokrycie i wystawę dachu. 3. Rynny powinny wystawać poza zakończenie połaci dachowej mniej więcej połową swej szerokości w taki sposób, aby spływająca woda zawsze trafiała do rynny. SYSTEM RYNNOWY KANION Katalog produktów – luty 2008 www.wavin.pl ilość poszczególnych elementów niezbędnych do zamontowania kompletnego systemu na budynku. 4. Wszystkie rodzaje uchwytów do rynien należy montować w odstępach maksymalnie co 70 cm od siebie. W rejonach o obfitych opadach śniegu zaleca się montować uchwyty co 50 cm. 5. W przypadku montażu systemu rynnowego na dużych obiektach należy zwrócić uwagę na zapewnienie kontrolowanego wydłużania się rynien. W odstępach 12 m długości odcinka rynny należy wykonywać tzw. punkty stałe. W tym celu uchwyty rynny montuje się po obu stronach złączki tak, aby w tym miejscu nie miała ona możliwości ruchu. Pozostałe uchwyty montuje się z zachowaniem ustalonego odstępu. 6. W celu ułatwienia montażu elementów systemu zaleca się pokrywanie uszczelek środkiem poślizgowym. 7. Należy zwrócić szczególną uwagę na właściwe zabezpieczenie zainstalowanych rynien podczas układania papy termozgrzewalnej z użyciem palnika. 8. Montaż systemu rynnowego może być prowadzony przy temperaturze otoczenia minimum 5ºC. 9. Do montażu należy używać tylko elementów systemu rynnowego Kanion odpowiednio oznakowanych przez producenta. 10. Podczas montażu należy korzystać z instrukcji montażu zawartej w katalogu. System rynnowy Kanion Instrukcja montażu 3 7 4 8 Instrukcja montażu Montaż uchwytów stalowych prostych 1. Uchwyty stalowe proste należy montować do konstrukcji dachu w odstępach maksymalnie co 70 cm. W rejonach o obfitych opadach śniegu zaleca się montować uchwyty co 50 cm. Gięcie uchwytów powinno odbywać się z zachowaniem szczególnej ostrożności, aby nie naruszyć powłoki lakierniczej pokrywającej uchwyty. Między noskami, a także spodami uchwytów należy rozciągnąć dwa kawałki sznurka; ma to na celu ustawienie jednolitego spadu na wszystkich uchwytach. Wielkość spadu w kierunku leja spustowego powinna wynosić około 3 mm na 1 m.b. rynny. 4. Uchwyty tworzywowe montuje się bezpośrednio do deski czołowej konstrukcji dachu. Do ustawienia spadu używa się sznurka, który rozciąga się między pierwszym a ostatnim uchwytem, a następnie, pamiętając o zachowaniu maksymalnego dystansu 70 cm między uchwytami, montuje się kolejne. 7. Montaż rynny należy wykonać, zakładając jej przednie wywinięcie na przedni nosek uchwytu, a następnie wcisnąć ją tylnym wywinięciem pod tylny nosek uchwytu. 2. Montaż uchwytów stalowych skręconych dokonuje się z boku belek krokwiowych. 5. Uchwyty stalowe doczołowe montuje się bezpośrednio do deski czołowej konstrukcji dachu. Uchwyty tworzywowe Montaż rynny w uchwytach tworzywowych Uchwyty stalowe skręcone Uchwyty stalowe doczołowe TELEFON 061 891 10 00 FAX 061 891 10 11 Uchwyty stalowe nastawne 3. Uchwyty stalowe nastawne proste i skręcone posiadają na prostokątnym płaskowniku dwa nagwintowane otwory i śruby. Uchwyty gnie się identycznie jak uchwyty stalowe proste i skręcone, a do płaskownika przykręca się uchwyt tworzywowy. Uchwyt tworzywowy posiada dwa owalne otwory, przez które można doregulować spad po zakończeniu montażu. 6. Rynnę należy zawsze ciąć pod kątem prostym piłą do metalu o drobnych zębach. 9. Złączkę najpierw założyć na przednie wywinięcie łączonych rynien, pamiętając o tym, iż znaki „koniec rynny" określają miejsce maksymalnego dosunięcia rynien do środka złączki. Następnie tylną część złączki zamknąć na tylnym wywinięciu rynny. Możliwe jest również założenie złączki najpierw na tylne wywinięcie rynny, a później wciśnięcie jej na wywinięcia przednie łączonych rynien. Montaż złączki rynny INFOLINIA 0800 161 555 E-MAIL email@example.com System rynnowy Kanion Instrukcja montażu Montaż wkładki 10. Aby umożliwić szybki i niezakłócony przepływ wody przez złączkę, a także większą sztywność danego odcinka, w złączce należy umieścić wkładkę. Montaż wkładki należy rozpocząć od wsunięcia jej pod tylne wywinięcie rynny, a część przednią wkładki należy „wstrzelić" pod specjalnie wyprofilowany karb na przedniej, wewnętrznej części rynny. 13. Po oczyszczeniu otworu z zadr na rynnę nałożyć lej spustowy i oba elementy zainstalować w uchwytach. Denka wewnętrzne Montaż leja spustowego Montaż leja spustowego 11. Najpierw należy ustalić położenie leja spustowego. Następnie na rynnę należy nałożyć lej spustowy i przez króciec leja na rynnie wytrasować otwór. 14. Ze względu na kształt profilu w ofercie znajdują się narożniki wewnętrzne i zewnętrzne. Oba wyposażone są w uszczelki. Aby zamontować narożnik na rynnie, należy najpierw wypiąć rynnę z uchwytu znajdującego się najbliżej narożnika, założyć przednie wywinięcie rynny w szczelinę w przedniej części narożnika, a następnie zacisnąć narożnik na rynnie, „wstrzeliwując" tylną część rynny pod wywinięcie kształtki. Montaż narożników 16. Denka wewnętrzne stosuje się w sytuacji, gdy lej spustowy lub narożnik ma być końcowym elementem systemu. Denko wkłada się w kształtkę w ten sposób, aby denko stykało się z uszczelką. Do połączenia nie należy stosować kleju. 12. Zdjąć lej spustowy i piłą do metalu wyciąć otwór w rynnie. Denka zewnętrzne 15. W systemie Kanion oba denka zewnętrzne montuje się na stałe do rynny za pomocą kleju. Wewnętrzną część denka po oczyszczeniu należy pokryć warstewką kleju i założyć na oczyszczoną i wolną od zadr końcówkę rynny. 17. Siatka chroniąca rynnę przed liśćmi i innymi zabrudzeniami ma średnicę nieco większą niż rynna, dlatego jej montaż polega na włożeniu jej do wnętrza rynny. Montaż rury spustowej za pomocą dwóch kolan Montaż rury spustowej za pomocą dwóch kolan SYSTEM RYNNOWY KANION Katalog produktów – luty 2008 www.wavin.pl 18. Jeżeli mamy do czynienia z wystającym okapem, jednak odległość w poziomie między króćcem leja spustowego a rurą nie przekracza 10 cm, odsadzkę można wykonać za pomocą kolana jednokielichowego, które nakładamy na króciec leja spustowego, i kolana dwukielichowego, które należy zamontować na bosy koniec kolana jednokielichowego kołnierzem ku dołowi. Trzeba pamiętać, że po włożeniu rury spustowej w kołnierz kolana dwukielichowego, należy pozostawić około 10 mm luzu niezbędnego ze względu na rozszerzalność termiczną rur. Bezpośrednio pod kolanem musi być zamontowany uchwyt. System rynnowy Kanion 5 9 6 10 Instrukcja montażu cd. Montaż rury spustowej za pomocą dwóch kolan i odcinka rury Montaż rury spustowej za pomocą dwóch kolan i odcinka rury 19. Gdy odległość między krawędzią okapu a ścianą budynku jest większa niż 10 cm, odsadzkę należy wykonać za pomocą kolana dwukielichowego zamontowanego na króćcu leja spustowego częścią kołnierzową ku dołowi; w kołnierz należy włożyć odcinek rury, a na długim końcu drugie kolano dwukielichowe. Bezpośrednio pod kolanem musi być zamontowany uchwyt. System rynnowy Kanion Montaż rur do ściany murowej 20. Łączenie rur odbywa się przez złączki, które zawsze muszą być skierowane częścią kołnierzową ku dołowi. W kołnierzu należy pozostawić około 10 mm luzu niezbędnego ze względu na rozszerzalność termiczną rur. Bezpośrednio pod złączką musi być zamontowany uchwyt. Montaż rur na ścianie drewnianej lub metalowej 23. Do montażu rur do ściany drewnianej lub metalowej można zastosować uchwyt rury, do którego dokręca się łapkę. Następnie uchwyt mocuje się do ściany za pomocą dwóch wkrętów do drewna lub metalu. Podłączenie systemu do kanalizacji Podłączenie systemu do kanalizacji 26. W przypadku gdy system rynnowy ma zostać podłączony do kanalizacji, na dolnym odcinku rury spustowej należy zamontować czyszczak. Czyszczak posiada wewnątrz kratkę, na której zbierają się zanieczyszczenia z rynny. Całość zamykana jest szczelną pokrywą. Przed ponownym zamknięciem pokrywy czyszczaka o średnicy 110 mm należy posmarować uszczelkę środkiem poślizgowym. Przejście między rurą spustową o średnicy 75 mm lub 90 mm a rurą kanalizacyjną o średnicy 110 mm wykonuje się za pomocą redukcji. TELEFON 061 891 10 00 FAX 21. Do montażu rur spustowych do ściany murowej można zastosować uchwyt rury, gdzie w zależności od potrzeb (np. ocieplenie styropianem) stosuje się śruby dwugwintowe z kołkiem rozporowym o jednej z trzech długości: 100, 160 lub 220 mm. 24. Woda deszczowa może zostać odprowadzona w teren za pomocą kolana jednokielichowego, które montuje się nad powierzchnią terenu. Kolano może być albo przycięte tak, aby wylot był równoległy do rury... Odprowadzenie wody 27. Istnieje również możliwość bezpośredniego połączenia systemu rynnowego z kanalizacją za pomocą uniwersalnego wpustu deszczowego, który stanowi mrozoodporną blokadę zapachową działającą bez wody, a umieszczony wewnątrz wyciągany kosz zatrzymuje liście i inne nieczystości mogące przedostać się do kanalizacji. Wymienne mimośrodowe pierścienie umożliwiają łatwe połączenie rur spustowych o średnicy 50 mm, 75 mm, 90 mm i 110 mm. 061 891 10 11 INFOLINIA 0800 161 555 E-MAIL firstname.lastname@example.org System rynnowy Kanion Instrukcja montażu	<urn:uuid:0ffc4962-8096-4d48-9cfb-dd849b6d7d23>	finepdfs	2.054688	CC-MAIN-2019-04	http://www.extradach.com/pliki/instrukcje/instrukcja_montazu_runny_Kanion.pdf	2019-01-22T21:36:51Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583874494.65/warc/CC-MAIN-20190122202547-20190122224547-00466.warc.gz	287,220,553	0.996515	0.999958	0.999958	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 81, 259, 3626, 5907, 8517, 11147, 11189 ]	1	0
I. Walne Zebranie Zobligowany upływem trzyletniej kadencji statutowych władz Towarzystwa, na podstawie § 15.3 Statutu zwołuję Walne Zebranie sprawozdawczo-wyborcze wszystkich Członków, zapraszając do udziału w spotkaniu także naszych Sympatyków. Zebranie odbędzie się w niedzielę, dnia 8 lutego 2004 r. o godz. 11.00 w sali jadalni na parterze Szkoły Podstawowej nr 77 im. 15. Pułku Ułanów Poznańskich, przy ul. Dmowskiego (narożnik z ul. Hetmańskiej). Program Zebrania 1. Otwarcie 2. Uroczyste wręczenie Dyplomów nowym Członkom 3. Wybór Przewodniczącego i Sekretarza Zebrania 4. Sprawozdanie Prezesa 5. Sprawozdanie Skarbnika 6. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej 7. Sprawozdanie Sądu Koleżeńskiego 8. Sprawozdanie Komendanta Reprezentacyjnego Oddziału Konnego Przerwa 9. Dyskusja nad sprawozdaniami i głosowanie absolutorium 10. Wybór Komisji Skrutacyjnej 11. Zgłaszanie kandydatur do władz 12. Wybory 13. Wolne wnioski 14. Ogłoszenie wyników wyborów 15. Zamknięcie Zebrania Oczekując obecności wszystkich Członków, składam Państwu, Państwa Rodzinom i bliskim, życzenia wszelkiej pomyślności, zdrowia i łask Bożych na cały Nowy Rok 2004. (–) Tadeusz Jeziorowski Prezes II. Wybory Przed nami wybór Prezesa, wybór nowego Zarządu i Komisji. Chcę prosić wszystkich Państwa o chwilę refleksji. Kontynuujemy tradycje kawaleryjskie. Co to znaczy? Dla części z nas jest to ubieranie się w mniej lub bardziej dobrze skrojony mundur z pułkowymi barwami, dosiadanie konia, i dwa, trzy razy w roku, spoglądanie z wysokości siodła na mieszkańców miasta. I dobrze. Przypominamy swoją barwną obecnością naszych poprzedników, miasto dzięki temu przypomina sobie o „Dzieciach Poznania”. Nie każdy z nas jeździ konno. Inni członkowie przez sam swój udział w Towarzystwie i popieranie jego celów też kontynuują tradycje pułkowe. Na Sztandarze Pułkowym mamy jednak hasło „Ku Chwale Ojczyzny!”, do którego w Pułku dopowiadano – „Ku Chwale Pułku!”. Czy można mieć usta pełne tych hasł z przekonaniem wypowiadanych przez naszych poprzedników, a jednocześnie lekceważyć obowiązki członka Towarzystwa? Czy można zgłaszać swoją kandydaturę tylko dlatego, że lechce moją ambicję wybór? Barwy, którym wszyscy służymy – zobowiązują. Wybór na pełnione społecznie funkcje – zobowiązuje. Zobowiązuje tym bardziej, że wybrany, akceptując decyzję słowem „tak” ręczy, że nie zawiedzie zaufania wyborców. Daję słowo. Czy zawsze pamiętamy, że nie dopełniając podjętych w Towarzystwie zobowiązań lamiemy słowo, że oszukujemy w ten sposób tych, którzy mi zaufali? Że w ten sposób sprzeniewierzam się pułkowym barwom i pamięci naszych poprzedników? Ułan Poznański za swoje słowo ręczył honorem. Ten staroświecki wyraz znaczy ucztliwość. Ktoś, kto rzuca swoje słowa na wiatr, kto tak postępuje – jest po prostu człowiekiem nieuczciwym. Proszę wszystkich o świadome uczestnictwo w wyborach i o świadomy wybór. Prezes III. Na Święta Bożego Narodzenia i na Nowy Rok dobrze nam życzyli: - Dowódca 15. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej im. gen. broni Władysława Andersa z Wędrzyna, p. płk Wiesław Michnowicz (w imieniu kadry zawodowej, żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i pracowników wojska); - Dowódca Batalionu Ułanów Poznańskich, ppłk dypl. Jarosław Misterski (w imieniu Rodziny wojskowej 1. batalionu czołgów, dołączając opłatki); gratulujemy awansu! - Marszałek Województwa Wielkopolskiego, p. Stefan Mikołajczak; - Przewodniczący Sejmiku Województwa Wielkopolskiego, p. Paweł Arndt; - Prezydent Miasta Poznania p. Ryszard Grobelny wraz z Zastępcami; - Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Prezes, p. rtm. Ryszard Dembiński; - Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Zarząd Okręgu Wielkopolska; - Liceum Ogólnokształcące im. ppłk. Z. Kiedaczca w Luboniu, Dyrektor, p. mgr Marek Krzywania; - Szkoła Podstawowa Nr 77 im. 15. Pułku Ułanów Poznańskich w Poznaniu, Dyrektor p. mgr Alicja Konarska; - 33. Kawaleryjska Drużyna Harcerska im. 15. Pułku Ułanów Poznańskich z Mosiny; - Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama we Wrześni, Dyrektor, p. mgr inż. Włodzimierz Wawrzyniak; - Stowarzyszenie „Szwadron Jazdy RP” Ośrodek Szkoleniowy Sportów Konnych i Rekreacji w Miłosnej koło Wesołej (Szwoleżerowie); - Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej Oddział w Poznaniu, Prezes, p. prof. dr hab. Mieczysław Rutkowski; - Towarzystwo Pamięci Gen. Józefa Dowbora Muśnickiego w Lusowie, p. p. Anna i Józef Grajkowie; - Polskie Towarzystwo Ziemiańskie, Zarząd Oddziału Wielkopolskiego w Poznaniu; - Poczta Polska, Okręg Poznań, Dyrektor, p. Tadeusz Trawczyński; p. mjr Cezary Grygoruk z Wędrzyna, b. Dowódca naszego Batalionu; gratulujemy awansu! p. Jerzy Hofman z Poznania; p. Olga Kalużyńska z Nowej Szwecji; p. plk w st. sp. Jan Kubacki z Warszawy; p. Andrzej Niegolewski ze Szczecina; p. Wojciech Pelc z Miejskiego Informatora Multimedialnego w Poznaniu; o. Eustachy Rakoczy ZP z Jasnej Góry; p. Longina Stachowiak z Poznania, b. Przewodnicząca Rady Rodziców Szkoły Podstawowej Nr 77 w Poznaniu; ks. kanonik Zygmunt Thimm z Parafii p. w. św. Michała Archanioła w Poznaniu; p. Danuta Wojciechowicz z Wielkiej Brytanii. * Słowo Prezesa Honorowego W Nowym 2004 Roku, Zarządowi Towarzystwa i wszystkim Członkom, Przyjaciołom naszego Pułku, oraz Młodzieży Szkół z Pułkiem związanych, składam serdeczne życzenia zdrowia i pomyślności. Niech ten rok przyniesie naszej Ojczyźnie i wszystkim Państwu wszystko co najlepsze. Bardzo dziękuję za pamięć o mnie i życzenia świąteczne. Maciej Rembowski IV. Losy naszej Brygady Nikomu z członków Towarzystwa nie jest, i nie może być obojętny los naszej Brygady. Już na pierwszym inauguracyjnym zebraniu w maju 1991 r., uchwaliliśmy rezolucję wzywającą MON do przywrócenia Ułanów Poznańskich w Wojsku Polskim. Nasze zabiegi zostały uwieńczone w roku 1996, gdy w ramach utworzonej w Wędrzynie 15. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej, jej pierwszy batalion czołgów otrzymał barwy 15. Pułku Ułanów Poznańskich, a Brygada przyjęła imię najsłynniejszego z dowódców Ułanów Poznańskich, gen. broni Władysława Andersa, Naczelnego Wodza Wojska Polskiego. Dzisiejsi żołnierze Brygady są w prostej linii następcami naszych ojców w służbie dla Najjaśniejszej. Zawiązaliśmy z kadrą Brygady więzi przyjaźni. Przyjaźni wyjątkowej w dzisiejszych czasach, bo nie jest to ani uczucie deklaratywne, ani wyrachowane. Więcej – my Brygadę kochamy, i to tak, jak braci. Miłość braterska jest miłością specyficzną. Nie czułostkową, nie łzawą. To uczucie męskie, niekiedy szorstkie na zewnątrz, ale głębokie. Oparte na rodzinnych więzach, wzajemnym zaufaniu, a przede wszystkim na wzajemnym cenieniu. Jesteśmy Rodziną Pułkową. Cenimy ich za wzorową służbę, bo w ten sposób codziennie potwierdzają, że są godnymi spadkobiercami naszych ojców, z których my jesteśmy tak dumni. Oni z kolei noszą w sobie dumę, że tak ich postrzegamy, i cenią sobie okazywane im wyrazy uznania. Nasza Brygada na tle innych jednostek współczesnego Wojska Polskiego jest wyjątkową. Nasza Brygada to dumne wojsko. Wiedzą o tym jej Dowódcy i bezpośredni przełożeni. Zdają sobie z tego sprawę, że noszone w Brygadzie proporce pułków kawalerii wielkopolskiej nie są śmieszną dekoracją. To znaki „górne”, jak je zwano w dawnym wojsku, to żołnierz „górnego” znaków. Urzędnik wojskowy różni się tym od żołnierza, że jemu pot żołnierski śmierdzi. On żołnierza nie chce widzieć. Jemu jest obojętne czy ten żołnierz jest dobry. On widzi tylko papier, a na nim tylko kolejny numer, który można skreślić jednym pociągnięciem. Po wysłaniu w dniu 17 września ub. r. pisma Zarządu do MON w sprawie dalszych losów naszej Brygady (jego tekst opublikowaliśmy w poprzednim „Pietnastaku”), Prezes otrzymał następującą odpowiedź: Ministerstwo Obrony Narodowej Departament Wychowania i Promocji Obronności Al. Niepodległości 218 00-911 Warszawa 4 XI 2003 Dot. 15 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej im. gen. broni Władysława Andersa Szanowny Panie Prezesie, W nawiązaniu do pisma Pana Prezesa do Ministra Obrony Narodowej w sprawie pogłosek o likwidacji 15 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej im. gen. broni Władysława Andersa z Wędrzyna uprzejmie informuję, że w najbliższej przyszłości nie jest planowane rozformowanie tej jednostki. Serdecznie dziękuję Panu i wszystkim członkom Towarzystwa B. Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich za szacunek do historii oręża polskiego i godne kultywowanie chlubnych tradycji kawaleryjskich. Życzę dużo zdrowia, wszelkiej pomyślności i satysfakcji z dobrze wypełnionego obowiązku wobec Ojczyzny. Z wyrazami poważania Dyrektor (–) Krzysztof Sikora * Po otrzymaniu tego nic nie mówiącego pisma, Zarząd zdecydował się na wystąpienie na drogę prawną. Zdaje się, że jest to pierwsze takie wystąpienie w historii wojska. Poniżej tekst naszego pisma: Poznań, dnia 28 listopada 2003 r. Pan Jerzy Szmajdziński Minister Obrony Narodowej ul. Klonowa 1 00-591 Warszawa W imieniu Zarządu Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15. Pułku Ułanów Poznańskich z siedzibą w Poznaniu: 1. na podstawie art. 6 ust 1 i 2 w zw. z art. 1 ust 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r., o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r., Nr 112, poz. 1198 ze zm.) uprzejmie prosimy o informację: a) Czy toczy się obecnie jakiejkolwiek postępowanie zmierzające do likwidacji 15. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej z Wędrzyna? b) Czy toczy się obecnie jakiejkolwiek postępowanie zmierzające do restrukturyzacji 15. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej? c) Czy przygotowywane są plany zmierzające do rozwiązania bądź restrukturyzacji 15. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej? 2. W przypadku toczącego się już postępowania w przedmiocie objętym pytaniami zawartymi w ust. 1 pkt a) i b), na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego żądamy dopuszczenia do udziału w postępowaniu ze względu uzasadniające to cele statutowe i interes społeczny. Uzasadnienie 1. Żądanie udzielenia informacji na temat ewentualnie toczącego się postępowania lub zamierzeń co do wszczęcia postępowania mającego zakończyć się decyzją Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie likwidacji jednostki wojskowej znajduje uzasadnienie w powołanych przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, bowiem jest to informacja publiczna w rozumieniu cytowanej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy nie jest przy tym wymagane wykazanie interesu prawnego ani też faktycznego przez osobę wykonującą prawo do informacji publicznej. 2. Wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu znajduje oparcie w przepisie art. 31 § 1 Kpa, bowiem rozstrzygnięcie Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie utworzenia bądź likwidacji jednostki odbywa się w formie decyzji. Jednocześnie decyzja taka musi być poprzedzona postępowaniem toczącym się w rygorach Kodeksu postępowania administracyjnego, co uprawnia organizacje społeczne do żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu ze względu na ich cele statutowe i interes społeczny. Cele statutowe. Nasze Towarzystwo, zawiązane głównie przez byłych żołnierzy 15. Pułku Ułanów Poznańskich, ma zapisane w statucie (§ 4.1) pielegrinowanie tradycji i historii Pułku oraz innych oddziałów kawalerii, zwłaszcza wchodzących w skład Wielkopolskiej Brygady Kawalerii II Rzeczypospolitej. Kontynuatorką tej brygady, była 14. Wielkopolska Brygada Pancerna 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa. W obu brygadach pierwospolonową jednostką był 15. Pułk Ułanów Poznańskich. Wymieniony cel statutowy realizowany jest m. in. poprzez uroczyste obchodzenie święta pułkowego i rocznie dotyczących historii Pułku (§ 5.3) oraz utrzymywanie kontaktów z jednostkami Wojska Polskiego kontynuującymi tradycje kawaleryjskie (§ 5.4). W 1996 r. decyzją MON nowo sformowana w Wędrzynie Brygada Kawalerii Pancernej, na wniosek żołnierzy konsultowany z naszym Towarzystwem, przejęła tradycje wielkopolskich brygad kawalerii i ich oddziałów, otrzymała nazwę wyróżniającą „Wielkopolska” oraz imię gen. broni Władysława Andersa. Natomiast z inicjatywy Towarzystwa otrzymała numer „15”, a jej 1. Batalion Czołgów otrzymał oficjalne prawo do barw Pułku. Podczas uroczystości na centralnym placu miasta, placu Wolności, przekazali je 22 kwietnia 1996 r. reprezentanci dwóch pokoleń żołnierskich – uczestnik Kampanii Wrzesińskiej, mieszkańiec kraju, i uczestnik Kampanii Włoskiej, z Kola Ułanów Poznańskich w Londynie. Poprzodziło to oficjalna, pisemna deklaracja obu środowisk pulkowych. Odłąd kompania honorowa Brygady asystująca Sztandarowi, wystawiana jest zawsze przez ten Batalion, a żołnierze noszą na czarnych, pancerniackich beretach, biało-czerwone proporczyki Ułanów Poznańskich. Żołnierze tego Batalionu są właściwym i naturalnym spadkobiercą pułkowych barw. Cele społeczne. Organizacja społeczna, jaką jest nasze Towarzystwo, od roku 1993 ściśle współpracuje z Brygadą, która zanim została zorganizowana, była 18 pułkiem mechanizowanym. Przez trzy długie lata przygotowywaliśmy się do wspólnego święta, przejęcia tradycji naszego, i bratnich Pułków kawalerii wielkopolskiej, przez żołnierzy WP III Rzeczypospolitej. Następne lata od 1996 r., daty utworzenia Brygady, to wspólne, żmudne budowanie tego, co w wojsku stanowi o jego wartości – esprit de corp. Brygada z Wędrzyna dziś zaliczana jest do najlepszych jednostek WP, była także wielokrotnie wyróżniana za osiągnięcia w swej służbie dla Rzeczypospolitej. Ostatni żołnierze kawalerzyści II RP odchodziли ze spokojnym sumieniem – przekazali swoje dziedzictwo w dobre ręce. Brygada uczestnicząc w spotkaniach i uroczystościach w Poznaniu została przyjęta przez społeczność miasta, jako następca słynnych „Dzieci Poznania” – Ułanów Poznańskich. Ścisła współpraca z Towarzystwem oraz szkolami podopiecznymi: Szkołą Podstawową Nr 77 im. 15. Pułku Ułanów Poznańskich w Poznaniu oraz Liceum Ogólnokształcącym im. pplk. Zbigniewa Kiedacza w Luboniu koło Poznania, a także z 33. Kawalerijską Drużyną Harcerską im. 15. Pułku Ułanów Poznańskich w Mosinie, owocuje każdego dnia. Młode pokolenia Polaków na równi ze swoimi rodzicami i dziadkami uwierzyły, że Wojsko Polskie wróciło do swoich tradycji, że barwy Ułanów Poznańskich powróciły na stałe do Wojska Polskiego. Przekreślenie tego dorobku ewentualnym rozwiązaniem Brygady, spowoduje wśród znacznych kregów społeczeństwa utratę zaufania do Wojska Polskiego i poddanie w wątpliwość intencji jego władz. W tym stanie rzeczy wnosimy jak w petitum wniosku. Krzysztof Kubicki Wiceprezes Tadeusz Jezirorowski Prezes W rezultacie Prezes Towarzystwa otrzymał następujące pismo: --- Szanowny Panie Prezesie, W odpowiedzi na pismo z dnia 2 grudnia 2003 r., z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, pragnę poinformować Pana Prezesa, że obowiązujące dokumenty planistyczne nie zawierają zapisów dotyczących rozformowania lub przeformowania 15 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej w Wędrzynie. Warszawa dn. 24-12-2003 r. Jednocześnie pragnę złożyć na ręce Pana Prezesa podziękowania dla Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich za pielęgnowanie tradycji i historii 15 Pułku Ułanów Poznańskich oraz innych oddziałów kawalerii, wchodzących w skład Wielkopolskiej Brygady Kawalerii II Rzeczypospolitej, a także za okazywane zainteresowanie problemami obronności Kraju. Łączę wyrazy szacunku SZEF (–) wz. gen. bryg. Gustaw MAJ To na razie tyle. Czy rozwiano nasze wątpliwości? Tylko po części. Że dalej będziemy bronić naszych barw – to oczywiste. Prezes V. Co nowego w Brygadzie … „Piętnastka”, czyli wędrzyński batalion czołgów kultywujący tradycje 15. Pułku Ułanów Poznańskich, zgodnie z odwieczną tradycją zawsze na czele. Z okazji Święta Wojska Polskiego w dniu 15 sierpnia, w czasie uroczystej zbiórki jednostki, nasz dowódca Batalionu – tu pozwolę sobie na zacytowanie odczytanego rozkazu „w uznaniu zasług położonych w dziedzinie rozwoju i umacniania obronności RP” odznaczony został Brązowym Medalem Za Zasługi dla Obronności Kraju. Czternastu żołnierzy zawodowych Batalionu wyróżnionych zostało mianowaniem na kolejny, wyższy stopień wojskowy. Wśród wyróżnionych, na pierwszym miejscu znalazł się zastępca dowódcy Piętnastki, pan rtm. Cezary Grzygoruk, który od tego dnia dumnie nosi na naramiennikach dystynkcję majora. Stopień rotmistrza otrzymał pan Arkadiusz Mazurek, którego czołgi i załogi mogliśmy podziwiać na strzelniczy w czasie Święta Brygady w dniu 23 kwietnia. Wśród wyróżnionych, m. in. znaleźli się mianowani na stopień porucznika panowie: Kamil Machnowski i Marcin Ciszewski, na stopień młodszego chorążego sztabowego pan Piotr Sójka oraz do stopnia starszego plutonowego pan Mariusz Sobolewski, znani Towarzystwu z uwietniających wszystkie uroczystości popisów pocztu sztandarowego i kompanii honorowej Brygady. Z okazji Święta Wojsk Lądowych obchodzonego w dniu 12 września, na uroczystym apelu Brygady odczytany został rozkaz, na mocy którego dowódca 1. Batalionu Czołgów Ułanów Poznańskich pan mjr Jarosław Misterski został mianowany do stopnia podpułkownika (zdjęcie obok). Wśród wyróżnionych, byli także dwaj żołnierze zawodowi z batalionu czołgów. Po rocznym szkoleniu opuścili nasze szeregi żołnierze, którzy swoje wyszkolenie prezentowali na strzelniczy poligonowej w dni 23 kwietnia 2003 r. w czasie Święta Jednostki, a ich prezencje, jako kompania honorowa Brygady, podziwiali na Starym Rynku także mieszkańcy Poznania. Na uroczystym, pożegnalnym apelu, Dowódca Brygady podziękował im za ofiarne, rzetelną służbę i godne reprezentowanie barw jednostki. Jednocześnie najlepszych wyróżnił: mianowaniem na kolejny stopień wojskowy, nagrodą rzeczną, pochwałą, nadaniem tytułu i wręczeniem odznaki Wzorowy Żołnierz oraz listem gratulacyjnym. Ogółem z naszego Batalionu wyróżnionych zostało 35 żołnierzy. W dniu 18 września, na ślubnym kobiercu wraz z panią Jolantą Zazula, stanął szef logistyki Batalionu pan Sławomir Chról (zdjęcie obok), który niejako w prezencie ślubnym w dniu 15 sierpnia otrzymał dystynkcję rotmistrza. Ślubu w kościele garnizonowym parafii Wędrzyn udzielił ks. kapelan ppłk Sławomir Niewęgłowski, który składając Młodej Parze życzenia, zwrócił uwagę na zbieżność imion i stron pochodzenia swojego i Pana Młodego. Dodał, że każdy Sławek jest zawsze dobrym człowiekiem szczególnie, gdy pochodzi z Podlasia. Uroczeńś śluwną uświetniły poczty: buńczuczny i lancowy. Para Młodych przy dźwiękach marsza weselnego przeszła przez utworzony z obu pocztów szpaler, a nad ich głowami zaiskrzyły pochylone bagnety. rtm. Wojciech Teredowski Redakcja „Piętnastaka” Młodej Parze życzy wszystkiego, co najlepsze. „Ku Chwale Pulku i dla dobra polskiej Kawalerii!” * A więc mamy pułkownika, jako Dowódcę Batalionu Ulanów Poznańskich! To historyczny awans. Cieszymy się z tego wszyscy i serdecznie gratulujemy p. pplk. Jarosławowi Misterskiemu. Gratulujemy także awansu Zastępcy Dowódcy, p. mjr. Cezaremu Grugorukowi, poprzedniemu Dowódcy Batalionu. W dziejach Batalionu Czołgów Ulanów Poznańskich zapisujemy obie nominacje jako ważne wydarzenie. „Ku Chwale Pulku i dla dobra polskiej Kawalerii!” Prezes VI. Kronika jesiennych wydarzeń Od ukazania się ostatniego „Piętnastaka” minęło kilka tygodni bogatych w wydarzenia, o których trzeba napisać. Najpierw, 7 listopada, obchodziliśmy uroczyste Dzień Patrona w Szkole Podstawowej Nr 77 im. 15. Pułku Ulanów Poznańskich. Była to 10 rocznica przyjęcia imienia, a więc pełna gala i świętyn, jak zawsze, występ szkolnego zespołu. Ciekawe połączenie nuty patriotycznej z czekającym nas wejściem do Unii Europejskiej. Rekwizytem był plecak uczniowski pełny historii, początkowo porzucony, w końcu jednak podjęty! I chwała Bogu, bo przecież naród bez historii, to jak drzewo bez korzeni. Paniom nauczycielkom, które ułożyły ten występ, a także dzieciom z zespołu artystycznego serdecznie dziękujemy. Narodowe Święto Niepodległości 11 Listopada rozpoczęło się spotkaniem członków Towarzystwa pod Pomnikiem. W tym roku zgromadziło się dość liczne grono członków, przyjaciół i sympatyków. Szczególnie miła była obecność pocztów honorowych z Proporcami ze szkół, których patronami są: 15. Pułk Ulanów Poznańskich i jeden z jego dowódców - pplk Zbigniew Kiedacz. Opiekunom delegacji szkolnych i młodzieży serdecznie dziękujemy i prosimy, aby w przyszłości zawsze byli z nami pod Pomnikiem. W tym miejscu należy wyrazić nadzieję, że za przykładem szkół, przy najbliższej okazji przybędą także ze swym Proporem harcerze z 33. Kawaleryjskiej Drużyny Harcerskiej im. 15. Pułku Ulanów Poznańskich z Mosiny. O godzinie 14.00 wzięliśmy udział w oficjalnej uroczystości na Placu Wolności, a potem, wspólnym pochodem, poszliśmy ulicami Poznania pod Pomnik Powstańców Wielkopolskich, pod którym delegacja Towarzystwa złożyła wiązkę kwiatów. Na zakończenie odbyła się defilada, z zamykającym ją konnym wozem taborowym ze znakami 7. Pułku Strzelców Konnych Wielkopolskich. Widziałem wiele defilad wojskowych, ale nigdy nie brały w nich udziału wozy taborowe. Co na to pan Komendant Garnizonu? Doroczna Msza św. zaduszna została odprawiona jak zwykle w kościele p.w. Św. Michała Archanioła w sobotę, 15 listopada. Już kolejny raz członkowie Towarzystwa włączyli się do liturgii mszalnej czytając lekcję, i wezwania modlitwy wiernych (tym razem autorstwa Weroniki Miętkiewskiej). Po Mszy Św. odbyło się w salce parafialnej spotkanie, które przebiegło w bardzo milej atmosferze, przy kawie, herbacie i bardzo smacznych ciastkach. W tym miejscu bardzo dziękujemy paniom z parafii: Marietcie Niemier i Bożenie Banaszak, za przygotowanie tak milego przyjęcia. Szczęść Boże! Gośćmi naszego spotkania byli między innymi: ks. kanonik Zygmunt Thimm i p. Józef Grajek, Prezes Towarzystwa Pamięci Gen. Józefa Dowbora Muśnickiego z Lusowa, który złożył deklarację wstąpienia do naszego Towarzystwa, i aktualnie już jest jego członkiem. 85 lat temu, pierwszym od czasu Księstwa Warszawskiego polskim komisarycznym nadburmistrzem Miasta Poznania, stolicy Wielkopolski, został Jarogniew Drwęski. Z tej okazji, 4 grudnia p. Prezydent Ryszard Grobelny i przedstawiciele władz oraz stowarzyszeń, złożyli kwiaty na Jego grobie, na Cmentarzu Zasłużonych na Wzgórzu św. Wojciecha. Natomiast o godz. 17.00, w Białej Sali w Urzędzie Miasta, odbyła się sesja. Profesorowie: Andrzej Kwilecki i Waldemar Łazuga mieli wystąpienia na temat działalności i zasług Jarogniewa Drwęskiego, podkreślając jego niebywałą pracowitość i skromność, a także, że jest On nieślusznie w cieniu prezydenta Ratajskiego. Wystąpiła również wnuczka Prezydenta, pani Ewa Drwęska. W materiałach przygotowanych na sesję przez Urząd Miasta znalazłem informację, że Prezydent J. Drwęski był wyróżniony „Odznaką 15. Pułku Ulanów Poznańskich”. Niestety, nie podano skład ta Odznak! Wobec tego w wielkim skrócie przypominamy, że na wniosek Prezydenta Drwęskiego Rada Miasta Poznania wystąpiła do Naczelnego Wodza, Józefa Piłsudskiego, o nadanie 15. Pułkowi Ulanów nazwy wyróżniającej – „Poznański”. Stosownym rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nazwa taka została Pułkowi nadana, i stad pośmiertne uhorowanie Prezydenta Drwęskiego Odznaką Pułku, zaraz po jej ustanowieniu. To ciekawe spotkanie zakończył krótki koncert muzyczny w wykonaniu dwóch młodych artystek: pianistki i skrzypaczki. Jak przystało na okres przedświąteczny, 19 i 20 grudnia Prezes Towarzystwa wraz z członkami Zarządu gościli na spotkaniach opłatkowych: najpierw na zaproszenie p. mgr Alicji Konarskiej, dyrektor naszej Szkoły Nr 77, a dzień później na zaproszenie p. Andrzeja Waltera, Komendanta Reprezentacyjnego Oddziału Konnego. Obydwa spotkania miały miejsce w pięknie na tę okazję ozdobionej stolówce szkolnej. W spotkaniu szkolnym uczestniczyli: grono pedagogiczne, nauczyciele emeryci i zaproszeni goście. Życzenia świąteczne składał: dyrektor p. Alicja Konarska, Prezes Towarzystwa p. Tadeusz Jeziorkowski, i wiceprzewodniczący Komisji Oświaty Rady Miasta, p. Wojciech Wośkowiak. Bardzo udany, jak zwykle, występ artystycznego zespołu szkolnego, zakończył część oficjalną spotkania. Potem wszyscy podzieliли się opłatkiem i przekazali sobie życzenia świąteczne i noworoczne. Na koniec, zaproszeni do stołów uczestnicy spotkania delektowali się tradycyjnymi potrawami, i pieczywem przygotowywanym zwykle na święta. Na sobotnie spotkanie przybyli członkowie Reprezentacyjnego Oddziału Konnego wraz z osobami towarzyszącymi, zaproszeni goście i Zarząd Towarzystwa z Prezesem na czele. Miłą niespodzianką i zaszczytem dla zgromadzonych była obecność Ułanów II Rzeczpospolitej: p. majora Tadeusza Andrzejewskiego i p. Mieczysława Figelaka. Obecni byli także koledzy w barwach Strzelców Konnych Wielkopolskich z dwóch różnych organizacji. Spotkanie rozpoczęło wystąpienie Komendanta Oddziału, który przywitał przybyłych, potem fragment Ewangelii Św. o Narodzeniu Pańskim przeczytała Komendantka Kawaleryjskiej Drużyny Harcerskiej druhn Urszula Baraniak. Następnie Komendant przekazał głos przesessowi Towarzystwa. Mówiąc o rodzinnej atmosferze spotkań opłatkowych, Prezes wyraził radość ze spotkania Rodziny Pułkowej, i zauważył z satysfakcją, że obecność na sali członków klubów 7 PSK świadczy o powstawaniu Rodziny Wielkopolskiej Brygady Kawalerii, bo przecież w Lesznie pojawiły się także Ułani z żółtymi otokami 17. Pułku. I jeżeli znajdują się jeszcze artylerzyści konni 7. DAK-u, to Brygada będzie w komplecie. Nastąpiło potem wzajemne składanie sobie życzeń, i koleżeńskie rozmowy, a w końcu wszyscy spotkali się przy stole. Trzy toasty za: Najświętszą Rzeczpospolitą, 15. Pułk Ulanów Poznańskich i 7. Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich, rozpoczęły wieczerzę. Jedzono różności: ryby w galarecie i sałatki warzywne, smażonego karpia; była kawa, herbata, pierniki i makowiec. Wszystkie te smakoliki i napoje, z lampką wina na czele, pochodziły z funduszu składkowego wszystkich uczestników spotkania. Brawo dla organizatorów spotkań składkowych! Kkb VII. 85. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego Centralne uroczystości rozpoczęły się Mszą Św., którą w Poznańskiej Farze odprawił ks. Arcybiskup Metropolita Stanisław Gadecki. Po raz pierwszy od kilku lat, do Fary przybyło bardzo dużo wiernych. Byli też: reprezentant Prezydenta RP, Wojewoda Wielkopolski, Marszałek Sejmiku, Prezydent Miasta, Starosta Powiatu Poznańskiego, parlamentarzyści i wiele innych osobistości. Przybyło bardzo dużo pocztów sztandarowych różnych stowarzyszeń kombatanckich, cechów rzemieślniczych, i co najważniejsze, wielu szkół pozańskich i wielkopolskich. Kawalerzystów godnie reprezentował poczet z Proporcem Reprezentacyjnego Oddziału Konnego Towarzystwa w barwach 15. Pułku Ułanów Poznańskich, którego początki sięgają czasów walk w Powstaniu Wlkp. Była także sekcja w barwach Strzelców Konnych, kolegów kultywujących tradycje 7. PSK. W homilii, ks. Arcybiskup powiedział, jak żyć według wskazań św. Jana Ewangelisty, a wracając do tematu rocznicowego stwierdził, że zwycięstwo Powstania Wielkopolskiego, między innymi, zapewniło sprawne jego przygotowanie przez gospodarnych, i dobrze zorganizowanych Wielkopolan. Z kościoła pospieszyliśmy pod Pomnik naszego Pułku, przy którym stanęła warta honorowa w mundurach powstańców, ułanów, żołnierzy PSZ i harcerzy. W oczekiwaniu na pochód zgromadziło się kilku członków Towarzystwa. Zapaliśmy znicze (fundatorkę p. Irenie Siejkowskiej dziękujemy) i chwilą ciszy uczciliśmy strzelców z Oddziału Konnych Strzelców Straży Poznańskiej, z którego w ogniu walk powstańczych zrodził się 1. Pułk Ułanów Wielkopolskich, przemianowany potem na 15. Pułk Ułanów Poznańskich. Po krótkim czasie pojawiła się Orkiestra Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, a za nią długi szereg pocztów sztandarowych. Niestety, tylko poczet naszego Oddziału oddał Proporcem honory przed Pomnikiem! Następnie przybyli panowie: Wojewoda Wielkopolski i Zastępca Prezydenta Poznania, składając pod Pomnikiem kwiaty. Wobec rozejścia się członków Towarzystwa, przyłączyłem się do reprezentacji Wojska, i razem z p. majorem Tomaszem Lorkiem, Komendantem Garnizonu, poszliśmy z pochodem. Pod Pomnikiem Powstańców Wlkp., po odegraniu Hymnu Państwowego i wysłuchaniu wystąpień trzech osobistości, odbył się (mimo południa) apel poległych według ceremoniału wojskowego, a po nim salwa honorowa. Spotkanie zakończyło składanie pod Pomnikiem kwiatów, i odegranie przez orkiestrę Roty. Poza pięknie prezentującą się przy Pomniku sekcją naszego Oddziału Konnego, i p. porucznikiem Juliuszem Tymem, nikogo z Towarzystwa nie widziałem! Warto podkreślić ważny fakt, dzięki któremu tegoroczna uroczystość zgromadziła tylu uczestników, i tak liczne poczty sztandarowych. Faktem tym jest odstąpienie od odprawiania osobnej Mszy Św. w kościele garnizonowym. Wspólna Msza Św. we Farze daje dobry punkt wyjścia dla pochodu przez miasto. I oby tak było przez następne lata! Kkb VIII. Rocznicowe obchody w Szkole Podstawowej Nr 77 im 15 Pułku Ułanów Poznańskich w Poznaniu Jednym z ważnych zadań przyjętych do realizacji w roku szkolnym 2003/2004 było uczczenie 10 rocznicy otrzymania przez szkołę imienia 15. Pułku Ułanów Poznańskich. Już we wrześniu z inicjatywy historyka, p. Macieja Leszczyńskiego, powstał ogólny zarys scenariusza obchodów. Najwcześniej rozpoczął pracę chór szkolny pod kierunkiem p. Aleksandra Bartosik, nauczycielski muzyki. Młodzi śpiewacy bardzo się starali, aby pieśni patriotyczne, wśród których znalazły się między innymi: „Rota”, „Jak długo w sercu naszym”, „Ułani, ułani”, zabrzmiały naprawdę pięknie. Już wówczas zrodził się też pomysł „Tygodnia z ułanami”, który obchodzony w dniach 3-7 listopada miał nie tylko uświetnić rocznicę, ale jednocześnie być poglądową lekcją historii dla wszystkich zaangażowanych w to przedsięwzięcie. Lekcja, która pozwoliłaby na retrospekcję, ale i umieszczenie w codzienności szkolnej naszego pięknego Patrona. Owszczególny tydzień miał być przede wszystkim holdem złożonym Pułkowi, a więc tym, dzięki którym obchodziliśmy Narodowe Święto Niepodległości już po raz osiemdziesiąty piąty. W październiku przystąpili do działań młodzi recytatorzy i aktorzy, którzy wraz ze swoimi polonistami, według scenariusza p. Ewy Garczarek, mieli przygotować przedstawienie na główne rocznicowe uroczystości. Uczono się na pamięć tekstów, „szlifowano” dykcję i interpretację. Został też ogłoszony konkurs poetycki na wiersz o Patronie. Udział w nim uczniów klas IV, V i VI był liczny, utwory wzruszające, a komisja konkursowa (polonistki: pp. Ewa Garczarek, Joanna Gontarz i Anita Widman-Drzewiecka) stanęła przed trudnym zadaniem wyboru najlepszych. Także pod merytoryczną opieką p. Ewy Garczarek i dzięki jej zaangażowaniu powstała w tym czasie specjalna Gazetka Jednodniowa. W niej, oprócz tekstów pp. Tadeusza Jeziorowskiego, Alicji Konarskiej i innej podpisanej, znalazła się również krzyżówka, której rozwiązanie dawało wszystkim uczniom możliwość udziału w kolejnym konkursie utrwalającym wiedzę o 15. Pułku Ułanów Poznańskich. W miarę zbliżania się rocznicowych uroczystości coraz bardziej świąteczny stawał się wystrój szkoły. Zadbała o to nauczycielka plastyki, p. Malgorzata Kowalska. Ale nie tylko. Gazetki – rysunki, obrazy i wytwory przestrzenne, np. konie dla ułanów – wykonaly dzieci w klasach i świetlicy; najpiękniejsze były u tych najmłodszych. Zaś pracownicy obsługi zajrzeli w każdy kącik, aby szkola i jej otoczenie isłniły pełnym blaskiem na przyjęcie gości. Pani Dyrektor zakupiła do sali tradycji profesjonalne gabloty muzealne. W jednej znalazł swoje stałe miejsce Proporczek szkoły; w drugiej eksponowany jest podoficerski mundur ułański – dar z okazji naszego 10-lecia od p. Jerzego Budzyńskiego, syna wachmistrza 15. Pułku. Odznakę pułkową namalował i oprawioną w ramę podarował do sali Patrona p. Karol Bąk, artysta-plastyk i ojciec naszych dwóch uczennic. W „Tygodniu z ułanami” działa się bardzo wiele. Oprócz przygotowań organizacyjnych w oczekiwaniu na znakomitych gości, wszyscy byliśmy myśla i działaniem blisko naszego Patrona. Uczniowie wraz z nauczycielami odwiedzali Wielkopolskie Muzeum Wojskowe na Starym Rynku, składano kwiaty i palono znicze pod Pomnikiem Ułana przy ul. Ludgardy. W szkole odbywały się projekcje filmów dla starszych uczniów o gen. Władysławie Andersie, dowódcy 15. Pułku i walkach jego żołnierzy pod Monte Cassino. Pedagog szkolny we wszystkich klasach, nie pomijając „oddziału zerowego”, w krótkim wykładzie omówił i zaprezentował dzieciom nasz Proporczek „szwadronowy”. Był to również czas rozwiązania wszystkich ogłoszonych konkursów: historycznego, poetyckiego, plastycznego i krzyżówkowego. Ich zwycięzcom wręczono nagrody podczas uroczystości rocznicowych 6-7 listopada br. Z prozaicznej przyczyny – szczupłości miejsca w naszej reprezentacyjnej sali szkolnej – główne obchody podzielono na dwa dni. W czwartek, 6 listopada, na dwóch uroczystych apelach spotkały się klasy III i IV oraz uczniowie „zerówki”, pierwszo i drugoklasici. Gościem honorowym był wówczas p. prezes Tadeusz Jeziorkowski. W części oficjalnej uczestniczył Poczet Proporcowy, dzieci wysłuchały fragmentu marsza pułkowego i odśpiewały hymn państwowy. Pani Dyrektor przypomniała 10-letnią historię szkoły z jej obecnym imieniem. Zwycięzcy konkursów w swojej grupie wiekowej odebrali nagrody i wyróżnienia. Potem obejrzano piękny program artystyczny. Teksty poetyckie E. Słońskiego, H. Bocheńskiej i A. Słonimskiego oraz pieśni patriotyczne w wykonaniu chóru, wpłatały się w całkiem współczesne rozmowy, poruszające problemy nurtujące dzisiaj wszystkich Polaków. Wartkie dialogi, śpiew i recytacje sprawiły, że widownisko oglądano z wypiekami na twarzy, często otwartą buzią (maluchy), ze łzami w oczach. Młodzi wykonawcy zostali nagrodzeni trzykrotnie gromkimi brawami. Na marginesie trzeba dodać, że tak spontaniczna reakcja widowni i konieczność kilkukrotnego powtarzania programu uskrzydliła aktorów i pozbawiła zupełnie tremy. Grali „jak z nut”. Całą uroczystość prowadziła aż trzy razy w sposób bardzo profesjonalny nasza koleżanka polonistka - Joanna Gontarz. Oficjalni goście przybyli do szkoły w dniu 7 listopada. Zaszczytili nas swą obecnością: przewodniczący Komisji Oświaty i Wychowania Rady Miasta - p. Michał Tomczak oraz jej wiceprzewodniczący - p. Maria Syp i p. Wojciech Wośkowiak. Obecna była także zastępca dyrektora Wydziału Oświaty Urzędu Miasta Poznania – p. Grażyna Lisiecka oraz inspektor tegoż Wydziału – p. Danuta Fliszewska. Wielkopolskie Kuratorium Oświaty reprezentowała p. Marta Niedziela, jego starszy wizytator. Przyjechali do nas goście z Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Pancernej: dwa Poczty – Proporcowy i Buńczuczny oraz zaprzyjaźniony od wielu lat z nasmymi uczniami pan rtm. Wojciech Teredowski. Wojskowi nie tylko uświetnili naszą uroczystość w dniu 7 listopada, ale również przeprowadzili później ciekawą lekcję na temat proporca, buńczuka i niektórych elementów osobistego wyposażenia bojowego współczesnego żołnierza. Ekran komputera posłużył do prezentacji bogatego zestawu zdjęć z życia wędryzynskiej jednostki. Dowódcę Garnizonu Poznań reprezentował pan rtm. Dariusz Sienniak. Nie zabrakło w tym dniu członków Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15. Pułku Ułanów Poznańskich i jego wiceprezesa, p. Krzysztofa Kubickiego. Odwiedzili nas też przedstawiciele Rady Rodziców z jej przewodniczącym p. Mariuszem Kutznerem, a także dyrektorzy i nauczyciele grunwaldzkich szkół podstawowych i gimnazjów oraz przedstawiciele mediów. Gościem honorowym głównych uroczystości rocznicowych była p. Ewa Drwęska, wnuczka pierwszego prezydenta Stołecznego Miasta Poznania – Jarogniewa Drwęskiego. Jako włoźdarz miasta w lutym 1920 roku wystąpił on do władz wojskowych o nadanie „Piętnastakom” tytułu „Pułku Poznańskiego”. Wdzięczni ułani przyznali mu pośmiertnie honorową Odznakę Pułkową. Pani Drwęska przekazała do naszej sali tradycji kilka dokumentów związanych z Pulkiem i jej dziadkiem Jarogniewem, które do dziś są w posiadaniu rodziny. Zasoby naszych pamiątek, oprócz wspomnianego już wcześniej munduru, powiększyły się również o odbitkę kserograficzną oryginalnej okolicznościowej planszy ze Święta Pułkowego – 23 kwietnia 1922 r., dar od Towarzystwa. Na ręce pani Dyrektor wpłynęło też wiele telegramów gratulacyjnych. Nasz mały jubileusz był okazją do złożenia podziękowań osobom, które przez 10 lat nieustannie wspierały nas w dziele edukacji patriotycznej. Mianem Przyjaciela Szkoły zostali uhonorowani panowie: Jacek Budzyński, Jerzy Budzyński, Tadeusz Jeziorkowski, Michał Przybylski i Wojciech Teredowski. Każdy z beneficjantów otrzymał pamiątkowy dyplom i oprawioną pracę plastyczną – dzieło naszych uczniów. Po skończonej uroczystości w dniu 7 listopada pani Dyrektor podjęła gości skromnym poczęstunkiem, a my wszyscy – dzieci i nauczyciele - wróciliśmy do codziennych zajęć. Potem nastąpił dla wielu czas wolny, ale mimo to przedstawiciele społeczności szkolnej i nasz Poczet Proporcowy stanęli w dniu 11 listopada przy Pomniku Ułana, aby złożyć wiązankę kwiatów i oddać cześć pamięci swego Patrona. Jadwiga Kubiak, kierownik świetlicy Wiesław Kubiak, pedagog szkolny IX. Wspomnienie z przedwojennego Poznania "23.01.1927, Poznań. Razem z Tekłą pojechałyśmy na konkursy hipiczne urządzane przez 15. Pułk Ułanów w ujeżdżalni koszarowej na Grunwaldzkiej. Honory domu robił Skotnicki. Pierwszą nagrodę zdobył por. Zgorzelski, który już był wygrał jakąś oznakę w Nicei. Mnie nie cieszył lub interesował sport, ile wzruszyłam się widokiem wojska - wołyżerką żołnierzy, wyglądem koni traktowanych przyjaźnie i dlatego tak sprawnych. Clou programu stanowił popis konnej jazdy sześciu oficerów pułku. Trzech siedziało na koniach karych, trzech na gniadych. Wszystkie konie miały białe bandaże, białe szlaki na czaprakach, białe taśmy koło szyi i pod brzuchami. Uszy ich lśniły tak, jak gdyby je ordynansi czyścili bez przerwy od tygodni. Na oficerach mundury bez faldy zdawały się kamienne, czerwone opaski na czapkach lśniły od nowości, ciasno spięte pasy robiły im osie figury. I tak defilowali przed nami, młodzi i zgrabni, w regularnych odstępach. A konie ze ślicznie wygiętymi szyjami grzecznie i równocześnie zmieniały kroki, przechodziły z klusa w galop i odwrotnie lub defilowały bokiem, wszystkie miarowo podnosząc prawą nogę. Muzyka nie grała, a publiczność w milczeniu i zachwycie patrzyła. W tych wszystkich zawodach i popisach uderzył mnie absolutny brak brutalności, a pewna u ludzi i koni wyłaniająca się gracja połączona z wesołością." Janina z Puttkamerów Żółtowska, Dziennik. Fragmenty wielkopolskie 1919-1933. Poznań 2003, s. 283. (wyszukał Tadeusz W. Lange.) * Opisany przez Janinę z hr. Puttkamerów hr. Adamową Żółtowską styczniowy konkurs, to Zawody Zimowe zorganizowane dla powiększenia funduszu budowy Pomnika poświęconego poległym Ułanom Poznańskim, odsłoniętego w kilka miesięcy później przy ul. Ludgardy. Program obejmował (w kolejności wymienionej w Księdze zwycięstw sportowych Pułku): I. Pokaz jazdy wzorcowej w wykonaniu oficerów, który zrobił takie wrażenie na autorce wspomnień, II. Wołyżerkę podoficerów i ułanów, III. Walkę o pióropusze, IV. Epizod bojowy patrolu kawaleryjskiego, V. Konkurs hippiczny Handicap. I to ten konkurs wygrał por. Władysław Zgorzelski na „Ladnej”. Zgorzelski, znakomity jeździec, startował w ekipie polskiej na międzynarodowych zawodach w Nicei w 1925 r., podczas których Polacy zdobyli Puchar Narodów. W wielkim konkursie myśliwskim o Nagrodę Monako zajął na „Jaskrawym” drugie miejsce za mjr. Henrykiem Dobrzańskim, a w Nagrodzie księżnej Aosta na „Jaskrawym” i „Gigancie” miejsce dwunaste (W. Pruski, Dzieje konkursów hipicznych w Polsce). Wymieniony przez autorkę „Skotnicki”, to dowódca Ułanów Poznańskich, słynny płk Stanisław Grzmot-Skotnicki. Były to ostatnie miesiące jego dowodzenia Pułkiem, z którego odszedł w sierpniu 1927, obejmując dowództwo 9. Samodzielnej Brygady Kawalerii. Proszę zwrócić uwagę, co jeszcze podkreśliła p. Hrabina: nasi oficerowie nosili kurtki mundurowe ściśle dopasowane (mundury bez faldy zdawały się kamienne), o czym warto pamiętać szyjąc sobie dziś taki mundur, natomiast „czerwone opaski” na czapkach, to oczywiście szkarłatne otoki w pułkowej barwie. Interesująca jest wspomniana kara maść koni, rzadka w naszym Pułku. (TRJ) X. Z żałobnej karty ❖ W Dusznikach Wielkopolskich, dnia 10 listopada 2003 r., zmarł w wieku 89 lat Karol Jan Mroczkiewicz, żołnierz 15. Pułku Ułanów Poznańskich, uczestnik wrześniowej bitwy nad Bzurą. Zmarły był członkiem Towarzystwa od 1997 r. (nr kol. 194). Pogrzeb odbył się 13 listopada na cmentarzu parafialnym w Dusznikach Wilkp. ❖ W Warszawie, dnia 16 grudnia 2003 r., zmarł ppor. Stanisław Skotnicki, syn gen. Stanisława Grzmot-Skotnickiego, dowódcy naszego Pułku w latach 1924-1927. Ś.p. Zmarły, po ukończeniu szkolenia w 3. szwadronie Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, został z dniem 31 maja 1939 r. przeniesiony do Szkoły Podchorążych Kawalerii, i jako podchorąży wyszedł z 15. Pułkiem Ułanów Poznańskich na Kampanię Wrześniową, którą odbył na całym szlaku bitewnym w szwadronie ckm. Żołnierz Armii Krajowej (ps. „Dzik”), odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem AK. Więziony w latach 50-tych przez władze komunistyczne. Był wieloletnim, cenionym pracownikiem Polskiego Radia w Warszawie. Do Towarzystwa nie należał. Rodzinom Zmarłych składamy serdeczne wyrazy współczucia XI. Nowi Członkowie: Nr kol. 311 p. Józef Grajek, zamieszkały w Lusowie, prezes Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Dowbora Muśnickiego, ze stażem członkowskim od 15 XI 2003 r. XII. Podziękowanie Zarząd składa serdeczne podziękowania p. Maciejowi Rutkowskiemu za bezinteresowne przygotowanie i wykonanie kartek z życzeniami świątecznymi rozesłanymi w imieniu Towarzystwa Ułanom Poznańskim i naszym Przyjaciolom, a p. Marcinowi Barańskiemu za równie bezinteresowną obsługę komputerową wysyłki biuletynu, i co miesięcznie sporządzanie list z aktualnymi opłatami członkowskimi. (TRJ) XIII. Komunikaty Uwaga! Zmiana numeru konta bankowego. Uprzejmie informujemy, że w związku z wdrożeniem w Polsce od 15 grudnia 2003 r. standardowego zapisu numerów rachunków bankowych (NRB), podany przez nas w ostatnim biuletynie nowy numer – też został zmieniony. Przepraszając za nie zawinionie przez nas zamieszanie, podajemy aktualny Numer Rachunku Bankowego Towarzystwa, prosząc w naszym wspólnym interesie o posługiwanie się już tylko nim: 39 1020 4027 0000 1602 0034 4366. Sponsorzy „Piętnastaka” "Ku Chwale Pułku i dla dobra polskiej Kawalerii!" Redakcja: Michał Przybylski (red. nacz.), Agata Walter (zastępca), Weronika Miętkiewska, Wojciech Teredowski. Autorzy tekstów: Tadeusz Jeziorski (TRJ), Jadwiga Kubiak, Wiesław Kubiak, Krzysztof Kubicki (KKb), Tadeusz W. Lange, Maciej Rembowski, Wojciech Teredowski. Skład i druk: Liceum Ogólnokształcące im. ppłk. Zbigniewa Kiedacza w Luboniu k/ Poznania. Siedziba redakcji: Liceum Ogólnokształcące im. ppłk. Zbigniewa Kiedacza w Luboniu k/ Poznania, ul. Armii Poznań 27, firstname.lastname@example.org Zastrzega się prawo zmian i skracania tekstów; materiałów nie zamówionych nie zwracamy.	<urn:uuid:93dc9ffd-30fd-4842-8894-399d4b945af8>	finepdfs	1.44043	CC-MAIN-2020-50	http://www.15pu.pl/wp-content/uploads/2019/01/2004_01.pdf	2020-12-02T21:26:37+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141716970.77/warc/CC-MAIN-20201202205758-20201202235758-00140.warc.gz	95,808,388	0.999838	0.999884	0.999884	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1176, 4604, 7760, 10769, 14980, 18193, 21891, 26479, 30969, 35800, 40152, 43105 ]	4	1
Szanowni Państwo, odpowiadając na Państwa pismo znak l.dz.R.Dz.W.S-VI-34/2021 w sprawie funkcjonowania komunikacji autobusowej, uprzejmie informuję, że podtrzymuję wcześniejsze stanowisko Zarządu Transportu Miejskiego w Gdańsku o braku możliwości uruchomienia linii autobusowej 212. Oferta przewozowa publicznego transportu zbiorowego tworzona jest w sposób zrównoważony dla całej sieci komunikacyjnej miasta, a nie tylko wybranego rejonu Gdańska. Ponadto, oferta przewozowa przygotowywana jest w oparciu o zasady ekonomicznego gospodarowania dostępnymi zasobami, zwłaszcza w zakresie środków finansowych i fizycznej dostępności liczby autobusów do obsługi linii. Wyspa Sobieszewska charakteryzuje się małą liczbą mieszkańców. Dodatkowo, liczba ta na przestrzeni lat 2004-2020 wykazuje tendencję spadkową: z poziomu 3435 w 2004 r. do 3309 w 2020 r. Wg przeprowadzonych w dniu 30.06.2021 r. (tj. w dzień powszedni) badań wykorzystania autobusów linii 112 mediana napełnienia pojazdów tej linii nie przekracza 20% zdolności przewozowej autobusów. Maksymalna wartość napełnienia, która występuje, to 50% zdolności przewozowej. Dane z badań załączam do niniejszego pisma. Podobne wielkości napełnienia autobusów kursujących w kierunku Wyspy Sobieszewskiej występują w inne dni powszednie. Te wartości nie wskazują na konieczność dogłębiania aktualnej oferty przewozowej dodatkową linią 212 na dawnej trasie Centrum-Przegalina. PREZYDENT MIASTA GDAŃSKA Natomiast, mając na względzie niższą częstotliwość kursów podstawowych linii 112 i 186 w dni wolne od pracy oraz prognozowane większe wykorzystanie autobusów do Sobieszewa w okresie turystycznym, od dnia 03.07.2021 r. w soboty, niedziele i święta ze Śródmieścia SKM do Sobieszewa zostanie uruchomiona autobusowa linia sezonowa 612 z przyczepą umożliwiającą przewóz rowerów. Będzie to linia przyspieszona, autobusy będą zatrzymywać się tylko na trzech przystankach „Śródmieście SKM”, „Brama Żuławska” i „Sobieszewo”. Popyt na liniach 112 i 186 jest na bieżąco monitorowany i w przypadku jego zmiany również oferta przewozowa zostanie zmodyfikowana. Z wyrazami szacunku PREZYDENT MIASTA GDAŃSKA z up. Piotr Borowski ZASTĘPCZA PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA Do wiadomości: Weronika Weremko ul. Narcyzowa 35 80-690 Gdańsk \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| SUMA \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| \|-----\|-----\|---------\|------\|-----\|-----\|---------\|-----\|-----\|---------\|-----\|-----\|---------\| \| 15 \| 0 \| 1 \| 59 \| 0 \| 0 \| 0 \| 15 \| 0 \| 1 \| 11% \| 0% \| 1% \| \| 32 \| 0 \| 14 \| 397 \| 1 \| 0 \| 0 \| 34 \| 0 \| 18 \| 24% \| 0% \| 13% \| \| 37 \| 0 \| 12,5 \| 362 \| 4 \| 0 \| 0 \| 56 \| 0 \| 33 \| 40% \| 0% \| 23% \| \| 7 \| 0 \| 0 \| 32 \| 2 \| 0 \| 0 \| 59 \| 0 \| 33 \| 42% \| 0% \| 23% \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 32 \| 1 \| 0 \| 0 \| 59 \| 0 \| 34 \| 42% \| 0% \| 24% \| \| 7 \| 0 \| 0 \| 32 \| 3 \| 0 \| 0,5 \| 59 \| 0 \| 34 \| 42% \| 0% \| 24% \| \| 6 \| 0 \| 2 \| 63 \| 2 \| 0 \| - \| 60 \| 0 \| 36 \| 43% \| 0% \| 26% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 12 \| 3 \| 0 \| 0 \| 61 \| 0 \| 36 \| 43% \| 0% \| 26% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 7 \| 3 \| 0 \| 1 \| 60 \| 0 \| 35,5 \| 43% \| 0% \| 25% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 3 \| 2 \| 0 \| 0 \| 60 \| 0 \| 34,5 \| 43% \| 0% \| 24% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 8 \| 25 \| 0 \| 2 \| 51 \| 0 \| 29 \| 36% \| 0% \| 21% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 7 \| 5 \| 0 \| 0 \| 51 \| 0 \| 29 \| 36% \| 0% \| 21% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 2 \| 9 \| 0 \| 1 \| 50 \| 0 \| 29 \| 35% \| 0% \| 21% \| \| 6 \| 0 \| 0 \| 12 \| 14 \| 0 \| 1 \| 50 \| 0 \| 22 \| 35% \| 0% \| 16% \| \| 3 \| 0 \| 0 \| 5 \| 3 \| 0 \| 0 \| 50 \| 0 \| 21 \| 35% \| 0% \| 15% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 3 \| 5 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 20 \| 35% \| 0% \| 14% \| \| 12 \| 0 \| 0 \| 25 \| 6 \| 0 \| 1 \| 49 \| 0 \| 17 \| 35% \| 0% \| 12% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 2 \| 4 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 17 \| 35% \| 0% \| 12% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 8 \| 0 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 17 \| 35% \| 0% \| 12% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 16 \| 35% \| 0% \| 11% \| \| 5 \| 0 \| 0 \| 19 \| 7 \| 0 \| 1 \| 49 \| 0 \| 16,5 \| 35% \| 0% \| 12% \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 7 \| 4 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 17,5 \| 35% \| 0% \| 12% \| \| 12 \| 0 \| 0 \| 157 \| 16 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 16 \| 35% \| 0% \| 11% \| \| 3 \| 0 \| 0 \| 14 \| 8 \| 0 \| 2 \| 49 \| 0 \| 10 \| 35% \| 0% \| 7% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 9 \| 35% \| 0% \| 6% \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 6 \| 2 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 10 \| 35% \| 0% \| 7% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 4 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 9,5 \| 35% \| 0% \| 7% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 9,5 \| 35% \| 0% \| 7% \| \| 3 \| 0 \| 0 \| 9 \| 7 \| 0 \| 1 \| 49 \| 0 \| 7,5 \| 35% \| 0% \| 5% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| 0 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 7,5 \| 35% \| 0% \| 5% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| 10 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 7 \| 35% \| 0% \| 5% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 2 \| 3 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 7 \| 35% \| 0% \| 5% \| \| 6 \| 0 \| 0 \| 12 \| 5 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 5,5 \| 35% \| 0% \| 4% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 4 \| 6 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 4,5 \| 35% \| 0% \| 3% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 6 \| 5 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 3,5 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 25 \| 5 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 3 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 2,5 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 2,5 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| 3 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 2,5 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 3 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 3 \| 35% \| 0% \| 2% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 7 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 2 \| 35% \| 0% \| 1% \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 7 \| 0 \| 0 \| 49 \| 0 \| 1 \| 35% \| 0% \| 1% \| Napelnienie pojazdu w % - MEDIANA I WARTOSĆ MAX - MEDIANA - MAX \| Date \| Time \| Location \| Event Description \| \|------------\|--------\|-----------\|-------------------\| \| 10/25/2023 \| 9:00 AM\| School Auditorium \| Annual Science Fair \| \| 11/1/2023 \| 2:00 PM\| Community Center \| Fall Festival \| \| 12/10/2023 \| 7:00 PM\| Town Hall \| Holiday Concert \| Note: All events are free and open to the public. \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| SUMA \| MAX \| MIN \| MEDIANA \| \|-----\|-----\|---------\|------\|-----\|-----\|---------\| \| 7 \| 0 \| 2 \| 61 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| 0 \| 1 \| 46 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| 0 \| 3 \| 11 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 1 \| 18 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| 0 \| 0 \| 10 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 9 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 11 \| 0 \| 1 \| 61 \| 5 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| 0 \| 1 \| 42 \| 3 \| 0 \| 0 \| \| 12 \| 0 \| 0,5 \| 48 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 11 \| 0 \| 1 \| 52 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 3 \| 0 \| 0 \| 15 \| 4 \| 0 \| 0 \| \| 13 \| 0 \| 1 \| 60 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 11 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 12 \| 0 \| 0,5 \| 57 \| 3 \| 0 \| 0 \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 5 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 7 \| 0 \| 0 \| 9 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 7 \| 4 \| 0 \| 0 \| \| 11 \| 0 \| 0 \| 36 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| 7 \| 0 \| 0 \| 31 \| 5 \| 7 \| 0 \| \| 12 \| 0 \| 0 \| 157 \| 16 \| 0 \| 0 \| \| 31 \| 0 \| 3 \| 143 \| 12 \| 0 \| 0,5 \| \| 7 \| 0 \| 2 \| 59 \| 3 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 7 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| 0 \| 1 \| 36 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 23 \| 0 \| 0 \| 37 \| 4 \| 0 \| 0 \| \| 10 \| 0 \| 1 \| 54 \| 4 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 16 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 25 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| 16 \| 0 \| 0 \| 87 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 8 \| 0 \| 0 \| 32 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 24 \| 6 \| 0 \| 0 \| \| 8 \| 0 \| 1,5 \| 68 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 19 \| 2 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 14 \| 3 \| 0 \| 0 \| \| 3 \| 0 \| 0 \| 10 \| 7 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| 0 \| 0 \| 11 \| 8 \| 0 \| 2 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 5 \| 3 \| 0 \| 1 \| \| 1 \| 0 \| 0 \| 2 \| 6 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 11 \| 12 \| 0 \| 1 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 14 \| 35 \| 0 \| 9 \| \| 2 \| 0 \| 0 \| 3 \| 28 \| 0 \| 6 \| \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 9 \| -2 \| 1 \| Przewiezionych pasażerów: 1439 Półkursy: 29 Błąd pomiaru: 0,764% Liczba pasażerów na półkurs: 49,6 Liczba pasażerów na przystankach w 1 półkursie: 1,2 Od: 2021-06-30 Środa Do: 2021-06-30 Środa Ile wsiadło: Ile wysiadło: Pasażerów w pojazdzie: % napelnienia: \| Date \| Time \| Location \| Event Description \| \|------------\|--------\|-----------\|-------------------\| \| 10/25/2023 \| 9:00 AM\| School Auditorium \| Annual Science Fair \| \| 11/1/2023 \| 2:00 PM\| Community Center \| Fall Festival \| \| 11/15/2023 \| 7:00 PM\| City Hall \| Town Council Meeting \|	8196953d-2c36-48c9-abac-f7ca05ec720d	finepdfs	1.835938	CC-MAIN-2021-31	http://radawyspy.pl/wp-content/uploads/2021/07/Linia-212-odpowied%C5%BC-ZTM-lipiec-2021.pdf	2021-07-24T20:56:40+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-31/segments/1627046150308.48/warc/CC-MAIN-20210724191957-20210724221957-00032.warc.gz	38,585,890	0.999849	0.999833	0.999833	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1426, 2271, 6618, 6965, 9680, 9980 ]	1	0
29 MAJA – PONIEDZIAŁEK 6:30+Alicja Zalecka- m-c po śmierci 7:00+Lucjan Kłosek gr. 29 17:30 Nabożeństwo Majowe 18:00 Władysław, Irena, Jarosław 30 MAJA - WTOREK 6:30 O pomoc, opiekę Bożą i błogosławieństwo dla Tadeusza 7:00 + Lucjan Kłosek gr. 30 17:30 Nabożeństwo Majowe 18:00 + Marian Pawłowski- 30 rocz. śmierci i za zmarłych rodziców, rodzeństwo oraz za Helena i Józef Puszko i zmarli z ich rodzin 31 MAJA - ŚRODA 6:30+ Robert Możejko 7:00+ Elżbieta Kutkowska- kolejna rocz. śmierci i zmarły Tadeusz 17:30Nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy/ Nabożeństwo Majowe 18:00W intencjach z Nowenny 1 CZERWCA – CZWARTEK 6:30 +Wilhelm Godlewski – gregorianka 1 7:00 O łaski potrzebne dla Adriana i Rafała 17:30 Nabożeństwo Czerwcowe 18:00 + Krystyna Matysiak- 1 rocz. Śmierci 2 CZERWCA – PIĄTEK 6:30 + Maria, Anna, Edward i Ludwik Nowakowscy 7:00 + Wilhelm Godlewski- gr. 2 17:30 Nabożeństwo Czerwcowe 18:00 + Henryk Jagielski- 15 rocz. śmierci , Stanisława i Jan oraz za zmarłych z rodziny Bolestów 3 CZERWCA – SOBOTA 6:30+ Wilhelm Godlewski gr. 3 7:00+ Kazimierz Hryniewicz- 10 rocz. śmierci i za rodziców z obojga stron 16:00 Ślub 17:30 Nabożeństwo Czerwcowe 18:00 WOLNA INTENCJA 4 CZERWCA – NIEDZIELA ZESŁANIA DUCHA ŚWIĘTEGO 7:00 + Stanisław i Genowefa Jasiulewiczowie i za zmarłych z rodziny Jasiulewicz i Tunkiewicz 7:00 + Wilhelm Godlewski gr.4 8:30 + Wacław Żuk – kolejna rocznica śmierci i Jadwiga Żuk 10:00 + Waldemar, Adam i Danuta Gnieciak, zmarli z rodziny Gnieciak i Grochowskich 11:30 Dziękczynna za otrzymane łaski z prośbą o błogosławieństwo Boże , opiekę M. Najśw. i zdrowie dla dzieci i wnuków 13:00 W intencji kapłanów a zwłaszcza neoprezbiterów, a także o powołania kapłańskie, misyjne i zakonne. 17:30 Nabożeństwo Czerwcowe 18:00 + Ryszard Puchalski- 1 rocz. śmierci, Maria i Weronika oraz Zofia Urban BIULETYN INFORMACYJNY PARAFII ŚW. KATARZYNY W KĘTRZYNIE NR 22 (470) 28 MAJA 2017 r. www.swk.olsztyn.opoka.org.pl www.facebook.com/ketrzyn.katarzyna NIEDZIELA WNIEBOWSTĄPIENIA PAŃSKIEGO Czyt.: Dz 1, 1-11; Ps 47; Ef 1, 17-23; Słowa Ewangelii według Świętego Mateusza 28, 16-20 Jedenastu uczniów udało się do Galilei na górę, tam gdzie Jezus im polecił. A gdy Go ujrzeli, oddali Mu pokłon. Niektórzy jednak wątpili. Wtedy Jezus podszedł do nich i przemówił tymi słowami: Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi. Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Uczcie je zachowywać wszystko, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata. GDY PRZYCHODZĄ WĄTPLIWOŚCI... Wraz z apostołami udajemy się na górę, aby być świadkami wniebowstąpienia Jezusa. Nie jest to scena jedynie historyczna. Obietnica, jaka tam została złożona, i misja, jaką otrzymali uczniowie, trwają do dziś w życiu wspólnoty Kościoła oraz każdego chrześcijanina. Wniebowstąpienie jest ostatnim wydarzeniem z ziemskiego życia Jezusa. W istnieniu wspólnoty apostolskiej zamyka jeden etap, a otwiera nowy, który nastąpi wraz z zesłaniem Ducha Świętego. Ten rodzący się do życia Kościół wciąż jest jeszcze bardzo słaby. Wielu spośród uczniów nadal wątpi w zmartwychwstanie. Nie dowierzają, że ten, który im się ukazuje, to Jezus z Nazaretu, za którym pewnego dnia zdecydowali się pójść i na którego śmierć patrzyli. Odchodzący do domu Ojca Jezus pozostawia im zadanie: mają nauczać wszystkie narody i udzielać im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Otrzymują też władzę rozgrzeszania. Ich trwająca wciąż niepewność zostanie rozwiana za dziesięć dni, kiedy w dniu Pięćdziesiątnicy otrzymają w wieczerniku Ducha Świętego. Syn Boży obiecuje uczniom, że pozostanie z nimi przez wszystkie dni, aż do skończenia świata. Zapewnienie to trwa po dziś dzień i rozciąga się na wciąż doświadczalną Jego obecność w życiu Kościoła i każdego człowieka. Jeśli czasem mamy wątpliwości i zastanawiamy się nad tym, czy aby Bóg nas nie opuścił, warto przypominać sobie słowa obietnicy złożone uczniom Pańskim w dniu wniebowstąpienia: „A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata". Czy jest możliwe, aby Bóg nie dotrzymał obietnicy? Parafia p.w. św. Katarzyny ul. Powstańców Warszawy 5 11-400 Kętrzyn Parafia (89) 753-19-60 ks. Proboszcz (0-89) 753-19-64 ks. Mariusz (0-89) 753-19-66 ks. Zbigniew (0-89) 753-19-63 Kancelaria Parafialna tel. (89) 753-19-70 poniedziałek, wtorek, środa 9:00 - 12:00 czwartek, piątek, sobota 14:00 - 17:00 Konto Bankowe Bank Millenium 10 1160 2202 0000 0001 7117 0704 1. W minionym tygodniu z naszej wspólnoty odeszła do wieczności: Teresa Adamczyk. Polećmy zmarłych miłosierdziu Bożemu: Wieczny odpoczynek racz im dać Panie…. 2. Przeżywamy uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego. W Kościele jest obchodzona już od V wieku. Chrystus Pan, zanim opuścił ziemię, powiedział do Apostołów: A Ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie (J 12,32). Tłumaczył im, że Jego odejście jest potrzebne, aby mógł zesłać Ducha Pocieszyciela. Po złożonej z samego siebie Ofierze Nowego i Wiecznego Przymierza wszedł do chwały Ojca, aby wstawiać się za nami, aby przygotować nam miejsce. Wpatrujemy się w górę, każdego dnia podążamy za Nim, obieramy ten właśnie kierunek. Moc do tej wędrówki czerpiemy z samego Chrystusa obecnego w Eucharystii. 3. Dzisiaj, o godz. 6:30, wyruszyła tradycyjna Piesza Pielgrzymka Gwiaździsta do Świętej Lipki, gdzie Uroczysta Suma Odpustowa będzie odprawiona o godz. 11:00. 4. Dzisiaj przypada też 36. rocznica śmierci sługi Bożego Stefana kardynała Wyszyńskiego. Pamiętajmy, że ten Prymas Polski oddał nasz naród w macierzyńską niewolę Maryi. Starajmy się wypełniać jego testament, a jednocześnie módlmy się o jego rychłą beatyfikację. 5. W najbliższy czwartek rozpoczynamy czerwiec, miesiąc poświęcony Sercu Pana Jezusa. Codziennie o godz. 17:30 będziemy sprawowali nabożeństwa czerwcowe. 6. W czwartek, 1 czerwca, w Międzynarodowy Dzień Dziecka, będziemy modlić się o czyste i dobre serca dla dzieci, o ich duchowy wzrost i bezpieczeństwo w trudnych czasach. 7. W tym tygodniu przypada też pierwszy czwartek miesiąca. Wspólnota Krwi Chrystusa zaprasza na modlitwę od godz. 17:00. Okazja do spowiedzi świętej pierwszopiątkowej od godz. 17:30. W sobotę Wspólnota Radia Maryja zaprasza na modlitwę od godz. 17:00. 8. W maju w naszej parafii: ochrzczono 2 dzieci, 1 para zawarła związek małżeński, 7 osób zmarło, 11 osób skorzystało z odzieży używanej w ramach Akcji Charytatywnej, 14 rodzin złożyło ofiarę na potrzeby parafii. Za troskę o naszą wspólnotę składamy serdeczne podziękowanie. 9. W przyszłą niedzielę, 4 czerwca, przypada uroczystość Zesłania Ducha Świętego, tak zwane Zielone Świątki. Warto pamiętać, że niedziela ta kończy okres Wielkanocy i że to ostatni moment, aby zadośćuczynić przykazaniu kościelnemu nakazującemu spowiedź i Komunię św. wielkanocną. 10. Siostry Misjonarki organizują w dniach 5-7 lipca pielgrzymkę: Kraków - Łagiewniki Częstochowa. Zapisy w kancelarii lub w klasztorze przy ul. Zamkowej, koszt 160 zł., szczegółowy program w gablocie.	<urn:uuid:b0f36032-1072-40c2-beef-5cd5c96fec95>	finepdfs	1.041016	CC-MAIN-2018-09	http://swk.olsztyn.opoka.org.pl/gazetka/2017/22-2017.pdf	2018-02-22T01:03:16Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891813832.23/warc/CC-MAIN-20180222002257-20180222022257-00722.warc.gz	327,043,729	0.999542	0.999811	0.999811	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2644, 7145 ]	1	4
Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/ MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Identyfikator produktu Nazwa handlowa : JAGUAR C 14 S Nr CAS : 65497-29-2 Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane Zastosowania Substancji/mieszaniny: Specyficzne zastosowania: Zagęstnik do formulacji kosmetycznych. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki Firma : RHODIA Opérations 40 Rue de la Haie Coq 93306 Aubervilliers Cedex - France Tel : +33 (0)126.96.36.199.00 Numer telefonu alarmowego : MULTI LINGUAL EMERGENCY NUMBER (24/7) Europe/America/Africa: +44 1235 239 670 (UK) Middle East/Africa speaking Arabic : +44 1235 239 671 (UK) Asia Pacific: +65 3158 1074 (Singapore) China : +86 10 5100 3039 (Beijing) Adres e-mail : email@example.com 2. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ Klasyfikacja Klasyfikacja (ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/2008) Toksyczność ostrą dla środowiska wodnego, Kategoria 1 Przewlekła toksyczność dla środowiska wodnego, Kategoria 1 Klasyfikacja (67/548/EWG,1999/45/WE) N: Produkt niebezpieczny dla środowiska H400: Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne. H410: Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki. R50/53: Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne; może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym. Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Elementy oznakowania Niebezpieczne produkty, które muszą być wymienione na etykiecie: - 65497-29-2 Galactomannan 2-hydroxypropyltrimethylammonium chloride ether ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/2008 Piktogram: Hasło ostrzegawcze : Uwaga Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia : H410 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki. Zwroty wskazujące środki ostrożności : Zapobieganie: P273 Unikać uwolnienia do środowiska. Reagowanie: P391 Zebrać wyciek. Usuwanie: P501 Zawartość/ pojemnik usuwać do autoryzowanego zakładu utylizacji odpadów. Inne zagrożenia nie wpływające na klasyfikację W niewielkim stopniu działa drażniąco na oczy. Ekspozycja na wysokie stężenia pyłu może spowodować trudności w oddychaniu Ciało stałe dzielone. Może tworzyć pyłowo-powietrzne mieszaniny wybuchowe. W wyniku przepływu, mieszania itp. może dojść do powstania ładunków elektrostatycznych. Może dojść do nawarstwiania ładunków elektrostatycznych na skutek wirowania, transportu pneumatycznego, nalewania itp. W przypadku kontaktu z niektórymi środkami chemicznycmi mogą wystąpić niebezpieczne reakcje (Zob. wykaz materiałów, których należy unikać p.10: "Stabilność i reaktywność"). 3. SKŁAD/ INFORMACJA O SKŁADNIKACH substancja Typ związku : Guma guar, chlorek 2 hydroksy-3-(trimetyloamonium)propyloeteru Nr CAS : 65497-29-2 Informacje o składnikach i zanieczyszczeniach \| Nazwa Chemiczna \| Numer \| Klasyfikacja 67/548/EWG \| Klasyfikacja ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/2008 \| \|---\|---\|---\|---\| \| \| identyfikacyjny \| \| \| Pełen tekst zwrotów R zawartych w tej Sekcji umieszczonow w Sekcji 16. Pełny tekst zwrotów H przytoczonych w tej Sekcji znajduje się w Sekcji 16. Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) 4. ŚRODKI PIERWSZEJ POMOCY Opis koniecznych środków pierwszej pomocy Porady ogólne : Przedstawić lekarzowi dołączoną Kartę Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej. Udzielający pierwszej pomocy powinien zapewnić sobie pomoc. Umieścić skażoną odzież w zamkniętej torbie celem późniejszej dekontaminacji. Wdychanie : W razie wdychania wyprowadzić na świeże powietrze. Jeśli zajdzie potrzeba zasięgnij porady lekarza. Kontakt przez skórę : Natychmiast zdjąć skażone obuwie i ubranie. Zmyć dużą ilością wody. Kontakt z oczami: Płukać bieżącą wodą utrzymując szeroko otwarte oczy. (przynajmniej 15 minut). Przy utrzymywaniu się podrażnienia skonsultować się z lekarzem Połknięcie : NIE prowokować wymiotów. Wypłukać usta wodą. 5. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU Środki gaśnicze Odpowiednie środki gaśnicze : Piana Proszki wielofunkcyjne Dwutlenek węgla (CO2) Aerozol wodny Niewłaściwe środki gaśnicze : Silny strumień wody Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną Specyficzne zagrożenia w czasie zwalczania pożaru : Ryzyko eksplozji pyłu. Podczas spalania uwalniają się toksyczne gazy. Informacje dla straży pożarnej Specjalny sprzęt ochronny dla strażaków : W razie konieczności w trakcie akcji gaśniczej założyć aparat oddechowy z zamkniętym obiegiem. Środki ochrony osobistej obejmujące: odpowiednie rękawice ochronne, gogle ochronne i ubranie ochronne Specyficzne metody zwalczania pożaru : Zebrać oddzielnie zanieczyszczoną wodę gaśniczą. Nie można jej usuwać do kanalizacji. Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 6. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych : Usunąć wszystkie źródła zapłonu. Nie wdychać pyłu. Unikać kontaktu ze skórą i oczami. Sprzęt ochrony osobistej Stosować odpowiedni sprzęt ochronny. Respirator z filtrem przeciw cząstkom stałym (EN 143) Szczelne gogle Nosić odpowiednie rękawice ochronne. Jeżeli jest to bezpieczne zahamować wyciek. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska : Zatamować wyciek. Nie dopuścić do przedostania się produktu do kanalizacji. Sposoby oczyszczania Odzysk: Zebrać wyciek elektrobezpiecznym urządzeniem ssącym lub zmieść na mokro i umieścić w zbiorniku do utylizacji zgodnie z lokalnymi/krajowymi przepisami (patrz w sekcji 13). Przechować w odpowiednich, zamkniętych pojemnikach do czasu usunięcia. Dekontaminacja/czyszczenie : Zmyć dużą ilością wody. Odzyskać wodę do mycia do celów następnej likwidacji. Usuwanie : Usunąć zgodnie z przepisami lokalnymi. Porady dodatkowe : Tworzy śliskie/tłuste warstwy z wodą. 7. POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJAMI I MIESZANINAMI ORAZ ICH MAGAZYNOWANIE Postępowanie z substancją/preparatem Środki techniczne: Zapewnić wystarczającą ilość powietrza i/lub wentylację w miejscu pracy. Uziemić sprzęt. Rada dotycząca bezpiecznego obchodzenia się z produktem i przechowywania : Zapobiegać nagromadzeniu ładunków elektrostatycznych. Unikać tworzenia się pyłu. Trzymać z dala od ognia, iskier i gorących powierzchni. Dla zapewnienia, że pył nie gromadzi się na powierzchniach, stosować okresowe operacje porządkowe. Stosować zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Magazynowanie Techniczne środki do przechowywania : Zachować wszelkie niezbędne środki ostrożności w celu uniknięcia przypadkowego uwolnienia produktów do kanalizacji i wód z powodu pęknięcia pojemników lub systemów transferu. Warunki magazynowania Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Zalecane : Trwały w warunkach normalnych. Przechowywać w chłodnym, dobrze wentylowanym miejscu. Chronić przed wilgocią. Przechowywać z dala od otwartego ognia, gorących powierzchni i źródeł zapłonu. Przechowywać z dala od materiałów niekompatybilnych wskazanych przez produce Wyroby niebezpieczne przy wzajemnym : kontakcie Silne utleniacze Opakowanie Materiały na opakowania - Zalecane: Materiały wodoodporne. 8. KONTROLA NARAŻENIA/ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ Środki kontroli Środki techniczne : System efektywnej wentylacji wyciągowej Sprzęt ochrony osobistej Ochronę dróg oddechowych : Jeśli ocena ryzyka wskazuje, że zachodzi taka konieczność, należy stosować aparat oddechowy z odpowiednim filtrem. Ochronę rąk : Materiał rękawic: PCW Przy istnieniu ryzyka kontaktu z dłońmi stosować odpowiednie rękawice Wybrane rękawice ochronne muszą spełniać specyfikację dyrektywy 89/686/EWG i normy pochodnej EN 374. Prosimy przestrzegać instrukcji dotyczących przepuszczalności i czasu przebicia dostarczonych przez dostawcę rękawic. Należy również uwzględnić specyficzne warunki lokalne stosowania produktu, takie jak niebezpieczeństwo przecięcia, ścierania i czas kontaktu. Rękawice powinny zostać poddane przeglądowi przed użyciem. : Szczelne gogle : Kombinezon ochronny Dostosować rodzaj ochrony ciała do ilości i stężenia substancji niebezpiecznych w miejscu pracy. : Zapewnić oczomyjki i prysznice w pobliżu miejsca pracy. Regularne czyszczenie wyposażenia, miejsca pracy i odzieży roboczej. Używać czyste, dobrze utrzymane środki ochrony osobistej. Myć ręce przed posiłkami i po zakończeniu pracy. Nie jeść i nie pić oraz nie palić tytoniu podczas stosowania produktu. : Środki ochrony muszą być dobrane zgodnie z aktualnymi normami CEN i przy współpracy z dostawcą środków ochrony. Dobór odpowiednich środków ochrony osobistej powinien być oparty o ocenę charakterystyki jakościowej środków ochronnych w odniesieniu do przewidywanego zadania (zadań), warunków, okresu użytkowania i (potencjalnych) zagrożeń mogących wystąpić w czasie użytkowania. Ochrona oczu Ochrona skóry i ciała Środki higieny Środki ochrony Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Porady ogólne : Zatamować wyciek. Nie dopuścić do przedostania się produktu do kanalizacji. 9. WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE I CHEMICZNE Wygląd Postać : Drobny proszek. Stan fizyczny : ciało stałe Barwa : Śmietankowy Zapach : charakterystyczny Próg zapachu : brak dostępnych danych Dane bezpieczeństwa pH : 9,0 - 11,0 ( 1 %) Roztwór wodny Temperatura topnienia/zakres temperatur topnienia : 180 °C Rozkład: tak Temperatura wrzenia/Zakres temperatur wrzenia : brak dostępnych danych Temperatura zapłonu : Nie dotyczy (Ciało stałe o temperaturze topnienia pow.100 °C) Palność (ciała stałego, gazu) : brak dostępnych danych Temperatura samozapłonu : brak dostępnych danych Właściwości utleniające : Brak wiedzy o właściwościach utleniających., Zależność struktura-aktywność (SAR) Rozpuszczalność w wodzie : rozpuszczalny Rozpuszczalność w innych rozpuszczalnikach : rozpuszczalniki niebiegunowe. nierozpuszczalny Współczynnik podziału: n-oktanol/woda : brak dostępnych danych Prężność par : brak dostępnych danych Szybkość parowania : brak dostępnych danych Względna gęstość oparów : brak dostępnych danych Ciężar właściwy : nie dotyczy Gęstość nasypowa : 700 kg/m3 Utlenianie/Potencjał redukcji : brak dostępnych danych Lepkość dynamiczna : brak dostępnych danych Lepkość kinematyczna : brak dostępnych danych Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Właściwości wybuchowe : brak dostępnych danych Rozkład termiczny : brak dostępnych danych Stała wybychu pyłowego : Ciśnienie maksymalne: 8,3 bar Minimalna energia zapłonu : > 1.000 mJ Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Dolna granica wybuchowości : nie dotyczy Górna granica wybuchowości : nie dotyczy 10. STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ Stabilność chemiczna : Trwały w warunkach normalnych. Niebezpieczne reakcje Czynniki, których należy unikać : Silne utleniacze Produkty rozkładu : W wyniku spalania lub termolizy (pirolizy) uwalnia: Tlenki węgla (CO + CO2). tlenki azotu (NOx). 11. INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE Toksyczność ostra Toksyczność ostrą - droga pokarmowa : LD50 : > 20.000 mg/kg - szczur Przez analogię Nie sklasyfikowany jako szkodliwy w przypadku połknięcia Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Niepublikowane raporty wewnętrzne Toksyczność ostrą - przez drogi oddechowe : brak dostępnych danych Toksyczność ostrą - po naniesieniu na skórę: brak dostępnych danych Toksyczność ostra (przy innych drogach podania) : brak dostępnych danych Toksyczność przy wdychaniu : brak dostępnych danych Działanie żrące/drażniące na skórę Podrażnienie skóry : Brak podrażnienia skóry Przez analogię Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy Podrażnienie oczu : Przez analogię Łagodne podrażnienie oczu Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Działanie uczulające na drogi oddechowe lub skórę Działanie uczulające : Nie sklasyfikowany jako uczulający przez kontakt ze skórą Przez analogię Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Niepublikowane raporty wewnętrzne Zaobserwowano pewne reakcje u osób szczególnie wrażliwych. W przypadku wdychania Przez analogię Opublikowane dane Toksyczność dawki powtórzonej Toksyczność dawki powtórzonej : brak dostępnych danych STOT Działanie toksyczne na narządy docelowe - : narażenie jednorazowe brak dostępnych danych Działanie toksyczne na narządy docelowe - narażenie powtarzane : brak dostępnych danych Rakotwórczość Rakotwórczość : brak dostępnych danych Mutagenność Genotoksyczność in vitro : Mutagenność (Salmonella typhimurium - oznaczanie mutacji wstecznej) z lub bez aktywacji metabolicznej negatywny Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Genotoksyczność in vivo : brak dostępnych danych Szkodliwe działanie na rozrodczość Szkodliwe działanie na rozrodczość : brak dostępnych danych Doświadczenie z narażeniem człowieka Doświadczenie z narażeniem człowieka : Wdychanie: Może powodować podrażnienie dróg oddechowych. Pył Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) 12. INFORMACJE EKOLOGICZNE Ekotoksyczność Ocena ekotoksyczności Toksyczność ostrą dla środowiska wodnego: Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne. W środowisku naturalnym produkt charakteryzuje się niższą toksycznością w stosunku do organizmów wodnych, ze względu na niższą biodostępność (adsorpcję do substancji organicznych). Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Niepublikowane raporty wewnętrzne Współczynnik M Galactomannan 2-hydroxypropyltrimethylammonium chloride ether Ostra toksyczność wodna = 1 ( zgodnie z Globalnie Ujednoliconym Systemem Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów (GHS) oraz ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/2008 ) Trwałość i zdolność do rozkładu Biodegradowalność Biodegradowalność : Ostateczna biodegradowalność aerobowa Częściowo ulega biodegradacji. Metoda: Wytyczne OECD 302 w sprawie prób Podane informacje oparte są na danych uzyskanych z zachowania się pokrewnych substancji. Niepublikowane raporty wewnętrzne Bioakumulacja Współczynnika biokoncentracji (BCF): Nie ulega bioakumulacji ocena wewnętrzna Mobilność Rozdział pomiędzy elementy środowiskowe: Produkt adsorbuje materiał zawieszony i rozpuszczony materiał organiczny. Opublikowane dane Znanego rozmieszczenia w elementach środowiska : Końcowe zastosowanie produktu Woda Inne szkodliwe skutki działania Ocena środowiskowa : Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki. 13. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI Zniszczenie/Utylizacja Zakaz : Unikać uwolnienia do środowiska. Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Rada dotycząca usuwania : Usunąć niebezpieczne odpady zgodnie z przepisami miejscowymi i krajowymi. Rada dotycząca czyszczenia i usuwania opakowania Środki związane z unikaniem odpadów. : Nie utylizować wyrobu na wysypisku. Rada : Przed likwidacją opróżnić całkowicie opakowanie. Powód usuwania odpadów : Zawartość/ pojemnik usuwać do autoryzowanego zakładu utylizacji odpadów. Inne informacje : Usunąć zgodnie z przepisami lokalnymi. 14. INFORMACJE DOTYCZĄCE TRANSPORTU ADR Numer UN (numer ONZ) : 3077 Przeznaczenie towaru: UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S. (GUAR GUM, 2-HYDROXY-(3-TRIMETHYLAMMONIUM)-PROPYL ETHER, CHLORIDE), 9, III, (E) Etykiety : 9 Grupa opakowaniowa : III Kod dotyczący ograniczeń w transporcie tunelami: (E) Klasa : 9 Kod klasyfikacji : M7 Znak zagrożenia dla środowiska : TAK Nr. rozpoznawczy zagrożenia : 90 RID Numer UN (numer ONZ) : 3077 Przeznaczenie towaru : UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S. (GUAR GUM, 2-HYDROXY-(3-TRIMETHYLAMMONIUM)-PROPYL ETHER, CHLORIDE), 9, III Etykiety : 9 Grupa opakowaniowa : III Klasa : 9 Kod klasyfikacji : M7 Znak zagrożenia dla środowiska : TAK Nr. rozpoznawczy zagrożenia : 90 IMDG Numer UN (numer ONZ) : 3077 Przeznaczenie towaru : UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S. (GUAR GUM, 2-HYDROXY-(3-TRIMETHYLAMMONIUM)-PROPYL ETHER, CHLORIDE), 9, III, IMDG Code Segregation Group 2 - Ammonium Compounds Etykiety : 9 Grupa opakowaniowa : III Klasa : 9 grupa segregacyjna Kodeksu IMDG : 2 Ammonium Compounds Substancja skażająca środowisko morskie : (niebezpieczna dla środowiska) TAK EmS : F-A , S-F Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 IATA Numer UN (numer ONZ) : 3077 Przeznaczenie towaru : UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S. (GUAR GUM, 2-HYDROXY-(3-TRIMETHYLAMMONIUM)-PROPYL ETHER, CHLORIDE), 9, III Etykiety : 9 Grupa opakowaniowa : III Klasa : 9 Znak zagrożenia dla środowiska : TAK Instrukcja pakowania (transport lotniczy towarowy) : 956 Maks. netto ilość/opakowanie : 400,00 kg Instrukcja pakowania (transport lotniczy pasażerski): 956 Maks. netto ilość/opakowanie : 400,00 kg ADN Numer UN (numer ONZ) : 3077 Przeznaczenie towaru : UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S. (GUAR GUM, 2-HYDROXY-(3-TRIMETHYLAMMONIUM)-PROPYL ETHER, CHLORIDE), 9, III Etykiety : 9 Grupa opakowaniowa : III Klasa : 9 Kod klasyfikacji : M7 Znak zagrożenia dla środowiska : TAK Nr. rozpoznawczy zagrożenia : 90 Uwaga: Wspomniane przepisy regulujące są ważne w momencie publikacji niniejszej karty. Biorąc pod uwagę możliwą ewolucję przepisów dotyczących transportu materiałów niebezpiecznych, wskazane jest sprawdzenie ich ważności w swoim biurze sprzedaży. 15. INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH Zgodnie z naszą wiedzą, brak konkretnych wymagań. 16. INNE INFORMACJE Pełny tekst zwrotów R odnoszących się do Rozdziałów 2 i 3 R50/53 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne; może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym. Pełny tekst odnośnych zwrotów H w sekcjach 2 i 3. H400 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne. H410 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki. Pełny tekst odnośnych zwrotów P w sekcjach 2 i 3. P273 Unikać uwolnienia do środowiska. P391 Zebrać wyciek. P501 Zawartość/ pojemnik usuwać do autoryzowanego zakładu utylizacji odpadów. Dalsze informacje Aktualizacja: 1.01 PL ( PL ) Data zatwierdzenia karty: 08.05.2012 Dalsze informacje : Ta karta została zaktualizowana (patrz data na górze tej strony). Podtytuły i tekst, które zostały zmienione w stosunku do poprzedniej wersji, są zaznaczone dwoma pionowymi kreskami. NB. W tym dokumencie, kropka "." służy do oddzielenia tysięcy, przecinek "," - do oddzielenia całości od części dziesiętnych Informacje przedstawione w niniejszej Instrukcji Bezpieczeństwa są zgodne z naszą najlepszą wiedzą, posiadanymi informacjami i przekonaniem na dzień jej publikacji. Informacje te mają jedynie służyć jako wskazówki pomocne użytkownikowi w użytkowaniu, przetwarzaniu, składowaniu, transportowaniu, dysponowaniu oraz wydawaniu produktu na satysfakcjonujących i bezpiecznych warunkach i nie mogą być traktowane jako gwarancja czy też zapewnienie o jakości produktu. Informacje te powinny być wykorzystywane łącznie z instrukcją techniczną, lecz instrukcji tej nie zastępują. Z tego względu podane informacje odnoszą się jedynie do przypisanego produktu i nie mają zastosowania, jeśli produkt jest używany w połączeniu z innymi materiałami lub innym procesie produkcji, chyba że wyraźnie zastrzeżono inaczej. Przedstawione informacje nie zwalniają użytkownika z jego obowiązku stosowania się do wszystkich obowiązujących regulacji odnoszących się do jego postępowania.	<urn:uuid:a5426d87-cb56-4614-9ebb-7c1c52d28cf6>	finepdfs	1.112305	CC-MAIN-2013-20	http://www.rhodia.com/product-literature-download.action?docCountry=PL&docId=0901663a800d06b6&docLanguage=PL&docType=SDS&output=BINARY&productName=JAGUAR+C+14+S	2013-06-18T23:19:10Z	crawl-data/CC-MAIN-2013-20/segments/1368707436332/warc/CC-MAIN-20130516123036-00047-ip-10-60-113-184.ec2.internal.warc.gz	651,340,489	0.999847	0.999939	0.999939	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1421, 3188, 4783, 6795, 9013, 10418, 11901, 13430, 15071, 16821, 18681, 20046 ]	1	0
Ogólne warunki świadczenia usług cyberbezpieczeństwa Rödl & Partner General Terms and Conditions of Rödl & Partner's Cybersecurity Services obowiązują od 01.09.2023 r. valid from 01.09.2023 1. Zakres obowiązywania 1.1 Niniejsze ogólne warunki umów (dalej „OWU") określają treść umów świadczenia usług doradztwa w zakresie cyberbezpieczeństwa zawieranych ze spółką Roedl Outsourcing sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (adres: ul. Sienna 73, 00-833 Warszawa), wpisaną do rejestru przedsiębiorców, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS 0000039217, posiadającą numer REGON 010011421, oraz NIP: 5260211050, kapitał zakładowy: 2 500 000 złotych (dalej „Rödl & Partner"). 1.2 Rödl & Partner oraz klient mogą odmiennie określić treść umowy zlecenia (dalej „Umowa"), poprzez wyraźne wyłączenie stosowania poszczególnych postanowień OWU. Jako umowę zlecenia, rozumie się każdą umowę, zawieraną z Rödl & Partner w jakiejkolwiek formie, której przedmiotem jest świadczenie przez Rödl & Partner usług innych niż z zakresu wykonywania czynności rewizji finansowej. 1.3 Rödl & Partner wykonuje Umowę za pomocą swoich współpracowników i pracowników, w tym również z innych spółek z grupy Rödl & Partner. Rödl & Partner jest ponadto uprawniony do włączenia innych podwykonawców (na przykład specjalistów zewnętrznych) do realizacji Umowy. W takim przypadku postanowienia OWU wiążą klienta w stosunku do podwykonawcy. 2. Ograniczenie odpowiedzialności 2.1 Rödl & Partner wypełnia zobowiązania wynikające z Umowy z należytą starannością zawodową, zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami prawa 2.2 Odpowiedzialność Rödl & Partner oraz wszystkich podwykonawców obejmuje wyłącznie wypadki zaistniałe z powodu winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa. Odpowiedzialność z powodu rażącego niedbalstwa ograniczona zostaje do kwoty 500.000,00 PLN. Ograniczenie odpowiedzialności dotyczy zarówno odpowiedzialności umownej, jak i odpowiedzialności z 1. Scope of Application 1.1 These general terms and conditions (hereinafter the "GTC") lay down the content of the contracts for advisory services on cybersecurity concluded by Roedl Outsourcing sp. z o.o. with its registered office in Warsaw (address: ul. Sienna 73, 00-833 Warsaw), entered in the register of enterprises kept by the National Court Register for the capital city of Warsaw in Warsaw, 13th Commercial Division of the National Court Register, under number KRS 0000039217, having statistical number REGON 010011421 and tax identification number NIP 5260211050, share capital of PLN 2,500,000 (hereinafter "Rödl & Partner"). 1.2 Rödl & Partner and the client may agree on different content of the contract of mandate (hereinafter the "Contract") by explicitly excluding certain provisions of the GTC. A contract of mandate is any agreement concluded by Rödl & Partner in any form, whereby Rödl & Partner is obliged to provide services other than financial auditing. 1.3 Rödl & Partner performs the Contract through its contractors and employees, including those of other companies of the Rödl & Partner Group. Rödl & Partner is further entitled to involve other sub-contractors (for example external experts) in Contract performance. In such a case, the GTC are binding on the client in relations with the sub-contractor. 2. Limitation of liability 2.1 Rödl & Partner fulfils the obligations arising from the Contract with due professional care, in compliance with Polish law. 2.2 Rödl & Partner and any of its sub-contractors may be held liable exclusively for wilful misconduct or gross negligence. The liability for gross negligence is limited to the amount of PLN 500,000.00. The limitation of liability refers both to contractual liability and liability for any possible non-contractual commitments, like in tytułu ewentualnych zobowiązań pozaumownych, na przykład odpowiedzialności deliktowej, w zakresie dopuszczalnym przez bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa 2.3 Rödl & Partner nie ponosi odpowiedzialności za nieprawidłowe i/lub nieterminowe wykonanie Umowy w przypadku nieotrzymania kompletu dokumentów, informacji i/lub danych (w tym w zakresie niezbędnego dostępu do sieci i urządzeń klienta), nieterminowego ich przekazania lub nieprawidłowego ich wystawienia i opracowania od strony formalnej lub merytorycznej przez klienta. W powyższych przypadkach wszelkie negatywne skutki obciążają wyłącznie klienta. Ryzyko nieterminowego dostarczenia dokumentów, informacji, danych przez operatora pocztowego, kuriera, operatora systemów teleinformatycznych albo ich utrata obciąża klienta 2.4 Wszelka odpowiedzialność Rödl & Partner wobec osób trzecich związana z wykonaniem Umowy na rzecz klienta jest wyłączona, o ile nie wynika ona z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa 2.5 Rödl & Partner nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe u klienta, jeżeli są one związane z naruszeniem obowiązków wynikających z Umowy przez klienta 2.6 Audyt techniczny (testy) zostanie przeprowadzony przez Rödl & Partner na tak dobranych próbach dokumentów i urządzeń, aby dokumentacja z tego badania stanowiła wystarczającą podstawę do sformułowania wniosków, o których mowa w Umowie 2.7 Zawierając Umowę klient przyjmuje do wiadomości, że pomimo wykonywania czynności audytu na zasadach określonych w Umowie wobec przeprowadzania czynności w sposób wyrywkowy, nie można wykluczyć ryzyka niewykrycia przez Rödl & Partner ewentualnych błędów lub nieprawidłowości 2.8 W okresie wykonywania prac technicznych w ramach audytu możliwe jest występowanie utrudnień w funkcjonowaniu sieci klienta, co ten przyjmuje do wiadomości i akceptuje (np. chwilowe trudności z dostępem do usług sieciowych lub aplikacji). 3. Wynagrodzenie 3.1 Wynagrodzenie z tytułu świadczonych usług ustalane jest w Umowie. W przypadku braku ustaleń co do wysokości wynagrodzenia, należne jest wynagrodzenie wyliczone na podstawie faktycznego czasu wykonania usługi, oraz standardowej stawki godzinowej stosowanej przez Rödl & Partner. 3.2 Wynagrodzenie godzinowe jest rozliczane miesięcznie z dołu, za czynności wykonane w danym miesiącu kalendarzowym. Rozliczeniu podlega każdy rozpoczęty kwadrans. Płatność następuje na podstawie wystawianych faktur, na rachunek bankowy wskazany na fakturze. Faktury są wystawiane i wysyłane klientom do 10-tego dnia następnego miesiąca kalendarzowego. 3.3 Wynagrodzenie ryczałtowe za określoną usługę jest rozliczane z dołu, po wykonaniu danej usługi, na podstawie wystawionej faktury, chyba, że w Umowie zasady zapłaty wynagrodzenia ryczałtowego zostaną określone w inny sposób. Jeżeli w związku z realizacją zlecenia wystąpią okoliczności nadzwyczajne bądź the case of liability in tort, to an extent admissible under mandatory provisions of law 2.3 Rödl & Partner is not liable for any improper and/or untimely performance of the Contract in the event that the complete documents, information and/or data (including the necessary access to the client's network and devices) are not delivered or are delivered late, or are incorrectly issued and prepared by the client in formal terms or content-wise. In such cases, any adverse consequences will be borne exclusively by the client. The risk that the documents, information or data fail to be delivered on time by the postal operator, courier, ICT system operator, or that they are lost, will be borne by the client 2.4 Any liability of Rödl & Partner against third parties connected with the performance of the Contract for the client is hereby excluded, unless mandatory provisions of law provide otherwise 2.5 Rödl & Partner is not liable for any damage on the client's premises if it results from the client's breach of the obligations arising from this Contract 2.6 Technical audit (tests) will be conducted on sample documents and devices selected in such a manner so that the audit documentation is sufficient for drawing conclusions referred to in the Contract 2.7 By concluding the Contract the client acknowledges that despite the fact that audit services will be carried out on the principles specified in the Contract, the risk that Rödl & Partner fails to detect certain errors or irregularities cannot be ruled out as the audit is carried out on randomly selected samples 2.8 In the course of technical work under the audit there may be some difficulties in the functioning of the client's network, which he acknowledges and accepts (e.g. temporary difficulties with access to network services or applications). 3. Fee 3.1 The fee for the services is set in the Contract. If no fee is set, the due fee will be calculated according to the actual time spent on the services and the hourly rate used by Rödl & Partner. 3.2 The hourly fees for the services performed in a calendar month are billed monthly in arrears. Each commenced quarter of an hour is billed. Payments will be made on the basis of the issued invoices, to the bank account indicated in the invoice. Invoices are issued and sent out to the clients by the 10th day of the following calendar month. 3.3 A flat fee for a certain service will be charged in arrears, after the service is completed, on the basis of the invoice issued, unless the Contract provides for other terms of payment of the flat fee. If any extraordinary or previously unknown circumstances occur in the course of the engagement, Rödl & Partner takie, które nie były znane przed udzieleniem zlecenia Rödl & Partner ma prawo do odpowiedniego dopasowania wynagrodzenia ryczałtowego, po uprzednim poinformowaniu klienta. 3.4 W przypadku ustalenia wynagrodzenia ryczałtowego za bieżącą obsługę, wynagrodzenie ryczałtowe za bieżącą obsługę jest rozliczane z dołu, na podstawie wystawionej faktury, chyba, że w Umowie zasady zapłaty wynagrodzenia ryczałtowego zostaną określone w inny sposób. Wynagrodzenie ryczałtowe za bieżącą obsługę obejmuje określoną ilość godzin pracy, których przekroczenie oznacza, że wynagrodzenie jest naliczane ponad wynagrodzenie ryczałtowe według stawki uzgodnionej z klientem. Ustalenie wynagrodzenia ryczałtowego za bieżącą obsługę wyklucza zaliczanie niewykorzystanych w danym miesiącu godzin na przyszły miesiąc, oraz zaliczanie miesięczne pomiędzy spółkami powiązanymi klienta. 3.5 Rödl & Partner jest uprawniony do corocznej waloryzacji wynagrodzenia (stawek wynagrodzenia) określonego w Umowie: - o dodatni średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w roku poprzedzającym, ogłaszanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w przypadku umów, w których wynagrodzenie zostało ustalone w polskich złotych; - o dodatni zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych (HICP) wyrażany jako średnioroczna zmiana cen w przypadku umów, w których wynagrodzenie zostało ustalone w walucie obcej, dostępny na stronie Głównego Urzędu Statystycznego. Stawki wynagrodzenia po każdorazowej waloryzacji będą zaokrąglane do najbliższej pełnej jednostki waluty, np. do pełnego złotego. Zmiana wynagrodzenia w wyniku waloryzacji będzie następowała począwszy od 1. lutego roku następującego po roku, w którym zawarta została Umowa, przy czym jeżeli do tego terminu nie zostaną opublikowane odpowiednie wskaźniki, zmiana nastąpi po ich publikacji, począwszy od 1. dnia kolejnego miesiąca. 3.6 Zmiana wynagrodzenia związana z waloryzacją następuje automatycznie i nie wymaga zmiany Umowy ani uprzedniego powiadamiania klienta. 3.7 W przypadku ustalenia wynagrodzenia w walucie obcej, a zapłacie w PLN, albo w przypadku ustalenia wynagrodzenia w PLN, a zapłacie w walucie obcej, podstawą rozliczenia jest kurs średni ogłoszony przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w dniu poprzedzającym dzień wystawienia faktury. 3.8 Termin płatności wynosi 14 dni licząc od dnia wysłania faktury przez Rödl & Partner klientowi. W przypadku otrzymania przez klienta faktury po 14 dniach od wysłania faktury, termin płatności wynosi 7 dni od doręczenia faktury. Za dzień dokonania płatności uznaje się dzień uznania rachunku bankowego Rödl & Partner. 3.9 Klient jest zobowiązany do podania przy dokonywaniu płatności – w tytule przelewu – numeru faktury, której płatność dotyczy oraz wskazania jakiej usługi płatność dotyczy. is entitled to adjust the flat fee as appropriate having first notified the client. 3.4 In the case of a flat fee for day-to-day services, such a fee will be charged in arrears on the basis of the invoice, unless the Contract provides for other terms of payment of the flat fee. The flat fee for day-to-day services includes a specified number of hours above which the fee will be charged hourly at the rate agreed with the client. If the day-to-day services are charged at a flat rate, any unused hours in any given month will not roll over to the following month. Neither will the credit (number of available hours left) be transferable among related parties of the client. 3.5 Rödl & Partner may adjust annually the fee (fee rates) specified in the Agreement: - for the positive annual average consumer price index in the preceding year, as announced by the President of the Central Statistical Office (GUS) in respect of contracts where the fee is agreed in Polish zloty; - for a positive Harmonised Index of Consumer Prices (HICP), expressed as the annual average change in prices, in respect of contracts where the fee is agreed in a foreign currency; HICP is available on the website of the Central Statistical Office. The fee rates subject to the indexation shall be each time rounded to the next full figure in the relevant currency, e.g. to full Polish zloty amount. The fee change resulting from indexation shall take place as from 1 February of the year following the year of concluding the Agreement; however, if the relevant indices are not published by this date, the fees shall be changed as from the 1st day of the month following their publication. 3.6 The fee shall change due to indexation automatically and requires neither amending the Agreement nor notifying the client in advance. 3.7 If the fee is set in a foreign currency but paid in PLN, or if the fee is set in PLN but paid in a foreign currency, then it will be accounted for using the average exchange rate of the National Bank of Poland (NBP) as of the day preceding the invoice date. 3.8 The payment due date is 14 days after Rödl & Partner sends the invoice to the client. If the client receives the invoice after 14 days of it being sent, the due date will be 7 days of the invoice delivery. The day on which Rödl & Partner's bank account is credited will be deemed the day of payment. 3.9 When making the payment, the client must describe the wire transfer with the invoice number and indicate the services for which the payment is made. 3.10 Na życzenie klienta do faktury dołączane jest szczegółowe zestawienie wykonanych czynności oraz poniesionych kosztów. 3.11 Niezależnie od oświadczeń klienta przy dokonywaniu zapłaty, Rödl & Partner jest uprawniony do zaliczenia otrzymanej kwoty w pierwszej kolejności na odsetki za opóźnienie, następnie na poniesione wydatki, a następnie na zaległe wynagrodzenie – w kolejności od najdawniej wymagalnego. 3.12 W razie 14 – dniowego opóźnienia z zapłatą wynagrodzenia przez klienta, Rödl & Partner jest uprawniony do zaprzestania świadczenia usług, z zastrzeżeniem pkt 6.7. 3.13 Za czas podróży odbytej w związku z wykonaniem Umowy, jeżeli podróż odbywa się w miejscowości, w której znajduje się oddział Rödl & Partner, wskazany w komparycji Umowy, należy się wynagrodzenie w wysokości pełnej stawki godzinowej. W przypadku odbywania podróży poza miejscowością, wskazaną w zdaniu pierwszym, należne wynagrodzenie wynosi połowę stawki godzinowej, chyba, że czas podróży zostanie wykorzystany na opracowanie merytoryczne danego zlecenia klienta – w takim przypadku należy się wynagrodzenie w wysokości pełnej stawki godzinowej. 3.14 Rödl & Partner jest uprawniony do wyboru środka podróży, przy czym podróże samolotem bądź koleją (ewent. połączone z podróżą wynajętym samochodem) będą miały miejsce zasadniczo w przypadkach, gdy w ten sposób zaoszczędzi się czas w stosunku do podróży samochodem. 3.15 Wydatki związane z kosztami podróży, noclegami, opłatami sądowymi, skarbowymi, kosztami notarialnymi, kosztami zleconych tłumaczeń, wybranymi przesyłkami kurierskimi i/lub pocztowymi, dietami wypłacanymi pracownikom Rödl & Partner, jak również wydatki w związku z wyjazdami służbowymi związanymi z wykonywaniem Umowy (ryczałt 100,00 PLN dziennie od osoby – wyjazd na terenie Polski, ryczałt 60,00 EUR dziennie od osoby – wyjazd zagraniczny) oraz inne zlecone przez klienta wydatki są płatne osobno i dodatkowo do wynagrodzenia. Klient zobowiązuje się również zwrócić inne wydatki poniesione przez Rödl & Partner w związku z realizacją na rzecz lub w imieniu klienta czynności niewymienionych w Umowie, jeżeli ich wykonanie było niezbędne do należytego wywiązania się z Umowy przez Rödl & Partner, a Rödl & Partner nie miał możliwości uzyskania zgody klienta na wykonanie tych czynności. Podróże samochodem osobowym rozliczane są na podstawie stawki 2,00 PLN za każdy przejechany kilometr. Koszty telefonu, opłaty pocztowe i pozostałe koszty biurowe Rödl & Partner może rozliczać osobno albo jako ryczałt w wysokości 5 % kwoty wynagrodzenia. 3.16 Rödl & Partner ma prawo żądać zaliczki na poczet należności z tytułu wynagrodzenia oraz na poczet wydatków. 3.17 Wskazane w Umowie stawki wynagrodzenia są stawkami netto. Do wynagrodzenia doliczany jest podatek od towarów i usług, w wysokości obowiązującej na dzień wystawienia faktury. 3.10 On client's request the invoice will be accompanied by a detailed specification of the services performed and the costs incurred. 3.11 Regardless of the client's indications when making the payment, Rödl & Partner will be entitled to credit any received amounts first towards interest for delay, then towards the costs incurred, and finally towards the outstanding fees – starting from the item that is outstanding the longest. 3.12 If the client is in default with payment of the fee for 14 days, Rödl & Partner may suspend the performance of the contractual services, subject to 6.7. 3.13 Travelling time connected with the Contract performance will be charged at the full hourly rate if the travel takes place in the city where Rödl & Partner's office indicated in the Contract recitals is located. If the travel takes place outside the aforementioned city, it will be charged at a half of the hourly rate, unless the travelling time is used for subject-matter preparation for the client's engagement, in which case the travelling time will be charged at the full hourly rate. 3.14 Rödl & Partner will be entitled to choose the means of transportation, but the travel by plane or train (possibly combined with a car rental) will be generally chosen if this allows to save time compared to travelling by car. 3.15 Any travel expenses, accommodation costs, court fees, stamp duties, notarial fees, translation costs, costs of courier mail and/or postage, travel allowances paid to Rödl & Partner's employees, other business trip expenses connected with Agreement performance (flat rate of PLN 100.00 a day per person for business trips in Poland and EUR 60.00 a day per person for business trips outside Poland) and other expenses commissioned by the client are charged separately and in addition to the contractual fee. The client will also reimburse Rödl & Partner for all expenses incurred in connection with performing any non-contractual services for or on behalf of the client if Rödl & Partner had to provide them to perform the Agreement properly and if, at the same time, Rödl & Partner was unable to obtain the client's consent to performing the said services. Travel by car will be charged at the rate of PLN 2.00 for each kilometre travelled. Rödl & Partner may charge the costs of telephone, fax, postal charges and other office expenses either separately or by increasing the fee by a flat rate of 5%. 3.16 Rödl & Partner may request an advance payment on account of the fee or expenses. 3.17 The fee rates set forth in the Contract are net amounts. The fee will be increased by value added tax at the rate applicable on the invoice date. 3.18 Klient wyraża zgodę na otrzymywanie faktur drogą elektroniczną, na wskazany przez niego adres poczty elektronicznej. 4. Zasady świadczenia usług 4.1 Rödl & Partner świadczy usługi wyłącznie w oparciu o prawo polskie, w tym prawo Unii Europejskiej, chyba, że w Umowie lub w ofercie wskazano inaczej. W zakresie prawa obcego Rödl & Partner może pośredniczyć w świadczeniu usług przez zagranicznych prawników i doradców podatkowych, w szczególności z grupy Rödl & Partner na świecie i wykonywać obsługę pomocniczą, na przykład: tłumaczenia, streszczenia, utrzymywanie przepływu informacji. 4.2 Rödl & Partner nie jest zobowiązany do aktualizowania udzielonych porad pod kątem późniejszych zmian w przepisach i praktyce. 4.3 Rödl & Partner zobowiązuje się do wykonania Umowy, ale nie jest odpowiedzialny za osiągnięcia określonego rezultatu, na którym zależy klientowi. Zawierana przez Rödl & Partner oraz klienta Umowa jest umową starannego działania. 4.4 Po zawarciu Umowy, zlecenia odnośnie nowych spraw objętych Umową, instrukcji i wyjaśnień w danych sprawach mogą udzielać wszyscy pracownicy, bądź współpracownicy klienta, chyba, że Umowa będzie zawierać listę osób upoważnionych do kontaktu, albo Rödl & Partner otrzyma przed danym zleceniem listę osób upoważnionych do kontaktu w formie pisemnej, faksem albo pocztą elektroniczną. 4.5 Przyjęcie zobowiązania do wykonania danej usługi wymaga wyraźnego, jednoznacznego i bezwarunkowego potwierdzenia ze strony Rödl & Partner wyrażonego w formie pisemnej, faxem albo pocztą elektroniczną. 4.6 Miejscem wykonania Umowy jest siedziba oddziału Rödl & Partner, który wykonywał daną Umowę. 4.7 W razie powstania konfliktu interesów pomiędzy klientem a innym klientem Rödl & Partner, lub innym klientem jednej ze spółek z grupy Rödl & Partner w Polsce i na świecie, Rödl & Partner jest uprawniony do zaprzestania świadczenia usługi w danej sprawie, przy czym pkt 6.7. znajduje odpowiednie zastosowanie. 4.8 Klient winien dostarczyć Rödl & Partner w czasie pozwalającym na terminowe wykonanie Umowy, bez wyraźnego wezwania, wszelkie dokumenty niezbędne do wykonania Umowy i powiadomić Rödl & Partner o wszelkich sprawach i okolicznościach, które mogą mieć znaczenie dla właściwego wykonania Umowy. Na żądanie Rödl & Partner klient potwierdzi w osobnym oświadczeniu kompletność i poprawność przedłożonych dokumentów, udzielonych informacji i złożonych oświadczeń. 4.9 Klient zobowiązuje się do takiego współdziałania w zakresie realizacji Umowy, aby wymagane prawem zadania mogły być wykonane w terminach ustawowych, a jeśli takie nie zostały określone dla danych czynności – w odpowiednich terminach jak również rozsądnym nakładem pracy (obowiązek współdziałania). 3.18 The client agrees to receive e-invoices to the e-mail address it indicates. 4. Rules of Performance of Services 4.1 Rödl & Partner provides the services exclusively in the context of Polish law, including the European Union law, unless the Contract or the proposal provides otherwise. Regarding any foreign law, Rödl & Partner may act as an agent in providing services by foreign attorneys at law and tax advisers, in particular from within the Rödl & Partner Group worldwide, and may provide supporting services such as translation, summarising, coordinating information flow. 4.2 Rödl & Partner shall not be obliged to update the advice given in line with any later amendments in the law and practice. 4.3 Rödl & Partner undertakes to perform the Contract, but cannot be held liable for the achievement of the client's desired goal. The Contract made between Rödl & Partner and the client will be carried out in observance of the duty of care. 4.4 After the Contract is concluded, any orders concerning new issues under the Contract, instructions and explanations may be given by any of the employees or contractors of the client, unless the Contract includes a list of authorised contact persons, or Rödl & Partner is provided with a list of persons authorised to contact in writing, by fax, or by e-mail. 4.5 Acceptance of any obligation to perform a service requires an explicit, clear and unconditional confirmation given by Rödl & Partner in writing, by fax or by e-mail. 4.6 The place of performance of the Contract is the location of the Rödl & Partner's office which performed the Agreement. 4.7 In case of a conflict of interests between the client and another client of Rödl & Partner, or another client of Rödl & Partner Group companies in Poland or abroad, Rödl & Partner may cease the performance of the contractual services, and clause 6.7 applies as appropriate. 4.8 Without any additional request, the client is obliged to provide Rödl & Partner, in time allowing proper Contract performance, all documents required to perform the Contract and is obliged to notify Rödl & Partner of any issues and circumstances that may affect the proper performance of the Contract. At Rödl & Partner's request the client shall confirm in a separate statement that the client's documents, information and statements are complete and correct. 4.9 The client undertakes to co-operate in the execution of the Contract to enable the performance of the tasks required by law within the statutory deadlines, and if no such deadlines have been defined – in due time and with reasonable amount of work (obligation to cooperate). 4.10 Rödl & Partner w czasie trwania Umowy przechowuje oryginalne dokumenty otrzymane w związku z wykonywaniem Umowy. Wedle wyboru Rödl & Partner, albo po rozwiązaniu Umowy, albo po wykonaniu danego zlecenia objętego Umową, na żądanie klienta lub z własnej inicjatywy Rödl & Partner prześle (lub w inny sposób wyda za potwierdzeniem odbioru) oryginały dokumentów na koszt klienta, na adres siedziby klienta lub inny wskazany przez klienta adres. Rödl & Partner jest uprawniony do zatrzymania wszelkich dokumentów otrzymanych lub wytworzonych w okresie trwania Umowy, do czasu pełnego rozliczenia się z klientem. Po upływie 3 lat od rozwiązania Umowy, lub po upływie 3 lat, licząc od końca roku, w którym wykonana usługa została zafakturowana, Rödl & Partner jest uprawniony do zniszczenia dokumentów, w przypadku gdy klient nie zażądał wcześniej ich wydania. 4.11 Rödl & Partner jest uprawniony do domagania się zapłaty umówionego wynagrodzenia, mimo niewykonania usługi/Umowy, w sytuacji, gdy Rödl & Partner był gotów daną usługę/Umowę wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących klienta. 5. Ochrona danych i stosunek do osób trzecich 5.1 Przetwarzanie danych osobowych w celu wykonywania umowy o świadczenie wybranych usług odbywa się na podstawie stosownej umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych zawartej przez Rödl & Partner i klienta, natomiast przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych odbywa się na podstawie zgody udzielonej przez klienta w stosownym formularzu. Będąc świadomym ryzyka towarzyszącego korespondencji elektronicznej, zwłaszcza związanego z możliwością utraty danych, klient oświadcza, że zgadza się na wymianę informacji z Rödl & Partner także za pośrednictwem poczty elektronicznej. 5.2 Klient przyjmuje do wiadomości, że wszelkie informacje uzyskane od Rödl & Partner w ramach Umowy mają charakter poufny i są przeznaczone wyłącznie do wiadomości klienta lub w celu określonym w Umowie. Klient zobowiązuje się zachować w tajemnicy oraz nie przekazywać i nie ujawniać osobom trzecim bez zgody Rödl & Partner jakichkolwiek informacji uzyskanych od Rödl & Partner w ramach Umowy, za wyjątkiem przypadków, gdy obowiązek ujawnienia tych informacji wynika z przepisów prawa, lub decyzji organów administracji państwowej czy też celu Umowy. 5.3 Pracownicy oraz współpracownicy Rödl & Partner są obowiązani do zachowania tajemnicy handlowej i tajemnicy przedsiębiorstwa klienta, także po wygaśnięciu Umowy, przy czym klient zgadza się na wymianę informacji dotyczących spraw prowadzonych dla klienta pomiędzy poszczególnymi oddziałami Rödl & Partner w Polsce oraz pomiędzy spółkami z grupy Rödl & Partner w Polsce i na świecie. 5.4 Rödl & Partner, a także inne spółki z grupy Rödl & Partner na świecie są uprawnione do ujawniania faktu świadczenia usług na rzecz klienta, umieszczenia go na swojej liście referencyjnej, a także wykorzystania w swoich materiałach informacyjnych nazwy oraz logotypu klienta. 4.10 Throughout the term of the Contract, Rödl & Partner will keep original documents it obtains in connection with the Contract performance. Rödl & Partner will, at its sole discretion – either after the Contract termination or after accomplishment of an engagement under the Contract – at the client's request or on Rödl & Partner's own initiative, send (or otherwise deliver upon confirmation of receipt) the original documents to the client's registered office or any other address indicated by the client. Rödl & Partner is entitled to retain any documents obtained or produced during the Contract lifetime, until the client pays all its dues. After 3 years of the Contract termination, or 3 years counted from the end of the year in which a service is invoiced, Rödl & Partner will be entitled to destroy the documents if the client does not request their return. 4.11 Rödl & Partner is entitled to demand payment of the agreed fee even though the service/Contract is not completed whenever Rödl & Partner is ready to perform that service/Contract but is unable to do so for reasons attributable to the client. 5. Data Protection and Relations with Third Parties 5.1 The personal data are processed for the purposes of the performance of selected services under the Contract on the basis of a relevant data processing agreement signed between Rödl & Partner and the client, whereas the data processing for marketing purposes is based on the client's consent expressed on a special form. Being aware of the risk related to electronic correspondence, in particular the risk of data loss, the client hereby agrees to communicate with Rödl & Partner also by electronic means. 5.2 The client acknowledges that all information obtained from Rödl & Partner under the Contract is confidential and intended for the client's exclusive knowledge or for the purpose specified in the Contract. The client undertakes to keep in secret and not to disclose to third parties without Rödl & Partner's consent any information obtained from Rödl & Partner in the course of the Contract, except when the disclosure is required by law or decisions of state administrative bodies or the purpose of the Contract. 5.3 Employees and contractors of Rödl & Partner must keep confidential the client's trade and company secrets, also after the Contract expiry, but at the same time the client agrees to the exchange of the information concerning the client's cases handled by Rödl & Partner among Rödl & Partner's offices in Poland and among Rödl & Partner Group's companies in Poland and worldwide. 5.4 Rödl & Partner and other Rödl & Partner group companies around the world are entitled to disclose the fact of providing the services for the client, include it in Rödl & Partner's reference list, and use the client's name and logo in Rödl & Partner's information materials. 5.5 Klient gwarantuje, że opinie, plany, projekty, wzory, raporty, zestawienia i rozliczenia, oraz wszelkie inne dokumenty sporządzone w ramach Umowy będą użytkowane wyłącznie przez klienta dla jego własnych celów i na jego własne potrzeby. 5.6 Wszelka odpowiedzialność Rödl & Partner wobec osób trzecich związana z wykonaniem Umowy na rzecz klienta jest wyłączona, o ile nie wynika ona z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa 6. Rozwiązanie Umowy 6.1 Jeżeli z treści Umowy nie wynika w sposób jednoznaczny, że Umowa została zawarta na czas oznaczony, przyjmuje się, iż Umowa została zawarta na czas nieoznaczony. 6.2 Każda ze stron Umowy jest uprawniona do wypowiedzenia Umowy z zachowaniem 1-miesięcznego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem poniższych przepisów – punkt 6.7. OWU. 6.3 W przypadku, gdy klient nie wykonuje obowiązku wynikającego z Umowy, w określonym w Umowie terminie, a jeśli dla wykonania danego obowiązku nie został oznaczony termin, jeśli klient nie wykona go niezwłocznie po wezwaniu klienta przez Rödl & Partner do jego wykonania, Rödl & Partner jest uprawniony do wypowiedzenia Umowy. Przed złożeniem oświadczenia wypowiadającego Umowę konieczne jest wezwanie klienta do wykonania danego obowiązku umownego, w terminie nie krótszym niż pięć dni roboczych i bezskuteczne upłynięcie wyznaczonego terminu. 6.4 Rödl & Partner jest ponadto uprawniony do wypowiedzenia Umowy, w przypadku braku wpłaty przez klienta części określonego w Umowie wynagrodzenia, bez potrzeby wyznaczania klientowi dodatkowego terminu do zapłaty. 6.5 W przypadkach wypowiedzenia Umowy w oparciu o pkt 6.3. i 6.4. Rödl & Partner zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia, określonego w Umowie i zwrotu całości poniesionych do dnia wypowiedzenia Umowy wydatków. 6.6 Rödl & Partner uprawniony jest do rozwiązania Umowy bez wypowiedzenia, w następujących przypadkach: - klient opóźnia się przez okres co najmniej 14 dni w płatnościach; - klient opóźnia się przez okres co najmniej 14 dni w płatnościach na rzecz którejkolwiek innej spółki z grupy Rödl & Partner; - klient narusza postanowienia Umowy lub OWU, w szczególności obowiązki współdziałania określone w pkt 4 OWU; - klient domaga się od Rödl & Partner świadczenia usług z Umowy w sposób naruszający przepisy prawa i normy, mające zastosowanie przy wykonywaniu Umowy; - z innych ważnych powodów. 6.7 Niezależnie od trwania okresu wypowiedzenia, Rödl & Partner jest obowiązany do działania w imieniu i na rzecz klienta, przez okres i w przypadkach wskazanych w bezwzględnie obowiązujących przepisach prawa. 6.8 Za czynności wykonywane przez Rödl & Partner po rozwiązaniu Umowy, w szczególności przez okres, w 5.5 The client guarantees that opinions, plans, drafts, designs, reports, statements and calculations, as well as any other documents prepared under the Contract, will be used exclusively by the client for its own purposes and needs. 5.6 Any liability of Rödl & Partner against third parties connected with the performance of the Contract for the client is hereby excluded, unless mandatory provisions of law provide otherwise 6. Termination of Agreement 6.1 Unless the Contract provides clearly that it has been concluded for definite time, it is assumed to have been made for indefinite time. 6.2 Either party to the Contract may terminate it with a 1month notice, subject to clause 6.7 below. 6.3 Rödl & Partner is entitled to terminate the Contract whenever the client fails to fulfil any contractual obligation within the deadline set in the Contract and, in the absence of the agreed deadline, fails to fulfil such an obligation immediately after Rödl & Partner requests so. Before issuing the notice of termination of the Contract the client must be requested to fulfil a given contractual obligation and be given at least five working days for that, and the deadline must lapse to no effect. 6.4 Rödl & Partner may terminate the Contract, without setting an additional deadline for payment, also whenever the client fails to pay an instalment of the fee agreed in the Contract. 6.5 In the case of termination of the Contract as provided for in 6.3. and 6.4., Rödl & Partner retains the right to the full fee agreed in the Contract and to the reimbursement of all expenses incurred until the Contract termination date. 6.6 Rödl & Partner has the right to terminate the Contract without notice whenever: - the client is in default with payments for at least 14 days; - the client infringes the provisions of the Contract or the GTC, with particular regard to the cooperation obligations set forth in clause 4 of the GTC; - the client is in default with payments to any of the companies of the Rödl & Partner Group for at least 14 days; - the Client requests that Rödl & Partner performs the contractual services in a manner breaching laws and standards applicable to Contract performance; - any other important reasons occur. 6.7 Regardless of the notice period, Rödl & Partner will act for and on behalf of the client for the time and in the circumstances specified in the mandatory provisions of law. 6.8 For actions performed by Rödl & Partner after the Contract termination, especially for the time when którym osoby ze strony Rödl & Partner były zobowiązane działać na rzecz klienta, z uwagi na bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, Rödl & Partner należy się wynagrodzenie zgodnie z Umową. Rozliczenie nastąpi zgodnie z zasadami określonymi w punkcie 3 OWU, przy czym Rödl & Partner jest uprawniony do wystawienia faktury, bezpośrednio po rozwiązaniu Umowy i wykonaniu danych czynności. Po rozwiązaniu Umowy Rödl & Partner nie jest zobowiązany do świadczenia na rzecz klienta jakichkolwiek usług, z wyjątkiem sytuacji opisanej w pkt 6.7. niniejszych OWU 6.9 Rödl & Partner jest uprawniony do przeniesienia wszelkich praw i obowiązków wynikających z zawartej z klientem Umowy na inny podmiot bez uprzedniej zgody klienta, w przypadku zmiany wewnętrznej struktury własnościowej w Rödl & Partner, przekształcenia lub przejęcia innego podmiotu, przy zachowaniu standardów obowiązujących w grupie Rödl & Partner, przy czym Rödl & Partner oświadcza, że ewentualne przeniesienie praw nie będzie miało wpływu na jakość świadczonych usług. 7. Postanowienia końcowe 7.1 Jeżeli któreś z postanowień OWU jest lub stanie się w całości albo w części nieskuteczne (na przykład z powodu zmiany przepisów prawa), nie narusza to skuteczności pozostałych postanowień. W takim przypadku w miejsce postanowienia nieskutecznego należy powziąć najbardziej zbliżone do niego postanowienie, które będzie skuteczne. 7.2 OWU stanowią integralną część Umowy. Wszelkie odstępstwa od OWU wymagają wyraźnego zawarcia odpowiednich zapisów w Umowie. Wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że Umowa określa inną formę zmiany Umowy, lub jej załączników. W przypadku rozbieżności pomiędzy Umową, a OWU pierwszeństwo mają zapisy Umowy. 7.3 Rödl & Partner zastrzega sobie możliwość zmiany niniejszych OWU, w szczególności w przypadku zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa lub istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na treść niniejszych OWU lub na wykonywanie Umowy. Zmienione OWU zostaną doręczone klientowi co najmniej miesiąc przed ich wejściem w życie. Obowiązywanie zmienionych OWU nie wymaga aneksu do Umowy, ani żadnej dodatkowej zgody ze strony klienta, wystarczające jest ich przesłanie klientowi za pośrednictwem wiadomości e-mail. W sytuacji gdy klient nie akceptuje zmienionych OWU, przysługuje mu prawo do wypowiedzenia umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia z zachowaniem okresu wypowiedzenia wynikającego z Umowy z zastrzeżeniem punktu 6.8. W okresie wypowiedzenia obowiązują dotychczasowe warunki umowne. 7.4 Umowa oraz OWU podlegają prawu polskiemu, przy czym w sprawach nieuregulowanych w Umowie lub w OWU stosuje się przepisy polskiego kodeksu cywilnego. 7.5 Umowa, OWU, a także wszelkie inne załączniki do Umowy będą przez klienta traktowane w sposób poufny, a ich udostępnienie osobom trzecim wymaga zgody Rödl & Partner, chyba że obowiązek Rödl & Partner's personnel are obliged to act for the client under mandatory provisions of law, Rödl & Partner will receive the fees set in the Contract. Payment will be made in accordance with clause 3 of the GTC, and Rödl & Partner is entitled to issue the invoice immediately after the termination of the Contract and the completion of tasks. Following the Contract termination Rödl & Partner is not obliged to render any services to the client, except for the situation described in 6.7 of these GTC 6.9 Rödl & Partner is entitled to transfer all its rights and obligations arising from the Contract with the client to another entity without client's consent in the case of changes in the internal ownership structure of Rödl & Partner, the transformation or acquisition of another entity while keeping the Rödl & Partner group standards. Additionally, Rödl & Partner represents that the transfer of the rights will not affect the quality of the services provided 7. Final Provisions 7.1 If any provision of the GTC is or will become ineffective, in full or in part (for instance due to changes in law), the validity of all other provisions will remain unaffected. In such a case, the ineffective provision must be replaced with an effective provision closest in meaning to the ineffective one. 7.2 These GTC form an integral part of the Contract. Any deviations from the GTC require explicit introduction of relevant provisions to the Contract. Any changes to the Contract must be made in writing on pain of invalidity, unless the Contract provides for another form of changing it or its appendices. In case of any discrepancies between the Contract and the GTC, the provisions of the Contract shall prevail. 7.3 Rödl & Partner reserves the right to amend these GTC, especially if the generally applicable laws or the significant factual circumstances affecting the content of these GTC or the contract performance change. Amended GTC shall be delivered to the client at least one month before they become effective. Amended GTC do not require an annex to the contract or any additional approval from the client to be valid – they just need to be sent to the client by e-mail. If the client does not accept the amended GTC, the client may terminate the contract within the next termination date, with the notice period stipulated in that contract, subject to clause 6.8. Old contractual provisions apply during the notice period. 7.4 The Contract and the GTC are governed by the Polish law, and provisions of the Polish Civil Code apply to all matters regulated neither in the Contract nor in the GTC. 7.5 The client must treat the Contract, the GTC and any appendices to the Contract as confidential and must not disclose them to third parties without Rödl & Partner's consent, unless the obligation to disclose udostępnienia wynika z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. 7.6 Wszelkie spory wynikłe lub mogące wyniknąć w związku z niniejszą Umową, a których Stronom nie uda się rozwiązać w drodze negocjacji, będą – wedle wyboru powoda – rozstrzygane wyłącznie przez: – sąd powszechny właściwy dla siedziby Rödl & Partner, albo – sąd powszechny właściwy dla siedziby oddziału Rödl & Partner, który wykonywał zawartą z klientem Umowę. 7.7 Niniejsze OWU wiążą klienta, w przypadku: - udostępnienia OWU klientowi w postaci elektronicznej, również poprzez wskazanie na ich publikację na stronie internetowej Rödl & Partner - doręczenia OWU przed zawarciem Umowy, a także Przy czym Rödl & Partner oświadcza, że udostępnione na stronie internetowej: cyberbezpieczenstwo/ OWU mogą być przez klienta w każdym czasie odtwarzane, klient ma ponadto możliwość ich każdorazowego zapisywania na swoim komputerze, oraz ich drukowania. https://www.roedl.pl/pl/uslugi/nowe-technologie-i- 7.8 Rödl & Partner i klient poprzez zawarcie Umowy oświadczają, że adresy podane na wstępie Umowy są aktualne i zobowiązują się do wzajemnego informowania na piśmie o zmianach w tym zakresie. Jeżeli którakolwiek ze Stron nie dopełni tego obowiązku, to uznaje się, że oświadczenia i zawiadomienia przesłane przez którąkolwiek Stronę Umowy na dotychczasowe adresy pozostałych Stron są skuteczne. Powyższe stosuje się odpowiednio do podanych przez Strony adresów poczty elektronicznej i numerów fax. 7.9 Jeżeli niniejsze OWU występują w wersji dwu- lub wielojęzycznej, to w razie rozbieżności językowych wyłącznie wiążąca jest polska wersja językowa OWU. those documents results from mandatory provisions of law. 7.6 Any disputes that arise or may arise from the Contract, which the Parties fail to resolve by way of negotiations, will be settled, at the claimant's discretion, exclusively by: − the court having jurisdiction over the Rödl & Partner's registered office; or − the court having jurisdiction over the Rödl & Partner's branch which performed the Agreement with the client. 7.7 These GTC are binding upon the client if: - they are made available to the client in electronic form by indicating that they are available on the Rödl & Partner's website. - they are delivered to the client before the Contract is signed; as well as At the same time, Rödl & Partner assures that the GTC published on the website: https://www.roedl.pl/pl/uslugi/nowe-technologie-icyberbezpieczenstwo/ may be retrieved by the client at any time, and the client may save them on its computer, as well as print them. 7.8 By concluding the Contract, Rödl & Partner and the client declare that the addresses specified at the beginning of the Contract are valid, and that the Parties undertake to notify each other in writing of any changes of the same. If either Party fails to meet that obligation, the statements and/or notifications sent by either of them to the then valid address of the other Party will be deemed effective. The foregoing applies accordingly to the e-mail addresses and fax numbers specified by the Parties. 7.9 If the GTC exist in two or more language versions, then in case of any language discrepancies the Polish language version prevails. Pozostańmy w kontakcie – newslettery, szkolenia, wydarzenia Let's stay in touch – newsletters, training courses, events Imię i Nazwisko: ……………………………………………………… Adres e-mail: ………………………………………………………. □ Wyrażam zgodę na przetwarzanie przez Roedl Outsourcing sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Rödl Kancelaria Prawna sp. k. z siedzibą w Warszawie oraz Roedl Audit sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, jako współadministratorów moich danych osobowych podanych w formularzu w celu otrzymywania za pomocą środków komunikacji elektronicznej: ❑ Tax & Law News– aktualności prawno-podatkowe ❑ SSE News – newsletter dedykowany Specjalnym Strefom Ekonomicznym ❑ OZE News – newsletter o Odnawialnych Źródłach Energii ❑ Mandantenbrief –biuletyn o zmianach w dziedzinie podatków, prawa i gospodarki Udzielenie zgody jest dobrowolne, jednak niezbędne w celu otrzymania newsletterów. Zgoda może zostać w każdym czasie wycofana poprzez wysłanie oświadczenia na adres e-mail: firstname.lastname@example.org lub na wskazany powyżej adres siedziby. □ Wyrażam zgodę na przetwarzanie przez Roedl Outsourcing sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Rödl Kancelaria Prawna sp. k. z siedzibą w Warszawie oraz Roedl Audit sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, jako współadministratorów moich danych osobowych podanych w formularzu w celu otrzymywania zaproszeń lub informacji o wydarzeniach organizowanych przez ww. podmioty (np. szkolenia, śniadania biznesowe, warsztaty) za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Udzielenie zgody jest dobrowolne, jednak niezbędne w celu otrzymania informacji o organizowanych wydarzeniach. Zgoda może zostać w każdym czasie wycofana poprzez wysłanie oświadczenia na adres email: email@example.com lub na wskazany powyżej adres siedziby. …………………………………… Podpis Full name: ……………………………………………………… E-mail: ……………………………………………………… □ I agree to the processing by Roedl Outsourcing sp. z o.o. with its registered office in Warsaw, Rödl Kancelaria Prawna sp. k. with its registered office in Warsaw and Roedl Audit sp. z o.o. with its registered office in Warsaw, as joint controllers, of my personal data disclosed in the form for the purpose of receiving the following documents by means of electronic communications: ❑Tax & Law News– legal and tax news ❑ SEZ News – a newsletter dedicated to Special Economic Zones ❑ RES News – a newsletter on Renewable Energy Sources ❑ Mandantenbrief – a bulletin on changes in tax law, legal regulations and the economy. The consent is voluntary but necessary for receiving the newsletters. You may revoke the consent at any time by sending a relevant statement to: firstname.lastname@example.org or to the address of the registered office specified above. □ I agree to the processing by Roedl Outsourcing sp. z o.o. with its registered office in Warsaw, Rödl Kancelaria Prawna sp. k. with its registered office in Warsaw and Roedl Audit sp. z o.o. with its registered office in Warsaw, as joint controllers, of my personal data disclosed in the form for the purpose of receiving invitations to or information about events organised by the aforementioned entities (e.g. training courses, business breakfasts, workshops) by electronic means of communication. The consent is voluntary but necessary to receive information about events. You may revoke the consent at any time by sending a relevant statement to: email@example.com or to the address of the registered office specified above. …………………………………… Signature Klauzula informacyjna: Dziękujemy za zgłoszenie do otrzymywania wybranych informacji. Informujemy, że jako Grupa Rödl & Partner w Polsce tworzymy wspólną bazę danych osobowych do celów marketingowych (newsletter, informacje o wydarzeniach), abyśmy mogli zaproponować Państwu szeroki zakres informacji związanych z działalnością następujących spółek wchodzących w skład Grupy Rödl & Partner w Polsce: 1) Roedl Outsourcing sp. z o.o. 3) Rödl Kancelaria Prawna sp. k. 2) Roedl Audit sp. z o.o. Oznacza to, że dokonujemy współadministrowania Pani/Pana danymi podanymi w przesłanym formularzu. Podane dane osobowe będą przetwarzane wyłącznie w celu przesyłania newslettera / materiałów informacyjnych lub przekazywania informacji o organizowanych przez nas wydarzeniach, w zależności od udzielonej zgody, do czasu cofnięcia zgody. Po tym czasie dane osobowe będą archiwizowane przez okres trzech lat liczonych od końca roku, w którym zakończono przesyłanie informacji, w celu obrony ewentualnych roszczeń. W Grupie Rödl & Partner w Polsce powołany został Inspektor Ochrony Danych, dane kontaktowe: e-mail: firstname.lastname@example.org. Podstawą przetwarzania danych osobowych jest wyrażona przez Panią/Pana zgoda, która może być w każdym czasie wycofana (przy czym nie wpływa to na wcześniejszą zgodność z prawem przetwarzania danych, a także na przetwarzanie z uwagi na nasz prawnie uzasadniony interes jako współadministratorów, tj. ewentualne ustalenie, dochodzenie lub obrona przed roszczeniami). Podanie danych osobowych jest dobrowolne, jednak konieczne w celu otrzymania wybranych informacji. Ma Pan / Pani prawo: − zażądać, abyśmy udzielili Panu / Pani bliższych informacji dotyczących sposobu wykorzystywania danych osobowych, − zażądać, abyśmy umożliwili Panu / Pani dostęp do Pana / Pani danych osobowych oraz przekazali kopię danych, które zostały nam przekazane, − otrzymać w ustrukturyzowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego dane osobowe, które nam Pan / Pani przekazał/a oraz - o ile jest to technicznie możliwe – zażądać przekazania tych danych innemu administratorowi bez przeszkód, jeżeli ich przetwarzanie odbywa się na podstawie Pana / Pani zgody oraz w sposób zautomatyzowany, − zażądać, abyśmy usunęli wszelkie dane, do przetwarzania których nie posiadamy już podstaw prawnych, − zażądać, abyśmy sprostowali wszelkie niedokładności w danych, które posiadamy, − wycofać udzieloną zgodę ze skutkiem na przyszłość tak, byśmy zaprzestali tego konkretnego przetwarzania, − zgłosić sprzeciw wobec danego przetwarzania w oparciu o uzasadniony interes z przyczyn związanych z Pana / Pani szczególną sytuacją, chyba że nasze podstawy przetwarzania mają charakter nadrzędny wobec Pana / Pani interesów, praw i wolności, − zażądać ograniczenia przetwarzania Pana / Pani danych np. na czas rozpatrywania skargi. Information clause: Thank you for subscribing to our information service. Please be informed that the Rödl & Partner Group in Poland maintains a joint database of personal data for marketing purposes (newsletters, information about events) to be able to offer you a wide range of information regarding the activities of the following member companies of the Rödl & Partner Group in Poland: 1) Roedl Outsourcing sp. z o.o. 3) Rödl Kancelaria Prawna sp. k.. 2) Roedl Audit sp. z o.o. This means that we are the joint controllers of your personal data provided in the form. The data you have disclosed to us will be processed exclusively for the purpose of sending you newsletters or information about our events, depending on your consent and as long as you do not revoke your consent. After you revoke your consent, your personal data will be stored for three years counting from the end of the year in which we stopped sending you information, so that we can use them to defend any potential claims. The Rödl & Partner Group in Poland has appointed a Data Protection Officer, contact details: e-mail: email@example.com. We process your personal data based on your consent which you may revoke at any time (at the same time, your revocation does not affect the lawfulness of the earlier processing of your personal data or the processing of your personal data in pursuit of our legitimate interest as a joint controller, i.e. for the purpose of identifying, seeking or defending claims, if any). The consent is voluntary but necessary to receive the selected information. You have the right to: − request that we inform you in detail about the way we use your personal data; − receive the personal data you disclosed to us in a structured, commonly used and machine-readable format and – as far as technically feasible – request that the data be transferred to another controller without any difficulties, if the data are processed based on your consent and by automated means; − request that we provide you with access to your personal data and with the backup copies of the data disclosed to us; − request that we rectify any inaccuracies in the data that we hold; − request that we delete all data for the processing of which we no longer have legal grounds; − revoke your consent with effect for the future so that we stop processing your data for purposes specified in the consent; − object to the specific processing of your personal data on grounds of your legitimate interest for reasons related to your particular situation, unless our grounds for data processing override your interests, rights and freedoms; − request that we restrict the processing of your personal data e.g. for the period of handling a complaint. Jeżeli mimo naszego wsparcia uzna Pan / Pani, że dane osobowe przetwarzane są niezgodnie z przepisami obowiązującego prawa, przysługuje Panu / Pani prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego. Jako współadministratorzy Pani/Pana danych osobowych uzgodniliśmy zasady naszej odpowiedzialności w ramach Grupy Rödl & Partner w Polsce w zakresie wypełniania obowiązków wynikających z przepisów RODO: 1) Roedl Outsourcing sp. z o.o. jest odpowiedzialna za wykonanie wobec Pani/Pana obowiązku informacyjnego; 2) Roedl Outsourcing sp. z o.o. jest odpowiedzialna wobec Pani/Pana za umożliwienie Pani/Panu wykonywania praw w zakresie przesyłania Pani/Panu newslettera Mandantenbrief , materiałów informacyjnych na temat pomocy publicznej oraz zaproszeń lub informacji o nadchodzących wydarzeniach oraz szkoleniach dotyczących obszaru działalności gospodarczej Roedl Outsourcing sp. z o.o., 3) Rödl Kancelaria Prawna sp. k. jest odpowiedzialna wobec Pani/Pana za umożliwienie Pani/Panu wykonywania praw w zakresie przesyłania Pani/Panu newslettera Tax & Law News, SSE News, OZE News oraz zaproszeń lub informacji o nadchodzących wydarzeniach oraz szkoleniach dotyczących obszaru działalności gospodarczej Rödl Kancelaria Prawna sp. k., 4) Roedl Audit sp. z o.o. jest odpowiedzialna wobec Pani/Pana za umożliwienie Pani/Panu wykonywania praw w zakresie przesyłania Pani/Panu newslettera Tax & Law News, SSE News, OZE News oraz zaproszeń lub informacji o nadchodzących wydarzeniach oraz szkoleniach dotyczących obszaru działalności gospodarczej Roedl Audit sp. z o.o. Niezależnie od powyższych ustaleń, może Pani/Pan wykonywać swoje prawa również wobec każdej innej spółki z Grupy Rödl & Partner w Polsce, w szczególności wobec spółki, której dotyczyły wysłane informacje. W takim przypadku przekażemy Pani/Pana żądanie do spółki z Grupy Rödl & Partner w Polsce, która zrealizuje Pani/Pana żądanie. Informujemy także, że postanowiliśmy ustanowić wspólny punkt kontaktowy, z którym może się Pani/Pan skontaktować w sprawach ochrony swoich danych osobowych pod emailem firstname.lastname@example.org. Odbiorcami przetwarzanych przez nas danych osobowych będą jedynie podmioty dostarczające i wspierające systemy teleinformatyczne Grupy Rödl & Partner w Polsce. If despite our support you conclude that your personal data are processed unlawfully, you have the right to lodge a complaint with the supervisory authority. As joint controllers of your personal data, we have agreed the rules of our liability within the Rödl & Partner Group in Poland regarding the fulfilment of our obligations under the GDPR: 1) Roedl Outsourcing sp. z o.o. is liable for fulfilling the information obligation towards you; 2) Roedl Outsourcing sp. z o.o. is responsible for enabling you to exercise your rights relating to receiving the Mandantenbrief newsletter, information on state aid and invitations to or information about the upcoming events and training courses regarding the areas of business of Roedl Outsourcing sp. z o.o.; 3) Rödl Kancelaria Prawna sp. k. is responsible for enabling you to exercise your rights relating to receiving the newsletters: Tax & Law News, SSE News, RES News, and invitations to or information about the upcoming events and training courses regarding the areas of business of Rödl Kancelaria Prawna sp. k.; 4) Roedl Audit sp. z o.o. is responsible for enabling you to exercise your rights relating to receiving the newsletters: Tax & Law News, SSE News, RES News, and invitations to or information about the upcoming events and training courses regarding the area of business of Roedl Audit sp. z o.o.; Notwithstanding the foregoing, you may also exercise your rights towards any other company of the Rödl & Partner Group in Poland, in particular towards the company referred to in the information you have received. In such a case, we will forward your request to the relevant company of the Rödl & Partner Group in Poland which will fulfil your request. Please be also informed that we have established a joint point of contact for assisting you in matters related to the protection of your personal data. For this purpose, please email email@example.com. The personal data we process will be transmitted only to parties which provide and support the IT systems of the Rödl & Partner Group in Poland.	<urn:uuid:65436958-d6ee-471e-9f17-7c9d18a039b4>	finepdfs	1.125977	CC-MAIN-2024-22	https://www.roedl.pl/pl-pl/pl/Documents/owu/ogolne-warunki-swiadczenia-uslug-cyberbezpieczenstwo-en.pdf	2024-05-24T19:31:29+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058736.10/warc/CC-MAIN-20240524183358-20240524213358-00724.warc.gz	829,164,846	0.996293	0.998335	0.998335	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3858, 9407, 14735, 20238, 25585, 31406, 36594, 42310, 45531, 48987, 54586, 58908 ]	2	0
Raport z badań nr LCW/W/910-17/20/2022 z dnia 18.03.2022 r. Klient: MPWiK w m.st. Warszawie Spółka Akcyjna Pion Wody, Dział Technologii Wody Pl. Starynkiewicza 5 02-015 Warszawa Data pobrania / przyjęcia próbki(ek): 15.03.2022 r. / 15.03.2022 r. Data rozpoczęcia / zakończenia badań: 15.03.2022 r. / 21.03.2022 r. Podstawa wykonania badań: Zlecenie nr DTW/00008 z dnia 10.11.2021 r. Próbkobiorca: Zakład Laboratoriów – Laboratorium „Wieliszew” - Rafał Łagowski Metoda pobierania: wg PN-EN ISO 5667-6:2016-12 Q PN-EN ISO 19458:2007 z wył. p. 4.4.3, 220.127.116.11, 4.4.6 Q Protokół pobierania Nr: Z-143/LCW/2022 z dnia 15.03.2022 r. \| Lp. \| Identyfikacja próbki 1) 3) \| kod próbki \| Rodzaj próbki \| Miejsce pobrania / Punkt pobrania \| Godzina / czas pobierania \| Ocena próbki w chwili przyjęcia \| \|-----\|--------------------------\|-----------\|---------------\|----------------------------------\|--------------------------\|-------------------------------\| \| 1 \| 1 \| 992 \| Woda powierzchniowa \| Kazuń Nowy, Wisła, Zabytkowy Most im. Józefa Piłsudskiego, próba pobrana z brzegu Współrzędne: (N52°25'39" E20°41'36") \| 11:15/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 2 \| 2 \| 993 \| Woda powierzchniowa \| Zakroczym, po ujściu Narwi do Wisły / Plaza, próba pobrana z brzegu Współrzędne: N52°43'03" E20°59'36" \| 10:50/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 3 \| 3 \| 994 \| Woda powierzchniowa \| Czerwińsk nad Wisłą, Bulwar Wiślan, próba pobrana z pomostu Współrzędne: N52°39'35" E20°31'07" \| 10:15/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 4 \| 4 \| 995 \| Woda powierzchniowa \| Wyszogród, przed ujściem Bzury do Wisły / Skarpa, próba pobrana z brzegu Współrzędne: N52°23'11" E20°11'56" \| 09:50/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 5 \| 5 \| 996 \| Woda powierzchniowa \| Drwały, po ujściu Bzury do Wisły / Skarpa, próba pobrana z brzegu Współrzędne: N52°38'59" E20°10'47" \| 09:40/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 6 \| 6 \| 997 \| Woda powierzchniowa \| Zakrzewo Kościelne, Wisła / Plaza, Próbka pobrana z brzegu Współrzędne: N52°43'14" E19°96'31" \| 09:10/- \| Próbka odpowiednia do badań \| \| 7 \| 7 \| 998 \| Woda powierzchniowa \| Płock (przed ujściem wody), Wisła / Podjazd betonowy, próba pobrana z brzegu Współrzędne: N52°31'09" E19°44'12" \| 08:40/- \| Próbka odpowiednia do badań \| 3) oznakowanie pojemnika Liczba egzemplarzy Raportu dla Klienta: 1 a/a Laboratorium „Wieliszew” Raport z badań nr LCW/W/910-17/20/2022 Strona 1 / stron 3 1) Wypełnić jeśli konieczne. 2) Liczbę tabel dostosować do potrzeb. 2) Analizy wykonane przez: Laboratorium Czajka, ul. Czajki 4/6, 03-054 Warszawa, tel.: (22) 445 81 51 \| Lp. \| Oznaczana cecha \| Jednostka \| Metoda \| Wyniki ± niepewność \| \|-----\|----------------------------------\|-----------\|-----------------\|---------------------\| \| \| \| \| \| 992 (335)* 993 (336)* 994 (337)* 995 (338)* 996 (339)* 997 (340)* 998 (341)* \| \| 1 \| Biochemiczne zapotrebowanie tlenu -BZT5 \| mg/l O₂ \| Q PN-EN 1899-2:2002 \| - 1,1±0,4 2,6±0,9 2,4±0,9 2,6±0,9 2,3±0,8 3,1±1,1 2,6±0,9 ≤4,9 \| W przypadku, gdy ma to znaczenie dla miarodajności wyników badania lub ich zastosowania, lub gdy niepewność ma znaczenie dla zgodności z wyspecyfikowanymi wartościami granicznymi, przy wyniku podana jest niepewność rozszerzona dla k=2 przy poziomie ufności 95%. W przypadku próbek pobieranych przez Klienta podana niepewność wyniku nie obejmuje niepewności pobierania próbek. Znak "<" oznacza wynik poniżej dolnego zakresu pomiarowego metody. Legenda stosowanych oznaczeń: Q oznaczenie metody akredytowanej zgodnie z zakresem akredytacji AB 811 4) Informacja o niezgodności z metodą referencyjną lub innym wymaganiem prawnym. 5) wartości NDS zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 11 października 2019 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2149; Tabela 21). Uwagi i dodatkowe ustalenia: "- numer podany w nawiastie oznacza kod próbki nadany w Laboratorium „Czajka”. Osoba autoryzująca: obszar analiz chemicznych – Renata Kazimierczuk-Bogacka, zastępca kierownika laboratorium \| Lp \| Oznaczana cecha \| Jednostka \| Metoda \| Wyniki \| 1)5)* \| \|----\|-----------------------------------------------------\|-----------\|-------------------------\|--------\|-------\| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Ogólna liczba kolonii mikroorganizmów w 22°C \| jtk/1ml \| PN-EN ISO 6222:2004 \| - \| 2400 \| \| \| \| \| \| \| 1500 \| \| \| \| \| \| \| 1300 \| \| \| \| \| \| \| 1500 \| \| \| \| \| \| \| 1600 \| \| \| \| \| \| \| 1800 \| \| \| \| \| \| \| 1200 \| \| 2 \| Najbardziej prawdopodobna liczba bakterii grupy coli\| NPL/100ml \| PN-EN ISO 9308-2:2014-06\| - \| 20000 \| \| \| \| \| \| \| 2500 \| \| \| \| \| \| \| 1300 \| \| \| \| \| \| \| 2500 \| \| \| \| \| \| \| 1700 \| \| \| \| \| \| \| 2600 \| \| \| \| \| \| \| 2400 \| \| 3 \| Najbardziej prawdopodobna liczba bakterii Escherichia coli \| NPL/100ml \| PN-EN ISO 9308-2:2014-06\| - \| 6100 \| \| \| \| \| \| \| 100 \| \| \| \| \| \| \| 190 \| \| \| \| \| \| \| 390 \| \| \| \| \| \| \| 200 \| \| \| \| \| \| \| 610 \| \| \| \| \| \| \| 390 \| \| 4 \| Najbardziej prawdopodobna liczba enterokoków kałowych \| NPL/100ml \| PB-ZLA-OB-31 wyd. 1 z 15.01.20221 IDEXX wyd. nr 06 04626-10 \| - \| 1400 \| \| \| \| \| \| \| 5 \| \| \| \| \| \| \| 36 \| \| \| \| \| \| \| 150 \| \| \| \| \| \| \| 51 \| \| \| \| \| \| \| 50 \| \| \| \| \| \| \| 52 \| W przypadku, gdy ma to znaczenie dla miarodajności wyników badania lub ich zastosowania, lub gdy niepewność ma znaczenie dla zgodności z wyspecyfikowanymi wartościami granicznymi, przy wyniku podana jest niepewność rozszerzona dla k=2 przy poziomie ufności 95%. W przypadku próbek pobieranych przez Klienta podana niepewność wyniku nie obejmuje niepewności pobierania próbek. Znak "<" oznacza wynik poniżej dolnego zakresu pomiarowego metody. Legenda stosowanych oznaczeń: Q - oznaczenie metody akredytowanej zgodnie z zakresem akredytacji AB 811 4) Informacja o niezgodności z metodą referencyjną lub innym wymaganiem prawnym. 5) Wartości NDS zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 11 października 2019 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2149). Uwagi i dodatkowe ustalenia: brak Osoba autoryzująca: obszar analiz biologicznych - Danuta Trawczyńska, zastępca kierownika laboratorium Zatwierdził: KIEROWNIK LABORATORIUM "WIELISZEW" Katarzyna Kawalska-Hernik Koniec Raportu Wyniki zamieszczone w Raporcie odnoszą się wyłącznie do badanych próbek. Niniejszy raport z badań bez zgody Kierownika Zakładu nie może być powielany inaczej jak tylko w całości. Klientowi przysługuje prawo do złożenia pisemnej reklamacji w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego "Raportu z badań".	83911d6c-ade8-4f4c-9ba1-c3c9ac64a9b6	finepdfs	1.224609	CC-MAIN-2024-10	https://mpwik.com.pl/download.php?id=5266	2024-03-05T11:24:31+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707948234904.99/warc/CC-MAIN-20240305092259-20240305122259-00616.warc.gz	390,353,550	0.999608	0.999952	0.999952	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2809, 4645, 9838 ]	74	0
I. Zintegrowany system pomocy społecznej. \| Lp. \| Kierunek działania \| Przedsięwzięcie \| Wskaźnik realizacji \| Wartość bazowa wskaźnika \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Diagnozowanie i monitorowanie problemów społecznych \| Monitorowanie problemów społecznych \| Liczba raportów z monitoringu \| 1 rocznie \| \| 2 \| System wsparcia na rzecz osób bezrobotnych \| 1.Praca socjalna z bezrobotnymi beneficjentami OPS \| Liczba bezrobotnych osób objętych pracą socjalną \| 169 \| \| \| \| 2.Realizacja efektywnych form pomocy osobom bezrobotnym poprzez realizację projektów finansowanych ze środków europejskich \| Liczba projektów, których beneficjentami będą osoby bezrobotne \| 1 \| \| \| \| 3.Współpraca z instytucjami i/lub podmiotami działającymi w sferze integracji społeczno- zawodowej osób bezrobotnych \| Liczba podmiotów z którymi zawarto porozumienie lub podpisano list intencyjny o współpracy \| 1 \| \| 3 \| System wsparcia na rzecz osób ubogich i zagrożonych wykluczeniem społecznym \| 1.Realizacja pracy socjalnej na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym \| Liczba rodzin objęta pracą socjalną \| 12 \| \| \| \| 2.Realizacja efektywnych form wsparcia na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym poprzez realizację warsztatów lub treningów kompetencji społecznych \| Liczba osób które uczestniczyły w warsztatach kompetencji społecznych \| 14 \| \| \| \| 3.Zapewnienie specjalistycznego poradnictwa w zakresie kompetencji społecznych (poradnictwo dla \| Liczba osób, które uczestniczyły w specjalistycznym poradnictwie w obszarze kompetencji społecznych \| 12 \| \| \| \| 4.Zminimalizowanie skutków ubóstwa poprzez systematyczną pomoc rzeczową i finansową realizowaną przez OPS \| Liczba rodzin objęta wsparciem materialnym z tytułu ubóstwa oraz osób, które zaliczane są do grupy zagrożonych wykluczeniem społecznym \| 228 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 4 \| Kontynuowanie systemu wsparcia dla osób uzależnionych i doznających przemocy \| 1.Opracowanie i realizacja gminnego programu z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii \| Liczba opracowanych programów z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii \| 1 \| \| \| \| 2.Realizacja działań profilaktycznych wśród dorosłych, dzieci i młodzieży z zakresu uzależnień od alkoholu oraz środków psychoaktywnych \| Liczba podjętych przedsięwzięć z zakresu profilaktyki uzależnień i środków psychoaktywnych wśród dorosłych, dzieci i młodzieży \| 20 \| \| \| \| 3.Zapewnienie specjalistycznego poradnictwa osobom z problemem uzależnień \| Liczba osób z problemem uzależnień, którym udzielono porady \| 27 \| \| \| \| 4.Zacieśnienie współpracy z ośrodkami lecznictwa odwykowego \| Liczba skierowanych wniosków o leczenie odwykowe \| 15 \| \| \| \| 6.Tworzenie instytucjonalnych, organizacyjnych i materialnych warunków sprzyjających ograniczaniu zjawiska przemocy w rodzinie \| Liczba osób objętych wsparciem z powodu przemocy \| 48 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 5 \| Rozwijanie form wsparcia i pomocy na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych \| 1.Stały monitoring sytuacji demograficznej \| Coroczny raport z analizy trendów demograficznych \| 1 \| \| \| \| 2.Zapewnienie aktywnego udziału osobom starszym w życiu kulturalno-społecznym gminy \| Liczba przedsięwzięć kierowanych do osób starszych biorących udział w imprezach kulturalnych \| 3 \| \| \| \| 3.Zapewnienie wsparcia materialnego dla osób starszych i niepełnosprawnych wymagających wsparcia z systemu zabezpieczenia społecznego \| Liczba osób w wieku powyżej 60 lat objęta wsparciem OPS \| 58 \| \| \| \| 4.Utworzenie Dziennego Domu Senior+ dla osób starszych \| Liczba osób skierowanych do DDP \| 15 \| \| \| \| 5.Tworzenie warunków dla funkcjonowania nieformalnych grup samopomocowych, rozwój wolontariatu wśród seniorów \| Liczba grup samopomocowych, Liczba wolontariuszy wśród seniorów \| 0 0 \| \| \| \| 6.Zapewnienie dostępności do usług zdrowotnych, diagnostycznych , rehabilitacji I usług opiekuńczych dla osób starszych, niepełnosprawnych \| 1.Liczba podmiotów medycznych świadczących usługi zdrowotne na terenie gminy 2. Liczba podmiotów medycznych świadczących usługi diagnostyki specjalistycznej na terenie gminy 3. Liczba podmiotów świadczących usługi rehabilitacyjne na terenie gminy 4. Liczba osób objęta usługami opiekuńczymi \| 1 1 1 32 \| 1 podmiot medyczny NZOZ „Vita” Brzeszcze świadczy usługi zdrowotne, diagnostyki specjalistycznej oraz rehabilitacyjne w ramach NFZ. Pozostałe podmioty na terenie gminy Brzeszcze, świadczące wymienione usługi to działalność prywatna. 27 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 6 \| Zintegrowany system pomocy rodzinie przejawiającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo- wychowawczej \| 1.Realizacja 3-letniego Programu Wspierania Rodziny \| Liczba raportów \| 1 rocznie \| OPS: 1 raport \| \| \| \| 2.Monitoring sytuacji dziecka i rodziny \| Liczba raportów \| 1 \| OPS: 1 raport \| \| \| \| 3.Zapewnienie wsparcia materialnego dla rodzin przejawiających trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo- wychowawczych \| Liczba rodzin przejawiających trudności w pełnieniu funkcji opiekuńczo-wychowawczej objętych wsparciem OPS \| 173 \| OPS: 57 rodzin/117 dzieci \| \| \| \| 4.Zwiększenie dostępności specjalistów z zakresu pracy z rodziną przejawiającą trudności w pełnieniu funkcji opiekuńczo- wychowawczych \| 1.Liczba rodzin objęta wsparciem asystenta rodziny 2. Liczba rodzin objęta wsparciem PPP \| 15 15 \| OPS: 25 rodzin (2 asystentów rodziny) PPP: 51 dzieci (w domniemaniu tyle samo rodzin) objętych pomocą Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej, z tego 31 dzieci w terapii z tytułu bezradności opiekuńczo – wychowawczej w rodzinie oraz 20 dzieci z tytuły wsparcia w związku z problemami w nauce szkolnej \| \| \| \| 5.Zapewnienie dostępności dla rodzin przejawiających trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych do wsparcia grupowego w zakresie \| Liczba osób, które uczestniczyły we wsparciu grupowym z zakresu wzmacniania kompetencji opiekuńczo- wychowawczych \| 12 rocznie \| OPS: 8 osób Akademia Rodzicielska (warsztaty kompetencji rodzicielskich) - 1 edycja, 5 spotkań ZSP nr 4 Brzeszcze: \| \| kompetencji społecznych niezbędnych do prawidłowego wypełniania roli rodzica \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 6.Zapewnienie dostępności do systemu świadczeń rodzinnych \| 1.Liczba rodzin którym przyznano zasiłki rodzinne wraz z dodatkami, jeśli takie przysługują 2.Liczba osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego 3.Liczba osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego 4.Liczba osób uprawnionych do świadczenia z funduszu alimentacyjnego 5.Liczba osób uprawnionych, którym przyznano jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka 6.Liczba osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego 7.Liczba osób uprawnionych do zasiłku dla opiekuna 8.Liczba osób uprawnionych do świadczenia rodzicielskiego 9.Liczba osób uprawnionych którym przyznano świadczenie 500+ 10.Liczba osób uprawnionych, którym przyznano świadczenie z tytułu urodzenia dziecka ze \| 375 350 50 150 150 5 5 100 1500 5 \| II. Tworzenie warunków sprzyjających umacnianiu instytucji rodziny \| \| \| 2.Organizacja czasu wolnego dzieci i młodzieży poprzez rozwijanie oferty zajęć sportowych, kulturalnych, \| Liczba wydarzeń Kulturalnych i sportowych z udziałem dzieci i młodzieży \| 2 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| Tworzenie systemu edukacji i wspierania rodziny \| 1.Pomoc psychologiczna dla rodzin (Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna) \| Liczba rodzin objęta wsparciem PPP \| 10 \| \| 3 \| Tworzenie warunków do organizowania aktywnego wypoczynku dla dzieci \| 1.Organizacja imprez integracyjnych dla całych rodzin \| Liczba zrealizowanych imprez \| 2 \| \| \| \| 2. Organizacja rodzinnych wydarzeń sportowych z wykorzystaniem bazy sportowo-rekreacyjnych \| Liczba zrealizowanych wydarzeń sportowych \| 3 \| \| \| \| 1.Realizacja systemu stypendialnego dla dzieci i młodzieży \| Liczba dzieci i młodzieży objęta systemem stypendialnym \| 108 \| III. Tworzenie warunków sprzyjających zdrowiu. \| 1 \| Zapewnienie dostępu do stacjonarnej opieki zdrowotnej \| 1.Pełna dostępność do usług medycznych \| Liczba placówek medycznych świadczących usługi medyczne w ramach NFZ w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej \| 1 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| 2.Promowanie zdrowego i aktywnego stylu życia oraz profilaktyki zdrowia \| Liczba przedsięwzięć promujących idee zdrowego i aktywnego stylu życia oraz profilaktyki zdrowia \| 10 \| IV. Tworzenie godnych warunków zamieszkania. \| 1 \| Wspieranie rozwoju mieszkalnictwa i tworzenie dogodnych warunków do życia dla mieszkańców \| 1.Wzrost dostępności mieszkań socjalnych, chronionych i komunalnych \| 1.Liczba lokali socjalnych 2.Liczba lokali chronionych \| 11 3 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| 2.Promowanie terenów pod budownictwo mieszkaniowe \| Liczba wybudowanych mieszkań \| 0 \| V. Tworzenie warunków dla rozwoju kapitału kulturalnego oraz edukacyjnego. \| 1 \| Zapewnienie dostępu dla mieszkańców gminy do oferty kulturalnej i edukacyjnej \| 1.Analiza potrzeb kulturalnych oraz edukacyjnych w gminie \| Liczba przeprowadzonych analiz kulturalnych i edukacyjnych \| 0 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| 2.Dostosowanie oferty kulturalnej oraz edukacyjnej do potrzeb społeczności lokalnej \| Opracowanie corocznych programów w zakresie polityki edukacyjnej oraz kulturalnej \| 0 \| \| \| \| 3.Kontynuacja działań Uniwersytetu III Wieku \| Liczba Uniwersytetów III Wieku \| 1 \| \| \| \| 4.Realizacja projektów w obszarze edukacji lub kultury ze środków zewnętrznych dostosowanych do przeprowadzonej analizy potrzeb \| Liczba zrealizowanych projektów \| 3 \| \| \| \| 5.Zapewnienie dostępu do świetlic szkolnych \| Liczba świetlic szkolnych \| 3 \|	<urn:uuid:03588f39-490f-452a-8a83-b6cfd6ef85b8>	finepdfs	2.123047	CC-MAIN-2024-33	https://ops.brzeszcze.pl/wp-content/uploads/2021/09/Raport-za-2018-r.-z-monitoringu-Strategii-Brzeszcze_tabela.pdf	2024-08-06T11:04:30+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640484318.27/warc/CC-MAIN-20240806095414-20240806125414-00338.warc.gz	357,509,085	0.999807	0.999632	0.999632	[ "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1554, 2751, 3850, 6091, 6980, 7887, 8835, 9605 ]	1	0
Stypendia szkolne pomoc materialna dla uczniów o charakterze socjalnym Wnioski o stypendium szkolne dla uczniów można składać w nieprzekraczalnym terminie do dnia 15 września 2017 r. W przypadku kolegiów pracowników służb społecznych wniosek o stypendium szkolne należy złożyć w terminie do dnia 15 października 2017 r. Kompletne wnioski wraz z załącznikami należy składać w sekretariacie Urzędu Miejskiego w Olecku Plac Wolności 3, pokój nr 12, I piętro, w godzinach 7.30 – 15.30. Pomoc w zakresie wypełniania wniosku oraz informacje dotyczące uzyskania stypendium szkolnego udzielane są w Wydziale Edukacji, Kultury i Sportu Urzędu Miejskiego w Olecku, Plac Wolności 1, pokój nr 11, I piętro, tel. 87 620 10 74 – Monika Chmielewska - Sujata. Wnioski o stypendium szkolne można składać na zaproponowanym druku, który jest dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Olecku www.olecko.pl i w formie papierowej w Wydziale Edukacji, Kultury i Sportu Urzędu Miejskiego w Olecku oraz w gminnych szkołach. Pomoc materialna o charakterze socjalnym przysługuje: 1) uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych – do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia; 2) wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych – do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki; 3) uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych – do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki. Stypendium szkolne może otrzymać uczeń zamieszkały na terenie Gminy Olecko i znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczowychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Dzieci realizujące roczne przygotowanie przedszkolne nie mają uprawnień do stypendium szkolnego. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być przyznane na wniosek: 1) rodziców, opiekunów prawnych niepełnoletniego ucznia, 2) pełnoletniego ucznia, 3) dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Wnioskodawcy zobowiązani są przedstawić informacje o wszystkich dochodach uzyskanych w miesiącu poprzedzającym termin złożenia wniosku. Do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; 7) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 8) świadczenia wychowawczego „500 +" ; 9) świadczenia pieniężnego przeznaczonego na częściowe pokrycie kosztów zagospodarowania i bieżącego utrzymania w Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dn. 07.09.2007 r. o Karcie Polaka. Kryteria dochodowe uprawniające do stypendium szkolnego: 1) dla ucznia samotnie gospodarującego, którego dochód nie przekracza kwoty - 634 zł 2) dla ucznia w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty - 514 zł. Ponadto przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości - 288 zł. W rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rodziną są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Miesięczny dochód i jego dokumentowanie Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub – w przypadku utraty dochodu – z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Do wniosku o stypendium szkolne należy dołączyć: 1. W przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia/słuchacza, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów, przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z uwzględnieniem wysokości dochodu na osobę w rodzinie. 2. W przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla pozostałych uczniów/słuchaczy, dokumentami niezbędnymi do ustalenia sytuacji dochodowej są: 1) zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia netto z tytułu zatrudnienia (wynagrodzenie brutto pomniejszone o wysokość potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne) lub oświadczenie, 2) kopia przekazu pocztowego poświadczającego otrzymanie renty, emerytury (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) lub aktualna decyzja organu przyznającego rentę lub emeryturę lub oświadczenie, 3) aktualna decyzja o przyznaniu świadczenia albo zasiłku przedemerytalnego lub oświadczenie, 4) zaświadczenie/oświadczenie o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, zwierające informacje o potrąconej zaliczce na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz składek na ubezpieczenie chorobowe, 5) zaświadczenie z właściwego urzędu gminy o powierzchni gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych położonego poza Gminą Olecko (o ile informacja ta nie została potwierdzona w punkcie 7.2) lub oświadczenie, 6) zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy informujące o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej i wysokości pobieranych świadczeń z funduszu pracy lub oświadczenie, 7) oświadczenie o braku zatrudnienia, 8) zaświadczenie z urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania – zawsze w sytuacji prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz w przypadku prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego zawierające informację o wysokości: przychodu, kosztów uzyskania przychodu, różnicy pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania, dochodów z innych źródeł (w przypadku, gdy podatnik łączy przychody z działalności gospodarczej z innymi przychodami lub rozlicza się wspólnie z małżonkiem), odliczonych od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne, należnego podatku, odliczonych od podatku składek na ubezpieczenie zdrowotne związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne – zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego zawierające informację o formie opodatkowania, dowód opłacenia składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz oświadczenie o uzyskanym dochodzie netto (z m-ca poprzedzającego złożenie wniosku), lub zaświadczenie/oświadczenie o zawieszeniu lub wykreśleniu prowadzonej działalności gospodarczej. 9) zaświadczenia lub decyzje organów przyznających świadczenia pieniężne o charakterze stałym lub okresowym, np. zasiłki rodzinne, świadczenia opiekuńcze, dodatki mieszkaniowe itp. lub oświadczenie, 10) dowód opłacenia składek w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 11) inne dokumenty i oświadczenia niezbędne do ustalenia prawa do stypendium szkolnego. ZASIŁEK SZKOLNY Uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego może być przyznany zasiłek szkolny. Wniosek o zasiłek szkolny można złożyć w terminie dwóch miesięcy od daty wystąpienia zdarzenia losowego. Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r., poz. 1943 z późn. zm.) Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) Uchwała Nr XXVII/245/09 Rady Miejskiej w Olecku z dnia 27 marca 2009 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy Olecko (Dz. Urz. Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 77, poz.1289 z późn.zm.)	<urn:uuid:6d565ba7-6ed1-447f-8f54-547db147d8b1>	finepdfs	1.987305	CC-MAIN-2018-05	http://sp4.olecko.pl/Stypendia_szkolne.pdf	2018-01-17T01:16:26Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-05/segments/1516084886792.7/warc/CC-MAIN-20180117003801-20180117023801-00652.warc.gz	329,559,226	0.999976	0.999996	0.999996	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3070, 7450, 8688 ]	1	2
Jowita Żurawska-Chaszczewska (Gorzów Wielkopolski) O PORÓWNANIACH W JĘZYKU JÓZEFA KORZENIOWSKIEGO (NA PRZYKŁADZIE PORÓWNAŃ Z ŁĄCZNIKIEM JAK W POWIEŚCI „SPEKULANT") Abstract The article is a contribution to the series of studies which investigate the idiostyle of Józef Korzeniowski, including the analysis of similes in 14 works by the writer. The author examines comparative constructions with conjunctions as/like in Korzeniowski's first novel and distinguishes grading and non-grading comparative statements, as well as textual and associative ones; comparandum and comparatum are also discussed. Key words style, writers' idiolect, comparison STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 17/2018 ISSN 2082-5951 DOI 10.14746/seg.2018.17.2 Pierwszą powieścią dojrzałego 1 i uznanego dramatopisarza i pedagoga Józefa Korzeniowskiego jest napisany na początku grudnia 1845 r. utwór prozatorski „Spekulant", którego akcja rozgrywała się od lutego 1843 r. do wiosny następnego roku 2 . Na tle zabiegów spekulanta mariażowego Molickiego oraz historii wymuszonego przez rodziców małżeństwa Klary i Henryka ukazane zostały w niej zjawiska obyczajowe i społeczne współczesne pisarzowi – życie ziemiaństwa i szlachty na Podolu. Analizując język pisarzy, badacze wśród środków językowo-stylistycznych współtworzących świat przedstawiony odnajdują porównania, które stanowią istotny składnik idiostylu twórców 3 . Porównanie rozumiem jako dwuczłonową konstrukcję semantyczną sprzęgniętą wewnętrznie za pomocą wyrażeń jak, jako, jak gdyby, na kształt, podobny, niby itp. Oba człony odznaczają się przy tym pewną wspólną cechą semantyczną, motywującą porównanie i stanowiącą jego podstawę tzw. tertium comparationis. W wyniku porównania przedstawione zjawisko zostaje zinterpretowane poprzez pryzmat zjawiska, z którym je zestawiono 4 , a dzięki wskazaniu podobieństwa do innego zjawiska uwydatnione zostają właściwości opisywanego zjawiska. Przedmiotem niniejszej analizy – jako cząstkowych badań porównań w powieściach Józefa Korzeniowskiego – są konstrukcje komparatywne współtworzące językowy i kulturowy obraz powieści „Spekulant". Badaniu poddane zostały jednostki z formalnym wykładnikiem w postaci łącznika porównania, w tym porównania z nienacechowanym funktorem jak (jako) 5 , oraz konstrukcje z koniunktorami złożonymi tak jak oraz skorelowanymi: tak... jak, równie... jak jako współtworzone przez łącznik jak. Zgodnie z badaniami B. Greszczuk: Indicativus podaje treść realną, rzeczywistą, pewną, natomiast coniunctivus – nierzeczywistą, hipotetyczną: możliwą lub nierealną, pomyślaną, wyobrażeniową, przypuszczoną, oczekiwaną lub wątpliwą. Porównania z jak, jako należą do indykatywnych, podczas gdy coniunctivus jest wprowadzany nie przez każde jakby, jakoby 6 . 1 „Gdy «Spekulant» wchodził na rynek księgarski, Korzeniowski rozpoczynał pięćdziesiąty rok życia. Debiut powieściowy był tu więc bardzo spóźniony" (Bachórz 1979, s. 12). 2 Ibidem, s. 168. 3 Kozaryn 2009, s. 135–136. 4 Słownik terminów literackich 1988, s. 376-377. 5 B. Greszczuk: „Otóż okazuje się, że jak przenika także do porównań pozytywnie komparatywnych, a norma zaczyna decydować o użyciu dopiero w XIX w. W szczegółach wygląda to następująco: Faza I do XVI wieku – powszechne niż. Faza II: XVI wiek – pojawia się jako//jak w obu typach porównań z comparatiwem, ale zdecydowaną przewagę ma niż. Faza III od XVII do połowy XIX wieku – silna ekspansja jako//jak w obu typach porównań z comparatiwem". Greszczuk 1981, s. 46–47. 6 Ibidem. Dla egzemplifikacji powyższej próby w artykule przytoczono fragmenty tekstów z analizowanego utworu, opublikowanego w jedynym dotąd zbiorze dzieł wszystkich Józefa Korzeniowskiego (pod kierunkiem redakcji „Kłosów") w Warszawie w 1871 r. 7 I. RODZAJE PORÓWNAŃ Spośród 262 konstrukcji wyekscerpowanych z powieści „Spekulant" w listach odnajdujemy 13 porównań (5%), w partiach opisowych – 167 konstrukcji (63,7%), a w dialogach – 82 porównania (31%). Jak zauważa B. Mikołajczak: porównania są szczególnie ważnym czynnikiem charakteryzacji wypowiedzi bohaterów, a ich występowanie w narracji jest następstwem harmonii stylistycznej między obu częściami tekstu 8 . Korzeniowski kieruje swoje powieści zawierające elementy tendencyjne do szerokiego grona odbiorców, stąd w jego utworach konstrukcje językowo-stylistyczne ułatwiające zrozumienie założeń autorskich. W narracji nietrudne do odczytania i zinterpretowania konstrukcje komparatywne mają przybliżyć świat przedstawiony, jak również zabawić projektowanego czytelnika. W dialogach przybliżają język wypowiedzi bohaterów do mowy zwyczajnej, codziennej, pozbawionej patosu, a więc znowu bliskiej odbiorcy. W badanej grupie porównań w powieści „Spekulant" wyodrębnić można również konstrukcje gradacyjne, które za B. Greszczuk rozumiem jako sygnalizujące „zależność między dwoma przeciwstawnymi stopniami gradacji: comparativem i positiwem lub trzema: superlatiwem, comparatiwem i positiwem" 9 . W analizowanej powieści jednostki tego typu z funktorem jak nie są liczne, odnajdujemy ich bowiem 10, np. „Zdala jednak jaśniała żółta massa z białemi kolumnami i więcej jak na milę w około świeciła dom pana Chorążego" (s. 14) 10 . Dzięki nim pisarz doprecyzowuje konstrukcję powieściowego uniwersum, np. oddając proporcje między miejscami, wyzyskuje również porównania gradacyjne do uwypuklenia realizmu akcji, np. podając różnicę cen, jak w przykładzie: „powiem jasne panie, że taniej pszenicy, jak ta, taniej jak dwa ruble srebrne nie można dostać" (s. 82) czy charakteryzuje bohaterów, w tym ich uczucia i charaktery, co ilustruje cytat: „bo on więcej kocha pieniędzy, jak córkę" (s. 64). 7 Korzeniowski 1871, 1, s. 1-148. 8 Mikołajczak 1976, s. 106. 9 Greszczuk 1981, s. 42. 10 Po cytacie podaję numer strony z analizowanego wydania. W „Spekulancie" przeważają porównania niegradacyjne „wyrażające zależność na jednakowym szczeblu gradacji, nie zawierające form comparatiwu lub superlatiwu" 11 , których wyekscerpowano 252 (96%). Pisarz podejmuje tu próbę wskazania odbiorcy swojego toku rozumowania i narzucenia bądź zasugerowania mu postrzegania rzeczywistości powieściowej, a przez nią i relacji w świecie pozapowieściowym. Nie ogranicza to oczywiście wyobraźni czytelniczej, lecz wyraźnie ją ukierunkowuje. Ze względu na odwołania do sfery tekstowej oraz pozatekstowej, kulturowej porównania możemy podzielić na tekstowe i asocjacyjne. Tekstowymi nazywamy takie konstrukcje porównawcze, w których oba człony są elementami tekstu 12 . Zdaniem S. Mikołajczaka: W porównaniach tekstowych napięcie niemal nie istnieje, porównanie jest puste, tautologiczne, ich człon porównujący odnosi podstawę porównania do wiedzy wypływającej z tekstu i do wiedzy o bohaterach, akcjach, zdarzeniach stanowiących elementy składowe tkanki utworu 13 . W porównań tekstowych w członie porównującym wymieniane są wprost osoby, fakty, zdarzenia, przedmioty itp., które wprowadzają nowe treści, np. porównaniem: „O! i owszem, proszę mnie zawsze tak nazywać, jak w Odessie – rzekła żywo" (s. 27) autor odsyła czytelnika do ledwie zarysowanego w utworze czasu spędzonego przez chorążynę i jej córkę w dużym mieście, gdzie panienka pobierała nauki; ponieważ wówczas obie często spotykały się z marszałkiem. Konstrukcja dopełnia obrazu zażyłości, bliskości i zaufania między bohaterami. Jedną z funkcji porównań tekstowych jest utrwalanie kluczowych elementów fabuły, stąd przywołują wydarzenia, sytuacje dobrze znane bohaterom, których znaczenie czytelnicy rozumieją dzięki kontekstowi. W „Spekulancie" niecierpliwe czekanie na spadek przez oboje małżonków Barskich, którym grozi licytacja, podkreśla autor porównaniem: „Gdy się nad tem zastanawiał, przyjechała siostra, a za nią w parę dni jej maż, dał dowiedzenia się, jak ukończył interes w Odessie, który ją, równie jak i jego interesował" (s. 33). Dzięki porównaniom tekstowym powieściowy świat wykreowany przez Korzeniowskiego wydaje się spójny, rozległy, wzmacniają one przekonanie o realizmie przedstawionych miejsc, bohaterów, akcji, dopełniając zasadę prawdopodobieństwa życiowego. 11 Greszczuk 1981, s. 42. 12 Mikołajczakowa i Mikołajczak 1996, s. 73. 13 Mikołajczak 2001, s. 93-94. Znacznie bardziej interesujące w utworach Korzeniowskiego oraz innych pisarzy są porównania asocjacyjne, gdyż jak twierdzą B. Mikołajczkowa i S. Mikołajczak, stanowią one właściwy środek stylistyczny współkształtujący tkankę językową utworu 14 . J. Korzeniowski wprowadza w konstrukcjach porównawczych komponenty leksykalne 15 , odsyłające do działań człowieka, artefaktów, świata przyrody ożywionej i nieożywionej. W konstrukcjach porównawczych pisarz – podobnie jak i inni twórcy – odwołuje się do praktyki życiowej projektowanego odbiorcy, co potwierdzają obserwacje D. Kozaryn: „Odwoływanie się zarówno do obiektów porównań, jak i w ich nośnikach do tych samych kręgów znaczeniowych nie dziwi. Porównanie zakłada przecież szukanie podobieństwa do czegoś znanego" 16 . Przywołanie realiów pozapowieściowych jest mocno zakorzenione w tradycji literackiej, np. zdaniem K. Siekierskiej: Zgodnie ze wskazaniami poetyki i retoryki starożytnej, zwłaszcza Kwintyliana i Cycerona, których poglądy były szczególnie popularne w wieku XVII, zarówno Potocki, jak i Pasek obiekty, do których porównują jakiś przedmiot (...) czerpią z najbliższej otaczającej ich rzeczywistości 17 . Służą one bowiem przede wszystkim zrozumieniu opisywanych zjawisk, uzupełniają zarówno przekaz autora, szukającego porozumienia z odbiorcą, jak i pozwalają temu ostatniemu odczytać intencję pisarza oraz wypełnić przekaz własnymi treściami, skojarzeniami, a wraz z nowymi przeżyciami i doświadczeniami – odczytywać tekst ciągle na nowo. Dzięki porównaniom opis świata przedstawionego staje się bardziej plastyczny, jednocześnie bardziej wyrazisty i konkretny, a przy tym otwierający możliwość indywidualnej interpretacji, np. „Usiedli obaj i pojechali szybko, rozmawiając jak dwaj przyjaciele, którzy po długiem niewidzeniu spotykają się niespodziewanie na drodze" (s. 45). II. KOMPARANS – POLA TEMATYCZNE Konstruując porównania, Korzeniowski często przywołuje obraz codziennych ludzkich spraw: funkcjonowania w społeczności, rodziny, działań, pracy itp. Komponenty leksykalne występujące w członie określającym lub z nim 14 Mikołajczakowa i Mikołajczak 1996, s. 74. 15 Za J. Ścibek uznaję, za komponent leksykalny część składową komparacji, jedno- lub wielowyrazową. Ścibek 2013, s. 99-121. 16 Kozaryn 2009, s. 141. 17 Siekierska 1981, s. 243. tożsame odwołują się zarówno do świata ludzi, jak i przyrody ożywionej i nieożywionej oraz artefaktów. Możemy je przydzielić do następujących pól: 1. porównania z komponentem odwołującym się do człowieka a) artystów np. „Chorąży chcąc naprawić to, według jego myśli, obojętne przyjęcie, oszczędzając jedynego człowieka, który tak jawną oddaje mu sprawiedliwość, jak my często oszczędzamy tego poczciwca, co o nas łaskawe pisze artykuły, zawołał" (s. 46); „Wiadomo jest, jakie wrażenie robi atmosfera sypialnego pokoju młodej i ładnej kobiety, a szczególniej w takich głowach, jak głowy poetów. (...) Gdy się ujrzał w tem miejscu tak pełnem tajemnicy" (s. 110); b) przestępców np. „i uśmiechając się w duszy nad ufnością biednej dziewczyny, którą miłość, jak złodziej z zasadzki, napadł nagle i niespodziewanie, nie myślał o niej wcale" (s. 33); c) życia rodzinnego np. „Gdy nazajutrz pan August po kawie wyjeżdżał, wyjeżdżał jak z domu, jak od rodziny, tak go żegnał Chorąży, tak Chorążyna, tak panna Klara" (s. 50); d) przeżyć np. „Biedna panna Klara raz pierwszy w życiu, które dotąd było tak swobodne, tak wesołe, poczuła ten ból przenikliwy, z jakim wchodzi do serca kobiety każde słowo, które jak mgła brudna osada na jasnym obrazie kochanka i czarne na nim zostawia plamy" (s. 21); e) czynności np. „zrobił on w umyśle i sercu panny Klary znaczną rewolucyą, i stał się równie użytecznym, jak owo dojmujące świdrowanie igiełką w palcu, kiedy się z niego wyjmuje ostra trzaseczka, która wpijała się coraz głębiej i bolała coraz mocniej" (s. 128); f) znajomości literatury np. „Przy waszej rozmowie zasnąłbym tak smaczono, jak Walenrod przy pieśniu Halbana" (s. 19); g) znajomości mitologii np. „Zasnę jak Herkules u nóg Omfali" (s. 19); h) tematyki wojskowej np. „Jak wódz zmierzający ważną ekspedycyą, robi wszelkiego rodzaju przygotowania, tak i pan Augustyn nie tylko myślał o zewnętrznych środkach podobania się" (s. 3)/ „Z tym głosem przeraźliwym, głupim, i przechodzącym po kudłatych szeregach jak plutonowy ogień, mięszały się krzyki właścicieli, łajania pastuchów, szczekanie psów i charkotanie żydów, którzy jak powietrze obejmowali wszystko i byli wszędzie" (s. 86); i) religii i wierzeń np. „pokazał się między lipami kościołek biały i ładny, a na nim krzyż pozłacany odbił słońce i zajaśniał, jak wróżba pociechy" (s 119)/ „Gdyby zaraz z początku pan Kasper był przy nim stanął, widok tego człowieka, któremu tak wielką krzywdę wyrządził, którego się bał jak djabła, byłby go pewnie powstrzymał" (s. 88); „Rozum szeptał, perswadował, ale serce kochające, niewierne jak Tomasz, chciałoby widzieć ranę i jej dotknąć" (s. 105); j) wydarzeń historycznych np. „W tej grupie badanych jednostek odwołania do dziejów niedawnych, jak w przykładzie: „Abramko zdjął jarmułkę i ukłonił mu się tak, jak się kłaniał Fouché Napoleonowi, wjeżdżającemu do Niemiec przed bitwą pod Lützen" (s. 60); k) zabaw np. „Obeznany z dawna ze wszystkiemi manewrami strategii miłosnej, postanowił w potrzebie użyć ich jako środka, ale oraz odrzucić, dopiąwszy swego, jak odrzucał kartę, która już wygrała" (s. 4); l) choroby i śmierci np. „panna Klara siedziała obok niego ze spuszczoną głową i twarzą jak trup bladą" (s. 21)/ „Biedna dziewczyna, usłyszawszy rozkaz, upuściła robotę z rąk, drżenie jakieś gwałtowne schwyciło całe jej ciało, dzwoniły te śliczne i białe ząbki jak w dreszczu febrowym, i mgła jakaś stanęła przed jej oczyma" (s. 99); 2. porównania z komponentem odwołującym się do przyrody: a) przyrody ożywionej: – fauny np. „Te trzy słowa: posag za życia, wsi za życia, nim umrzesz, tłukły się po jego głowie, jak trzy bąki puszczone silnie w próżnej izbie i uderzające się z hukiem to o ścianę, to o siebie" (s. 98)/ „Tu i owdzie biegały krakowskie bryki, pełne żydów, żydówek i dzieci, które ztamtąd, jak wróble z gniazda, wyciągały kudłate główki" (s. 86); – flory np. „Ten ton i wyraz zmięszały ją cokolwiek, ale krzepiąc się i najeżając kolce, w które nasze śliczne Polki równie nieskąpo uposażone, jak róże, do których i z tego względu podobne, rzekła z przyciskiem" (s. 109)/ „Te wady przy innem wychowaniu, przy gruntownej nauce, przy jakiemścś ważniejszem zajęciu, któreby mu pokazało wyższe cele, byłoby może wzięły inny kierunek, ale to życie, na którem przepędził pierwszą młodość, odpoetyzowała zupełnie jego duszę, a jego serce jak śliwka węgierka, która przeszła przez wiele rąk, zmięte i zgniecione straciło całkiem swą dziewicza barwę" (s. 2); b) przyrody nieożywionej np. „pan August nikogo nigdy nie żałował, a przytem wiedział z doświadczenia, że łzy, które dawniej wyciskał kochającym go kobietom, były jak deszcz padający na łąkę. Jak po nim trawa zieleńsza, tak uważał, że po płaczu miłość bywa gorętsza i głębsza" (s. 41); „Panna Klara chodziła po pokoju z głową zwieszoną (...) przypominała wszystkie bolesne uczucia już doznane i zaglądała w przeszłość zimną, pustą, jak step zamarzły" (s. 107); „Jego umysł i serce, bogate jak Podolska niwa, dobrze uprawione i przygotowane w Krzemieńcu, przyjęły wdzięcznie siejbę, jaką w niej później świat, życie społeczne i dalsze okoliczności rzuciły" (s. 29); „Dwie rzeczy tak różne, jak niebo i ziemia – mówił dalej kulawy djabeł; - dwie istoty tak do siebie niepodobne; jak pani Hieronimowa do swojego portretu, bo ona brzydka duszą i ciałem, a portret piękne ma rysy i anielski wyraz" (s. 38); 3. porównania z komponentem odwołującym się artefaktów a) przedmiotów i ich użycia np. „Słowa te przeszyły marszałka jak ostre szydło" (s. 32)/ „Obeznany z dawna ze wszystkiemi manewrami strategii miłosnej, postanowił w potrzebie użyć ich jako środka, ale oraz odrzucić, dopiąwszy swego, jak odrzucał kartę, która już wygrała" (s. 4); „słupy tylko werstowe sterczały, i jak wskazówki busoli, dawały kierunek furmanowi po tem białem i puszystem morzu" (s. 10); b) budowli i ich części np. „Ale spostrzegłszy, że panna Klara zbladła jak ściana, (...) przyciągnął ją do siebie, pocałował i rzekł:" (s. 58). Interesująca i oryginalna jest grupa konstrukcji porównawczych, w których pojawia się komparans z kręgu tematyki wojskowej, bowiem w „Spekulancie" pisarz wyzyskuje podobieństwo strategii prowadzenia wojny do robienia interesów oraz spekulacji matrymonialnej. Z kolei w grupie porównań przywołujących nazwy związane z wiarą i religią autor wyzyskuje nieprzystawalność obu członów porównania – istoty ludzkiej i elementu religijnego, ujawniając i potęgując nietypowy charakter konstrukcji. Przywołując nazwy własne postaci historycznych i literackich, Korzeniowski odwołuje się bardziej do wiedzy niż doświadczenia. Zakłada albo znajomość postaci i wydarzeń, albo też determinację odbiorcy, który uzupełni wiadomości; narrator w powieści „Spekulant" sugeruje czytelniczkom poproszenie bliskich, wykształconych mężczyzn o objaśnienie niezrozumiałych fragmentów. Korzeniowski sięga tu do świata przyrody znanej z otoczenia potencjalnego czytelnika. Konstrukcje z komparansem odnoszącym się do świata zwierząt służą przede wszystkim kształtowaniu plastyki opisu i współkreowaniu wizerunku postaci. Skojarzenia będące podstawą porównań wydają się odpowiednio dobrane z powodu trafności i obrazowości. Ponadto autor wyzyskuje symbolikę zwierząt, którym przypisywane są określone zachowania, przymioty, cechy i własności, np. odwaga = jak lew; bierność = jak owce 18 . Porównań z komponentem florystycznym jest niewiele; są to przede wszystkim banalne odwołania do kwiatów jako symbolu kobiecego piękna i wdzięku. W grupie porównań odniesionych do świata przyrody nieożywionej Korzeniowski wykorzystuje komparansy zawierające nazwy związane ze światem przyrody nieożywionej, niewymagające kompetencji kulturowych. 18 Kopaliński 1990, s. 194-196, s. 292-294. III. KOMPARAT – POLA TEMATYCZNE Porównania wyekscerpowane z powieści „Spekulant" uwypuklają przede wszystkim cechy człowieka i jego zachowanie, współkreując wizerunki bohaterów. To bowiem człowiek znajduje się w centrum uniwersum przedstawionego badanych utworów, natura pełni tu rolę drugorzędną: urealnia świat przedstawiony i w niewielkim stopniu buduje nastrój dzieła. W analizowanym utworze, jak również w pozostałych 13 powieściach Korzeniowskiego, dominuje antropocentryczny punkt widzenia. Z analizowanego materiału wyekscerpowano konstrukcje banalne, schematyczne, choć pojawiają się również elementy zaskakujące świeżością. Zauważamy tu dwa typy ujęcia komparatu: jego hiperbolizację, uwydatnienie, spotęgowanie cech postaci oraz „ujęcie deprecjonujące, oparte na kontraście jako podstawowej relacji pomiędzy obiektem określanym i określającym" 19 . 1. Porównania charakteryzujące człowieka Najliczniejszy zbiór tworzą konstrukcje, w których przedmiotem porównania jest człowiek, a których celem jest uwydatnienie jego cech fizycznych, psychicznych i przeżyć. Przez ich zastosowanie autor hiperbolizuje zalety lub deprecjonuje wady postaci, sięgając po kontrast między obiektem określanym i określającym. a) porównania charakteryzujące wygląd postaci Konstrukcje porównawcze uplastyczniają wygląd postaci, idealizując urodę lub wyszydzając braki zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Korzeniowski podkreśla fizyczne uroki, wdzięk i zmysłowość bohaterek, których zarówno cechy charakteru, jak i walory ciała budzą podziw i zazdrość otoczenia, natomiast brzydotą ciała sugeruje wady i niewłaściwe obyczaje. Zalety kobiecego ciała podkreślają odwołania do kwiatu – róży 20 , konotującej piękno i delikatność, np. Gdy w tłusty czwartek o godzinie 8-mej wieczorem panna Klara, wystrojona, świeża jak róża (...) weszła obok męża do pełnej już sali prezesowej, wszystkich oczy zwróciły się z podziwieniem na piękną parę (s. 134-135). Analogia ta, choć mało oryginalna, wyraźnie akcentuje cechy pożądane, podobnie w przykładzie: „może ledwie spojrzy na twarzyczkę jej owalną 19 Ścibek 2013, s. 111. 20 Bartmiński 2009, s. 99. i świeżą, na jej oczy, które umiały patrzeć całą duszą, na jej usta jak jagoda rumiane, i na jej rączki jak śnieg białe" (s. 7). Odwołania te uwydatniają czystą, dziewiczą urodę, bez eksponowania zmysłowości, a zdaniem A. Nowakowskiej: Porównania nawiązujące do morfologii roślin wykorzystywane są w ogólnej charakterystyce wyglądu osób. Powab młodych kobiet zestawiany jest z pięknem kwiatów (...) Nazwy najbardziej efektownych części rośliny służą jako odniesienia w licznych komparacjach podkreślających urodę i wdzięk 21 . Autor porównaniami sugeruje również brzydotę, a nawet chorobę, np.: Powtóre – rzekł pan Kasper (...) – nie lakieruje sobie twarzy i nie różuje się, bo ma czerwoność naturalną, złożoną z drobniutkich pryszczyków pochodzących od złego życia, i które zlawszy się, jak gwiazdeczki drogi mlecznej, w jednę massę, stanowią wieczny rumieniec (s. 141). Z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że autor sygnalizuje chorobę weneryczną, a przez nią wskazuje moralne zepsucie bohaterki i jej narzeczonego, tytułowego spekulanta Augusta Molickiego. Umiejętnie wprowadzając w tok narracji konstrukcje porównawcze, Korzeniowski wykpiwa zarozumiałość, czy wręcz megalomanię postaci przez skontrastowanie szpetnego, wątłego ciała młodego poety Pawła z wyglądem mitologicznego Herkulesa, gdy niezbyt urodziwy, zaniedbany wierszokleta mówi o sobie: „Zasnę jak Herkules u nóg Omfali" (s. 19). Porównanie to deprecjonuje słabowitego młodzieńca, przewrotnie potęgując wrażenie braku zalet jego ciała i ducha. Ironiczne przywołanie sfery profanum, pełnej grozy i niesamowitości, wyzyskuje autor w porównaniu sługi do czarownika, gdy ten przygotowuje poncz dla grających w karty gości: Na okrągłym stole z boku stała waza z kipiątkiem, leżał cukier, cytryny, czajnik z herbatą, butelki z winem, z romem, szklanki, i t. d., a przy nim stał Franciszek rzucający garścią cukier do wazy, i wyglądający jak czarownik za kłębami pary, która z nich buchała (s. 115). Porównanie staje się tu elementem komentarza, interpretacji hulaszczego życia młodzieży, zabawiającej się szulerką oraz zimnego serca Molickiego, który zamiast cierpieć po stracie ukochanej, gra w karty. b) porównania charakteryzujące cechy wewnętrzne bohaterów i ich uczucia 21 Nowakowska 2005, s. 73. Pozostając w kręgu porównań z comparandum odnoszącym się do człowieka, można wskazać konstrukcje uwydatniające i potęgujące uczucia. Odnajdujemy tu konstrukcję mającą hiperbolizować zalety Henryka Zabrzezińskiego, jak: „Jego umysł i serce, bogate jak Podolska niwa, dobrze uprawione i przygotowane w Krzemieńcu, przyjęły wdzięcznie siejbę, jaką w niej później świat, życie społeczne i dalsze okoliczności rzuciły" (s. 29), która jednocześnie uwypukla zarówno ogólne wrażenie kryształowego charakteru bohatera, jak i jego dobrego wykształcenia oraz obycia. Jednocześnie autor podkreśla związek postaci z Podolem. Przeciwieństwem Henryka jest August Molicki, tak charakteryzowany przez narratora już na drugiej stronie powieści: Te wady przy innem wychowaniu, przy gruntownej nauce, przy jakiemścś ważniejszem zajęciu, któreby mu pokazało wyższe cele, byłoby może wzięły inny kierunek, ale to życie, na którem przepędził pierwszą młodość, odpoetyzowała zupełnie jego duszę, a jego serce jak śliwka węgierka, która przeszła przez wiele rąk, zmięte i zgniecione straciło całkiem swą dziewicza barwę (s. 2). Porównanie wzmacnia kontrast między ukrytą wiedzą o prawdziwych wadach i zamiarach Augusta a autoprezentacją młodego człowieka, który z wyrachowania stał się pewnym powagi i obyczajów, co z kolei Korzeniowski sygnalizuje konstrukcją porównawczą: „To raz przedsięwziąwszy, zapomniał o wszystkich szaleństwach młodości, jak Mieczysław 22 zrobił się w mgnieniu oka starym" (s. 3). Autor porównaniem potęguje odwagę i determinację łagodnej zazwyczaj chorążyny, zdolnej do wszystkiego dla dobra dziecka, wyzyskując symbolikę lwicy jako groźnej, broniącej młodych matki. Tak postrzega bohaterkę plotkarz Kasper Barski: Bo ostrzegam się, że ta delikatna, łagodna, dobra kobieta stanie i nasroży się jak lwica nawet przeciwko swemu mężulkowi, gdyby chciał dla pieniędzy poświęcić szczęście jej dziecka (s. 39). Miłość chorążyny docenia córka, której zaufanie i przywiązanie do opiekunki ilustruje Korzeniowski porównaniem, w którym comparatum wywodzi się ze sfery sacrum. Klara mówi: „ja ci przysięgam na ten święty obraz Matki Boskiej, że we wszystkiem będę ci posłuszną, boś ty dobra jak anioł i kochasz mnie więcej, niżelim ja warta" (s. 18). Tę prawie bałwochwalczą miłość, usprawiedliwioną jednak wielkim poświęceniem, podkreśla również narrator: 22 Mieczysław Stary „(1126-1206) książę wielkopolski, którego współcześni nazwali «starym» z powodu powagi i surowości obyczajów". Za przypisem w: Korzeniowski 1954, s. 408. Panna Klara zaś była tak szczęśliwa, żeby gotowa była jechać do Niedolipia nie tylko przez Bałtę, ale nawet na Wiatkę, byle tylko z matką, którą także czciła jak bóstwo, byle z panem Augustynem, który opanował jej myśl i serce (s. 9). Kasper Barski, szwagier tytułowego spekulanta, potrafi zdobywać informacje i umie je odpowiednio wykorzystać, piętnując wady okolicznych mieszkańców. Złośliwość i talent plotkarski autor hiperbolizuje konstrukcją w przykładzie: „Zwłaszcza po dobrym obiedzie, gdy jeden i drugi kieliszek wina był w głowie, zaostrzał się jego język, i z dziwną szybkością, jak kosa dobrego kosiarza, podcinał wszystko, co spotkał" (s. 34). Cierpliwości w dotarciu do niegodziwego celu nie postrzegał Korzeniowski jako zalety. Negatywny bohater August Molicki, którego marzeniem jest jedynie bogaty ożenek, szykuje się do zrealizowania go jak wojskowy planujący wojnę, starannie obmyślając plan i układając taktykę. Warto tu podkreślić trafność skojarzenia autora, konsekwentnie porównującego planowanie małżeństwa dla pieniędzy do kampanii wojennej, co ilustruje cytat: „Jak dobry generał, któremu o to szło, aby się odwagą popisał, pan August nie śpieszył; czekał, czekać cierpliwie, jak czekają spekulanci dobrej szansy, jak czekają koty zbliżania się łupu właśnie pod miarę ich skoku" (s. 59). Deprecjonując zamierzenia postaci, w porównaniu spiętrzonym Korzeniowski przywołuje wskaźniki leksykalne konotujące obłudę (spekulanci) i agresję (kot, łup). Ponadto cynizm i okrucieństwo mariażowego spekulanta wyróżnia autor konstrukcją porównawczą, którą ten pragnie usprawiedliwić swoje postępowanie: „Bo ostrzegam pana, że wkrótce wszyscy mówić będą głośno, tak jak teraz wszyscy tylko myślą, że małżeństwo jest spekulacyą, nic więcej" (s. 92), wbrew opinii kolegów, potępiających ten sposób życia i zarabiania. Stan emocjonalny głównej bohaterki Klary, czystość uczucia, wrażliwość oraz ból zawiedzionej miłości ilustruje konstrukcja komparatywna: Biedna panna Klara raz pierwszy w życiu, które dotąd było tak swobodne, tak wesołe, poczuła ten ból przenikliwy, z jakim wchodzi do serca kobiety każde słowo, które jak mgła brudna osada na jasnym obrazie kochanka i czarne na nim zostawia plamy (s. 21). W kolejnym przykładzie Korzeniowski wyzyskuje podobieństwo między nieufnością rozczarowanej kobiety a biblijną historią Tomasza Apostoła: „Rozum szeptał, perswadował, ale serce kochające, niewierne jak Tomasz, chciałoby widzieć ranę i jej dotknąć" (s. 105). I tak jak w przypadku świętego, Klara ze „Spekulanta" musi sama doświadczyć, w tym wypadku zdrady ukochanego, aby uwierzyć swoim bliskim. c) porównania charakteryzujące zachowanie i działanie postaci Konstrukcje porównawcze dynamizują opis zachowań bohaterów, zwiększają obrazowość opisów, sugerując wykonywane gesty i mimikę postaci; przez spotęgowanie ruchu lub sygnalizowanie jego braku pisarz przemawia do wyobraźni i doświadczenia projektowanego czytelnika. Wierny realizmowi Korzeniowski i tu przywołuje w porównaniach skojarzenia utarte, niewymagające szczególnych kompetencji kulturowych, ale odwołujące się do doświadczeń i wyobraźni czytelnika. W opisie: „Panna Klara w białej jak śnieg sukni, z zielonym wieńcem na głowie, z bogatym woalem, który zwieszał się od jej głowy i spadał z tyłu do ziemi, blada i piękna, jak posąg z marmuru, stanęła obok matki, nieruchoma jak posąg" (s. 105) dwukrotne sięgnięcie po komparans z kręgu artefaktów: posąg/posąg z marmuru w opisie ślubu, oddaje brak uczuć do narzuconego narzeczonego Henryka, a jednocześnie wzmacnia kreację rozpaczy Klary za ukochanym i jej determinacji, aby nie dopuścić do zaaranżowanego małżeństwa. Jednocześnie ów uwypuklony bezruch intryguje czytelnika, czekającego, jak postąpi zmuszana do ślubu dziewczyna. Urodę, bogactwo, wdzięk Klary jako młodej mężatki uwypukla autor w opisie balu porównaniem innych młodych kobiet, tu – panien, do stada owiec, co egzemplifikuje cytat: „młode panny zbiły się w kupki, jak owce, i patrzyły w milczeniu" (s. 175). Korzeniowski wykpiwa bierność dziewcząt, łączącą się z zazdrością na widok marszałkowej, wyzyskując kontrast między ich zachowaniem a pewnością siebie szczęśliwej Klary. Ujęcie deprecjonujące, oparte na kontraście jako relacji między obiektem określanym i określającym zauważamy w opisie zachowania postępującego nieludzko Molickiego. Autor wyzyskuje negatywną konotację leksemu złodziej, bowiem od początku powieści spekulant mariażowy August jest przestępcą, który dla pieniędzy depcze wartości moralne i rodzinne, co ilustruje przykład: „Wstrząsnął się pan August, jak złodziej, schwytany na uczynku" (s. 67). Porównania wzmacniają obraz zmagań w różnych sytuacjach życiowych, w których znaleźli się bohaterzy powieści Korzeniowskiego. Konstrukcje komparatywne ilustrują plany finansowe, a przez to podłość i wyrachowanie Molickiego. W cytowanym przykładzie ujęcie deprecjonujące postępowania bohatera oparte jest na kontraście między przyziemnymi pragnieniem bezwstydnego oszusta a kosmiczną potęgą: Niedolipie były piękną rezydencyą, że tę ogromną bogatą wieś okrążyły jeszcze trzy inne wsie bogatym wieńcem, i sytuacyą pana Chorążego dosuwały do owego uroczego miliona, który z całym szeregiem zer swoich jak kometa z ognistym ogonem, krążył ciągle po sferze jego głowy (s. 5). Zamiary Molickiego uwypukla Korzeniowski comparatum związanym ze światem zwierząt, które ilustruje marzenia o wielkim majątku (posagu) mnogością stada ptaków i ich wielkością: wyszedł do ogrodu, stanął oparty o drzewo, podniósł melancholicznie oczy w górę i wpatrywał się w jedność z sześciu zerami, które ciągnęły się jak stado żórawi po nad jego głową, coraz oddalały się, malały do wielkości wróbli, komarów, i nareszcie znikły w obłokach (s. 103-104). W analizowanym materiale odnajdujemy również konstrukcje odnoszące się do działalności twórczej. Opisywany z sympatią, ale i pewną ironią, młody poeta Paweł cierpi męki, gdyż brakuje mu i talentu, i wykształcenia. Stąd jego niby wzniosłe próby pisarskie autor porównuje do zwykłego przedmiotu: „i układał z okazyi wypadków, których był świadkiem, to ballady, to przerabiał je na sonety, to potem ten sonet, jak gummę elastykę, chciał rozciągać do całego poematu" (s. 110). Różnicę między skromnymi dokonaniami tej postaci a uznanymi twórcami potęguje Korzeniowski przywołaniem w komparansie nazwisk wybitnych autorów, np.: Gdy znowu zachęcony tą łatwością, jaką daje zakończenie na ora, rymujące ze słowami: skora, pora, spora, zmora, wieczora, zapora, i t. d., wolał już był Tassem i składał ośmiowierszową strofę miękką i słodką, jak niektóre Piotra Kochanowskiego, znowu jak na złość pięć zgłosek Eleonory nie właziły żadnym sposobem w wiersz, i łatwiej daleko wsuwała się Beatryks lub Laura (s. 110), które zestawione z wątłymi siłami twórczymi Pawła pogłębiają przepaść między nim a uznanymi autorami. 2. Porównania charakteryzujące świat przyrody Kolejną grupę tematyczną stanowią porównania z komparatem należącym do pola znaczeniowego „natura". Zaliczymy tu przede wszystkim porównania związane ze światem roślin (flory). Są to konstrukcje banalne, które np. w wypowiedzi Żyda Abramka uwypuklają charakterystyczną dla niego przesadę, jak również sugerują chęć przypodobania się, zdobycia zaufania Molickiego, co sygnalizuje cytat: „Albo to ja nie wiem, że jasny pan taki porządny gospodarz, i że jaśnie pana zboże suche i niestęchłe, i pszenica żółta jak wosk, i żyto takie wielkie jak groch?" (s. 63). Niezwykłością skojarzenia zaskakuje natomiast porównanie drzewa do człowieka, będące pochwałą dojrzałości mężczyzny: „Chociaż to już było w połowie sierpnia, dąbrowa jaśniała poważną pięknością i uroczym cieniem, bo dąb, jak mężczyzna, najpiękniejszym jest w środku swojego lata" (s. 119). Autor wyzyskuje tu symbolikę dębu konotującego zdrowie, żywotność, siłę 23 , bowiem porównanie w opisie rezydencji marszałka wydaje się współkreować wizerunek tego mężczyzny nie najmłodszego, ale w sile wieku, dojrzałego ciałem i duchem. 3. Porównania krajobrazowe oraz konstrukcje porównawcze, w których obiekt porównania związany jest z artefaktami Wśród porównań charakteryzujących krajobraz odnajdujemy konstrukcje zaskakujące, żartobliwe: „Żal mu się zrobiło Niedolipia (...) tej wody pełnej ryb i stojącej zawsze prawie w jednej mierze, stałej i umiarkowanej, jak dusza filozofa" (s. 60), jak i banalne, odwołujące się do doświadczenia czytelników: „Oświecały go dwa okna weneckie: jedno na dzieciniec, drugie na ową dolinę, gdzie był staw foremny, czysty i okrągławy jak jezioro" (s. 74). Obie konstrukcje komparatywne dopełniają obrazu opisywanego krajobrazu. W opisie zimowego stepu wierny realizmowi pisarz przywołuje skojarzenia ze znanym artefaktem, np. „słupy tylko werstowe sterczały, i jak wskazówki busoli, dawały kierunek furmanowi po tem białem i puszystem morzu" (s. 10), doprecyzowując obraz przestrzeni nie zawsze znanej czytelnikowi. Jednostkowo odnajdujemy porównanie asocjacyjne w opisie budynku: „Potem poszła do obórki, czystej jak pokój, gdzie stało sześć faworytek pani Skalińskiej, ślicznych tyrolskich krówek" (s. 144). Korzeniowski podkreśla tu ład i porządek panujący w posiadłości marszałka, po raz kolejny pośrednio sygnalizując zalety pracowitego, ceniącego dom i spokój mężczyzny. 4. Porównania typu sentencjonalnego Za B. Mikołajczak przyjmuję, że zaliczone do tej grupy porównania „określają przede wszystkim uczucia miotające duszą człowieka, takie jak: gniew, głupstwo, zdrada, rozkosze, mądrość, ogólnie życie itp." 24 . W „Spekulancie" Korzeniowski wyzyskuje porównania o charakterze sentencjonalnym zarówno w partii dialogowej, gdzie oddają przemyślenia i przeczucia postaci, jak również w opisach. Mają one charakter ogólnych rozważań o świecie i ludzkiej naturze, np. „U nas próżność przygłusza wszystko, i wyłazi wszędzie na wierzch, i panuje nad każdem uczuciem, jak 23 Bartmiński 2009, s. 98. 24 Mikołajczak 1976, s. 111. oliwa nad wodą (s. 40)"; „Bo jak głód najlepiej jeść daje, tak fatyga najlepiej ściele" 25 (s. 1). PODSUMOWANIE Analizując język powieści Józefa Korzeniowskiego, należy pamiętać o gwałtownym rozwoju literatury w okresie międzypowstaniowym oraz kolejnych, nie zawsze wyrobionych kulturowo czytelnikach, co podkreśla J. Bachórz: Społeczną ramą koniunkturalną przełomu rozwojowego, jaki się zaczął przed powstaniem listopadowym, było włączenie się do odbioru literatury szerszego audytorium szlacheckiego oraz nowych środowisk czytelniczych, zwłaszcza inteligencji zawodowej, a od połowy stulecia także rzemieślników. Istotny wpływ na rozszerzanie się rynku powieściowego miały – podobnie jak na Zachodzie – procesy emancypacyjne w środowisku kobiecym i aspiracje kobiet z warstw średnich do udziału w życiu publicznym 26 . Stąd niewiele w analizowanym materiale porównań o charakterze erudycyjnym, pełniących funkcję poznawczą, niosących bowiem ze sobą pewną wiedzę o świecie. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że autor powieści jako filolog i pedagog usiłuje zainteresować nimi szersze grono odbiorców. Przede wszystkim jednak sięga po konstrukcje łatwe do odczytania, czasem banalne, podporządkowując je treści utworu. Mają one kreować atmosferę utworu, uplastyczniać opis, zwiększyć jego obrazowość, a przede wszystkim wzmacniać charakterystykę bohaterów, ilustrować ich przeżycia, zamiary i działania. Wydaje się więc uzasadnione, że doświadczony i uznany pedagog wyzyskuje w porównaniach przede wszystkim doświadczenie życiowe projektowanych odbiorców, z umiarem nawiązując do postaci i wydarzeń ze świata historii i kultury. W analizowanym materiale odnajdujemy porównania tekstowe, które kreują realistyczny, zbliżony do naturalnego tok rozumowania w narracji, a w dialogach i listach wprowadzają wrażenie naturalności, a ponadto współtworzą obraz emocji i cech wewnętrznych postaci. Znacznie bardziej interesujące są jednak porównania asocjacyjne, w których pisarz odwołuje się do rzeczywistości pozapowieściowej, sięgając po komparans związany z kręgiem spraw społecznych, światem przyrody ożywionej i nieożywionej. 25 A. Nowakowska klasyfikuje tego typu konstrukcje jako przysłowia porównawcze. Nowakowska 2005, s. 53. 26 Bachórz 2009, s. 735. Charakterystyczne dla Korzeniowskiego jest postawienie w centrum uniwersum przedstawionego człowieka, którego działaniom i emocjom podporządkowany zostaje świat natury oraz artefakty. Konstrukcje komparatywne służą hiperbolizacji lub deprecjacji bohaterów: pomagają interpretować stosunki międzyludzkie, reakcje i wybory postaci, ilustrują ich zachowanie, wzmacniają wady i uwypuklają zalety fizyczne i charakterologiczne. Do świata człowieka odnoszą się również porównania o charakterze sentencjonalnym, pełniące funkcję moralizatorską, bowiem elementy napomnień, przykłady właściwego postępowania, wskazówki dla czytelników są dobrze widoczne w utworach prozatorskich Józefa Korzeniowskiego, profesora Liceum Krzemienieckiego. SIMILES IN THE LANGUAGE OF JÓZEF KORZENIOWSKI (ON THE EXAMPLE OF COMPARATIVE STRUCTURES USING AS IN THE NOVEL "THE SPECULATOR") Summary The article is an attempt to analyse comparative structures using the connective as in the first novel by J. Korzeniowski, The Speculator. The paper thus scrutinizes 262 comparative structures of that type. Grading and non-grading comparisons were indicated along with the contextual and associative ones. Comparandum was discussed and the concept of semantic fields was also addressed with regards to specific areas such as the human, nature, landscape and artefacts. The sententional type of comparisons was also presented. The writer rarely uses elements requiring highly developed cultural competencies from his readers. Instead, he tends to employ elements of the phenomenathat are known to them. Two types of comparisons were found: hyperbole or depreciation based on contrasts. Such structures are characterized by enormous functionality: they contribute to the portrayal of the world and to the mood of the novel, enhance the vividness of message the author wishes to convey, individualize the language of the protagonists, and add to the depictions of characters. All that is related to the superior aim in Korzeniowski's writings, which delve into the human individual, their views, behaviours and customs. Bibliografia Bachórz J. 1979, Realizm bez „chmurnej jazdy". Studia o powieści Józefa Korzeniowskiego, Warszawa. Bartmiński J. 2009, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin. Czachorowska M. 2012, Porównania z komponentem florystycznym w twórczości Bolesława Prusa, [w:] Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, 11, Szczecin, s. 47-54. Fros H., Sowa F. 1982, Twoje imię. Przewodnik onomastyczno-hagiograficzny, Kraków. Grzeszczuk B. LXI, Z historii konstrukcji porównawczych z jako, jakoż itp., Język Polski 1981, z. 1-2, s. 49-53. Grzędzielska M. 1971, Małe i wielkie metafory, Pamiętnik Literacki, 62, 4, s. 94-111. Kawyn S. 1978, Józef Korzeniowski. Studia i szkice, Łódź. Kopaliński W. 1987, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa. Kopaliński W. 1990, Słownik symboli, Warszawa. Korzeniowski J. 1871, Spekulant, [w:] Dzieła Józefa Korzeniowskiego, wydanie zupełne, pod kierunkiem redakcyi „Kłosów", Warszawa, 1, s. 1-148. Korzeniowski J. 1954, Spekulant, [w:] Dzieła wybrane, Kraków, s. 1-207, 407-418. Kowalski P. 1998, Leksykon znaki świata. Omen, przesąd znaczenie, Warszawa-Wrocław. Kozaryn D. 2009, Porównanie w języku Mikołaja Reja (na przykładzie porównań z łącznikiem by w Wizerunku własnym człowieka poczciwego), [w:] T. Korpysz, A. Kozłowska (red.), Język pisarzy jako problem lingwistyki, Warszawa, s. 135-147. Kurkowska H., Skorupka S. 1959, Stylistyka polska. Zarys, Warszawa. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny1984, 1, Warszawa. Mikołajczak B. 1976, Porównania w Faraonie Bolesława Prusa, Studia Polonistyczne III, Poznań, s. 105-114. Mikołajczak S. 2001, Porównania w powieściach historycznych Henryka Sienkiewicza, Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza VIII (XXVIII), Poznań, s. 87-112. Mikołajczakowa B., Mikołajczak S. 1996, Porównania w „Quo vadis" Henryka Sienkewicza – nierocznicowe uwagi w stulecie wydania, Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Języko- znawcza III, Poznań, s. 67-90. Nowakowska A. 2005, Świat roślin w polskiej frazeologii, Wrocław. Siekierska K. 1981, Porównania w „Wojnie chocimskiej" Wacława Potockiego i w „Pamiętnikach" Jana Chryzostoma Paska, Polonica, 7, s. 233-254. Słownik języka polskiego 1861, wydany staraniem i kosztem M. Orgelbranda, I–II, Wilno. Słownik literatury polskiej XIX wieku 2009, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław. Słownik terminów literackich 1988, red. J. Sławiński, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź. Ścibek J. 2013, O porównaniach z komponentem odsyłającym do antyku grecko-rzymskiego w Beniowskim Juliusza Słowackiego, [w:] U. Sokólska (red.), Tekst – akt mowy – gatunek wypowiedzi, Białystok, s. 99-121. Walczak B., Powieść XIX i XX wieku – obraz języka doby nowopolskiej, Polonistyka 9, 1989, s. 664 – 673. Walczak B. 2014, Tekst artystyczny jako podstawa źródłowo – materiałowa na gruncie historycznych subdyscyplin językoznawczych, [w:] E. Skorupska-Raczyńska, M. Maczel, J. Żurawska-Chaszczewska (red.), Tekst artystyczny w badaniach lingiwstycznych, Gorzów Wielkopolski, s. 219-232. Wielka ilustrowana encyklopedja powszechna, Kraków 1929-1938, 1-25. Wierzbicka A. Porównanie – gradacja – metafora, Pamiętnik Literacki, LXII, z. 4, s. 127–147. Witkowska A. 1986, Literatura romantyzmu, Warszawa. Zarębina M. 1991, Porównania w „Anielce" i „Placówce" Bolesława Prusa, Polonica, XV, s. 131-144. STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 17/2018 · IDEE Żurawska-Chaszczewska J. 2015, Językowa kreacja kobiecego ciała w powieściach Spekulant i Kollokacja Józefa Korzeniowskiego, [w:] Współczesny i dawny obraz kobiety w języku i literaturze, Szczecin, s. 381-393.	<urn:uuid:c38a8d47-88a8-488b-875f-4a52c45e7b21>	finepdfs	4.097656	CC-MAIN-2021-04	https://steurgn.pl/files/jowita-zurawska-chaszczewska.pdf	2021-01-18T09:44:52+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703514495.52/warc/CC-MAIN-20210118092350-20210118122350-00574.warc.gz	602,844,461	0.948114	0.99994	0.99994	[ "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 732, 3510, 5805, 8200, 10526, 12215, 13992, 15928, 18293, 20427, 22710, 25240, 27864, 30266, 32860, 35193, 37465, 39554, 42960, 43214 ]	1	0
Organizacje pożytku publicznego Rozwiązania prawne — funkcjonowanie — rozwój Kraków case study Małgorzata Halszka Kurleto Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Organizacje pożytku publicznego Rozwiązania prawne — funkcjonowanie — rozwój Kraków case study SERIA: ZARZĄDZANIE W SEKTORZE PUBLICZNYM Małgorzata Halszka Kurleto Organizacje pożytku publicznego Rozwiązania prawne — funkcjonowanie — rozwój Kraków case study Biblioteka Jagiellońska 1001111085 Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego SERIA: ZARZĄDZANIE W SEKTORZE PUBLICZNYM REDAKTOR SERII Grażyna Prawelska-Skrzypek KOMITET REDAKCYJNY Małgorzata Bednarczyk, Barbara Kudrycka, Michał Kulesza, Aleksander Noworól, Emil Orzechowski, Jerzy Regulski, Kazimierz Sowa RECENTZENT Prof. dr hab. Wiesław Kozub-Ciembroniewicz PROJEKT OKŁADKI Marcin Bruchnalski REDAKTOR Lucyna Sadko KOREKTOR Marta Janiszewska-Hanusiak SKŁAD I ŁAMANIE Wojciech Wojewoda Książka dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz Instytutu Spraw Publicznych © Copyright by Małgorzata Halszka Kurleto & Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2008 All rights reserved Książka, ani żaden jej fragment, nie może być przedrukowywana bez pisemnej zgody Wydawcy. W sprawie zezwoleń na przedruk należy zwracać się do Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego ISBN 978-83-233-2616-8 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 012-631-18-81, tel./fax 012-631-18-83 Dystrybucja: ul. Wrocławska 53, 30-011 Kraków tel. 012-631-01-97, tel./fax 012-631-01-98 tel. kom. 0506-006-674, e-mail: firstname.lastname@example.org Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 # SPIS TREŚCI \| Wykaz skrótów \| 8 \| \|---------------\|---\| \| Wprowadzenie \| 9 \| \| Problem badawczy \| 13 \| \| Przedmiot badań \| 15 \| \| Literatura \| 17 \| ## I U źródeł działalności filantropijnej w Anglii i w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej 1.1. Uwagi ogólne ................................................................. 19 1.2. Działalność dobroczynna w ujęciu historycznym .................. 19 1.3. Działalność dobroczynna w Anglii .................................... 25 1.4. Działalność dobroczynna w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej ......................................................... 27 ## II Samorządność obywatelska i jej instytucje we Francji i w Niemczech 2.1. Działalność dobroczynna w Niemczech ................................ 31 2.2. Działalność dobroczynna w Francji .................................... 35 2.3. Pomocniczość organizacji non-profit w społeczeństwie obywatelskim ......................................................... 37 ## III Zasada decentralizacji i pomocniczości a rozwój idei dobroczynności w Polsce 3.1. Rozwój dobroczynności w Polsce ....................................... 41 3.2. Regulacje prawne dotyczące działalności organizacji pożytku publicznego w Polsce ........................................... 45 3.2.1. Podmioty i organizacje pozarządowe ............................. 45 3.2.2. Działalność pożytku publicznego .................................. 46 3.2.3. Warunki uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego .... 47 3.2.4. Działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego ........ 49 3.2.5. Przywileje i ulgi należne organizacjom pożytku publicznego ...... 50 3.2.6. Obowiązki organizacji pożytku publicznego ........................ 50 ## IV Funkcjonowanie organizacji pożytku publicznego – wyniki badań empirycznych 4.1. Metodologia badań ......................................................... 51 4.2. Dobór zbiorowości ......................................................... 52 4.2.1. Badanie akt sądowych .................................................. 52 4.2.2. Badanie sprawozdań finansowych .................................................. 53 4.2.3. Wywiad kwestionariuszowy pogłębiony ........................................... 54 4.2.4 Zogniskowany wywiad grupowy (focus group) .................................. 55 4.3. Postępowanie rejestrowe ..................................................................... 56 4.3.1. Dokumenty rejestrowe organizacji pożytku publicznego .................... 61 4.3.2. Działalność organizacji pożytku publicznego .................................... 66 4.3.3. Korzyści i utrudnienia związane z posiadaniem statusu organizacji pożytku publicznego w świetle badania kwestionariuszowego ............ 71 4.3.4. Korzyści i utrudnienia związane ze statusem organizacji pożytku publicznego w świetle wypowiedzi przedstawicieli organizacji pozarządowych (focus group) .............................................................. 77 4.3.5. Sytuacja finansowa organizacji pożytku publicznego .......................... 80 4.3.6. Ocena statystyczna sytuacji finansowej organizacji pożytku publicznego ........................................................................... 85 220.127.116.11. Suma bilansowa ......................................................................... 86 18.104.22.168. Przychody ogółem ....................................................................... 88 22.214.171.124. Koszty ogółem .......................................................................... 90 V Rekomendacje do stymulowania rozwoju organizacji pożytku publicznego 5.1. Wstęp .................................................................................................. 95 5.2. Preferencje ......................................................................................... 97 5.3. Rekomendacje ................................................................................... 98 5.4. Wnioski końcowe .............................................................................. 99 5.5. Uwagi do projektu zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie .................................................................................. 101 Literatura .................................................................................................. 105 Summary ..................................................................................................... 111 Załącznik nr 1. Lista podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego, zarejestrowanych w Sądzie Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, uwzględnionych w badaniach .............................................................................................. 115 Załącznik nr 2. Zestawienie badanych akt sądowych Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego ..... 123 Załącznik nr 3. Zestawienie ogólne z badania sprawozdań finansowych podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego za rok 2003 .................................. 150 Załącznik nr 4. Zestawienie ogólne z badania sprawozdań finansowych podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego za rok 2004 .................................. 152 Załącznik nr 5. Zestawienie ogólne z badania sprawozdań finansowych podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego za rok 2005 ........................................... 155 Załącznik nr 6. Wyliczenie wybranych wskaźników finansowych za rok 2003 ......................... 158 Załącznik nr 7. Wyliczenie wybranych wskaźników finansowych za rok 2004 .......................... 160 Załącznik nr 8. Wyliczenie wybranych wskaźników finansowych za rok 2005 .......................... 163 Załącznik nr 9. Protokół z badania akt sądowych ....................................................................... 167 Załącznik nr 10. Kwestionariusz – wywiad pogłębiony z członkami zarządu organizacji o statusie OPP ................................................................. 170 Załącznik nr 11. Schemat warsztatów fokuszowych – organizacje bez statusu OPP .................... 175 Załącznik nr 12. Schemat warsztatów fokuszowych – organizacje ze statusem OPP .................... 177 \| Skrót \| Opis \| \|-------\|------\| \| F \| sprawozdanie finansowe \| \| KRS \| Krajowy Rejestr Sądowy \| \| SA \| spółka akcyjna \| \| Sp. z o.o. \| spółka z ograniczoną odpowiedzialnością \| \| M \| sprawozdanie merytoryczne \| \| OPP \| organizacja pożytku publicznego \| \| p. Chr. \| przed narodzeniem Chrystusa \| \| PLN \| złoty polski \| \| PPP \| partnerstwo publicznoprawne \| \| PRL \| Polska Rzeczpospolita Ludowa \| \| Pr. stow. \| ustawa o stowarzyszeniach z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 z późn. zm.) \| \| RP \| Rzeczpospolita Polska \| \| SN \| Sąd Najwyższy \| \| u.f. \| ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r., nr 46, poz. 203 z późn. zm.) \| \| u. KRS \| ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., nr 17, poz. 209 z późn. zm.) \| \| u. o p.p. i w. \| ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.) \| \| Wyd. \| wydawnictwo \| WPROWADZENIE 24 kwietnia 2003 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił dwie ustawy mające istotne znaczenie w budowiespołeczeństwa obywatelskiego w Polsce, amianowicie: ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie¹ oraz ustawę – przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także o zmianie innych ustaw². Ustawa o działalności organizacji pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadziła nowe rozwiązania prawne w zakresie: – podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego, – współpracy międzysektorowej, – zasad funkcjonowania wolontariatu. Ponadto nowa ustawa miała nie tylko wzmocnić funkcjonowanie istniejących już organizacji pozarządowych prowadzących działalność na rzecz dobra ogółu i przyczynić się do ich rozwoju, ale wprowadziła również nowe normy współpracy administracji państwowej i samorządowej z organizacjami pozarządowymi oraz sposoby finansowania zadań publicznych realizowanych przez podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego, a także określiła zasady funkcjonowania wolontariatu. W uzasadnieniu do projektu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przywołano następujące argumenty: [...] w Polsce działa co najmniej 30 tys. organizacji pozarządowych zatrudniających łącznie około 200 tys. pracowników. Organizacje te korzystają ze świadczeń wykonywanych przez około 2 mln wolontariuszy. Wiele dziedzin życia nie mogłoby już dziś funkcjonować bez aktywności organizacji pozarządowych. W ciągu ostatniego roku 20,6% Polaków przekazało darowizny na rzecz organizacji pozarządowych lub kościołów, natomiast ponad 65% osób byłoby skłonných przekazać 1% płaconych przez nie podatków na organizacje pozarządowe, co byłoby możliwe dzięki projektowanym przepisom […]. Powyższe dane obrazują wysoki poziom społecznego zainteresowania takimi formami działania na rzecz innych, potrzebujących różnorodnej pomocy obywateli. Ten ogromny potencjał aktywności obywatelskiej czeka ciągle na harmonijne wkomponowanie w system prawny. Obecnie nie można już bowiem ograniczyć się do zniesienia państwowej reglamentacji i zagwarantowania wolności zrzeszania się. Trzeba w nowy, systemowy sposób ułożyć relacje między państwem i organizacjami pozarządowymi oraz pomiędzy wolontariuszami i instytucjami ¹ Dz.U. z 2003 r. nr 96 poz. 873, ze zm. W dalszym ciągu pracy, jeżeli wskazano artykuł bez podania innego aktu prawnego, to dotyczy tejże ustawy. ² Dz.U. z 2003 r. nr 96 poz. 874, ze zm. korzystającymi z ich świadczeń. Projekt ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stanowi pierwszy krok do uregulowania przedmiotowych kwestii […]. Stanowisko zawarte w uzasadnieniu jest zbieżne z poglądami prezentowanymi przez większość autorów⁴ zajmujących się przedmiotową problematyką. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stanowi realizację zasady pomocniczości państwa i jest pierwszym krokiem w kierunku stworzenia „konstytucji trzeciego sektora”, której celem ma być lepsze, sprawniejsze funkcjonowanie organizacji pozarządowych, ułatwienie im sprawniejszego wykonywania pewnych zadań publicznych. Organizacje pozarządowe wykonujące zadania publiczne mogą korzystać z ustawowych przywilejów i zwolnień⁵. Pomimo iż przytoczona w uzasadnieniu do projektu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie liczba trzydziestu tysięcy organizacji pozarządowych wydawała się duża, to jednak należy uznać, że udział polskiego sektora non-profit⁶ w dalszym ciągu jest niewielki w stosunku do gospodarki całego kraju oraz jego odpowiedników w Europie Zachodniej. Na słabość polskiego trzeciego sektora zwrócili też uwagę M. Rymsza, A. Hryniecka i P. Derwich, którzy na podstawie badań oszacowali, że w Polsce w działalność pozarządową angażowane jest tylko około 8% społeczeństwa, a współpraca między samorządem terytorialnym a organizacjami pozarządowymi, która powinna funkcjonować w myśl obowiązującej zasady pomocniczości, jest bardzo ograniczona lub nie istnieje wcale⁷. Z jeszcze większą krytyką realizowanego w Polsce modelu polityki społecznej wystąpili już po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie S. Golinowska i M. Boni, twierdząc, że jest on anachroniczny i eklektyczny, gdyż: […] brakuje ciągle w myśleniu o polityce społecznej konsekwencji w relacjach między administracją a organizacjami obywatelskimi, a pod hasłami decentralizacji i swoistość pojmowanej pomocniczości powstały małe gniazda specyficznie rozumianej zdecentralizo- --- ¹ Cyt. za H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2003, s. 11–13. ⁴ A. CeglarSKI, Organizacje pożytku publicznego, Warszawa 2005; A. Gluziński, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Warszawa 2005, s. 9–13; R. Golat, Działalność pożytku publicznego i wolontariat. Omówienie. Tekst ustawy, Warszawa 2005, s. 6–11; H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz…, s. 10–15; J. Kopyra, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2005, s. I–XV; N. Kowal, Tworzenie i rejestracja organizacji pożytku publicznego. Komentarz, Kraków 2005 i inni. ⁵ A. CeglarSKI, Organizacje pożytku publicznego…, s. 9–12; A. Gluziński, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie…, s. 9–10; J. Kopyra, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz…, s. X–XII. ⁶ Według stanu na styczeń 2008 roku w Polsce zarejestrowanych było ponad 141 tys. organizacji pozarządowych; www.ngp.pl ⁷ M. Rymsza, A. Hryniecka, P. Derwich, Jak wprowadzić w życie zasadę pomocniczości państwa: doświadczenia lat dziewięćdziesiątych, http://polska-droga.pl/infopage.php, s. 28–33. wanej polityki społecznej. Olbrzymia liczba działań i świadczeń z zakresu pomocy społecznej ma fakultatywny i w praktyce najczęściej pusty charakter$^8$. Wobec zróżnicowanych stanowisk dotyczących funkcjonowania jednego z najważniejszych sektorów współczesnego demokratycznego państwa, jakim są organizacje pozarządowe, które odgrywają tak istotną rolę, jaką jest niesienie pomocy społecznej, zasadne było ustalić, w jakim stopniu obowiązujące uregulowania prawne ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wpłynęły na wzrost inicjatywy obywatelskiej oraz czym kierowały się podmioty przy podejmowaniu decyzji o pozyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego i jak przedmiotowy status wpłynął na ich rozwój, sposób zorganizowania i funkcjonowanie, a także na ich sytuację finansową. --- $^8$ J. Wygnański, Organizacje pozarządowe w polityce społecznej i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego – próba podsumowania i wyzwania [w:] Nowe dylematy polityki społecznej, red. S. Golinowska, M. Boni, Warszawa 2006, s. 337–338. PROBLEM BADAWCZY Problematyka działalności organizacji mających status organizacji pożytku publicznego – z uwagi na fakt, iż akt normatywny wprowadzający możliwość przyznania przedmiotowego statusu został uchwalony dopiero 24 kwietnia 2003 roku – a wszystkie przepisy regulujące tę kwestię funkcjonowały od 1 stycznia 2004 roku – zajmuje w literaturze naukowej stosunkowo mało miejsca. Dotychczasowe prace z zakresu trzeciego sektora zajmowały się szeroko pojętym zagadnieniem rozwoju filantropii i dobroczyńności. Niewiele jest natomiast opracowań dotyczących bezpośrednio organizacji pożytku publicznego. W kręgu zainteresowania badaczy do niedawna znajdowały się jedynie kwestie dotyczące ogólnie trzeciego sektora, to jest sektora organizacji pozarządowych. Do momentu wejścia w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie system wspomagania organizacji pozarządowych przez państwo i obywatele nie był w pełni uregulowany, a cząstkowe unormowania były niewystarczające w stosunku do potrzeb coraz bardziej rozwijającej się inicjatywy społecznej. Celem niniejszej pracy jest wykazanie, w jakim stopniu ustawa, na podstawie której podmioty uzyskują status organizacji pożytku publicznego, ma rzeczywiście systemowe znaczenie dla rozwoju trzeciego sektora w Polsce, oraz próba odpowiedzi na pytanie, jak podmioty prawne o statusie organizacji pożytku publicznego realizują zasadę subsydiarności, zgodnie z którą wszędzie, gdzie tylko to jest możliwe, kompetencje i środki do działania powinny być przyznane obywatelom i tworzonym przez nich organizacjom$^9$. Ponadto zamysłem autorki jest wykazanie, jak obowiązujące akty prawne wpływają na bieżące funkcjonowanie organizacji oraz czy istnieje konsekwencja w egzekwowaniu ustawowych wymogów nałożonych na organizacje mające status organizacji pożytku publicznego, czy podmioty mające status organizacji pożytku publicznego faktycznie spełniają ustawowe wymogi w swojej działalności oraz czy wykonywana przez nie działalność ma rzeczywiście charakter filantropijny. Dodatkowo starano się uzyskać odpowiedź na pytanie, jakimi motywami kierowały się podmioty ubiegające się o przyznanie statusu organizacji pożytku publicznego i czy wpłynął on na polepszenie kondycji finansowej podmiotów. --- $^9$ A. Ceglarski, Organizacje pożytku publicznego…, s. 10. Zaprezentowane w niniejszej pracy wyniki badań mogą stanowić materiał pomocniczy w działaniach nakierowanych na aktywizowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz rozbudowę relacji pomiędzy organizacjami trzeciego sektora a administracją państwową i samorządową. W pracy zastosowano tradycyjną metodę postępowania badawczego, polegającą na weryfikowaniu wcześniej zbudowanych hipotez cząstkowych, na podstawie łącznej, dokonanej całościowo analizy zgromadzonego materiału badawczego (ex post), w przeciwieństwie do teorii ugruntowanej, u której podstaw tkwi długi proces, polegający na ciągłej weryfikacji hipotez stawianych w trakcie prowadzonych badań$^{10}$. Na podstawie literatury przedmiotu oraz przeprowadzonych badań i analiz funkcjonowania organizacji pożytku publicznego sformułowano ogólną hipotezę, w której uznano, że obowiązujące rozwiązania prawne, zawarte w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, nie pomagają wystarczająco w rozwoju działalności pożytku publicznego, nie są dostatecznie dostosowane do stanu rozwoju trzeciego sektora w Polsce oraz do rozwoju społeczeństwa polskiego jako społeczeństwa obywatelskiego. --- $^{10}$ K. Konecki, Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Warszawa 2000, pkt 2.1. PRZEDMIOT BADAŃ Przedmiotem badań niniejszej pracy uczyniono organizacje pozarządowe o statusie pożytku publicznego oraz wpływ rozwiązań prawnych na rozwój ich działalności. Rozwiązania prawne regulujące funkcjonowanie organizacji pozarządowych, a w szczególności organizacji o statusie pożytku publicznego, nakładają na te instytucje określone obowiązki, do których przestrzegania organizacje są zobowiązane. Równocześnie stanowią, że państwo ma uprawnienia do sprawdzania oraz egzekwowania, przestrzegania i wykonywania przez te podmioty narzuconych przez ustawodawcę powinności. Niestety, zarówno ustawodawstwo w tym zakresie, jak i brak konsekwencji organów państwowych w orzekaniu, kontroli i egzekwowaniu nałożonych ustawowo obowiązków umożliwia popełnianie przez te organizacje celowych lub nieświadomych nieprawidłowości, co w rezultacie może prowadzić do nadużywania owego statusu. Występujące nieprawidłowości rzutują na funkcjonowanie podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego. LITERATURA Problematyka działalności pożytku publicznego, jako stosunkowo nowe rozwiązanie w polskim systemie prawnym, zajmuje niewiele miejsca w literaturze przedmiotu. Nie wykształciło się również orzecznictwo$^{11}$, które zainspirowałoby do podjęcia głębszej polemiki dotyczącej rozwoju doktryny prawnej w omawianej kwestii. Na szczególną uwagę zasługują następujące prace: A. Gluziński, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Warszawa 2005; R. Golat, Działalność pożytku publicznego i wolontariat. Omówienie. Tekst ustawy, Warszawa 2005; H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2003; J. Kopyra, Ustawa o działalności pożytku publicznego. Komentarz, Warszawa 2005; N. Kowal, Tworzenie i rejestracja organizacji pożytku publicznego. Komentarz, Zakamycze 2005; R. Skiba, Jak zostać organizacją pożytku publicznego, Warszawa 2005; M. Arczewska, Nie tylko jedna ustawa. Prawo o organizacjach pozarządowych, Warszawa 2005, oraz Poradnik dla organizacji pozarządowych, Warszawa 2004, a także I. Szaniawska i inni, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w pytaniach i odpowiedziach, Warszawa 2003. Powyżej wymieniona literatura bardziej lub mniej wyczerpująco omawia przede wszystkim zagadnienia związane ze stosowaniem przepisów ustawy oraz procedury rejestracyjne statusu organizacji pożytku publicznego. Należy zauważyć, że większość tych opracowań stanowi pewną kompilację wcześniejszych prac, a zwłaszcza pracy H. Izdebskiego, współautora przedmiotowej ustawy. Wśród artykułów, jakie dotychczas się ukazały, na szczególną uwagę zasługują prace takich autorów, jak D. Bugajny-Sporczyk, J. Blicharz, M. Borowska, H. Cioch, J. Kopyra, K. Koziół, G. Makowski, M. Nosowski, M. Ryśkiewicz oraz M. Rymsza. Autorzy ci koncentrują się głównie na omawianiu szczegółowych praktycznych zagadnień związanych z funkcjonowaniem ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a w szczególności kwestii pozyskiwania środków finansowych, na przykład poprzez „instytucję 1%”. Publikacje te skierowane są głównie do praktyków oraz do podmiotów zainteresowanych uzyskaniem statusu organizacji pożytku publicznego, a opracowania książkowe zawierają ponadto wzory urzędowych --- $^{11}$ Dotychczasowe orzecznictwo SN ogranicza się do jednej uchwały, sygn. akt III CZP 122/05. dotyczy uznania spółki akcyjnej za organizację pożytku publicznego. formularzy wymaganych przy rejestracji przedmiotowego statusu oraz wybrane akty prawne. Daje się też zauważyć brak literatury omawiającej wpływ nowych regulacji prawnych na sposób organizacji i zarządzanie jednostkami o statusie pożytku publicznego, które ujmowałyby zwłaszcza kwestie zarządzania finansami tych podmiotów. Jedynymi opracowaniami książkowymi są prace W. Dworowskiej: Rachunkowość fundacji, stowarzyszeń i organizacji pożytku publicznego, Gdańsk 2006, oraz Dokumentacja organizacyjna i rachunkowa stowarzyszeń i fundacji, Gdańsk 2006, które koncentrują się głównie na problematyce prowadzenia ksiąg rachunkowych organizacji pozarządowych. W tej niewielkiej liczbie prac nie zostało dotąd podjęte zagadnienie wpływu rozwiązań prawnych na rozwój działalności pożytku publicznego, co było głównym celem powyższej regulacji prawnej. Biorąc pod uwagę fakt, iż współcześnie przyjęte określenie „organizacja pożytku publicznego” wywodzi się z dużo wcześniejszych inicjatyw filantropijnych, można stwierdzić, że w pełni uzasadniona jest potrzeba przeanalizowania pozostałej literatury dotyczącej organizacji obywatelskich oraz literatury przybliżającej rozwiązania prawne umożliwiające funkcjonowanie organizacji pożytku publicznego i ich rozwój w innych wybranych państwach. Pod kątem porównawczym podjęto także próbę wyboru i rekomendacji regulacji, które w największym stopniu wpływają na rozwój działalności pożytku publicznego. Rozdział I U ŹRÓDEŁ DZIAŁALNOŚCI FILANTROPIJNEJ W ANGLII I W STANACH ZJEDNOCZONYCH AMERYKI PÓŁNOCNEJ 1.1. UWAGI OGÓLNE Mając na uwadze przedmiot badań, przed podjęciem analizy funkcjonowania organizacji pożytku publicznego w Polsce należy dokonać przeglądu rozwiązań prawnych organizacji obywatelskich w państwach, w których tradycje historyczne i doświadczenia organizacji obywatelskich zajmujących się dobroszynnością są bogatsze niż w Polsce. Niewątpliwie, do takiej analizy historyczno-porównawczej nadają się państwa o różnych systemach prawnych$^{12}$ i o różnej skali centralizacji lub decentralizacji administracji, jakże ważnej dla funkcjonowania podmiotów zajmujących się pomocą na rzecz dobra ogółu – organizacji użyteczności publicznej. Na podstawie dwóch kryteriów, do analizy porównawczej wytypowano cztery państwa: Francję (prawo stanowione, centralizacja), Niemcy (prawo stanowione, decentralizacja), Wielką Brytanię (common law, centralizacja) oraz Stany Zjednoczone Ameryki Północnej (common law, decentralizacja)$^{13}$. 1.2. DZIAŁALNOŚĆ DOBROCYNNA W UJĘCIU HISTORYCZNYM Historycznych korzeni funkcjonowania organizacji pożytku publicznego doszukiwać się należy zarówno w filantropii$^{14}$, jak i w instytucji fundacji. Dobro- --- $^{12}$ System common law dopuszcza tworzenie prawa przez sądy w wyniku precedensowych rozstrzygnięć w odróżnieniu od systemu prawa stanowionego, który polega przede wszystkim na stanowieniu prawa przez organ ustawodawczy z uwzględnieniem ogólnych norm oraz z zachowaniem formalnych procedur. $^{13}$ Podział przyjęty za: L. Salamon, H. Anheier, Caring Sector or Caring Society?, Discovering the Nonprofit Sector – Nationally, The Johns Hopkins University 1994, s. 13. $^{14}$ Gr. φιλανθρωπία – dobroszynność,życzliwość; to działalność osób bądź instytucji, polegająca na bezinteresownym udzielaniu pomocy finansowej lub materialnej potrzebującym, por. Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, t. IV, PWN, Warszawa 1965, s. 516. czynne donacje występowaly już w świecie antycznym. Pierwszym mitycznym „filantropem” był Prometeusz, który za obdarowanie ludzkości ogniem został przez Zeusa przykuty do skały, by ten czyn odpokutował i wyzbył się swojej filantropii, czyli miłości do ludzi (φιλανθρώπου δὲ πανέσθαι τρόπου). Jakkolwiek w starożytnej Grecji nie wykształciły się państwowe trwałe instytucje zajmujące się pomocą socjalną, istniały pewne formy działalności spełniającej funkcję opieki społecznej. Główną troską państwa-miasta (polis) było zaopatrywanie biedniejszych obywateli w tanie zboże. W tym celu państwo zakładało własne magazyny zbożowe i w przypadku wzrostu cen zboża sprzedawało je ze swoich zasobów po obniżonej cenie. Państwo wspierało też inwalidów wojennych, wypłacając im skromne zasiłki pieniężne. Za panowania Peryklesa (480–430 r. przed Chr.) wszyscy obywatele mieli obowiązek pełnienia okresowo funkcji państwowych i sprawowania urzędów publicznych, za co otrzymywali diety w wysokości 3 oboli dziennie. Z tego prawa w szczególności korzystali ubodzy obywatele Aten, traktując diety jako pewne źródło utrzymania. W starożytnej Grecji obowiązkiem obywatela państwa-miasta był czynny udział w życiu publicznym i politycznym swego miasta. Wyrazem takiego udziału bogatych obywateli w życiu społecznym było na przykład dokonywanie zapisu części swojego majątku na jakiś określony cel społeczny. Fundusze pozyskane poprzez zapisy przeznaczane były głównie na zakup zboża i oliwy dla biednych, na budowę i utrzymanie łaźni publicznych, na szkoły i biblioteki, a także na urządzanie igrzysk. Wielki wpływ na życie społeczne państw-miast greckich mieli filozofowie. Ich bezinteresowne rozpowszechnianie wiedzy prowadziło w konsekwencji do polepszenia warunków życia wszystkich obywateli. Arystoteles uważał, że szczęście polis to szczęście jednostki, a Platon pozostawił w spadku wartościową ziemię na utrzymanie założonej przez siebie akademii. Sławny retor ateński Izokrates (436–338 r. przed Chr.) w mowie Do Nikoklesa wskazał nato-miast, że dobrego władcę powinny cechować zyczliwość, łagodność i sprawiedliwość w stosunku do poddanych. Jeżeli władca ma te cechy, to społeczeństwo korzysta ze wszystkich udogodnień, jakie oferuje państwo. W innej mowie (Areopagityk) Izokrates upatrywał w ogólnym dobrobycie społeczeństwa dobra każdego obywatela Aten. Pewne instytucje zajmujące się wspieraniem ludzi ubogich istniały w starożytnym Rzymie. Państwo wspierało swoich ubogich obywateli poprzez świadczenia w postaci bezpłatnego rozdawnictwa zboża, wina, oliwy, a także soli, mięsa, ubrań, w sytuacji nadzwyczajnej – nawet pieniędzy. Za panowania cesarza Augusta --- 15 Aeschylus, Προμηθευς δεσμωθς [w:] Tragoediae, Lipsk 1910, s. 6, w. 11; w przekładzie J. Kasprovicza: I zrzeknie się miłości, którą ma dla czleka, Ajschylos. Prometeusz skowany, Warszawa 2005, w. 11. 16 T. Wałęk-Czarnecki, Historia gospodarcza świata starożytnego, Warszawa 1948, t. II, s. 101. 17 Ibidem. 18 Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, Warszawa 1968, s. 181–182. 19 K. Rekucka, Izokratejskie wychowanie władcy [w:] „Meander”, 1980, nr 3, s. 93. z takiej formy pomocy skorzystało około 200 tysięcy wolnych obywateli; wypłacono im w latach 29–2 przed Chr. zapomogi w wysokości 106 milionów denarów$^{20}$. Pomoc na rzecz ubogich w starożytnym Rzymie świadczyli również bogaci obywatele, którzy realizowali tę powinnosć poprzez obdarowywanie ich odzieżą, żywnością, a także niewielkimi sumami pieniędzy$^{21}$. W o wiele gorszej sytuacji społecznej byli niewolnicy, jakkolwiek i oni otrzymywali, z okazji świąt państwowych, drobne upominki. Gdy jednak niewolnik zachorował lub uległ wypadkowi, był porzucany na jednej z wysp na Tybrze. Procederowi temu sprzeciwił się dopiero cesarz Klaudiusz, który zobowiązał panów do opiekowania się ich niewolnikami$^{22}$. Oprócz starożytnej Grecji i Rzymu również u innych narodów antycznego świata występowaly pewne elementy pomocy ludziom ubogim. Przykładowo, władcy Babilonu czy Sumeru, kierując się głównie troską o państwo, w ogłaszanych przez siebie kodeksach otaczali prawną opieką własnych obywateli$^{23}$. Na rodzinie spoczywał obowiązek opieki nad starszymi rodzicami i innymi członkami rodziny. W świecie starożytnym pod względem działalności charytatywnej wyróżniał się naród żydowski. W funkcjonującym w tym narodzie systemie praw i zwyczajów istniał obowiązek wspomagania ludzi ubogich. Do najważniejszych należał zakaz powtórnego zbioru winogron w winnicy, oliwek z gaju oliwnego i kłosów ze ścierniska, aby pozostawić trochę owocu ubogim: Przez sześć lat będziesz obsiewać ziemię i zbierał jej płody, a siódmego pozwolisz jej leżeć odłogiem i nie dokonasz zbioru, aby mogli jeść ubodzy z twogo ludu, a resztę zjadzą dzikie zwierzęta. Tak też postapisz z twoją winnicą i z twoim ogrodem oliwnym (Wj 23, 10–11)$^{24}$. Wspieranie ubogich było zatem obowiązkiem każdego Izraelity: Ubogiego bowiem nie zabraknie w tym kraju, dlatego ja nakazuję: Otwórz szczodrze rękę swemu bratu uciśnionemu lub ubogiemu w tej ziemi (Pwt 15, 11). Dlatego też Hiob, szukając przyczyn swoich nieszczęść, bierze również pod uwagę swój stosunek do ubogich: Czy odmawiałem prośbie nędzarzy i pozwoliłem zagasnąć oczom wdowy? Czy chleb swój sam spożywałem, czy nie jadł go ze mną sierota? Czy na biedaka nagiego patrzyłem, kiedy nędzarzom zabrakło odzienia? (Hi 30, 16–19). A Tobiasz wręcza nakazuje swojemu synowi: Udzielaj twoego chleba głodnemu, a szat swoich użycz nagim! Ze wszystkiego, co ci zbywa, dawaj jałmużnę, a oko twoje niech nie będzie skape, gdy ją dajesz (Tb 4, 16). --- $^{20}$ T. Walek-Czamecki, Historia gospodarcza świata starożytnego, op. cit., s. 272–276. $^{21}$ J. Radwan-Pragłowski, K. Frysztacki, Społeczne dzieje pomocy człowiekowi: od filantropii greckiej do pracy socjalnej, Warszawa 1996, s. 52. $^{22}$ A.G. Hamman, Życie codzienne pierwszych chrześcijan (95–197), przekl. A. Guryn, U. Sudoska, Warszawa 1990, s. 204. $^{23}$ Por. C. Kunderewicz, Najstarsze prawa świata, Łódź 1990, s. 5–81. $^{24}$ Wszystkie cytaty i odwołania wg Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu, przekl. zesp. pod red. nauk. o. A. Jankowskiego OSB, wyd. III popr., Wyd. Pallotinum, Poznań 1991. Pewne formy zorganizowanej działalności charytatywnej znajdujemy w starożytnym Egipcie, o czym świadczą nagrobne napisy czy teksty z Księgi Umarłych: Strzegłem się wszelkiej niesprawiedliwości, nie czyniłem ludziom żadnej krzywdy. Nie uciskałem biednego i nie przynosiłem ujmy jego imieniu [...] nie oczerniałem podwładnego przed jego przełożonym, nie dawałem nikomu cierpieć głodu, nie powodowałem niczyjego płaczu; nie zabijałem i nie rozkazywałem zabijać; nie przyczyniłem nikomu bólu; nie umniejszałem ofiar w świątyni [...] Nie zniewoliłem żadnej kobiety [...] Nie powiększyłem ani nie pomniejszyłem miary zboża [...] nie przesuwalem granic gruntów, nie powiększałem ciężarków wagi; nie zatrzymywałem wody w kanalach, gdy była potrzebna innym$^{25}$. Znanym donatorem był egipski król Ptolemeusz I (305–285 r. przed Chr.), który ufundował około 280 roku przed Chr. donację na rzecz powołania i utrzymania pierwszej w dziejach akademii nauk pod nazwą „Muzeum” (gr. μουσειον – świątynia, przybytek muz). Tutaj ściągali uczeni całego ówczesnego świata greckiego i poświęcali się badaniom naukowym, za co otrzymywali od króla wysokie pensje. Uczenni ci mieli do swojej dyspozycji bibliotekę z ponad 700 tys. zwójów, obserwatorium astronomiczne, ogród botaniczny i zoologiczny$^{26}$. Wielka zmiana w realizacji zadań na rzecz ludzi ubogich nastąpiła z chwilą pojawienia się chrześcijaństwa. Od samego początku swojego istnienia szczególną troską nowego Kościoła było niesienie pomocy ludziom potrzebującym, co realizował poprzez liczne dzieła dobroczynne$^{27}$. W pierwszych gminach chrześcijańskich powstały nieznane w starożytnym świecie instytucje dobroczynne i pomocy wzajemnej, wyrosłe wprost z ewangelicznego ideału miłosierdzia$^{28}$. Do czynienia miłosierdzia zobowiązani są wszyscy wyznawcy Jezusa Chrystusa, mający na uwadze to, iż Jezus Chrystus rozpozna swoich wybranych po tym, co uczynili dla ubogich$^{29}$. Na przełomie I i II wieku w Kościele powołano specjalny urząd, którego zadaniem było czuwanie nad materialnym bytem wspólnoty chrześcijańskiej i nad działalnością charytatywną. Opieką nad ubogimi zajmowali się głównie diakoni i wdowy. Pomoc biednym realizowano poprzez wydawanie posiłków, darów w naturze oraz datków pieniężnych. Należy zaznaczyć, że na wszystkich wyznawcach gminy chrześcijańskiej ciążył obowiązek realizacji miłosierdzia chrześcijańskiego poprzez dobrowolne składanie darów rzeczowych lub pieniężnych raz w tygodniu lub miesiącu$^{30}$. Szczególną solidarność i hojność --- $^{25}$ Cytat za C. Kępski, Rola miłosierdzia w Europie, Radom 2006, s. 23. $^{26}$ J. Wolski, Historia powszechna starożytności, Warszawa 1971, s. 297. $^{27}$ Por. Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, przek. A. Świderekówna, Kraków 1998, zwłaszcza Do Diogneta, s. 339-349. $^{28}$ M. Simon, Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I–IV w., przekl. E. Bąkowska, Warszawa 1979, s. 308–309. $^{29}$ Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu…, Mt 25, 31–46, s. 1152. $^{30}$ Ibidem, Dz 11, 29; 24, 17, s. 1254; Ga 2, 6–10, s. 1318; Rz 15, 26–28, s. 1289; 2 Kor 8, 9, s. 1311. chrześcijanie okazywali w czasach prześladowań, a także podczas głodu i epidemii$^{31}$. Chrześcijańska działalność charytatywna kontynuowana była w latach późniejszych, zwłaszcza po ogłoszeniu edyktu mediolańskiego w styczniu 313 roku, wprowadzającego wolność religijną. U początków średniowiecza rzeczywistym opiekunem biednych był Kościół lokalny, który poprzez swojego biskupa organizował schroniska, szpitale dla ubogich czy też doraźną pomoc potrzebującym w postaci jałmużny. Chrześcijańskie średniowiecze czerpało inspirację szczególnie z dzieł św. Augustyna, św. Franciszka i św. Tomasza, którzy nakazywali pomoc najuboższym$^{32}$. Wielką rolę w realizacji dzieł dobocznych odgrywały klasztory, które dawały podróżującym jednorazowe noclegi i posiłki. Wspierały także miejscowych biedaków poprzez sezonowe zatrudnianie ich do prac przyklasztornych. W średniowiecznych miastach powstawały różnorodne bractwa i cechy, które obok ochrony interesów korporacyjnych otaczały troską swoich starych i schorowanych członków oraz ich rodziny. W Polsce, kraju należącym do europejskiej kultury chrześcijańskiej$^{33}$, tradycje działalności dobroczynej, obejmujące między innymi nadania, fundacje, stowarzyszenia cechowe i korporacyjne, sięgają początków państwa i w nich należy szukać korzeni obecnie działających organizacji pozarządowych zaliczanych do tzw. trzeciego sektora. Instytucje dobroczyne i organizacje użyteczności publicznej działały w Polsce już na przełomie XI i XII wieku. Należałoby wspomnieć chociażby instytucje filantropijne, które funkcjonowały w Polsce już od XI wieku. Przykładowo Bolesław Chrobry przekazał na rzecz klasztoru benedyktyńskiego w Tyńcu prawo poboru soli z żup wielickich$^{34}$. Powstawały liczne szpitale i przytułki, a także bractwa milosierdzia. Do XIII wieku szpitale i przytułki prowadzone były wyłącznie przez zgromadzenia zakonne. Do najstarszych szpitali należą: w Jędrzejowie, ufundowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława w 1152 roku, oraz w Zagościu, ufundowany przez Henryka księcia sandomierskiego w roku 1166. W 1357 roku król Kazimierz Wielki wydał specjalny list fundacyjny, na mocy którego erygował fundację św. Antoniego w Bochni, oraz w roku 1365 powołał fundację Świętego Ducha w Wieliczce. Celem tych fundacji było niesienie pomocy górnikom i ich rodzinom. Pomoc ta obejmowała opiekę lekarską, ubraniową, żywnościową oraz duchową. Znanym filantropem był biskup Zbigniew Oleśnicki, który w roku 1448 założył Bractwo św. Łazarza, którego zadaniem było wspieranie ludzi ubogich. Wielkimi donatorami byli królowie Zygmunt August i Władysław IV. Powołane przez nich fundacje utrzymywane --- $^{31}$ A.G. Hamman, Życie codzienne pierwszych chrześcijan (95–197), s. 215–216 oraz M. Simon, Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I–IV w., s. 221–228. $^{32}$ Krótka historia filantropii w Polsce na podstawie książki E. Leś, Zarys historii i dobrotczności w Polsce, s. 1, www.filantropia.org.pl/filantropia.html oraz w: T. Kamiński, Praca socjalna i charytatywna, Warszawa 2004, s. 13–15. $^{33}$ B. Cywiński, Korzenie tożsamości, Rzym 1982, s. 44–132. $^{34}$ M. Rosenberg, Studja górnicze, „Czasopismo Prawno-Ekonomiczne”, R. XVIII (1920), s. 156. były z dochodów królewskich żup solnych. Na szczególną uwagę zasługuje stworzony przez Wincentego à Paulo (1576–1660) katolicki system opieki społecznej, oparty na placówkach i stowarzyszeniach Pań Miłosierdzia i Sióstr Miłosierdzia (znane pod nazwą szarytki). U schyłku średniowiecza na zachodzie Europy zaczęły się wyłaniać pierwsze organizacje samopomocy społecznej w postaci korporacyjnych kas zapomogowych$^{35}$, zwłaszcza górniczych. Pierwszy regulamin górniczej kasy brackiej ukazał się w roku 1539 w Rammelsbergu w Niemczech. Górnicze kasy brackie różniły się od podobnych kas cechowych tym, iż środki finansowe pochodziły z obowiązkowych odpisów od zarobku wszystkich pracowników związanych z górnictwem, w wysokości około 6% dochodu. Uzyskane w ten sposób fundusze w pierwszej kolejności były przeznaczane na zapomogi w razie choroby ubogich górników i członków ich rodzin, a także na inne wspólne cele, jak na przykład szkoły$^{36}$. Prężny rozwój przemysłu i handlu na początku XVII wieku przyczynił się również do głębokich zmian w społeczeństwie. Wyraźnie zaczęła się kształtować nowa grupa społeczna związana z przemysłem. Migracja znacznej części ludzi dotychczas związanych z rolnictwem, szukających nowego zajęcia w przemyśle, doprowadziła w konsekwencji do powstania dużej grupy ubogich$^{37}$. W tej nowej sytuacji społeczno-gospodarczej zaczęły powstawać nowe instytucje o charakterze dobroczytnym, starające się zapobiegać wzrostowi liczby ludzi żyjących w nędzy. Od połowy XVII wieku w Polsce pojawiają się pierwsze uregulowania prawne dotyczące powołania państwowych instytucji pomocy społecznej$^{38}$. W XVIII wieku, pod wpływem rozszerzającego się liberalizmu, zaczęła się kształtować wyraźna zmiana stosunku do działalności dobroczyennej. Główny nacisk położono nie na okazywanie biednym doraźnej pomocy, ale na wprowadzenie ich z ubóstwa poprzez tworzenie dla nich nowych miejsc pracy. Wdrażanie ludzi ubogich, nieposiadających środków do życia, do pracy produkcyjnej miało odbywać się nawet pod przymusem$^{39}$. Nowa doktryna filantropii, będąca skutkiem przemian polityczno-gospodarczych, nawiązywała do twierdzenia Monteskiusza, że „człowiek nie jest biedny dlatego, że nic nie ma, ale dlatego, że nie ma pracy”$^{40}$. --- $^{35}$ J. Wyrozumski, Początki opieki społecznej w górnictwie polskim [w:] Prace z dziejów Polski feudalnej, red. Z. Kozłowska-Budkowa, Warszawa 1960, s. 222–223. $^{36}$ W. Zaleski, Dzieje górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku do roku 1806, Madryt 1967, s. 38–39. $^{37}$ Por. F. Braudel, Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII wiek, t. II: Gry wymiany, przekl. E. Żółkiewska, Warszawa 1992, s. 421–540. $^{38}$ W. Góra, Tradycje opieki i pomocy społecznej w Polsce, „Praca Socjalna”, IV (1989), nr 2, s. 24–25. $^{39}$ N. Assorodobraj, Początki klasy robotniczej. Problem rąk do pracy w przemyśle polskim epoki stanisławowskiej, Warszawa 1946, s. 239. $^{40}$ Monteskiusz, O duchu praw, przekl. T. Boy-Żeleński, Warszawa 2002, ks. XXIII, XXIX, s. 165. Wraz z rozszerzaniem się nurtu oświeceniowego w różnych krajach do działalności charytatywnej podchodziło odmiennie. Na szczególną uwagę zasługują kraje o wypracowanej tradycji charytatywnej, takie jak Anglia, Niemcy, Francja czy Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. W krajach tych występują odmienne rozwiązania prawne w zakresie pomocy społecznej oraz zasady wspomagania dobroczyńności. Należy jednak zwrócić uwagę na to, iż mimo zróżnicowania rozwiązań instytucji dobroczyńnych, dominuje zasada pomocniczości (subsydiarność). Doświadczenia takich krajów, jak Anglia, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, Niemcy i Francja miały niewątpliwie wpływ na rozwój działalności dobroczyńnej w Polsce$^{41}$. ### 1.3. DZIAŁALNOŚĆ DOBROCZYNNA W ANGLII Anglia należy do krajów o najstarszej tradycji formalnego unormowania pomocy społecznej – w postaci Prawa o dobroczyńności (Charitable Uses Act) z 1601 roku, znanego jako Prawo dla ubogich, na mocy którego opieką nad ubogimi zajmowały się gminy i parafie pod nadzorem miejscowego sędziego pokoju$^{42}$. Prawo to w niezmienionej formie obowiązywało do roku 1834, kiedy to uchwalono Nowe prawo dla ubogich (New Poor Law), zaostrzające warunki uzyskiwania przez ludzi biednych pomocy społecznej. Nowe prawo ograniczyło uprawnienia gminy w zakresie świadczenia na rzecz ubogich, głównie z powodu gwałtownie rozwijającego się przemysłu, wzrostu zatrudnienia i mobilności siły roboczej$^{43}$. Ponadto w drastyczny sposób ograniczono rozdawnictwo zasiłków ludziom ubogim. Nowa ustawa nie tylko ograniczyła autonomię i odpowiedzialność gminy za opiekę nad najuboższymi, lecz także wprowadziła centralizację pomocy oraz ograniczyła zakres pomocy dla ubogich do domów pracy. Zamierzeniem nowej ustawy miało być podniesienie etyki pracy poprzez tworzenie atrakcyjniejszych warunków pomocy dla grupy robotników najmniej zarabiających aniżeli dla ludzi zdolnych do pracy, a korzystających z pomocy społecznej. Tej grupie społecznej przysługiwały mniejsze uprawnienia niż ubogim o niskich zarobkach$^{44}$. Działalnością charytatywną zajmowały się liczne organizacje charytatywne, takie jak na przykład: Towarzystwo Organizacji Dobroczyńności i Zwalczania Zebractwa (Society for Organizing Charity and Repressing Mendicity) czy Organizacja Pomocy Wzajemnej (Friendly Societies), zajmująca się sferą ubezpieczeń. --- $^{41}$ Za M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego, Warszawa 2008, s. 17–36. $^{42}$ M. Piotrowska-Marchewa, Nędzarze i filantropia. Problem ubóstwa w polskiej opinii publicznej w latach 1815–1863, Toruń 2004, s. 91–94. $^{43}$ M. Taylor, J. Kendall, History of the Voluntary Sector [w:] J. Kendell, M. Knapp, The Voluntary Sector in the UK, Manchester 1996, s. 37. $^{44}$ Ibidem, s. 35–37. społecznych. Rozwijał się także ruch na rzecz zdrowia publicznego i środowiskowego; zakładano organizacje rekreacyjne, oświaty dorosłych i dzieci, organizacje kobiece oraz towarzystwa filantropijno-polityczne, jak choćby utworzone w 1884 roku Towarzystwo Fabiańskie\textsuperscript{45}. M. Taylor i J. Kendall, omawiając ten okres dziejów Anglii, twierdzą, iż przyjęte w tym kraju rozwiązania prawne stanowiły „miłowy krok” w działalności charytatywnej. Za E. Leś warto zauważyć fakt, że: […]\textit{kiedy w XVIII i XIX wieku we Francji, w Niemczech, a także w Polsce w okresie zaborów, organizacje społeczne powstawały zasadniczo w opozycji wobec centralistycznych i autokratycznych rządów, to w Anglii ich rozwój był niemal od samego początku rezultatem współdziałania inicjatyw społecznych i struktur rządowych, chociaż do końca XIX stulecia świadczenie pomocy zasadniczo pozostawało w gestii organizacji społecznych, państwo zaś pełniło rolę pomocniczego realizatora usług społecznych}\textsuperscript{46}. Jak podkreśla E. Leś, przyczyna, dla której drugą połowę XIX wieku uważa się za okres szczytowy w historii rozwoju organizacji społecznych w Anglii, wiąże się z powstaniem w 1853 roku stałej Komisji Charytatywnej (\textit{Charity Commission}), której zadaniem było zreformowanie przestarzałych organizacji dobroczyńnych oraz wprowadzenie częściowej reprezentatywności we władzach towarzystw dobroczyńnych\textsuperscript{47}. E. Leś dochodzi do wniosku, że w Wielkiej Brytanii wiek XX rozpoczyna nowy etap w historii organizacji społecznych. Przemianie ulega również ich kontakt z państwem. Od początku XX stulecia daje się zauważyć proces umacniania tych organizacji, mający na celu skuteczniejsze świadczenie pomocy społecznej: […]\textit{jedną z charakterystycznych cech pierwszego ćwierćwiecza XX wieku było zwiększanie się interwencjonizmu sektora publicznego w dziedzinie ubezpieczeń emerytalnych w postaci wprowadzenia nieskładkowych rent starczych w 1908 r. oraz ubezpieczeń chorobowych i na wypadek bezrobocia w 1911 r., a od 1925 r. również emerytur ubezpieczeniowych. Wprowadzony w 1908 r. na mocy ustawy o rentach starczych pierwszy brytyjski system emerytalny sprawił, że stopniowo zaczęły tracić na znaczeniu tradycyjne organizacje przezorności społecznej – kasy wzajemnej pomocy (friendly societies)}\textsuperscript{48}. Jak komentują M. Taylor i J. Kendall: \textit{Z czasem okazało się, że poleganie wyłącznie na prywatnej dobroczynności i samopomocy nie jest właściwe, gdyż w ten sposób nie można zaspokoić potrzeb ogółu ludności w dziedzinie zdrowotnej i w zakresie kształcenia}\textsuperscript{49}. \textsuperscript{45} \textit{Ibidem}. \textsuperscript{46} E. Leś, \textit{Anglia, Rozwój filantropii angielskiej}, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les2.pdf \textsuperscript{47} \textit{Ibidem}. \textsuperscript{48} M. Żukowski, \textit{Państwowy system emerytalny w Wielkiej Brytanii – historia, zasady, tendencje, funkcje [w:] Bazowe systemy emerytalno-rentowe w świecie}, red. S. Golinowska, Warszawa 1993, s. 72. \textsuperscript{49} M. Taylor, J. Kendall, \textit{History of the Voluntary Sectory [w:] J. Kendell, M. Knapp, The Voluntary Sector in the UK}, s. 104. Obecny model angielski pomocy społecznej przewiduje zlecanie zadań publicznych, w trybie przetargu otwartego, organizacjom non-profit, jak i komercyjnym, co prowadzi do komercjalizacji organizacji pozarządowych. Rząd brytyjski, dostrzegając problemy związane z komercjalizacją usług społecznych, podjął działania na rzecz wzmocnienia innych form współpracy służb publicznych i organizacji pozarządowych, jak na przykład poprzez zawieranie tzw. paktów społecznych$^{50}$. ### 1.4. DZIAŁALNOŚĆ DOBROCYNNA W STANACH ZJEDNOCZONYCH AMERYKI PÓŁNOCNEJ W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej do najbardziej charakterystycznych instytucji życia społeczno-politycznego należą stowarzyszenia obywatelskie (voluntary association). Voluntary associations należą do dominujących instytucji, które działają na rzecz społeczeństwa lokalnego w szerokim zakresie potrzeb socjalnych. Źródeł instytucji obywatelskich należy szukać w działalności Komitetów Korespondencyjnych i Synów Wolności$^{51}$, pierwszym zgromadzeniu kolonistów angielskich, na którym w roku 1774 uchwalono Deklarację praw narodu amerykańskiego i częściowo przejęło ono wewnętrzne, rygorystyczne zasady organizacyjne gmin protestanckich, oraz w amerykańskiej Deklaracji niepodległości z 1776 roku, która dawała uprawnienia do tworzenia voluntary associations. Istotą amerykańskiego systemu działalności społecznej stowarzyszeń była ich niezależność od Kościoła. Należy zauważyć, że kiedy ostatecznie w końcu XIX wieku organizacje społeczne stały się integralnym elementem amerykańskiego ładu instytucjonalnego, to było to nie tyle wyrazem uznania dla ich dotychczasowych zasług w zaspokojaniu potrzeb zbiorowych, ile w pewnym sensie wyborem mniejszego zła: > Ich instytucjonalizacja dokonała się zresztą niejako przy okazji. Stało się to za sprawą szerszego ruchu na rzecz legitymizacji prywatnej przedsiębiorczości i zapewnienia jej odpowiedniej ochrony przed kontrolą rządową$^{52}$. Jak słusznie podnosi E. Leś, impulsem dla wzmożonego rozwoju tych organizacji w Ameryce w drugiej połowie XIX stulecia były początkowo potrzeby społeczeństwa wyczerpanego wojną secesyjną, a w następnych latach problemy --- $^{50}$ M. Rymsza, Polityka państwa wobec trzeciego sektora, „Kwartalnik Trzeci Sektor”, 2005, nr 3, http://www.isp.org.pl/kwartalnik/w_3_numerze/artykul_0.htm $^{51}$ D. Grinberg, „Voluntary Associations” w amerykańskiej myśli socjologicznej, „Studia Socjologiczne”, 1981, nr 4, s. 138. $^{52}$ L. Salamon, Whither America’s Nonprofit Sector? A Preliminary Overwiev, Johns Hopkins University, 1996, s. 1; oraz P. Dobkin Hall, A Historical Overview of the Private Nonprofit Sector [w:] The Nonprofit Sector: A Research Handbook, New Haven 1987, s. 4–5. społeczne wywołane procesami uprzemysłowienia, urbanizacji i związane z napięciem nowej fali emigrantów\textsuperscript{53}. Po zakończeniu wojny secesyjnej rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej partycypował często w kosztach utrzymania prowadzonych przez organizacje społeczne szpitali oraz instytucji opieki zastępczej nad osieroconymi dziećmi, zaś władze stanowe i lokalne rozwijały dzięki subwencjom rządowym szkolnictwo średnie, prowadziły instytucje oświatowe, medyczne, opiekuńcze i resocjalizacyjne, a także bezpośrednio lub za pośrednictwem stowarzyszeń dobroczynnych współfinansowały i organizowały pomoc środowiskową dla najuboższych. W piśmiennictwie amerykańskim okres od zakończenia wojny secesyjnej w roku 1865 do wprowadzenia w życie \textit{Social Security Act} z roku 1935 przyjmuje się jako drugą fazę w historii rozwoju amerykańskich \textit{voluntary associations} i uważa za okres szczytowy dla prywatnej filantropii o sformalizowanym charakterze\textsuperscript{54}. Pierwsze warunki pozwalające na pełny rozwit \textit{voluntary associations} zostały stworzone za prezydentury A. Jacksona\textsuperscript{55}. E. Leś słusznie podkreśla, że w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w działalności dobroczynnej obecny był wciąż mit z okresu pionierskiego, oznaczający, że powodzenie materialne jest udziałem gotowych na ryzyko jednostek oraz tych, którzy są wystarczająco silni, aby zarobić na życie. W myśl teorii Herberta Spencera (1820–1903), określanej mianem darwinizmu społecznego, w społeczeństwie uwolnionym od interwencji rządu „nieprzystosowani” musieliby zniknąć, a tylko najlepsi mieliby prawo do przetrwania i reprodukcji\textsuperscript{56}. Darwinizm społeczny był koncepcją przenoszącą do życia społecznego swoiste połączenie darwinowskiej koncepcji selekcji naturalnej i walki o byt w przyrodzie. Koncepcja ta wychwalała zasadę przetrwania najsilniejszych jednostek: \[\ldots\] darwinizm społeczny oferował moralne uzasadnienie dla ukierunkowania działań państwa na usługi mające zmienić nieprawidłowy tryb życia jednostki\textsuperscript{57}. Jak uważa R. Federico: Kombinacja ekonomicznego leseferyzmu, maltuzjańskiego widzenia problemów ludnościowych oraz darwinizmu społecznego stworzyła argument przeciwko pomocy najsłabszym\textsuperscript{58}. W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej teoria darwinizmu społecznego stanowiła ideową podbudowę dla koncepcji „negatywnego rządu” i „opiekuń- \textsuperscript{53} E. Leś, \textit{Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Rozwój amerykańskich organizacji obywatelskich}, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les2.pdf \textsuperscript{54} \textit{Encyclopedia of Social Work}, wyd. XVIII, Maryland, t. 2, s. 827. \textsuperscript{55} D. Grinberg, „Voluntary Associations” w amerykańskiej myśli socjologicznej, s. 152. \textsuperscript{56} Twórcy socjologii, http://socjologia2005.webparkpl/twórcy.htm, s. 1. \textsuperscript{57} E. Leś, \textit{Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Rozwój amerykańskich organizacji}... \textsuperscript{58} R. Federico, \textit{Social Welfare in Today’s World}, New York 1990. czego kapitalizmu”. Koncepcja „opiekuńczego kapitalizmu” była rozwinięciem liberalnej idei „negatywnego rządu” przez odrzucenie interwencjonizmu państwowego oraz wprowadzenie wyraźnego podziału na działalność państwową i prywatną. E. Leś zauważa, że w ujęciu koncepcji „opiekuńczego kapitalizmu” działania socjalne powinny stanowić domenę prywatnej inicjatywy. Zgodnie z naczelnym założeniem klasycznej ideologii liberalnej, działalność jednostek kierujących się wyłącznie partykularnym interesem w sposób naturalny prowadzi do realizacji wspólnego dobra. Skutkiem takiego stanowiska było przekonanie o samowystarczalności społeczeństwa i zbyteczności państwa w działalności opiekuńczej. Specyfika Ameryki polega więc na tym, że kiedy w Europie na przełomie XIX i XX stulecia podejmowano próby modyfikacji klasycznej ideologii liberalnej oraz jej poszerzenia o wymiar socjalny, liberalne społeczeństwo amerykańskie odzegniało się od opiekuńczej działalności państwa, powierzając do połowy lat trzydziestych XX wieku nadrzędną funkcję w sprawach opiekuńczych organizacjom obywatelskim. W roku 1933 rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej opracował program reform społecznych, znany powszechnie jako New Deal. W pakiecie prawnym przyjętym w 1935 roku w ramach programu New Deal znalazła się ustawa o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act). Wspomniana ustawa po raz pierwszy wyraźnie określiła rolę rządu federalnego w zapewnieniu świadczeń społecznych. Jak zauważa K. Byers, przytaczając B. Janssona, dopiero od 1935 roku, to jest od czasu przyjęcia przez rząd federalny ograniczonej odpowiedzialności za świadczenie i administrowanie usług społecznych, w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej można mówić o istnieniu minimalnego państwa opiekuńczego. Zdaniem E. Leś, wszechobecna dotąd ideologia „opiekuńczego kapitalizmu” ustąpiła częściowo miejsca doktrynie nowego liberalizmu, skorygowanego o element socjalny. Przy tym po raz pierwszy w historii społecznej Ameryki aktywność państwa w dziedzinie socjalnej spotkała się z aprobata społeczeństwa, a władze federalne zostały uprawnione do prowadzenia polityki społecznej. Zatem rok 1935 można przyjąć za początek przełomowego etapu w historii rozwoju organizacji obywatelskich w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Lata 1935–1960, na które przypada następna faza ich rozwoju, oraz przyjęte rozwiązania określane są mianem stadium mieszanego, z racji podwójnego pub- --- 59 Ch.R. Adherton, The Welfare State. Still on Solid Ground, „Social Service Review”, t. 63 (1989), nr 2; R. Bauer, Voluntary Welfare Associations in Germany and in the United States: Theses on the Historical Development of Intermediary Systems, „Voluntas”, 1990, nr 1, s. 104. 60 E. Leś, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Rozwój amerykańskich organizacji... 61 Por. Z. Rau, Liberalizm [w:] Doktryny polityczne XIX i XX wieku, red. K. Chojnicka, W. Kozub-Ciembroniewicz, Kraków 2000, s. 59–62. 62 K.V. Byers, The Role of the Voluntary Sector in American Social Welfare: Changes in the Last Fifteen Years [w:] Sektor pozarządowy w zmieniającym się społeczeństwie, Gdańsk – Indianapolis 1996, s. 175–176. 63 E. Leś, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Rozwój amerykańskich organizacji... liczno-prywatnego modelu zaspokajania potrzeb zbiorowych istniejącego do dnia dzisiejszego. W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej organizacje zarejestrowane jako non-profit corporation mogą korzystać z pewnych zwolnień i ulg podatkowych regulowanych przez federalną ustawę podatkową (Internal Revenue Code). Zgodnie z tą ustawą, w zależności od przypisanej kategorii organizacje mogą korzystać z określonych preferencji podatkowych (zwolnienia podatkowe od osiągniętego dochodu czy uprawnienie darczyńcy do odpisu podatkowego z tytułu dokonania darowizny na rzecz organizacji określonej w ustawie podatkowej). 2.1. DZIAŁALNOŚĆ DOBROCYNNA W NIEMCZECH Rozdrobnione na małe państewka stanowe (Herrschaft) i księstwa feudalne tworzące Rzeszę oraz osłabione wojną trzydziestoletnią (1618–1648) Niemcy nie wykształciły formalnych instytucji społecznych zajmujących się organizowaniem pomocy dla najbiedniejszych. Działalność charytatywna rozwijała się przede wszystkim w Kościele katolickim oraz ewangelickim i w zasadzie była oparta na inicjatywie osób lub grup związanych z tymi Kościołami. Pewne formy wzajemnej pomocy występowały w cechach korporacyjnych oraz wśród pracowników przemysłu i handlu. Zmiany polityczno-gospodarcze zapoczątkowane przez Fryderyka I (1701–1713), a następnie kontynuowane przez Fryderyka II (1740–1786) przyczyniły się do wykształcenia w Niemczech instytucji społecznych i idei samorządności. Wprowadzony w życie tzw. codex fridericianus zakreślił nowe ramy prawa administracyjnego, prywatnego, karnego i procesowego. Nowy ustrój administracyjny państwa ostatecznie zlikwidował feudalny system zarządzania miastami i gminami wiejskimi: Zlikwidowanie na terenie Niemiec na początku XVIII wieku systemu feudalnego i wprowadzenie w miastach samorządów miejskich dało początek ograniczonym formom uczestnictwa obywateli w życiu publicznym. Powstające wówczas izby handlowe i przemysłowe oraz wolne stowarzyszenia zawodowe były samorządne i pełniły ważne funkcje: ekonomiczną i integracji politycznej. Państwo sprawowało wobec nich kontrolę polityczną i instytucjonalną⁶⁴. Należy podkreślić, że zasada samorządności była historycznie pierwszym mechanizmem instytucjonalnym regulującym kontakty państwa z instytucjami społecznymi w Niemczech: --- ⁶⁴ E. Leś, Niemcy. Rozwój organizacji społecznych w Niemczech, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_EwaLes/Les_2.pdf Służyła ona utrzymywaniu politycznej kontroli przez system quasi-publicznej administracji w dziedzinie usług oraz integracji tych odlamów społeczeństwa, które inaczej mogłyby stanowić zagrożenie dla stabilności i wiarygodności politycznej\textsuperscript{65}. Zasada samorządności w tym ujęciu stanowiła podstawę formy instytucjonalnej tworzonych w Niemczech w XIX wieku towarzystw ubezpieczeniowych, które były instytucjami w dużej mierze niezależnymi od państwa. Wskazać należy, że ich zarządy składały się z przedstawicieli pracodawców i pracowników, ale poddanych ścisłemu nadzorowi oraz kontroli państwa. H. Anheier i A. Seibel nazywają ten związek między państwem a pararządowymi instytucjami mianem kontrolowanej autonomii\textsuperscript{66}. W ocenie motywacji powstania tych organizacji H. Anheier przytacza stanowisko D. Thranhardta, który zwraca uwagę, że w przypadku większości tych organizacji to motyw polityczny, a nie socjalny, był decydujący dla ich powstania. Jednak mimo że organizacje te nie od razu rozwinięły działalność w dziedzinie socjalnej, stopniowo wypracowały model opieki socjalnej, jako instytucje niepaństwowe\textsuperscript{67}. Jak trafnie zauważa E. Leś: [… ] w końcu XIX w. wspomniane organizacje, przeciwstawiając się scentralizowanej władzy świeckiej, dążyły do oparcia stosunków z państwem na zasadzie pomocniczości i utorowały drogę przyszłemu modus vivendi pomiędzy państwem a instytucjami niepaństwowymi w Niemczech w dziedzinie realizacji usług społecznych. Idea pomocniczości, podobnie jak tradycja samorządności, odegrała ogromną rolę w historycznym procesie instytucjonalizacji organizacji społecznych w Niemczech. Sama zasada pomocniczości wypracowana została w XIX w.\textsuperscript{68} Jak wyżej wspomniano, w Niemczech zasada samorządności stanowiła podstawę formy instytucjonalnej tworzonych tam w XIX wieku organizacji, mających prawo swobodnego decydowania o swoich sprawach i możliwości działania wśród obywateli. W XX wieku zasada ta coraz bardziej związana była z zasadą pomocniczości, której konkretyzacja dokonała się dzięki ordoliberalizmowi\textsuperscript{69}. Kierunek ten wywarł duży wpływ na politykę niemiecką przed i po drugiej wojnie światowej. Według E. Leś: \textsuperscript{65} H. Anheier i A. Seibel, Defining the Nonprofit Sector: Germany [w:] The Johns Hopkins Comparative Nonprofit Sector Project, Baltimore 1993, s. 6. \textsuperscript{66} Ibidem. \textsuperscript{67} H. Anheier, An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany [w:] Government and the Third Sector: Emerging Relationships in Welfare States, red. B. Gidron, R.M. Kramer, L. Salamon, San Francisco 1992, s. 43. \textsuperscript{68} E. Leś, Niemcy, Rozwój organizacji społecznych… . \textsuperscript{69} Ordoliberalizm to odmiana neoliberalizmu. Według ordoliberalizmu, podstawą porządku ekonomicznego i społecznego jest stabilny pieniądz, uznanie wolności jednostki, prywatnej własności i wolnej konkurencji; Internetowa Encyklopedia PWN, http://encyklopedia.wp.pl. [...] ordoliberalizm, poszukując rozwiązań kryzysu liberalnego ładu społecznego w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku, postulował całą gamę środków zaradczych: od modernizacji ładu liberalnego w kierunku wzmocnienia państwa jako strażnika dobra wspólnego (W. Ropke), po koncepcję społecznej gospodarki rynkowej, zakładającej związek wolności ekonomicznej z zasadą wyrównywania społecznego (A. Muller-Armack), która znalazła zastosowanie w Niemczech po II wojnie światowej$^{70}$. Ordoliberalizm reprezentowany był przez szkołę fryburską. Szkoła ta, według Ch. Millon-Delsola: [...] odczytuje nowe cechy rzeczywistości XX w. – indywidualizm z towarzyszącą mu atomizacją społeczeństwa i państwo jako niemal wyłączny ośrodek sprawowania władzy. Odnosząc się krytycznie do koncepcji korporacyjnej jako tej, która depresjonuje zdolności jednostki i przecenia możliwości ciał pośrednich w dziedzinie dobra wspólnego, ordoliberalizm reprezentowany przez szkołę fryburską upomina się o takie zastosowanie zasady pomocniczości, które przywróci równowagę pomiędzy państwem a społeczeństwem dzięki wypełnieniu – przez dobrowolne stowarzyszenia – przestrzeni działającej jednostkę od państwa. Społeczeństwo organiczne ustępuje miejsca koncepcji społeczeństwa zorganizowanego, którego konieczność uzasadnia się nie tyle pewną wizją ontologiczną, ile pragnieniem uniknięcia pokusy etatyzmu. Tu właśnie zasada pomocniczości odzyskuje swe istotne znaczenie, gdyż ustanowienie społeczeństwa o pewnej strukturze wymaga rozstrzygnięcia kwestii podziału kompetencji$^{71}$. Pomocniczość, jak podkreśla cytowany wyżej Ch. Millon-Delsol, wiązała się z krytyką państwa „cezarystycznego” oraz dezyderatem określenia granic dla interwencjonizmu ze strony państwa, formułowanym zwłaszcza przez Kościół katolicki w ramach rodzącej się wówczas społecznej nauki Kościoła, a przede wszystkim definiowanym przez zasadę pomocniczości$^{72}$. Według E. Leś: [...] na gruncie niemieckiej polityki społecznej zasada pomocniczości oznacza system, w którym wspomniane uprzednio pozarządowe organizacje społeczne „freie Wohlfahrtsverbande” mają warunkowe pierwszeństwo przed instytucjami publicznymi w dostarczaniu usług, a szczebel lokalny ma pierwszeństwo przed instancją wyższą. Znalazło to swój wyraz w ustawach przyjętych w RFN w latach 1950–1975, zwłaszcza w ustawie o pomocy państwa dla młodzieży i ustawie o pomocy społecznej, określających pierwszeństwo podmiotów pozarządowych w świadczeniu usług z tego zakresu$^{73}$. W systemie niemieckim zasada subsydiarności apelowała do społeczeństwa statycznego i zhierarchizowanego, którego pierwsze ogniwo stanowiła jednostka, --- $^{70}$ E. Leś, Niemcy. Rozwój organizacji społecznych.... $^{71}$ Ch. Millon-Delsol, Idea subsydiarności [w:] Subsydiarność. Monografie i studia, red. D. Milczarek, Warszawa 1996, s. 49. $^{72}$ Ibidem, s. 41, oraz Dokumenty nauki społecznej Kościoła, red. ks. M. Radwan, o. L. Dyczewski, A. Stanowski, Rzym–Lublin 1987, część I, s. 11–48. Tam również encykliki społeczne. $^{73}$ E. Leś, Zasada subsydiarności a pomoc społeczna w Polsce, Instytut Polityki Społecznej, Uniwersytet Warszawski, Referat (1998), s. 3, http://www.barka.org.pl/uw.htm następnie rodzina mała i wielopokoleniowa, społeczność lokalna i Kościół, zaś państwo stanowiło ogniwo najwyższe\textsuperscript{74}. Według E. Leś: \begin{quote} Istotą zasady subsydiarności jest założenie, że szczebel lub forma organizacyjna w hierarchii wyższa ma obowiązek chronić, promować i udzielać pomocy podmiotom niższym w hierarchii, przy poszanowaniu ich niezależności, tylko pod warunkiem, gdy ich własne środki okazują się niewystarczające dla prawidłowego wypełniania przypisanych funkcji\textsuperscript{75}. \end{quote} Uznanie zasady subsydiarności jako podstawy regulującej stosunki między państwem a Kościołem katolickim i jego instytucjami społecznymi w Niemczech miało na celu: - po pierwsze, złagodzenie skutków postępującego indywidualizmu i towarzyszącego mu wzrastającego zapotrzebowania na tworzenie form solidaryzmu społecznego, wykraczających poza pomoc rodziny i parafii, - po drugie, zasada subsydiarności miała też złagodzić narastającą nierównowagę sił między powstającym świeckim państwem a Kościołem katolickim\textsuperscript{76}. Ustawodawstwo niemieckie przewiduje dużą liczbę organizacji dobroczynnych i użyteczności publicznej. Do ważniejszych należą\textsuperscript{77}: 1) stowarzyszenia zarejestrowane (\textit{Idealverein}), które realizują inne cele niż komercyjne, na przykład organizacje polityczne czy kluby sportowe, 2) stowarzyszenia dobroczynne, 3) stowarzyszenia o charakterze towarzyskim, 4) fundacje (\textit{Stiftung}), 5) podmioty prawa handlowego (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne) i inne formy korporacji mające do spełnienia misję publiczną, na przykład szpitale, 6) instytucje niezależnej opieki społecznej, 7) organizacje ekologiczne, 8) organizacje \textit{non-profit}, 9) grupy samopomocowe, 10) związki zawodowe oraz organizacje życia gospodarczego i zawodowego. Ustawodawstwo niemieckie dla organizacji o charakterze użyteczności publicznej i charytatywnych przewiduje udogodnienia podatkowe. Kryteria uznania organizacji za instytucję dobroczynną określa ordynacja podatkowa (\textit{Abgabenordnung}). Za taką instytucję uznany jest ten podmiot, który działa na rzecz dobra wspólnego, charytatywnie, a także nieodpłatnie działający na rzecz: nauki, edukacji, sztuki, kultury, sportu czy ochrony zdrowia. Wraz z uznaniem podmiotu za instytucję dobroczynną otrzymuje on wiele udogodnień podatkowych i dotacji państwowych. Ustawa o podatku dochodowym i powiązana z nią ustawa o podatkowym wspieraniu fundacji przyznają udogodnienia po- \textsuperscript{74} H. Anheier, \textit{An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany}..., s. 37. \textsuperscript{75} E. Leś, \textit{Niemcy. Rozwój organizacji społecznych}... \textsuperscript{76} H. Anheier, \textit{An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany}..., s. 33. \textsuperscript{77} \textit{Nowa struktura instytucji sfery społecznej}, Warszawa 1994, s. 92–94. datkowe i dotacje państwowe tym organizacjom działającym w zakresie użyteczności publicznej, które w zamian wykonują zadania należące do państwa\textsuperscript{78}. Preferencje podatkowe obejmują między innymi: – zwolnienie z podatku od darowizn na rzecz Kościołów i związków wyznaniowych, instytucji pożytku publicznego, organizacji \textit{non-profit}, partii politycznych, funduszy emerytalnych, – zwolnienie z podatku od nieruchomości, od dochodów kapitałowych, jeśli nie są związane z działalnością gospodarczą podmiotu, – zwolnienie z podatku dochodowego, jeśli nie jest związany z działalnością gospodarczą, – zwolnienie z podatku od wartości dodanej (VAT) z działalności charytatywnej, medycznej, edukacyjnej i kulturalnej realizowanej przez organizacje \textit{non-profit}. Zwolnienia podatkowe zostają anulowane w przypadku, gdy podmiot nie realizuje celów przewidywanych przez ordynację podatkową. Udogodnienia podatkowe uzasadnia fakt, iż bez zaangażowania inicjatywy prywatnej w działalność społeczną ciężar realizacji zadań publicznych spoczywałby na państwie, które musiałoby je realizować z podatków\textsuperscript{79}. \subsection{2.2. DZIAŁALNOŚĆ DOBROCZYNNA WE FRANCJI} Francja należy do tych krajów, w których idee wypływające z nurtu oświeceniowego znalazły szczególnie podatny grunt. Pod wpływem hasel głoszonych przez encyklopedystów oraz w wyniku głębokiego kryzysu gospodarczego, w życiu społecznym wystąpiły duże zmiany, których rezultatem był wybuch rewolucji francuskiej. W sierpniu 1789 roku Zgromadzenie Stanów Generalnych uchwaliło dwa zasadnicze akty prawne: \textit{Dekret o zniesieniu ciężarów feudalnych} oraz \textit{Deklarację praw człowieka i obywatela}, które nie tylko zniosły obowiązujące dotychczas obciążenia, ale zmieniły też ustrój państwa, ogłaszając, że źródłem prawa jest naród, a cel państwa stanowi ochrona praw naturalnych człowieka. Dokonano reorganizacji podziału administracyjnego państwa i zamiast dotychczasowych prowincji, księstw oraz hrabstw wprowadzono osiemdziesiąt trzy departamenty, w których władze publiczne praktycznie w całości przejęły funkcje organizacji społecznych: \begin{quote} [...] w szczególności lata 1791–1901, na które, według źródeł francuskich, przypada drugie stadium w rozwoju organizacji społecznych w tym kraju, charakteryzuje wzmożony interwencjonizm państwa w sferze zaspokajania potrzeb społecznych. Państwo przejęło na siebie odpowiedzialność za warunki życia obywateli. Nastąpiła wówczas sekularyzacja \end{quote} \textsuperscript{78} \textit{Ibidem}. \textsuperscript{79} M. Fehler, \textit{Die Gemeinnützigkeit bei Gesellschaften mit beschränkter Haftung und deren steuerlichen Folgen}, Meißen 2006, s. 4. wielu instytucji dobroczynnych, zgodnie z postulatami oświeceniowymi wprowadzono obowiązek bezpłatnej i świeckiej edukacji publicznej$^{80}$. W myśl projektu Konstytucji Republiki Francuskiej z 22 sierpnia 1795 roku żebracy i włóczęgdy nie zostali uznani za członków społeczeństwa Republiki: [...] zarządzenie, że żaden obywatel nie będzie mógł korzystać z praw, jeśli nie płaci podatków publicznych, nie tylko nie ogranicza wykonywania praw, lecz uswięca zasadę, że każdy członek społeczeństwa musi łączyć na jego wydatki, bez względu na jego sytuację majątkową$^{81}$. Istotną rolę w burzliwych wydarzeniach Francji odegrali socjaliści utopijni, których wpływ zaznaczył się zwłaszcza w okresie II Republiki (1848–1852) oraz podczas Komuny Paryskiej. Pomimo wyraźnych zmian, jakie nastąpiły po upadku Republiki Francuskiej, dopiero w roku 1864 we Francji całkowicie uchyłono zakaz tworzenia organizacji obywatelskich$^{82}$, w 1884 roku zniesiono zakaz zakładania związków zawodowych, a w 1898 zalegalizowano istnienie towarzystw pomocy wzajemnej. Karta ds. Wzajemności (Charte de la Mutualite) z 1898 roku regulowała status towarzystw pomocy wzajemnej i zakres ich działalności. Wyodrębniono trzy typy towarzystw pomocy wzajemnej: towarzystwa zwykłe, towarzystwa zatwierdzone oraz towarzystwa pomocy wzajemnej uznane przez państwo (reconnues d'utilité publique)$^{83}$. Zmiany społeczne zapoczątkowane uchyleniem zakazu zrzeszania się obywateli doprowadziły do sformułowania idei gospodarki społecznej. Za twórcę ruchu, którego działania zyskały miano économie sociale, czyli gospodarki społecznej, uważany jest F. Le Playel$^{84}$. Jednakże za inspiratora économie sociale, a także ruchu filantropijnego pracodawców, który promował tworzenie quasi-funduszy emerytalnych, zasiłków rodzinnych i budowę osiedli przyfabrycznych, uważa się papieża Leona XIII, twórcę pierwszej encykliki społecznej Rerum novarum (1891 r.)$^{85}$. Jak wskazuje E. Archambault, w przyjętej koncepcji ekonomii społecznej zasadniczy jest francuski system ubezpieczeń społecznych utworzony w 1945 roku$^{86}$. System ten rozbudowywał się stopniowo, najpierw obejmując ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne, na które fundusze ściągane są zarówno od pracowników, jak i pracodawców. Niewątpliwie, milowym krokiem w historii usprawniania --- $^{80}$ E. Leś, Francja. Działalność społeczna we Francji w XVIII, XIX i początkach XX wieku, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/BroszuraEwaLes/Les_2.pdf $^{81}$ M. Moabitu, D. Bourmaud, Historia konstytucyjna i polityczna Francji (1789–1958), Białystok 1996, s. 158. $^{82}$ E. Archambault, M. Gariazzo, H. Anheier, L. Salamon, From Jacobin Tradition to Decentralization, http://www.jhu.edu/~ccss/pubs/books/gcs/ $^{83}$ E. Archambault, The Nonprofit Sector in France…, s. 33. $^{84}$ J. Baszkiewicz, Historia Francji, Warszawa 1978, s. 623. $^{85}$ Leon XIII, Encyklika Rerum novarum, Kraków 1908, s. 12. $^{86}$ E. Archambault, Historical Roots of the Nonprofit Sector in France, „Quartaly” XXX (2001), nr 2, s. 213. funkcjonowania organizacji non-profit* we Francji było uchwalenie w 1982 roku prawa decentralizacyjnego, starającego się złamać wielowiekową tradycję centralizacji. Pozostaje kwestią otwartą, czy Francji się to udało. L. Salamon i H. Anheier, po przeprowadzeniu dogłębnnej analizy porównawczej, zaszergowali Francję (inaczej niż Niemcy) do grupy państw, w których obowiązuje centralistyczny system non-profit. E. Archambault we wnioskach swojej pracy na temat korzeni sektora non-profit we Francji utrzymuje, że decentralizacja przyjęta w roku 1982 otworzyła olbrzymie możliwości dla omawianego sektora, co ujawniło się szczególnie w ostatnich latach, zwłaszcza na kanwie integracji europejskiej. Podsumowując historię francuskiego sektora pozarządowego, E. Archambault stwierdza, że stosunek państwowej władzy do sektora non-profit zmieniał się – od wrogości w latach 1789–1901, poprzez pokojowe współistnienie w pierwszej połowie XX wieku, do wzmożonej współpracy w okresie powojennym, która to współpraca coraz bardziej się nasila w ostatnich latach, co widać na przykład po przyjętym w roku 1998 prawie przeciwko społecznym wykluczeniom. Współczesne francuskie organizacje, realizujące cele społecznie użyteczne w zakresie: działalności filantropijnej, humanitarnej, oświatowej, sportowej, kulturalnej, pomocy społecznej, ochrony środowiska naturalnego, polityki prorodzinnej, narodowej spuścizny kulturalnej oraz rozwoju języka francuskiego, korzystają ze zwolnień podatkowych. O zwolnienia podatkowe mogą się ubiegać organizacje mające osobowość prawną, prowadzące działalność społecznie użyteczną. We Francji organizacje pozarządowe mogą przybierać następujące formy prawne: - stowarzyszenia deklarowane (association déclarée), - fundacje prywatne (fondation), - fundacje korporacyjne (fondation d’entreprise) – tworzone przez spółki prawa handlowego oraz cywilnego, przedsiębiorstwa, instytucje publiczne (Skarb Państwa), spółdzielnie, a także towarzystwa wzajemne. Organizacje pozarządowe otrzymują status instytucji uprawniającej do ubiegania się o zwolnienia podatkowe w chwili uzyskania osobowości prawnej. ### 2.3. POMOCNICZOŚĆ ORGANIZACJI NON-PROFIT W SPOŁECZEŃSTWIE OBYWATELSKIM Rozpoczęta po drugiej wojnie światowej dyskusja nad budową nowego ładu społecznego w Europie doprowadziła do podjęcia działań mających na celu wdro- --- 87 L. Salamon, H. Anheier, Caring Sector or Caring Society? Discovering the Nonprofit Sector – Nationally…, s. 13. 88 E. Archambault, Historical Roots of the Nonprofit Sector in France…, s. 218. żenie zasady pomocniczości jako fundamentalnej zasady współdziałania państwa i społeczeństwa obywatelskiego zrzeszającego się w organizacjach społecznych. Po raz pierwszy zasada pomocniczości została sformułowana przez papieża Leona XIII w encyklice Rerum novarum (1891)$^{89}$. Papież, opierając się na idei dobra wspólnego opisanego przez św. Tomasza z Akwinu, zwrócił uwagę na to, jak ważną rolę odgrywają organizacje zawodowe, stowarzyszenia prywatne oraz bractwa i zakony religijne w społeczeństwie. W tradycyjnym ujęciu społeczeństwo składało się z trzech warstw: rodzina, społeczność lokalna, państwo. W nowym obrazie społeczeństwa przestrzeń pomiędzy rodziną a społecznością lokalną wypełniają zrzeszenia stanowe, korporacje i związki zawodowe. Zadaniem państwa natomiast jest zgodna współpraca z organizacjami społecznymi w celu osiągnięcia dobra wspólnego. Zasada pomocniczości została rozwinięta w encyklice papieża Piusa XI Quadragesimo anno z 15 października 1931 roku, którą określili jako „najważniejsze prawo filozofii społecznej”: Jest prawda, a historia dobrinnie o tym uczy, że dziś z powodu zmiany warunków tylko potężne organizacje mogą sprostać pewnym zadaniom, które dawniej spełniały małe organizacje. Mimo to jednak nienaruszalnym i niezmiennej pozostaje owo najwyższe prawo filozofii społecznej: co jednostka z własnej inicjatywy i własnymi siłami może zdziałać, tego jej nie wolno wydzierać na rzecz społeczeństwa; podobnie niesprawiedliwością, szkodą społeczną i zakłóceniem ustroju jest zabieranie mniejszym i niższym społecznościom tych zadań, które mogą spełniać, i przekazywanie ich społecznościom większym i wyższym. Każda akcja społeczna ze swego celu i ze swej natury ma charakter pomocniczy; winna pomagać członkom organizmu społecznego, a nie niszczyć ich lub wchłaniać (79)$^{90}$. Zdefiniowana w encyklice Quadragesimo anno zasada pomocniczości, została następnie powtórzona i uściśloną w naukach kolejnych papieży. Jan XXIII w encyklicie Mater et magistra potwierdził, iż: [...] interwencja państwa, która polega na popieraniu, pobudzaniu, koordynacji, pomocy i uzupełnieniu inicjatyw, powinna opierać się na zasadzie pomocniczości sformułowanej przez Piusa XI w encyklice „Quadragesimo anno” (53)$^{91}$. Przypominana przez Jana XXIII zasada pomocniczości znalazła potwierdzenie w encyklicie Populorum progressio Pawła VI (33) i w liście apostolskim Octogesima adveniens, wystosowanym przez tegoż papieża do kardynała Maurice’a Roya z okazji osiemdziesiątej rocznicy ogłoszenia encykliki Rerum novarum: Władza polityczna [...] interweniuje ona zawsze w trosce o sprawiedliwość i dobro wspólne, za które ostatecznie ponosi odpowiedzialność. Nie odmawia jednak ani poszczególnym jednostkom, ani organizacjom pomocniczym działania według ich własnych kom- --- $^{89}$ Leon XIII, Encyklika Rerum novarum, s. 12. $^{90}$ Pius XI, Encyklika Quadragesimo anno* [w:] Dokumenty nauki społecznej Kościoła..., s. 85. $^{91}$ Jan XXIII, Encyklika Mater et magistra [w:] Dokumenty nauki społecznej Kościoła..., s. 230. petencji, w ramach troski o dobro wspólne. Istotnie każda akcja społeczna ze swego celu i ze swej natury ma charakter pomocniczy; winna pomagać członkom organizmu społecznego, a nie niszczyć ich lub wechlańać (46). Pojęcie dobra wspólnego zostało wyrażone w Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym (Gaudium et spes), w której stwierdzono, że wierni mają być [...] zatroskani przede wszystkim o dobro wspólne [...]. Pomocniczość jako norma w doktrynie społecznej nauki Kościoła została rozszerzona w nauczaniu papieża Jana Pawła II. W encyklice Centesimus annus Jan Paweł II zauważył, że państwo realizuje zasadę pomocniczości poprzez stwarzanie warunków sprzyjających swobodnej działalności gospodarczej oraz poprzez ograniczenie autonomii tych, którzy ustalają warunki pracy (15), a także w przestrzeganiu tej zasady zdefiniowanej w encyklice Quadragesimo anno (48). W kontekście Wspólnoty Europejskiej zasada pomocniczości odnosi się do podziału zadań pomiędzy organami Wspólnoty Europejskiej a administracjami rządowymi (w tym władzami lokalnymi i regionalnymi) – z jednej – oraz do zakresu wspólnotowego prawodawstwa – z drugiej strony. Od początku swego istnienia Wspólnoty Europejskie uwzględniały zasadę subsydiarności$^{92}$, chociaż nie znajdowała ona przez dłuższy czas odzwierciedlenia w zapisach traktatowych. Zasada pomocniczości po raz pierwszy została wprowadzona do traktatu ustalającego Wspólnotę Gospodarczą (EWG). Następnie zasadę pomocniczości uwzględniono w traktacie z Maastricht, ustanawiającym Unię Europejską (1992). W preambule traktatu i w artykule B strony odwołują się do zasady pomocniczości$^{93}$. W preambule zaznaczono: Zdecydowani prowadzić w dalszym ciągu działania służące pogłębianiu się procesu umacniania się związku pomiędzy narodami Europy, związku, w którym decyzje, zgodnie z zasadą subsydiarności, będą podejmowane na takim szczeblu, aby było to najbliżej obywatelowi. Zasada pomocniczości została wyrażona w Traktacie Amsterdamskim (1997), w którym dawny artykuł 3B został dodany do artykułu 5 w całości: Wspólnota działa w granicach kompetencji powierzonych jej niniejszym Traktatem oraz celów w nim wyznaczonych. W dziedzinach, które nie należą do jej kompetencji wyłącznej, Wspólnota podejmuje działania zgodnie z zasadą pomocniczości, tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez Państwa Członkowskie, natomiast z uwagi na rozmiary lub skutki proponowanych działań moż- --- $^{92}$ Szerzej na ten temat: Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, red. J. Barcz, Warszawa 2003, s. 321–325 oraz M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego..., s. 37–44. $^{93}$ Traktat z Maastricht, wstęp i przekł. S. Krajski, Warszawa 1998, s. 16 i 47. liwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Wspólnoty. Działanie Wspólnoty nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów niniejszego Traktatu.\textsuperscript{94} Zasada pomocniczości została również wprowadzona do prawa polskiego. Znajduje ona odzwierciedlenie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku oraz w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. \textsuperscript{94} \textit{Ibidem}. Rozdział III ZASADA DECENTRALIZACJI I POMOCNICZOŚCI A ROZWÓJ IDEI DOBROCYNNOŚCI W POLSCE 3.1. ROZWÓJ DOBROCYNNOŚCI W POLSCE Zmiany polityczno-społeczne, jakie nastąpiły w XVIII wieku, wpłynęły na pojmowanie dobroczynności. W Polsce jeszcze przed utratą suwerennego bytu państwa nastąpiło ożywienie działalności filantropijnej, zarówno w formie zorganizowanej, jak i indywidualnej. Działalnością charytatywną zajmowały się przede wszystkim osoby prywatne – bądź indywidualnie, bądź w bardziej sformalizowany sposób (poprzez fundacje lub stowarzyszenia)$^{95}$. Według E. Leś, okres stanisławowski można uznać za pierwsze stadium polskiego rozwoju organizacji obywatelskich$^{96}$. Wtedy to w Polsce: [...] wzorem Francji, Anglii i Niemiec instytucje dobroczynne zostają w części przekształcone w domy pracy, domy ubogich, domy poprawy. Manufaktury zakładane są w szpitalach. Rezerwuarem siły roboczej stają się wówczas także sierocińce. Organizację i funkcje instytucji dobroczynnych w Polsce próbowano przekształcać w taki sposób, aby odpowiadały ówczesnemu zapotrzebowaniu na pracę i dyrektywom produktywizacji ludzi „luźnych” oraz socjalizacji siły roboczej. Przekształcone w domy pracy przemysłowej, dawne szpitale niejednokrotnie zastępowały w miastach „rynek pracy przemysłowej”$^{97}$. Po utracie suwerenności na ziemiach polskich wprowadzono rozwiązania prawno-instytucjonalne obowiązujące w państwach zaborczych$^{98}$. W zaborze pruskim od początku lat siedemdziesiątych XIX wieku istniał obowiązek opieki publicznej, a od lat osiemdziesiątych tego stulecia obowiązek ubez- --- $^{95}$ Szerzej zob.: Przewodnik po Warszawie 1873/4, w części Dział dobroczynny, s. 380–403. $^{96}$ E. Leś, Polska. Rozwój organizacji społecznych w Polsce, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_EwaLes/Les2.pdf $^{97}$ N. Assorodobraj, Początki klasy robotniczej. Problem rąk do pracy w przemyśle polskim epoki stanisławowskiej, Warszawa 1946, s. 247. $^{98}$ Szerzej na ten temat: M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 27–29. pieczenia chorobowego, od wypadków przy pracy oraz z tytułu podeszłego wieku. Ubezpieczenie chorobowe pozwoliło rozwinać na ziemiach polskich zaboru pruskiego pracowniczą opiekę zdrowotną i przyczyniło się do spadku śmiertelności. W zaborze austriackim istniały przepisy o obowiązku gminy w zakresie pomocy najuboższym w wypadkach, gdy [...] zakres lub formy niezbędnej pomocy przekraczały możliwości lokalnych zakładów opiekuńczych i funkcji dobroczyńnych. W zaborze rosyjskim opieka społeczna była słabo rozwinięta, a działalnością charytatywną zajmowały się głównie osoby prywatne i instytucje społeczne, czasami wspomagane przez państwo. W okresie międzywojennym nastąpił dynamiczny rozwój organizacji charytatywnych, zwłaszcza po ogłoszeniu dekretu z 7 lutego 1919 roku o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów, znówelizowanego rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 roku, oraz tymczasowego dekretu z 1919 roku o stowarzyszeniach, zastąpionego następnie prawem o stowarzyszeniach z 1932 roku. Stowarzyszenia, związki i fundacje, których celem było świadczenie usług z zakresu opieki społecznej oraz oświaty i lecznictwa, podlegały nadzorowi ze strony starostów lub odrębnych władz nadzorczych. Nie można pominąć stwierdzenia E. Leś, iż mimo wadliwości rozwiązań prawnych, dotyczących zwłaszcza fundacji, obowiązujące w okresie Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej prawo fundacyjne i stowarzyszeniowe umożliwiało funkcjonowanie różnorodnym inicjatywom obywatelskim. Po kampanii wrześniowej w 1939 roku działalność organizacji charytatywnych oraz stowarzyszeń i fundacji na ziemiach polskich uległa likwidacji, z wyjątkiem Polskiego Czerwonego Krzyża, ze względu na jego międzynarodowe powiązania. Działalność Polskiego Czerwonego Krzyża ograniczała się jednak tylko do poszukiwania ofiar wojny oraz prowadzenia ich ewidencji. Pomocą charytatywną miała natomiast się zajmować, powołana przez władze okupacyjne, Rada Główna Opiekuńcza, która jednak nie spełniła oczekiwań. Jedynie przy pa- --- 99 J. Raba, Robotnicy śląscy 1850–1870. Praca i byt, Londyn 1970, s. 167–182. 100 A.W. Góra, Tradycje opieki i pomocy społecznej w Polsce, „Praca Socjalna” IV (1989), nr 2, s. 28. 101 Dziennik Praw Państwa Polskiego nr 15, poz. 215. 102 Dz.U. nr 38, poz. 372. 103 Dz.U. nr 7, poz. 113. 104 Rozporządzenie Prezydenta RP z mocą ustawy z dnia 27 października 1932 r., Prawo o stowarzyszeniach, Dz.U. nr 94, poz. 808, ze zm. 105 Por. K. Jasiewicz, Polityka fundacyjna w II Rzeczypospolitej, „Polityka Społeczna”, XVII (1990), nr 2, s. 26–29. 106 K. Pospieszalski, Hitlerowskie „prawo” okupacyjne w Polsce, t. I, Generalna Gubernia, Poznań 1958, s. 304. rafiach działały grupy charytatywne, których celem było udzielanie pomocy materialnej uchodźcom i innym ludziom potrzebującym\textsuperscript{107}. Po drugiej wojnie światowej działalność charytatywna została formalnie wznowiona, nawiązując przy tym do bogatych tradycji okresu międzywojennego. Stopniowo jednak władze polityczne ograniczały działalność samorządnych organizacji charytatywnych i instytucji o charakterze społecznym, aż do 1952 roku, kiedy to Dekretem Rady Państwa\textsuperscript{108} zostały rozwiązane wszystkie fundacje, z wyjątkiem tych, które miały zarządy poza granicami kraju\textsuperscript{109}. Po wydarzeniach czerwcowych w 1956 roku w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej doszło do pewnego odrodzenia się organizacji społecznych i charytatywnych. Reaktywowano niektóre stowarzyszenia świeckie i katolickie oraz zapoczątkowano odbudowę działalności charytatywnej w parafiach. Wkrótce jednak i te powstałe po roku 1956 organizacje społeczne uległy likwidacji bądź ich działalność została mocno ograniczona. Działające w ramach systemu socjalistycznego organizacje społeczne były kontrolowane przez władze polityczne. Sytuacja uległa zmianie w latach 1980–1981, kiedy to na fali strajków powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, który był nie tylko związkiem zawodowym, ale pełnił również funkcję ruchu społecznego o zasięgu ogólnokrajowym: \textit{Rozczarowanie systemem, który nie dotrzymał obietnicy zapewnienia sprawiedliwości społecznej i ekonomicznego dobrobytu, doprowadziło stopniowo w latach 70. do powstania „drugiego społeczeństwa”, czasem określanego także mianem społeczeństwa „alternatywnego”. Wydarzeniem przełomowym dla odbudowy systemu demokratycznego w Polsce było powstanie w 1980 r. NSZZ „Solidarność”. W końcu 1980 r. członkami „Solidarności” było 54% ogółu zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej. W tym krótkim okresie lat 1980–1981 doszło do rzeczywistego udziału szerokich rzesz obywateli w życiu publicznym. Odradzały się i powstawały nowe organizacje społeczne, wśród nich i dobroczyne\textsuperscript{110}.} Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku\textsuperscript{111} społeczeństwo polskie ponownie straciło możliwość zrzeszania się oraz swobodnego wyrażania swych potrzeb i praw. Część organizacji społecznych podjęła działalność w konspiracji. Lata osiemdziesiąte przyniosły, z jednej strony, ograniczenie zobowiązań socjalnych państwa, z drugiej zaś – bezprecedensowy spadek poziomu życia, a pogłębiający się kryzys gospodarczy i wzrost ubóstwa, obejmującego coraz \begin{footnotesize} \textsuperscript{107} J. Gruszecki, \textit{Działalność społeczna Kościoła podczas okupacji hitlerowskiej}, „Chrześcijanin w Świecie”, 1978, nr 69, s. 22–30. \textsuperscript{108} Dz.U. nr 25, poz. 172, ze zm. \textsuperscript{109} J. Wygnański, \textit{Krótka historia instytucji fundacji w Polsce, typologia, problemy i wyzwania}, Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych, http://www.fundacje.ngo.pl/przewodnik/ogolne/index.html \textsuperscript{110} E. Leś, \textit{Krótka historia rozwoju filantropii w Polsce}, http://www.filantropia.org.po/filantropia.html \textsuperscript{111} Dekret o stanie wojennym z dnia 12 grudnia 1981 r., Dz.U. nr 29, z dnia 14 grudnia 1981 r., poz. 154. \end{footnotesize} szersze kręgi społeczne, wymuszał na władzach tolerancję dla powstających wówczas świeckich i religijnych niezależnych organizacji społecznych. W okresie transformacji demokratycznej i gospodarczej w Polsce doszło do ożywienia tradycyjnej dobroczyńności oraz rozwoju nowych form działalności społecznej. Impulsem do ożywienia działalności filantropijnej były spontaniczne inicjatywy obywateli, które przyczyniały się do zmniejszenia luki w zaspokajaniu potrzeb socjalnych, powstałą w wyniku ograniczania opiekuńczej roli państwa na rzecz zasady pomocniczości. Zasada pomocniczości znalazła miejsce w ustawie z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej$^{112}$, w której zdefiniowano pomoc społeczną jako instytucję polityki państwa$^{113}$, oraz w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w której nałożono obowiązek współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi w realizacji zadań o charakterze społecznym. H. Izdebski, odnosząc się do zasady pomocniczości w komentarzu do ustaw z 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz do ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wskazuje, że: [...] ustawy dotyczą bowiem „trzeciego sektora” układu społecznego – występującego obok sektora władz publicznych (państwowych, w tym zwłaszcza rządowych, i samorządowych, w szczególności samorządu terytorialnego) oraz sektora przedsiębiorców. Na „trzeci sektor” składają się różnego rodzaju – różnego pod względem prawnym, choć dominują w nim dwie formy: stowarzyszenia i fundacje, i różnego pod względem faktycznym – dobrovolne organizacje, które są coraz częściej określane w ślad za terminologią międzynarodową jako organizacje pozarządowe. Stanowią one formy samoorganizacji społeczeństwa obywatelskiego w sprawach, w których zainteresowani nie kierują się przesłankami ekonomicznymi (jak czynią to przedsiębiorcy, z istoty swojej działający for profit), lecz chęcią zaspokajania interesów o charakterze nieekonomicznym (nie w celu osiągnięcia zysku, by podzielić go między inwestorów, czyli not-for-profit, co mniej ściśle określa się terminem non-profit)$^{114}$. H. Izdebski uważa, że zasada pomocniczości jest ideologicznym, a coraz częściej prawnym uzasadnieniem nowej sytuacji, jaka zastąpiła w Polsce, w której organizacje pozarządowe (rozumiane w tym wypadku szeroko, obejmujące także odpowiednie instytucje Kościołów i związków wyznaniowych) przestają być uciążliwym nierządko dodatkiem do instytucji publicznych, a stają się partnerem władz publicznych w wywiązywaniu się z nałożonych na nie obowiązków. W wymiarze krajowym subsydiarność oznacza, że wszelkie decyzje powinny zapadać na szczeblu możliwie najbliższym obywatelom, a więc głównie w gminach, powiatach i województwach, a nie na szczeblu centralnym. Według H. Izdebskiego, pomocy powinna udzielić ta komórka czy instytucja, która znajduje się najbliżej potrzebującego, a zarazem jest zdolna do rozwiązania określonych prob- --- $^{112}$ Dz.U. nr 64, poz. 593, ze zm. $^{113}$ I. Sierpowska, Prawo pomocy społecznej, Kraków 2006, s. 15. $^{114}$ H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Komentarz…, s. 5. lemów. W pierwszej kolejności jest to zatem sprawa rodziny, jako podstawowej komórki społecznej. Gdy efektywne udzielenie pomocy osobie lub grupom osób przekracza możliwości rodziny, właściwe stają się odpowiednie inne szczeble organizacji obywatelskiej – szczeble pozarządowe, chyba że i one nie są zdolne do rozwiązywania problemów, które mają już charakter społeczny. Pojawia się dopiero wtedy obowiązek odpowiedniej interwencji władz publicznych, kiedy występuje zadanie publiczne. Oznacza to, że sfera zadań publicznych nie jest określona raz na zawsze i jednakowa bez względu na miejsce$^{115}$. Nie ulega wątpliwości, że w Polsce utworzono podwaliny prawne zarówno pod pełną realizacją zasady subydiarności, jak i zasady decentralizacji$^{116}$, co jest warunkiem prawidłowego funkcjonowania organizacji pozarządowych w demokratycznym państwie. ### 3.2. REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE DZIAŁALNOŚCI ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO W POLSCE #### 3.2.1. PODMIOTY I ORGANIZACJE POZARZĄDOWE Podstawowym celem ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie było kompleksowe uregulowanie funkcjonowania organizacji trzeciego sektora oraz wolontariatu. Ustawa w art. 3 definiuje działalność pożytku publicznego jako działalność społecznie użyteczną, prowadzoną przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy. Ustawodawca za organizacje pozarządowe uznał (art. 3 ust. 2): – organizacje niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, – osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej, utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. Ustawa stosunkowo precyzyjnie stanowi, jakie podmioty mogą prowadzić działalność pożytku publicznego, a mianowicie: 1) organizacje pozarządowe, 2) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku państwa do innych Kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego, --- $^{115}$ Ibidem, s. 8. $^{116}$ Wprowadzona od 1 stycznia 1999 r. reforma administracji publicznej w znacznym zakresie ogranicza występowanie centralistycznego modelu administracji publicznej – por. Słownik samorządowca [w:] portal Infoport. 3) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa w art. 3 ust. 4 wyklucza możliwość ubiegania się o status organizacji pożytku publicznego takich organizacji pozarządowych, jak: 1) partie polityczne, 2) związki zawodowe i organizacje pracodawców, 3) samorządy zawodowe, 4) fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, chyba że: a) przepisy odrębne stanowią inaczej, b) majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, lub c) fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie nauki, w szczególności na rzecz nauki, 5) fundacje utworzone przez partie polityczne, 6) kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 stycznia 1996 roku o kulturze fizycznej (Dz.U. z 2001 roku nr 81, poz. 889, z późn. zm.). 3.2.2. DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO Za działalność pożytku publicznego ustawodawca uznaje jedynie taką działalność, która: a) prowadzona jest przez organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy, b) jest działalnością społecznie użyteczną (art. 3 ust. 1 ustawy), c) prowadzona jest w sferze zadań publicznych określonych w ust. 4 ustawy. Ustawodawca bardzo szeroko określił zakres zadań publicznych, które należą do sfery działalności pożytku publicznego. Podana w art. 4 ustawy lista sfer działalności służących użyteczności publicznej nie została zamknięta i może być przez Radę Ministrów rozszerzona poprzez rozporządzenie. Według ustawy, sfera zadań publicznych obejmuje zadania w zakresie: 1) pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób, 2) zapewnienia zorganizowanej opieki byłym żołnierzom zawodowym, którzy uzyskali uprawnienie do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej, inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom, 3) działalności charytatywnej, 4) podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej, 5) działalności na rzecz mniejszości narodowych, 6) ochrony i promocji zdrowia, 7) działania na rzecz osób niepełnosprawnych, 8) promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy, 9) upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalności na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn, 10) działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości, 11) działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych, 12) nauki, edukacji, oświaty i wychowania, 13) krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży, 14) kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji, 15) upowszechniania kultury fizycznej i sportu, 16) ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego, 17) porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym, 18) upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa, 19) upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji, 20) ratownictwa i ochrony ludności, 21) pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju oraz za granicą, 22) upowszechniania i ochrony praw konsumentów, 23) działań na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami, 24) promocji i organizacji wolontariatu, 25) działalności wspomagającej technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub finansowo organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3, w zakresie określonym w pkt. 1–23. 3.2.3. WARUNKI UZYSKANIA STATUSU ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 4 ust. 2 i 3 wykonujące zadania publiczne, ubiegające się o status organizacji pożytku publicznego, muszą spełniać warunki określone w art. 20 ustawy, a mianowicie: 1) prowadzą działalność statutową na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa, 2) działalność określona w pkt. 1, z zastrzeżeniem pkt. 3, jest wyłączną statutową działalnością organizacji pozarządowej i dotyczy realizacji zadań publicznych na rzecz ogółu społeczności lub grupy podmiotów, o której mowa w pkt. 1, w sferze określonej w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, 3) w odniesieniu do stowarzyszeń i stowarzyszeń kultury fizycznej za spełnienie wymagania, o którym mowa w pkt. 2, można uważać prowadzenie działalności, o której mowa w pkt. 1 i 2, również na rzecz członków stowarzyszenia albo stowarzyszenia kultury fizycznej, 4) nie prowadzą działalności gospodarczej albo prowadzą działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych, 5) cały dochód przeznaczają na działalność, o której mowa w pkt. 1 i 2, 6) mają statutowy kolegialny organ kontroli lub nadzoru, odrębny od organu zarządzającego i niepodlegający mu w zakresie wykonywania kontroli wewnętrznej lub nadzoru, przy czym członkowie organu kontroli i nadzoru: a) nie mogą być członkami organu zarządzającego ani pozostawać z nimi w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia, b) nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej, c) mogą otrzymywać z tytułu pełnienia funkcji w takim organie zwrot uzasadnionych kosztów lub wynagrodzenie w wysokości nie wyższej niż określone w art. 8 pkt. 8 ustawy z dnia 3 marca 2000 roku o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi$^{117}$, 7) statut lub inne akty wewnętrzne organizacji pozarządowych oraz podmiotów, o których mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zabraniają: a) udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi pracownicy pozostają w związku małżeńskim albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, b) przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach, c) wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji, d) zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy, oraz ich osób bliskich. W tym miejscu należy zauważyć, iż żaden podmiot nie powinien uzyskać statusu organizacji pożytku publicznego bez spełnienia powyżej przedstawionych $^{117}$ Ustawa z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi Dz.U. nr 26, poz. 306; Dz.U. z 2001 r. nr 85, poz. 924 i nr 154, poz. 1799; Dz.U. z 2002 r. nr 113, poz. 984 oraz Dz.U. z 2003 r. nr 45, poz. 391 i nr 60, poz. 535. warunków, a ponadto nowo powstały podmiot powinien wykazać się działalnością społecznie użyteczną, czyli działalnością pożytku publicznego. 3.2.4. DZIAŁALNOŚĆ ODPLATNA I NIEODPLATNA POŻYTKU PUBLICZNEGO Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przyzwała organizacji pożytku publicznego na prowadzenie działalności statutowej odpłatnej i nieodpłatnej oraz działalności gospodarczej, pod warunkiem że uzyskany zysk w całości przeznaczony jest na realizację celów statutowych. Podmioty mające status organizacji pożytku publicznego, zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą, mogą prowadzić działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego. Działalność nieodpłatna pożytku publicznego to świadczenie na podstawie stosunku prawnego usług, za które podmiot nie pobiera wynagrodzenia. Działalność odpłatna pożytku publicznego natomiast, to działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, za które pobiera się wynagrodzenie. Za działalność odpłatną pożytku publicznego uznaje się również sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego, w szczególności w zakresie rehabilitacji, przystosowania do pracy zawodowej osób niepełnosprawnych, a także sprzedaż przedmiotów darowizny z przeznaczeniem na cele prowadzenia działalności pożytku publicznego. Działalność odpłatna pożytku publicznego organizacji pozarządowych jest działalnością gospodarczą, jeżeli: 1) wynagrodzenie z tytułu wykonywania zadań publicznych jest w odniesieniu do działalności danego rodzaju wyższe od tego, jakie wynika z kalkulacji bezpośrednich kosztów tej działalności, lub 2) wynagrodzenie osób fizycznych z tytułu zatrudnienia przy wykonywaniu statutowej działalności nieodpłatnej oraz działalności odpłatnej przekracza 1,5-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za rok poprzedni. Dochód z działalności odpłatnej pożytku publicznego w całości przeznaczony jest na realizację zadań należących do sfery zadań publicznych. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przyzwała na prowadzenie odpłatnej i nieodpłatnej działalności pożytku publicznego w tym samym przedmiocie aktywności, natomiast nie można prowadzić odpłatnej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności. 3.2.5. PRZYWILEJE I ULGI NALEŻNE ORGANIZACJOM POŻYTKU PUBLICZNEGO Zgodnie z art. 24 ustawy, organizacjom pożytku publicznego przysługują zwolnienia od: 1) podatku dochodowego od osób prawnych, 2) podatku od nieruchomości, 3) podatku od czynności cywilnoprawnych, 4) opłaty skarbowej, 5) opłaty sądowej. Wyżej wymienione zwolnienia odnoszą się jedynie do nieodpłatnej działalności pożytku publicznego prowadzonej przez organizacje. Ponadto organizacjom pożytku publicznego przysługują następujące uprzywilejowania: 1) ułatwiony dostęp do publicznej radiofonii i telewizji (art. 26), 2) korzystanie z darowizn oraz 1% podatku dochodowego od osób fizycznych (art. 27), 3) korzystanie z uprawnień dotyczących nieruchomości Skarbu Państwa (art. 24 ust. 2), 4) umożliwienie odbywania zastępczej służby wojskowej w organizacjach (art. 25), 5) korzystanie z pracy wolontariuszy (art. 42)$^{118}$. 3.2.6. OBOWIĄZKI ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Ustawa zgodnie z art. 23 nakłada na organizacje pożytku publicznego obowiązki, do których należą: 1) sporządzanie sprawozdań finansowych i merytorycznych, 2) badanie sprawozdań finansowych przez biegłego rewidenta, o ile przewiduje to ustawa o rachunkowości, 3) obowiązek publikacji sprawozdań finansowych oraz składania ich do Krajowego Rejestru Sądowego$^{119}$. Ustawodawca jednak nie przewiduje obecnie restrykcji karnych za niedopełnienie wyżej wymienionych obowiązków. Jedyną sankcją, jaka może grozić organizacji pożytku publicznego, jest wszczęcie postępowania o wykreślenie przyznanego podmiotowi statusu organizacji pożytku publicznego. --- $^{118}$ Szerzej na ten temat: A. Gluziński, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie…, s. 35–43; J. Kopyra, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie…, s. 109–116; N. Kowal, Tworzenie i rejestracja organizacji pożytku publicznego. Komentarz…, s. 80–83. $^{119}$ Szerzej na ten temat: A. Gluziński, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie…, s. 48–53; J. Kopyra, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie…, s. 106–109; N. Kowal, Tworzenie i rejestracja organizacji pożytku publicznego. Komentarz…, s. 78–80; A. Ceglarski, Organizacje pożytku publicznego…, s. 66–69. Rozdział IV FUNKCJONOWANIE ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO – WYNIKI BADAŃ EMPIRYCZNYCH 4.1. METODOLOGIA BADAŃ Badaniami objęto 153 organizacje pożytku publicznego zarejestrowane w Sądzie Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, którego właściwość obejmuje Miasto Kraków. W badaniach wykorzystano najróżniejsze źródła informacji o organizacjach pozarządowych, w szczególności o organizacjach o statusie pożytku publicznego, dane zawarte w aktach sądowych oraz pozyskane z wywiadów kwestionariuszowych i wywiadu zogniskowanego$^{120}$. Otrzymane w ten sposób informacje pozwoliły na skompletowanie i sprawdzenie danych pochodzących z innych źródeł, na przykład protokołów z badania akt sądowych, wywiadu pogłębiającego, analizy sprawozdań finansowych czy obserwacji własnych. Dla podkreślenia zasadności takiego ujęcia należy przypomnieć, że jedną z metod weryfikacji wypowiedzi może być sprawdzenie zgodności wypowiedzi o faktach z dokumentami stwierdzającymi te fakty$^{121}$. Celem rozwiązania problemów badawczych zastosowano również metodę porównawczą poprzez skonfrontowanie rozwiązań prawnych wpływających na rozwój działalności pożytku publicznego w innych wybranych krajach z literaturą przedmiotu w omawianej sprawie, normującą ten problem na gruncie polskim. Metoda porównawcza, wypracowana przez Durkheima i Webera, jest powszechnie stosowana w naukach społecznych i ekonomicznych. Metoda ta może ograniczyć się w skali mikro do porównywania poszczególnych przypadków (zmiennych) lub w skali makro może porównywać zjawiska historyczne, społeczne --- $^{120}$ S. Nowak, Metody badań socjologicznych, Warszawa 1965, s. 22–32. $^{121}$ M.D. Pelka-Slugocka, L. Slugocki, Analiza zgodności między wypowiedziami o faktach uzyskanymi w wywiadzie kwestionariuszowym a dokumentami [w:] Studia pilotażowe i analizy weryfikacyjne, red. Z. Gostkowski i J. Lutyński, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975, t. 5, s. 221. prawne i inne\textsuperscript{122}. W literaturze z zakresu metodologii R. Kumar przestrzega, że w badaniach porównawczych należy przy formułowaniu ogólnych porównań pamiętać o uwzględnieniu statusu społeczno-prawno-ekonomicznego badanych zjawisk, które się zestawia. Trudności wzrastają, jeśli porównuje się więcej niż jedną zmienną\textsuperscript{123}. Ustosunkowując się do wykorzystanych technik badawczych, nadmienić trzeba, że w niniejszej pracy zastosowano także elementy analizy statystycznej, opartej na małej próbie (n = 153) w zakresie jednej zmiennej\textsuperscript{124}. Z uwagi na specyfikę materiału badawczego analizie statystycznej poddano rozproszenie jednej cechy zmiennej\textsuperscript{125}, stosując test T-Studenta\textsuperscript{126} oraz test $\chi^2$ do zbadania poziomu istotności zależności między zmiennymi jakościowymi\textsuperscript{127}. ### 4.2. DOBÓR ZBIOROWOŚCI Badania zostały przeprowadzone na zbiorze podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego, zarejestrowanych w Sądzie Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, i obejmowały: – badanie akt sądowych, – badanie sprawozdań finansowych, – przeprowadzenie wywiadu kwestionariuszowego – pogłębionego, – przeprowadzenie zogniskowanego wywiadu grupowego. Badaniom poddane zostały również dokumenty udostępnione przez organizacje do publicznej wiadomości oraz materiały źródłowe znajdujące się w aktach rejestrowych organizacji. #### 4.2.1. BADANIE AKT SĄDOWYCH Akta sądowe zbadano pod kątem zweryfikowania, czy wszystkie organizacje posiadające siedziby na terenie Miasta Krakowa na prawach powiatu, zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym jako organizacje pożytku publicznego, spełniają wymagania określone w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ponadto zbadano, czy uzyskanie statusu organizacji pożytku \textsuperscript{122} R. Hessler, \textit{Social Research Methods}, New York 1992, s. 17. \textsuperscript{123} R. Kumar, \textit{Research Methodology}, Sydney 1996, s. 95. \textsuperscript{124} J. Pieter, \textit{Praca naukowa}, Katowice 1960, s. 121. \textsuperscript{125} \textit{Ibidem}, s. 122. \textsuperscript{126} W. Zaczyński, \textit{Praca badawcza nauczyciela}, Warszawa 1976, s. 198–229 oraz W. Kuczyński, \textit{Opracowanie wyników doświadczeń}, Warszawa 1971, s. 103–113; por. też: A. Łomnicki, \textit{Wprowadzenie do statystyki dla przyrodników}, Warszawa 1995, s. 105; J. Brzeziński, \textit{Metody badań psychologicznych w zarządzaniu}, Poznań 1975, s. 112–147. \textsuperscript{127} S. Nowak, \textit{Metody badań socjologicznych…}, s. 603–607; Ch. Frankfort-Nachmias, D. Nachmias, \textit{Metody badawcze w naukach społecznych}, przekł. E. Hornowska, Poznań 2001, s. 509–513. publicznego przez podmiot wiązało się z koniecznością dokonania znaczących zmian w organizacji. Badania akt sądowych przeprowadzono również w celu zweryfikowania jednolitości linii orzeczniczej sądu rejestrowego, abstrahując od zasady niezawisłości sędziowskiej. Podczas badania na uwadze miano również sprawdzenie, jakiego rodzaju działalność prowadzą organizacje najczęściej, a mianowicie, czy jest to tylko działalność nieodpłatna pożytku publicznego, czy też jedynie działalność odpłatna pożytku publicznego, a może działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego, bądź też działalność nieodpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza, a może działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza, lub najbardziej rozwinięta forma działalności prowadzonej przez podmioty o statusie organizacji pożytku publicznego, czyli działalność nieodpłatna i działalność odpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza. Celem badania było również przeanalizowanie, czy pewne sfery działalności prowadzonej przez organizacje pożytku publicznego pokrywają się, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Jednakże podstawowym zagadnieniem było ustalenie, ile organizacji funkcjonowało przed wejściem w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a ile nowych podmiotów powstało po wejściu ustawy i tak szybko, jak tylko było to możliwe, starało się uzyskać status organizacji pożytku publicznego. Analiza akt sądowych pozwoliła ponadto na wybór podmiotów, na których przykładzie zbadano sprawozdania finansowe. Pod uwagę wzięto te organizacje pożytku publicznego, które złożyły kompletne sprawozdania finansowe za lata 2003–2004 oraz za lata 2003–2004–2005. ### 4.2.2. BADANIE SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH W celu dokładniejszej weryfikacji dokumentów źródłowych badaniu poddano sprawozdania finansowe organizacji. Przeprowadzono analizę dokumentów tych podmiotów, które spełniały założone kryterium. Warunkiem objęcia analizą kondycji finansowej organizacji było złożenie do dokumentacji sądowej sprawozdania finansowego co najmniej za rok 2003, 2004 i 2005. Kryterium to przyjęto z uwagi na potrzebę weryfikacji sytuacji finansowej podmiotu przed i po uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego. Na podstawie przygotowanego raportu zbiorczego i opisanego powyżej założenia wybrano kilkanaście podmiotów. Następnie badając, jak organizacje wypełniają nałożony na nie obowiązek publikowania sprawozdań finansowych na stronie internetowej Departamentu Pożytku. --- 128 W toku badań akt sądowych stwierdzono, że nie jest możliwe ustalenie liczby organizacji wpisanych do rejestru fundacji, stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, prowadzonego w ramach Krajowego Rejestru Sądowego, na terenie Miasta Kraków na prawach powiatu, z uwagi na fakt, iż Ministerstwo Sprawiedliwości nie dysponuje odpowiednim systemem do wyłonienia tego typu informacji. Każdemu z podmiotów zarejestrowanemu w Krajowym Rejestrze Sądowym nadany jest kolejny numer, tak więc nie ma rozróżnienia, czy jest to podmiot wpisany tylko w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, czy w dziale II, czyli rejestrze fundacji, stowarzyszeń, innych organizacji społecznych lub zawodowych oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Publicznego Ministerstwa Sprawiedliwości w komputerowej bazie sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego\textsuperscript{129}, sprawdzono wszystkie organizacje, które były przedmiotem badań podczas analizy dokumentacji rejestrowej. W trakcie tego badania znaleziono więcej podmiotów, niż wcześniej wyłoniono z akt sądowych, które odpowiadają przyjętemu kryterium do badania sprawozdań finansowych. Badaniem objęto: – bilans, na którego podstawie ustalono sytuację finansową podmiotu i relacje pomiędzy poszczególnymi elementami majątku podmiotu oraz źródłami jego finansowania\textsuperscript{130}, – rachunek wyników (zysków i strat), na którego podstawie dokonano oceny efektywności gospodarowania w danym okresie działalności tegoż podmiotu\textsuperscript{131}. Podmioty realizujące zadania społecznie użyteczne, do których należą organizacje pożytku publicznego, nie mogą być oceniane w taki sam sposób, jak na przykład spółki prawa handlowego, które z zasady działają w celu osiągnięcia zysku z przeznaczeniem do podziału pomiędzy założycielami albo wypłaty dywidendy z tytułu udziałów lub akcji. Do zbadania efektywności zarządzania podmiotem służą wskaźniki finansowe wyrażone za pomocą wzorów matematycznych, którymi dokonuje się pomiaru stosunków pomiędzy określonymi wartościami\textsuperscript{132}. W praktyce przy badaniu elementów sprawozdania finansowego wykorzystuje się wiele rodzajów wskaźników finansowych\textsuperscript{133}. Do określenia kondycji finansowej organizacji (w tym o statusie pożytku publicznego) stosuje się co najmniej kilka wskaźników. W związku z powyższym organizacje pożytku publicznego zbadano, posługując się następującymi wskaźnikami\textsuperscript{134}: – suma bilansowa, – wysokość zadłużenia, – udział kapitału własnego w finansowaniu majątku trwałego podmiotu, – udział kosztów administracyjnych w stosunku do przychodów ogółem. Wytypowane wskaźniki w sposób wystarczający pozwalają ocenić sytuację finansową danej organizacji pożytku publicznego. 4.2.3. WYWIAD KWESTIONARIUSZOWY POGŁĘBIONY W dalszym ciągu badań postanowiono przeanalizować funkcjonowanie wewnętrznej struktury organizacyjnej podmiotu. Badania w tym zakresie zostały wy- \textsuperscript{129} http://www.pozytek.gov.pl \textsuperscript{130} S. Ryżewska, \textit{Bankowa analiza przedsiębiorstwa dla potrzeb oceny ryzyka kredytowego}, Warszawa 2000, s. 31–103. \textsuperscript{131} \textit{Ibidem}, s. 107–149. \textsuperscript{132} P. Buhler, \textit{Zarządzanie}, przekł. E. Wiercioch, I. Służalek, Gliwice 2002, s. 86. \textsuperscript{133} S. Ryżewska, \textit{Bankowa analiza przedsiębiorstwa dla potrzeb oceny ryzyka kredytowego…}, s. 107. \textsuperscript{134} P. Buhler, \textit{Zarządzanie…}, s. 86–87. konane we współpracy z samymi podmiotami. Pierwszym badaniem był wywiad kwestionariuszowy pogłębiony, który został na potrzeby niniejszej pracy przeprowadzony za pomocą kwestionariusza ankiety$^{135}$. Aby uniknąć ewentualnego zawężenia badanej problematyki, ankieta zawierała nie tylko pytania zamknięte, lecz także takie, które pozwoliły na swobodną, szerszą wypowiedź respondenta. Kwestionariusz składał się z 24 pytań, w tym 11 pytań zamkniętych i 13 pytań pozwalających ankietowanemu na swobodną wypowiedź. Został on skierowany do członków zarządów podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego, jako do osób najbardziej zorientowanych w bieżącym funkcjonowaniu organizacji. Podobnie jak poprzednio, również w tym badaniu starano się zwrócić z przedmiotową ankietą do członków zarządów wszystkich organizacji z siedzibą na terenie powiatu Miasta Krakowa. Kwestionariusz został rozesłany do organizacji za pomocą poczty elektronicznej, Poczty Polskiej lub dostarczony osobieście. Sposób otrzymania odpowiedzi na pytania zawarte w ankiecie zależał od możliwości kontaktu z organizacją. W przypadkach osobistego przeprowadzenia powyższego wywiadu respondenci byli dostępni oraz chętni do współpracy po wcześniejszej rozmowie telefonicznej. Do organizacji, z którymi nie można było natomiast nawiązać kontaktu, wysłano ankietę za pomocą poczty elektronicznej, a tam, gdzie to również było niemożliwe – listem poleconym. ### 4.2.4. ZOGNISKOWANY WYWIAD GRUPOWY (FOCUS GROUP) Zogniskowany wywiad grupowy – focus group$^{136}$ – to metoda badawcza, której celem jest dodatkowe zweryfikowanie całego zgromadzonego uprzednio materiału badawczego. W niniejszej pracy zostały opisane dwa spotkania przeprowadzone w grupach, dobranych według odmiennych kryteriów. Pierwsza grupa składała się z osób będących członkami zarządów podmiotów, czyli decydentów w organizacji, które w związku z prowadzoną przez siebie działalnością społecznie użyteczną mogłyby ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego, a tego nie robią. Rozmowa prowadzona była przez moderatora na podstawie wcześniej przygotowanego przewodnika po dyskusji, którego główne założenie stanowiło znalezienie odpowiedzi na pytanie, dlaczego organizacje nie chcą, nie mogą, lub z innych powodów nie starają się uzyskać statusu organizacji pożytku publicznego. --- $^{135}$ S. Nowak, Metody badań socjologicznych…, s. 98–134, również http://kglizard.republika.pl/socjo.htm, s. 55–60. $^{136}$ Badanie focus group należy do badań jakościowych, które polegają na rozmowie z niewielką grupą osób przy udziale doświadczonego moderatora. Przedmiotem badania przeprowadzonego na potrzeby niniejszej pracy było zweryfikowanie wyników otrzymanych z badań ilościowych; por. J. Lisiek-Michalska, Fokus – sztuka czy metoda [w:] IX ogólnopolski zjazd socjologiczny, „Opinia publiczna, teorie – metody badań – badania”, materiały pokonferencyjne, s. 36–39, także http://kglizard.republika.pl/socjo.htm W drugim spotkaniu uczestniczyli natomiast członkowie zarządów podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego. Podobnie jak w poprzedniej grupie, dyskusja toczyła się przy pomocy moderatora, zgodnie z wcześniej opracowanym scenariuszem. Badanie to pozwoliło na zweryfikowanie posiadanego materiału oraz dostarczyło wielu cennych dodatkowych informacji, pomocnych przy formułowaniu wniosków końcowych. 4.3. POSTĘPOWANIE REJESTROWE Zgodnie z art. 22 ustawy, organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 2, uzyskują status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu warunków wymienionych w art. 20 ustawy. Celem ustalenia, jaki wpływ na działalność podmiotów, które otrzymały status organizacji pożytku publicznego, miało postępowanie rejestrowe, zbadano akta sądowe znajdujące się w Sądzie Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie, Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Przebadano akta 153 podmiotów zestawionych w załączniku nr 1. Z ogólnej liczby 180 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w formie fundacji było zarejestrowanych 66 podmiotów, stowarzyszeń 109, a w innych formach organizacyjno-prawnych tylko 5. Na terenie Miasta Krakowa na prawach powiatu nie działają organizacje pożytku publicznego w formie kapitałowych spółek prawa handlowego, tj. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych. W tabeli nr 1 przedstawiono liczbę podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego zarejestrowanych w Krakowie – mieście na prawach powiatu – na tle całego kraju. Tabela 1. Liczba podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego zarejestrowanych w Krakowie na tle Polski \| Lp. \| Forma organizacyjno-prawna podmiotu: \| Kraków \| Polska \| \|-----\|--------------------------------------\|--------\|--------\| \| \| \| Liczba \| % \| Liczba \| % \| \| a) \| Fundacje \| 66 \| 36,67% \| 1281 \| 22,26% \| \| b) \| Stowarzyszenia \| 109 \| 60,55% \| 4386 \| 76,20% \| \| c) \| Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością \| 0 \| 0% \| 2 \| 0,03% \| \| d) \| Spółki akcyjne \| 0 \| 0% \| 6 \| 0,01% \| \| e) \| Inne (kościelne osoby prawne, związki wyznaniowe) \| 5 \| 2,78% \| 81 \| 1,41% \| \| Razem \| \| 180 \| 100% \| 5756 \| 100% \| Źródło: opracowanie własne W postaci graficznej strukturę organizacyjno-prawną podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego na terenie powiatu miasta Krakowa przedstawiono na rysunku nr 1. ![Diagram](image) Źródło: opracowanie własne Rys. 1. Forma organizacyjno-prawna podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego na terenie Krakowa Z powyższego porównania wynika, że procentowe udziały poszczególnych form organizacyjno-prawnych, podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego funkcjonujących na terenie Krakowa – miasta na prawach powiatu, nie odbiegają w sposób znaczący od danych liczbowych w skali kraju. Po wejściu w życie ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która miała w zamierzeniu usprawnić działanie organizacji pozarządowych i przyczynić się do aktywizacji społeczeństwa, z ponad 63 tysięcy dotychczas działających stowarzyszeń i fundacji tylko 4615 na dzień 31 maja 2006 roku uzyskało status organizacji pożytku publicznego. Należy zauważyć, że największy udział w organizacjach pożytku publicznego mają podmioty działające w formie organizacyjno-prawnej stowarzyszeń (4386), a następnie w formie fundacji (1281). Biorąc jednak pod uwagę procentowy udział stowarzyszeń i fundacji mających status organizacji pożytku publicznego w stosunku do ogólnej liczby organizacji działających w ramach sektora pozarządowego, fundacje o takim statusie na tle tej grupy podmiotów stanowią 12,8%, a stowarzyszenia 6,5%. Ponadto z uregulowań ustawy skorzystało 89 podmiotów o innych strukturach organizacyjno-prawnych, w tym instytucji i podmiotów kościelnych w liczbie 81. Z tego wynika, że na dzień 1 stycznia 2008 roku w całej Polsce status organizacji pożytku publicznego miało 5756 podmiotów. Strukturę liczbową organizacji o statusie pożytku publicznego działających w Polsce przedstawiono w formie graficznej na rysunku nr 2 oraz w tabeli nr 2. ![Graph showing number of organizations with public benefit status in voivodeships] 1 – województwo dolnośląskie 2 – województwo kujawsko-pomorskie 3 – województwo lubelskie 4 – województwo lubuskie 5 – województwo łódzkie 6 – województwo małopolskie 7 – województwo mazowieckie 8 – województwo opolskie 9 – województwo podkarpackie 10 – województwo podlaskie 11 – województwo pomorskie 12 – województwo śląskie 13 – województwo świętokrzyskie 14 – województwo warmińsko-mazurskie 15 – województwo wielkopolskie 16 – województwo zachodniopomorskie Źródło: opracowanie własne Rys. 2. Liczba podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w województwach Wśród podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego oprócz dominujących, takich jak stowarzyszenia i fundacje, występują ponadto podmioty o innych, nietypowych formach organizacyjno-prawnych (por. rys. 3). Wśród miast wojewódzkich największą liczbę organizacji mających status organizacji pożytku publicznego zarejestrowano w Warszawie (720), we Wrocławiu (286) oraz w Krakowie (180), a najmniej w Kielcach (38). Liczba zarejestrowanych podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego w miastach wojewódzkich została przedstawiona w tabeli 3 i na rysunku nr 4. Tabela 2. Liczba podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego z uwzględnieniem ich struktury organizacyjno-prawnej (wg stanu na dzień 1.01.2008 r.) \| Lp. \| Województwo \| Podmioty ogółem \| Udział % \| Fund. \| Stow. \| SA \| Sp. z o.o. \| Inne \| \|-----\|-------------------\|------------------\|----------\|-------\|-------\|------\|------------\|------\| \| 1 \| Dolnośląskie \| 705 \| 12% \| 158 \| 538 \| 0 \| 1 \| 8 \| \| 2 \| Kujawsko-Pomorskie\| 166 \| 3% \| 47 \| 114 \| 0 \| 0 \| 5 \| \| 3 \| Lubelskie \| 268 \| 5% \| 47 \| 212 \| 0 \| 0 \| 9 \| \| 4 \| Lubuskie \| 181 \| 4% \| 13 \| 166 \| 0 \| 0 \| 2 \| \| 5 \| Łódzkie \| 281 \| 5% \| 67 \| 210 \| 0 \| 1 \| 3 \| \| 6 \| Małopolskie \| 463 \| 8% \| 106 \| 350 \| 0 \| 0 \| 7 \| \| 7 \| Mazowieckie \| 1013 \| 18% \| 381 \| 619 \| 0 \| 2 \| 11 \| \| 8 \| Opolskie \| 282 \| 5% \| 18 \| 261 \| 0 \| 0 \| 3 \| \| 9 \| Podkarpackie \| 352 \| 6% \| 39 \| 310 \| 0 \| 0 \| 3 \| \| 10 \| Podlaskie \| 173 \| 3% \| 27 \| 142 \| 0 \| 0 \| 4 \| \| 11 \| Pomorskie \| 471 \| 8% \| 129 \| 338 \| 0 \| 0 \| 4 \| \| 12 \| Śląskie \| 503 \| 8% \| 99 \| 394 \| 0 \| 0 \| 10 \| \| 13 \| Świętokrzyskie \| 102 \| 2% \| 13 \| 86 \| 0 \| 0 \| 3 \| \| 14 \| Warmińsko-Mazurskie\| 226 \| 4% \| 22 \| 200 \| 1 \| 0 \| 3 \| \| 15 \| Wielkopolskie \| 374 \| 7% \| 76 \| 293 \| 1 \| 0 \| 4 \| \| 16 \| Zachodniopomorskie\| 196 \| 3% \| 39 \| 153 \| 0 \| 2 \| 2 \| \| \| OGÓŁEM \| 5756 \| 100% \| 1281 \| 4386 \| 2 \| 6 \| 81 \| Źródło: opracowanie własne Rys. 3. Formy prawne podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w Polsce (wg stanu na dzień 1.01.2008 r.) Tabela 3. Liczba podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w miastach wojewódzkich (wg stanu na dzień 1.01.2008 r.) \| Lp. \| Miasto wojewódzkie \| Liczba podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego \| \|-----\|----------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| 1 \| Wrocław \| 286 \| \| 2 \| Bydgoszcz \| 50 \| \| 3 \| Lublin \| 112 \| \| 4 \| Zielona Góra \| 61 \| \| 5 \| Łódź \| 132 \| \| 6 \| Kraków \| 180 \| \| 7 \| Warszawa \| 720 \| \| 8 \| Opole \| 87 \| \| 9 \| Rzeszów \| 92 \| \| 10 \| Białystok \| 83 \| \| 11 \| Gdańsk \| 161 \| \| 12 \| Katowice \| 65 \| \| 13 \| Kielce \| 38 \| \| 14 \| Olsztyn \| 65 \| \| 15 \| Poznań \| 161 \| \| 16 \| Szczecin \| 75 \| \| \| Razem \| 2368 \| Źródło: opracowanie własne 4.3.1. DOKUMENTY REJESTROWE ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Z badania dokumentów rejestrowych o nadanie danemu podmiotowi statusu organizacji pożytku publicznego wynika, że z ogólnej liczby 153 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w Krakowie 110 podmiotów (tj. 71,9%) funkcjonowało przed uchwaleniem ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a 43 podmioty (tj. 28,1%) powstały po uchwaleniu ustawy z 24 kwietnia 2003 roku (por. rys. 5)\textsuperscript{137}. \textsuperscript{137} Wśród zbadanych organizacji były podmioty, które wraz z wnioskiem o wpis do rejestru składały równocześnie prośbę o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego. Rys. 5. Struktura ilościowa podmiotów mających status pożytku publicznego: a) organizacje istniejące przed uchwaleniem ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie b) organizacje powstałe po wejściu w życie ww. ustawy (wg stanu na dzień 31.05.2006 r.) Z 43 organizacji powstałych po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w grupie fundacji zarejestrowano 22 podmioty (51,1%), stowarzyszeń – 18 podmiotów (41,9%), a w grupie podmiotów innych (w tym kościelne osoby prawne) zarejestrowano tylko 3 (7,0%). Mała liczba organizacji kościelnych wynika zapewne z tego, że Caritas Archidiecezji Krakowskiej (ma swoje oddziały w prawie każdej parafii) zaspokaja zapotrzebowanie w zakresie działalności charytatywnej. Pozostałe związki wyznaniowe – liczebnie mniejsze – działają na szczeblu centralnym lub diecezjalnym, na przykład Diakonia w kościołach ewangelickich, czy Prawosławne Ośrodki Miłosierdzia Eleos, które również mają swoje placówki zamiejscowe. Podmioty występujące o przyznanie im statusu organizacji pożytku publicznego muszą spełniać warunki określone w art. 20 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Z analizy akt sądowych o nadanie podmiotom statusu organizacji pożytku publicznego wynika, że dokumentacja 142 podmiotów (92,8%) wykazywała braki formalne, a tylko 11 podmiotów (7,2%) zostało zarejestrowanych jako organizacje pożytku publicznego bez wezwania do usunięcia braków formalnych (por. rys. 6). W grupie fundacji 53 podmioty (34,6%) zostały wezwane przez sąd do usunięcia braków we wniosku, natomiast w grupie stowarzyszeń aż 85 (55,5%) wniosków o wpis statusu organizacji pożytku publicznego miało braki formalne. Ta stosunkowo duża liczba organizacji zobowiązana do dołączenia wymaganych dokumentów w postępowaniu rejestrowym świadczy w pierwszej kolejności o wysokich wymaganiach nałożonych przez ustawodawcę na podmioty ubiegające się o nadanie im statusu organizacji pożytku publicznego. Rys. 6. Struktura procentowa podmiotów, które uzyskały status organizacji pożytku publicznego po spełnieniu wymagań formalnych Wnioski podmiotów ubiegających się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego zbadano pod kątem kompletności takich dokumentów, jak: a) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz cały skład Zarządu, b) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz Zarząd zgodnie z regułą reprezentacji, c) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz organ nadzoru lub kontroli, d) oświadczenie Zarządu podmiotu o spełnieniu wymogów ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, e) merytoryczne sprawozdanie z prowadzonej dotychczas działalności, f) inne dokumenty potwierdzające zasadność ubiegania się przez podmiot o status organizacji pożytku publicznego. Niektóre organizacje nie złożyły żadnych wymaganych ustawowo dokumentów, a poszczególne wnioski zawierały bardzo ubogie załączniki$^{138}$. Należy w tym --- $^{138}$ Stwierdzono, że w 24 (15,7%) przypadkach do wniosku nie złożono żadnego z dokumentów wymienionych wyżej w punktach od a do e, w 33 (21,6%) przypadkach stwierdzono brak oświadczenia Zarządu podmiotu o spełnieniu wymogów ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz w 33 (21,6%) przypadkach nie złożono wymaganych ustawą sprawozdań merytorycznych i finansowych. Podmioty mające status organizacji pożytku publicznego miejscu zauważyć, iż nie tylko organizacje składały niekompletną dokumentację, ale również i Sąd Rejestrowy przy wpisie wzmianki o nadaniu statusu organizacji pożytku publicznego nie zawsze egzekwował od podmiotu usunięcie braków formalnych. Z przeprowadzonego badania akt sądowych wynika, że: przeciętny czas rozpatrywania wniosków dla całej populacji podmiotów (153) w badanym okresie wyniósł 144 dni, w tym dla fundacji – 118 dni, stowarzyszeń – 166 dni, a dla innych podmiotów – 32 dni. Najkrótszy czas wyniósł 1 dzień, a najdłuższy – 737 dni$^{139}$. Z uwagi na duży rozrzuł czasu rozpatrywania wniosków o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego przez Krajowy Rejestr Sądowy wykorzystano test T-Studenta$^{140}$, powszechnie stosowany w badaniach socjologicznych$^{141}$ dla małej populacji (153)$^{142}$. Test T-Studenta pozwala dla wyliczonej średniej arytmetycznej określić odchylenie i błąd standardowy. Odchylenie standardowe ($S_{(\bar{x})}$) jest miarą zmienności, zwie się je też odchyleniem średnim zmiennej losowej. Wskazuje, w jakim stopniu wszystkie jednostki z danego zbioru różnią się od średniej arytmetycznej; wyrażone jest jako pierwiastek kwadratowy z wariancji $(S^2_{(\bar{x})})$, która stanowi kwadrat odchylenia wartości zmiennych od średniej arytmetycznej tej zmiennej. Odchylenie standardowe wykorzystywane jest do wyliczenia błędu standardowego ($S_{(\bar{x})}$) oraz do określenia przedziału ufności, będącego jednocześnie oszacowaniem rzeczywistej wartości średniej arytmetycznej zawartej w przedziale: \[ \bar{x} - p \cdot S_{(\bar{x})} < \bar{x} < \bar{x} + p \cdot S_{(\bar{x})} \] gdzie: $\bar{x}$ – średnia arytmetyczna, $p$ – poziom ufności, $S_{(\bar{x})}$ – odchylenie standardowe. Wyniki wyliczeń zamieszczone w tabeli nr 4. --- $^{139}$ Za M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 80. $^{140}$ Por. G. Wieczorkowska, P. Kochański, M. Eliaszuk, Statystyka. Wprowadzenie do analizy danych sondażowych i eksperymentalnych, Warszawa 2004, s. 159–185. $^{141}$ W. Zaczynski, Praca badawcza nauczyciela…, s. 193–229; E. Kuczyński, Opracowanie wyników doświadczeń…, s. 103–113; W. Krysicki i inni, Rachunek prawdopodobieństwa i statystyka matematyczna w zadaniach, część II: Statystyka matematyczna, Warszawa 1986, s. 287–288. $^{142}$ G. Wieczorkowska, P. Kochański, M. Eliaszuk, Statystyka. Wprowadzenie do analizy danych sondażowych i eksperymentalnych…, s. 159–185. Tabela 4. Przeciętny czas oczekiwania podmiotu na wpis do rejestru organizacji pożytku publicznego i jego zmienność w badanej populacji \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Liczebność populacji \| Średnia $ \bar{X} $ \| Odchylenie standardowe $ S_{(\bar{x})} $ \| Błąd standardowy $ S_{(\bar{x})} $ \| Przedział ufności (dni) \| \|-----\|------------------------\|----------------------\|------------------------\|------------------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------\| \| 1 \| Podmioty ogółem \| 153 \| 144 \| 144,70 \| 0,9437 \| ± 1,57 \| \| 2 \| Fundacje \| 57 \| 118 \| 110,79 \| 1,9427 \| ± 3,25 \| \| 3 \| Stowarzyszenia \| 91 \| 166 \| 161,44 \| 1,7741 \| ± 2,95 \| \| 4 \| Inne podmioty \| 5 \| 32 \| Nie określono \| \| \| Źródło: badania własne Konieczność usunięcia braków formalnych przez podmioty ubiegające się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego niewątpliwie wpłynęła na czas wpisania przez Sąd Rejestrowy statusu organizacji pożytku publicznego do Krajowego Rejestru Sądowego. Średni czas oczekiwania przez podmioty na wpis o uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego przedstawiono na rysunku nr 7. Rys. 7. Przeciętny czas rozpatrywania przez Sąd Rejestrowy wniosku podmiotu o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego Przy analizie wniosków podmiotów o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego nie stwierdzono dominującego czynnika, mającego istotny wpływ na czas wpisu do rejestru statusu organizacji pożytku publicznego. Przeciętny okres oczekiwania (ok. 5 miesięcy) podmiotu na wpis do rejestru wzmianki o nadaniu statusu organizacji pożytku publicznego niewątpliwie jest powodem utrudnień w funkcjonowaniu organizacji, zwłaszcza małych. Ponadto przyczynia się również do zniechęcenia innych podmiotów do ubiegania się o status organizacji pożytku publicznego. Długi okres oczekiwania podmiotu na nadanie mu statusu organizacji pożytku publicznego wpływa również na możliwość pozyskania dodatkowych źródeł finansowania, zwłaszcza z tzw. 1% odpisu podatkowego (uzależnionego od terminu składania rocznych deklaracji podatkowych) oraz od darczyńców, którzy niejednokrotnie uzależniają wpłaty od posiadania przez daną organizację statusu organizacji pożytku publicznego. 4.3.2. DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Organizacje pożytku publicznego za przyzwoleniem ustawy mogą prowadzić różnorodną działalność, a mianowicie działalność nieodpłatną pożytku publicznego, działalność odpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą. Wybór rodzaju lub rodzajów prowadzonej działalności należy do organizacji. Pod tym kątem zbadano całą populację z rozbiciem na stowarzyszenia, fundacje i podmioty o innych formach organizacyjno-prawnych. Wyszczególnione w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie sfery zadań publicznych zostały podzielone na następujące grupy$^{143}$: 1) ochrona i promocja zdrowia, 2) pomoc społeczna, charytatywna działalność na rzecz osób niepełnosprawnych, 3) edukacja i oświata, 4) kultura i sztuka, 5) turystyka, krajoznawstwo, wypoczynek dzieci i młodzieży, 6) ochrona środowiska, ekologia, 7) społeczność lokalna, 8) sport i kultura fizyczna, 9) pozostała działalność. Wyniki badań zestawiono w tabeli nr 5. Z przeprowadzonego badania wynika, że najwięcej organizacji pożytku publicznego, tj. 22,9%, prowadzi działalność w zakresie edukacji i oświaty, natomiast najmniej w zakresie tzw. społeczności lokalnej. Do popularnej wśród organizacji sfery zadań publicznych należy również ochrona i promocja zdrowia (20,9%) oraz pomoc społeczna (18,9%). Należy zauważyć, że preferencje fundacji i stowarzyszeń co do obszaru zadań publicznych różnią się między sobą. Najpopu- $^{143}$ Na podstawie art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na potrzeby niniejszej pracy dokonano własnego podziału sfer zadań publicznych. Tabela 5. Rodzaj działalności prowadzonej przez podmioty mające status organizacji pożytku publicznego \| Rodzaj prowadzonej działalności \| Ogółem \| % \| Fundacje \| % \| Stowarzyszenia \| % \| Inne \| % \| \|---------------------------------\|--------\|-----\|----------\|-----\|----------------\|-----\|------\|-----\| \| Ochrona i promocja zdrowia \| 32 \| 20,9% \| 19 \| 33,3% \| 13 \| 14,3% \| 0 \| 0% \| \| Pomoc społeczna, charytatywna działalność na rzecz osób niepełnosprawnych \| 29 \| 18,9% \| 8 \| 14,0% \| 19 \| 20,9% \| 2 \| 40% \| \| Edukacja i oświata \| 35 \| 22,9% \| 13 \| 22,8% \| 21 \| 23,1% \| 1 \| 20% \| \| Kultura i sztuka \| 9 \| 5,9% \| 6 \| 10,5% \| 3 \| 3,3% \| 0 \| 0% \| \| Turystyka, krajoznawstwo, wypoczynek dzieci i młodzieży \| 5 \| 3,3% \| 1 \| 1,7% \| 4 \| 4,4% \| 0 \| 0% \| \| Ochrona środowiska, ekologia \| 10 \| 6,5% \| 2 \| 3,5% \| 7 \| 7,7% \| 1 \| 20% \| \| Społeczność lokalna \| 2 \| 1,3% \| 1 \| 1,7% \| 1 \| 1,1% \| 0 \| 0% \| \| Sport i kultura fizyczna \| 18 \| 11,8% \| 2 \| 3,5% \| 15 \| 16,5% \| 1 \| 20% \| \| Pozostała działalność \| 13 \| 8,5% \| 5 \| 8,8% \| 8 \| 8,8% \| 0 \| \| \| Razem \| 153\| 100% \| 57 \| 100% \| 91 \| 100% \| 5 \| 100% \| Źródło: badania własne Larniejsza sfera działalności fundacji to ochrona i promocja zdrowia. Dla tej grupy podmiotów stanowi ona 33,3%, podczas gdy stowarzyszenia w tym zakresie są aktywne tylko w 14,3%. Odwrotna proporcja występuje w działalności stowarzyszeń, które najczęściej preferują zadania w zakresie pomocy społecznej (20,9% oraz odpowiednio dla fundacji – 14,0%), a także w sporcie i rekreacji (16,5% i odpowiednio dla fundacji – 3,5%). Należy zwrócić uwagę na to, iż w sferze edukacji i oświaty obie badane grupy są podobnie aktywne (fundacje – 22,8%, stowarzyszenia – 23,1%). Inne organizacje, w tym podmioty kościelne, najczęściej realizują zadania publiczne w sferze pomocy społecznej. Na rysunku nr 8 przedstawiono w formie graficznej w ujęciu liczbowym uzyskane wyniki przeprowadzonego badania. 1 – Ochrona i promocja zdrowia 2 – Pomoc społeczna, charytatywna działalność na rzecz osób niepełnosprawnych 3 – Edukacja i oświata 4 – Kultura i sztuka 5 – Turystyka, krajoznawstwo, wypoczynek dzieci i młodzieży 6 – Ochrona środowiska, ekologia 7 – Społeczność lokalna 8 – Sport i kultura fizyczna 9 – Pozostała działalność Źródło: badanie własne Rys. 8. Rodzaj działalności prowadzonej przez podmioty o różnych formach organizacyjno-prawnych, posiadające status organizacji pożytku publicznego Ustawodawca dodatkowo zobowiązał podmioty ubiegające się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego do wyraźnego rozdzielenia prowadzonych przez siebie rodzajów działalności, zwłaszcza odpłatnej pożytku publicznego od działalności gospodarczej, które nie mogą być prowadzone w odniesieniu do tej samej sfery zadań publicznych. Pod tym kątem zbadano również dokumentację rejestrową podmiotów ubiegających się o nadanie im statusu organizacji pożytku publicznego. Wyniki przedstawiono w tabeli nr 6. Wśród podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego największy udział mają organizacje prowadzące tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego (44,4%) oraz działalność nieodpłatną i odpłatną pożytku publicznego (26,8%). Tabela 6. Rodzaj działalności prowadzonej przez podmioty mające status organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Rodzaj prowadzonej działalności \| Liczba \| % \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|--------\|-----\| \| a) \| Tylko działalność nieodpłatna pożytku publicznego \| 68 \| 44,4% \| \| b) \| Tylko działalność odpłatna pożytku publicznego \| 5 \| 3,3% \| \| c) \| Działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego \| 41 \| 26,8% \| \| d) \| Działalność nieodpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza \| 21 \| 13,7% \| \| e) \| Działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza \| 1 \| 0,7% \| \| f) \| Działalność nieodpłatna i działalność odpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza \| 17 \| 11,1% \| \| \| Ogółem \| 153 \| 100% \| Źródło: badania własne Tabela 7. Rodzaj prowadzonej działalności w grupie podmiotów: fundacje, stowarzyszenia i inne podmioty \| Lp. \| Rodzaj prowadzonej działalności \| Fundacje \| Stowarzyszenia \| Inne podmioty \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|----------\|----------------\|---------------\| \| \| \| Liczba \| % \| Liczba \| % \| Liczba \| % \| \| a) \| Tylko działalność nieodpłatna pożytku publicznego \| 23 \| 40,4% \| 42 \| 46,1% \| 3 \| 60% \| \| b) \| Tylko działalność odpłatna pożytku publicznego \| 2 \| 3,5% \| 3 \| 3,2% \| 0 \| 0% \| \| c) \| Działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego \| 11 \| 19,3% \| 28 \| 31,1% \| 2 \| 40% \| \| d) \| Działalność nieodpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza \| 13 \| 22,8% \| 8 \| 8,7% \| 0 \| 0% \| \| e) \| Działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza \| 1 \| 1,7% \| 0 \| 0% \| 0 \| 0% \| \| f) \| Działalność nieodpłatna i działalność odpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza \| 7 \| 12,3% \| 10 \| 10,9% \| 0 \| 0% \| \| \| Ogółem \| 57 \| 100% \| 91 \| 100% \| 5 \| 100%\| Źródło: badania własne Z analizy tej wynika, że 26,8% podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego prowadzi w tej samej sferze zadań publicznych działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego, natomiast w 6,5% przypadków pokrywa się działalność nieodpłatna i działalności gospodarcza. Dla fundacji odpowiednio udziały te wynoszą: 26,3% i 12,3%, a dla stowarzyszeń – 25,3% i 3,3%. Zbieżności w działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego oraz w działalności nieodpłatnej pożytku publicznego i działalności gospodarczej mogą być przyczyną komplikacji w prawidłowym rozdzieleniu tych dwóch porządków, na co zwrócono uwagę w punkcie 4.2.4; dotyczy to zwłaszcza fundacji. 4.3.3. KORZYŚCI I UTRUDNIENIA ZWIĄZANE Z POSIADANIEM STATUSU ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO W ŚWIETLE BADANIA KWESTIONARIUSZOWEGO W celu znalezienia odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób i w jakim zakresie uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego przez badane organizacje wpłynęło na zmiany w ich funkcjonowaniu i jakie korzyści z tego tytułu uzyskano, skierowano do badanych podmiotów kwestionariusze z prośbą o ich wypełnienie. Wysłano kwestionariusze do tych samych 153 organizacji, których dokumentacja sądowa została wcześniej przeanalizowana. Zwrotne otrzymano 23 wypełnione kwestionariusze (tj. 15%). 5 podmiotów (3% respondentów) zgłosiło natomiast chęć pomocy w przeprowadzaniu badań do niniejszej rozprawy, jednakże ostatecznie kwestionariusza nie odesłały. Odpowiedzi respondentów zestawiono w tabelach od nr 9 do nr 13. Z wypowiedzi członków zarządu podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że praktycznie wszyscy respondenci (95,7%) uznali, iż warto było podjąć działania mające na celu uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego. Ankietowani stwierdzili, że uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego rozszerzyło perspektywy działalności statutowej. Ponadto około 1/3 respondentów wiąże ze statusem organizacji pożytku publicznego zwiększenie liczby podmiotów chcących współpracować z organizacją. Zaskoczeniem było, że w odczuciu tylko 34,8% ankietowanych podniósł się prestiż organizacji. Podkreślić należy, iż wysoki odsetek badanych wskazał, że uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego nie wpłynęło na zmianę zarządzania podmiotem. Wynika to prawdopodobnie z rozbudowanej struktury administracyjnej, dzięki której dodatkowe obowiązki związane z posiadanym statusu organizacji pożytku publicznego nie wymagają wprowadzenia zmian organizacyjnych. Nieco inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku małych organizacji. Podmioty o mało rozbudowanej strukturze organizacyjnej, pozyskując status organizacji pożytku publicznego, muszą dokonać zmian w zarządzaniu, zwłaszcza w dziedzinie gospodarki zasobami finansowymi, a niejednokrotnie dokonać również zmian wewnątrz organizacji. Tabela 9. Korzyści i utrudnienia formalne związane z pozyskaniem statusu organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedź \| Liczba odpow. \| % \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------\|-----------\|---------------\|-----\| \| 1 \| Czy aby uzyskać status OPP, organizacja musiała dokonać zmiany organizacyjnej? \| a) NIE \| 14 \| 60,9% \| \| \| \| b) TAK \| 9 \| 39,1% \| \| \| \| c) nie wiem \| 0 \| 0% \| \| 2 \| Czy uzyskanie statusu OPP utrudniło bieżące funkcjonowanie organizacji? \| a) NIE \| 21 \| 91,3% \| \| \| \| b) TAK \| 2 \| 8,7% \| \| \| \| c) nie wiem \| 0 \| 0% \| \| 3 \| Czy uzyskanie przez organizację statusu OPP zwiększyło możliwości i perspektywy prowadzenia działalności statutowej? \| a) NIE \| 4 \| 17,4% \| \| \| \| b) TAK \| 17 \| 73,9% \| \| \| \| c) nie wiem \| 2 \| 8,7% \| \| \| \| Brak odpowiedzi \| 0 \| 0% \| \| 4 \| Czy w Pani/Pana odczuciu podniósł się prestiż organizacji po uzyskaniu statusu OPP? \| a) NIE \| 8 \| 34,8% \| \| \| \| b) TAK \| 8 \| 34,8% \| \| \| \| c) nie wiem \| 6 \| 26,1% \| \| \| \| Brak odpowiedzi \| 1 \| 4,3% \| \| 5 \| Czy w Pani/Pana odczuciu po uzyskaniu statusu OPP więcej osób fizycznych i prawnych chce współpracować z organizacją? \| a) NIE \| 15 \| 65,2% \| \| \| \| b) TAK \| 7 \| 30,4% \| \| \| \| c) nie wiem \| 1 \| 4,3% \| \| 6 \| Czy według Pani/Pana warto było uzyskać status OPP? \| a) TAK \| 22 \| 95,7% \| \| \| \| b) NIE \| 0 \| 0% \| \| \| \| c) nie wiem \| 1 \| 4,3% \| Źródło: badania własne Status organizacji pożytku publicznego daje organizacjom możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych. Należy zwrócić uwagę, że wpływy finansowe organizacji zwiększyły się przede wszystkim z uwagi na przywilej odpisu 1% podatku dochodowego od osób fizycznych, z którego skorzystały wszystkie organizacje. Tylko 34,8% ankietowanych zadeklarowało, że pozyskało środki finansowe z pozostałych źródeł. Zauważać trzeba, że z chwilą uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego wpływy finansowe organizacji wzrosły mniej niż 10%, a jedynie u 8,3% organizacji wzrost ten przekroczył 50% dotychczasowych osiąganych dochodów. Stosunkowo duży odsetek respondentów stwierdził, że kondycja finansowa reprezentowanych przez nich podmiotów pozostała bez zmian. Tabela 10. Korzyści finansowe związane z pozyskaniem statusu organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedź \| Liczba odpow. \| % \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------\|---------------\|-----\| \| 1 \| Jak zmieniły się źródła wpływów finansowych organizacji? \| a) pozostały bez zmian \| 1 \| 4,3%\| \| \| \| b) tylko o 1% od podatku doch. \| 14 \| 60,9%\| \| \| \| c) 1% oraz inne źródła \| 8 \| 34,8%\| \| \| \| d) nie wiem \| 0 \| 0% \| \| 2 \| O ile zwiększyły się wpływy finansowe organizacji po uzyskaniu statusu OPP w 2004 r.? \| a) pozostały bez zmian \| 5 \| 21,7%\| \| \| \| b) poniżej 10% \| 1 \| 4,3%\| \| \| \| c) 10% – 24% \| 2 \| 8,7%\| \| \| \| d) 25% – 50% \| 1 \| 4,3%\| \| \| \| e) powyżej 50% \| 0 \| 0% \| \| \| \| f) uległy zmniejszeniu \| 0 \| 0% \| \| \| \| Brak odpowiedzi lub nie dotyczy \| 14 \| 60,9%\| \| 3 \| O ile zwiększyły się wpływy finansowe organizacji po uzyskaniu statusu OPP w 2005 r.? \| a) pozostały bez zmian \| 3 \| 13,0%\| \| \| \| b) poniżej 10% \| 7 \| 30,4%\| \| \| \| c) 10% – 24% \| 2 \| 8,7%\| \| \| \| d) 25% – 50% \| 2 \| 8,7%\| \| \| \| e) powyżej 50% \| 0 \| 0% \| \| \| \| f) uległy zmniejszeniu \| 0 \| 0% \| \| \| \| Brak odpowiedzi lub nie dotyczy \| 9 \| 39,1%\| \| 4 \| O ile zwiększyły się wpływy finansowe organizacji po uzyskaniu statusu OPP w 2006 r.? \| a) pozostały bez zmian \| 5 \| 21,7%\| \| \| \| b) poniżej 10% \| 9 \| 39,1%\| \| \| \| c) 10% – 24% \| 3 \| 13,0%\| \| \| \| d) 25% – 50% \| 0 \| 0% \| \| \| \| e) powyżej 50% \| 2 \| 8,7%\| \| \| \| f) uległy zmniejszeniu \| 0 \| 0% \| \| \| \| Brak odpowiedzi lub nie dotyczy \| 4 \| 17,4%\| Źródło: badania własne Z posiadaniem statusu organizacji pożytku publicznego związany jest obowiązek rozliczenia się z wykorzystania środków finansowych pozyskanych z tzw. 1% odpisu od podatku dochodowego oraz obowiązek publikowania sprawozdań finansowych i merytorycznych. Stosunkowo duży odsetek (30,4%) respondentów stwierdził, że nie rozliczyli się oni ze środków finansowych pozyskanych z 1% odpisu od podatku dochodowego. Brak takiego rozliczenia niewątpliwie wpływa na obniżenie wiarygodności organizacji pożytku publicznego, a w konsekwencji na obniżenie wpływów środków pieniężnych. O wiarygodności organizacji pożytku publicznego decyduje również przejrzystość prowadzonej działalności staTabela 11. Sprawozdawczość organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedź \| Liczba odpow. \| % \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------\|---------------\|-----\| \| 1 \| Czy organizacja sporządza rozliczenia z przekazanego 1% od podatku dochodowego? \| a) TAK \| 15 \| 65,2% \| \| \| \| b) NIE \| 7 \| 30,4% \| \| \| \| c) Nie wiem \| 0 \| 0% \| \| \| \| Brak odpowiedzi \| 1 \| 4,3% \| \| 2 \| Czy organizacja ogłosiła sprawozdanie? \| a) tylko w Monitorze B \| 1 \| 4,3% \| \| \| \| b) tylko na stronie internetowej \| 12 \| 52,2% \| \| \| \| c) na stronie internetowej i w Monitorze B \| 4 \| 17,4% \| \| \| \| d) nie ogłosiła w ogóle \| 4 \| 17,4% \| \| \| \| e) nie wiem \| 1 \| 4,3% \| \| \| \| Brak odpowiedzi \| 1 \| 4,3% \| Źródło: badania własne tutowej. Przejrzystość tę między innymi uzyskuje się poprzez publikowanie swoich sprawozdań finansowych i merytorycznych. Podmioty mające status organizacji pożytku publicznego zobowiązane są do zamieszczania ich na oficjalnej stronie Departamentu Pożytku Publicznego. Jak wynika z wypowiedzi respondentów, tego obowiązku nie spełniło 17,4% organizacji, a 8,6% nie udzieliło na ten temat żadnych odpowiedzi. Kwestię tę zweryfikowały badania własne. Z przeglądu oficjalnej strony internetowej Departamentu Pożytku Publicznego wynika, że spośród 153 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego tyl- Tabela 12. Przywileje związane ze statusem organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedź \| Liczba korzyst. \| % \| \|-----\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------\|-----------------\|-----\| \| 1 \| Z jakich poniżej wymienionych przywilejów OPP korzysta Państwa organizacja? \| a) zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych \| 8 \| 34,7% \| \| \| \| b) zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych \| 6 \| 26,1% \| \| \| \| c) zwolnienia od podatku od nieruchomości \| 6 \| 26,1% \| \| \| \| d) zwolnienia od opłaty skarbowej \| 12 \| 52,2% \| \| \| \| e) zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych \| 7 \| 30,4% \| \| \| \| f) uprawnień dotyczących nieruchomości \| 0 \| 0% \| \| \| \| g) darowizn \| 12 \| 52,2% \| \| \| \| h) 1% podatku \| 23 \| 100% \| \| \| \| i) ułatwionego dostępu do publicznej radiofonii i TV \| 3 \| 13,0% \| \| \| \| j) nie wiem konkretnie z jakich \| 0 \| 0% \| Źródło: badania własne ko 47 opublikowało sprawozdania finansowe i merytoryczne. Oznacza to, że aż 69,3% organizacji nie wykonało obowiązku ustawowego, co mogłoby być przesłanką do pozbawienia tych podmiotów statusu organizacji pożytku publicznego. We wszystkich odesłanych ankietach jako główną zaletę statusu organizacji pożytku publicznego wskazano możliwość skorzystania z „mechanizmu” 1% odpisu od podatku dochodowego od osób fizycznych. Dopiero w dalszej kolejności wymieniono inne przywileje związane ze statusem, a to: pozyskiwanie darowizn, zwolnienie od opłat skarbowych i zwolnienie od podatku od osób prawnych. Stosunkowo niewielu badanych skorzystało natomiast z przywileju nieodpłatnego dostępu do publicznego radia i telewizji. Uzyskane od respondentów odpowiedzi są zbliżone z wypowiedziami uczestników w zogniskowanym wywiadzie grupowym. Wśród podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego, które odpowiedziały na ankietę, 52,2% prowadzi działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego, a 21,7% tylko nieodpłatną działalność pożytku publicznego. Odpowiedzi te są zbliżone do wyników badań akt sądowych, zwłaszcza w zakresie prowadzonej działalności. Dodatkowo poproszono respondentów o uściślenie, w formie wolnej odpowiedzi, powodu wyboru określonej działalności: 1) Dlaczego Państwa organizacja prowadzi tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego? 2) Dlaczego Państwa organizacja prowadzi tylko działalność odpłatną pożytku publicznego? 3) Dlaczego Państwa organizacja prowadzi działalność nieodpłatną i odpłatną pożytku publicznego? 4) Dlaczego Państwa organizacja nie prowadzi działalności gospodarczej? Tabela 13. Rodzaje prowadzonej działalności podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Rodzaj odpowiedzi \| Liczba korzyst. \| % \| \|-----\|---------------\|----------------------------------------------------------------------------------\|-----------------\|-----\| \| \| Organizacja prowadzi: \| a) tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego \| 5 \| 21,7% \| \| \| \| b) tylko działalność odpłatną pożytku publicznego \| 0 \| 0% \| \| \| \| c) działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego \| 12 \| 52,2% \| \| \| \| d) działalność nieodpłatną pożytku publicznego i działalność gospodarczą \| 3 \| 13,0% \| \| \| \| e) działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarczą \| 0 \| 0% \| \| \| \| f) działalność nieodpłatną i działalność odpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą \| 3 \| 13,0% \| \| \| \| g) nie wiem \| 0 \| 0% \| Źródło: badania własne Tabela 14. Zatrudnienie w organizacjach mających status organizacji pożytku publicznego \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedzi \| Liczba zatrudnionych \| Liczba zatrudnionych \| \|-----\|---------------------------------------------------\|-----------------------------\|----------------------\|----------------------\| \| 1 \| Ile osób zatrudnia Państwa organizacja?* \| – na umowę o pracę \| 123 \| Średnio 5 \| \| \| \| – na umowę-zlecenie \| 122 \| Średnio 5 \| \| \| \| – na umowę o dzieło \| 68 \| Średnio 3 \| \| \| \| – inne \| 33 \| Średnio 2 \| Źródło: badania własne Należy zauważyć, iż większość badanych nie umiała odpowiedzieć na zadane pytania albo udzieliła odpowiedzi nie na temat. Analizując wypowiedzi przedstawicieli organizacji, stwierdzono, że motywami prowadzenia tylko działalności nieodpłatnej pożytku publicznego są komplikacje związane z utrudnieniami finansowymi przy rozliczaniu działalności różnego rodzaju, a także zapis statutowy. Głównym natomiast powodem podejmowania przez organizacje odpłatnej działalności pożytku publicznego są wysokie koszty (które praktycznie to wymuszają) działalności statutowej. Brak pogłębiaonej refleksji na ten temat członków zarządu organizacji pożytku publicznego może świadczyć o tym, że ich przedstawiciele nie mają jeszcze wystarczającego doświadczenia, aby formułować wnioski ogólne wynikające z prowadzonej działalności pożytku publicznego. Z analizy ilościowej struktury organizacyjnej podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że są to podmioty zatrudniające stosunkowo małą liczbę osób. Ponadto badanie wykazało, że organizacje pożytku publicznego w niewielkim stopniu korzystają z pracy stałych wolontariuszy oraz bardzo rzadko poborowi odbywają w nich zastępczą służbę wojskową. Tabela 15. Wynagrodzenia członków Zarządu i organu kontroli \| Lp. \| Treść pytania \| Odpowiedź \| Liczba odpow. \| % \| \|-----\|---------------------------------------------------\|----------------------------\|---------------\|------\| \| 1 \| Czy członkowie Zarządu otrzymują wynagrodzenie? \| a) TAK (w tym częściowo) \| 6 \| 26,1%\| \| \| \| b) NIE \| 17 \| 73,9%\| \| \| \| c) nie wiem \| 0 \| 0% \| \| 2 \| Czy członkowie organu nadzoru otrzymują wynagrodzenie? \| a) TAK \| 0 \| 0% \| \| \| \| b) NIE \| 23 \| 100% \| \| \| \| c) nie wiem \| 0 \| 0% \| Źródło: badania własne * Bez uwzględnienia Fundacji im. Brata Alberta, która zatrudnia na etat 368 osób i 5 osób na umowy-zlecenia; jest ona przedmiotem nietypowym. Za pozytywny objaw w działalności organizacji pożytku publicznego należy uznać to, że w stosunkowo dużej liczbie podmiotów (73,9%) członkowie Zarządu nie pobierają wynagrodzenia, a w 100% podmiotów członkowie organów kontroli pełnią funkcje społecznie. Bibl. Jag. Wyniki badań uzyskane z przeprowadzonego wywiadu pogłębiającego pokrywają się z wypowiedziami uczestników będących przedstawicielami organizacji pozarządowych w zorganizowanych grupach dyskusyjnych (focus group). ### 4.3.4. KORZYŚCI I UTRUDNIENIA ZWIĄZANE ZE STATUSEM ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO W ŚWIETLE WYPowiedzi PRzedSTAWICIELI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH (FOCUS GROUP) Kolejnym krokiem podjętym w celu weryfikacji postawionych hipotez było badanie jakościowe wykonane za pomocą zogniskowanego wywiadu grupowego, polegającego na zorganizowaniu dwóch spotkań niewielkich grup osób z udziałem moderatora. Spotkania były zorganizowane odrębnie dla: - a) organizacji pozarządowych niemających statusu organizacji pożytku publicznego, - b) podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego. W pierwszym spotkaniu udział wzięło 9 z 10 zaproszonych przedstawicieli organizacji niemających statusu organizacji pożytku publicznego. Po wprowadzeniu przystąpiono do kontrolowanej przez moderatora dyskusji pomiędzy uczestnikami spotkania. Uczestnicy forum zgodnie stwierdzili, że sama idea pożytku publicznego jest dobra, pozytywna, lecz występują lub mogą występować pewne nieprawidłowości, głównie w postaci dużego zbiurokratyzowania. Ponadto zauważono, że z posiadaniem statusu organizacji pożytku publicznego łączą się większe koszty utrzymania organizacji. Wiąże się to z koniecznością zatrudnienia dodatkowych osób w administracji, jak na przykład powołania organu kontrolnego, co w przypadku małych podmiotów (nawet jednoosobowych) jest trudne do zrealizowania. Zauważono, że przekazywanie 1% podatku jest skomplikowane i może wiązać się z ryzykiem dla darczyńcy, w razie popełnienia jakiegoś błędu formalnego przy wypełnianiu podatkowej deklaracji rocznej. Najprostszym rozwiązaniem, według przedstawicieli podmiotów, byłoby wskazanie przez podatnika organizacji, którą chciałby wspomóc 1% podatku dochodowego od osób fizycznych$^{144}$. Uczestnicy forum postulowali, iż powinno istnieć rozróżnienie organizacji pożytku publicznego pod kątem ich wielkości, ponieważ małe, mniej znane podmioty mają mniejsze szanse, a obowiązki na nie nałożone, wiążące się z dodatkowymi kosztami, są takie same jak dla dużych, rozpoznawalnych i działających na inną skalę organizacji. Duże podmioty, które dysponują większymi --- $^{144}$ Postulat ten został uwzględniony w ustawie o podatku od osób fizycznych i obowiązuje od 1 stycznia 2007 r. funduszami, stać na administrację, obsługę organów kontroli, a więc posiadany status organizacji pożytku publicznego nie stanowi dla nich dużego obciążenia. W świetle obowiązującego ustawodawstwa, w przypadku średnich i małych podmiotów status organizacji pożytku publicznego „nie daje nic”, tylko komplikuje ich działalność. Ponadto wyrażono pogląd, iż należałoby rozważyć podział organizacji o statusie organizacji pożytku publicznego, wzorem lat przedwojennych, na organizacje działające jako podmioty filantropijne, stowarzyszenia użyteczności publicznej i na stowarzyszenia korporacyjne działające na rzecz własnych członków. Dyskutujący skonstatowali, że organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie obowiązującej ustawy, są „protezą” użytą zamiast wcześniejszych możliwości finansowania dobroczyńności za pomocą darowizn, w świetle poprzednich unormowań zawartych w ustawie o podatku dochodowym. Dodatkowo ze statusem organizacji pożytku publicznego związana jest niepewność, niesystematyczność pozyskiwania środków finansowych, gdyż w przypadku braku środków wszelkie zobowiązania muszą być na bieżąco regulowane, co może bardzo skomplikować lub nawet zagrozić bytowi danego podmiotu. Zdaniem przedstawicieli organizacji niemających statusu organizacji pożytku publicznego, status ten może być nadużywany przez organizacje poprzez nieuzasadnione zatrudnianie (na przykład 15 osób zatrudnionych na pełnym etacie w zarządzie organizacji) bądź traktowanie działalności pożytku publicznego jako działalności ubocznej, dodatkowej, prowadzonej przez podmiot. Uczestnicy stwierdzili, iż w związku z komplikacjami oraz niewielkimi korzyściami, jakie niesie z sobą uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego, wystąpienie o ten status nie jest celowe, chociaż uważają, że nie mieliby formalnych problemów z uzyskaniem takiego statusu. Na spotkaniu stwierdzono nadto, iż status organizacji pożytku publicznego nie podnosi prestiżu danej organizacji, gdyż wizerunek tak naprawdę kreowany jest przez działanie podmiotu, a dodatkowo przy bardzo małych organizacjach przez osoby będące ich założycielami lub reprezentantami. Na drugie spotkanie przedstawicieli podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego zaproszono 13 podmiotów; udział wzięło 8. Na początku spotkania członkowie organizacji wypowiedzieli się co do powodów, dla których zdecydowali się na uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego, stwierdzając, iż ten status podniesie prestiż ich organizacji oraz zwiększy wiarygodność, która związana jest z obowiązkami podawania do publicznej wiadomości sprawozdań finansowych i merytorycznych. Ważną przesłanką uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego było wymuszenie go przez donatorów, którzy uzależnili wpłaty na organizacje od posiadania tego statusu. Jakkolwiek, według uczestników spotkania, wpływy finansowe z tzw. 1% odpisu od podatku dochodowego od osób fizycznych nie były decydującym motywem pozyskania statusu organizacji pożytku publicznego, to jednak ten przywilej również wpłynął na decyzję. Należy zauważyć, że organizacje wiązały z „instytucją 1%” większe nadzieje, niż wynosiły rzeczywiste wpływy. Dyskutujący zauważyli, że mimo ustawowych przywilejów nie korzystają ze wszystkich ulg, które im przysługują – jak choćby zwolnienie z opłat skarbowych – z powodu braku wiedzy urzędników. Dodatkowo stwierdzono, że dużą ulgą dla organizacji byłoby zwolnienie z podatku VAT w części dotyczącej działalności organizacji pożytku publicznego, tak jak w innych krajach, na przykład w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Ponadto zwrócono uwagę na brak konsekwencji sądu co do wymaganych dokumentów, potrzebnych do zarejestrowania statusu organizacji pożytku publicznego, oraz brak jednolitej linii orzeczniczej w kwestii wpisów do rejestru statusu organizacji pożytku publicznego. Nawet podmiot, którego statut opracowany był przez autorytet w dziedzinie organizacji pozarządowych i osobę będącą współtwórcą ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, natrafił na trudności formalne. Podniesiono, iż pozyskanie funduszy z tzw. odpisu 1% podatku dochodowego od osób fizycznych wymaga przeprowadzenia kampanii informacyjnej (reklamowej, marketingowej). Te fundusze znacznie łatwiej pozyskują duże organizacje, które firmuje osoba znana społeczeństwu, na przykład fundacja Anny Dymnej „Mimo wszystko” czy fundacja Ewy Błaszczyk „Akogo”. Mniejsze organizacje, mało znane, mają duże trudności z pozyskaniem tych środków, a wspomagają je najczęściej donatorzy, którymi są członkowie i sympatycy danej organizacji. Zauważono, iż żaden z obecnych na spotkaniu podmiotów nie skorzystał z uprawnienia darmowego czasu antenowego, a jeżeli już zaistniał w mass mediach, to tylko dzięki spektakularnym akcjom organizowanym w ramach prowadzonej działalności (atrakcyjny news dla dziennikarzy) oraz dzięki osobowości ludzi w nich zaangażowanych. Zdaniem uczestników, organizacje ze statusem organizacji pożytku publicznego powinny być również zwolnione z konieczności uzyskiwania pozwoleń na organizowanie zbiórek publicznych z uwagi na wymóg składania i tak obszernych sprawozdań. Konieczność posiadania takich zezwoleń wcale nie utlatawia organizacjom pracy. Jeden z uczestników postulował, iż należy skorzystać z doświadczeń amerykańskich, gdzie status dobroczynej organizacji pozarządowej uzyskują podmioty o niskim poziomie (poniżej 20%) kosztów własnych, natomiast powyżej tego poziomu organizacja traci status organizacji pożytku publicznego. Dyskutujący konkludowali, że wszystkie organizacje non-profit, nie tylko ze statusem organizacji pożytku publicznego, powinny ustawiać w swoich działaniach koszty organizacji na poziomie nieprzekraczającym 20%, w przeciwnym razie taka organizacja nie ma nic wspólnego z filantropią. Innym postulatem wniesionym przez uczestników spotkania było stwierdzenie, aby zasądzone przez sąd nawiązki były przekazywane automatycznie podmiotom organizacji pożytku. W tym celu można stworzyć centralny rejestr organizacji pożytku publicznego i rozdzielać nawiązki według listy. Uczestnicy spotkania wyrazili swoje rozczarowanie ustawą, gdyż wbrew oczekiwaniom i zamierzeniom, regulacja ta nie uporządkowała w sposób dostateczny modelu funkcjonowania organizacji filantropijnych. Ponadto regulacje podatkowe, zdaniem wypowiadających się, łamią Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na brak równości praw, co wiąże się z pozbawieniem niektórych grup osób możliwości przekazania 1% swojego podatku dochodowego takim organizacjom (dotyczy to zwłaszcza emerytów, rentistów oraz podatników opodatkowanych podatkiem liniowym). Na zakończenie stwierdzono, że funkcjonowanie organizacji powinno opierać się w głównej mierze na wolontariuszach. Tylko w dużych organizacjach, w których dla realizacji celów statutowych konieczne jest zatrudnianie w wymiarze pełnego etatu osób posiadających określone kwalifikacje (na przykład pielęgniarki, lekarze, terapeuci i inni specjaliści), jest to dopuszczalne. Analizując zalety i wady wskazywane przez przedstawicieli organizacji posiadających i nieposiadających statusu organizacji pożytku publicznego, należy stwierdzić, że ustawodawca stworzył warunki zachęcające do ubiegania się o ten status w postaci takich przywilejów, jak na przykład: otrzymanie wielu zwolnień podatkowych, możliwość starania się o fundusze przekazane na rzecz organizacji przez podatników w ramach odpisu 1% podatku dochodowego, a także nieodpłatne informowanie o swoich działaniach w jednostkach publicznej radiofonii i telewizji. Nic dziwnego, że jeszcze przed uchwaleniem ustawy$^{145}$, aż 64% organizacji deklarowało chęć uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego. Rodzi się pytanie, dlaczego po kilku latach funkcjonowania organizacji pożytku publicznego jest tyle wypowiedzi praktyków wskazujących na wady i zagrożenia związane z pozyskaniem statusu organizacji pożytku publicznego, a tak mało badanych organizacji wskazuje na zalety i szanse. Pierwsze wyjaśnienie takiego a nie innego ustosunkowania może być związane z tym, że od organizacji pożytku publicznego wymaga się większej organizacji, formalizacji oraz profesjonalizacji działań, co stwarza nie tylko pewne szanse, ale i zagrożenia. ### 4.3.5. SYTUACJA FINANSOWA ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Jednym z najważniejszych problemów, z jakimi na co dzień stykają się organizacje pozarządowe, w tym podmioty mające status organizacji pożytku publicznego, jest ich sytuacja finansowa. Należy podkreślić, iż sytuacja finansowa organizacji pożytku publicznego wpływa w sposób decydujący na skuteczność działania i wypełniania statutowych zobowiązań. Kondycję finansową organizacji pożytku publicznego zbadaano, wykorzystując sprawozdania finansowe złożone do akt sądowych i opublikowane na oficjalnej stronie Departamentu Pożytku Publicznego$^{146}$. Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, podmioty mające status organizacji pożytku publicznego zobowiązane są --- $^{145}$ Jak wynika z badań przeprowadzonych przez Stowarzyszenie Klon Jawor; por. J. Dąbrowska, M. Gumkowska, J. Wygnański, Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych. Raport z badań 2002, Warszawa 2002, s. 5–10. $^{146}$ Por. M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 117–121. do sporządzania i ogłaszania rocznego sprawozdania finansowego\textsuperscript{147} także wówczas, gdy obowiązek jego sporządzania oraz ogłaszania nie wynika z przepisów ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości\textsuperscript{148}. Takie sprawozdanie finansowe organizacja powinna obowiązkowo zamieszczać na stronie internetowej Departamentu Pożytku Publicznego, na której znajduje się baza sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego. Z badanej populacji (n = 153) tylko 47 organizacji zamieściło swoje sprawozdania na tej stronie internetowej. Przy okazji zauważać można na podstawie weryfikacji wzajemnej badań, iż 9 (43%) respondentów wywiadu pogłębionego odpowiedziało, że ich organizacja opublikowała sprawozdanie finansowe na stronie internetowej, co po sprawdzeniu nie potwierdziło się. Badaniem sprawozdań finansowych objęto 47 podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego (ze 153, tj. 30,7%) za lata 2003–2005\textsuperscript{149}, w tym: - za rok 2003 – 18 podmiotów, - za rok 2004 – 47 podmiotów, - za rok 2005 – 42 podmioty. Z uwagi na to, iż podmioty mające status organizacji pożytku publicznego są zobowiązane do prowadzenia działalności społecznie użytecznej, badanie sprawozdań finansowych ograniczono tylko do ogólnych wybranych wskaźników opisujących sytuację finansową danego podmiotu. Biorąc pod uwagę szczególną specyfikę podmiotu mającego status organizacji pożytku publicznego, do badania sprawozdań finansowych wykorzystano dane ze sprawozdań finansowych podmiotów, które je opublikowały, i na ich podstawie sporządzono skróconą wersję bilansu, w układzie\textsuperscript{150}: \| AKTYWA \| PASYWA \| \|-------------------------\|-------------------------------\| \| A. Aktywa trwałe \| A. Kapitał (fundusz) własny \| \| B. Aktywa obrotowe \| B. Zobowiązania i rezerwy \| \| SUMA AKTYWÓW \| SUMA PASYWÓW \| Drugim podstawowym sprawozdaniem powiązanym z bilansem jest rachunek zysków i strat (wyników), w którym umieszcza się przychody z różnych rodzajów \textsuperscript{147} Sprawozdaniem finansowym w rozumieniu ustawy o rachunkowości jest bilans, rachunek wyników i informacja dodatkowa. \textsuperscript{148} Ustawa o rachunkowości, tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694, ze zm. \textsuperscript{149} W aktach sprawy i na stronie internetowej http://www.pozytek.gov.pl/ sprawozdania są niekompletne (np. bilans bez rachunku wyników lub sam rachunek zysków i strat) oraz w niektórych przypadkach występują błędy rachunkowe (wersje złożone do akt sądowych różnią się od wersji ogłaszanych na stronie internetowej). \textsuperscript{150} Podstawy rachunkowości. Aspekty teoretyczne i praktyczne, red. B. Micherda, Warszawa 2005, s. 94. działalności i koszty pozyskania tych przychodów, a ustalony rezultat koryguje się (zwiększa lub zmniejsza) o zyski i straty nadzwyczajne. Końcowym rezultatem tej korekty jest wynik finansowy brutto badanego podmiotu$^{151}$. Na podstawie danych zamieszczonych w sprawozdaniach finansowych sporządzono skróconą wersję rachunku zysków i strat w układzie: \| RACHUNEK WYNIKÓW (ZYSKU I STRAT) \| \|----------------------------------\| \| A \| Przychody ogółem \| \| B \| Koszty ogółem \| \| \| w tym: \| \| D \| Koszty administracyjne \| \| A-B \| WYNIK FINANSOWY OGÓŁEM \| Z analizy bilansów organizacji pożytku publicznego wynika stosunkowy wysoki udział podmiotów o niskiej sumie bilansowej, wynoszącej około 35,00–1000,00 zł. Organizacje mające niską sumę bilansową należą do grupy zakwalifikowanych jako słabe finansowo i są narażone na problemy finansowe w przypadku zaistnienia jakichkolwiek trudności w realizowaniu zobowiązań. Szczególnie dotyczy to tych podmiotów, które nie posiadają żadnego majątku trwałego. Takich podmiotów w latach 2003-2005 było: - w roku 2003 – 11 (61%), - w roku 2004 – 24 (51%), - w roku 2005 – 18 (43%). Brak aktywów trwałych podmiotu czyni go szczególnie wrażliwym na wszelkiego rodzaju problemy finansowe, które mogą wystąpić w trakcie jego działalności, natomiast brak majątku trwałego w pierwszym rzędzie czyni ten podmiot niezdolnym do uzyskania pożyczki lub kredytu bankowego$^{152}$. Drugim wskaźnikiem, którym posłużyono się przy badaniu sprawozdań finansowych, jest wskaźnik zadłużenia wyrażony wzorem: \[ Wskaźnik \ zadłużenia = \frac{zobowiązania \ ogółem}{kapitał \ własny} \] Wskaźnik ten określa stopień zadłużenia podmiotu długami spłacanymi w okresie dłuższym niż jeden rok od daty sporządzenia bilansu. Racjonalny wskaźnik długu długoterminowego powinien mieścić się w przedziale 0,5–1,0. --- $^{151}$ Z. Kołaczyk, Rachunkowość finansowa, wyd. III, Poznań 1999, s. 469–475. $^{152}$ Por. M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 118. Podmioty mające wskaźnik długu przekraczający 1,0 zaliczają się do grupy podmiotów poważnie zadłużonych$^{153}$. W tej grupie w latach 2003–2005 było: - w roku 2003 – 3 (16,7%), - w roku 2004 – 10 (21,3%), - w roku 2005 – 9 (21,4%) podmiotów. W badanej populacji organizacji pożytku publicznego stosunkowo niewielki odsetek miał ujemny kapitał własny. Takich podmiotów w badanym okresie było: - w roku 2003 – 4 (22,2%), - w roku 2004 – 5 (10,6%), - w roku 2005 – 3 (7,1%). Posiadanie ujemnego kapitału własnego oznacza, że podmiot taki w danym roku poniósł straty na działalności statutowej, które zostały pokryte kredytem bankowym$^{154}$. Zbadano również, w jakim stopniu z posiadanego kapitału własnego został sfinansowany majątek trwały organizacji pożytku publicznego. Wskaźnik ten wyraża się wzorem: \[ \text{Wskaźnik pokrycia majątku trwałego} = \frac{\text{kapitał własny}}{\text{majątek trwały}} \times 100\% \] Przy prawidłowo prowadzonej polityce finansowej w organizacji pożytku publicznego, kwota kapitałów stałych powinna przekraczać wartość uwidocznionego w aktywach bilansu majątku trwałego. Tabela 16. Organizacje wg stopnia pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym w latach 2003–2005 \| Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym podmiotu \| Za rok: \| \|---------------------------------------------------------------\|---------\| \| \| 2003 \| \| 2004 \| \| 2005 \| \| \| \| Liczba podmiotów \| % \| Liczba podmiotów \| % \| Liczba podmiotów \| % \| \| Poniżej 100% \| 3 \| 16,7% \| 10 \| 21,3% \| 8 \| 19,0% \| \| Powyżej 100% \| 4 \| 22,2% \| 13 \| 27,6% \| 16 \| 38,1% \| \| Nie posiadają majątku trwałego \| 11 \| 61,1% \| 24 \| 51,1% \| 18 \| 42,9% \| \| Razem \| 18 \| 100% \| 47 \| 100% \| 42 \| 100% \| Źródło: badania własne --- $^{153}$ Por. M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 119 oraz M. Sierpińska, Analiza kondycji finansowej przedsiębiorstwa, maszynopis brw. (materiały szkoleniowe), s. 5–23. $^{154}$ Por. I. Olechowicz, A. Tłaczala, Sprawozdawczość finansowa, Warszawa 2004, s. 284–291. Wśród podmiotów objętych badaniem największy udział mają te, które nie posiadają żadnego majątku trwałego, jakkolwiek z roku na rok liczba takich organizacji maleje. Stosunkowo wysoki udział badanych podmiotów to organizacje, których wskaźnik udziału kapitału własnego w sfinansowaniu majątku trwałego przekracza 100%, co oznacza, że część majątku trwałego została sfinansowana ze środków obcych (np. kredyt bankowy). W tej grupie wskaźnik ten z roku na rok wzrastał, co należy uznać za tendencję niekorzystną (tabela nr 16)$^{155}$. W przypadku organizacji pożytku publicznego jednym z ważniejszych wskaźników jest wskaźnik udziału kosztów administracyjnych organizacji do uzyskanych przychodów ogółem. Wskaźnik ten informuje, ile złotych z dochodu całościowo przeznaczono na koszty administracyjne (własne) podmiotu. Z powodu szczególnego trybu pozyskiwania przychodu przez organizacje pożytku publicznego (zbiórki, dotacje, 1% podatku dochodowego itd.) wskaźnik ten jest szczególnie obserwowany przez darczyńców. Omawiany wskaźnik wyraża się wzorem: \[ \text{Wskaźnik udziału kosztów administracyjnych} = \frac{\text{koszty administracyjne}}{\text{przychód ogółem}} \times 100\% \] W badanym okresie (lata 2003–2005) wśród podmiotów największy udział mają te organizacje pożytku publicznego, których koszty administracyjne nie przekraczają założonych 20% przychodów ogółem i z roku na rok liczba tych podmiotów wzrasta (por. tab. 17). Tabela 17. Organizacje wg wskaźnika udziału kosztów administracyjnych \| Wartość wskaźnika \| Rok 2003 \| Rok 2004 \| Rok 2005 \| \|-------------------\|----------\|----------\|----------\| \| \| Liczba podmiotów \| % \| Liczba podmiotów \| % \| Liczba podmiotów \| % \| \| Do 20% \| 9 \| 52,9% \| 26 \| 60,5% \| 25 \| 62,5% \| \| Od 20% do 50% \| 4 \| 23,5% \| 6 \| 13,9% \| 6 \| 15,0% \| \| Od 50% do 100% \| 2 \| 11,8% \| 10 \| 23,3% \| 9 \| 25,5% \| \| Powyżej 100% \| 2 \| 11,8% \| 1 \| 2,3% \| 0 \| 0% \| \| Razem \| 17 \| 100% \| 43 \| 100% \| 40 \| 100% \| Źródło: badania własne Rosnąca dynamika wzrostu kosztów administracyjnych występuje również w grupie podmiotów, których wskaźnik ten mieści się w przedziale 50%–100%, co należy uznać za tendencję niekorzystną. Jako pozytywne zjawisko należy na- --- $^{155}$ M.H. Kurleto, Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego…, s. 119. tomiast zauważać malejący, a w roku 2005 niewystępujący, wskaźnik udziału kosztów administracyjnych powyżej 100%. Świadczy to o tym, że organizacje pożytku publicznego ograniczają koszty własne na rzecz działalności społecznie użytecznej\textsuperscript{156}. W trakcie badania sprawozdań finansowych spostrzeżono ponadto pewne zjawiska mogące stanowić nieprawidłowości związane z rozliczeniem działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej. Z analizy sprawozdań finansowych wynika, że organizacje pożytku publicznego sporządzają je w sposób dowolny, wykorzystując do tego celu formularze bilansów i rachunków wyników oraz strat stosowane w rachunkowości i prowadzeniu ksiąg podatkowych dla przedsiębiorców. Brak jednolitego, dostosowanego do potrzeb organizacji sektora \textit{non-profit}, wzoru sprawozdania finansowego może prowadzić do nieprawidłowego lub nieczytelnego okresowego rozliczenia organizacji. Ponadto utrudnia to sporządzenie poprawnego sprawozdania przez dany podmiot, w szczególności przez małe organizacje. 4.3.6. OCENA STATYSTYCZNA SYTUACJI FINANSOWEJ ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO Dodatkowo wybrane dane ze sprawozdań finansowych (suma bilansowa, przychody ogółem i koszty ogółem) organizacji pożytku publicznego poddano ocenie statystycznej, stosując test T-Studenta do określenia błędu standardowego średniej arytmetycznej oraz test $\chi^2$ (chi-kwadrat)\textsuperscript{157} – test nieparametryczny, do zbadania istotności różnicy między wartością oczekiwaną (teoretyczną) a otrzymaną. Test $\chi^2$ pozwala dokonać oceny, czy różnica pomiędzy wartościami (liczbnościami) otrzymanymi a oczekiwanymi (teoretycznymi) jest istotna statystycznie. Miarą odchylenia (różnicy) pomiędzy wartościami otrzymanymi a oczekiwanymi jest statystyka $\chi^2$ wyrażona wzorem: $$\chi^2 = \sum \frac{(n_o \cdot n_i)^2}{n_i}$$ gdzie: $n_o$ – wartość otrzymana, $n_i$ – wartość oczekiwana (teoretyczna). Wartość oczekiwaną (teoretyczną) wylicza się według wzoru: $$n_i = \frac{\left(\sum_{i=1}^{n} w_i\right) \cdot \left(\sum_{i=1}^{m} k_i\right)}{N}$$ \textsuperscript{156} \textit{Ibidem}, s. 120. \textsuperscript{157} Ch. Frankfurt-Nachmias, D. Nachmias, \textit{Metody badawcze w naukach społecznych…}, 509–513; E. Babbie, \textit{Badania społeczne w praktyce}, Warszawa 2006, s. 503–510. gdzie: \[ \sum_{i=1}^{n} w_i - \text{suma w wierszu}, \] \[ \sum_{i=1}^{m} k_i - \text{suma w kolumnie}, \] $ N - \text{liczba ogólna badanej populacji (} n = 153). $ Test $ \chi^2 $ (chi-kwadrat) zastosowano do oceny wybranych wyników finansowych organizacji pożytku publicznego za lata 2003–2005 oraz do oceny organizacji pożytku publicznego prowadzących działalność odpłatną i nieodpłatną (tabela nr 8). Zgodnie z metodologicznymi zasadami obowiązującymi przy stosowaniu testu $ \chi^2 $, ocenie statystycznej poddano te wartości ekonomiczne (suma bilansowa, przychody ogółem i koszty ogółem), z których można utworzyć tablicę co najmniej dwudzielną. Z bazy do oceny statystycznej nadają się te podmioty, które w kolejnych latach 2003, 2004 i 2005 oraz w latach 2004 i 2005 złożyły sprawozdania finansowe. Takich podmiotów było$^{158}$: - za lata 2003–2005 – 12 podmiotów (bilanse), - – 11 podmiotów (rachunek zysków i strat), - za lata 2004–2005 – 27 podmiotów (bilanse), - – 23 podmioty (rachunek zysków i strat). Podmioty te poddano ocenie statystycznej $ \chi^2 $ osobno za lata 2003–2005 i za lata 2004–2005, z uwagi na to, iż w pierwszym przypadku można utworzyć tabelę trójdzielną, a w drugim przypadku tabelę dwudzielną. Dodatkowo wyniki finansowe podmiotów, wyłonionych na podstawie przedstawionego powyżej kryterium, uśredniono i określono za pomocą testu T-Studenta odchylenie standardowe i błąd standardowy przy założonym 95% poziomie ufności. Wyliczenia zamieszczono w tabelach nr 16–21. ### 126.96.36.199. Suma bilansowa Wartości bilansowe ogółem (sumy bilansowe) za kolejne lata 2003–2005 i wyliczenia zestawiono w tabeli nr 18. --- $^{158}$ Nie wszystkie badane podmioty złożyły do akt sądowych kompletne sprawozdania finansowe, część złożyła tylko bilanse, część tylko rachunki zysków i strat. Do oceny statystycznej nadają się te podmioty, które złożyły w kolejnych latach kompletne sprawozdania finansowe. Tabela 18. Ocena statystyczna sum bilansowych organizacji pożytku publicznego za kolejne lata 2003–2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Suma bilansowa (zł) \| \|---------------------------------\|---------------------\| \| \| Rok 2003 \| Rok 2004 \| Rok 2005 \| \| 12 \| 9,80 \| 213,32 \| 674,33 \| \| 22 \| 5 862 183,14 \| 6 223 025,34 \| 7 297 336,36 \| \| 25 \| 71 691,45 \| 97 936,27 \| 115 281,25 \| \| 26 \| 154 387,00 \| 291 251,00 \| 283 381,00 \| \| 57 \| 11 379,15 \| 20 358,75 \| 20 047,89 \| \| 58 \| 85 967,50 \| 72 317,45 \| 51 518,41 \| \| 62 \| 118 098,23 \| 48 119,47 \| 101 990,30 \| \| 64 \| 29,20 \| 46,30 \| 1 132,12 \| \| 103 \| 382 311,97 \| 631 465,03 \| 1 071 828,80 \| \| 132 \| 26 716,10 \| 365 559,23 \| 2 033 383,44 \| \| 141 \| 8 235,00 \| 132 685,43 \| 114 067,64 \| \| 153 \| 5 160,84 \| 5 582,68 \| 2 208,77 \| \| Razem \| 6 726 169,38 \| 7 888 560,27 \| 11 092 850,31 \| \| Średnia \| 560 514,12 \| 657 380,02 \| 924 404,19 \| \| Odchylenie standard. \| 1 673 116,06 \| 1 763 072,19 \| 2 097 625,85 \| \| Błąd standardowy \| 560 514,12 \| 160 279,29 \| 190 693,26 \| \| $\chi^2$ (wyliczony) = \| 2 271 812,23 \| \| \| \| $\chi^2$ (oczekiwany) = \| 33,924 \| \| \| Źródło: badania własne Z analizy sum bilansowych (majątku ogółem posiadanego przez organizację pożytku publicznego) 12 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że w latach 2003–2005 średnia arytmetyczna wartości sumy bilansowej wzrosła w roku 2004 o 17,3% (2003 r. = 100%), a w roku 2005 o 40,6% (2004 r. = 100%) (rys. 9). ![Średnie wartości sum bilansowych w latach: 2003–2004–2005](image) Rys. 9. Średnie wartości sum bilansowych w latach: 2003–2004–2005 Analizowano zmiany sum bilansowych również u tych podmiotów, które złożyły swoje bilanse za kolejne lata 2004–2005. W tej grupie znajdowało się 27 organizacji, a ich wartości bilansowe ogółem (sumy bilansowe) zestawiono w tabeli nr 19. Z analizy sum bilansowych w tej grupie podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że w latach 2004–2005 ich wartość określona średnią arytmetyczną wzrosła w roku 2004, a w roku 2005 spadła o 2,2% (2004 r. = 100%) (rys. 10). ![Graph showing average balance sums in years 2004-2005](image) Źródło: badania własne Rys. 10. Średnie wartości sum bilansowych w latach 2004–2005 Oceniając sumy bilansowe obydwu grup organizacji pożytku publicznego, tj. w grupie $ n = 12 $, stwierdzono, że sumy bilansowe wzrastały odpowiednio +17,3% i +40,6%, natomiast w grupie $ n = 27 $ zanotowano spadek wartości sumy bilansowej w roku 2005 w stosunku do roku 2004 o 2,1%. Jednakże porównując otrzymany wynik spadku wartości sumy bilansowej o 2,1% z wyliczonym błędem standardowym średniej arytmetycznej dla tej grupy podmiotów wynoszącym ±18,2%, należy stwierdzić, że sumy bilansowe z lat 2004–2005 w grupie $ n = 27 $ utrzymały się na tym samym poziomie. Ogólnie należy uznać za zjawisko pozytywne rosnącą dynamikę wartości sum bilansowych, ponieważ świadczy to, że organizacje pożytku publicznego powiększają swój potencjał materialny, co w konsekwencji prowadzi do polepszenia działalności społecznie użytecznej. ### 188.8.131.52. Przychody ogółem Wartości średnich przychodów ogółem uzyskanych przez organizacje pożytku publicznego w latach 2003–2005 i latach 2004–2005 zestawiono w tabelach nr 20 i nr 21. Z analizy przychodów ogółem 11 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że w latach 2003–2005 ich przeciętne przychody Tabela 19. Ocena statystyczna sum bilansowych podmiotów organizacji pożytku publicznego za kolejne lata 2004-2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Suma bilansowa (zł) \| \|---------------------------------\|---------------------\| \| \| 2004 \| 2005 \| \| 3 \| 2 218 646,52 \| 2 291 616,08 \| \| 17 \| 575 555,25 \| 483 497,07 \| \| 19 \| 38,30 \| 34,70 \| \| 21 \| 124 424,90 \| 355 868,34 \| \| 34 \| 27 271,83 \| 48 405,95 \| \| 37 \| 710 223,65 \| 938 040,16 \| \| 39 \| 558 391,16 \| 660 617,82 \| \| 40 \| 126 970,60 \| 135 758,59 \| \| 44 \| 73 533,17 \| 104 405,38 \| \| 45 \| 2 210 316,41 \| 2 350 705,62 \| \| 46 \| 461 441,79 \| 684 165,25 \| \| 50 \| 17 954,14 \| 139 403,71 \| \| 52 \| 1 548 200,17 \| 1 568 570,33 \| \| 66 \| 13 078,43 \| 13 078,43 \| \| 68 \| 2 550 321,17 \| 2 473 868,67 \| \| 83 \| 3 495 658,13 \| 239 179,04 \| \| 88 \| 887 190,81 \| 826 623,74 \| \| 91 \| 66 933,60 \| 65 378,28 \| \| 92 \| 22 841,99 \| 25 716,08 \| \| 93 \| 1 277 711,17 \| 1 271 400,00 \| \| 95 \| 244 104,58 \| 394 215,26 \| \| 98 \| 412 962,68 \| 312 559,96 \| \| 100 \| 971,72 \| 2 341,37 \| \| 105 \| 13 993,09 \| 13 993,09 \| \| 107 \| 113 142,34 \| 65 031,21 \| \| 131 \| 7 519 066,18 \| 9 266 100,52 \| \| 136 \| 42 116,79 \| 32 090,17 \| \| Razem \| 25 313 060,57 \| 24 762 664,82 \| \| Średnia \| 937 520,76 \| 917 135,73 \| \| Odchylenie standardowe \| 1 614 854,43 \| 1 832 654,95 \| \| Błąd standardowy \| 146 804,95 \| 166 605,00 \| \| $\chi^2$ (wyliczony) = \| 3 397 014,31 \| \| \| $\chi^2$ (oczekiwany) = \| 38,885 \| \| Źródło: badania własne wzrosły w roku 2004 o 49,7% (2003 r. = 100%), a w roku 2005 o 52,2% (2004 r. = 100%) (rys. 11). W tej grupie podmiotów średnie przychody ogółem w roku 2005 wzrosły o 35,5% (2004 r. = 100%) (rys. 12). Mimo rosnących średnich przychodów organizacji pożytku publicznego w latach 2003–2005 i w latach 2004–2005, dynamika tego wzrostu nie była zbyt duża, z wyjątkiem roku 2005, w którym zanotowano wzrost o 35,5%. Wzrost ten niewątpliwie związany jest z tzw. odpisem 1% podatku dochodowego od osób fizycznych na rzecz organizacji pożytku publicznego. 184.108.40.206. Koszty ogółem Z uwagi na to, iż przychody organizacji pożytku publicznego, po uwzględnieniu kosztów własnych, powinny być w całości przeznaczone na realizację zadań statutowych, zbadano zmianę wartości średnich kosztów ogółem w latach 2003–2005 i w latach 2004–2005. Wartości średnich kosztów ogółem zestawiono w tabelach nr 22 i nr 23. Z analizy kosztów ogółem 11 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego wynika, że w latach 2003–2005 ich przeciętne koszty ogółem wzrosły w roku 2004 o 49,9% (2003 r. = 100%), a w roku 2005 o 25,3% (2004 r. = 100%), natomiast w grupie podmiotów średnie koszty ogółem za lata 2004–2005, w roku 2005 wzrosły o 35,5% (2004 r. = 100%). Porównując średnie przychody ogółem i średnie koszty ogółem, należy stwierdzić, iż dynamika wzrostu przychodów i dynamika wzrostu kosztów utrzymuje się na tym samym poziomie, co świadczy o tym, że organizacje pożytku publicznego przeznaczają pozyskane środki finansowe na realizację celów statutowych. Tabela 20. Ocena statystyczna przychodów ogółem podmiotów organizacji pożytku publicznego za kolejne lata 2003–2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Przychody ogółem (zł) \| \| \|---------------------------------\|-----------------------\|--\| \| \| Rok 2003 \| Rok 2004 \| Rok 2005 \| \| 12 \| 9,80 \| 4 228,38 \| 26 838,67 \| \| 22 \| 3 580 412,23 \| 3 651 444,82 \| 4 654 887,16 \| \| 25 \| 849 272,54 \| 1 117 309,20 \| 1 490 554,08 \| \| 26 \| 163 426,00 \| 236 316,00 \| 69 129,00 \| \| 57 \| 15 840,90 \| 25 014,10 \| 28 464,12 \| \| 58 \| 1 164 178,08 \| 1 118 658,42 \| 1 089 316,35 \| \| 64 \| 15 324,13 \| 16 060,47 \| 1 317,72 \| \| 103 \| 810 133,60 \| 2 647 657,90 \| 3 592 110,96 \| \| 132 \| 25 357,77 \| 1 162 166,47 \| 4 137 355,62 \| \| 141 \| 8 235,00 \| 20 285,00 \| 168 613,53 \| \| 153 \| 106 902,79 \| 89 001,43 \| 97 057,80 \| \| Razem \| 6 739 092,94 \| 10 088 142,19 \| 15 355 645,01 \| \| Średnia \| 612 644,81 \| 917 103,84 \| 1 395 967,73 \| \| Odchylenie standardowe \| 107 064,58 \| 1 225 020,60 \| 1 835 905,38 \| \| Błąd standardowy \| 97 331,78 \| 111 365,51 \| 166 900,49 \| \| χ² (wyliczony) \| 4 221 951,14 \| \| \| \| χ² (oczekiwany) \| 31,410 \| \| \| Źródło: badania własne Rys. 11. Średnie przychody i koszty ogółem organizacji pożytku publicznego w kolejnych latach 2003–2004–2005 Rys. 12. Średnie przychody i koszty organizacji pożytku publicznego ogółem w latach 2004–2005 Tabela 21. Ocena statystyczna przychodów ogółem organizacji pożytku publicznego w latach 2004–2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Przychody ogółem \| 2004 \| 2005 \| \|---------------------------------\|------------------\|------------\|------------\| \| \| \| \| \| \| 3 \| 455 849,69 \| 587 030,77 \| \| 4 \| 2 140 058,63 \| 2 603 902,17 \| \| 17 \| 958 213,62 \| 1 129 213,88 \| \| 19 \| 305 915,76 \| 278 158,00 \| \| 21 \| 318 668,65 \| 1 084 527,69 \| \| 39 \| 379 709,49 \| 485 613,93 \| \| 44 \| 283 273,39 \| 433 321,52 \| \| 45 \| 327 998,06 \| 406 520,38 \| \| 46 \| 1 656 586,97 \| 2 248 366,81 \| \| 50 \| 150 215,80 \| 254 333,30 \| \| 62 \| 161 628,65 \| 12 444,00 \| \| 73 \| 412 744,14 \| 496 841,04 \| \| 83 \| 8 825 790,61 \| 10 663 827,26 \| \| 88 \| 913 072,11 \| 375 747,85 \| \| 91 \| 83 325,12 \| 79 384,80 \| \| 92 \| 5 980,75 \| 57 938,18 \| \| 93 \| 2 458 428,84 \| 2 746 026,27 \| \| 95 \| 358 349,50 \| 5 577 771,47 \| \| 98 \| 1 929 490,79 \| 1 759 745,34 \| \| 100 \| 27 948,03 \| 39 200,50 \| \| 105 \| 5 801,05 \| 58 136,47 \| \| 107 \| 210 183,98 \| 144 872,04 \| \| 131 \| 5 141 684,66 \| 5 767 424,33 \| \| Razem \| \| 27 510 918,29 \| 37 290 348,00 \| \| Średnia \| \| 1 196 126,88 \| 1 621 319,48 \| \| Odchylenie standardowe \| \| 2 038 294,02 \| 2 558 904,02 \| \| Błąd standardowy \| \| 185 299,46 \| 232 627,64 \| \| χ² (wyliczony) = \| \| 4 573 653,21 \| \| \| χ² (oczekiwany) = \| \| 33,924 \| \| Źródło: badania własne Tabela 22. Ocena statystyczna kosztów ogółem organizacji pożytku publicznego za kolejne lata 2003–2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Koszty ogółem (zł) \| \|---------------------------------\|-------------------\| \| \| 2003 \| 2004 \| 2005 \| \| 12 \| – \| – \| 25 730,43 \| \| 22 \| 2 903 841,05 \| 3 284 423,49 \| 3 673 472,76 \| \| 25 \| 818 053,22 \| 1 108 757,74 \| 1 509 677,79 \| \| 26 \| 602 084,00 \| 108 075,00 \| 66 198,00 \| \| 57 \| 23 545,61 \| 26 124,29 \| 19 897,62 \| \| 58 \| 1 192 406,65 \| 1 207 639,88 \| 1 064 891,60 \| \| 64 \| 15 353,33 \| 16 014,17 \| 185,60 \| \| 103 \| 627 224,95 \| 2 755 945,79 \| 3 065 608,68 \| \| 132 \| 4 234,19 \| 816 662,80 \| 2 276 497,81 \| \| 141 \| 8 235,00 \| 2 247,57 \| 78 479,10 \| \| 153 \| 171 803,59 \| 151 802,68 \| 97 050,70 \| \| Razem \| 6 366 781,59 \| 9 477 693,41 \| 11 877 690,09 \| \| Średnia \| 578 793,33 \| 861 608,49 \| 1 079 790,01 \| \| Odchylenie standardowe \| 87 318,47 \| 1 166 488,60 \| 1 366 877,06 \| \| Błąd standardowy \| 79 380,68 \| 106 044,42 \| 124 261,55 \| \| χ² (wyliczony) \| 4 243 282,95 \| \| \| \| χ² (oczekiwany) \| 31,410 \| \| \| Źródło: badania własne W tabeli nr 24 przedstawiono dynamikę zmian średnich wartości: sumy bilansowej, przychodów ogółem i kosztów ogółem badanych podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego w latach 2003–2005. Z przedstawionej statystycznej oceny średnich sum bilansowych, przychodów ogółem i kosztów ogółem organizacji pożytku publicznego wynika, że przywileje związane z możliwością pozyskania dodatkowych środków finansowych, w tym z 1% odpisu od podatku dochodowego od osób fizycznych, na rzecz organizacji pożytku publicznego, wpływają na polepszenie sytuacji finansowej organizacji, co znajduje potwierdzenie w wypowiedziach członków Zarządu podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego (tabela nr 10). Tabela 23. Ocena statystyczna kosztów ogółem organizacji pożytku publicznego za lata 2004–2005 \| Organizacja pożytku publicznego \| Kosztem ogółem \| 2004 \| 2005 \| \|---------------------------------\|----------------\|------------\|------------\| \| \| \| \| \| \| 3 \| 326 069,42 \| 522 160,50 \| \| 4 \| 10 004,50 \| 187 688,40 \| \| 17 \| 964 917,87 \| 1 105 438,33 \| \| 19 \| 310 661,87 \| 279 365,12 \| \| 21 \| 217 325,63 \| 876 901,05 \| \| 39 \| 303 392,35 \| 378 802,34 \| \| 44 \| 297 422,02 \| 365 604,05 \| \| 45 \| 442 815,17 \| 250 401,24 \| \| 46 \| 1 460 502,91 \| 1 964 156,68 \| \| 50 \| 132 261,56 \| 133 750,79 \| \| 62 \| 234 418,11 \| 205 929,74 \| \| 73 \| 417 986,27 \| 465 614,14 \| \| 83 \| 5 509 696,72 \| 13 236 016,98 \| \| 88 \| 1 108 108,29 \| 562 135,44 \| \| 91 \| 81 038,22 \| 82 435,18 \| \| 92 \| 13 255,45 \| 62 455,97 \| \| 93 \| 2 329 695,17 \| 2 680 886,68 \| \| 95 \| 376 067,55 \| 514 109,76 \| \| 98 \| 1 744 064,48 \| 1 684 457,11 \| \| 100 \| 27 510,84 \| 38 385,37 \| \| 105 \| 3 284,00 \| 27 876,40 \| \| 107 \| 191 858,92 \| 192 983,17 \| \| 131 \| 5 024 108,99 \| 5 748 246,00 \| \| Razem \| \| 21 526 466,41 \| 31 565 800,44 \| \| Średnia \| \| 935 933,32 \| 1 372 426,11 \| \| Odchylenie standardowe \| \| 1 496 541,94 \| 2 879 548,01 \| \| Błąd standardowy \| \| 136 049,27 \| 261 777,09 \| \| χ² (wyznaczony) = \| \| 2 462 657,34 \| \| \| χ² (oczekiwany) = \| \| 33,924 \| \| Źródło: badania własne Tabela 24. Dynamika zmian podstawowych danych finansowych organizacji pożytku publicznego w latach 2003–2005 \| Wyszczególnienie \| Rok 2003 (= 100%) \| Rok 2004 (= 100%) \| Rok 2005 \| \|------------------\|-------------------\|-------------------\|----------\| \| \| zł \| zmiana \| zł \| zmiana \| zł \| zmiana \| \| Suma bilansowa \| \| \| \| \| \| \| \| dla n = 12 \| 560 514,12 \| – \| 657 380,02 \| +17,3% \| 924 404,19 \| +40,6% \| \| dla n = 27 \| – \| – \| 937 520,76 \| – \| 917 135,73 \| –2,1% \| \| Przychody ogółem \| \| \| \| \| \| \| \| dla n = 11 \| 612 644,81 \| – \| 917 103,84 \| +49,7% \| 1 395 967,73 \| +52,2% \| \| dla n = 23 \| – \| – \| 1 196 126,88 \| – \| 1 621 319,48 \| +35,5% \| \| Koszty ogółem \| \| \| \| \| \| \| \| dla n = 11 \| 578 793,33 \| – \| 861 608,49 \| +48,9% \| 1 079 790,01 \| +25,3% \| \| dla n = 23 \| – \| – \| 935 933,32 \| – \| 1 372 426,11 \| +46,6% \| Źródło: badania własne 5.1. WSTĘP Konieczność dostosowania się do nowej sytuacji społeczno-politycznej i gospodarczej po roku 1989 zdeterminowała potrzebę zmian ukierunkowanych na rozwój społeczeństwa obywatelskiego, którego wyrazem jest ożywienie działalności organizacji pozarządowych. Pomimo żywiołowego ruchu obywatelskiego, wprowadzenia samorządu terytorialnego i wielu lat dyskusji, której wynikiem było uchwalenie w 2003 roku ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także ustawy z 2004 roku o pomocy społecznej, polski model tak zwanego trzeciego sektora nadal nie spełnia oczekiwań zarówno w sensie ilościowym$^{159}$, jak i jakościowym$^{160}$. Wskazują też na to zaprezentowane w rozdziale trzecim wyniki badań przeprowadzonych w Krakowie – mieście na prawach powiatu, które potwierdziły założoną hipotezę badawczą. Przeprowadzone badania dotyczące funkcjonowania organizacji pożytku publicznego na terenie Krakowa – miasta na prawach powiatu – poprzedziła analiza prawno-historyczna i prawno-porównawcza, obejmująca różnego typu organizacje obywatelskie w ciągu wieków w Polsce i w kilku wybranych krajach (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, Wielka Brytania, Francja i Niemcy). Prezentowana analiza miała za zadanie pokazać rozwój sektora non-profit, działalności społecznie użytecznej, a także działalności pożytku publicznego. Przy formułowaniu wniosków końcowych, celowe jest zwrócenie uwagi na wady i zalety najbardziej tradycyjnego modelu wywodzącego się z common law – systemu anglosaskiego, oraz modelu niemieckiego, który wydaje się bardzo --- $^{159}$ Por. E. Leś, S. Nałęcz, J. Wygnański, S. Toepler, L. Salamon, Sektor non-profit w Polsce, Szkic do portretu, Warszawa 2000, s. 6. $^{160}$ Por. J. Wygnański, Organizacje pozarządowe w polityce społecznej i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego [w:] Nowe dylematy polityki społecznej…, s. 337–338. bliski polskim rozwiązaniom, szczególnie z powodu podobnego rozumienia zasady pomocniczości. Obecny brytyjski model współpracy trzeciego sektora z innymi sektorami oparty jest na kulturze kontraktu. Jego plus stanowi przejrzystość procesu zlecania zadań publicznych organizacjom pozarządowym, w tym szczególnie istotna jest innowacyjność działań podejmowanych przez te organizacje. Wadą modelu brytyjskiego jest proces komercjalizacji organizacji pozarządowych, które upodabniają się do podmiotów gospodarczych, a cały sektor non-profit staje się jedynie częścią tzw. sektora niezależnego, w którego ramy włączone są również podmioty komercyjne for profit, jak i niekomercyjne, które świadczą usługi odpłatnie – organizacje not-for-profit. Sytuacja taka nie jest jednoznaczna i autorzy prac z zakresu common law$^{161}$ słusznie podkreślają, że bardziej przejrzyste rozwiązania funkcjonują obecnie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej niż w państwie o najdłuższej, bo pięćsetletniej tradycji formalnoprawnych uregulowań z zakresu instytucji filantropijnych. Nic więc dziwnego, że pojawiają się opinie$^{162}$, iż model brytyjski powinien się wzorować na rozwiązaniach amerykańskich, jako najbliższych liberalnym korzeniom. W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej zlecanie zadań publicznych „na zewnątrz” odbywa się bez faworyzowania któregokolwiek z sektorów, z tym że zazwyczaj następuje funkcjonalny podział rynku między sektorem non-profit i for-profit albo poprzez specjalizację w określonych dziedzinach, albo przez podział beneficjentów, a wtedy bogatsze jednostki korzystają z ofert firm, biedniejsi – ze wsparcia organizacji dobroczytnych. W Niemczech zasada pomocniczości znajduje swoje odzwierciedlenie w obowiązującej zasadzie prawnej, nakazującej zlecanie usług społecznych najpierw organizacjom obywatelskim i kościelnym bez konieczności przeprowadzania przetargów czy konkursu ofert. Obowiązkiem państwa natomiast jest zapewnienie odpowiednich środków finansowych i przekazywanie ich organizacjom obywatelskim na realizację usług społecznych. Zaletą niemieckiego systemu świadczenia usług społecznych jest pierwszeństwo organizacji obywatelskich w ich realizacji, stabilność finansowa oraz obowiązek prowadzenia konsultacji administracji rządowej z organizacjami pozarządowymi. Wadą natomiast – brak przejrzystości w wyłanianiu organizacji obywatelskich do realizacji zadań społecznych oraz zagrożenie komercjalizacją usług społecznych. Odniesienie rozwiniętych modeli innych krajów do kształtującego się modelu polskiego organizacji pożytku publicznego pozwala na sformułowanie spostrzeżenia, iż Polska musi szukać własnego systemu rozwiązań prawnych. Z przeprowadzonego badania focus group$^{163}$ można wysnuć wniosek, iż z systemu amery- --- $^{161}$ H. Anheier, L. Salamon, Caring Sector or Caring Society?, Discovering the Nonprofit Sector – Nationally, The Johns Hopkins University 1994, s. 94. $^{162}$ M. Rymsza, Polityka państwa wobec trzeciego sektora, „Kwartalnik Trzeci Sektor”, 2005, nr 3, http://www.isp.org.pl/kwartalnik/w_3_numerze/artykul_0.htm $^{163}$ Por. rozdział 5.3. niniejszej pracy. kańskiego dałoby się wprowadzić do regulacji polskich organizacji pożytku publicznego niektóre rozwiązania, a zwłaszcza oznaczenie 20% progu kosztów własnych oraz zwolnienie organizacji z podatku VAT przy zakupach na rzecz prowadzonej działalności pożytku publicznego. Jednakże, z uwagi na podobieństwo polskiego systemu prawa stanowionego do modelu francuskiego i niemieckiego, bardziej wskazane jest porównanie z rozwiązaniami tych systemów, a zwłaszcza niemieckiego, w którym rozwiązania prawne uwzględniają zarówno zasadę decentralizacji (opartą na długiej tradycji samorządności), jak i zasadę pomocniczości. Należy jednak na drodze rozwoju systemu prawnego wypracowywanego dla organizacji pożytku publicznego pamiętać o ostrożności ze względu na niebezpieczeństwo nadmiernej profesjonalizacji podmiotów sektora obywatelskiego w obszarze usług społecznych. 5.2. PREFERENCJE Badania własne wykazały, że struktura organizacji pożytku publicznego w Krakowie – mieście na prawach powiatu – różni się nieco od struktury krajowej. Z ogólnej liczby, 153 podmiotów mających status organizacji pożytku publicznego, w formie organizacyjno-prawnej fundacji działa 57 podmiotów, a 91 stowarzyszeń. W porównaniu z wynikami badań dokonanymi przez J. Wygnańskiego widoczny jest w badanym sektorze pozarządowym w Krakowie większy aniżeli średnia krajowa udział fundacji, a mniejszy stowarzyszeń$^{164}$. Przeprowadzone badania wykazały między innymi pewną preferencję form strukturalnych organizacji pożytku publicznego w Krakowie – mieście na prawach powiatu – w zależności od rodzaju wykonywanej działalności. Należy zauważyć, że preferencje fundacji i stowarzyszeń co do obszaru zadań publicznych różnią się między sobą. Najpopularniejsza sfera działalności dla fundacji to ochrona i promocja zdrowia. Odwrotna proporcja występuje w działalności stowarzyszeń, które najczęściej preferują realizację zadań w zakresie pomocy społecznej, a także sportu i rekreacji. Wyniki badań odnośnie do specyfiki form organizacyjno-prawnych, rodzaju działalności i wszystkich istotnych elementów funkcjonowania (łącznie z problemami prawnymi i finansowymi) zostały omówione w rozdziale trzecim niniejszej pracy. Słuszne jest, w celu uniknięcia powtórzeń, przy precyzowaniu wniosków końcowych, skupić się na problemach organizacji pożytku publicznego poprzez usystematyzowanie występujących nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu. --- $^{164}$ Por. J. Wygnański, Organizacje pozarządowe w polityce społecznej i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego…, s. 335. 5.3. REKOMENDACJE Przy próbie zaprezentowania oryginalnych rekomendacji zarówno na podstawie przeprowadzonych na terenie Krakowa – miasta na prawach powiatu – badań, jak i literatury przedmiotu, dobrym rozwiązaniem jest przyjęcie procedury wyjścia od opinii praktyków, bezpośrednio znających problematykę organizacji pożytku publicznego, a następnie konfrontowania ich z poglądami teoretyków oraz własnymi obserwacjami i przemyśleniami. W przedstawionych wnioskach ze spotkań z praktykami zawarte są także interesujące i użyteczne postulaty. Klasyfikując je, rozpocząć można od tych, które zmierzają w kierunku polepszenia sytuacji finansowej organizacji pożytku publicznego (jak wynika z analizy sprawozdań finansowych, nie jest to bez znaczenia, zważywszy na zagrożenie bankructwem niektórych z badanych organizacji pożytku publicznego). Należą do nich następujące postulaty: – Organizacje pozarządowe ze statusem organizacji pożytku publicznego powinny być zwolnione z konieczności uzyskiwania pozwoleń na organizowanie zbiórek publicznych, z uwagi na wymóg składania i tak obszernych sprawozdań. Konieczność starania się o takie zezwolenia wcale nie ułatwiła pracy organizacjom. – Należy doprowadzić do tego, aby zasądzone przez sąd nawiązki były przekazywane podmiotom mającym status organizacji pożytku publicznego. W tym celu powinien zostać stworzony centralny rejestr organizacji pożytku publicznego, a nawiązki rozdzielano by według listy. – Ulgą dla organizacji należących do trzeciego sektora byłoby zwolnienie z podatku VAT w części dotyczącej działalności organizacji pożytku publicznego. – Wszystkie organizacje non-profit, nie tylko ze statusem organizacji pożytku publicznego, powinny w swoich działaniach koszty organizacji ustawać na poziomie nieprzekraczającym 20% przychodu ogółem, w przeciwnej sytuacji taka organizacja nie ma nic wspólnego z filantropią. Druga grupa postulatów związana była z propozycją zmiany przepisów dotyczących statusu organizacji pożytku publicznego: powinien on być nadawany tym organizacjom, które działają w zakresie dobroczytności. Sformułowano też postulaty najbardziej ogólne, domagające się zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 2003 roku, a mianowicie: – Należałoby zmienić ustawę, w której podzielono by organizacje na małe – bez audytu – i duże – z audytem (w zależności na przykład od obrotu lub jakiegoś innego kryterium). – Należy znówelizować ustawę tak, by zgodnie z oczekiwaniami uporządkować model funkcjonowania organizacji pozarządowych, czego nie uczyniła w wystarczającym stopniu obecnie obowiązująca ustawa. Zmian ustawowych, nowelizacji, dopracowania przepisów domagają się również autorzy relacjonujący eksperckie dyskusje\textsuperscript{165}. Zarzuty dotyczą zwłaszcza szczegółów w funkcjonowaniu ustawy, takich jak: zmiany procedur konkursowych stosowanych przy rozdzielaniu środków publicznych dla organizacji pozarządowych, zbytniej komplikacji „mechanizmu 1%”, deklaratywnego uchwalania rocznych programów współpracy między samorządem a organizacjami pozarządowymi\textsuperscript{166}. Ważna jest także potrzeba doprecyzowania zapisów dotyczących ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawie tworzenia lokalnych programów współpracy\textsuperscript{167}. Zdaniem J. Wygnańskiego, najistotniejszym mechanizmem, który mógłby doprowadzić do modernizacji w dziedzinie pomocy społecznej, jest tworzenie lokalnych strategii. Starając się balansować pomiędzy szczegółowymi postulatami praktyków a profesjonalnymi opiniami, dochodzimy do wniosku, że wskazane jest wysunięcie potrzebnych rekomendacji do usunięcia przeszkód w skutecznej realizacji działalności pomocowej, które można podzielić na dwie grupy: 1) przeszkody zewnętrzne, które wynikają z niewłaściwej współpracy pomiędzy samorządem a administracją rządową, obejmujące: brak wypracowanych zasad i motywacji do tej współpracy, niechęć do współdziałania i nieumiejętność współpracy polegającą na nieumiejętności wspólnego planowania działań z zakresu polityki społecznej, a przy tym traktowanie wydatków na pomoc społeczna jako marnotrawienia środków; 2) przeszkody wewnętrzne, polegające na braku współdziałania organizacji pożytku publicznego z poszczególnymi szczeblami samorządu terytorialnego\textsuperscript{168}. Końcową rekomendację można by powtórzyć za autorami rozważającymi dylematy polityki społecznej\textsuperscript{169}, która przybiera formę apelu skierowanego do struktur eksperckich oraz do świata kultury i mediów o zwrócenie większej uwagi na działalność organizacji pozarządowych oraz kompleksowe i długotrwałe monitorowanie i rozwiązywanie problemów organizacji pożytku publicznego. 5.4. WNIOSKI KOŃCOWE Przeprowadzona analiza dotycząca wpływu rozwiązań prawnych warunkujących funkcjonowanie i rozwój organizacji pożytku publicznego wykazała, że Polska jako jeden z liderów transformacji postsocjalistycznej wprowadziła w życie \textsuperscript{165} P. Broda-Wysocki, Trzeci sektor w Polsce ku rozsądnej kontynuacji [w:] Nowe dylematy polityki społecznej..., s. 370. \textsuperscript{166} Ibidem, s. 370–371. \textsuperscript{167} J. Wygnański, Organizacje pozarządowe w polityce społecznej i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego..., s. 344. \textsuperscript{168} Por. też na ten temat J. Starga-Piasek, Przyczynek do decentralizacji pomocy społecznej [w:] Nowe dylematy polityki społecznej..., s. 94–95. \textsuperscript{169} S. Golinowska, Funkcje oczekiwane i realizowane organizacji pozarządowych [w:] Nowe dylematy polityki społecznej..., s. 377. przepisy prawa w postaci ustawy z 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy z 2004 roku o pomocy społecznej, które położyły podwaliny pod nowoczesne funkcjonowanie trzeciego sektora. Niestety, przepisy te są niespójne i zarówno w opinii praktyków, jak i teoretyków pojawiają się wątpliwości oraz postulaty usunięcia niespójności przede wszystkim pomiędzy przepisami wymienionych wyżej ustaw z 2003 i 2004 roku, a także sugestie wydania przepisów prawa, które doprowadziłyby do współpracy najważniejszej dla prawidłowego funkcjonowania sektora non-profit, to znaczy współpracy pomiędzy trzema partnerami decydującymi o skutecznym działaniu organizacji pożytku publicznego, którymi są: państwo, samorządy i organizacje pozarządowe. Dążąc do doskonałości w funkcjonowaniu trzeciego sektora, należy zarówno zdefiniować zasady polityki społecznej, jej koncepcje oraz zasadnicze kierunki, jak i wytworzyć narzędzia analityczne pozwalające diagnozować sytuację, a także programować działania. Ponadto powinny zostać wprowadzone przepisy zachęcające do współpracy międzysektorowej, ponieważ należy pamiętać, że organizacja non-profit, nawet najskuteczniej działająca, nie będzie w stanie nigdy realizować projektu sama, bez współpracy z administracją rządową, samorządową, jednostkami badawczymi, profesjonalistami czy przedsiębiorcami, zarówno na poziomie lokalnym, krajowym, jak i międzynarodowym. Współpraca taka, obejmująca realizację wspólnych planów i programów – od rządowych, jak na przykład projekt operacyjny na lata 2007–2013, do lokalnych – pozwoli na przełamanie niedobrych tradycji, nawyków i niewłaściwych sposobów myślenia, które pozostały w Polsce z czasów przed rokiem 1989. Ujednolicenie, dopracowanie istniejących i wypracowanie nowych przepisów będzie pomocne w stworzeniu społeczeństwa obywatelskiego, które w Europie zdaje się ustępować pola ekonomii społecznej. Na podstawie przeprowadzonych badań sformułowano następujące końcowe wnioski: 1. Obowiązujące rozwiązania prawne, kształtujące „konstytucję trzeciego sektora” w Polsce, nie wpływają wystarczająco na rozwój działalności pożytku publicznego, nie są dostatecznie dostosowane do poziomu rozwoju trzeciego sektora w Polsce oraz do rozwoju społeczeństwa polskiego jako społeczeństwa obywatelskiego. 2. Obowiązująca ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie ułatwia wystarczająco organizacjom ich działalności. 3. W zbadanej grupie podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego część z nich nie spełnia wymogów określonych przez ustawodawcę. 4. Organizacje, które spełniają wymogi ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, często nie mają statusu organizacji pożytku publicznego, gdyż wiążą to z nadmiernym biurokratyzmem, zwiększeniem kosztów i małymi korzyściami. 5. Niektóre organizacje są zmuszone do uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego ze względu na swoich donatorów, którzy uzależniają dalszą lub nową współpracę z podmiotem od uzyskania przez niego statusu organizacji pożytku publicznego. Gdyby nie taka sytuacja, organizacja nie wystąpiłaby z wnioskiem o przedmiotowy status. 6. Podmioty mające status organizacji pożytku publicznego korzystają w zasadzie tylko z uprawnienia dotyczącego 1% odpisu od podatku dochodowego osób fizycznych. 7. Na „instytucji 1%” zyskują przede wszystkim duże organizacje, które mogą sobie pozwolić na reklamę bądź wspierają je osoby medialne. Mniejsze organizacje otrzymują 1% od osób bezpośrednio związanych lub zaprzyjaźnionych z organizacją. 8. Zarówno w organizacjach, jak i u urzędników istnieje znikomy stopień znajomości ustawy. Jest to też przyczyną niekorzystania przez organizacje z wielu przywilejów. 9. Brak jednolitej linii orzeczniczej sądu w kwestii wpisów informacji o uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego przez podmiot powoduje przelewkość postępowania i dodatkowe utrudnienia dla organizacji. 10. Brak konsekwencji w orzekaniu powoduje nierówny start podmiotów i „wypadkowość” przy uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego. Zdarzają się sytuacje, że organizacje zasługujące na status nie otrzymują go bez komplikacji, a podmioty niespełniające wymogów nałożonych przez ustawodawcę taki status otrzymały bez uzupełnienia braków i wypełnienia wszystkich obowiązków ustawowych. 11. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie traktuje wszystkie podmioty – bez względu na formę ich funkcjonowania, wielkość, specyfikę i zakres działania – jednakowo. W praktyce uniemożliwia to niektórym organizacjom korzystanie z należnych przywilejów. Narzucone są im także obowiązki, które w ich przypadkach są zbędne. 5.5. UWAGI DO PROJEKTU ZMIANY USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE Dotychczasowe doświadczenia funkcjonowania ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wykazały konieczność wprowadzenia nowych regulacji, odnoszących się do wzmacnienia zasad i form współdziałania organizacji pozarządowych z organami administracji publicznej i dialogu obywatelskiego, oraz zwiększenia efektywności realizacji zadań publicznych. W trakcie przeprowadzonych badań przedstawiciele organizacji pozarządowych zgłaszali wiele uwag i postulatów do obowiązujących rozwiązań prawnych zawartych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Częściowo postulaty te zostały uwzględnione w złożonym do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej projekcie ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie i innych ustaw z dnia 1 czerwca 2007 roku\textsuperscript{170}. W projekcie ustawy wzięto również pod uwagę poglądy teoretyków prawa oraz orzecznictwo sądowe\textsuperscript{171}. Istotną zmianą wprowadzoną do projektu ustawy jest zmiana definicji organizacji pozarządowej. W myśl art. 3 ust. 2 projektu ustawy \begin{quote} [...] organizacjami pozarządowymi są: 1) utworzone dobrowolnie, w celu niezarobkowym; 2) niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych; 3) niebędące spółkami handlowymi oraz uczelniami niepublicznymi; 4) niedziałające w celu osiągnięcia zysku i przeznaczające całość dochodu na realizację celów statutowych – osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, utworzone na podstawie ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. \end{quote} Nowa definicja organizacji pozarządowej zawęża krąg podmiotów, które mogą korzystać z praw przysługujących takim organizacjom. Ponadto w projekcie ustawy uporządkowano i rozszerzono sferę zadań publicznych o: – działanie na rzecz integracji oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem, – pomoc Polonii i Polakom za granicą, – działanie na rzecz kombatantów i osób represjonowanych, – promocję Rzeczypospolitej Polskiej, – turystykę i krajoznawstwo, – przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym. Wykreślono natomiast pkt 1a, czyli zapewnienie zorganizowanej opieki byłym żołnierzom zawodowym, którzy uzyskali uprawnienia do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej, inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom. Projekt ustawy wzmacnia zasady i formy współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi i administracją publiczną poprzez: – wprowadzenie przepisu umożliwiającego uchwalanie przez organy administracji samorządowej wieloletnich programów współpracy z organizacjami pozarządowymi, – stosowanie trybu otwartego konkursu ofert w przypadku zlecania zadań z zakresu pomocy społecznej, wykonywania usług i instrumentów rynku pracy, – możliwość powierzania zadań publicznych w trybie uproszczonym, – zlecanie zadań publicznych, w szczególnych przypadkach (klęski żywiołowe, awarie techniczne), z pominięciem trybu otwartego konkursu (art. 11a). \textsuperscript{170} Druk nr 1810 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji. \textsuperscript{171} Por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1810. Ważną zmianą jest utworzenie nowej instytucji partnerstwa publiczno-społecznego (rozdz. 2a ustawy). Instytucja partnerstwa publiczno-społecznego w zamierzeniu ustawodawcy ma usprawnić współpracę podmiotów publicznych i organizacji pozarządowych w realizacji zadań publicznych ujętych w programie rządowym. Partnerstwo publiczno-społeczne będzie powoływane na czas realizacji zadania publicznego, uzyskuje status osoby prawnej. Prawo do ubiegania się o status organizacji pożytku publicznego uzyskały spółdzielnie socjalne. Istotne zmiany wprowadzono w kryteriach nabywania statusu organizacji pożytku publicznego (art. 20). Status ten mianowicie będzie mogła uzyskać organizacja, która: – prowadzi działalność na rzecz interesu społecznego nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata, – nie prowadzi działalności gospodarczej albo prowadzi działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych, – nie przeznacza na prowadzenie działalności gospodarczej środków majątkowych uzyskanych na realizację celów statutowych. Ponadto w projekcie ustawy zostały podniesione standardy w zakresie struktury i funkcjonowania organizacji pozarządowych. Na organizacje pożytku publicznego nałożono obowiązek sporządzania i podawania do publicznej wiadomości sprawozdania z wykorzystania odpisu 1% podatku od osób fizycznych (art. 27 ust. 3) w celu zapewnienia większej jawności i przejrzystości ich funkcjonowania. Zwiększono odpowiedzialność organu zarządzającego oraz organu kontroli lub nadzoru wobec organizacji pożytku publicznego za szkodę wyrządzoną działaniem niezgodnym z prawem lub statutem (art. 27a) oraz rozszerzono zakres przedmiotowy nadzoru nad organizacjami pożytku publicznego (art. 28). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został wyposażony w uprawnienia do wzywania organizacji pożytku publicznego do składania wyjaśnień w przypadku niezłożenia lub nieopublikowania w terminie sprawozdania finansowego lub merytorycznego, sprawozdania z wykorzystania 1% podatku od osób fizycznych, nienadesłania sprawozdania z przeprowadzonej zbiórki publicznej czy sprawozdania z wykorzystania dotacji. W przypadku niezastosowania się organizacji pożytku publicznego do wezwania ministra, minister występuje do sądu o wykreślenie wzmianki o posiadaniu przez podmiot statusu organizacji pożytku publicznego. Celem zintensyfikowania dialogu społecznego ustawa przewiduje powoływanie – z inicjatywy organizacji pozarządowych – Wojewódzkich, Powiatowych i Gminnych Rad Działalności Pożytku Publicznego. Porównując otrzymane wyniki z przeprowadzonych badań ze zmianami wprowadzonymi do projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, dostrzegamy, że tylko część postulatów zgłaszanych przez organizacje pozarządowe została uwzględniona. W dalszym ciągu uregulowania wymaga prowadzona przez organizacje pożytku publicznego działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza oraz rozróżnienie organizacji „małych” i „dużych”, co ma duże znaczenie w ich aktywności na rzecz społeczności lokalnej. LITERATURA Aeschylus, Tragoediae, wyd. B.G. Teubneri, Lipsiae 1910. Ajschylos, Prometeusz skowany, przekł. J. Kasprowicz, Ossolineum, Warszawa 2005. Adherton Ch.R., The Welfare State: Still on Solid Ground, „Social Service Review”, t. 63 (1989), nr 2. Anheier H., An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany [w:] Government and the Third Sector: Emerging Relationships in Welfare States, red. B. Gidron, E.M. Kramer, L. Salamon, Jossey-Bass, San Francisco 1992. Archambault E., Gariazzo M., Anheier H., Salamon L., From Jacobin Tradition to Decentralization, Global Civil Society The Johns Hopkins University, http://www.jhu.edu/~ccss/pubs/books/gcs Archambault E., Historical Roots of the Nonprofit Sector in France, „Quartaly”, t. 30 (2001), nr 2. Archambault E., The Nonprofit Sector in France, Manchester University Press, Manchester–New York 1997. Arczewska M., Stec P., Spółki prawa handlowego nie powinny mieć możliwości uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego, „Analizy i Opinie Instytutu Spraw Publicznych”, 2005, nr 35. Assorodobraj N., Początki klasy robotniczej. Problem rąk do pracy w przemyśle polskim epoki stanisławowskiej, SW „Czytelnik”. Warszawa 1946. Auerbach M., Opieka społeczna w starożytnej Grecji, „Polityka Społeczna”, 1937, nr 10–11. Babbie E., Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. Baszkiewicz J., Historia Francji, Wydawnictwo Ossolińskich, Warszawa 1978. Bauer R., Voluntary Welfare Associations in Germany and in the United States: Theses on the Historical Development of Intermediary Systems, International Journal of Voluntary and Non-Profit Organizations „Voluntas”, 1990, nr 1. Białek J., Publikowanie sprawozdań finansowych w Internecie, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 2. Blicharz J., Status organizacji pozarządowych w świetle ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, „Fundacje – Prawo, Organizacja, Finanse”, 2003, nr 3–4. Błażejczyk G., Strony internetowe o działalności non-profit, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 6. Borowska M., Jak się zbierało 1 procent…, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, III (2005), nr 7. Braudel F., Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII wiek, przekł. E. Żółkowska, t. I: Struktury codzienności, t. II: Gry wymiany, t. III: Czas świata, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1992. Brzeziński J., Metody badań psychologicznych w zarysie, Wyd. Naukowe UAM, Poznań 1975. Bugaja-Sporczyk D., Organizacje pożytku publicznego a przedsiębiorcy, „Prawo Przedsiębiorcy”, 2004, nr 10. Bugaja-Sporczyk D., Dzbeńska E., Janson I., Sztekier-Labuszewska M., Fundacje i stowarzyszenia. Prawo i praktyka, Wydawnictwo Zrzeszenie Prawników Polskich, Warszawa 2005. Bugaja-Sporczyk D., Janson I., Zakładamy fundację, wyd. II, Wydawnictwo Zrzeszenie Prawników Polskich, Warszawa 1996. Buhler P., Zarządzanie, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2003. Burhoff D., Vereinsrecht. Ein Leitfaden für Vereine und ihre Mitglieder, wyd. IV, Herne, Berlin 2000. Byers K.V., The Role of the Voluntary Sector in American Social Welfare: Changes in the Last Fifteen Years, „Sektor pozarządowy w zmieniającym się społeczeństwie”, Uniwersytet Gdański, Instytut Filozofii i Socjologii, Indiana University, Center on Philanthropy, red. B. Synak, M. Ruzica, Gdańsk, Indianapolis 1996. CeglarSKI A., Organizacje pożytku publicznego, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005. Chojnicka K., Nauka społeczna Kościoła katolickiego (zarys historii), Wyd. Collegium Columbinum, Kraków 2001. Cioch H., Organizacje pożytku publicznego i wolontariat – nowe regulacje prawne, „Rejestr”, 2003, nr 10. Clauss G.K., Ebner K., Podstawy statystyki dla psychologów, pedagogów i socjologów, Warszawa 1972. Doktryny polityczne XIX i XX wieku, red. K. Chojnicka, W. Kozub-Ciembroniewicz, Wydawnictwo UJ, Kraków 2000. Cywiński B., Korzenie tożsamości, Papieski Instytut Studiów Kościelnych, Rzym 1982. Dąbrowska J., Gumkowska M., Wygański J., Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych. Raport z badania 2002, Warszawa 2002. Dokumenty nauki społecznej Kościoła, red. ks. M. Radwan, o. L. Dyczewski, A. Stanowski, Wyd. KUL, Rzym–Lublin 1987. Dopierała F., Balon K., Schiler W.H., Podatki a filantropia, Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Warszawa 2004. Doworowska W., Rachunkowość fundacji, stowarzyszeń i organizacji pożytku publicznego, wyd. II zmienione, ODDK, Gdańsk 2006. Ericsson A., Organizacje non-profit w Szwecji, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 4. Fehler M., Die Gemeinnützigkeit bei Gesellschaften mit beschränkter Haftung und deren steuerlichen Folgen, Meißen 2006. Frankfort-Nachmias Ch., Nachmias D., Metody badawcze w naukach społecznych, przekl. E. Homowska, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2001. Głąbicka K., Polityka społeczna Wspólnot Europejskich, WSP Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, Warszawa 1998. Gluziński A., Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Wyd. Centrum Doradztwa i Informacji Defin, Warszawa 2005. Głogosz D., Strzemiańska H., Współpraca pozarządowych organizacji non-profit z administracją publiczną, Warszawa 1999. Golat R., Działalność pożytku publicznego i wolontariat. Omówienie. Tekst ustawy, Ośrodek Doradztwa i Szkolenia Samorządu Organizacji Pozarządowych, Jaktorów–Warszawa 2005. Goliński I., Skiba R., Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Komentarz, http://powiat.pabianice.pl/metadot/index.pl Góra A.W., Tradycje opieki i pomocy społecznej w Polsce, „Praca Socjalna”, IV (1989), nr 2. Góra E., Kotula M., Fundacje i stowarzyszenia. Zakładanie, działalność, likwidacja, wyd. II, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2001. Grinberg D., „Voluntary Associations” w amerykańskiej myśli socjologicznej (Przegląd problematyki), „Studia Socjologiczne”, 89 (1981), nr 4. Gruszecki J., Działalność społeczna Kościoła podczas okupacji hitlerowskiej, „Chrześcijanin w Świecie”, 69 (1978). Guć M., Poradnik dla samorządów, Federacje Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa 2004. Gumkowska M., Herbst J., Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych. Raport z badania 2006, Warszawa 2006 (maszynopis). Hall P.D., A Historical Overview of the Private Nonprofit Sector [w:] The Nonprofit Sector: A Research Handbook, Wyd. W. Powell, Yale University Press, New Haven 1987. Hamman A.G., Życie codzienne pierwszych chrześcijan (95–197), przekl. A. Guryn, U. Sudońska, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1990. Hass-Symotiuk M., Sprawozdanie 2005 r., cz. III – Bilans, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 1. Hass-Symotiuk M., Sprawozdanie 2005 r., cz. IV – Rachunek wyników jednostek non-profit nie prowadzących działalności gospodarczej, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 2. Izdebski H., Fundacje i stowarzyszenia. Komentarz, orzecznictwo, skorowidz, Oficyna Wydawnicza Anna Wilanowska, Warszawa 2000. Izdebski H., Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Komentarz. Warszawa, 2003 (maszynopis). Jaczyszyn J., Kalinowski T., Partnerstwo publiczno-prywatne, Agencja Tonik, Warszawa 2005. Jak działa ustawa o działalności pożytku publicznego, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 4. Jasiewicz K., Polityka fundacyjna w II Rzeczypospolitej, „Polityka Społeczna”, 1990, XVII, nr 2. Kamiński T., Praca socjalna i charytatywna, Wyd. Uniwersytetu im. Kard. St. Wyszyńskiego, Warszawa 2004. Knapp M., The Voluntary Sector in the UK, Manchester Press, Manchester 1996. Kolaczyk Z., Rachunkowość finansowa, wyd. III, Wyd. AE, Poznań 1999. Konecki K., Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. Kopyra J., Spółki kapitałowe a status pożytku publicznego – kontrowersje, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, III (2005), nr 12. Kopyra J., Ustawa o działalności pożytku publicznego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005. Kowal N., Tworzenie i rejestracja organizacji pożytku publicznego. Komentarz, Wyd. Zakamyczne, Kraków 2005. Kozioł K., Prawne aspekty podejmowania i wykonywania działalności pożytku publicznego, „Samorząd Terytorialny”, 2005, nr 3. Kumaniecki K., Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1964. Kumor B., ks., Opieka społeczna Kościoła w polskim ustawodawstwie synodalnym (przed rokiem 1772), „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne”, XX (1973), zeszyt 4. Kurleto M.H., Organizacje pozarządowe w działalności pożytku publicznego, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008. Kurleto M.H., Podstawowe wiadomości z prawa gospodarczego dla średnich i małych przedsiębiorców, Wydawnictwo UJ, Kraków 2002. Leś E., Anglia. Rozwój filantropii angielskiej, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les2.pdf Leś E., Francja. Działalność społeczna we Francji w XVIII, XIX i początkach XX w., http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/BroszuraEwaLes/Les_2.pdf Leś E., Niemcy. Rozwój organizacji społecznych w Niemczech, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/BroszuraEwaLes/Les_2.pdf Leś E., Polska. Rozwój organizacji społecznych w Polsce, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les2.pdf Leś E., Rozwój amerykańskich organizacji obywatelskich, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/BroszuraEwa_Les/Le_2.pdf Leś E., Rozwój filantropii angielskiej, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/BroszuraEwaLes/Les_2.pdf Leś E., Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Rozwój amerykańskich organizacji obywatelskich, http://osektorze.ngo.pl/files/osektorze.ngo.pl/public/pdf/Broszura_Ewa_Les/Les2.pdf Leś E., Zarys historii i dobroczynności w Polsce, www.filantropia.org.pl/filantropia.html Leś E., Zasada subsydiarności a pomoc społeczna w Polsce, Instytut Polityki Społecznej, Uniwersytet Warszawski, Referat (1998), http://www.barka.org.pl/uw.htm Leś E., Nałęcz S., Wygnański J.J., Toepler S., Salamon L.M., Sektor Non-Profit w Polsce, „Szkic do portretu”, The Johns Hopkins University, Instytut Studiów Politycznych PAN, Bank Informacji o Organizacjach Pozarządowych, Warszawa 2000. Lis K., Spółdzielnie socjalne – nowy obszar działania organizacji, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, III (2005), nr 7. Makowski G., Nowa odsłona projektu ustawy o spółdzielniach socjalnych, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 3. Makowski G., Spółka jednak może mieć status pożytku publicznego, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 2. Marabito M., Bourmaudo D., Historia konstytucyjna i polityczna Francji (1789–1958), Wydz. Prawa UW, Białystok 1996. McGregor-Lowndes M., Fletcher K., Sievers A.S., Legal Issues for Non-Profit Associations, LBC Information Service, 1996. Millon-Delsol Ch., Idea subsydiarności [w:] Subsydiarność. Monografie i studia, red. D. Milczarek, Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1996. Millon-Delsol Ch., Krótka historia idei pomocniczości [w:] Zasada pomocniczości, Biblioteka Myśli Politycznej, Wyd. Znak, Kraków 1995. Monteskiusz, O duchu praw, przekł. T. Boy-Żeleński, Ediciones Altana Polska, Warszawa 2002. Noskowski M., Sozański Ł., Jak przygotować sprawozdanie merytoryczne organizacji pożytku publicznego, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2005), nr 5. Noskowski M., Sozański Ł., Organizacja non-profit a organizacja pożytku publicznego, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, III (2005), nr 10. Nowak S., Metody badań socjologicznych. Wybór tekstów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965. Nowe dylematy polityki społecznej, red. S. Golinowska, M. Boni, „Raporty CASE”, nr 65/2006, Wyd. CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2006. Pelka-Slugocka M.D., Slugocki L., Analiza zgodności między wypowiedziami o faktach uzyskanymi w wywiadzie kwestionariuszowym a dokumentami [w:] Analizy i próby technik badawczych socjologii, red. Z. Gostkowski i J. Lutyński, t. V, Studia pilotażowe i analizy weryfikacyjne, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975. Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, przekł. A. Świderkówna, wstęp, koment. i oprac. ks. M. Starowieyski, WAM, Kraków 1998. Prawelska-Skrzypek G., red., Partycypacja obywatelska w życiu społeczności lokalnej. Stan, bariery, rekomendacje, Studia i Analizy, Ośrodek Badań nad Demokracją, Fundacja Małopolskie Centrum Rozwoju Demokracji, Kraków 1996. Prawelska-Skrzypek G., Zarządzanie administracją publiczną i instytucjami non-profit [w:] Zarządzanie i komunikowanie, red. M. Kocójowa, Wydawnictwo UJ, Kraków 1996. Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki, red. J. Barcz, Wyd. Prawo i Praktyka Gospodarcza, Warszawa 2003. Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, red. J. Barcz, Wyd. Prawo i Praktyka Gospodarcza, Warszawa 2003. Program Operacyjny Społeczeństwo Obywatelskie, Narodowy Plan Rozwoju 2007–2013, Ministerstwo Polityki Spolecznej 2005. Raba J., Robotnicy śląscy 1850–1870. Praca i byt, ODEON, Londyn 1970. Radwan-Pragłowski J., Frysztacki K., Społeczne dzieje pomocy człowiekowi: od filantropii greckiej do pomocy socjalnej, Wyd. Interart, Warszawa 1996. Rosenberg M., Studja górnicze, „Czasopismo Prawno-Ekonomiczne”, 1920, R. XVIII. Rysiukiewicz M., 1% – warto po raz trzeci, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, IV (2006), nr 2. Rymsza M., Polityka państwa wobec trzeciego sektora, „Kwartalnik Trzeci Sektor”, 2005, nr 3. Rymsza M., Hryniewska A., Derwich P., Zasada pomocniczości państwa w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie [w:] Współpraca sektora obywatelskiego z administracją publiczną, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2004. Rymsza M., Hryniewska A., Derwich P., Jak wprowadzić w życie zasadę pomocniczości państwa: doświadczenia lat dziewięćdziesiątych [w:] Współpraca sektora obywatelskiego z administracją publiczną, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2004. Rymsza M., Zimmer A., Embeddedness of Nonprofit Organizatins [w:] A. Zimmer, E. Priller, Future of Civil Society, Wiesbaden 2004. Ryzewska S., Bankowa analiza przedsiębiorstwa dla potrzeb oceny ryzyka kredytowego, wyd. V, Twigger SA, Warszawa 2000. Salamon L., Defining the Nonprofit Sector: United States, The Johns Hopkins Comparative Nonprofit Sector Project, The Johns Hopkins University Institute for Policy Studies, Working Paper, nr 18, Baltimore 1996. Salamon L., Anheier H., Caring Sector or Caring Society? Discovering the Nonprofit Sector – Nationally, The Johns Hopkins University 1994, http://www.jhu.edu/~ccss/pubs/pdf/caring-pdf Salamon L., Whither America’s Nonprofit Sector? A Preliminary Overwiev, Johns Hopkins University 1996. Salamon L., Anheier H., The Third Route: Government-Nonprofit Collaboration in Germany and The United States, The Johns Hopkins University, Working Paper Series, 1996. Sargeant A., Marketing w organizacjach non profit, przekł. W. Kisiel, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2004. Seibel A., Defining the Nonprofit Sector: Germany, The Johns Hopkins Comparative Non-profit Sector Project, The Johns Hopkins University, Working Paper, nr 6, Baltimore, 1993. Sierpowska I., Prawo pomocy społecznej, Zakamycze, Kraków 2006. Simon M., Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979. Skiba R., Jak zostać organizacją pożytku publicznego, Warszawa 2005. Skiba R., Poradnik dla organizacji pozarządowych, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa 2004. Sroka J., Herbut R., Sula P., Dialog społeczny na poziomie regionalnym, Warszawa 2004. Suski P., Stowarzyszenia i fundacje, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005. Szaniawska I., Kontkiewicz P., Kolodziej K., Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w pytaniach i odpowiedziach, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2003. Szopińska A., Konsekwencje nieprawidłowego wpisu stowarzyszenia bądź fundacji w KRS, „Rachunkowość Stowarzyszeń, Fundacji, Organizacji Non-Profit”, III (2005), nr 7. Wieczorkowska G., Kochański P., Eliaszuk M., Statystyka. Wprowadzenie do analizy danych sondazowych i eksperymentalnych, wyd. II, Wyd. Scholar, Warszawa 2004. Współpraca administracji publicznej i organizacji pozarządowych po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, raport końcowy z realizacji projektu badawczego, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2005 (maszynopis). Wygnański J., Krótka historia instytucji fundacji w Polsce, typologia, problemy i wyzwania. Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych, http://www.fundacje.ngo.pl/przewodnik/ogolne/index.html Wygnański J., Organizacje pozarządowe w polityce społecznej i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego [w:] Nowe dylematy polityki społecznej, red. S. Golinowska, M. Boni, Warszawa 2006. Wygnański J., PIT a filantropia, „III Sektor”, 2004, nr 1. Wyrozumski J., Początki opieki społecznej w górnictwie polskim [w:] Prace z dziejów Polski feudalnej ośzarowane R. Grodeckiemu w 70. rocznicę urodzin, red. Z. Kozłowska-Budkowa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1960. Zasada pomocnictości – podstawą ustroju samorządowego, referat wygłoszony w dniu 23.01.1999 r., Anin (maszynopis). SUMMARY PUBLIC BENEFIT ORGANISATIONS LEGAL SOLUTIONS – FUNCTIONING – DEVELOPMENT On 24th April 2003, the Polish Parliament passed a statute of fundamental importance for the functioning of the civil society – the Statute on Public Benefit Activity and Volunteering. The Statute introduced new legal solutions for non-governmental organisations. The aim of the book was to demonstrate, on the basis of the author’s own research, whether the existing legal solutions have an optimum effect on the actual development of public benefit organisations in the Republic of Poland or whether they in fact block or hinder the functioning of organisations with such a status. The book presents, historically, community organisations working for the poor. As early as in the ancient times, individuals or groups of people acted, in a more or less formalized way, to support the ones in need. In the course of years, informal groups began to transform into organized philanthropic institutions which functioned not only at churches but in secular communities as well. In Poland, charity and public benefit organisations existed as early as in at the end of the 12th and beginning of the 13th centuries (including, amongst others, private or church foundations). Over time, philanthropic activities developed into a form of community institution independent of state or local authorities. This separation was initiated in the 18th century when the perception of the idea of charity changed under the influence of spreading liberalism. The former mercy following from the Christian love of God began to be replaced with charity based on love of man. Those activities were pursued by relatively numerous community groups offering help to people in need increasing in number at the time of the country’s industrialization. Such organisations were also active after the partitions of Poland. Charity movement developed quite dynamically in Poland during the time between the two world wars with many different philanthropic organisations established at the time. Legal regulations on foundations from the time in between of the two world wars were in force in Poland until 1947. The complete liquidation of the institution of foundations by a decree of 1952 severely restricted the independence of charity organisations. Even though there were a number of organisations with the status of associations then, they were under the control of political authorities. It was only with the systemic changes which started in 1989 that the idea of civil society revived an effect of which was, amongst other things, the adoption on 24 April 2003 of the Statute on Public Benefit Activity and Volunteering. Based on the subject matter of the research, the book contains a historical and legal analysis of the functioning of civil organisations in states with different legal systems such as the United Kingdom (common law, centralization), Germany (statute law, decentralization), France (statute law, centralization) and the United States of North America (common law, decentralization) and demonstrates to what extent these solutions affected the shape of legislation in Poland. A review of European Union law is also provided. It should be emphasized that in its legislation, the EU has not in fact introduced uniform regulations strictly concerning the third sector. However, in the legal solutions of other European states, voluntary activity, activity of benefit to the community or, in other words, public benefit activity is very frequently associated with taxes. This association is two-fold. Firstly, both entities which undertake community activities and their donors get certain tax privileges. The other reason is the obligation to implement the Sixth Directive 77/388/EEC on the harmonization of the laws of the Member States relating to turnover taxes into the national legal order. The analysis of the functioning of support organisations in other selected states as compared with the Polish model of public benefit organisations which is now taking shape indicates that Poland is in search of its own pattern of solutions. The part of the paper dedicated to survey results presents the results of surveys of a set of 153 entities which hold the status of public benefit organisations and which are listed in the National Court Register kept by the District Court for Krakow-Śródmieście in Krakow. Analysis of the court files shows that the records of 140 (about 92%) entities had formal gaps and only 13 (about 8%) entities had been registered as public benefit organisations without being requested to fill in the formal gaps. It was also found that the average duration of processing the applications for the entire set of entities was 144 days. The shortest time was 1 day and the longest as many as 737 days. The lengthiness of the court registration procedure was partly due to reasons attributable to the applicants and partly resulted from the lack of uniform court jurisprudence. The survey indicates that the biggest number of public benefit organisations (about 23%) work in education whilst the smallest number of them (about 1%) engage in activities for local communities, with the most popular sphere of activities for foundations being the protection and promotion of health while associations usually work in social welfare and sports and recreation. In accordance with the Statute, public benefit organisations can engage in three types of activities that is free-of-charge public benefit activities, public benefit activities at a fee and business operations. The choice of the type or types of activities is up to the organisation concerned to make. With that distinction in mind, the survey covered the whole set of organisations, broken down by associations, foundations and entities with other organisational and legal forms. The most numerous entities amongst public benefit organisations are the ones which engage only in free-of-charge public benefit activities (about 44%) and organisations which pursue public benefit activities which are free of charge and which are provided at a fee (about 27%). Similar replies were provided by respondents in an in-depth interview. The choice of the type of activity to be pursued determines the future functioning of the organisation and its financial condition. Indeed, it is the financial condition which has a decisive impact on the effectiveness of operation and fulfilment of the statutory objectives of public benefit organisations. Therefore the ability to obtain financial resources from various sources (such as donations, 1% of personal income tax, public benefit activities performed at a fee or business operations) and the type of activities pursued are – due to the restrictions imposed by the statute – of considerable importance. Hence, the survey also aimed at checking how many entities engaging in different types of activities – public benefit activities at a fee and free of charge on the one hand and free-of-charge public benefit activities and business operations on the other are pursued to the same extent. Concurrence of public benefit activities free-of-charge and at a fee and free-of-charge public benefit activities and business operations can be the cause of complications in correct separation of these two categories. It should be noted that the legislator requires a separation, in accounting and organisational terms, between public benefit activities and other statutory operations. The responses of practically all respondents (about 96%) in a questionnaire, who were members of managing boards of public benefit organisations, indicate that the obtaining the public benefit organisation status had been worth the effort. The respondents said that once the status had been awarded, the prospects for statutory operations broadened. Furthermore, about 1/3 of the respondents linked an increase in the number of institutions who wished to work with them with their award of the status of public benefit organisations. It should be emphasized that a high percentage of the respondents (about 61%) suggested that the obtaining of the public benefit organisation status did not involve a change in the manner their organisations were managed. It was also mentioned that the public benefit organisation status involved an increase in the cost of their operation with no marked increase in their income. All questionnaires referred, as a principal advantage of the public benefit organisation status, to the possibility to get funds from the personal income tax deduction of 1%. Other privileges relating to this status, such as donations, exemption from stamp duties and exemption from the corporate income tax, came later. Also, relatively few respondents took the opportunity of free of charge access to public radio and television. The respondents’ replies corresponded to replies from participants of a focused group interview. The replies provided in the questionnaires and the focused group interview served as the basis for a specification of the disadvantages and threats and advantages and opportunities involved in the status of a public benefit organisation. The analysis of the effect of legal solutions which determine the functioning and development of public benefit organisations shows that the Statute of 24 April 2003 on Public Benefit Activity and Volunteering has laid the foundations for modern functioning of the third sector in Poland. It should be concluded, however, that the provisions of the Statute are inconsistent which is mentioned both by practitioners and theoreticians. Hence, postulations are raised to pass legal regulations which would lead to the cooperation between the three partners determining the effective functioning of public benefit organisations which is of fundamental importance for the correct functioning of the civil society. \| Lp. \| Nazwa podmiotu \| Nr KRS \| Data otrzymania statusu OPP \| Adres siedziby \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|---------\|-----------------------------\|---------------------------------\| \| 1 \| Stowarzyszenie Edukacji Człowieka Dorosłego \| 193969 \| 13.05.2004 \| 31-506 Kraków ul. Topolowa 42 \| \| 2 \| Fundacja „100 lat KS Cracovia” \| 144274 \| 16.03.2004 \| 30-062 Kraków al. 3 Maja 11a \| \| 3 \| Fundacja Wspólnota Nadziei \| 115868 \| 08.03.2004 \| 30-092 Kraków ul. Krakusów 1a \| \| 4 \| Fundacja Promocji Zdrowia \| 210386 \| 21.04.2005 \| 31-358 Kraków ul. Jasnogórska 1 \| \| 5 \| Fundacja Instytut Myśli J. Tischnera \| 178324 \| 15.03.2004 \| 31-068 Kraków ul. Stradomska 9 \| \| 6 \| Fundacja Kultury Osób Niepełnosprawnych \| 192409 \| 23.03.2004 \| 31-044 Kraków ul. Grodzka 54 \| \| 7 \| Fundacja Galicia Jewish Heritage Institute \| 199737 \| 14.04.2005 \| 31-052 Kraków ul. Dajwór 18 \| \| 8 \| Rotary Klub Kraków Wyspiański \| 166962 \| 27.04.2004 \| 30-010 Kraków Rynek Główny 34 \| \| 9 \| Stowarzyszenie Polska Misja Medyczna \| 162022 \| 17.03.2004 \| 30-510 Kraków ul. Rejtana 2 \| \| 10 \| Związek Stowarzyszeń Grupa Robocza FSC – Polska \| 159444 \| 15.06.2004 \| 30-535 Kraków ul. Krakusa 8 \| \| 11 \| Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Ognisko „ENERGIA” przy ENION SA Oddz. Kraków \| 106940 \| 07.10.2004 \| 30-960 Kraków ul. Dajwór 27 \| \| 12 \| Stowarzyszenie Forum Obywatelskie „Twoje Miasto” \| 173682 \| 21.04.2004 \| 30-736 Kraków ul. Księżarskiego 11 \| \| 13 \| Duszpasterskie Stowarzyszenie Osób z Upośledzeniem Umysłowym \| 151618 \| 30.03.2004 \| 31-930 Kraków os. Centrum C 7 \| \| 14 \| Fundacja dla Domu Pomocy Społecznej Dzieci Głęboko Upośledzonych \| 32977 \| 13.08.2004 \| 30-725 Kraków ul. Lanowa 43a \| \| 15 \| Stowarzyszenie Dar Serca dla Serc Wielu na rzecz Dzieci Specjalnej Troski \| 152950 \| 02.07.2004 \| 30-322 Kraków ul. Praska 64 \| \| 16 \| Fundacja Profilaktyki i Leczenia Chorób Krwi im. prof. J. Aleksandrowicza \| 88056 \| 31.03.2004 \| 31-068 Kraków ul. Stradomska 11 \| \| 17 \| Fundacja Szkolna DONA \| 83960 \| 27.12.2004 \| 30-521 Kraków ul. Stroma 5 \| \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------\|-------\|-----------------\|------------------------------------------------------------------\| \| 18\| Fundacja dla Oddz. Hematologii i Chorób Wewnętrznych Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. L. Rydgiera w Krakowie "Naszym Chorym" \| 100418 \| 13.07.2005 \| 31-826 Kraków os. Złotej Jesieni 1 \| \| 19\| Polskie Stowarzyszenie Psychologów Praktyków \| 86621 \| 30.06.2004 \| 31-143 Kraków ul. Basztowa 15 \| \| 20\| Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć \| 136497 \| 09.06.2002 \| 30-316 Kraków ul. Baluckiego 12 \| \| 21\| Fundacja "Mam Marzenie" \| 177137 \| 17.05.2004 \| 31-028 Kraków ul. św. Krzyża 7 \| \| 22\| Towarzystwo Przyjaciół Chorych Hospicjum im. św. Łazarza \| 48149 \| 19.05.2004 \| 31-831 Kraków ul. Fatimaska 17 \| \| 23\| Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych \| 60308 \| 16.07.2004 \| 31-121 Kraków ul. Czysta 17 \| \| 24\| Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej "Dunajec" \| 102851 \| 10.08.2004 \| 30-206 Kraków ul. Księcia Józefa 24a \| \| 25\| Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka \| 140437 \| 24.08.2004 \| 31-142 Kraków ul. Krowoderska 24 \| \| 26\| Fundacja Pomóż Swojemu Sercu \| 72731 \| 09.08.2004 \| 31-202 Kraków ul. Prądnicka 35-37 \| \| 27\| Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Psychiatrii i Opieki Środowiskowej \| 146448 \| 27.08.2003 \| 31-115 Kraków plac Sikorskiego 2 \| \| 28\| Stowarzyszenie Wspierania Onkologii UNICORN \| 118043 \| 09.07.2004 \| 31-501 Kraków ul. Kopernika 19e \| \| 29\| Towarzystwo Sportowe "WISŁA" Kraków \| 127464 \| 02.08.2004 \| 30-059 Kraków ul. Reymonta 22 \| \| 30\| Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym "Bądźcie z Nami" \| 152522 \| 07.10.2004 \| 30-067 Kraków ul. Piekarska 3 \| \| 31\| Stowarzyszenie "Maltańska Służba Medyczna – Pomoc Maltańska" \| 155463 \| 11.10.2003 \| 31-049 Kraków ul. św. Sebastiana 8 \| \| 32\| Krakowski Klub Szachistów \| 135286 \| 02.09.2004 \| 31-202 Kraków ul. Prądnicka 43 \| \| 33\| Stowarzyszenie „U Siemachy" \| 207304 \| 22.09.2004 \| 31-146 Kraków ul. Długa 42 \| \| 34\| Stowarzyszenie Praw Człowieka im. H. Nieć \| 113676 \| 22.06.2004 \| 31-136 Kraków ul. Sobieskiego 7 \| \| 35\| Towarzystwo Przyjaciół Trędowatych im. Ojca Jana Beyzyma \| 46094 \| 02.06.2005 \| 30-250 Kraków ul. Zaskale 1 \| \| 36\| Towarzystwo Krakowskiego Ośrodka Rehabilitacji Wieku Rozwojowego \| 133074 \| 13.04.2005 \| 31-532 Kraków ul. Prochowa 12 \| \| 37\| Kolejowy Klub Wodny 1929 \| 166676 \| 31.01.2005 \| 30-206 Kraków ul. Księcia Józefa 24a \| \| \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|------------------------------------------------------------------\|-------\|-----------------\|----------------------------------------\| \| 38\| Fundacja na rzecz Rozwoju i Promocji Sztuki Współczesnej PAUZA \| 216423\| 04.10.2005 \| 31-021 Kraków ul. Floriańska 18 \| \| 39\| Stowarzyszenie „Wielkie Serce” \| 147865\| 19.08.2005 \| 30-324 Kraków ul. Szwedzka 42 \| \| 40\| SALTROM Salezjański Ruch Troski o Młodzież \| 128589\| 22.03.2005 \| 30-305 Kraków ul. Różana 5 \| \| 41\| Lions Club Kraków Stare Miasto \| 101426\| 21.03.2002 \| 31-008 Kraków Rynek Główny 15 \| \| 42\| Fundacja dla Realizacji Siedziby Capellae Cracoviensis \| 93429 \| 27.05.2004 \| 31-103 Kraków ul. Zwierzyniecka 1 \| \| 43\| Stowarzyszenie na rzecz Kształcenia Chirurgów \| 48372 \| 28.05.2004 \| 31-501 Kraków ul. Kopernika 21 \| \| 44\| Fundacja Hipoterapia na rzecz Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych \| 43097 \| 29.06.2004 \| 30-109 Kraków ul. Salwatorska 14 \| \| 45\| Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii COR AEGRUM \| 31099 \| 08.06.2004 \| 31-202 Kraków ul. Prądnicza 80 \| \| 46\| Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego \| 77648 \| 25.08.2004 \| 31-131 Kraków ul. Karmelicka 33 \| \| 47\| Małopolskie Stowarzyszenie SKALA \| 147078\| 13.08.2004 \| 30-072 Kraków ul. Nawojki 9 \| \| 48\| Niezależne Zrzeszenie Studentów Akademii Pedagogicznej \| 92421 \| 06.10.2004 \| 30-084 Kraków ul. Podchorążych 2 \| \| 49\| Fundacja Pomocy Rodzinie im. Świętej Jadwigi PRO BONO \| 43321 \| 07.09.2004 \| 31-001 Kraków ul. Grodzka 33 \| \| 50\| Dzieło Pomocy św. Ojca Pio \| 217272\| 15.09.2004 \| 31-114 Kraków ul. Loretańska 11 \| \| 51\| Polski Związek Niewidomych Okręg Małopolski \| 88851 \| 07.10.2004 \| 30-393 Kraków ul. Babińskiego 29 \| \| 52\| Stowarzyszenie Rodzin Zdrowie Psychiczne \| 156949\| 15.09.2004 \| 31-055 Kraków ul. Miodowa 9 \| \| 53\| Podgórskie Koło Przyjaciół Sztuk Wszelkich im. Karola Wojtyły w Krakowie \| 166072\| 26.04.2006 \| 30-837 Kraków, ul. Aleksandry 11 \| \| 54\| Fundacja na rzecz Rozwoju Sztuk Wizualnych \| 68882 \| 10.12.2004 \| 30-535 Kraków ul. Rękawka 7 \| \| 55\| Krakowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami \| 44704 \| 05.11.2004 \| 31-019 Kraków ul. Floriańska 53 \| \| 56\| Fundacja Krakowska Alternatywa \| 206303\| 05.11.2004 \| 31-011 Kraków plac Szczepański 3a \| \| 57\| Fundacja Wisła–Biała Gwiazda \| 196833\| 14.10.2004 \| 30-059 Kraków ul. Reymonta 22 \| \| 58\| Stowarzyszenie Nasza Przyszłość \| 100019\| 12.10.2004 \| 31-027 Kraków ul. Mikołajska 17 \| \| 59\| Fundacja „Ekomed” \| 106950\| 09.12.2004 \| 31-101 Kraków ul. Powiśle 12 \| \| \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|----------------------------------------\|-------\|--------------------\|----------------------------------------\| \| 60\| Salezjański Wolontariat Misyjny – Młodzi Świata \| 76477 \| 08.12.2004 \| 30-305 Kraków ul. Różana 5 \| \| 61\| Klub Sportowy WANDA \| 184265\| 02.12.2004 \| 31-751 Kraków ul. Odmogile 1B \| \| 62\| Fundacja „Instytut Tertio Millennio” \| 36659 \| 02.12.2004 \| 31-043 Kraków ul. Dominikańska 3 \| \| 63\| Towarzystwo Edukacyjno-Naukowe Ośrodek Myśli Politycznej \| 76016 \| 23.12.2004 \| 30-003 Kraków ul. Lubelska 29 \| \| 64\| Stowarzyszenie T. Z. Szczodrkowice \| 110034\| 27.12.2004 \| 31-271 Kraków ul. Krowoderskich Zuchów 19 \| \| 65\| Stowarzyszenie Lekarze Nadziei \| 47746 \| 30.12.2004 \| 31-548 Kraków al. Pokoju 7 \| \| 66\| Fundacja „SUB ALIS” \| 213247\| 05.01.2005 \| 31-010 Kraków Rynek Główny 28 \| \| 67\| Towarzystwo Przyjaciół Kultury Ludowej \| 210845\| 12.01.2005 \| 31-135 Kraków ul. Batorego 2 \| \| 68\| Fundacja Judaica w Krakowie \| 71360 \| 10.01.2005 \| 31-058 Kraków ul. Meiselsa 17 \| \| 69\| Wojskowy Klub Sportowy WAWEL \| 139752\| 14.10.2004 \| 30-084 Kraków ul. Podchorążych 3 \| \| 70\| Stowarzyszenie Budowy Kopca – Pomnika im. Jana Pawła II \| 161247\| 20.10.2004 \| 31-050 Kraków ul. J. Dietla 79 \| \| 71\| Fundacja „Tygodnika Powszechnego” \| 125605\| 26.11.2004 \| 31-007 Kraków ul. Wiśnia 12 \| \| 72\| Stowarzyszenie Miłosierdzia św. W. à Paulo \| 175353\| 29.11.2004 \| 31-058 Kraków ul. Stradomska 4 \| \| 73\| Klub Sportowy „Bieżanowianka” \| 160307\| 25.11.2004 \| 30-898 Kraków ul. Lipowskiego 5 \| \| 74\| Fundacja Elektrociepłowni Kraków SA Gorące Serce \| 219116\| 13.12.2004 \| 31-535 Kraków ul. Cieplownicza 1 \| \| 75\| Fundacja Urszuli Smok „PODARUJ ŻYCIE” \| 47638 \| 08.12.2004 \| 31-831 Kraków ul. Obrońców Krzyża 1 \| \| 76\| Fundacja Rozwoju Dializoterapii \| 67099 \| 07.12.2004 \| 31-501 Kraków ul. Kopernika 15 \| \| 77\| Stowarzyszenie na rzecz Wspierania Kliniki Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie \| 195630\| 07.12.2004 \| 31-553 Kraków ul. Cystersów 15 \| \| 78\| Fundacja im. Matki Teresy z Kaikuty \| 67177 \| 22.12.2004 \| 31-587 Kraków ul. Czarnowiejska 77 \| \| 79\| Krakowska Rada Niepełnosprawnych \| 110004\| 14.01.2005 \| 31-852 Kraków os. Albertyńskie 16 \| \| 80\| Stowarzyszenie Przyjaciół Domu Pomocy Społecznej ECCE HOMO im. Brata Alberta \| 76248 \| 18.01.2005 \| 31-066 Kraków ul. Krakowska 55 \| \| \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|----------------------------------------\|-------\|--------------------\|----------------------------------------\| \| 81\| Fundacja Partnerstwo dla Środowiska \| 98193 \| 02.02.2005 \| 31-005 Kraków ul. Bracka 6 \| \| 82\| Fundacja Rozwoju Gospodarczo-Społecznego Frogos \| 205861\| 01.02.2005 \| 31-133 Kraków ul. Dunajewskiego 6 \| \| 83\| Stowarzyszenie Dobroczyne Bank Żywności w Krakowie \| 143611\| 19.01.2005 \| 30-701 Kraków ul. Zablocie 20 \| \| 84\| Stowarzyszenie Rodzin Adopcyjnych i Zastępczych PRO FAMILIA \| 136312\| 15.03.2005 \| 31-968 Kraków os. Zielone 1 \| \| 85\| Stowarzyszenie Nasze Dzieci \| 218991\| 15.03.2005 \| 30-536 Kraków ul. Benedykta 6A \| \| 86\| Polskie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych \| 209392\| 11.02.2005 \| 30-018 Kraków al. Słowackiego 48 \| \| 87\| Krakowskie Stowarzyszenie Forum Otwarte Europy Środkowo-Wschodniej \| 174752\| 29.03.2005 \| 31-104 Kraków ul. Felicjanek 4 \| \| 88\| Dzieło Pomocy Dzieciom. Fundacja Ruperta Mayera \| 95631 \| 24.03.2005 \| 31-124 Kraków ul. Rajską 10 \| \| 89\| Małopolska Fundacja Ratowania Wzroku DAR WIDZENIA \| 228866\| 25.03.2005 \| 31-321 Kraków ul. Patynów 8 \| \| 90\| Małopolski Klub Rekreacji i Turystyki Konnej im. 21. Pułku Ułanów Nadwiślańskich – Kraków \| 108091\| 22.04.2005 \| 30-109 Kraków ul. B. Prusa 6B \| \| 91\| Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego \| 87597 \| 15.04.2005 \| 31-120 Kraków al. Mickiewicza 31 \| \| 92\| RÓŻA Stowarzyszenie Przyjaciół Rozalii Celechówny \| 181262\| 21.01.2005 \| 30-419 Kraków ul. Do Wilgi 23 \| \| 93\| Fundacja na rzecz Chorych na SM im. bł. A.Salwy \| 55578 \| 31.01.2005 \| 31-133 Kraków ul. Dunajewskiego 5 \| \| 94\| Polski Klub Ekologiczny \| 85480 \| 25.04.2005 \| 31-358 Kraków ul. Sławkowska 26A \| \| 95\| Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cites \| 129013\| 16.03.2005 \| 31-019 Kraków ul. Floriańska 55 \| \| 96\| Łagiewnickie Towarzystwo Kulturalne \| 70474 \| 10.03.2005 \| 30-605 Kraków al. Fredry 65 \| \| 97\| Fundacja Psychoterapeutyczna Rehabilitacji Dzieci Chorych Onkologicznie \| 209091\| 18.03.2005 \| 31-506 Kraków ul. Topolowa 9 \| \| 98\| Stowarzyszenie Pomocy Socjalnej Gaudium Et Spes \| 110914\| 09.02.2005 \| 31-917 Kraków os. Hutnicze 5 \| \| 99\| Sapere Auso Małopolska Fundacja Stypendialna \| 182507\| 07.04.2005 \| 30-003 Kraków ul. Lubelska 23 \| \|100\| Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski ARKADIA \| 122993\| 22.03.2005 \| 31-966 Kraków os. Sportowe 28 \| \|101\| Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika \| 92796 \| 18.04.2005 \| 31-118 Kraków ul. Podwale 1 \| \|102\| Stowarzyszenie na rzecz Niepełnosprawnych ŻYCZLIWA DŁON \| 106569\| 22.04.2005 \| 31-620 Kraków os. Bohaterów Września 1 \| \| \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|------------------------------------------------------------------\|-------\|-----------------\|----------------------------------------\| \| 103\| Stowarzyszenie Przyjaciół Domu Pomocy Społecznej im. Helców \| 113535\| 17.08.2004 \| 31-148 Kraków ul. Helclów 2 \| \| 104\| Fundacja na rzecz Osób Niewidomych i Slabo Widzących \| 50285 \| 25.05.2005 \| 30-319 Kraków ul. Tyniecka 7 \| \| 105\| Fundacja PRO VITALIS \| 215360\| 25.04.2005 \| 31-752 Kraków ul. Ujastek 5B \| \| 106\| Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uzależnionym \| 149356\| 29.04.2005 \| 31-063 Kraków ul. św. Katarzyny 3 \| \| 107\| Stowarzyszenie Pomocy Polakom na Wschodzie KRESY \| 114542\| 29.07.2005 \| 31-012 Kraków ul. św. Marka 6 \| \| 108\| Polskie Towarzystwo Zwalczania Chorób Alergicznych Oddział w Krakowie \| 134040\| 21.10.2005 \| 31-066 Kraków ul. Skawińska 8 \| \| 109\| Polskie Towarzystwo Walki z Kalectwem Oddział Kraków \| 54033 \| 06.12.2005 \| 31-133 Kraków ul. Dunajewskiego 5 \| \| 110\| Chrześcijańskie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych i Ich Rodzin „OGNISKO” \| 122277\| 10.11.2005 \| 31-019 Kraków ul. Floriańska 15 \| \| 111\| Stowarzyszenie na rzecz Osób Chorych Psychicznie „VARIA” \| 222493\| 17.01.2006 \| 30-393 Kraków ul. J. Babińskiego 29 \| \| 112\| Fundacja KYOTO – Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz \| 17674 \| 28.06.2005 \| 30-302 Kraków ul. Konopnickiej 26 \| \| 113\| Stowarzyszenie „Na rzecz Rozwoju” \| 58414 \| 29.04.2005 \| 31-946 Kraków os. Teatralne 19 \| \| 114\| Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerstwa \| 114184\| 17.01.2006 \| 31-131 Kraków ul. Karmelicka 31 \| \| 115\| Dzielnica Małopolska Związku Towarzystw Gimnastycznych Sokół w Polsce \| 162903\| 20.03.2006 \| 30-059 Kraków al. Mickiewicza 30 \| \| 116\| Fundacja „Internationaler Bund Polska” \| 231494\| 03.04.2006 \| 31-146 Kraków, ul. Długa 42 \| \| 117\| Fundacja „Świat Dzieciom” \| 166322\| 28.02.2006 \| 31-156 Kraków ul. Zacisze 7 \| \| 118\| Fundacja Ignatianum \| 236286\| 16.03.2006 \| 31-501 Kraków ul. Kopernika 26 \| \| 119\| Fundacja Dom Kultury Alchemia \| 218506\| 21.02.2006 \| 31-056 Kraków ul. Estery 5 \| \| 120\| Krakowskie Towarzystwo Medyczne PRO VITA \| 45830 \| 24.02.2006 \| 31-422 Kraków ul. Majora 5 \| \| 121\| Stowarzyszenie Pomocy Młodym Talentom Sportowym Hutnik Kraków \| 119174\| 02.06.2005 \| 31-979 Kraków ul. Plaszyckiego 4 \| \| 122\| Fundacja na rzecz Dzieci z Chorobą Nowotworową „Wyspy Szczęśliwe” \| 225443\| 13.12.2005 \| 30-663 Kraków ul. Wielicka 265 \| \| 123\| Krakowskie Towarzystwo Popularyzacji Wiedzy o Komunikacji Językowej TERTIUM \| 151421\| 02.12.2005 \| 31-120 Kraków al. Mickiewicza 9 \| \| 124\| Katolickie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych i Ich Przyjaciół KLIKA \| 236096\| 22.12.2005 \| 31-043 Kraków ul. Stolarska 12 \| \| 125\| Fundacja II Katedry Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego \| 218243\| 28.07.2005 \| 30-066 Kraków ul. Skawińska 8 \| \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|-------------------\|------------------------------------------------------------------\|-------\|-----------------\|----------------------------------------\| \| 126\| Polskie Towarzystwo Tatrzańskie \| \| 115547\| 09.01.2006 \| 30-043 Kraków ul. Konarskiego 21 \| \| 127\| Stowarzyszenie Chrześcijańskich Dzieł Wychowania \| \| 143128\| 02.02.2006 \| 31-501 Kraków ul. Kopernika 26 \| \| 128\| Menuet G-dur Stowarzyszenie Przyjaciół Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I stopnia im. J. Paderewskiego w Krakowie \| \| 228353\| 29.03.2006 \| 31-134 Kraków ul. Basztowa 6 \| \| 129\| Fundacja na rzecz Rozwoju Onkologii Ginekologicznej \| \| 145050\| 13.03.2006 \| 31-156 Kraków ul. Stradomska 11 \| \| 130\| Klub Wysokogórski – Kraków \| \| 22732 \| 08.12.2004 \| 31-152 Kraków ul. Pędzichów 11 \| \| 131\| CARITAS Archidiecezji Krakowskiej \| \| 207658\| 24.05.2004 \| 30-091 Kraków ul. Bronowicka 78 \| \| 132\| Fundacja MIMO WSZYSTKO \| \| 174486\| 21.04.2004 \| 30-114 Kraków ul. Kościuszki 43 \| \| 133\| BIOSFERA \| \| 183066\| 13.05.2004 \| 30-324 Kraków ul. Monte Cassino 31 \| \| 134\| Stowarzyszenie na rzecz Dzieci ze Schorzeniami Neurologicznymi CHMURKA \| \| 73918 \| 12.05.2006 \| 30-820 Kraków al. Dygasiańskiego 25 \| \| 135\| Fundacja Pomocy Sercu \| \| 152969\| 22.03.2006 \| 31-202 Kraków ul. Prądnicza 80 \| \| 136\| Parafialny Klub Sportowy Jadwiga \| \| 245564\| 24.11.2005 \| 31-334 Kraków ul. Łokietka 60 \| \| 137\| Stowarzyszenie Pomocy Szkole Malopolska \| \| 52078 \| 02.09.2005 \| 31-545 Kraków ul. Mogilska 43 \| \| 138\| Stowarzyszenie Galicia Tectonic Group \| \| 144957\| 13.06.2005 \| 30-023 Kraków ul. Mazowiecka 117 \| \| 139\| Stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Chorobą Nowotworową KOLIBER \| \| 40016 \| 06.06.2005 \| 31-466 Kraków ul. Akacjowa 3 \| \| 140\| Krakowskie Centrum Tekwon-Do \| \| 53532 \| 17.05.2005 \| 30-619 Kraków ul. Golaśka 3 \| \| 141\| Fundacja na rzecz Rozwoju Urologii \| \| 168138\| 27.04.2005 \| 30-150 Kraków ul. Armii Krajowej 5 \| \| 142\| Fundacja im. Zofii i Wł. Pokusów Wspierania Edukacji Młodzieży Wiejskiej \| \| 36354 \| 07.04.2005 \| 30-698 Kraków ul. Emiliana Czymiańskiego 8 \| \| 143\| Stowarzyszenie Kultury Fizycznej Wspierania Młodych Talentów 100 lat Cracovia \| \| 230919\| 22.03.2005 \| 30-552 Kraków ul. Wielicka 101 \| \| 144\| Fundacja Centrum Dok. i Czynu Niepodległościowego \| \| 42901 \| 17.03.2005 \| 30-059 Kraków al. Mickiewicza 22 \| \| 145\| Stowarzyszenie Wychowanków Szkół Zakonu Pijarów im.St. Konarskiego \| \| 143735\| 14.03.2005 \| 31-466 Kraków ul. Akacjowa 5 \| \| 146\| Fundacja im. Świętego Jacka \| \| 122286\| 18.02.2005 \| 31-137 Kraków ul. Siemiradzkiego 2 \| \| 147\| Klub Sportowy CRACOVIA \| \| 227987\| 04.02.2005 \| 30-062 Kraków al. 3 Maja 11a \| \| \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| \|---\|------------------------------------------------------------------\|-----\|-----------------\|----------------------------------------\| \| 148\| Polskie Stowarzyszenie Promocji Zdrowia i Edukacji Zdrowotnej w Środowisku Pracy \| 93076 \| 27.12.2004 \| 31-531 Kraków ul. Śniadeckich 12b \| \| 149\| Samodzielne Kolo Terenowe nr 39 Społecznego Towarzystwa Oświatowego \| 66457 \| 05.11.2004 \| 30-116 Kraków ul. Kasztelańska 36 \| \| 150\| Regionalny Ośrodek Edukacji Ekologicznej \| 140239 \| 11.10.2004 \| 31-512 Kraków ul. Lubicz 46 \| \| 151\| Stowarzyszenie WIOSNA \| 50905 \| 30.09.2004 \| 31-580 Kraków ul. St. Wysockiej 2c \| \| 152\| Krakowskie Bractwo Wodne RETMAN \| 218076 \| 23.09.2004 \| 31-228 Kraków ul. Pachońskiego 16 \| \| 153\| Fundacja Rozwoju Spółdzielni Uczniowskiej \| 64052 \| 26.08.2004 \| 31-153 Kraków ul. Szlak 65 \| \| Lp. \| Nazwa podmiotu posiadającego status OPP \| Nr KRS \| REGON \| Data uzyskania statusu OPP \| Otrzymanie statusu OPP \| Rodzaj złożonego sprawozdania: M – merytoryczne, F – finansowe w roku \| Prowadzona działalność \| Zarząd \| Organ nadzoru lub krajowej instancji \| Liczba osób \| \|-----\|----------------------------------------\|-------\|-------\|---------------------------\|-----------------------\|---------------------------------------------------------------\|----------------------\|-------\|-----------------------------------\|----------\| \| 1 \| Stowarzyszenie Edukacji Człowieka Dorosłego \| 193869 \| 356801202 b) \| 10.02.2004 \| Działalność edukacyjna, szkoleniowa, wspieranie społecznej aktywności \| Tak \| Nie dodać czy \| Kom. Rewiz. 3 \| \| 2 \| Fundacja „100 lat KS Cracovia” \| 144274 \| 356693088 a) \| 23.01.2003 \| Podtrzymanie tradycji narodowej ze szczególnym uwzględnieniem roli sportu \| Nie dodać czy \| Kom. Rewiz. 3 \| Załącznik nr 2 Zestawienie białych akt sądowych Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podmiotów mających status organizacji pozysku publicznego \| Lp. \| Nazwa podmiotu posiadającego status OPP \| Nr KRS \| REGON \| Data uzyskania statusu OPP \| Otrzymanie statusu OPP \| Rodzaj złożonego sprawozdania: M – merytoryczne, F – finansowe w roku \| Prowadzona działalność \| Zarząd \| Organ nadzoru lub krajowej instancji \| Liczba osób \| \|-----\|----------------------------------------\|-------\|-------\|---------------------------\|-----------------------\|---------------------------------------------------------------\|----------------------\|-------\|-----------------------------------\|----------\| \| 1 \| Stowarzyszenie Edukacji Człowieka Dorosłego \| 193869 \| 356801202 b) \| 10.02.2004 \| Działalność edukacyjna, szkoleniowa, wspieranie społecznej aktywności \| Tak \| Nie dodać czy \| Kom. Rewiz. 3 \| \| 2 \| Fundacja „100 lat KS Cracovia” \| 144274 \| 356693088 a) \| 23.01.2003 \| Podtrzymanie tradycji narodowej ze szczególnym uwzględnieniem roli sportu \| Nie dodać czy \| Kom. Rewiz. 3 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Prowadzenie działalności na rzecz osób niepełnosprawnych dokonanych przez osoby niepełnosprawne \| Data założenia \| Data przejęcia \| Miejsce \| Kom. Rewizji \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------\|---------------\|---------\|-------------\| \| 3 \| Fundacja Wspólnota Nadziei \| 115868 \| 351617310 \| a) \| 26.01.1999 \| 08.03.2004 \| 60 \| 1 \| \| 4 \| Fundacja Promocji Zdrowia \| 210386 \| 356842950 \| a) \| 19.06.2004 \| 21.04.2005 \| 70 \| 1 \| \| 5 \| Fundacja Instytutu Mysli J. Tischnera \| 178324 \| 356764865 \| a) \| 30.10.2003 \| 15.03.2004 \| 40 \| 1 \| \| 6 \| Fundacja Kultury Osób Niepełnosprawnych Galicia Jewish Heritage Inst. \| 192409 \| 356800130 \| a) \| 04.02.2004 \| 23.03.2004 \| 54 \| 1 \| \| 7 \| Rolary Klub Kraków Wyspiański \| 199737 \| 356813397 \| a) \| 15.03.2004 \| 14.04.2005 \| 94 \| 1 \| \| 8 \| Stowarzyszenie Polska Misja Medyczna \| 169662 \| 356767467 \| b) \| 09.07.2003 \| 27.04.2004 \| 84 \| 1 \| \| 9 \| Fundacja Konwent Fund. Kom.R. \| 162022 \| 357220653 \| b) \| 23.05.2003 \| 17.03.2004 \| 56 \| 1 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Data założenia \| Data rejestracji \| Aktywność \| Kom. Rewizja \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|----------------\|-----------------\|-----------\|--------------\| \| 10 \| Związek Stowarzyszonych Grupa Robocza FSC – Polska \| 159444 \| 356783986 \| 26.05.2003 \| 15.06.2004 \| Wydawnictwo, prace badawczo-naukowe, edukacja, seminaria, konferencje \| 3 \| \| 11 \| Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizy. Ogńisko „ENERGIA” \| 106940 \| 357057087 \| 16.04.2002 \| 07.10.2004 \| Promocja sportu, organizowanie imprez sportowych \| 3 \| \| 12 \| Stowarzyszenie Forum Obywatelskie „Twój Mieścio” \| 173682 \| 356758451 \| 09.10.2003 \| 21.04.2004 \| Opieka wychowawcza, pomoc społeczna, edukacja, inicjatywy społeczne i polityczne \| 3 \| \| 13 \| Duszpasterstwo Słowa. Osób z Uposażeniem Umysłowym \| 151618 \| 351339910 \| 07.11.1999 \| 30.03.2004 \| Działalność charytatywna, edukacja, nauka, promocja zdrowia, opieka, wolontariat \| 3 \| \| 14 \| Fundacja dla Domu Pomocy Społecznej Dzieci Głęboko Upośledzonych \| 32977 \| 350539914 \| 13.02.1992 \| 13.08.2004 \| Cpieka wychowawcza, pomoc społeczna \| 3 \| \| Stowarzyszenie \| Nr REGON \| Nr KRS \| Nazwa \| Aktywność \| Data założenia \| Data rejestracji \| Kom. Rewizja \| \|----------------\|----------\|--------\|-------\|-----------\|----------------\|-----------------\|--------------\| \| 15 \| 152950 \| 356704314 \| Stowarzyszenie Dari Serca dla Serc Wielu na rzecz Dzieci Specjalnej Troski \| Organizacja przedstawień, konkursów, aukcji, szkoleń, przyzyskiwanie sponsorów, edukacja \| 14.03.2003 \| 02.07.2004 \| 104 \| 1 lub 2 \| 3–5 \| \| 16 \| 88056 \| 593963350-07 \| Fundacja Profilaktyki Chorób Krwi i Leczenia im. prof. J. Aleksandrowicza \| Badanie krwi, promocja zdrowia \| 12.07.1990 \| 31.03.2004 \| 21 \| 1 lub 3 \| 3–5 \| \| 17 \| 83960 \| 351011204 \| Fundacja Szkoła DONA \| Edukacja, szkolnictwo przedszkolne, podstawowe, gimnazjalne \| 18.06.1991 \| 27.12.2004 \| 97 \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 18 \| 100418 \| 351409303 \| Fundacja dla Oddz. Hematologii Chorób Wewnątrzszpitalnych Specjalistycznych \| Promocja zdrowia, pomoc chorym, poprawa warunków leczenia \| 02.02.1988 \| 13.07.2005 \| 188 \| 1 lub 2 \| 3–5 \| \| 19 \| 86621 \| 350002410 \| Polskie Stowarzyszenie Psychologów Praktyków \| Edukacja, szkolenia, ochrona zdrowia, przeciwdziałanie patologiom społecznym \| 05.03.2002 \| 30.06.2004 \| 144 \| 1 lub 2 \| 3 \| Kom. Rewizja: 1 - Zarząd, 2 - Komisja Rewizyjna, 3 - Zarząd lub Komisja Rewizyjna, 4 - Zarząd lub Komisja Rewizyjna, 5 - Zarząd lub Komisja Rewizyjna, 6 - Zarząd lub Komisja Rewizyjna. \| Nr \| Związek \| Reg. nr \| Reg. nr \| Nazwa \| Działalność \| Data założenia \| Data przeprowadzenia \| Kom. Rewiz. \| \|----\|---------\|---------\|---------\|-------\|-------------\|------------------\|---------------------\|-------------\| \| 20 \| Stowarzyszenie Polska Zielona Sieć \| 136497 \| 356260981 \| Edukacja ekologiczna, ochrona środowiska, badanie, wydawnictwa \| 23.10.2002 \| 09.06.2002 \| 44 \| a) M:F 2004 b) e) 2004 \| 3 \| \| 21 \| „Mam Marzenie” – Fundacja \| 177137 \| 356763452 \| Spalenie marzeń dzieci – pomoc społeczna, wydawnictwa \| 23.10.2003 \| 17.05.2004 \| 47 \| c) f) \| 1 lub 2 \| \| 22 \| Towarzystwo Przyjaciół Chorych Hospicjum \| 48149 \| 350552429 \| Edukacja, ochrona zdrowia, wydawnictwa, badania. \| 27.09.2001 \| 19.05.2004 \| 49 \| a) M:F 2001 b) d) 2003 c) e) 2004 d) 2005 \| 3-5 lub 1+1 \| \| 23 \| Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych \| 60308 \| 350524261 \| Ekologia, edukacja, nauka, badania \| 07.11.2001 \| 16.07.2004 \| 80 \| c) f) \| 2 lub 1+1 \| \| 24 \| Stowarzyszenie Turystyki i Rekreacji Kajakowej „Dunajec” \| 102851 \| 350935685 \| Promocja sportu – kajaki \| 02.02.1994 \| 10.08.2004 \| 132 \| c) d) f) \| 2 \| \| 25 \| Polskie Stowarzyszenie Obronić Życia Człowieka \| 140437 \| 357017981 \| Pomoc społeczna, telefon zaufania, wydawnictwa, edukacja, produkcja filmów \| 25.03.1999 \| 24.08.2004 \| 169 \| c) e) f) \| 5 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Data powstania \| Data rejestracji \| Rada Fund. \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|----------------\|-----------------\|------------\| \| 26 \| Fundacja Pomóż Swojemu Sercu \| 72731 \| 351307092 \| 05.05.1997 \| 09.08.2004 \| Kom. Rewiz. 3 \| \| 27 \| Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Psychiatrii i Opieki Środowisk \| 146448 \| 357099157 \| 31.08.1999 \| 27.08.2003 \| Kom. Rewiz. 3-5 \| \| 28 \| Stowarzyszenie Wspierania Onkologii UNICORN \| 118043 \| 357025740 \| 13.04.1999 \| 09.07.2004 \| Kom. Rewiz. 5-7 \| \| 29 \| Towarzystwo Sportowe "WISŁA" Kraków \| 127464 \| 007014962 \| 30.09.1996 \| 02.08.2004 \| Kom. Rewiz. 3-5 \| \| 30 \| Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnospr. "Bądźcie z Nami" \| 152522 \| 657091623 \| 28.10.1998 \| 07.10.2004 \| Kom. Rewiz. 3-5 \| \| 31 \| Stowarzyszenie "Malkańska Szuba Medyczna – Pomoc Malkańska" \| 155463 \| 356712070 \| 19.03.2003 \| 11.10.2003 \| Kom. Rewiz. 5 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| NIP \| Krajowy numer identyfikacyjny \| Nazwa działalności \| Data założenia \| Data rejestracji \| Data przeregistracji \| Komisja Rewizyjna \| \|----\|------------------\|---------\|-----\|-------------------------------\|-------------------\|---------------\|-----------------\|---------------------\|------------------\| \| 32 \| Klub Szachistów \| 135286 \| 357233408 \| b) \| Promocja kultury fizycznej, m.in. szachów, zawody, wypoczynek dzieci \| 21.10.2002 \| 02.09.2004 \| 90 \| 1 Kom. Rewiz. 2 \| \| 33 \| Stowarzyszenie J. Siemacki \| 207304 \| 356838078 \| b) \| Edukacja, sport, wychowywanie i opieka społeczna \| 14.05.2004 \| 22.09.2004 \| 23 \| 1 Kom. Rewiz. 3-5 \| \| 34 \| Stowarzyszenie Praw Człowieka im. H. Nieć \| 113676 \| 356564050 \| b) \| Prace badawcze, edukacja prawna, bezpłatna pomoc prawna \| 30.01.2001 \| 22.06.2004 \| 62 \| 1 Kom. Rewiz. 2 \| \| 35 \| Towarzystwo Przyjaciół Trędowatych im. Ojca J. Beyzyma \| 46094 \| 003872315 \| b) \| Ochrona zdrowia, pomoc społeczna, leczenie chorych na trąd \| 29.12.1989 \| 02.06.2005 \| 370 \| 1 Kom. Rewiz. 3 \| \| 36 \| Towarzystwo Krakowskiego Ośrodka Rehabilitacji Wieku Rozw. \| 133074 \| 350650280 \| b) \| Przedszkola, poradnie psychologiczne, prace badawczo-rozwajowe \| 06.12.1993 \| 13.04.2005 \| 105 \| 1 Kom. Rewiz. 2 \| \| 37 \| Kolejowy Klub Wodny 1929 \| 166576 \| 350854290 \| b) \| Promocja sportu, org. imprez kajakowych \| 02.05.1996 \| 31.01.2005 \| 32 \| 1 Kom. Rewiz. 3 \| \| 38 \| Fundacja na rzecz Rozwoju i Promocji Sztuki Współczesnej PAUZA \| 216423 \| 356879108 \| a) \| Działanie na rzecz rozwoju współczesnej promocja i wspieranie sztuki \| 02.09.2004 \| 04.10.2005 \| 180 \| 1 Rada Progr. 3 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. nr \| Nazwa projektu \| Data złożenia wniosku \| Data rejestracji \| Liczba osób \| Rodzaj \| Wartość \| Kom. Rewizji \| \|----\|------------------\|---------\|---------\|----------------\|-----------------------\|-----------------\|------------\|--------\|----------\|-------------\| \| 39 \| Stowarzyszenie "Wielkie Serce" \| 147065 \| 350073700 \| Propagowanie posławy tolerancji i akceptacji organów obozów \| 25.02.2001 \| 19.08.2005 \| 30 \| c) \| Nie dorywczy \| 1 \| 5–7 \| 1 \| 3–5 \| \| 40 \| SALTROM Salezjański Ruch Troski o Młodzież \| 128589 \| 3500647584 \| Zrzeszanie ludzi dobrej woli do wspierania młodych \| 27.10.1992 \| 22.03.2005 \| 270 \| c) \| Tak \| 1 \| 5–12 \| 1 \| 3–5 \| \| 41 \| Lions Club Kraków Stare Miasto \| 101426 \| 350536904 \| Promowanie postaw dobrego zarządzania i cnib obywatelskich \| 18.05.1990 \| 21.03.2002 \| 60 \| c) \| Brak \| 1 \| 5–14 \| 1 \| 3–5 \| \| 42 \| Fundacja dla Realizacji Siedziby Capellae Cracoviensis \| 93429 \| 350773509 \| Zrealizowanie siedziby Capellae Cracoviensis w Krakowie \| 22.01.1992 \| 27.05.2004 \| 45 \| c) \| Brak \| 1 \| 3–5 \| 2 \| 3 \| \| 43 \| Stowarzyszenie na rzecz Kształcenia Chirurgów \| 48372 \| 3503871586 \| Promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodów asystentów II Kt.Chr.Og. \| 28.03.1994 \| 28.05.2004 \| 45 \| c) \| Brak \| 1 \| 3–9 \| 2 \| 3 \| \| 44 \| Fundacja Hipoteraapia na rzecz Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych \| 43097 \| 003882609 \| Działanie na rzecz osób niepełnosprawnych, nauka, edukacja, oświata, wykształcenie, dział charytatywna \| 20.04.1990 \| 29.06.2004 \| 75 \| c) \| Brak \| 1 \| 5–10 \| 1 \| 3–5 \| \| 45 \| Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii COR AEGRUM \| 31099 \| 003882609 \| Ochrona zdrowia, rozwoju krakowskiej kardiochirurgii \| 1990 \| 08.06.2004 \| 150 \| c) \| Brak \| 1 \| 5–10 \| 1 \| 3–5 \| \| Nr \| Fundacja/Instytucja \| Reg. nr \| Reg. nr SKOK \| Nazwa \| Data powstania \| Data rejestracji \| Działalność \| M;F \| Rok \| Kom. Rewizji \| Rada Funduszy \| Rada Dzieła \| GJ/Okr. Kom. Rewizji \| \|----\|--------------------------------------------------------\|---------\|--------------\|-------\|----------------\|------------------\|-------------\|-----\|-----\|--------------\|---------------\|-------------\|---------------------\| \| 46 \| Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego \| 77648 \| 350006810 \| Wspieranie UJ we wszystkich jego poszczególnych działaniach \| 29.10.1988 \| 25.08.2004 \| Tak \| Tak \| 3-5 \| 2 \| 3 \| ? \| ? \| \| 47 \| Małopolskie Stowarzyszenie SKALA \| 147078 \| 351116009 \| Działalność na rzecz pogłębiania demokracji w środowisku akademickim, rozwijania samorządu i autonomii \| 16.01.2003 \| 13.08.2004 \| Tak \| Nie \| 5-9 \| ? \| ? \| ? \| ? \| \| 48 \| Niezależne Zrzeszenie Studentów Akademii Pedagogicznej \| 92421 \| 351116009 \| Działalność na rzecz pogłębiania demokracji w środowisku akademickim, rozwijania samorządu i autonomii \| 16.01.2003 \| 13.08.2004 \| Tak \| Nie \| 5-9 \| ? \| ? \| ? \| ? \| \| 49 \| Fundacja Pomocy Rodzinie im. św. Jadwigi PRO BONO \| 43321 \| 351333089 \| Slużenie sprawie człowieka i społeczeństwa, wzmacnianie rodziny, edukacja \| 21.05.1997 \| zm. nazwy 11.09.2001 \| Brak \| Nie \| 3-5 \| 2 \| 3 \| ? \| ? \| \| 50 \| Dzieło Pomocy św. Ojca Pio \| 217272 \| 40018820-00039 \| Działalność charytatywna, pomoc społeczna, edukacja \| 15.09.2004 \| 15.09.2004 \| Tak \| Nie \| 3-5 \| 2 \| 3 \| ? \| ? \| \| 51 \| Polski Związek Niewidomych Okr. Małop. \| 88851 \| 357103108 \| Ochrona zdrowia i opieka społeczna, edukacja, kultura, rekreacja, sport \| 16.01.1990 \| przerejestr. 27.02.2002 \| Brak \| Nie \| 6+ przedstaw. slaw. kci \| ? \| ? \| ? \| \| 52 \| Stowarzyszenie Rodzin Zdrowie Psychiczne \| 156949 \| 350738921 \| Ochrona zdrowia i pomoc społeczna, edukacja \| Przejestr. 13.12.2000 \| 15.09.2004 \| Tak \| Nie \| 2 \| 2 \| ? \| ? \| \| Nr \| Nazwa Fundacji \| Reg. nr \| Reg. nr KRS \| Podmioty \| Działalność \| Data rejestracji \| Data przereg. \| Kom. Rewizji \| \|----\|----------------\|---------\|-------------\|----------\|-------------\|-----------------\|---------------\|--------------\| \| 53 \| Podgórskie Koło Przyjaciół Sztuk Wszelkich im. K. Wojtyły \| 166072 \| 356749989 \| b) \| Podtrzymywanie tradycji narodowej, nauka, edukacja, oświata i wychowanie, kultura, sztuka \| 22.07.2003 \| 26.04.2006 \| 30 \| 2 \| Rada Nauk. 3-5 \| \| 54 \| Fundacja na rzecz Rozwoju Sztuk Wizualnych im. K. Wojtyły \| 68882 \| 356375744 \| a) \| Promowanie szuk wyczulonnych, w tym fotografii, rozwoj środowiska twórców \| 06.12.2001 \| 10.12.2004 \| 30 \| 2 \| Rada Fund. 2-5 \| \| 55 \| Krakowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami \| 44704 \| 003872657 \| b) \| Kształtowanie właściwego stosunku do zwierząt, ekologia, ochrona środowiska \| 23.04.1990 \| 05.11.2004 \| 300 \| c) \| Rada Fund. 3-7 \| \| 56 \| Fundacja Krakowska Alembrywa \| 206303 \| 356840715 \| a) \| Wydawnictwo, sprzedaż wydaw, produktów, Internet \| 10.05.2004 \| 05.11.2004 \| 30 \| c) \| Rada Fund. 2-5 \| \| 57 \| Fundacja Wisła-Biała Gwiazda \| 196833 \| 350529904 \| a) \| Promocja sportu, rekreacji, organiz i użytkowanie obiekt., sprzedaż pamiątek \| 28.10.1991 \| 14.10.2004 \| 15 \| c) \| Rada Fund. 2-5 \| \| 58 \| Stowarzyszenie Nasza Przyszłość \| 100019 \| 350792889 \| b) \| Wydawnictwo, sprzedaż, działalność edukacyjna \| 24.01.1995 \| 12.10.2004 \| 19 \| c) \| Rada Fund. 2-5 \| \| 59 \| Fundacja „Ekomed” \| 106950 \| 350410400 \| a) \| Praktyka lekarska, prace badawcze, działalność med., usługi medyczne i wydawnicze \| 01.06.1993 \| 09.12.2004 \| 186 \| c) \| Rada Fund. 2-5 \| \| Nr \| Fundacja \| Nr REGON \| Nr KRS \| Nazwa \| Aktywność \| Data rejestracji \| Data przejścia do KRS \| \|----\|----------\|----------\|--------\|-------\|-----------\|------------------\|----------------------\| \| 66 \| Fundacja "SUB ALIS" \| 213247 \| 356873494 \| Pomoc społeczna dzieciom \| Propagowanie kultury ludowej \| 17.08.2004 \| 05.01.2005 \| \| 67 \| Towarzystwo Przyjaciół Kultury Ludowej \| 210845 \| 350573084 \| Pomoc społeczna dzieciom \| Propagowanie kultury ludowej \| 12.01.2005 \| 147 \| \| 68 \| Fundacja Judaica w Krakowie \| 71360 \| 350382170 \| Propagowanie kultury i życia Żydów \| Promocja sportu, prowadz. sekcji sportowych, imprez sportowych \| 23.06.1993 \| 10.01.2005 \| \| 69 \| Wojskowy Klub Sportowy WAWEL \| 139752 \| 000796772 \| Propagowanie kultury i życia Żydów \| Promocja sportu, prowadz. sekcji sportowych, imprez sportowych \| 04.10.1996 \| 14.10.2004 \| \| 70 \| Stowarzyszenie Budowy Kopca – Pomnika im. Jana Pawła II \| 161247 \| 356712791 \| Wybudowanie kopca – pomnika im. Jana Pawła II \| Promowanie kultury, edukacji \| 13.05.2003 \| 20.10.2004 \| \| 71 \| Fundacja "Tygodnika Powszechnego" \| 125605 \| 35655335 \| Promowanie kultury, edukacji \| Świadczenie miłości dziecka w oparciu o naukę, długotrwałą praktykę w duchu św. W. à Paulo \| 02.08.2002 \| 26.11.2004 \| \| 72 \| Stowarzyszenie Miłośników W. à Paulo \| 175353 \| 010779620 \| Promowanie kultury, edukacji \| Świadczenie miłości dziecka w oparciu o naukę, długotrwałą praktykę w duchu św. W. à Paulo \| 29.11.2004 \| 180 \| \| Kom. Rewiz. \| Rada Fund. \| Kom. Rewiz. \| Rada Fund. \| \|-------------\|------------\|-------------\|------------\| \| 3 \| 1 \| 3 \| 1 \| \| 2 \| 2 \| 2 \| 2 \| \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| ? \| ? \| ? \| ? \| \| Klub \| Nazwa Klubu \| Reg. nr \| Reg. nr \| Aktywność \| Data założenia \| Data rejestracji \| M: F 2004 \| M: F 2005 \| Kom. Rewizja \| \|------\|-------------\|---------\|---------\|-----------\|----------------\|-----------------\|------------\|------------\|--------------\| \| 73 \| Klub Sportowy "Biezano-wianka" \| 160307 \| 354527110 b) \| Propagowanie i rozwijanie sportu kwalifikowanego \| 17.06.1998 \| 25.11.2004 \| Brak \| Brak \| 1 lub 2 \| Nie doryczy \| ? \| ? \| Kom. Rewizja 3 \| \| 74 \| Fundacja Elektrociepłowni Kraków SA. \| 219116 \| \| Popularyzacja idei zdrowego życia celem zapobiegania różnym chorobom \| 07.10.2004 \| 13.12.2004 \| c) f) \| c) f) \| M: F 2004 \| M: F 2005 \| a) c) \| Tak \| Nie doryczy \| 2–5 \| 2 \| Rada Fund. Rewizja 5–7 \| \| 75 \| Fundacja Urszuli Smok "PODARUJ ŻYCIE" \| 47638 \| 356346375 a) \| Popularyzowanie idei dawstwa szpiku kosłnego, rejestr dawców \| 03.10.2001 \| 08.12.2004 \| 60 c) f) \| 60 c) f) \| M: F 2003 \| F 2004 \| a) c) \| Tak \| Nie doryczy \| 2–5 \| 2 \| Kom. Rewizja 3 \| \| 76 \| Fundacja Rozwoju Dializoterapii \| 67099 \| 350512424 a) \| Zwiększenie dostępu do dializoterapii, ochrona zdrowia \| 17.05.1991 \| 07.12.2004 \| 60 c) f) \| 60 c) f) \| M: F 2003 \| F 2004 \| a) c) \| Tak \| Nie doryczy \| 5 \| 1 lub 2 \| Kom. Rewizja 3 \| \| 77 \| Stowarzyszenie na rzecz Wspierania Kliniki Onkologii Szpitala UJ w Krakowie \| 195630 \| 356805038 b) \| Wspomaganie i rozwój działalności leczniczej i diagnostycznej Kliniki Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie \| 20.02.2004 \| 07.12.2004 \| 210 c) f) \| 210 c) f) \| Brak \| Brak \| a) c) \| Tak \| Nie doryczy \| 3–7 \| 2 \| Kom. Kontr. §2 \| \| 78 \| Fundacja im. Malki Teresy z Kalkuty \| 67177 \| 350561061 a) \| Świadczenie pomocy osobom upośledzonym umysłowo \| 29.05.1992 \| 22.12.2004 \| 315 c) f) \| 315 c) f) \| Brak \| Brak \| c) \| Tak \| Nie doryczy \| 3–7 \| 2 \| Kom. Rewizja 3 \| \| 79 \| Krakowska Rada Niepełnosprawnych \| 110004 \| 350690410 b) \| Udzielanie pomocy organizacjom pozarządowym, reprezent. osób niepełnospr. \| 23.07.1992 \| 14.01.2005 \| 58 c) e) f) \| 58 c) e) f) \| M: F 2005 \| M: F 2005 \| a) c) e) f) \| Tak \| Nie doryczy \| 5 \| 2 \| Kom. Rewizja 3 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Działalność \| Data założenia \| Data rejestracji \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|-------------\|----------------\|-----------------\| \| 80 \| Stowarzyszenie Przyjaciół Domu Pomocy Społecznej ECCE HOMO \| 76248 \| b) Pomoc społeczna \| Ochrona środowiska, wsparcie społeczności lokalnych \| 20.08.1992 \| 18.01.2005 \| \| 81 \| Fundacja Partnerstwo dla Środowiska \| 98193 \| 351240471 \| Promowanie gospodarki i przedsiębiorczości, edukacja, promocja zdrowia, wypoczynek dzieci \| 30.10.1997 \| 02.02.2005 \| \| 82 \| Fundacja Rozwoju Gospodarczo-Społecznego Frogs \| 205861 \| 356837570 \| Zbiórki żywności, pomoc potrzebującym \| 10.05.2004 \| 01.02.2005 \| \| 83 \| Stowarzyszenie Dobroczynne Bank Żywności w Krakowie \| 143611 \| 357038776 \| Informatyka, działalność wydawnicza, edukacja, pomoc społeczna, psychologiczna \| 30.05.1997 \| 19.01.2005 \| \| 84 \| Stowarzyszenie Rodzin Adopcyjnych i Zasiepuch PRO FAMILIA \| 136312 \| 351151939 \| Pomoc społeczna, propagowanie kultury, sportu, rekreacji, imprezy \| 16.09.1996 \| 15.03.2005 \| \| 85 \| Stowarzyszenie Nasze Dzieci \| 218991 \| 35681157 \| \| 11.10.2004 \| 15.03.2005 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Data podniesienia \| Data rejestracji \| Poziom wykształcenia \| Wspieranie kultury \| Rehabilitacja i pomoc medyczna \| Ochrona środowiska, wspomaganie rozwoju gospodarczego \| Pomoc społeczna, działalność charytatywna, edukacja, ochrona kultury i sztuki, kultura fizyczna i sportowa \| Rehabilitacja, pomoc i opieka medyczna \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|-------------------\|-----------------\|---------------------\|-------------------\|---------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------\| \| 92 \| RÓŻA Słowarzy- nie Przyjaciół Rozalii Celechowry \| 181262 \| 356774875 \| 28.11.2003 \| 21.01.2005 \| 30 \| 30 \| \| \| \| \| \| 93 \| Fundacja na rzecz Chorych na SM im. bł. A. Salawy \| 55578 \| 350571668 \| 11.09.1992 \| 25.01.2002 \| 60 \| 60 \| \| \| \| \| \| 94 \| Polski Klub Ekologiczny \| 85460 \| 350572389 \| 20.05.1994 \| 23.08.1993 \| 150 \| 300 \| \| \| \| \| \| 95 \| Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cities \| 129013 \| 350710650 \| 16.03.2005 \| 10.03.2005 \| 150 \| 300 \| \| \| \| \| \| 96 \| Łagiewnickie Towarzystwo Kulturalne \| 70474 \| 350780886 \| 12.12.2001 \| 18.03.2005 \| 210 \| 210 \| \| \| \| \| \| 97 \| Fundacja Psychotherapeutyczna Rehabilitacji Dzieci Chorych Onkologicznie \| 209091 \| 356887616 \| 18.03.2005 \| 18.03.2005 \| 210 \| 210 \| \| \| \| \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Nazwa działalności \| Data założenia \| Data rejestracji \| M: F 2004 \| M: F 2005 \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|--------------------\|---------------\|-----------------\|-----------\|-----------\| \| 98 \| Stowarzyszenie Pomocy Socjalnej Gaudium El Spes \| 110914 \| 35129624 \| Pomoc społeczna, rehabilitacja, usługi opiekuńcze \| 22.01.1997 \| 09.02.2005 \| 210 \| 210 \| \| 99 \| Sapere Aude Małopolska Fundacja Stypendalna \| 182507 \| 356776532 \| Edukacja \| 09.12.2003 \| 07.04.2005 \| Brak \| Brak \| \| 100 \| Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Trośki ARKADIA \| 122993 \| 351618900 \| Pomoc społeczna, edukacja \| 15.12.1998 \| 22.03.2005 \| 60 \| 60 \| \| 101 \| Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika \| 92796 \| 000810437 \| Ochrona przyrody, edukacja \| 29.04.1996 \| 18.04.2005 \| Brak \| Brak \| \| 102 \| Stowarzyszenie na rzecz Niepełnosprawnych ŻYCZLIWA DŁON \| 106569 \| \| Działalność na rzecz osób niepełnosprawnych, pomoc społeczna \| 12.04.2002 \| 22.04.2005 \| Brak \| Brak \| \| 103 \| Stowarzyszenie Przyjaciół Domu Pomocy Społecznej Helców \| 113535 \| 351001134 \| Pomoc w zabezpieczaniu Domu Pomocy Społecznej, utrzymanie i praw. WZOZU, dzyskanie nieruchomości \| 27.08.1991 \| 17.08.2004 \| Brak \| Brak \| \| Nr \| Nazwa Fundacji \| Reg. nr \| Reg. nr 2 \| Data założenia \| Data rejestracji \| Liczba osób \| Rodzaj działalności \| Komisja Rewizyjna \| Komisja Odbioru Danych \| \|----\|----------------\|---------\|-----------\|----------------\|------------------\|-------------\|---------------------\|-------------------\|------------------------\| \| 104\| Fundacja na rzecz Osób Niewidomych i Słabo Widzących \| 50285 \| 350524456 \| 06.06.1990 \| 25.05.2005 \| 169 \| Kursy komputerowe dla osób niewidomych, tłumusy rehabilitacyjne, organiz. plenerów i spektakli \| Rada Fund. 6–12 \| 1 lub 2 \| \| 105\| Fundacja PRO VITALIS \| 215360 \| 356864495 \| 22.08.2004 \| 25.04.2005 \| 240 \| Bezp. konsultacja lekarska ginek.-położnicza, USG, KTG \| M: 2004, F: 2005 \| 1 lub 2 \| \| 106\| Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uczelniom \| 149356 \| 351453422 \| 04.03.2003 \| 29.04.2005 \| 205 \| Grupy wsparcia dla rodzin uzależnionych, prowadzenie szkoleń, readaptacja dla pacjentów, noclegownie, szkolenia, seminaria \| M: 2002, F: 2003, M: 2004 \| 1 lub 2 \| \| 107\| Stowarzyszenie Pomocy Polakom na Wschodzie KRESY \| 114542 \| 351088460 \| 12.06.2002 \| 29.07.2005 \| 478 \| Pomoc materialna, zbiórka darów, spolkania, warsztaty, zbiórka funduszy \| M: 2002, F: 2003, M: 2004 \| 5–9 lub 2 \| \| 108\| Polskie Towarzystwo Walki z Chorobami Alergicznymi Oddz. Kraków \| 134040 \| 351464192 \| 05.03.1983 \| 21.10.2005 \| 632 \| Działalność parameryczna (wczasy i obóz lecznicze), wydawnictwa, kształcenie dorosłych, seminaria, wystawy \| M: 2002, F: 2003, M: 2004 \| 5–11 lub 2 \| \| 109\| Polskie Towarzystwo Walki z Kaleczeniem Oddz. Kraków \| 54033 \| 350690255 \| 23.01.1996 \| 06.12.2005 \| 18 \| Prowadzenie klubów dla osób niepełnosprawnych, opieka neurologiczna, rehabilitacja \| M: 2005 \| 7–15 lub 2 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. kod \| Data założenia \| Data rejestracji \| Rodzaj działalności \| Liczba osób \| Kom. Rewizja \| \|----\|------------------\|---------\|----------\|----------------\|-----------------\|---------------------\|-------------\|--------------\| \| 110\| Chrześcijańskie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych i ich Rodzin "OGNISKO" \| 122277 \| 350143777 \| 10.07.2002 \| 10.11.2005 \| Wydawanie czasopism pedagogicznych, działalność wydawnicza, pomoc społeczna, działalność biblioteczna \| 333 \| 6–12 \| 1 \| Kom. Rewizja 3–5 \| \| 111\| Stowarzyszenie na rzecz Osób Chorych Psychicznie "VARIA" \| 222493 \| 120000760 \| 26.11.2004 \| 17.01.2006 \| Pomoc osobom chorym psychicznie, organizacja dla chorych; wycieczek i spotkań, wspieranie działalności warsztatów terapii zajęciowej \| Brak \| Nie dołączy \| Nie dołączy \| Kom. Rewizja 3 \| \| 112\| Fundacja KYOTO – Kraków A. Waidy i K. Zachwatowicz \| 17674 \| 001397420 \| 24.08.1988 \| 28.06.2005 \| Tworzenie kontaktów środowisk artystycznych Japonii, prezentacja osiągnięć techniki, kultury i sztuki \| M: F 2002 2003 2004 \| 116 \| 3–5 \| 2 \| Rada Fund. 3–20 \| \| 113\| Stowarzyszenie "Na rzecz Rozwoju" \| 58414 \| 351053740 \| 30.10.2001 \| 29.04.2005 \| Kursy szkolenia, seminaria, wypoczynek dla dzieci i młodzieży, edukacja \| F 2000 2001 2002 2003 2004 \| 395 \| 1–3 \| 1 \| Kom. Rewizja 3 \| \| 114\| Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerstwa \| 114184 \| 357196831 \| 23.05.2002 \| 17.01.2006 \| Edukacja, oświetla, wychowanie, pomoc społeczna i wych. członkom ZHP - działalność artystyczna i literacka, krajoznawcza, rekreacyjna \| M; F 2003 \| 608 \| Nie dołączy \| Nie dołączy \| Kom. Rewizja 1 lub 2 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| KRS \| NIP \| Data rejestracji \| Data założenia \| Data zatwierdzenia statutu \| Miesiąc 2003 \| Miesiąc 2004 \| Miesiąc 2005 \| Komisja Rewizyjna \| Kontrakt Funduszu \| \|----\|------------------\|---------\|-----\|-----\|-----------------\|---------------\|---------------------------\|-------------\|-------------\|-------------\|------------------\|------------------\| \| 115\| Dzieńnicza Małopolska ZTG Sokół w Polsce \| 162903 \| 357239836 \| b) \| Propagowanie jurystyki, popularyzacja kultury polskiej, popularyzacja imprez sportowych \| 23.07.2003 \| 20.03.2006 \| 94 \| 150 \| 152 \| Rada Funduszu \| 3 \| \| 116\| Fundacja Internationaler Bund Polska \| 231494 \| 120031453 \| a) \| Kształcenie zawodowe, projekty staży zawodowych w krajuach i niemiecc \| 01.04.2005 \| 03.04.2006 \| 30 \| 16.03.2006 \| 21.02.2006 \| Rada Funduszu \| 3 \| \| 117\| Fundacja „Świat Dzieciom” \| 166322 \| 356761401 \| a) \| Organizacja targów i wystaw, projekcji filmów, produkcji filmów i nagran wideo, rozprowadzanie filmów i nagran \| 28.06.2003 \| 28.02.2006 \| 152 \| 553 \| 555 \| Komisja Rewizyjna \| 3 \| \| 118\| Fundacja Ignalianum \| 236286 \| 120097541 \| a) \| Działalność edukacyjna, wydawnicza, popularyzacja wiedzy o WSF-P, stypendia \| 20.06.2005 \| 16.03.2006 \| 30 \| 1–5 \| 1–5 \| Rada Funduszu \| 2–10 \| \| 119\| Fundacja Dom Kultury Alchemia \| 218506 \| 356883647 \| a) \| Realizacja i wydawanie nagran dźwiękowych, organizacja koncertów i wystaw, publikacje \| 29.09.2004 \| 21.02.2006 \| 553 \| Brak \| Brak \| Komisja Rewizyjna \| 3 \| \| 120\| Krakowskie Towarzystwo Medyczne PRO VITA \| 45830 \| 350739620 \| b) \| Ochrona i promocja zdrowia, pomoc społeczna \| 28.09.2001 \| 24.02.2006 \| 555 \| Nie dołączy \| Nie dołączy \| Komisja Rewizyjna \| 3 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. data \| Data rejestracji \| Data przerejestrowania \| Działalność \| M; F 2004 \| M; F 2005 \| Gli. Kam. Rewiz. \| Kom. Rewiz. \| \|----\|------------------\|---------\|-----------\|-----------------\|------------------------\|-------------\|------------\|------------\|-----------------\|-------------\| \| 126\| Polskie Towarzystwo Talrzańskie \| 115547 \| 35092545 \| 09.01.1990 \| 09.01.2006 \| Edukacja, ochrona i ratowanie środowiska naturalnego \| c) \| c) \| 5 \| 1 \| \| 127\| Stowarzyszenie Chrześcijańskich Dzieci Wychowania \| 143128 \| 350626160 \| 21.06.1993 \| 02.02.2006 \| Działalność wychowawcza, duchowa, edukacyjna \| c) \| c) \| 2 \| 1 \| \| 128\| Menel G-dur Stowarzyszenie Przyjaciół Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I st. \| 228353 \| 120009376 \| 15.02.2005 \| 29.03.2006 \| Działalność edukacyjna na rzecz rozwoju sprawności ludzkiej \| c) \| c) \| 2 \| 1 \| \| 129\| Fundacja na rzecz Ochrony Onkologii Ginęłościowej \| 145050 \| 351621782 \| 09.04.1999 \| 13.03.2006 \| Ochrona i promocja zdrowia \| a) \| b) \| 2 \| 1 \| \| 130\| Klub Wysoko-Górski Kraków \| 22732 \| 001263724 \| 1975 \| 08.12.2004 \| Prowadzenie i rozwijanie działalności alpinistycznej \| c) \| c) \| 2 \| 1 \| \| 131\| CARITAS Archidiecezji Krakowskiej \| 207658 \| 40019818 \| 28.07.1993 \| 24.05.2004 \| Realizowanie nauki Jezusa Chrystusa o miłości ludziu \| c) \| c) \| 3 \| 1 \| \| Nr \| Nazwa organizacji \| Reg. nr \| Reg. nr 2004 \| Data rejestracji \| Data przeregistracji \| Działalność \| Miejsce \| Rada Fund. \| \|----\|------------------\|---------\|--------------\|-----------------\|---------------------\|-------------\|----------\|------------\| \| 132\| Fundacja MIMO WSZYSTKO \| 174486 \| 356757405 \| 26.09.2003 \| 21.04.2004 \| Pomoc społeczna, działalność charytatywna, ochrona i promocja zdrowia \| 1 \| 2 \| \| 133\| BIOSFERA \| 183066 \| 356780172 \| 11.12.2003 \| 13.05.2004 \| Prowadzenie działalności w zakresie ochrony przed promieniowaniem niejonizującym i jonizującym w biośrodze \| 1 \| 2 \| \| 134\| Stowarzyszenie na rzecz Dzieci ze Schorzeniami Neurologicznymi CHMURKA \| 73918 \| 356702685 \| 11.04.1994 \| 12.05.2006 \| Działalność charytatywna, wyjazdy, turnusy rehabilitacyjne, imprezy \| 1 \| 2 \| \| 135\| Fundacja Pomocy Sercu \| 152969 \| 356704969 \| 05.03.2003 \| 22.03.2006 \| Działalność eduk., promocja zdrowia, zakup spec. sprzętu, wyposażenie placówek \| 1 \| 2 \| \| 136\| Parafialny Klub Sportowy Jadwiga \| 245564 \| 350134560 \| 24.11.2005 \| 24.11.2005 \| Organizowanie imp. spor. wych. zawodów sportowych \| 1 \| 2 \| \| 137\| Stowarzyszenie Pomocy Szkole Mało-polska \| 52078 \| 003893234 \| 18.10.1984 \| 02.09.2005 \| Organizacja wyp. letniego dzieci i młodzieży, inspirowanie działań społ., propagowanie patriotyzmu \| 1 \| 2 \| \| Nr \| Stowarzyszenie \| Reg. nr \| Reg. nr 2005 \| Prace badawczo-rozwojowe \| Data rejestracji \| Data przejęcia \| M:F \| 2004 \| 2005 \| 1 lub 2 \| Kom. Rewizji \| \|----\|----------------\|---------\|-------------\|--------------------------\|-----------------\|---------------\|------\|------\|------\|---------\|-------------\| \| 138 \| Stowarzyszenie Galicia Tectonic Group \| 144957 \| 356561236 b) \| (nauka o Ziemi, wydawnictwa) \| 13.06.2005 \| 28.10.2002 \| 95 c) \| Nie \| a) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 139 \| Stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Chorobą Nowotworową KOLIBER \| 40016 \| 357210927 b) \| Wydawnictwo, aukcje, hołd dla rodziców dzieci na oddz., imprezy sportowe, finan. leczenia \| 06.06.2005 \| 23.05.2000 \| 203 c) \| Nie \| f) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 140 \| Krakowskie Centrum Tekwon-Do \| 53532 \| 351287834 b) \| Organizowanie imprez sportowych, prom zdrowia, prawa, szkółki sportowej \| 17.05.2005 \| 31.01.1997 \| 32 c) \| Nie \| b) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 141 \| Fundacja na rzecz Rozwoju Urologii \| 168138 \| 356743142 a) \| Ochrona i promowanie zdrowia, rozwijanie działalności medycznej \| 27.04.2005 \| 21.07.2003 \| 266 c) \| Nie \| d) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 142 \| Fundacja im. Zofii i Wł. Pokusów Wspierania Edukacji Młodzieży Wiejskiej \| 36354 \| 357031225 a) \| Organizacja szkoleń, sympozja, pomoc szkole i finansowanie stypendiów, edukacja, pomoc finansowa młodzieży \| 07.04.2005 \| 20.08.2001 \| 29 b) \| Nie \| e) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| 143 \| Stowarzyszenie Kultury Fizycznej Wspierania Młodych Talentów 100 lat Kraków \| 230919 \| 356879686 b) \| Działalność sportowa \| 22.03.2005 \| 22.03.2005 \| 100 c) \| Nie \| e) \| 1 lub 2 \| 3 \| \| Nr \| Fundacja \| Centrum Dok. i Czynu Niepodległościowego \| 42901 \| 351472359 \| Prowadzenie centrum edukacji, oświaty, edukacja, ośrodek muzealno-badawczy, zbory dokumentów, arch. \| 16.06.1998 przerejestr. 05.10.2001 \| 17.03.2005 \| 383 \| d) \| M: F 1998 1999 2000 2001 2002 \| Nie \| Nie \| 2-4 \| 2 \| Rada Natz. 3 \| \|---\|----------\|----------------------------------------\|-------\|-----------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------\|------------\|-----\|-----\|----------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|------\| \| 144 \| Stowarzyszenie Wychow. Szkół Zakon. Pijarów im. S. Konarskiego \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 145 \| Fundacja im. św. Jacka \| 143735 \| 350734107 \| Prowadzenie Liceum Ogólnoksz., kursy, szkolenia, org. imprez kulturalnych \| 23.10.1993 przerejestr. 17.12.2002 \| 14.03.2005 \| 53 \| c) \| Brak \| d) \| M: F 2003 2004 2005 \| Nie \| Nie \| 3 \| 2 \| 3 \| Rada Fund. 1 lub 2 \| \| 146 \| Klub Sport CRACOVIA \| 122286 \| 356557959 \| Upowszechnienie kultury fizycznej i sportu, wychowanie młodzieży, promocja wolont. \| 10.07.2002 \| 18.02.2005 \| 58 \| c) \| Brak \| a) \| M: F 2003 2004 2005 \| Nie \| Nie \| 2–5 \| 1 \| 3 \| Kom. Rewiz. 3–5 \| \| 147 \| Polskie Stowarzyszenie Promocji Zdrowia i Eduk. Zdrojowej w Środowisku Pracy \| 227987 \| 007022909 \| Prace badawczo-rozwojowe z dzieł. medycznych, organizowanie sympozjów, reklama, edukacja \| 10.03.1997 przerejestr. łącznie z wnioskiem o OPP \| 04.02.2005 \| 29 \| c) \| Brak \| a) \| M: F 2002 2004 \| Nie \| Nie \| 3–8 \| 1 \| 3 \| Kom. Rewiz. 3–5 \| Oznaczenia skrótów: Kolumna nr 5 a) fundacja, b) stowarzyszenie, c) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, d) spółka akcyjna, e) inne (kościelne osoby prawne, związki wyznaniowe i inne) Kolumna nr 10 a) z dniem złożenia wniosku, b) po złożeniu wniosku bez usuwania braków, c) po usunięciu braków. Kolumna nr 11 a) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz cały skład Zarządu, b) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz Zarząd zgodnie z regulą reprezentacji, c) oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz organ nadzoru i kontroli, d) oświadczenie Zarządu podmiotu o spełnieniu wymogów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, e) merytoryczne sprawozdanie z prowadzonej doychczas działalności, f) inne dokumenty potwierdzające zasadność ubiegania się przez podmiot o status organizacji pożytku publicznego. Kolumna nr 13 a) tylko działalność nieodpłatna pożytku publicznego, b) tylko działalność odpłatna pożytku publicznego, c) działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego, d) działalność nieodpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza, e) działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza f) działalność nieodpłatna i działalność odpłatna pożytku publicznego oraz działalność gospodarcza. \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| Suma bilansowa [zł] \| Przychody ogółem \| Koszty: \| Wynik finansowy [zł] \| \|---------\|--------\|--------\|---------------------\|------------------\|---------\|---------------------\| \| \| A. Aktywa Irwale \| B. Aktywa obrotowe \| C. Krótkotermin. rozm.-okr. \| A. Fund. własne \| B. Zobow. i rezerwy \| Wym.: nieodp.p.p. \| odpl.p.p. \| ogólem \| admin. \| 10 \| 11 \| 8 \| 9 \| 12 \| 13 \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| \| 9 \| 2112495,52 \| 556413,38 \| 0,00 \| 462858,19 \| 2210815,39 \| 2673673,58 \| 2608645,36 \| 48638,88 \| 499639,13 \| \| 12 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 0,00 \| 9,80 \| \| 22 \| 3265392,03 \| 2596791,11 \| 18022,87 \| 5735201,76 \| 126981,38 \| 5862183,14 \| 3580412,23 \| 1397132,04 \| 676571,18 \| \| 25 \| 10978,49 \| 60712,96 \| 0,00 \| 3329,92 \| 68361,53 \| 71691,45 \| 849272,64 \| 107574,79 \| 31219,42 \| \| 26 \| 11881,00 \| 143006,00 \| 0,00 \| 149362,00 \| 5025,00 \| 154387,00 \| 163425,00 \| 40145,00 \| -438658,00 \| \| 32 \| 0,00 \| 3364,11 \| 0,00 \| -16105,16 \| 19469,27 \| 3364,11 \| 10503,25 \| 16031,01 \| -5527,76 \| \| 43 \| 0,00 \| 17562,18 \| 0,00 \| 17562,18 \| 0,00 \| 17562,18 \| 250,16 \| 6068,91 \| 2600,00 \| -5818,75 \| \| 57 \| 0,00 \| 11379,15 \| 0,00 \| -4168,71 \| 15547,86 \| 11379,15 \| 15840,90 \| 23545,61 \| 0,00 \| -7704,71 \| \| 58 \| 0,00 \| 85967,00 \| 0,00 \| -124906,08 \| 210873,58 \| 85967,00 \| 1164178,08 \| -1192406,65 \| 287595,38 \| -20228,57 \| \| 62 \| 10212,00 \| 107886,23 \| 0,00 \| 115312,85 \| 2785,38 \| 118098,23 \| 118098,23 \| 118098,23 \| 118098,23 \| \| 64 \| 0,00 \| 29,20 \| 0,00 \| 29,20 \| 0,00 \| 29,20 \| 15324,13 \| 15324,13 \| 15324,13 \| \| 103 \| 121216,68 \| 261095,29 \| 0,00 \| 366256,83 \| 16055,14 \| 382311,97 \| 810133,60 \| 627224,95 \| 99059,97 \| 182908,65 \| \| \| 112 \| 1648177,74 \| 841094,74 \| 0,00 \| 330818,52 \| 2158423,94 \| 2489242,46 \| 378412,49 \| 908485,00 \| 242824,39 \| -530072,51 \| \|---\|---------\|------------\|----------\|------\|-----------\|-------------\|-------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| 120 \| 0,00 \| 1659,51 \| 0,00 \| 1659,51 \| 1659,51 \| 8743,73 \| \| \| \| \| \| \| 125 \| 0,00 \| 2639403,97 \| 0,00 \| 2605901,43 \| 33502,54 \| 2639403,97 \| 747902,24 \| \| \| \| \| \| 132 \| 0,00 \| 26716,10 \| 0,00 \| 26123,58 \| 592,52 \| 26716,10 \| 25357,77 \| \| \| \| \| \| 141 \| 0,00 \| 8235,00 \| 0,00 \| 8235,00 \| 0,00 \| 8235,00 \| 8235,00 \| \| \| \| \| \| 153 \| 0,00 \| 5160,84 \| 0,00 \| -3255,40 \| 8416,24 \| 5160,84 \| 106902,79 \| \| \| \| \| \| \| 120 \| 7535,98 \| 6000,00 \| 1207,75 \| \|---\|---------\|------------\|-----------\|----------\| \| 125 \| 976550,25 \| 221181,00 \| -228648,01 \| \| 132 \| 4234,19 \| 4234,19 \| 21123,58 \| \| 141 \| 8235,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 153 \| 14335,00 \| 171803,59 \| -64900,80 \| \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| RACHUNEK WYNIKÓW \| Wynik finansowy [zł] \| \|---------\|--------\|--------\|------------------\|---------------------\| \| \| A. Aktywa Irwale \| B. Aktywa obrotowe \| C. Krótkotermin. rozl. m-okr. \| A. Fund. własne \| B. Zbaw. i rzeźwy \| Suma bilansowa [zł] \| Przychody ogółem \| nieodp.p.p. \| odp.p.p. \| ogółem \| Koszty: admin. \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| \| 3 \| 156660,83 \| 649965,69 \| 0,00 \| 672778,26 \| 1545868,26 \| 2218846,52 \| 45584369 \| 353415,47 \| 42306,51 \| 326069,42 \| 29867,85 \| 129780,27 \| \| 4 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 8 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 11 \| 0,00 \| 97936,27 \| 0,00 \| 96736,27 \| 1200,00 \| 97936,27 \| 436567,35 \| 65362,27 \| 421041,58 \| 0,00 \| -15525,77 \| 65362,27 \| \| 12 \| 0,00 \| 213,32 \| 0,00 \| 213,32 \| 0,00 \| 213,32 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4228,38 \| \| 17 \| 565589,83 \| 9965,42 \| 0,00 \| 25540,18 \| 55015,07 \| 575555,25 \| 958213,62 \| 0,00 \| 559860,00 \| 964917,87 \| 0,00 \| -6704,25 \| \| 19 \| 0,00 \| 38,30 \| 0,00 \| 20,80 \| 17,50 \| 38,30 \| 305915,76 \| 310661,87 \| 161702,06 \| 0,00 \| -4746,11 \| \| 21 \| 0,00 \| 124424,90 \| 0,00 \| 121343,02 \| 3081,88 \| 124424,90 \| 217325,63 \| 0,00 \| 271945,78 \| 0,00 \| 23998,29 \| 101343,02 \| \| 22 \| 3555631,22 \| 2649259,85 \| 18134,27 \| 6102162,09 \| 120863,25 \| 6223025,34 \| 3651444,82 \| 3284423,49 \| 3073528,87 \| 367021,33 \| 1108757,74 \| 686477,99 \| 8551,46 \| \| 25 \| 0,00 \| 97936,27 \| 0,00 \| 96736,27 \| 1200,00 \| 97936,27 \| 1117305,20 \| 0,00 \| 97936,27 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 26 \| 21434,00 \| 269817,00 \| 0,00 \| 278103,00 \| 13148,00 \| 291251,00 \| 236316,00 \| 0,00 \| 26630,00 \| 108075,00 \| 128241,00 \| \| 32 \| 0,00 \| 3111,12 \| 0,00 \| -14439,12 \| 17550,30 \| 3111,18 \| 35856,70 \| 33650,81 \| 21794,11 \| 2205,89 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 34 \| 0,00 \| 27268,83 \| 3,00 \| 11315,69 \| 15956,14 \| 27271,83 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 37 \| 653075,32 \| 57136,53 \| 12,00 \| 676284,54 \| 33939,11 \| 710223,65 \| \| \| \| \| 39 \| 0,00 \| 568391,16 \| 0,00 \| 545403,44 \| 12987,72 \| 558391,16 \| 379709,49 \| 0,00 \| 303392,35 \| 3322,85 \| 76317,14 \| \| 40 \| 82935,00 \| 44035,52 \| 0,00 \| 51679,29 \| 75291,31 \| 128970,60 \| \| \| \| \| \| \| 43 \| 0,00 \| 9297,55 \| 0,00 \| 9297,55 \| 0,00 \| 9297,55 \| 3301,75 \| \| \| \| \| \| 44 \| 6710,00 \| 66823,17 \| 0,00 \| 55541,18 \| 17991,99 \| 73533,17 \| 283273,39 \| 10842,02 \| 262873,33 \| 297422,02 \| 13102,94 \| -14148,63 \| \| 45 \| 118,60 \| 2210197,81 \| 0,00 \| 2152554,39 \| 57762,02 \| 221016,41 \| 327599,06 \| 442815,17 \| 69726,28 \| -114817,11 \| \| 46 \| 12969,15 \| 448472,64 \| 0,00 \| 416173,37 \| 45268,42 \| 461441,79 \| 1656586,97 \| 1460502,91 \| 102825,67 \| 196084,06 \| \| 50 \| 0,00 \| 17954,14 \| 0,00 \| 17954,14 \| 0,00 \| 17954,14 \| 150215,80 \| \| \| \| \| \| 52 \| 1385100,81 \| 163099,36 \| 0,00 \| 1448912,07 \| 99288,10 \| 1548200,17 \| \| \| \| \| \| \| 55 \| 0,00 \| 20358,75 \| 0,00 \| -5303,90 \| 25652,65 \| 20358,75 \| 25014,10 \| 26724,29 \| 0,00 \| \| \| \| 57 \| 0,00 \| 58926,07 \| 0,00 \| -213887,54 \| 286204,99 \| 72317,45 \| 1118659,42 \| 1207639,88 \| 366180,48 \| -86981,46 \| \| 60 \| 48675,00 \| 7944,82 \| 0,00 \| 5802,46 \| 50817,36 \| 56619,82 \| 334393,99 \| 362448,01 \| 203942,60 \| -28054,02 \| \| 62 \| 6687,00 \| 41432,47 \| 0,00 \| 44403,74 \| 3655,73 \| 48193,47 \| 161623,65 \| 234418,11 \| 35457,06 \| -72769,46 \| \| 64 \| 0,00 \| 46,30 \| 0,00 \| 46,30 \| 0,00 \| 46,30 \| 16060,47 \| 16014,17 \| 466,97 \| 46,30 \| \| 66 \| 0,00 \| 13078,43 \| 0,00 \| 8044,97 \| 5033,46 \| 13078,43 \| \| \| \| \| \| 68 \| 2214437,07 \| 335884,10 \| 0,00 \| 2499742,39 \| 50578,78 \| 2550321,17 \| \| \| \| \| \| 72 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 73 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 83 \| 0,00 \| 3495658,13 \| 0,00 \| 3476810,57 \| 18847,56 \| 3495658,13 \| 8825790,61 \| 5509696,72 \| 134346,34 \| 3316093,89 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 88 \| 862425,92 \| 15997,14 \| 8767,69 \| 817975,15 \| 69215,66 \| 887190,81 \| 913072,11 \| 1108108,29 \| 741655,91 \| -195036,18 \| \| 91 \| 0,00 \| 66933,60 \| 0,00 \| 64386,95 \| 2546,65 \| 66933,60 \| 83325,12 \| 0,00 \| 81038,22 \| 22165,95 \| 2286,90 \| \| 92 \| 0,00 \| 22841,99 \| 0,00 \| -724,70 \| 30116,69 \| 22841,99 \| 580,75 \| 13255,45 \| 13251,42 \| -7274,70 \| \| 93 \| 635093,52 \| 642617,65 \| 0,00 \| 542466,86 \| 735244,31 \| 1277111,17 \| 2458428,84 \| 0,00 \| 2329695,17 \| 2219865,08 \| 128733,67 \| \| 95 \| 6888,70 \| 151876,41 \| 85339,47 \| 59083,27 \| 185021,31 \| 244104,58 \| 358349,50 \| 259674,71 \| 0,00 \| 376067,55 \| 87277,41 \| -17718,05 \| \| 98 \| 236979,71 \| 175982,97 \| 0,00 \| 235752,19 \| 177210,49 \| 412962,68 \| 1929490,79 \| 1744064,48 \| 0,00 \| 185426,31 \| \| 100 \| 0,00 \| 971,72 \| 0,00 \| 542466,86 \| 735244,31 \| 1277111,17 \| 2458428,84 \| 0,00 \| 2329695,17 \| 2219865,08 \| 128733,67 \| \| 103 \| 140865,86 \| 488609,17 \| 0,00 \| 285117,90 \| 346347,13 \| 631465,03 \| 2647657,90 \| 2755945,79 \| 0,00 \| 397078,69 \| -108287,89 \| \| 105 \| 0,00 \| 13933,09 \| 187,11 \| 12677,81 \| 1315,28 \| 13993,09 \| 5801,05 \| 3284,00 \| 3284,00 \| 2517,05 \| \| 107 \| 0,00 \| 113142,34 \| 0,00 \| 112783,64 \| 358,70 \| 113142,34 \| 210183,98 \| 207820,44 \| 0,00 \| 191858,92 \| 18325,06 \| \| 112 \| 2203663,29 \| 296867,82 \| 0,00 \| 333224,93 \| 2167306,18 \| 2500531,11 \| 613181,58 \| 945725,73 \| 0,00 \| 332544,15 \| \| 125 \| 41560,00 \| 2567204,23 \| 0,00 \| 2589616,00 \| 19148,23 \| 2608764,23 \| 2608764,23 \| 0,00 \| 2608764,23 \| 2608764,23 \| \| 131 \| 676155,48 \| 757530,70 \| 9170,86 \| 5169314,71 \| 2349751,47 \| 7519066,18 \| 4754249,47 \| 269736,60 \| 5024108,99 \| 248969,28 \| 117575,67 \| \| 132 \| 0,00 \| 365559,23 \| 0,00 \| 350503,67 \| 15055,56 \| 365559,23 \| 1162168,47 \| 1103568,00 \| 51486,59 \| 816662,80 \| 112468,51 \| \| 136 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 141 \| 109568,00 \| 23117,43 \| 0,00 \| 23037,43 \| 109648,00 \| 132585,43 \| 20285,00 \| 0,00 \| 2247,57 \| 2247,57 \| 18037,43 \| \| 153 \| 0,00 \| 5582,68 \| 0,00 \| -340,27 \| 5922,95 \| 5582,68 \| 89001,43 \| 0,00 \| 151802,68 \| 12440,00 \| -62801,25 \| \| BA \| 10867881,52 \| 867291,78 \| 853,37 \| 10953652,84 \| 722976,17 \| 1167639,01 \| 11625992,29 \| 4800,00 \| 0,00 \| 10774025,02 \| 0,00 \| 851967,27 \| \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| Suma bilansowa \| RACHUNEK WYNIKÓW \| Wynik finansowy [zł] \| \|---------\|--------\|--------\|----------------\|------------------\|---------------------\| \| \| A. Aktywa trwale \| B. Aktywa obrotowe \| C. Krótkotermin. rozl.: m-okr. \| A. Fund. własne \| B. Zabow. i rezerwy \| Przychody ogółem \| wyjm: nieodp.p.p. \| odp.p.p. \| ogółem \| Koszty: admin. \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| \| 1 \| 222567,55 \| 65940,55 \| 0,00 \| 645103,97 \| 1646512,1 \| 2291616,08 \| 587030,77 \| 417092,18 \| 19225,25 \| 522160,50 \| 57413,99 \| 64870,27 \| \| 4 \| \| \| \| \| \| \| 2603902,17 \| 2430054,1 \| 0,00 \| 187888,40 \| 87693,3 \| 2416213,77 \| \| 11 \| \| \| \| \| \| \| 142761,77 \| \| \| 125416,79 \| \| 17344,98 \| \| 12 \| 0,00 \| 674,33 \| 0,00 \| 674,33 \| 0,00 \| 674,33 \| 26838,67 \| \| \| 25730,43 \| \| 1108,24 \| \| 17 \| 477010,27 \| 6486,80 \| 0,00 \| 49238,73 \| 434258,34 \| 483497,07 \| 1129213,88 \| 0,00 \| 647870,60 \| 1105438,33 \| 0,00 \| 23775,55 \| \| 19 \| 0,00 \| 34,70 \| 0,00 \| 19,60 \| 15,10 \| 34,70 \| 278158,00 \| \| \| 279365,12 \| 165285,02 \| -1207,12 \| \| 21 \| 0,00 \| 355868,34 \| 0,00 \| 227626,64 \| 128241,70 \| 355868,34 \| 1084527,69 \| 1039571,30 \| 0,00 \| 876901,05 \| 51420,35 \| 207626,64 \| \| 22 \| 3514981,23 \| 3782400,13 \| 25374,18 \| 7089384,59 \| 207951,77 \| 7297336,36 \| 4654887,16 \| \| \| 3673472,76 \| 3538778,09 \| 981414,40 \| \| 25 \| 0,00 \| 115281,25 \| 0,00 \| 114081,25 \| 1200,00 \| 115281,25 \| 1490554,08 \| \| \| 1509677,79 \| 369485,11 \| -19123,71 \| \| 26 \| 21797,00 \| 261584,00 \| 0,00 \| 281034,00 \| 2347,00 \| 283381,00 \| 69129,00 \| \| \| 66198,00 \| \| 2931,00 \| \| 34 \| 0,00 \| 48281,74 \| 124,21 \| 23070,23 \| 25335,72 \| 48405,95 \| 293901,48 \| \| \| 270831,25 \| 270837,07 \| 23070,23 \| \| 36 \| \| \| \| \| \| \| 108654,73 \| \| \| 98680,10 \| \| 9974,63 \| \| 37 \| 887751,77 \| 50288,39 \| 1621,66 \| 921098,35 \| 16941,81 \| 938040,16 \| 372714,57 \| \| \| 352575,29 \| 358645,04 \| 14089,53 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 93 \| 63893,03 \| 603313,47 \| 29093,50 \| 607606,45 \| 663793,55 \| 1271400,00 \| 2746026,27 \| 0,00 \| 0,00 \| 2680886,68 \| 2587431,87 \| 65139,59 \| \| 95 \| 6098,36 \| 162353,58 \| 225763,32 \| 192313,81 \| 271470,28 \| 394215,26 \| 463352,42 \| 0,00 \| 514109,76 \| 52538,99 \| 63661,71 \| \| 98 \| 283192,65 \| 29367,31 \| 0,00 \| 263272,35 \| 49287,61 \| 312559,96 \| 1759745,34 \| 1684457,11 \| 0,00 \| 75288,23 \| \| 100 \| 0,00 \| 2341,37 \| 0,00 \| 2341,37 \| 0,00 \| 2341,37 \| 39200,50 \| 38386,37 \| 554,52 \| 815,13 \| \| 103 \| 93940,82 \| 753839,24 \| 224048,74 \| 765357,64 \| 306471,16 \| 1071828,80 \| 3592110,96 \| 3065608,68 \| 345306,86 \| 526502,28 \| \| 105 \| 0,00 \| 13993,09 \| 0,00 \| 12677,81 \| 1315,28 \| 13993,09 \| 58136,47 \| 27876,40 \| 28099,31 \| 30260,07 \| \| 107 \| 0,00 \| 65031,21 \| 0,00 \| 64672,51 \| 358,70 \| 65031,21 \| 144872,04 \| 192983,17 \| 0,00 \| -48111,13 \| \| 131 \| 851826,30 \| 747840,22 \| 0,00 \| 7019834,78 \| 2246265,74 \| 9286100,52 \| 5767424,33 \| 5174835,79 \| 406615,16 \| 5748246,00 \| 202957,39 \| 19178,33 \| \| 132 \| 222334,28 \| 1807788,96 \| 3260,20 \| 1865096,81 \| 168296,63 \| 2033383,44 \| 4137355,62 \| 4075823,78 \| 41473,92 \| 2276497,81 \| 529725,18 \| 1860857,81 \| \| 136 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 141 \| 110338,40 \| 3729,24 \| 0,00 \| 95134,43 \| 18933,21 \| 114067,64 \| 168613,53 \| 78479,10 \| 490,01 \| 90134,43 \| \| 153 \| 0,00 \| 2208,77 \| 0,00 \| -103,96 \| 2312,73 \| 2208,77 \| 97057,80 \| 97050,70 \| 10120,00 \| 7,10 \| \| BA \| 9552955,91 \| 867291,78 \| 853,37 \| 8813332,36 \| 1607768,70 \| 10421101,06 \| 11421938,09 \| 76500,49 \| 0,00 \| 12047894,41 \| 1492832,02 \| -625956,32 \| \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| Suma bilansowa \| RACHUNEK WYNIKÓW \| Wynik finansowy [zł] \| Wskaźnik \| \|----------\|--------\|--------\|----------------\|-----------------\|----------------------\|----------\| \| \| A. Aktywa \| B. Aktywa \| C. Krótko- term. rozl. m.okr. \| A. Fund. własne \| B. Zobow. i rezerwy \| Przychody ogółem \| Koszty: ogółem \| admin. \| udziału koszt. adm. \| udziału kapit. wż. w maj. trw. \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| 14 \| \| 9 \| 2112495,52 \| 556413,38 \| 0,00 \| 462855,19 \| 2210815,39 \| 2673673,58 \| 2608645,36 \| 2109006,23 \| 48638,88 \| 499639,13 \| 1,86% \| 478% \| 22% \| \| 12 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 9,80 \| 0,00% \| \| \| \| 22 \| 3265392,03 \| 2596791,11 \| 18022,87 \| 5735201,76 \| 128981,38 \| 5662183,14 \| 3580412,23 \| 2903841,05 \| 1397132,04 \| 676571,18 \| 39,02% \| 176% \| \| \| 25 \| 10978,49 \| 69712,96 \| 0,00 \| 3329,92 \| 68361,53 \| 71691,45 \| 849272,64 \| 816053,22 \| 107574,79 \| 37219,42 \| 12,67% \| 2053% \| 30% \| \| 26 \| 11881,00 \| 143006,00 \| 0,00 \| 149362,00 \| 5025,00 \| 154387,00 \| 163425,00 \| 602084,00 \| 40145,00 \| -438658,00 \| 24,56% \| 3% \| 125% \| \| 32 \| 0,00 \| 3364,11 \| 0,00 \| -16105,16 \| 19469,27 \| 3364,11 \| 10503,25 \| 16031,01 \| 16031,01 \| -5527,76 \| 152,63% \| \| \| \| 43 \| 0,00 \| 17562,18 \| 0,00 \| 17562,18 \| 0,00 \| 17562,18 \| 250,16 \| 6088,91 \| 2600,00 \| -5818,75 \| 1039,33% \| 0% \| \| \| 57 \| 0,00 \| 11379,15 \| 0,00 \| -4168,71 \| 15547,86 \| 11379,15 \| 15840,90 \| 23545,61 \| 0,00 \| -7704,71 \| 0,00% \| \| \| \| 58 \| 0,00 \| 85967,00 \| 0,00 \| -124906,08 \| 210873,58 \| 85967,00 \| 1164178,08 \| 1192406,65 \| 287595,38 \| -20228,57 \| 24,70% \| \| \| \| 62 \| 10212,00 \| 107886,23 \| 0,00 \| 115312,85 \| 2785,38 \| 118098,23 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 64 \| 0,00 \| 29,20 \| 0,00 \| 29,20 \| 0,00 \| 29,20 \| 15324,13 \| 15353,33 \| 344,13 \| -29,20 \| 2,25% \| 0% \| \| \| 103 \| 121216,68 \| 261095,29 \| 0,00 \| 366256,83 \| 16055,14 \| 382311,97 \| 810133,60 \| 627224,95 \| 99059,97 \| 182908,65 \| 12,23% \| 302% \| \| \| 112 \| 1648177,74 \| 841094,74 \| 0,00 \| 330818,52 \| 2158423,94 \| 2488242,46 \| 378412,49 \| 908485,00 \| 242824,39 \| -530072,51 \| 64,17% \| 652% \| 20% \| \| \| 120 \| 0,00 \| 1659,51 \| 0,00 \| 1659,51 \| 0,00 \| 8743,73 \| 7535,98 \| 6000,00 \| 1207,75 \| 68,62% \| 0% \| \|---\|-----\|------\|---------\|------\|---------\|------\|---------\|---------\|---------\|---------\|--------\|-----\| \| 125 \| 0,00 \| 2639403,97 \| 0,00 \| 2605901,43 \| 33502,54 \| 2639403,97 \| 976550,25 \| 747902,24 \| 221181,00 \| -228648,01 \| 29,57% \| 1% \| \| 132 \| 0,00 \| 26716,10 \| 0,00 \| 26123,58 \| 592,52 \| 26716,10 \| 25357,77 \| 4234,19 \| 21123,58 \| 16,70% \| 2% \| \| 141 \| 0,00 \| 8235,00 \| 0,00 \| 8235,00 \| 0,00 \| 8235,00 \| 8235,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00% \| 0% \| \| 153 \| 0,00 \| 5160,84 \| 0,00 \| -3255,40 \| 8416,24 \| 5160,84 \| 106902,79 \| 171803,59 \| 14335,00 \| -54900,80 \| 13,41% \| 100% \| \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| Suma bilansowa [zł] \| RACHUNEK WYNIKÓW \| Wynik finansowy [zł] \| Wskaźnik \| \|----------\|--------\|--------\|---------------------\|------------------\|----------------------\|----------\| \| \| A. Aktwa twawe \| B. Aktywa obrotowe \| C. Krótkoter. rozl. m-okr. \| A. Fund. własne \| B. Zobow i rezerwy \| Przychody ogółem \| Koszty: ogółem admin. \| udziału kapit. w zaduz. \| udziału w maj. \| w maj. \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| 14 \| \| 3 \| 1568680,83 \| 649965,69 \| 0,00 \| 672778,26 \| 1545858,26 \| 2218646,52 \| 453849,69 \| 326069,42 \| 29867,85 \| 129780,27 \| 6,55% \| 230% \| 4,3% \| \| 4 \| 0,00 \| 4891,70 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00% \| 0% \| 0% \| \| 8 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00% \| 0% \| 0% \| \| 11 \| 0,00 \| 97936,27 \| 0,00 \| 96736,27 \| 1200,00 \| 97936,27 \| 421041,58 \| 436657,35 \| 65362,27 \| -15525,77 \| 15,52% \| 1% \| 1% \| \| 12 \| 0,00 \| 213,32 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00% \| 0% \| 0% \| \| 17 \| 565589,83 \| 9965,42 \| 0,00 \| 25540,18 \| 550015,07 \| 575555,25 \| 958213,62 \| 964917,87 \| 0,00 \| -6704,25 \| 2154% \| 5% \| 5% \| \| 19 \| 0,00 \| 38,30 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 38,30 \| 305915,76 \| 310661,87 \| 161702,06 \| -4746,11 \| 52,86% \| 84% \| 84% \| \| 21 \| 0,00 \| 124424,90 \| 0,00 \| 0,00 \| 121343,02 \| 3081,88 \| 124424,90 \| 318668,65 \| 217325,63 \| 23998,29 \| 101343,02 \| 3% \| 3% \| \| 22 \| 3555631,22 \| 2649259,85 \| 18134,27 \| 6102162,09 \| 120863,25 \| 6223025,34 \| 3651444,82 \| 3284423,49 \| 307528,87 \| 367021,33 \| 84,17% \| 2% \| 172% \| \| 25 \| 0,00 \| 97936,27 \| 0,00 \| 96736,27 \| 1200,00 \| 97936,27 \| 1117309,20 \| 110875,74 \| 686477,99 \| 8551,46 \| 61,44% \| 1% \| 1% \| \| 26 \| 21434,00 \| 269817,00 \| 0,00 \| 278103,00 \| 13148,00 \| 291251,00 \| 236316,00 \| 108075,00 \| 26630,00 \| 11,27% \| 5% \| 129% \| 129% \| \| 32 \| 0,00 \| 3111,12 \| 0,00 \| -14439,12 \| 17750,30 \| 3111,18 \| 35856,70 \| 33650,81 \| 21794,11 \| 2205,89 \| 60,76% \| 141% \| 141% \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 37 \| 653075,32 \| 57136,53 \| 12,00 \| 676284,54 \| 39393,11 \| 710223,65 \| \| \| \| \| \| \| 39 \| 0,00 \| 558391,16 \| 0,00 \| 545403,44 \| 12987,72 \| 558391,16 \| 379709,49 \| 303392,35 \| 3322,85 \| 76317,14 \| 0,88% \| 2% \| \| 40 \| 82935,00 \| 44035,52 \| 0,00 \| 51679,29 \| 75291,31 \| 126970,60 \| \| \| \| 0,00 \| 146% \| 62% \| \| 43 \| 0,00 \| 9297,55 \| 0,00 \| 9297,55 \| 0,00 \| 9297,55 \| 3301,75 \| 11566,50 \| 2800,00 \| -8264,75 \| 84,80% \| 0% \| \| 44 \| 6710,00 \| 66823,17 \| 0,00 \| 55541,18 \| 17991,99 \| 73533,17 \| 283273,39 \| 297422,02 \| 13102,94 \| -14148,63 \| 4,63% \| 32% \| \| 45 \| 118,60 \| 2210197,81 \| 0,00 \| 2152554,39 \| 57762,02 \| 2210316,41 \| 327988,06 \| 442815,17 \| 69726,28 \| -114817,11 \| 21,26% \| 3% \| \| 46 \| 12969,15 \| 448472,64 \| 0,00 \| 416173,37 \| 45288,42 \| 461441,79 \| 1656586,97 \| 1460502,91 \| 102825,67 \| 196084,06 \| 6,21% \| 11% \| \| 50 \| 0,00 \| 17954,14 \| 0,00 \| 17954,14 \| 0,00 \| 17954,14 \| 150215,80 \| 132261,66 \| 1150,00 \| 17954,14 \| 0,77% \| 0% \| \| 52 \| 1385100,81 \| 163093,36 \| 0,00 \| 1448912,07 \| 939288,10 \| 1548200,17 \| \| \| \| \| \| \| \| 55 \| 0,00 \| 20358,75 \| 0,00 \| -5303,90 \| 25662,65 \| 20358,75 \| 412744,14 \| 417986,27 \| 198848,49 \| -5242,13 \| 48,18% \| 8% \| \| 57 \| 0,00 \| 56926,07 \| 0,00 \| -213887,54 \| 286204,99 \| 72317,45 \| 1116650,42 \| 1207639,88 \| 386160,48 \| -88981,46 \| 34,52% \| -134% \| \| 60 \| 48675,00 \| 7944,82 \| 0,00 \| 5802,46 \| 50817,36 \| 56619,82 \| 334393,99 \| 362448,01 \| 203942,60 \| -28054,02 \| 60,99% \| 87% \| \| 62 \| 6687,00 \| 41432,47 \| 0,00 \| 44403,74 \| 3655,73 \| 48199,47 \| 161628,65 \| 234418,11 \| 36457,06 \| -72789,46 \| 21,04% \| 12% \| \| 64 \| 0,00 \| 46,30 \| 0,00 \| 46,30 \| 0,00 \| 46,30 \| 16060,47 \| 16014,17 \| 466,97 \| 46,30 \| 2,91% \| 0% \| \| 66 \| 0,00 \| 13078,43 \| 0,00 \| 8044,97 \| 5033,46 \| 13078,43 \| \| \| \| 0,00 \| 63% \| 2% \| \| 68 \| 2214437,07 \| 335884,10 \| 0,00 \| 2498742,39 \| 50578,78 \| 2550321,17 \| \| \| \| \| \| \| \| 72 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 73 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 83 \| 0,00 \| 3495658,13 \| 0,00 \| 3476810,57 \| 18847,56 \| 3495658,13 \| 8825790,61 \| 5509696,72 \| 134346,34 \| 3316093,89 \| 1,52% \| 1% \| \| 88 \| 862425,92 \| 15997,14 \| 8767,69 \| 817975,15 \| 69215,66 \| 887190,81 \| 913072,11 \| 1108108,29 \| 741655,91 \| -195036,18 \| 81,23% \| 8% \| \| 91 \| 0,00 \| 66933,60 \| 0,00 \| 64386,95 \| 2546,65 \| 66933,60 \| 83325,12 \| 81038,22 \| 22165,95 \| 2286,90 \| 26,60% \| 4% \| \| 92 \| 0,00 \| 22841,99 \| 0,00 \| -7274,70 \| 30116,69 \| 22841,99 \| 5980,75 \| 13255,45 \| 13251,42 \| -7274,70 \| 221,57% \| \| \| 93 \| 635093,52 \| 642617,65 \| 0,00 \| 542466,86 \| 735244,31 \| 127771,17 \| 2458428,84 \| 2329695,17 \| 2219895,08 \| 128733,67 \| 90,30% \| 136% \| \| 95 \| 6888,70 \| 151876,41 \| 85339,47 \| 59083,27 \| 185021,31 \| 244104,58 \| 358349,50 \| 376057,55 \| 87277,41 \| -177118,05 \| 24,36% \| 313% \| \| 98 \| 236979,71 \| 175982,97 \| 0,00 \| 235752,19 \| 177210,49 \| 412962,68 \| 1929490,79 \| 1744064,48 \| 0,00 \| 185426,31 \| 0,00% \| 75% \| \| \| 100 \| 0,00 \| 971,72 \| 0,00 \| 971,72 \| 0,00 \| 971,72 \| 27948,03 \| 27510,84 \| 534,53 \| 437,19 \| 1,91% \| 0% \| \|---\|-----\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\|----------\|----------\|--------\|--------\|-------\|-----\| \| 103 \| 140865,86 \| 488609,17 \| 1990,00 \| 285117,90 \| 346347,13 \| 631465,03 \| 2647657,90 \| 2755945,79 \| 397078,69 \| -108287,89 \| 15,00% \| 121% \| 202% \| \| 105 \| 0,00 \| 13933,09 \| 187,11 \| 12677,81 \| 1315,28 \| 13933,09 \| 5801,05 \| 3284,00 \| 2517,05 \| 56,61% \| 10% \| \| 107 \| 0,00 \| 113142,34 \| 0,00 \| 112783,64 \| 398,70 \| 113142,34 \| 210183,98 \| 191958,92 \| 16325,06 \| 0,00% \| 0% \| \| 112 \| 2203653,29 \| 296867,82 \| 0,00 \| 333224,93 \| 247306,18 \| 2500531,11 \| 613181,58 \| 945725,73 \| -332544,15 \| 0,00% \| 650% \| 15% \| \| 125 \| 41560,00 \| 2567204,23 \| 0,00 \| 2589616,00 \| 19148,23 \| 2608764,23 \| 5024108,99 \| 248989,28 \| 117575,67 \| 4,84% \| 45% \| 623% \| \| 131 \| 6761535,48 \| 757530,70 \| 9170,86 \| 5169314,71 \| 2349751,47 \| 7519065,78 \| 5141684,68 \| 248989,28 \| 117575,67 \| 4,84% \| 45% \| 76% \| \| 132 \| 0,00 \| 365559,23 \| 0,00 \| 350503,67 \| 15055,56 \| 365559,23 \| 1162166,47 \| 816662,60 \| 112468,51 \| 345503,67 \| 9,68% \| 4% \| \| 136 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 42116,79 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00% \| 0% \| \| 141 \| 103568,00 \| 23117,43 \| 0,00 \| 23037,43 \| 109648,00 \| 132685,43 \| 20285,00 \| 2247,57 \| 2247,57 \| 18037,43 \| 11,08% \| 476% \| 21% \| \| 153 \| 0,00 \| 5582,68 \| 0,00 \| -340,27 \| 5922,95 \| 5582,68 \| 89001,43 \| 151802,68 \| 12440,00 \| -62801,25 \| 13,98% \| \| BA \| 10867881,52 \| 867291,78 \| 853,37 \| 10853652,84 \| 722976,17 \| 11676823,01 \| 11625982,29 \| 10774025,02 \| 0,00 \| 851967,27 \| 0,00% \| 7% \| 101% \| \| Nr prot. \| AKTYWA \| PASYWA \| RACHUNEK WYNIKÓW \| Wynik finansowy [zł] \| udziu kapit. w maj. trw. \| \|----------\|--------\|--------\|-----------------\|----------------------\|-------------------------\| \| \| A. Aktywa trwale \| B. Aktywa obrotowe \| C. Krótkotermin. rozlm.okr. \| A. Fund. własne \| B. Zobow. i reżeny \| Suma bilansowa \| Przychody ogółem \| Koszty: ogółem \| admin. \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| 14 \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| 14 \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 3 \| 2225675,53 \| 65340,55 \| 0,00 \| 645103,97 \| 1645512,11 \| 2291616,08 \| 587030,77 \| 522160,50 \| 57413,99 \| 64870,27 \| 9,78% \| 255% \| 29% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 4 \| 11 \| 12 \| 0,00 \| 674,33 \| 0,00 \| 674,33 \| 0,00 \| 674,33 \| 26838,67 \| 25730,43 \| 1108,24 \| 0% \| 0% \| 0% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 17 \| 477010,27 \| 6486,80 \| 0,00 \| 49238,73 \| 434258,34 \| 483497,07 \| 1129213,88 \| 1105438,33 \| 0,00 \| 23775,55 \| 0,00% \| 882% \| 10% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 19 \| 0,00 \| 34,70 \| 0,00 \| 19,60 \| 15,10 \| 34,70 \| 278158,00 \| 279365,12 \| 165285,02 \| -1207,12 \| 59,42% \| 77% \| 77% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 21 \| 0,00 \| 355868,34 \| 0,00 \| 227626,64 \| 128241,70 \| 355868,34 \| 1084527,69 \| 876901,05 \| 51420,35 \| 207626,64 \| 4,74% \| 56% \| 56% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 22 \| 3514981,23 \| 3782400,13 \| 25374,18 \| 7069384,59 \| 207951,77 \| 7297336,36 \| 4654887,16 \| 3673472,76 \| 3538778,09 \| 981414,40 \| 76,02% \| 3% \| 202% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 25 \| 0,00 \| 115281,25 \| 0,00 \| 114081,25 \| 1200,00 \| 115281,25 \| 1490554,08 \| 1509677,79 \| 369485,11 \| -19123,71 \| 24,79% \| 1% \| 1% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 26 \| 21797,00 \| 261584,00 \| 0,00 \| 281034,00 \| 2347,00 \| 283381,00 \| 69129,00 \| 66198,00 \| 2931,00 \| 270537,07 \| 23070,23 \| 92,05% \| 110% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 34 \| 0,00 \| 48281,74 \| 124,21 \| 23070,23 \| 25335,72 \| 48405,95 \| 293901,48 \| 270831,25 \| 270537,07 \| 23070,23 \| 92,05% \| 110% \| 110% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 36 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| 37 \| 887751,77 \| 50288,39 \| 1621,66 \| 921098,35 \| 16941,81 \| 938040,16 \| 372714,57 \| 352575,29 \| 358645,04 \| 14069,53 \| 94,60% \| 2% \| 104% \| udziu zadłuż. \| udziu koszt. adm. \| udziu koszt. nie okr. \| udziu nie okr. \| udziu 0% \| udziu 10% \| udziu 20% \| udziu 30% \| udziu 40% \| udziu 50% \| udziu 60% \| udziu 70% \| udziu 80% \| udziu 90% \| udziu 100% \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 39 \| 0,00 \| 660617,82 \| 0,00 \| 652215,03 \| 8402,79 \| 660617,82 \| 485613,93 \| 376802,34 \| 106811,59 \| 4,16% \| 1% \| \| 40 \| 109650,93 \| 26107,66 \| 0,00 \| 48745,63 \| 87012,96 \| 135758,59 \| \| \| \| 179% \| 44% \| \| 44 \| 6710,00 \| 97695,38 \| 0,00 \| 69569,40 \| 34835,98 \| 104405,38 \| 433321,52 \| 13658,51 \| 67717,47 \| 3,15% \| 1037% \| \| 45 \| 0,00 \| 2350705,62 \| 0,00 \| 2308673,53 \| 42032,09 \| 2350705,62 \| 406520,38 \| 250401,24 \| 88111,33 \| 156119,14 \| 21,67% \| 2% \| \| 46 \| 22903,18 \| 660571,57 \| 690,50 \| 504299,44 \| 179855,81 \| 684165,25 \| 2246366,81 \| 1964156,68 \| 106692,08 \| 284210,13 \| 4,75% \| 2202% \| \| 50 \| 8574,16 \| 130829,55 \| 0,00 \| 138536,65 \| 867,06 \| 139403,71 \| 254333,30 \| 133750,79 \| 10583,21 \| 120582,51 \| 4,16% \| 1616% \| \| 52 \| 1261381,08 \| 307164,27 \| 24,98 \| 1461747,62 \| 106822,71 \| 1568570,33 \| \| \| \| \| \| 7% \| 116% \| \| 55 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 57 \| 0,00 \| 20047,89 \| 0,00 \| 3528,60 \| 16519,29 \| 20047,89 \| 28464,12 \| 19897,62 \| 8566,50 \| \| 468% \| \| \| 58 \| 0,00 \| 51518,41 \| 0,00 \| -189462,79 \| 240981,20 \| 51518,41 \| 1089316,35 \| 1064891,60 \| 343899,48 \| 24424,75 \| 31,57% \| \| \| 60 \| 66955,67 \| 10063,73 \| 0,00 \| 69477,93 \| 7541,47 \| 77019,40 \| 535826,26 \| 472150,79 \| 63675,47 \| 227126,52 \| 42,39% \| 104% \| \| 62 \| 16870,20 \| 85120,10 \| 0,00 \| 44463,74 \| 57526,56 \| 101990,30 \| 12444,00 \| 205929,74 \| -193485,74 \| \| 129% \| 264% \| \| 64 \| 0,00 \| 1132,12 \| 0,00 \| 1132,12 \| 0,00 \| 1132,12 \| 1317,72 \| 185,60 \| 1132,12 \| 185,60 \| 14,08% \| 0% \| \| 66 \| 0,00 \| 13074,43 \| 0,00 \| 8044,97 \| 5033,46 \| 13074,43 \| 13074,43 \| \| \| \| 63% \| \| \| 68 \| 2151452,58 \| 322416,09 \| 0,00 \| 2419391,79 \| 54476,88 \| 2473868,67 \| 698478,45 \| 467597,60 \| -53760,20 \| 66,95% \| 2% \| 112% \| \| 73 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 83 \| 95074,87 \| 142577,92 \| 1526,25 \| 224620,85 \| 14558,19 \| 239179,04 \| 10653827,26 \| 1328016,98 \| 154595,81 \| -2572189,72 \| 1,45% \| 236% \| \| 88 \| 776559,58 \| 41757,21 \| 8306,95 \| 826623,74 \| 0,00 \| 826623,74 \| 375747,85 \| 562135,44 \| 213307,82 \| -186387,59 \| 56,77% \| 0% \| 106% \| \| 90 \| 3333,35 \| 8369,71 \| 0,00 \| 5314,35 \| 6388,71 \| 11703,06 \| 57697,02 \| 41004,42 \| 11378,25 \| 16692,60 \| 19,72% \| 120% \| 159% \| \| 91 \| 0,00 \| 65378,28 \| 0,00 \| 61336,57 \| 4041,71 \| 65378,28 \| 79384,80 \| 82435,18 \| 19113,20 \| -3050,38 \| 24,08% \| 7% \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 92 \| 0,00 \| 25716,08 \| 0,00 \| -4518,44 \| 30234,52 \| 25716,08 \| 57938,18 \| 62455,97 \| -4517,79 \| 13,53% \| \| \| 93 \| 63899,03 \| 603313,47 \| 29093,50 \| 607608,45 \| 663793,55 \| 1271400,00 \| 2746026,27 \| 2680886,68 \| 2587431,87 \| 65139,59 \| 94,22% \| 109% \| 95% \| \| 95 \| 6098,36 \| 162353,58 \| 225763,32 \| 192313,81 \| 271470,28 \| 394215,26 \| 577771,47 \| 514109,76 \| 52538,99 \| 63661,71 \| 9,09% \| 141% \| 3154% \| \| 98 \| 283192,65 \| 29367,31 \| 0,00 \| 263272,35 \| 49287,61 \| 312559,96 \| 1759745,34 \| 1684457,11 \| 0,00 \| 75288,23 \| 0,00% \| 19% \| 93% \| \| 100 \| 0,00 \| 2341,37 \| 0,00 \| 2341,37 \| 0,00 \| 2341,37 \| 39200,50 \| 38385,37 \| 554,52 \| 815,13 \| 1,41% \| 0% \| \| \| 103 \| 93940,82 \| 753839,24 \| 224048,74 \| 765357,64 \| 305471,16 \| 1071828,80 \| 3592110,96 \| 3065608,68 \| 345306,86 \| 526502,28 \| 9,61% \| 40% \| 815% \| \| 105 \| 0,00 \| 13993,09 \| 0,00 \| 12677,81 \| 1315,28 \| 13993,09 \| 58136,47 \| 27876,40 \| 28089,31 \| 30260,07 \| 48,33% \| 10% \| \| \| 107 \| 0,00 \| 65031,21 \| 0,00 \| 64672,51 \| 358,70 \| 65031,21 \| 144872,04 \| 192983,17 \| 0,00 \| -48111,13 \| 0,00% \| 1% \| \| \| 131 \| 8518260,30 \| 747840,22 \| 0,00 \| 7019834,78 \| 2246265,74 \| 9266100,52 \| 5767424,33 \| 5748246,00 \| 202957,39 \| 19178,33 \| 3,52% \| 32% \| 82% \| \| 132 \| 222334,28 \| 1807788,96 \| 3260,20 \| 1865086,81 \| 168296,63 \| 2033381,44 \| 4137355,62 \| 2276497,81 \| 529725,18 \| 1860857,81 \| 12,80% \| 9% \| 839% \| \| 136 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 32090,17 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| 0% \| \| \| 141 \| 110338,40 \| 3729,24 \| 0,00 \| 95134,43 \| 18933,21 \| 114067,64 \| 168613,53 \| 78479,10 \| 490,01 \| 90134,43 \| 0,29% \| 20% \| 86% \| \| 153 \| 0,00 \| 2208,77 \| 0,00 \| -103,96 \| 2312,73 \| 2208,77 \| 97057,80 \| 97050,70 \| 7,10 \| 10,43% \| \| \| \| \| BA \| 9552955,91 \| 867291,78 \| 853,37 \| 8813332,36 \| 1607768,70 \| 10421101,06 \| 11421938,09 \| 12047694,41 \| 1492832,02 \| -625956,32 \| 13,07% \| 18% \| 92% \| Załącznik nr 9 PROTOKÓŁ Z BADANIA AKT SĄDOWYCH Nazwa Podmiotu: ____________________________ Numer KRS_______________________________ Numer REGON_____________________________ 1. Forma organizacyjno-prawna Podmiotu a) Fundacja, b) Stowarzyszenie, c) Spółka z o.o., d) Spółka Akcyjna, e) Inne____________________________________ 2. Podmiot powstał (data)_____________________ 3. Podmiot uzyskał Status OPP (data) ____________ 4. Podmiot prowadzi działalność społecznie użyteczną w zakresie: 5. Status Organizacji Pożytku Publicznego Podmiot otrzymał w: a) 2003, b) 2004, c) 2005, d) 2006. 6. Podmiot otrzymał Status OPP: a) z chwilą zarejestrowania Podmiotu w KRS, b) Podmiot zarejestrowany otrzymał wpis po złożeniu wniosku o rejestrację OPP bez usuwania braków, c) po usunięciu braków: 7. Podmiot otrzymał Status OPP po upływie____________________ od złożenia wniosku. 8. Aby uzyskać status OPP Podmiot złożył: a) Oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz cały skład Zarządu: TAK / NIE. b) Oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz Zarząd zgodnie z regułą reprezentacji: TAK / NIE. c) Oświadczenie osoby prowadzącej księgi rachunkowe podpisane przez tę osobę oraz organ nadzoru lub kontroli: TAK / NIE. d) Oświadczenie Zarządu Podmiotu o spełnieniu wymogów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie: TAK / NIE. e) Merytoryczne sprawozdanie z prowadzonej dotychczas działalności: TAK / NIE. f) Inne________________________________________ 9. Podmiot złożył sprawozdanie ze swojej działalności: a) merytoryczne i finansowe za 2003 r., 2004 r., 2005 r., b) tylko merytoryczne za 2003 r., 2004 r., 2005 r., c) tylko finansowe za 2003 r., 2004 r., 2005 r., d) merytoryczne i finansowe za 2004 r., 2005 r., e) tylko merytoryczne za 2004 r., 2005 r., f) tylko finansowe za 2004 r., 2005 r., g) merytoryczne i finansowe za 2005 r., h) tylko merytoryczne za 2005 r., i) tylko finansowe za 2005 r. 10. Podmiot ogłosił sprawozdanie: a) tylko w MONITORZE B, b) tylko na stronie internetowej, c) na stronie internetowej i w MONITORZE B, d) nie ogłosił w ogóle. 11. Podmiot prowadzi: a) tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego, b) tylko działalność odpłatną pożytku publicznego, c) działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego, d) działalność nieodpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą, e) działalność odpłatną pożytku publicznego i działalność gospodarczą, f) działalność nieodpłatną i działalność odpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą. 12. Działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego pokrywa się: a) TAK, b) NIE. 13. Działalność nieodpłatna i działalność gospodarcza pokrywa się: a) TAK, b) NIE. 14. Podmiot posiada Zarząd w liczbie:________________________ 15. Zarząd posiada następującą reprezentację: _______________________________________________________ 16. Podmiot posiada organ nadzoru lub kontroli w liczbie:____________ Kwestionariusz wywiad pogłębiony z członkami zarządu organizacji o statusie OPP Nazwa Organizacji: ____________________________________________ Funkcja pełniona w Zarządzie_____________________________________ 1. Organizacja prowadzi działalność społecznie użyteczną w zakresie: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 2. Organizacja powstała (data)_______________________________ 3. Organizacja uzyskała Status OPP (data) _________________________ 4. Czy, aby uzyskać Status OPP, Organizacja musiała dokonać zmian organizacyjnych: a) NIE, b) TAK, następujące: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ c) nie wiem. 5. Czy uzyskanie Statusu OPP utrudniło bieżące funkcjonowanie Organizacji: a) NIE, b) TAK, w następujący sposób: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ c) nie wiem. 6. Czy uzyskanie przez Organizację Statusu OPP zwiększyło możliwości i perspektywy prowadzenia działalności statutowej: a) NIE. b) TAK, w następujący sposób: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ c) nie wiem. 7. Czy w Pani/Pana odczuciu podniósł się prestiż Organizacji po uzyskaniu statusu OPP: a) NIE, pozostało bez zmian, b) TAK, ponieważ__________________________________________ c) nie wiem. 8. Jak zmieniły się źródła wpływów finansowych Organizacji: a) pozostały bez zmian, b) tylko o 1% od podatku dochodowego, c) z uwagi na posiadany Status Organizacja pozyskuje środki z następujących źródeł: d) nie wiem. 9. O ile zwiększyły się wpływy finansowe Organizacji po uzyskaniu Statusu OPP w 2004 r.: a) pozostały bez zmian, b) poniżej 10%, c) 10%–24%, d) 25%–50%, e) powyżej 50%, f) uległy zmniejszeniu. 10. O ile zwiększyły się wpływy finansowe Organizacji po uzyskaniu Statusu OPP w 2005 r.: a) pozostały bez zmian, b) poniżej 10%, c) 10%–24%, d) 25%–50%, e) powyżej 50%, f) uległy zmniejszeniu. 11. O ile zwiększyły się wpływy finansowe Organizacji po uzyskaniu Statusu OPP w 2006 r.: a) pozostały bez zmian, b) poniżej 10%, c) 10%–24%, d) 25%–50%, e) powyżej 50%, f) uległy zmniejszeniu. 12. Czy Organizacja sporządza rozliczenie z przekazanego 1% od podatku dochodowego: a) TAK, w następujący sposób: b) NIE, c) nie wiem. 13. Czy Organizacja ogłosiła sprawozdanie: a) tylko w MONITORZE B, b) tylko na stronie internetowej, c) na stronie internetowej i w MONITORZE B, d) nie ogłosiła w ogóle, e) nie wiem. 14. Czy w Pani/Pana odczuciu po uzyskaniu Statusu OPP więcej osób fizycznych i prawnych chce współpracować z Organizacją: a) NIE, pozostało bez zmian, b) TAK, a są to: 15. Z jakich poniżej wymienionych przywilejów OPP korzysta Państwa Organizacja: a) zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, b) zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych, c) zwolnienia od podatku od nieruchomości, d) zwolnienie od opłaty skarbowej, e) zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, f) uprawnień dot. nieruchomości, a to: _______________________ g) darowizn, h) 1% podatku, i) ułatwionego dostępu do publicznej radiofonii i telewizji, j) nie wiem z jakich. 16. Czy według Pani/Pana warto było uzyskać Status OPP: a) TAK, ponieważ: ____________________________________________ b) NIE, ponieważ: ____________________________________________ 17. Organizacja prowadzi: a) tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego, b) tylko działalność odpłatną pożytku publicznego, c) działalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego, d) działalność nieodpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą, e) działalność odpłatną pożytku publicznego i działalność gospodarczą, g) działalność nieodpłatną i działalność odpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą, h) nie wiem. 18. Dlaczego Państwa Organizacja prowadzi tylko działalność nieodpłatną pożytku publicznego: _____________________________________________________________________________________ 19. Dlaczego Państwa Organizacja prowadzi tylko działalność odpłatną pożytku publicznego: _____________________________________________________________________________________ 20. Dlaczego Państwa Organizacja prowadzi działalność nieodpłatną i odpłatną pożytku publicznego: _____________________________________________________________________________________ 21. Dlaczego Państwa Organizacja nie prowadzi działalności gospodarczej: _____________________________________________________________________________________ 22. Ile osób zatrudnia Państwa Organizacja: - na umowę o pracę: _______ - na umowę-zlecenie: _______ - na umowę o dzieło: _______ - inne: ____________________________________________ 23. Czy członkowie Zarządu otrzymują wynagrodzenie: a) tak, b) nie, c) nie wiem. 24. Czy członkowie Organu Nadzoru otrzymują wynagrodzenie: a) tak, b) nie, c) nie wiem. SCHEMAT WARSZTATÓW FOKUSOWYCH – ORGANIZACJE BEZ STATUSU OPP RODZAJ DZIAŁALNOŚCI: 1. Jaki rodzaj działalności prowadzą organizacje: Tylko nieodpłatną statutową? Tylko odpłatną statutową? Odpłatną i nieodpłatną statutową? Czy organizacja prowadzi działalność gospodarczą? 2. Z jakich źródeł finansowania korzysta organizacja? Czy kwestie finansowe nie determinują braku statusu OPP? Czy organizacja nie spodziewa się większych wpływów, gdyby posiadała status OPP? STATUS ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO: 1. Dlaczego organizacje nie starają się uzyskać statusu OPP: • kłopoty z rejestracją, • bariery biurokratyczno-prawne, • obawa przed komplikacją działania organizacji, • brak funduszy, • obawa przed nadmierną kontrolą organizacji, • zmiana struktur organizacyjnych – centralizacja, formalizacja, pracownicy etatowi, • większa odpowiedzialność organizacji, • rozbudowana sprawozdawczość, • przejrzystość, • likwidacja niektórych źródeł finansowania. 2. Czy organizacje mają jakieś obawy z tego powodu, że nie posiadają statusu OPP – poczucie dyskryminacji? 3. Kto zdecydował o tym, że organizacja nie ma statusu OPP? Czy rozważano plusy i minusy? 4. Co traci organizacja niemająca statusu, a co zyskuje? 5. Jakie jest zdanie na temat prowadzenia przez organizacje o statusie OPP działalności gospodarczej? (Powinny, nie powinny rezygnować?) 6. Czy Organizacja radzi sobie na tym etapie z odpowiednimi sprawozdaniami do właściwych organów nadzoru bądź kontroli? WIZERUNEK: 1. W jaki sposób dbają Państwo o wizerunek organizacji? 2. Co w tym kierunku się robi? 3. Czy status OPP pomaga w tym, czy przeszkadza? POPARCIE SPOŁECZNE, PRESTIŻ: 1. Czy myślą o tym, aby mieć wysokie uznanie/poparcie społeczne? 2. Jak myślą, że mogą ludzi do siebie przekonywać? 4. Czy jakby mieli status OPP, byłoby im łatwiej? 5. Czy spotkali się z nadużywaniem statusu OPP? W jaki sposób? Czy to rzutuje na ich stosunek do OPP? PRZYSZŁOŚĆ: 1. Co musiałoby się zmienić, aby starali się o status OPP: Jakie zmiany prawne? Zmiany w ich organizacjach? 2. Proszę sobie wyobrazić w przyszłości idealną sytuację organizacji – wszystko funkcjonuje doskonale – czy zdecydowaliby się na bycie organizacją pożytku publicznego? 3. Jak wygląda idealna OPP? 1. Dlaczego chcieliśmy uzyskać status OPP? 2. Jaka działalność prowadzą: nieodpłatną, odpłatną, gospodarczą i dlaczego taką prowadzą lub nie prowadzą? 3. Z jakich uprawnień OPP korzystają: zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych, zwolnienia od podatku od nieruchomości, zwolnienia od opłaty skarbowej, zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zwolnienia od podatku od towarów i usług VAT, uprawnienia dotyczących nieruchomości, a to darowizn, 1% podatku, ułatwionego dostępu do publicznej radiofonii i telewizji, nie wiem konkretnie z jakich. Z jakich nie korzystają, jak np. radio, telewizja, i dlaczego? 4. Z jakich źródeł finansowania korzysta Organizacja? 5. Czy po uzyskaniu statusu OPP zwiększyły się wpływy Organizacji? 6. Czy uzyskanie przez Organizację statusu organizacji pożytku publicznego zwiększyło możliwości i perspektywy prowadzenia przez nią działalności statutowej? 7. Czy status organizacji pożytku publicznego kształtuje pozytywny wizerunek Organizacji i wpływa na wzrost jej prestiżu społecznego? 8. Czy realizacja wymogów narzuconych przez ustawę OPP utrudniła bieżące funkcjonowanie Organizacji? 9. Czy jako OPP Organizacja została poddana większym kontrolom zewnętrznym? BIBLIOTHECA VENERABILIS JACOBI GRACOVIENSIS • Książka ma interdyscyplinarny, historyczno-prawny, prawny oraz społeczno-ekonomiczny charakter. Przedstawia zagadnienia funkcjonowania organizacji pozarządowych w świetle obowiązującej ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Przeprowadzone przez autorkę obszerne badania empiryczne organizacji pozarządowych umożliwiły wskazanie mocnych i słabych stron podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego. Praca stanowi pewne podsumowanie skutków funkcjonowania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, co może być pomocne w pracach nad nowelizacją tej ustawy. Wykazane problemy oraz ekonomiczna analiza działalności organizacji pożytku publicznego mogą posłużyć do przezwyciężenia występujących obecnie barier, ograniczających funkcjonowanie organizacji pozarządowych. Małgorzata Halszka Kurleto, doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie: nauki o zarządzaniu, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji UJ, adiunkt w Zespole Katedr Nauk o Kulturze Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ, radca prawny oraz autorka prac z zakresu prawa gospodarczego i trzeciego sektora. Pełni również funkcję doradcy prawnego w organizacjach pozarządowych.	5d30bbaa-1e87-43b8-90c1-048359d14ed1	finepdfs	2.394531	CC-MAIN-2021-49	https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/21764/kurleto_organizacje_pozytku_publicznego_2008.pdf?sequence=1&isAllowed=y	2021-12-04T23:39:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363125.46/warc/CC-MAIN-20211204215252-20211205005252-00512.warc.gz	567,949,517	0.960931	0.999923	0.999923	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...	pol_Latn	{}	true	[ 165, 261, 303, 507, 1783, 3875, 7286, 8287, 9338, 11832, 15129, 16181, 18517, 19792, 20800, 23262, 24708, 26716, 29861, 32997, 36145, 39392, 42473, 45296, 48549, 51307, 54463, 57703, 58319, 60134, 63167, 66399, 69347, 72061, 75172, 77743, 80836...	1	0
Zarządzenie Nr 60/2013 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 28 czerwca 2013r. zmieniające uchwałę budżetową na rok 2013 Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z późn. zm.) oraz § 10 pkt. 2 Uchwały Nr XXXV/303/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 17 stycznia 2013 r. – uchwała budżetowa na rok 2013 w związku z pismem Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie znak: F-VI.3188.8.131.523 z dnia 28 maja 2013 r. Burmistrz Miasta Sanoka zarządza co następuje: § 1 W Uchwale Nr XXXV/303/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 17 stycznia 2017 r. - uchwała budżetowa na rok 2013 zmienionej Zarządzeniem Nr 12/2013 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 8 lutego 2013 r., Uchwałą Nr XXXVII/308/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 12 lutego 2013 r., Uchwałą Nr XXXVIII/319/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 14 marca 2013 r. oraz Zarządzeniem Nr 26/2013 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 15 marca 2013 r., Zarządzeniem Nr 32/2013 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 29 marca 2013 r., Uchwałą Nr XL/327/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 25 kwietnia 2013 r., Uchwałą Nr XLI/340/13 z dnia 28 maja 2013 r., Zarządzeniem Nr 52/2013 Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 31 maja 2013 r. oraz Uchwałą Nr XLIII/354/13 Rady Miasta Sanoka z dnia 20 czerwca 2013 r. dokonuje się następujących zmian: 1. W § 1 kwotę dochodów budżetowych 114.201.179,18 zł. zastępuje się kwotą 114.244.385,18 zł. 2. W § 2 kwotę wydatków budżetowych 113.630.606,54 zł. zastępuje się kwotą 113.673.812,54 zł. 3. Zwiększa się dochody budżetowe o kwotę 43.206 zł \| 852 \| Pomoc społeczna \| 43.206,00 \| \|-----\|-----------------\|-----------\| \| \| 85206 \| Wspieranie rodziny \| 43.206,00 \| \| \| \| dochody bieżące, w tym: \| 43.206,00 \| \| \| 2030 \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) \| 43.206,00 \| 4. Zwiększa się wydatki budżetowe o kwotę 43.206 zł. \| 852 \| Pomoc społeczna \| 43.206,00 \| \|-----\|-----------------\|-----------\| \| \| 85206 Wspieranie rodziny \| 43.206,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 43.206,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 43.206,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 43.206,00 \| \| \| 4010 Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 36.090,00 \| \| \| 4110 Składki na ubezpieczenia społeczne \| 6.250,00 \| \| \| 4120 Składki na Fundusz Pracy \| 866,00 \| 5. Dokonuje się przeniesień wydatków budżetowych: a) zmniejszenia: 14.101 zł. \| 750 \| Administracja publiczna \| 14.101,00 \| \|-----\|-------------------------\|-----------\| \| \| 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) \| 14.000,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 14.000,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 14.000,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 14.000,00 \| \| \| 4140 Wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych \| 14.000,00 \| \| \| 75075 Promocja jednostek samorządu terytorialnego \| 101,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 101,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 101,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 101,00 \| \| \| 4300 Zakup usług pozostałych \| 101,00 \| b) zwiększenia: 14.101 zł. \| 750 \| Administracja publiczna \| 14.101,00 \| \|-----\|-------------------------\|-----------\| \| \| 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) \| 14.000,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 14.000,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 14.000,00 \| \| \| - wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 14.000,00 \| \| \| 4170 Wynagrodzenia bezosobowe \| 14.000,00 \| \| \| 75075 Promocja jednostek samorządu terytorialnego \| 101,00 \| \| \| a/ wydatki bieżące, w tym: \| 101,00 \| \| \| I. wydatki jednostek budżetowych, w tym: \| 101,00 \| \| \| - wydatki związane z realizacją zadań statutowych \| 101,00 \| \| \| 4430 Różne opłaty i składki \| 101,00 \| § 2 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Burmistrz Miasta Sanoka Wojciech Blecharczyk 28-06-2013 Radca Prawny mgr Mirosław Furczak	<urn:uuid:56d65a4f-e54d-4472-81b0-afe7e086e58f>	finepdfs	1.143555	CC-MAIN-2024-22	http://archiwum.bip.um.sanok.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-6212-NjAtZmsucGRm	2024-05-18T10:45:18+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971057379.11/warc/CC-MAIN-20240518085641-20240518115641-00570.warc.gz	2,747,208	0.999268	0.999359	0.999359	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1898, 3958, 4105 ]	1	2
ZARZĄDZENIE NR 47/2022 BURMISTRZA LUTUTOWA z dnia 15 września 2022 roku w sprawie przeprowadzenia konsultacji z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2023. Na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1327) oraz § 4 Uchwały Nr XVII/108/2012 Rady Gminy Lututów z dnia 30 października 2012 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z organizacjami pozarządowymi i podmiotami, o których mowa w art. 3, ust. 3 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zarządzam, co następuje: § 1.1. Przeprowadzić konsultacje z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1327) projektu uchwały w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2023. 2. Projekt uchwały zamieszczony zostanie: 1) w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Lututów 2) na stronie internetowej Gminy Lututów 3) na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Lututowie. § 2. Konsultacje przeprowadzone zostaną w formie wyrażenia pisemnej opinii w przedmiotowej kwestii w terminie od dnia 16 września 2022 r. do dnia 4 października 2022 r. do godz. 8.00. § 3. Opinie wraz z uzasadnieniem proponowanych zmian należy składać w terminie wskazanym w § 2 na piśmie w sekretariacie Urzędu Miejskiego w Lututowie lub przesłać za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres firstname.lastname@example.org. § 4. Podmiotami uprawnionymi do udziału w konsultacjach są organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1327) prowadzące działalność pożytku publicznego na terenie gminy Lututów. § 5. Wykonane Zarządzenia powierzam Sekretarzowi Gminy. § 6. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. BURMISTRZ Marek Pikuła UCHWAŁA NR /.../2022 RADY MIEJSKIEJ W LUTUTOWIE z dnia .... października 2022 r. w sprawie rocznego programu współpracy Gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2023 rok Na podstawie art.18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 559, poz. 583, poz. 1005, poz. 1079 i poz. 1561) oraz art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie ( t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1327) Rada Miejska w Lututowie uchwala, co następuje: § 1. Uchwała się roczny program współpracy Gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2023 rok, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Lututowa. § 3. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego. Roczny program współpracy Gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2023 Rozdział 1 Postanowienia ogólne § 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: 1) Programie współpracy – należy przez to rozumieć „Roczny program współpracy Gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2023”; 2) ustawie – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1327 ); 3) organizacjach – należy przez to rozumieć organizacje pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Rozdział 2 Cele współpracy § 2. Głównym celem Programu współpracy jest wzrost efektywności działania na rzecz mieszkańców Gminy Lututów w szczególności poprzez skuteczne wykonywanie zadań własnych wynikających z przepisów prawa we współpracy z organizacjami oraz poprzez wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji ważnych celów społecznych. § 3. Celami szczegółowymi Programu współpracy są: 1) zwiększenie efektywności wykorzystania środków publicznych na realizację zadań w sferze pożytku publicznego; 2) uzupełnienie działań gminy w zakresie wykraczającym poza zadania realizowane przez struktury samorządowe; 3) rozwiązywanie ważnych problemów społeczności lokalnej we współpracy z organizacjami działalności pożytku publicznego; 4) poprawa jakości życia mieszkańców Gminy Lututów poprzez celniejsze zidentyfikowanie potrzeb społeczności lokalnych; 5) włączenie partnerów – organizacji w proces świadczenia usług w sferze publicznej; 6) budowanie społeczeństwa obywatelskiego poprzez aktywizację społeczności lokalnej; 7) promocja Gminy Lututów jako gminy otwartej na potrzeby społeczności lokalnej. Rozdział 3 Zasady współpracy § 4. Przy podejmowaniu współpracy z organizacjami Gmina Lututów kierować się będzie następującymi zasadami: 1) pomocniczości – oznacza współpracę pomiędzy samorządem, a podmiotami Programu współpracy, opartą na obopólnej chęci wzajemnych działań, dających do jak najlepszych efektów w realizacji zadań publicznych, w celu realizacji ich w sposób ekonomiczny, profesjonalny i terminowy; 2) suwerenności stron – oznacza, że strony mają prawo do niezależności i odrębności w samodzielnym definiowaniu i poszukiwaniu sposobów rozwiązywania problemów i zadań; 3) partnerstwa – oznacza dobrowolną współpracę równorzędnych sobie podmiotów w rozwiązywaniu wspólnie zdefiniowanych problemów i osiąganiu razem wytyczonych celów; 4) efektywności – oznacza wybór najbardziej efektywnego sposobu realizacji zadań publicznych, proponowanych przez organizacje pozarządowe; 5) uczciwej konkurencji – oznacza wymóg udzielenia tych samych informacji odnośnie wykonywanych działań zarówno przez podmioty publiczne jak i nie publiczne, a także stosowania tych samych kryteriów przy dokonywaniu oceny tych działań i podejmowaniu decyzji odnośnie ich finansowania; 6) jawności – oznacza, że wszystkie możliwości współpracy gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi są powszechnie wiadome i dostępne oraz jasne i zrozumiałe w zakresie stosowanych procedur i kryteriów podejmowanych decyzji. Rozdział 4 Zakres przedmiotowy współpracy § 5. Gmina Lututów prowadzi współpracę z organizacjami w sferze: 1) realizacji zadań własnych gminy określonych w ustawach; 2) realizacji zadań publicznych wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy w celu zaspokajania istniejących potrzeb społecznych; 3) podwyższanie efektywności działań kierowanych do mieszkańców gminy; 4) rozwiązywanie ważnych problemów społecznych; 5) określanie potrzeb społecznych i sposobu ich zaspokajania. Rozdział 5 Formy współpracy § 6.1. Współpraca Gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi obejmuje współpracę o charakterze finansowym i pozafinansowym. 2. Formy współpracy o charakterze finansowym: 1) powierzenie wykonania zadania publicznego wraz z udzieleniem dotacji na jego realizację; 2) wsparcie wykonania zadania publicznego wraz z udzieleniem dotacji na częściowe dofinansowanie jego realizacji. 3. Formy współpracy o charakterze pozafinansowym: 1) doradztwo ze strony pracowników Urzędu, udzielanie pomocy merytorycznej; 2) informowanie o potencjalnych źródłach finansowania; 3) współdziałanie w pozyskiwaniu środków finansowych z innych źródeł, w tym z funduszy Unii Europejskiej; 4) udostępnianie podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego lokali, boisk, sal itp. do celów prowadzenia działalności statutowej związanej z realizacją Programu współpracy; 5) prowadzenie działalności informacyjnej dotyczącej wspólnych przedsięwzięć gminy Lututów i organizacji; 6) upowszechnianie i wspieranie wolontariatu jako czynnika rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Rozdział 6. Priorytetowe zadania publiczne § 7. Ustala się następujące priorytetowe obszary, w których może odbywać się współpraca w 2023 roku: 1) w sferze wspierania i upowszechniania kultury fizycznej i sportu: upowszechnianie kultury fizycznej wśród dzieci, młodzieży i dorosłych poprzez prowadzenie drużyn piłki nożnej seniorów i juniorów, organizowanie turniejów warcabowych, szachowych, tenisa stołowego, brydża sportowego oraz organizacja imprez sportowo-rekreacyjnych na obszarze Gminy Lututów; 2) w sferze działania na rzecz osób niepełnosprawnych: udział osób niepełnosprawnych w zajęciach terapeutycznych, spotkaniach i wyjazdach integracyjnych oraz działaniach aktywizujących do udziału między innymi w konkursach, warsztatach, pogadankach itp. na obszarze Gminy Lututów; 3) w sferze kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego: tworzenie warunków do integracji środowiskowej mieszkańców z terenu Gminy Lututów poprzez pielęgnowanie kultury regionalnej, organizowanie imprez kulturalnych na terenie gminy, w tym: konkursów, przesłuchań, spotkań, koncertów, plenerów, wystaw, festiwali, imprez jubileuszowych, festynów, pikników, spektakli, wernisaży seminariów, warsztatów, konferencji itp. na terenie Gminy Lututów. Rozdział 7. Okres realizacji Programu współpracy § 8. Roczny Program współpracy gminy Lututów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2023 rok obowiązuje od 01.01.2023 roku do 31.12.2023 roku. Rozdział 8. Sposób realizacji Programu współpracy § 9. 1. Program będzie realizowany przez zlecenie organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym wart. 3 ust. 3 ustawy, realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie. 2. Ogłoszenie otwartego konkursu ofert w celu zlecenia realizacji zadań publicznych podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego, opublikowane zostanie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie internetowej Urzędu Miejskiego oraz na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego. 3. Wykaz oferentów, którzy uzyskali dotacje, nazwy zadań publicznych, na które przyznano dotacje i wysokość przyznanych środków publicznych na realizację zadań, zostaną opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie internetowej Urzędu Miejskiego oraz na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego. Rozdział 9. Wysokość środków przeznaczonych na realizację Programu współpracy § 10. Na realizację zadań wymienionego w § 7 w budżecie Gminy Lututów na rok 2023 przeznaczono: 1) na realizację zadań wymienionych w pkt. 1 - 75.000 zł; 2) na realizację zadań wymienionych w pkt. 2 - 1.000 zł; 3) na realizację zadań wymienionych w pkt. 3 – 11.000 zł. Rozdział 10. Sposób oceny realizacji Programu współpracy § 11. Ocena realizacji programu dokonywana będzie w oparciu o następujące wskaźniki: 1) liczbę ogłoszonych otwartych konkursów ofert; 2) liczbę ofert złożonych przez organizacje w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych; 3) liczbę zawartych umów na realizację zadań publicznych, w tym ilość organizacji; 4) wysokość środków finansowych przekazanych organizacjom na realizację zadań publicznych w danym roku budżetowym; 5) liczbę zorganizowanych przedsięwzięć sportowych zrealizowanych w ramach zadania publicznego; 6) liczbę adresatów ostatecznych realizowanych zadań publicznych. Rozdział 11. Sposób tworzenia Programu współpracy i przebieg konsultacji § 12. Sposób tworzenia Programu współpracy przebiegał w następujący sposób: 1) opracowanie projektu Programu współpracy; 2) skierowanie projektu Programu współpracy do konsultacji poprzez publikację w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Lututów oraz na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Miejskim w Lututowie zgodnie z Uchwałą Nr XVI/108/2012 Rady Gminy w Lututowie z dnia 30 października 2012 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z organizacjami pozarządowymi i podmiotami, których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji działalności statutowej tych organizacji (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 2012 r. poz. 3747); 3) zebranie i rozpatrzenie uwag i wniosków zgłoszonych przez organizacje pozarządowe w drodze konsultacji – w wyniku przeprowadzonych konsultacji nie zgłoszono wniosków i uwag; 4) przedłożenie projektu Programu współpracy Radzie Miejskiej w Lututowie; 5) podjęcie uchwały w sprawie uchwalenia Programu współpracy przez Radę Miejską w Lututowie. Rozdział 12. Tryb powoływania i zasady działania Komisji Konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert § 13.1. Komisje konkursowe powoływane są w celu opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert. 2. Burmistrz Lututowa każdorazowo po ogłoszeniu otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych powołuje komisję konkursową do oceny złożonych ofert. 3. Komisja składa się z przewodniczącego i członków. 4. Komisja konkursowa dokonuje oceny formalnej i merytorycznej złożonych ofert. 5. Z prac komisji sporządzany jest protokół obejmujący: 1) imiona i nazwiska członków komisji konkursowej; 2) liczbę złożonych ofert; 3) wskazanie ofert odpowiadających warunkom konkursu; 4) wskazanie ofert nie odpowiadających warunkom konkursu lub zgłoszonych po terminie; 5) ilość punktów przyznawanych przez poszczególnych członków komisji oraz ostateczną ocenę merytoryczną oferty; 6) propozycję rozstrzygnięcia konkursu wraz z proponowaną wysokością dotacji; 7) podpisy członków komisji. 6. Protokół z posiedzenia komisji konkursowej wraz z wykazem złożonych ofert przedstawiany jest Burmistrzowi Lututowa.	77547b99-8616-477b-83ea-6de55708860b	finepdfs	1.335938	CC-MAIN-2024-10	http://bip.lututowgmina.pl/index.php?c=getfile&id=2355	2024-03-04T21:12:28+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947476532.70/warc/CC-MAIN-20240304200958-20240304230958-00191.warc.gz	7,875,314	0.999986	0.999991	0.999991	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2331, 3446, 5454, 7408, 9768, 11648, 14057, 14285 ]	1	0
Zasady główne dla kandydatów do klas szkoły podstawowej oddziałów sportowych, szkół sportowych, oddziałów mistrzostwa sportowego oraz do I klasy liceum szkół mistrzostwa sportowego. 1. Kandydat musi posiadać bardzo dobry stan zdrowia, potwierdzony orzeczeniem lekarskim o zdolności do uprawiania danego sportu wydanym przez lekarza specjalistę w dziedzinie medycyny sportowej lub innego uprawnionego lekarza zgodnie z przepisami w sprawie trybu orzekania o zdolności do uprawiania dennego sportu. 2. Kandydat musi posiadać pisemną zgodę rodziców na uczęszczanie do szkoły lub oddziału. 3. Podczas rekrutacji przeprowadzane są podstawowe badania antropometryczne w celu oceny budowy ciała - wzrost - waga - wskaźnik Broca 4. Kandydat musi posiadać aktualną licencję sportową Polskiego Związku Pływackiego oraz być zrzeszonym w klubie pływackim będącym członkiem PZP. 5. Kandydat wykonuje próby sprawności fizycznej zamieszczone w odpowiednich załącznikach. Zestaw prób sprawności fizycznej obowiązujących przy naborze do VI klasy szkoły podstawowej oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów mistrzostwa sportowego /zawodnicy 11-letni/ I. Próby sprawności w wodzie 1. Próba sprawności fizycznej stylem własnym Start w zawodach pływackich stylem własnym w okresie od 01.12 – 31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznawane są za osiągnięcie poniższej klasy sportowej: \| \| II/14 \| III/13 \| III/12 \| \|----------------\|-------\|--------\|--------\| \| Dziewczyny \| 250 \| 200 \| 150 \| \| Chłopcy \| 250 \| 200 \| 150 \| 2. Wszechstronność stylowa /200 metrów stylem zmiennym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12 lat plus 15 sekund). \| ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 3.20,00 \| 3.16,00 \| \| 90 \| 3.24,00 \| 3.19,92 \| \| 80 \| 3.28,00 \| 3.23,84 \| \| 70 \| 3.32,00 \| 3.27,76 \| \| 60 \| 3.36,00 \| 3.31,68 \| \| 50 \| 3.40,00 \| 3.35,60 \| \| 40 \| 3.44,00 \| 3.39,52 \| \| 30 \| 3.48,00 \| 3.43,44 \| \| 20 \| 3.52,00 \| 3.47,36 \| \| 10 \| 3.56,00 \| 3.51,28 \| 3. Wytrzymałość tlenowa /400 metrów stylem dowolnym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12 lat plus 30 sekund). \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 6,09,00 \| 5,58,00 \| \| 90 \| 6,16,38 \| 6,05,16 \| \| 80 \| 6,23,76 \| 6,12,32 \| \| 70 \| 6,31,14 \| 6,19,48 \| \| 60 \| 6,38,52 \| 6,26,64 \| \| 50 \| 6,45,90 \| 6,33,80 \| \| 40 \| 6,53,28 \| 6,40,96 \| \| 30 \| 7,00,66 \| 6,48,12 \| \| 20 \| 7,08,04 \| 6,55,28 \| \| 10 \| 7,15,42 \| 7,02,44 \| * w przypadku braku wyników z zawodów istnieje możliwość zaliczenia próby podczas testów kwalifikacyjnych 4. Technika pływania – ocena techniki wszystkich stylów pływackich /100 punktów/ Oceny techniki dokonuje trener pływania podczas testów kwalifikacyjnych przeprowadzanych w danej placówce a) Styl motylkowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m w ułożeniu na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /3 x LR + NN, 3 x PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. b) Styl grzbietowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na plecach, ręce za głową/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR + NN, PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. c) Styl klasyczny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m na plecach, 25 m ramiona z przodu / - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /2 x NN 1 x RR/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. d) Styl dowolny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR z oddechem z prawą stronę , 25m PR z oddechem na lewą stronę/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. II. Próby sprawności na lądzie 1. Siła kończyn górnych – zwis/podciąganie na drążku a) wykonanie /dziewczęta/ Z przestawionego krzesła badana przechodzi do zwisu nachwytem o ramionach ugiętych. Dlonie winny znajdować się na szerokość barków. Na sygnał "start" zaczyna się próba zwisu i trwa aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu winien znajdować się wyraźnie nad drążkiem. b) pomiar Próba wykonywana jest 1 raz. Liczy się ilość wytrzymanych sekund w wspomnianej pozycji. Pomiar kończy się z chwilą, gdy podbródek znajduje się poniżej drążka. c) uwagi Drążek musi być tak usytuowany, by badany wykonywał próbę w pełnym zwisie. a) wykonanie /chłopcy/ Z przestawionego krzesła badany przechodzi do zwisu nachwytem. Ręce znajdują się na szerokości barków. Na sygnał "start" testowany ugina ręce podciągając się na wysokość podbródka, po czym bez chwili odpoczynku przechodzi do zwisu prostego. Ćwiczenie powtarza się aż do chwili zmęczenia. b) pomiar Próba wykonana jest 1 raz. Liczy się ilość pełnych podciagnięć na wysokość podbródka, z pełnego zwisu c) uwagi Test należy przerwać, jeśli badany zrobi przerwę wynoszącą 2 sekundy i dłuższa. Drążek winien być tak usytuowany, by testowany wykonywał próbę w pełnym zwisie. Testowanemu należy uniemożliwić ruchy wahadłowe nóg i całego ciała, stojąc przed nim lub pomagając sobie ręką. 2. Moc kończyn dolnych – skok w dal obunóż a) wykonanie Testowany staje za linią, po czym z jednoczesnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość, do piaskownicy lub na materac. b) pomiar Skok mierzony w cm, wykonuje się dwukrotnie. Liczy się wynik skoku lepszego. Długość skoku zawarta jest pomiędzy linią skoku a ostatnim śladem piet. c) uwagi Skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 34-38 s \| 46-50 s \| \| 90 \| 30-33 s \| 42-45 s \| \| 80 \| 26-29 s \| 38-41 s \| \| 70 \| 22-25 s \| 34-37 s \| \| 60 \| 19-21 s \| 30-33 s \| \| 50 \| 16-19 s \| 26-29 s \| \| 40 \| 13-15 s \| 22-25 s \| \| 30 \| 9-12 s \| 18-21 s \| \| 20 \| 5-8 s \| 14-17 s \| \| 10 \| 0-4 s \| 0-13 s \| \| 11 lat \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 185-195 \| 200-210 \| \| 90 \| 175-184 \| 190-199 \| \| 80 \| 165-174 \| 180-189 \| \| 70 \| 155-164 \| 170-179 \| \| 60 \| 145-154 \| 160-169 \| \| 50 \| 135-144 \| 150-159 \| \| 40 \| 125-134 \| 140-149 \| \| 30 \| 115-124 \| 130-139 \| \| 20 \| 105-114 \| 120-129 \| \| 10 \| 95-104 \| 110-119 \| 3. Siła mięśni brzucha a) wykonanie Badany leży na macie z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod katem prostym. Ręce splecone na karku. Testowanemu pomaga partner, który przytrzymuje stopy tak, aby nie odrywały się od podłoża. Na sygnał "start" badany wykonuje skłony w przód dotykając łokciami kolana następnie wraca do pozycji wyjściowej (dotyka łopatkami do materacu). Ćwiczenie trwa 30 sekund. b) pomiar Notowana jest ilość wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund. c) uwagi Badanego nie dyskwalifikuje się w wypadku, gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów. \| Ilość \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|-------\|------------\|---------\| \| 100 \| 30-31 \| 33-34 \| \| 90 \| 28-29 \| 31-32 \| \| 80 \| 26-27 \| 29-30 \| \| 70 \| 24-25 \| 27-28 \| \| 60 \| 22-23 \| 25-26 \| \| 50 \| 21 \| 25 \| \| 40 \| 20 \| 24 \| \| 30 \| 19 \| 23 \| \| 20 \| 18 \| 22 \| \| 10 \| 17 \| 21 \| Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się wg malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc w poszczególnych oddziałach oferowanych przez szkołę. Liczbę miejsc w oddziałach ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym Minimalny próg punktowy, potrzebny do pozytywnego zaliczenia prób sprawności fizycznej w łącznym wyniku testów wynosi odpowiednio: - dla kandydatów do oddziałów mistrzostwa sportowego – 150 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 80 punktów), - dla kandydatów do oddziałów i szkół sportowych – 100 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 60 punktów). Zestaw prób sprawności fizycznej obowiązujących przy naborze do VI klasy szkoły podstawowej oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów mistrzostwa sportowego /zawodnicy 12-letni/ 1. Próby sprawności w wodzie 1. Próba sprawności fizycznej stylem własnym Start w zawodach pływackich stylem własnym w okresie od 01.12 – 31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznawane są za osiągnięcie poniższej klasy sportowej: \| \| II/15 \| II/14 \| II/13 \| \|----------------\|-------\|-------\|-------\| \| Dziewczyny \| 250 \| 200 \| 150 \| \| Chłopcy \| 250 \| 200 \| 150 \| 2. Wszechstronność stylowa /200 metrów stylem zmiennym/ - pływalnia 25 m * Osiągnięcie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12 lat). \| ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 3.05,04 \| 3.01,00 \| \| 90 \| 3.08,74 \| 3.04,62 \| \| 80 \| 3.12,44 \| 3.08,24 \| \| 70 \| 3.16,14 \| 3.11,86 \| \| 60 \| 3.19,84 \| 3.15,48 \| \| 50 \| 3.23,54 \| 3.19,10 \| \| 40 \| 3.27,24 \| 3.22,72 \| \| 30 \| 3.30,95 \| 3.26,34 \| \| 20 \| 3.34,65 \| 3.29,96 \| \| 10 \| 3.38,35 \| 3.33,58 \| 3. Wytrzymałość tlenowa /400 metrów stylem dowolnym/ - pływalnia 25 m * Osiągnięcie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12 lat) \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 5,39,32 \| 5,28,63 \| \| 90 \| 5,46,11 \| 5,35,20 \| \| 80 \| 5,52,89 \| 5,41,77 \| \| 70 \| 5,59,68 \| 5,48,35 \| \| 60 \| 6,06,47 \| 5,54,92 \| \| 50 \| 6,13,25 \| 6,01,49 \| \| 40 \| 6,20,04 \| 6,08,06 \| \| 30 \| 6,26,82 \| 6,14,63 \| \| 20 \| 6,33,61 \| 6,21,21 \| \| 10 \| 6,40,39 \| 6,27,78 \| * w przypadku braku wyników z zawodów istnieje możliwość zaliczenia próby podczas testów kwalifikacyjnych 4. Technika pływania – ocena techniki wszystkich stylów pływackich /100 punktów/ Oceny techniki dokonuje trener pływania podczas testów kwalifikacyjnych przeprowadzanych w danej placówce a) Styl motylkowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m w ułożeniu na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /3 x LR + NN, 3 x PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. b) Styl grzbietowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na plecach, ręce za głową/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR + NN, PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. c) Styl klasyczny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m na plecach, 25 m ramiona z przodu / - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /2 x NN 1 x RR/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. d) Styl dowolny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR z oddechem z prawą stronę, 25m PR z oddechem na lewą stronę/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. II. Próby sprawności na lądzie 1. Siła kończyn górnych – zwis/podciąganie na drążku a) wykonanie /dziewczęta/ Z przestawionego krzesła badana przechodzi do zwisu nachwytem o ramionach ugiętych. Dłonie winny znajdować się na szerokość barków. Na sygnał "start" zaczyna się próba zwisu i trwa aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu winien znajdować się wyraźnie nad drążkiem. b) pomiar Próba wykonywana jest 1 raz. Liczy się ilość wytrzymanych sekund w wspomnianej pozycji. Pomiar kończy się z chwilą, gdy podbródek znajduje się poniżej drążka. c) uwagi Drążek musi być tak usytuowany, by badany wykonywał próbę w pełnym zwisie. a) wykonanie /chłopcy/ Z przystawionego krzesła badany przechodzi do zwisu nachwytem. Ręce znajdują się na szerokości barków. Na sygnał "start" testowany uginą ręce podciągając się na wysokość podbródka, po czym bez chwili odpoczynku przechodzi do zwisu prostego. Ćwiczenie powtarza się aż do chwili zmęczenia. b) pomiar Próba wykonana jest 1 raz. Liczy się ilość pełnych podciągnięć na wysokość podbródka, z pełnego zwisu. c) uwagi Test należy przerwać, jeśli badany zrobi przerwę wynoszącą 2 sekundy i dłuższa. Drążek winien być tak usytuowany, by testowany wykonywał próbę w pełnym zwisie. Testowanemu należy uniemożliwić ruchy wahadłowe nóg i całego ciała, stojąc przed nim lub pomagając sobie ręką. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 36-40 s \| 9 \| \| 90 \| 33-35 s \| 8 \| \| 80 \| 30-32 s \| 7 \| \| 70 \| 26-29 s \| 6 \| \| 60 \| 22-25 s \| 5 \| \| 50 \| 18-21 s \| 4 \| \| 40 \| 14-17 s \| 3 \| \| 30 \| 10-13 s \| 2 \| \| 20 \| 5-9 s \| 1 \| \| 10 \| 0-5 s \| - \| 2. Moc kończyn dolnych – skok w dal obunóż a) wykonanie Testowany staje za linią, po czym z jednoczesnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość, do piaskownicy lub na materac. b) pomiar Skok mierzony w cm, wykonuje się dwukrotnie. Liczy się wynik skoku lepszego. Długość skoku zawarta jest pomiędzy linią skoku a ostatnim śladem piet. c) uwagi Skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć. \| Ilość \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|-------\|------------\|---------\| \| 100 \| 195-205 \| 215-225 \| \| 90 \| 185-194 \| 205-214 \| \| 80 \| 175-184 \| 195-204 \| \| 70 \| 165-174 \| 185-194 \| \| 60 \| 155-164 \| 175-184 \| \| 50 \| 145-154 \| 165-174 \| \| 40 \| 135-144 \| 155-164 \| \| 30 \| 125-134 \| 145-154 \| \| 20 \| 115-124 \| 135-144 \| \| 10 \| 105-114 \| 125-134 \| 3. Siła mięśni brzucha a) wykonanie Badany leży na macie z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod katem prostym. Ręce splecione na łbku. Testowanemu pomaga partner, który przytrzymuje stopy tak, aby nie odrylały się od podłoża. Na sygnał "start" badany wykonuje skłony w przód dotykając łokciami kolan następnie wraca do pozycji wyjściowej (dotyka łopatkami do materacu). Ćwiczenie trwa 30 sekund. b) pomiar Notowana jest ilość wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund. c) uwagi Badanego nie dyskwalifikuje się w przypadku, gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 31-32 \| 34-35 \| \| 90 \| 29-30 \| 32-33 \| \| 80 \| 27-28 \| 30-31 \| \| 70 \| 25-26 \| 28-29 \| \| 60 \| 23-24 \| 27 \| \| 50 \| 22 \| 26 \| \| 40 \| 21 \| 25 \| \| 30 \| 20 \| 24 \| \| 20 \| 19 \| 23 \| \| 10 \| 18 \| 22 \| Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się wg malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc w poszczególnych oddziałach oferowanych przez szkołę. Liczbę miejsc w oddziałach ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym Minimálny próg punktowy, potrzebny do pozytywnego zaliczenia prób sprawności fizycznej w łącznym wyniku testów wynosi odpowiednio: - dla kandydatów do oddziałów mistrzostwa sportowego – 150 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 80 pkt.), - dla kandydatów do oddziałów i szkół sportowych – 100 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 60 pkt.). Zestaw prób sprawności fizycznej obowiązujących przy naborze do VII klasy szkoły podstawowej oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów mistrzostwa sportowego / zawodnicy 12-letni/ 1. Próby sprawności w wodzie 1. Próba sprawności fizycznej stylem własnym Start w zawodach pływackich stylem własnym w okresie od 01.12 – 31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznawane są za osiągnięcie poniższej klasy sportowej: \| \| II/15 \| II/14 \| III/13 \| III/12 \| \|----------------\|-------\|-------\|--------\|--------\| \| Dziewczyny \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| \| Chłopcy \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| 2. Wszechstronność stylowa /200 metrów stylem zmiennym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12 lat). \| ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 3.05,04 \| 3.01,00 \| \| 90 \| 3.08,74 \| 3.04,62 \| \| 80 \| 3.12,44 \| 3.08,24 \| \| 70 \| 3.16,14 \| 3.11,86 \| \| 60 \| 3.19,84 \| 3.15,48 \| \| 50 \| 3.23,54 \| 3.19,10 \| \| 40 \| 3.27,24 \| 3.22,72 \| \| 30 \| 3.30,95 \| 3.26,34 \| \| 20 \| 3.34,65 \| 3.29,96 \| \| 10 \| 3.38,35 \| 3.33,58 \| 3. Wytrzymałość tlenowa /400 metrów stylem dowolnym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej III/12lat) \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 5,39,32 \| 5,28,63 \| \| 90 \| 5,46,11 \| 5,35,20 \| \| 80 \| 5,52,89 \| 5,41,77 \| \| 70 \| 5,59,68 \| 5,48,35 \| \| 60 \| 6,06,47 \| 5,54,92 \| \| 50 \| 6,13,25 \| 6,01,49 \| \| 40 \| 6,20,04 \| 6,08,06 \| \| 30 \| 6,26,82 \| 6,14,63 \| \| 20 \| 6,33,61 \| 6,21,21 \| \| 10 \| 6,40,39 \| 6,27,78 \| * w przypadku braku wyników z zawodów istnieje możliwość zaliczenia próby podczas testów kwalifikacyjnych 4. Technika pływania – ocena techniki wszystkich stylów pływackich /100 punktów/ Oceny techniki dokonuje trener pływania podczas testów kwalifikacyjnych przeprowadzanych w danej placówce a) Styl motylkowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m w ułożeniu na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /3 x LR + NN, 3 x PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. b) Styl grzbietowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na plecach, ręce za głową/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR + NN, PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. c) Styl klasyczny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m na plecach, 25 m ramiona z przodu / - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /2 x NN 1 x RR/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. d) Styl dowolny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR z oddechem z prawą stronę , 25m PR z oddechem na lewą stronę/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. II. Próby sprawności na lądzie 1. Siła kończyn górnych – zwis/podciąganie na drążku d) wykonanie /dziewczęta/ Z przestawionego krzesła badana przechodzi do zwisu nachwytem o ramionach ugiętych. Dlonie winny znajdować się na szerokość barków. Na sygnał "start" zaczyna się próba zwisu i trwa aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu winien znajdować się wyraźnie nad drążkiem. e) pomiar Próba wykonywana jest 1 raz. Liczy się ilość wytrzymanych sekund w wspomnianej pozycji. Pomiar kończy się z chwilą, gdy podbródek znajduje się poniżej drążka. f) uwagi Drążek musi być tak usytuowany, by badany wykonywał próbę w pełnym zwisie. d) wykonanie /chłopcy/ Z przystawionego krzesła badany przechodzi do zwisu nachwytem. Ręce znajdują się na szerokości barków. Na sygnał "start" testowany ugina ręce podciągając się na wysokość podbródka, po czym bez chwili odpoczynku przechodzi do zwisu prostego. Ćwiczenie powtarza się aż do chwili zmęczenia. e) pomiar Próba wykonana jest 1 raz. Liczy się ilość pełnych podciągnięć na wysokość podbródka, z pełnego zwisu f) uwagi Test należy przerwać, jeśli badany zrobi przerwę wynoszącą 2 sekundy i dłuższa. Drążek winien być tak usytuowany, by testowany wykonywał próbę w pełnym zwisie. Testowanemu należy uniemożliwić ruchy wahadłowe nóg i całego ciała, stojąc przed nim lub pomagając sobie ręką. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 36 -40 s \| 9 \| \| 90 \| 33-35 s \| 8 \| \| 80 \| 30-32 s \| 7 \| \| 70 \| 26-29 s \| 6 \| \| 60 \| 22-25 s \| 5 \| \| 50 \| 18-21 s \| 4 \| \|----\|---------\|---\| \| 40 \| 14-17 s \| 3 \| \| 30 \| 10-13 s \| 2 \| \| 20 \| 5-9 s \| 1 \| \| 10 \| 0-5 s \| - \| 2. Moc kończyn dolnych – skok w dal obunóż a) wykonanie Testowany staje za linią, po czym z jednociśnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość, do piaskownicy lub na materac. b) pomiar Skok mierzony w cm, wykonuje się dwukrotnie. Liczy się wynik skoku lepszego. Długość skoku zawarta jest pomiędzy linią skoku a ostatnim śladem piet. c) uwagi Skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 195-205 \| 215-225 \| \| 90 \| 185-194 \| 205-214 \| \| 80 \| 175-184 \| 195-204 \| \| 70 \| 165-174 \| 185-194 \| \| 60 \| 155-164 \| 175-184 \| \| 50 \| 145-154 \| 165-174 \| \| 40 \| 135-144 \| 155-164 \| \| 30 \| 125-134 \| 145-154 \| \| 20 \| 115-124 \| 135-144 \| \| 10 \| 105-114 \| 125-134 \| 3. Siła mięśni brzucha a) wykonanie Badany leży na macie z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod katem prostym. Ręce splecione na karku. Testowanemu pomaga partner, który przytrzymuje stopy tak, aby nie odrywały się od podłoża. Na sygnał "start" badany wykonuje skłony w przód dotykając łokciami kolan następnie wraca do pozycji wyjściowej (dotyka łopatkami do materacu). Ćwiczenie trwa 30 sekund. d) pomiar Notowana jest ilość wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund. e) uwagi Badanego nie dyskwalifikuje się w wypadku, gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 31-32 \| 34-35 \| \| 90 \| 29-30 \| 32-33 \| \| 80 \| 27-28 \| 30-31 \| \| 70 \| 25-26 \| 28-29 \| \| 60 \| 23-24 \| 27 \| \| 50 \| 22 \| 26 \| \| 40 \| 21 \| 25 \| \| 30 \| 20 \| 24 \| \| 20 \| 19 \| 23 \| \| 10 \| 18 \| 22 \| Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się wg malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc w poszczególnych oddziałach oferowanych przez szkołę. Liczbę miejsc w oddziałach ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym. Minimalny próg punktowy, potrzebny do pozytywnego zaliczenia prób sprawności fizycznej w łącznym wyniku testów wynosi odpowiednio: - dla kandydatów do oddziałów mistrzostwa sportowego – 150 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 80 punktów), - dla kandydatów do oddziałów i szkół sportowych – 100 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 60 punktów). Zestaw prób sprawności fizycznej obowiązujących przy naborze do VII klasy szkoły podstawowej oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów mistrzostwa sportowego / zawodnicy 13-letni/ I. Próby sprawności w wodzie 5. Próba sprawności fizycznej stylem własnym Start w zawodach pływackich stylem własnym w okresie od 01.12 – 31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznawane są za osiągnięcie poniższej klasy sportowej: \| \| II/16 \| II/15 \| II/14 \| III/13 \| III/12 \| \|----------------\|-------\|-------\|-------\|--------\|--------\| \| Dziewczyny \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| \| Chłopcy \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 6. Wszechstronność stylowa /200 metrów stylem zmiennym/- pływalnia 25 m Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej II/13 lat). \| ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 2.51,67 \| 2.41,47 \| \| 90 \| 2.55,10 \| 2.44,70 \| \| 80 \| 2.58,54 \| 2.47,93 \| \| 70 \| 3.01,97 \| 2.51,16 \| \| 60 \| 3.05,40 \| 2.54,39 \| \| 50 \| 3.08,85 \| 2.57,62 \| \| 40 \| 3.12,27 \| 3.00,85 \| \| 30 \| 3.15,70 \| 3.04,08 \| \| 20 \| 3.19,14 \| 3.07,31 \| \| 10 \| 3.22,57 \| 3.10,53 \| 7. Wytrzymałość tlenowa /400 metrów stylem dowolnym/- pływalnia 25 m Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej II/13 lat) \| ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 5,13,48 \| 5,00,70 \| \| 90 \| 5,19,75 \| 5,06,71 \| \| 80 \| 5,26,02 \| 5,12,73 \| \| 70 \| 5,32,39 \| 5,18,74 \| \| 60 \| 5,38,56 \| 5,24,76 \| \| 50 \| 5,44,83 \| 5,30,77 \| \| 40 \| 5,51,10 \| 5,36,78 \| \| 30 \| 5,57,37 \| 5,42,80 \| \| 20 \| 6,03,64 \| 5,48,81 \| \| 10 \| 6,09,91 \| 5,54,83 \| * w przypadku braku wyników z zawodów istnieje możliwość zaliczenia próby podczas testów kwalifikacyjnych 8. Technika pływania – ocena techniki wszystkich stylów pływackich /100 punktów/ Oceny techniki dokonuje trener pływania podczas testów kwalifikacyjnych przeprowadzanych w danej placówce a) Styl motylkowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m w ułożeniu na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /3 x LR + NN, 3 x PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. b) Styl grzbietowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na plecach, ręce za głową/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR + NN, PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. c) Styl klasyczny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m na plecach, 25 m ramiona z przodu/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /2 x NN 1 x RR/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. d) Styl dowolny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągnięcie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR z oddechem z prawą stronę, 25m PR z oddechem na lewą stronę/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania od 0 do 10 pkt. II. Próby sprawności na lądzie 4. Siła kończyn górnych – zwis/podciąganie na drążku d) wykonanie /dziewczęta/ Z przestawionego krzesła badana przechodzi do zwisu nachwytem o ramionach ugiętych. Dłonie winny znajdować się na szerokość barków. Na sygnał "start" zaczyna się próba zwisu i trwa aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu winien znajdować się wyraźnie nad drążkiem. e) pomiar Próba wykonywana jest 1 raz. Liczy się ilość wytrzymanych sekund w wspomnianej pozycji. Pomiar kończy się z chwilą, gdy podbródek znajduje się poniżej drążka. f) uwagi Drążek musi być tak usytuowany, by badany wykonywał próbę w pełnym zwisie. d) wykonanie /chłopcy/ Z przystawionego krzesła badany przechodzi do zwisu nachwytem. Ręce znajdują się na szerokości barków. Na sygnał "start" testowany ugina ręce podciągając się na wysokość podbródka, po czym bez chwili odpoczynku przechodzi do zwisu prostego. Ćwiczenie powtarza się aż do chwili zmęczenia. e) pomiar Próba wykonana jest 1 raz. Liczy się ilość pełnych podciągnięć na wysokość podbródka, z pełnego zwisu. f) uwagi Test należy przerwać, jeśli badany zrobi przerwę wynoszącą 2 sekundy i dłuższa. Drążek winien być tak usytuowany, by testowany wykonywał próbę w pełnym zwisie. Testowanemu należy uniemożliwić ruchy wahadłowe nóg i całego ciała, stojąc przed nim lub pomagając sobie ręką. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 41-45 s \| 10 \| \| 90 \| 37-40 s \| 9 \| \| 80 \| 33-36 s \| 8 \| \| 70 \| 29-32 s \| 7 \| \| 60 \| 25-28 s \| 6 \| \| 50 \| 20-25 s \| 5 \| \| 40 \| 15-20 s \| 4 \| \| 30 \| 10-15 s \| 3 \| \| 20 \| 5-10 s \| 2 \| \| 10 \| 0-5 s \| 1 \| 5. Moc kończyn dolnych – skok w dal obunóż d) wykonanie Testowany staje za linia, po czym z jednoczesnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość, do piaskownicy lub na materac. e) pomiar Skok mierzony w cm, wykonuje się dwukrotnie. Liczy się wynik skoku lepszego. Długość skoku zawarta jest pomiędzy linia skoku a ostatnim śladem piet. f) uwagi Skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć. \| Ilość \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|-------\|------------\|---------\| \| 100 \| 200-210 \| 230-240 \| \| 90 \| 190-209 \| 220-229 \| \| 80 \| 180-189 \| 210-219 \| \| 70 \| 170-179 \| 200-209 \| \| 60 \| 160-169 \| 190-199 \| \| 50 \| 150-159 \| 180-189 \| \| 40 \| 140-149 \| 170-179 \| \| 30 \| 130-139 \| 160-169 \| \| 20 \| 120-129 \| 150-159 \| \| 10 \| 110-119 \| 140-149 \| 6. Siła mięśni brzucha d) wykonanie Badany leży na macie z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod kątem prostym. Ręce splecione na karku. Testowanemu pomaga partner, który przytrzymuje stopy tak, aby nie odrywały się od podłoża. Na sygnał "start" badany wykonuje skłony w przód dotykając łokciami kolan następnie wraca do pozycji wyjściowej (dotyka łopatkami do materacu). Ćwiczenie trwa 30 sekund. e) pomiar Notowana jest ilość wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund. f) uwagi Badanego nie dyskwalifikuje się w wypadku, gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów. \| Ilość punktów \| Dziewczęta \| Chłopcy \| \|---------------\|------------\|---------\| \| 100 \| 32-33 \| 35-36 \| \| 90 \| 30-31 \| 33-34 \| \| 80 \| 28-29 \| 31-32 \| \| 70 \| 26-27 \| 29-30 \| \| 60 \| 24-25 \| 28 \| \| 50 \| 23 \| 27 \| \| 40 \| 22 \| 26 \| \| 30 \| 21 \| 25 \| \| 20 \| 20 \| 24 \| \| 10 \| 19 \| 23 \| Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się wg malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc w poszczególnych oddziałach oferowanych przez szkołę. Liczbę miejsc w oddziałach ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym Minimalny próg punktowy, potrzebny do pozytywnego zaliczenia prób sprawności fizycznej w łącznym wyniku testów wynosi odpowiednio: - dla kandydatów do oddziałów mistrzostwa sportowego – 150 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 80 pkt.), - dla kandydatów do oddziałów i szkół sportowych – 100 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 60 pkt.). Zestaw prób sprawności fizycznej obowiązujących przy naborze do I klasy liceum szkół mistrzostwa sportowego oraz oddziałów i szkół sportowych w pływaniu dla absolwentów szkoły podstawowej. 1. Próby sprawności w wodzie 1. Próba sprawności fizycznej stylem własnym Start w zawodach pływackich stylem własnym w okresie od 01.12 – 31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznawane są za osiągnięcie poniższej klasy sportowej: Zawodnicy 15-letni \| \| I \| II \| II/17-18 \| II/16 \| II/15 \| II/14 \| \|----------------\|-----\|-----\|----------\|-------\|-------\|-------\| \| Dziewczyny \| 400 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| \| Chłopcy \| 400 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| Zawodnicy 14-letni \| \| II \| II/17-18 \| II/16 \| II/15 \| II/14 \| II/13 \| \|----------------\|-----\|----------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| Dziewczyny \| 400 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| \| Chłopcy \| 400 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 2. Wszechstronność stylowa /200 metrów stylem zmiennym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej II/15 lat lub II/14 lat) \| Ilość punktów \| Dziewczęta 15 lat \| Dziewczęta 14 lat \| Chłopcy 15 lat \| Chłopcy 14 lat \| \|---------------\|-------------------\|-------------------\|----------------\|----------------\| \| 100 \| 2,35,53 \| 2,40,73 \| 2,22,30 \| 2,30,89 \| \| 90 \| 2,38,64 \| 2,43,94 \| 2,25,14 \| 2,33,91 \| \| 80 \| 2,41,75 \| 2,47,16 \| 2,27,99 \| 2,36,92 \| \| 70 \| 2,44,86 \| 2,50,37 \| 2,30,83 \| 2,39,94 \| \| 60 \| 2,47,97 \| 2,53,58 \| 2,33,68 \| 2,42,96 \| \| 50 \| 2,51,08 \| 2,56,80 \| 2,36,53 \| 2,45,97 \| \| 40 \| 2,54,19 \| 3,00,02 \| 2,39,37 \| 2,48,99 \| \| 30 \| 2,57,30 \| 3,03,23 \| 2,42,22 \| 2,52,01 \| \| 20 \| 3,00,41 \| 3,06,44 \| 2,45,06 \| 2,55,03 \| \| 10 \| 3,03,52 \| 3,09,66 \| 2,47,91 \| 2,58,05 \| 3. Wytrzymałość tlenowa /400 metrów stylem dowolnym/ - pływalnia 25 m * Osiągniecie wymaganego czasu podczas zawodów pływackich w okresie 01.12-31.05. Wyniki z zawodów muszą być zamieszczone na stronie internetowej www.swimrankings.net lub przedstawione w postaci protokołu z zawodów z podpisem sędziego głównego. Punkty przyznaje się według poniższej punktacji (100 pkt – wynik na poziomie klasy sportowej II/15 lat lub II/14 lat) \| ilość punktów \| Dziewczęta 15 lat \| Dziewczęta 14 lat \| Chłopcy 15 lat \| Chłopcy 14 lat \| \|---------------\|------------------\|------------------\|---------------\|---------------\| \| 100 \| 4.49,54 \| 4.55,78 \| 4.26,74 \| 4.40,17 \| \| 90 \| 4.55,31 \| 5.01,96 \| 4.32,07 \| 4.45,77 \| \| 80 \| 5.01,12 \| 5.07,61 \| 4.37,41 \| 4.51,37 \| \| 70 \| 5.06,91 \| 5.13,52 \| 4.42,74 \| 4.56,98 \| \| 60 \| 5.12,70 \| 5.19,44 \| 4.48,08 \| 5.02,58 \| \| 50 \| 5.18,49 \| 5.25,35 \| 4.53,41 \| 5.08,18 \| \| 40 \| 5.24,28 \| 5.31,27 \| 4.58,74 \| 5.13,79 \| \| 30 \| 5.30,07 \| 5.37,18 \| 5.04,08 \| 5.19,39 \| \| 20 \| 5.35,86 \| 5.43,10 \| 5.09,41 \| 5.24,99 \| \| 10 \| 5.41,65 \| 5.49,02 \| 5.14,75 \| 5.30,60 \| * w przypadku braku wyników z zawodów istnieje możliwość zaliczenia próby podczas testów kwalifikacyjnych 4. Technika pływania – ocena techniki wszystkich stylów pływackich /maksymalnie 100 punktów/. Oceny techniki dokonuje trener pływania podczas testów kwalifikacyjnych przeprowadzanych w danej placówce a) Styl motylkowy – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m w ułożeniu na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /3 x LR + NN, 3 x PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania oraz wykonanie nawrotu od 0 do 10 pkt. b) Styl grzbietowy - maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na plecach, ręce za głową/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR + NN, PR + NN/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania oraz wykonanie nawrotu od 0 do 10 pkt. c) Styl klasyczny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25 m na plecach, 25 m ramiona z przodu / - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25 z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /2 x NN 1 x RR/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania oraz wykonanie nawrotu od 0 do 10 pkt. d) Styl dowolny – maksymalnie 25 punktów - praca nóg /25m na boku/ - oceniamy ułożenie ciała oraz technikę pracy nóg od 1 do 5 pkt. - praca ramion /25m z małą deską pomiędzy podudziami/ - oceniamy chwyt wody, pociągniecie, przenoszenie ramion od 0 do 5 pkt. - koordynacja pływania /25m LR z oddechem z prawą stronę, 25m PR z oddechem na lewą stronę/ - od 0 do 5 pkt. - pływanie całym stylem /35 m szybko ze skoku startowego z nawrotem/ - oceniamy pływanie pod wodą, technikę pływania oraz wykonanie nawrotu od 0 do 10 pkt. II. Próby sprawności na lądzie 1. Siła kończyn górnych – zwis/podciąganie na drążku a) wykonanie /dziewczęta/ Z przestawionego krzesła badana przechodzi do zwisu nachwytom o ramionach ugiętych. Dłonie winny znajdować się na szerokość barków. Na sygnał "start" zaczyna się próba zwisu i trwa aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu winien znajdować się wyraźnie nad drążkiem. b) pomiar Próba wykonywana jest 1 raz. Liczy się ilość wytrzymanych sekund w wspomnianej pozycji. Pomiar kończy się z chwilą, gdy podbródek znajduje się poniżej drążka. c) uwagi Drążek musi być tak usytuowany, by badany wykonywał próbę w pełnym zwisie. a) wykonanie /chłopcy/ Z przystawionego krzesła badany przechodzi do zwisu nachwytem. Ręce znajdują się na szerokości barków. Na sygnał "start" testowany ugina ręce podciągając się na wysokość podbródka, po czym bez chwili odpoczynku przechodzi do zwisu prostego. Ćwiczenie powtarza się aż do chwili zmęczenia. b) pomiar Próba wykonana jest 1 raz. Liczy się ilość pełnych podciągnięć na wysokość podbródka, z pełnego zwisu c) uwagi Test należy przerwać, jeśli badany zrobi przerwę wynoszącą 2 sekundy i dłuższa. Drążek winien być tak usytuowany, by testowany wykonywał próbę w pełnym zwisie. Testowanemu należy uniemożliwić ruchy wahadłowe nóg i całego ciała, stojąc przed nim lub pomagając sobie ręką. \| Ilość punktów \| Dziewczęta 15 lat \| Dziewczęta 14 lat \| Chłopcy 15 lat \| Chłopcy 14 lat \| \|---------------\|------------------\|------------------\|---------------\|---------------\| \| 100 \| 44-49 \| 42-47 \| 14-15 \| 12-13 \| \| 90 \| 39-43 \| 37-41 \| 12-13 \| 10-11 \| \| 80 \| 34-38 \| 32-36 \| 10-11 \| 8-9 \| \| 70 \| 29-33 \| 27-31 \| 8-9 \| 7 \| \| 60 \| 24-28 \| 22-26 \| 7 \| 6 \| \| 50 \| 19-23 \| 17-21 \| 6 \| 5 \| \| 40 \| 14-18 \| 12-16 \| 5 \| 4 \| \| 30 \| 9-13 \| 8-11 \| 4 \| 3 \| \| 20 \| 5-8 \| 5-7 \| 3 \| 2 \| \| 10 \| 0-4 \| 0-4 \| 2 \| 1 \| 2. Moc kończyn dolnych – skok w dal obunóż a) wykonanie Testowany staje za linią, po czym z jednoczesnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość, do piaskownicy lub na materac. b) pomiar Skok mierzony w cm, wykonuje się dwukrotnie. Liczy się wynik skoku lepszego. Długość skoku zawarta jest pomiędzy linią skoku a ostatnim śladem piet. c) uwagi Skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć. \| Ilość punktów \| Dziewczęta 15 lat \| Dziewczęta 14 lat \| Chłopcy 15 lat \| Chłopcy 14 lat \| \|---------------\|------------------\|------------------\|---------------\|---------------\| \| 100 \| 211-220 \| 206-215 \| 261-270 \| 246-255 \| \| 90 \| 201-210 \| 196-205 \| 251-260 \| 236-245 \| \| 80 \| 191-200 \| 186-195 \| 241-250 \| 226-235 \| \| 70 \| 181-190 \| 176-185 \| 231-240 \| 216-225 \| \| 60 \| 171-180 \| 166-175 \| 221-230 \| 206-215 \| \| 50 \| 161-170 \| 156-165 \| 211-220 \| 196-205 \| \| 40 \| 151-160 \| 146-155 \| 201-210 \| 186-195 \| \| 30 \| 141-150 \| 136-145 \| 191-200 \| 176-185 \| \| 20 \| 131-140 \| 126-135 \| 181-190 \| 166-175 \| \| 10 \| 121-130 \| 116-125 \| 171-180 \| 156-165 \| 3. Sila mięśni brzucha a) wykonanie Badany leży na macie z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod kątem prostym. Ręce splecione na karku. Testowanemu pomaga partner, który przytrzymuje stopy tak, aby nie odrywały się od podłoża. Na sygnał "start" badany wykonuje skłony w przód dotykając łokciami kolan następnie wraca do pozycji wyjściowej (dotyka łopatkami do materaca). Ćwiczenie trwa 30 sekund. b) pomiar Notowana jest ilość wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund. c) uwagi Badanego nie dyskwalifikuje się w wypadku, gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów. \| Ilość punktów \| Dziewczęta 15 lat \| Dziewczęta 14 lat \| Chłopcy 15 lat \| Chłopcy 14 lat \| \|---------------\|------------------\|------------------\|---------------\|---------------\| \| 100 \| 33-34 \| 33-34 \| 36-37 \| 35-36 \| \| 90 \| 31-32 \| 31-32 \| 34-35 \| 33-34 \| \| 80 \| 29-30 \| 29-30 \| 32-33 \| 31-32 \| \| 70 \| 27-28 \| 27-28 \| 30-31 \| 29-30 \| \| 60 \| 25-26 \| 25-26 \| 29 \| 28 \| \| 50 \| 24 \| 24 \| 28 \| 27 \| \| 40 \| 23 \| 23 \| 27 \| 26 \| \| 30 \| 22 \| 22 \| 26 \| 25 \| \| 20 \| 21 \| 21 \| 25 \| 24 \| \| 10 \| 20 \| 20 \| 24 \| 23 \| Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się wg malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc w poszczególnych oddziałach oferowanych przez szkołę. Liczbę miejsc w oddziałach ustala dyrektor Liceum w porozumieniu z organem prowadzącym. Minimalny próg punktowy, potrzebny do pozytywnego zaliczenia prób sprawności fizycznej w łącznym wyniku testów wynosi odpowiednio: - dla kandydatów do SMS – 250 punktów (tym podczas prób w wodzie minimum 150 pkt.) - dla kandydatów do oddziałów i szkół sportowych – 150 punktów (w tym podczas prób w wodzie minimum 100 pkt.)	dfb67f4f-e86d-44cc-91d7-7b32c7b2c621	finepdfs	1.991211	CC-MAIN-2024-38	https://www.wieliczka.eu/files/files/P%C5%82ywanie%20dziewcz%C4%85t%20i%20ch%C5%82opc%C3%B3w_pr%C3%B3by%20sprawno%C5%9Bci%20fizycznej_wyci%C4%85g%20z%20p.pdf	2024-09-07T11:46:01+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650826.4/warc/CC-MAIN-20240907095856-20240907125856-00007.warc.gz	1,021,128,818	0.999961	0.999972	0.999972	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 969, 3163, 5414, 7268, 9122, 10320, 12319, 14481, 16529, 17848, 19558, 21706, 23989, 26140, 27821, 28930, 30978, 33138, 35186, 36505, 38214, 41338, 44617, 47659, 51012 ]	1	0
\| AKTYWA \| Stan na początek roku \| Stan na koniec roku \| PASYWA \| Stan na początek roku \| Stan na koniec roku \| \|---------------------------------------------\|-----------------------\|---------------------\|---------------------------------------------\|-----------------------\|---------------------\| \| A Aktywa trwałe \| 0,00 \| 0,00 \| A Fundusz \| 763 735,31 \| 832 283,02 \| \| A.I Wartości niematerialne i prawne \| 0,00 \| 0,00 \| A.I Fundusz jednostki \| 8 881 865,08 \| 8 662 835,50 \| \| A.II Rzeczowe aktywa trwałe \| 0,00 \| 0,00 \| A.II Wynik finansowy netto (+,-) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| \| A.II.1 Środki trwałe \| 0,00 \| 0,00 \| A.II.1 Zysk netto (+) \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.1 Grunty \| 0,00 \| 0,00 \| A.II.2 Strata netto (-) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| \| A.II.1.1.1 Grunty stanowiące własność jednostki samorządu terytorialnego, przekazane w użyciowanie wieczyste innym podmiotom \| 0,00 \| 0,00 \| A.III Odpisy z wyniku finansowego (nadwyżka środków obrotowych) (-) \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.2 Budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej \| 0,00 \| 0,00 \| A.IV Fundusz mienia zlikwidowanych jednostek \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.3 Urządzenia techniczne i maszyny \| 0,00 \| 0,00 \| B Fundusze placówek \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.4 Środki transportu \| 0,00 \| 0,00 \| C Państwowe fundusze celowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.5 Inne środki trwałe \| 0,00 \| 0,00 \| D Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania \| 1 188 745,90 \| 1 275 658,25 \| \| A.II.2 Środki trwałe w budowie (inwestycje) \| 0,00 \| 0,00 \| D.I Zobowiązania długoterminowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.3 Załóżka na środki trwałe w budowie (inwestycje) \| 0,00 \| 0,00 \| D.II Zobowiązania krótkoterminowe \| 1 188 745,90 \| 1 275 658,25 \| \| A.III Należności długoterminowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.1 Zobowiązania z tytułu dostaw i usług \| 488,80 \| 543,40 \| \| A.IV Długoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.2 Zobowiązania wobec budżetów \| 1 143 641,22 \| 1 235 812,70 \| \| A.IV.1 Akcje i udziały \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.3 Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń i innych świadczeń \| 4 520,93 \| 3 516,33 \| \| A.IV.2 Inne papiery wartościowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.4 Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń \| 24 370,30 \| 18 904,41 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA (główny księgowy) 2019-03-29 (rok, miesiąc, dzień) 36F3FF109599922F (kierownik jednostki) \| A.IV.3 Inne długoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| \|------------------------------------------\|------\|------\| \| A.V Wartość mienia zlikwidowanych jednostek \| 0,00 \| 0,00 \| \| B Aktywa obrotowe \| 1 952 481,21 \| 2 107 941,27 \| \| B.I Zapasy \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.1 Materiały \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.2 Półprodukty i produkty w toku \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.3 Produkty gotowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.4 Towary \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II Należności krótkoterminowe \| 1 940 506,56 \| 2 092 059,86 \| \| B.II.1 Należności z tytułu dostaw i usług \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II.2 Należności od budżetów \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II.3 Należności z tytułu ubezpieczeń i innych świadczeń \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II.4 Pozostałe należności \| 1 940 506,56 \| 2 092 059,86 \| \| B.II.5 Rozliczenia z tytułu środków na wydatki budżetowe i z tytułu dochodów budżetowych \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III Krótkoterminowe aktywa finansowe \| 11 974,65 \| 15 881,41 \| \| B.III.1 Środki pieniężne w kasie \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.2 Środki pieniężne na rachunkach bankowych \| 11 974,65 \| 15 881,41 \| \| B.III.3 Środki pieniężne państwowego funduszu celowego \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.4 Inne środki pieniężne \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.5 Akcje lub udziały \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.6 Inne papiery wartościowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.7 Inne krótkoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA Anna Chańńska (główny księgowy) 2019-03-29 (rok, miesiąc, dzień) 36F3FF109599922F KIEROWNIK JEDNOSTKI Miejsko-Gminne Ośrodek Pomocy Społecznej w Morzach mgr Antoni Krawczyk (kierownik jednostki) \| B.IV Rozliczenia międzyokresowe \| 0,00 \| 0,00 \| \|-------------------------------\|------\|------\| \| \| \| \| \| Suma aktywów \| 1 952 481,21 \| 2 107 941,27 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Suma pasywów \| \| 1 952 481,21 \| 2 107 941,27 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA Anna Chacińska (główny księgowy) 2019-03-29 (rok, miesiąc, dzień) 36F3FF109599922F KIEROWNIK Miejska-Gminna Fundacja Pomocy Społecznej w Wodach mgr Agnieszka Kowalczyk-Pawłuk (kierownik jednostki) ## Wyjaśnienia do bilansu ### Uwagi do pozycji "Aktywa" \| Symbol \| Wyszczególnienie \| UwagaJST \| \|--------\|----------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\| \| B.II.4 \| Pozostałe należności \| -Należności z tytułu Zal,Alim i Funduszu Alim.- 2.091.059,86 \| \| \| \| -Należności z tytułu udzielonych pracownikom pozyczek z ZFŚŚ - 1.000,00 \| \| B.III.2\| Środki pieniężne na rachunkach bankowych \| -Środki na rachunku Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych - 15.881,41 \| ### Uwagi do pozycji "Pasywa" \| Symbol \| Wyszczególnienie \| UwagaJST \| \|--------\|----------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------\| \| D.II.1 \| Zobowiązania z tytułu dostaw i usług \| -Zobowiązania z tytułu dostaw i usług - 543,40 \| \| D.II.2 \| Zobowiązania wobec budżetów \| -Zobowiązania z tyt. zaliczek alim dla Budżetu Państwa - 94.116,21 \| \| \| \| - Zobowiązania z tyt Fund Alim dla Budżetu Państwa - 1.141.696,49 \| \| D.II.3 \| Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń i innych świadczeń \| - Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń społecznych - składki ubezpieczeniowe od naliczonego dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2018 r -3.516,33 \| \| D.II.4 \| Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń \| -Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń - naliczone dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2018 r- 18.904,41 \| --- GLÓWNA KSIĘGOWA Anna Chocińska (główny księgowy) 2019-03-29 (rok, miesiąc, dzień) 36F3FF109599922F (kierownik jednostki) \| Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej \| Rachunek zysków i strat jednostki (wariant porównawczy) \| Adresat: \| \|----------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|----------\| \| MIEJSKO GMINNY OŚRODEK POMOCY SPÓŁECZNEJ \| Urząd Miasta i Gminy Mordy \| \| \| UL.KILIŃSKIEGO \| Wysłać bez pisma przewodniego \| \| \| 08-140 MORDY \| 6E37F368CE207C99 \| \| \| Numer identyfikacyjny REGON \| \| \| \| 005184789 \| \| \| \| Sporządzony na na dzień 31-12-2018 r. \| Stan na koniec roku poprzedniego \| Stan na koniec roku bieżącego \| \|--------------------------------------\|----------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| A. Przychody netto z podstawowej działalności operacyjnej \| 25 990,31 \| 92 199,55 \| \| A.I. Przychody netto ze sprzedaży produktów \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II. Zmiana stanu produktów (zwiększenie - wartość dodatnia, zmniejszenie - wartość ujemna) \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.III. Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.IV. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.V. Dotacje na finansowanie działalności podstawowej \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.VI. Przychody z tytułu dochodów budżetowych \| 25 990,31 \| 92 199,55 \| \| B. Koszty działalności operacyjnej \| 8 152 043,46 \| 7 931 195,92 \| \| B.I. Amortyzacja \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II. Zużycie materiałów i energii \| 13 346,69 \| 27 525,33 \| \| B.III. Usługi obce \| 333 897,82 \| 299 252,21 \| \| B.IV. Podatki i opłaty \| 270,00 \| 270,00 \| \| B.V. Wynagrodzenia \| 351 226,24 \| 424 869,51 \| \| B.VI. Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia dla pracowników \| 76 722,83 \| 73 705,50 \| \| B.VII. Pozostałe koszty rodzajowe \| 4 361,59 \| 4 714,91 \| \| B.VIII. Wartość sprzedanych towarów i materiałów \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.IX. Inne świadczenia finansowane z budżetu \| 7 280 077,16 \| 7 046 433,21 \| \| B.X. Pozostałe obciążenia \| 92 141,13 \| 54 425,25 \| \| C. Zysk (strata) z działalności podstawowej (A - B) \| -8 126 053,15 \| -7 838 996,37 \| \| D. Pozostałe przychody operacyjne \| 6 105,78 \| 6 603,51 \| \| D.I. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych \| 0,00 \| 0,00 \| \| D.II. Dotacje \| 0,00 \| 0,00 \| \| D.III. Inne przychody operacyjne \| 6 105,78 \| 6 603,51 \| \| E. Pozostałe koszty operacyjne \| 0,00 \| 0,00 \| GLÓWNA KSIĘGOWA 2019-03-29 roku, miesiąca, dnia Kierownik jednostki SJO BeSTia 6E37F368CE207C99 \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| E.I. \| Koszty inwestycji finansowanych ze środków własnych samorządowych zakładów budżetowych i dochodów jednostek budżetowych gromadzonych na wydzielonym rachunku \| 0,00 \| 0,00 \| \| E.II. \| Pozostałe koszty operacyjne \| 0,00 \| 0,00 \| \| F. \| Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C + D - E) \| -8 119 947,37 \| -7 832 392,86 \| \| G. \| Przychody finansowe \| 1 817,60 \| 1 840,38 \| \| G.I. \| Dywidendy i udziały w zyskach \| 0,00 \| 0,00 \| \| G.II. \| Odsetki \| 1 817,60 \| 1 840,38 \| \| G.III. \| Inne \| 0,00 \| 0,00 \| \| H. \| Koszty finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| H.I. \| Odsetki \| 0,00 \| 0,00 \| \| H.II. \| Inne \| 0,00 \| 0,00 \| \| I. \| Zysk (strata) brutto (F+G-H) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| \| J. \| Podatek dochodowy \| 0,00 \| 0,00 \| \| K. \| Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) \| 0,00 \| 0,00 \| \| L. \| Zysk (strata) netto (I-J-K) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA Anna Chacińska główny księgowy 2019-03-29 rok, miesiąc, dzień KIEROWNIK Międzynarodowego Ośrodka Pomocy Społecznej w Morlach mgr Agnieszka Biedrucka-Pawlok kierownik jednostki SJO BeSTia 6E37F368CE207C99 Strona 2 z 3 \| Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej \| Zestawienie zmian w funduszu jednostki \| Adresat: \| \|----------------------------------------\|--------------------------------------\|----------\| \| MIEJSKO GMINNY OŚRODEK POMOCY \| \| Urząd Miasta i Gminy Mordy \| \| SPOŁECZNEJ \| \| Wysłać bez pisma przewodniego \| \| UL.KILIŃSKIEGO \| \| 59854F88AE7C3BEF \| \| 08-140 MORDY \| \| \| \| Numer identyfikacyjny REGON \| \| \| \| 005184789 \| \| \| \| I. Fundusz jednostki na początek okresu (BO) \| Stan na koniec roku poprzedniego \| Stan na koniec roku bieżącego \| \|---------------------------------------------\|----------------------------------\|-------------------------------\| \| \| 7 784 386,54 \| 8 881 865,08 \| \| I.1. Zwiększenie funduszu (z tytułu) \| 8 148 716,14 \| 7 937 611,81 \| \| I.1.1. Zysk bilansowy za rok ubiegły \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.1.2. Zrealizowane wydatki budżetowe \| 8 148 716,14 \| 7 937 611,81 \| \| I.1.3. Zrealizowane płatności ze środków \| 0,00 \| 0,00 \| \| europejskich \| \| \| \| I.1.4. Środki na inwestycje \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.1.5. Aktualizacja wyceny środków trwały \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.1.6. Nieodpłatnie otrzymane środki trwałe\| 0,00 \| 0,00 \| \| i środki trwałe w budowie oraz wartości \| \| \| \| niematerialne i prawne \| \| \| \| I.1.7. Aktywa przejęte od zlikwidowanych \| 0,00 \| 0,00 \| \| lub połączonych jednostek \| \| \| \| I.1.8. Aktywa otrzymane w ramach centralnego\| 0,00 \| 0,00 \| \| zaopatrzenia \| \| \| \| I.1.9. Pozostałe odpisy z wyniku finansowego\| 0,00 \| 0,00 \| \| za rok bieżący \| \| \| \| I.1.10. Inne zwiększenia \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.2. Zmniejszenia funduszu jednostki (z tytułu)\| 7 051 237,60 \| 8 156 641,39 \| \| I.2.1. Strata za rok ubiegły \| 7 031 671,17 \| 8 118 129,77 \| \| I.2.2. Zrealizowane dochody budżetowe \| 19 566,43 \| 38 511,62 \| \| I.2.3. Rozliczenie wyniku finansowego i \| 0,00 \| 0,00 \| \| środków obrotowych za rok ubiegły \| \| \| \| I.2.4. Dotacje i środki na inwestycje \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.2.5. Aktualizacja środków trwałych \| 0,00 \| 0,00 \| \| I.2.6. Wartość sprzedanych i nieodpłatnie \| 0,00 \| 0,00 \| \| przekazanych środków trwałych i środków \| \| \| \| trwałych w budowie oraz wartości \| \| \| \| niematerialnych i prawnych \| \| \| \| I.2.7. Pasywa przejęte od zlikwidowanych \| 0,00 \| 0,00 \| \| lub połączonych jednostek \| \| \| \| I.2.8. Aktywa przekazane w ramach centralnego\| 0,00 \| 0,00 \| \| zaopatrzenia \| \| \| \| I.2.9. Inne zmniejszenia \| 0,00 \| 0,00 \| \| II. Fundusz jednostki na koniec okresu (BZ)\| 8 881 865,08 \| 8 662 835,50 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA Anna Chucińska glówny księgowy 2019-03-29 rok, miesiąc, dzień KIEROWNIK Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Mordach misterkierownik jednostki SJO BeSTia 59854F88AE7C3BEF Strona 1 z 3 \| III. Wynik finansowy netto za rok bieżący (+,-) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| \|-----------------------------------------------\|----------------\|----------------\| \| III.1. zysk netto (+) \| 0,00 \| 0,00 \| \| III.2. strata netto (-) \| -8 118 129,77 \| -7 830 552,48 \| \| III.3. nadwyżka środków obrotowych \| 0,00 \| 0,00 \| \| IV. Fundusz (II+,-III) \| 763 735,31 \| 832 283,02 \| GŁÓWNA KSIĘGOWA Anna Chacińska glówny księgowy KIEROWNIK Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mordach Agnieszka Kowalczyk-Pawelec kierownik jednostki 2019-03-29 rok, miesiąc, dzień SJO BeSTia 59854F88AE7C3BEF Strona 2 z 3	<urn:uuid:5d6fb42f-ee83-427b-9e6a-5bf43e9c8da2>	finepdfs	3.146484	CC-MAIN-2024-51	https://umigmordy.bip.org.pl/pliki/umigmordy/mgop_-_2018_spr_finansowe.pdf?20241114074745	2024-12-09T11:09:26+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066462724.97/warc/CC-MAIN-20241209085821-20241209115821-00586.warc.gz	558,601,120	0.997233	0.997124	0.997124	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3611, 5352, 5961, 7773, 11846, 12992, 18215, 18954 ]	1	0
### Kwartalny Harmonogram przeprowadzonych w ramach projektu form wsparcia \| Organizator szkolenia/zajęć/stażu/konferencji \| Katolicki Zespół Edukacyjny w Ostrowcu Świętokrzyskim \| \|---------------------------------------------\|-----------------------------------------------------\| \| Tytuł szkolenia/zajęć/stażu/konferencji \| Dodatkowe pozalekcyjne zajęcia psychologiczno-pedagogiczne dla klas IV-VII w ramach realizacji zadania 1 \| \| Miejsce szkolenia/zajęć/stażu/konferencji \| Ostrowiec Świętokrzyski os. Sloneczne 39 \| #### INFORMACJE OGÓLNE \| Data realizacji szkolenia/zajęć/stażu /konferencji \| Przedmiot/Temat \| Godziny realizacji \| Liczba godzin \| Prowadzący (imię i nazwisko) \| \|---------------------------------------------------\|------------------------------------------------------\|--------------------\|---------------\|-----------------------------\| \| 05.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 12.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 26.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 10.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 17.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 24.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 31.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 07.06.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne - gr. 6 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 02.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 09.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 13.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 9.00 - 11.15 \| 3 \| Anna Cesarska \| \| 16.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| Data \| Tytuł Zajęć \| Czas \| Liczba \| Nauczyciel \| \|--------------\|--------------------------------------------------\|------------\|--------\|------------\| \| 07.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 14.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 21.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 7 \| 7.10-7.55 \| 1 \| Anna Cesarska \| \| 01.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 08.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 15.04.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 06.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 11.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 9.00 - 11.15\| 3 \| Anna Cesarska \| \| 13.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 20.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| \| 27.05.2019r. \| Zajęcia psychologiczno-pedagogiczne – gr. 8 \| 14.25-15.10\| 1 \| Anna Cesarska \| Data i podpis Beneficjenta --- Dyrektor KATOLICKIEGO ZESPOŁU EDUKACYJNEGO W OSTROWCU ŚWIĘTOKRZYSKIM Ostrowiec Św. 27-400, Ul. Grabowiecka 1 tel: 41 247 75 63 NIP: 5612370582, REGON: 260765534 25.03.2019r. s. mgr Zofia Kuska	e419f670-a813-45e7-ae4e-672b81645d23	finepdfs	1.636719	CC-MAIN-2020-50	http://katolickasp.ostrowiec.pl/wp-content/uploads/2019/03/Harmonogram-dodatkowych-zaj%C4%99%C4%87-psychologiczno-%E2%80%93-pedagogicznych-II-kwarta%C5%82-2019-r.-gr.-6-8.pdf	2020-11-24T09:19:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141176049.8/warc/CC-MAIN-20201124082900-20201124112900-00002.warc.gz	53,555,892	0.993282	0.996492	0.996492	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 3034, 4648 ]	1	0
PROTOKÓŁ z XVII POSIEDZENIA POLSKO–SŁOWACKIEJ KOMISJI DO SPRAW WÓD GRANICZNYCH Zgodnie z Umową między Rządem Rzeczpospolitej Polskiej, a Rządem Republiki Słowackiej o gospodarce wodnej na wodach granicznych, podpisaną w Warszawie, dnia 14 maja 1997 roku, zwanej dalej "Umową" oraz zgodnie z artykułem 3 Statutu Polsko-Słowackiej Komisji do spraw Wód Granicznych, zwanej dalej „Komisją", na zaproszenie Przewodniczącej polskiej części Komisji, w m. Lipowa (Rzeczpospolita Polska), w dniach 5-7 czerwca 2017 roku, odbyło się XVII Posiedzenie Komisji. Dla potrzeb przywołanej wyżej Umowy, w niniejszym Protokole stosowane są następujące skrócone nazwy: − Przewodnicząca polskiej części Komisji, zwany dalej „Przewodniczącą polską", − Przewodniczący słowackiej części Komisji, zwany dalej „Przewodniczącym słowackim", − Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Słowacką o wspólnej granicy państwowej z dnia 6 lipca 1995 roku, zwana dalej „Umową o granicy państwowej", − Stała Polsko-Słowacka Komisja Graniczna zwana dalej „Komisją Graniczną", − Ramowa Dyrektywa Wodna 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, zwana dalej „Ramową Dyrektywą Wodną," albo „RDW", − Dyrektywa 2007/60/WE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim, zwana dalej „Dyrektywą powodziową" − Grupa robocza do spraw współpracy w dziedzinie przedsięwzięć przeciwpowodziowych, regulacji cieków granicznych, zaopatrzenia w wodę, melioracji terenów przygranicznych, planowania i hydrogeologii, zwana dalej „Grupą R", − Grupa robocza do spraw współpracy w dziedzinie hydrologii i osłony przeciwpowodziowej na wodach granicznych, zwana dalej „Grupą HyP", − Grupa robocza do spraw współpracy w dziedzinie ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem, zwana dalej „Grupą OPZ", − Grupa robocza do spraw zapewnienia weryfikacji zadań wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej, zwana dalej „Grupą WFD". delegacji polskiej przewodniczyła i obrady prowadziła Przewodnicząca polskiej części Komisji Pani Iwona Koza delegacji słowackiej przewodniczył Przewodniczący słowackiej części Komisji Pan Vladimir Novák Przewodnicząca polska i Przewodniczący słowacki poinformowali się pisemnie, że Protokół z XVI Posiedzenia Komisji, został zatwierdzony przez właściwe organy Umawiających się Stron. Skład delegacji polskiej i delegacji słowackiej znajduje się w załączniku nr 1 do niniejszego Protokołu. Przewodnicząca polska poinformowała Komisję, że na funkcję kierownika polskiej części Grupy HyP został mianowany mgr Roman Skąpski, zastępca dyrektora Oddziału, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - PIB, Oddział w Krakowie. Przewodniczący słowacki poinformował Komisję, że na funkcję kierownika słowackiej części Grupy HyP został mianowany inż. Ivan Machara, kierownik Wydziału Monitorowania Hydrologicznego, Prognoz i Ostrzeżeń, Słowacki Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny (SHMU), Oddział Żylina. Skład Komisji stanowi załącznik nr 2 do niniejszego Protokołu. Uzgodniony przez Komisję porządek obrad XVII posiedzenia Komisji stanowi załącznik nr 3 do niniejszego Protokołu. Komisja oceniła aktualny stan współpracy między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Słowacką w dziedzinie gospodarki wodnej na wodach granicznych i stwierdziła co następuje: 1. Współpraca w dziedzinie przedsięwzięć przeciwpowodziowych, regulacji cieków granicznych, zaopatrzenia w wodę, melioracji terenów przygranicznych, planowania i hydrogeologii. (punkt 1/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że w 2016 roku Grupa R pracowała zgodnie z obowiązującym Regulaminem współpracy Grupy R, planem pracy na rok 2016 i zadaniami zleconymi przez Komisję. Kierownicy Grupy R poinformowali również Komisję o poszczególnych działaniach podjętych w 2016 roku, które zaprezentowano w notatkach z narad Grupy R, zatwierdzonych przez Przewodniczących Komisji. Stwierdzono, że w 2016 roku nie zgłoszono nowych problemów wymagających odrębnego omówienia na tym posiedzeniu Komisji, poza zapisanymi w pkt. 1 niniejszego Protokołu. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 1.1 Sprawozdanie z robót wykonanych na wodach granicznych na koszt własny oraz na koszt wspólny w 2016 roku (punkt 1.1/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że: a) w 2016 r. strona polska i słowacka nie realizowały robót na wodach granicznych, b) w 2016 r. na wodach granicznych, nie były po słowackiej ani polskiej stronie planowane i realizowane prace na koszt wspólny. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 1.2 Prace studialne i projektowe na wodach granicznych (punkt 1.2/XVI Posiedzenia) 1.2.1 Utrzymanie uszkodzonego słowackiego brzegu potoku Białka (Biela voda) w Brzegach (Tatranská Javorina) na odcinku pomiędzy znakami granicznymi II/197 – II/197/2 (punkt 1.2.1/XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że Komisja Graniczna dokonała oceny przedłożonej powykonawczej dokumentacji geodezyjnej budowy „Utrzymanie potoku Białka (Biela voda) w Tatranskej Javorinie (Brzegi) na odcinku pomiędzy znakami granicznymi II/197 – II/197/2" i stwierdziła, że ubezpieczenie słowackiego brzegu potoku Białka (Biela voda) nie ma wpływu na przebieg polsko-słowackiej granicy państwowej i zostało zrealizowane z uwzględnieniem istniejących warunków terenowych. 3 Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i na wniosek Grupy R uznaje ten punkt za zamknięty. 1.2.2 Przełożenie drogi I/68 Piwniczna (Mnišek n/Popradom) – granica państwa (punkt 1.2.2/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że Komisja Graniczna dokonała oceny przedłożonej dokumentacji powykonawczej przedmiotowej budowy i stwierdziła, że umocnienie słowackiego brzegu rzeki Poprad zostało wykonane zgodnie z projektem i nie ma wpływu na przebieg granicy państwowej. Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i na wniosek Grupy R uznaje ten punkt za zamknięty. 1.2.3 Kładka pieszo – rowerowa Sulin – Żegiestów (punkt 1.2.3/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że Komisja Graniczna na swoim XXX posiedzeniu, po dodatkowym wyjaśnieniu sytuacji przez Kierowników Grupy R, stwierdziła, że na przedmiotowej budowie zostało zrealizowane zabezpieczenie linii brzegowej, której przebieg był wynikiem naturalnej zmiany koryta rzeki, która nastąpiła po zatwierdzeniu dokumentacji granicznej. Komisja Graniczna będzie nadal zajmować się sprawą z punktu widzenia przebiegu granicy państwowej. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła Grupie R, aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.4 Stacja uzdatniania wody mineralnej w miejscowości Legnava (punkt 1.2.4/XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że od XVI Posiedzenia Komisji, nie zaszły żadne nowe okoliczności w przedmiotowej sprawie. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości. 4 1.2.5 Przystań dla łodzi pasażerskich zlokalizowana Na Nokliach (punkt 1.2.5/XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części grupy R poinformował Komisję, że od dnia 18.09.2013 r., w którym Rejonowy Urząd Środowiska w Preszovie przeprowadził kontrolę wykonania decyzji z dnia 4.06.2012 r, w sprawie usunięcia obiektu gospodarki wodnej, w której stwierdzono, że przystań flisacka „Na Nokliach" została częściowo usunięta, w przedmiotowej sprawie nie pojawiły się żadne nowe okoliczności. Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości i na wniosek Grupy R uznaje ten punkt za zamknięty. 1.2.6 Zbiornik gromadzący wodę na istniejącym starorzeczu rzeki Dunajec (punkt 1.2.6/XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że w dniu 2 maja 2016 roku Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Powiatowego Prešov otrzymał wniosek gminy Majere o wydanie decyzji zezwalającej na użytkowanie obiektu budowlanego „Zbiornik gromadzący wodę na istniejącym starorzeczu rzeki Dunajec" i pozwolenia na szczególne korzystanie z wód i użytkowanie budowli wodnej. Na podstawie tego wniosku Urząd Powiatowy Prešov pismem z dnia 18 maja 2016 roku postanowił wszcząć postępowanie wodnoprawne wraz z przesłuchaniem wyjaśniającym, w wyniku którego stwierdzono, że gmina Majere nie przedłożyła powykonawczej dokumentacji geodezyjnej i obowiązującej umowy dzierżawy ze Słowackim Przedsiębiorstwem Gospodarki Wodnej Banská Štiavnica (SVP), która wygasła w dniu 31 maja 2016 roku. Urząd Powiatowy Prešov wydał w dniu 30 czerwca 2016 roku decyzję, w której wezwał gminę Majere do przedłożenia wyżej wymienionych dokumentów w terminie 60 dni i wstrzymał postępowanie wodnoprawne. Ponadto poinformował Komisję, że w dniu 26 października 2016 roku Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Powiatowego Prešov wydał decyzję, którą umarza postępowanie wodnoprawne w sprawie pozwolenia na szczególne korzystanie z wód i nie wydaje pozwolenia na użytkowanie budowli wodnej „Zbiornik gromadzący wodę na istniejącym starorzeczu rzeki Dunajec", ze względu na niezłożenie wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła grupie R, aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.7 Rozbiórka istniejącego mostu oraz budowa nowego obiektu inżynierskiego przez potok Jeleśnia w m. Chyżne w ciągu drogi krajowej nr 7 w km 763+710 wraz z dojazdami oraz remont mostu przez potok Jeleśnia w m. Chyżne w ciągu drogi krajowej nr 7 w km 763+708 (punkt 1.2.9/XVI Posiedzenia) Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że prace związane z remontem mostu zostały zakończone w 2015 roku, a w sprawie realizacji prac związanych z budową nowego mostu nie zaszły żadne nowe okoliczności od ostatniego posiedzenia Komisji. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości i poleciła Grupie R, aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.8 Zabezpieczenie brzegów potoku Smereczek (Smrečný potok) w m. Leluchów (Ruská Voľa) km 0,000–2,289 między znakami granicznymi I/295a – I/292/1 (punkt 1.2.10/XVI Posiedzenia) Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że prace na przedmiotowym zadaniu nie były realizowane w roku 2016, ani nie będą realizowane w roku 2017 z powodu braku możliwości uzyskania wymaganych pozwoleń i decyzji administracyjnych, spowodowanego nieuregulowanym stanem prawnym działek. Ponadto poinformował Komisję, że pismem z dnia 27.06.2016 roku RZGW w Krakowie wystąpił do Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu o podjęcie z urzędu czynności w celu wyeliminowania błędów w operacie ewidencji gruntów i budynków. Dodatkowo pismem z dnia 13.09.2016 roku RZGW w Krakowie wystąpił do Przewodniczącej delegacji polskiej Komisji Granicznej informując o zaistniałym problemie dotyczącym niezgodności przebiegu granic ewidencyjnych z granicą państwową. W wyniku powyższej korespondencji Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu wystąpiło do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii oraz Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z prośbą o przekazanie dokumentacji geodezyjnej ze zmiany przebiegu granicy państwowej między RP a RS. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. Komisja zwróciła się do Przewodniczących Komisji z wnioskiem o wystąpienie do obu delegacji Komisji Granicznej i właściwych organów geodezyjno-kartograficznych z prośbą o odniesienie się do kwestii stwierdzonych niezgodności granic ewidencyjnych z granicą państwową. 1.2.9 Usunięcie nanosów żwirowych po słowackiej stronie rzeki Dunajec w rejonie znaku granicznego II/105/7a przy przystani dla łodzi pasażerskich w m. Czerwony Klasztor (punkt 1.2.11/XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że w roku 2016 przedmiotowe prace były zrealizowane w marcu. Od tamtego czasu prace te nie były realizowane. Zgoda na usunięcie nanosów żwirowych jest ważna do 31 grudnia 2018 roku. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła Grupie R aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.10Wykonanie wylotu i wprowadzenie oczyszczonych ścieków z oczyszczalni przy schronisku Roztoka do potoku Białka (Biela voda) między znakami granicznymi II/201/3-II/201/5 (punkt 1.2.12/XVI Posiedzenia) Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności. Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości, i na wniosek Grupy R uznaje ten punkt za zamknięty. 1.2.11 Remont kładki rowerowo-pieszej w Sromowcach Niżnych (Červený Kláštor) (punkt 1.2.13/XVI Posiedzenia) Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że remont kładki rowerowo-pieszej przez rzekę Dunajec w Sromowcach Niżnych (Červený Kláštor) został zakończony w lipcu 2016 roku. Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i na wniosek Grupy R uznaje ten punkt za zamknięty. 1.2.12 Budowa I etapu Zintegrowanej Sieci Tras Rowerowych w województwie małopolskim EuroVelo 11 – pododcinek IIa od Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna do Miasta Nowy Sącz (nowy punkt) Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że pismem z dnia 21 października 2016 roku RZGW w Krakowie zaopiniował operaty wodnoprawne na budowę trzech kładek rowerowych na rzece Poprad: w miejscowości Milik (Legnava) w rejonie znaku granicznego II/19, w miejscowości Andrzejówka (Malý Lipník) pomiędzy znakami granicznymi II/26 - II/26/2 i w miejscowości Zubrzyk (Sulin) pomiędzy znakami granicznymi II/42/4 - II/43/1 planowanych do realizacji w ramach zadania pod nazwą „Budowa I etapu Zintegrowanej Sieci Tras Rowerowych w województwie małopolskim EuroVelo 11 – pododcinek IIa od Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna do Miasta Nowy Sącz". Inwestorem budowy przedmiotowych kładek jest Miasto i Gmina Muszyna. Ponadto poinformował Komisję, że Starosta Nowosądecki wszczął postępowania w sprawie udzielenia pozwoleń wodnoprawnych na realizację przedmiotowych inwestycji. Przewodnicząca polska poinformowała Komisję, że strona polska pismem z dnia 2 grudnia 2016 roku pozytywnie zaopiniowała realizację przedmiotowej inwestycji na polskim brzegu rzeki Poprad, przy zachowaniu określonych warunków. Przewodniczący słowacki poinformował Komisję, że słowacka strona pismem z dnia 22 listopada 2016 roku zaakceptowała rozwiązania techniczne przedmiotowej inwestycji przy zachowaniu określonych warunków. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła grupie R, aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.13 Obiekt budowlany 04 Kanalizacja opadowa dla indywidualnej zabudowy mieszkalnej Majere ze zrzutem wód ze spływu powierzchniowego do granicznego cieku wodnego Dunajec w km 10+950 (pomiędzy znakami II/107/5 – II/107/7) (nowy punkt) Kierownik słowackiej części grupy R poinformował Komisję, że SVP przedsiębiorstwo państwowe, oddział Koszyce, w piśmie z dnia 25.10.2016 r. zajęło stanowisko w sprawie dokumentacji projektowej do pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu. W tej dokumentacji, oprócz kanalizacji deszczowej jest częściowo uwzględniona także kanalizacja sanitarna, a przede wszystkim sposób przepompowywania ścieków sanitarnych do oczyszczalni ścieków i ich odprowadzenia do kanalizacji deszczowej w przypadku awarii przepompowni. SVP przedsiębiorstwo państwowe, oddział Koszyce w swoim stanowisku wydało zgodę na zrzucanie wód opadowych do granicznego cieku wodnego Dunajec pod warunkiem przestrzegania obowiązujących przepisów prawnych, ale zawnioskował o zmianę rozwiązania technicznego przelewu bezpieczeństwa (obejścia awaryjnego) przed projektowaną przepompownią na kanalizacji sanitarnej z proponowanym wylotem obejścia do kanalizacji ścieków opadowych, tak aby nie było możliwości odprowadzania ścieków sanitarnych do Dunajca bez oczyszczenia. Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że pismem z dnia 8 lutego 2017 roku RZGW w Krakowie nie wniósł uwag do proponowanego rozwiązania technicznego dotyczącego wprowadzenia ścieków opadowych do rzeki Dunajec. Kierownik polskiej części Grupy OPZ poinformował Komisję, że pismem z dnia 17 lutego 2017 roku nie wniósł uwag do proponowanego rozwiązania technicznego dotyczącego wprowadzenia ścieków opadowych do rzeki Dunajec. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła Grupie R, aby nadal zajmowała się tą sprawą. 1.2.14 Zwiększenie efektywności oczyszczalni ścieków BCTS 4 – centrum informacyjne z częścią socjalną – przystań końcowa dla łodzi – Leśnica (nowy punkt) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że Państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Wodnej Oddział Koszyce pismem z dnia 26 stycznia 2017 roku skierowanym do wnioskodawcy spółki „W-Control, s.r.o." w Popradzie zaopiniował pozytywnie dokumentację projektową do pozwolenia na budowę, przy zachowaniu określonych warunków. Przewodnicząca polska poinformowała Komisję, że w sprawie ww. dokumentacji projektowej, strona polska zajęła stanowisko pismem DPiZWwm.188.8.131.527.bp z dnia 7.04.2017 roku w którym zaopiniowała pozytywnie 9 dokumentację projektową do pozwolenia na budowę, ale zwróciła uwagę na fakt, że takie usytuowanie wylotu nie będzie sprzyjało swobodnemu wprowadzaniu ścieków do Dunajca. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i poleciła Grupie R sprawdzenie stanu technicznego istniejącego wylotu z oczyszczalni ścieków oraz poleciła Grupie R i Grupie OPZ, aby nadal zajmowały się tą sprawą. 1.3 Zaktualizowany plan robót na wodach granicznych na 2017 rok (punkt 1.3 /XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że Grupa R opracowała projekt aktualizacji planu robót na wodach granicznych na rok 2017. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i zatwierdziła „Zaktualizowany plan robót na wodach granicznych na 2017 rok", który stanowi załącznik nr 4 do niniejszego Protokołu. 1.4 Plan robót na wodach granicznych na 2018 rok (punkt 1.4 /XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że Grupa R opracowała projekt „Planu robót na wodach granicznych na 2018 rok". Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i zatwierdziła „Plan robót na wodach granicznych na 2018 rok", który stanowi załącznik nr 5 do niniejszego Protokołu. 1.5 Plan pracy Grupy R na 2018 rok (punkt 1.5 /XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R przedstawili Komisji do zatwierdzenia projekt „Planu pracy Grupy R na 2018 rok". Komisja zatwierdziła „Plan pracy Grupy R na 2018 rok", który stanowi załącznik nr 6 do niniejszego Protokołu. 1.6 Sprawozdanie z działalności Grupy R za 2016 rok (punkt 1.6 /XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R przedstawili Komisji do zatwierdzenia „Sprawozdanie z działalności Grupy R za 2016 rok". Komisja zatwierdziła „Sprawozdanie z działalności Grupy R za 2016 rok", które stanowi załącznik nr 7 do niniejszego Protokołu. 2. Współpraca w dziedzinie hydrologii i osłony przeciwpowodziowej na wodach granicznych (punkt 2/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP poinformowali Komisję, że w 2016 roku Grupa HyP pracowała zgodnie z obowiązującym Regulaminem współpracy Grupy HyP, planem pracy na rok 2016 i zadaniami zleconymi przez Komisję. Kierownicy Grupy HyP poinformowali również Komisję o poszczególnych działaniach podjętych w 2016 roku, które zaprezentowano w notatkach z narad Grupy HyP, zatwierdzonych przez Przewodniczących Komisji. Stwierdzono, że w 2016 roku nie zgłoszono nowych problemów wymagających odrębnego omówienia na tym posiedzeniu Komisji, poza zapisanymi w pkt. 2 niniejszego Protokołu. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 2.1 Wymiana danych hydrometeorologicznych (punkt 2.1/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP poinformowali Komisję, że w 2016 roku Grupa HyP pracowała zgodnie z obowiązującym „Regulaminem współpracy Grupy HyP". W ramach tej współpracy : − codziennie wymieniano informacje hydrometeorologiczne, − wzajemnie kontrolowano przekazywane dane hydrometeorologiczne, − przekazywano właściwym organom uzgodnione wartości przepływów w przekrojach rzek granicznych − w roku 2016 wykonano wspólnie następujące pomiary przepływu: 11 Komisja przyjęła powyższe informacje do wiadomości i poleciła Grupie HyP, aby nadal kontynuowała te prace zgodnie z aktualnym Regulaminem współpracy Grupy HyP. 2.2 System osłony przeciwpowodziowej zbiornika Orawskiego na Czarnej Orawie i Piekielniku (punkt 2.2/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP poinformowali Komisję, że uzgodniony sposób przekazywania danych z automatycznych stacji zainstalowanych w ramach projektu POVAPSYS na stacjach wodowskazowych w dorzeczu Orawy na terytorium polskim w dalszym ciągu jest w stałej eksploatacji. Operacyjne stany wody z automatycznych stacji wodowskazowych Jabłonka-Czarna Orawa i JabłonkaPiekielnik, których właścicielem jest Słowacki Instytut Hydrometeorologiczny (SHMU) są włączone do Systemu Hydrologii w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowym Instytucie Badawczym (IMGW-PIB). Z uwagi na operacyjne, a jednocześnie bezproblemowe funkcjonowanie Systemu osłony przeciwpowodziowej zbiornika Orawskiego na Czarnej Orawie i na Piekielniku, Grupa HyP proponuje Komisji, zaprzestanie przekazywania jej informacji na ten temat. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek problemów Grupa HyP poinformuje o takim fakcie Komisję. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości, zaakceptowała wniosek Grupy HyP i uznaje ten punkt za zamknięty. 2.3 Plan pracy grupy HyP na 2018 rok (punkt 2.3/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP przedłożyli Komisji do zatwierdzenia projekt „Planu pracy Grupy HyP na 2018 rok". Komisja zatwierdziła „Plan pracy Grupy HyP na rok 2018", który stanowi załącznik nr 8 do niniejszego Protokołu. 2.4 Sprawozdanie z działalności Grupy HyP za rok 2016 (punkt 2.4/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP przedłożyli Komisji do zatwierdzenia „Sprawozdanie z działalności Grupy HyP w 2016 roku". Komisja zatwierdziła „Sprawozdanie z działalności Grupy HyP w 2016 roku", które stanowi załącznik nr 9 do niniejszego Protokołu. 2.5 Mała elektrownia wodna Sulín (MVE Sulín) (punkt 2.5/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy HyP poinformowali Komisję, że wyniki pomiarów stanów wód ze stacji wodowskazowej Sulin II na Popradzie w dalszym ciągu sukcesywnie przekazywane są stronie polskiej. Z uwagi na operacyjne, a jednocześnie bezproblemowe przekazywanie wyników pomiarów stanów wód ze stacji wodowskazowej Sulin II na Popradzie, Grupa HyP proponuje Komisji, zaprzestanie przekazywania jej informacji na ten temat. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek problemów Grupa HyP poinformuje o takim fakcie Komisję. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości, zaakceptowała wniosek Grupy HyP i uznaje ten punkt za zamknięty. 3. Współpraca w dziedzinie ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem (punkt 3/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ poinformowali Komisję, że w 2016 roku Grupa OPZ pracowała zgodnie z obowiązującym Regulaminem współpracy Grupy OPZ, planem pracy na rok 2016 i zadaniami zleconymi przez Komisję. Kierownicy Grupy OPZ poinformowali również Komisję o poszczególnych działaniach podjętych w 2016 roku, które zaprezentowano w notatkach z narad Grupy OPZ, zatwierdzonych przez Przewodniczących Komisji. Stwierdzono, że w 2016 roku nie zgłoszono nowych problemów wymagających odrębnego omówienia na tym posiedzeniu Komisji, poza zapisanymi w pkt. 3 niniejszego Protokołu. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 3.1 Ocena stanu i jakości powierzchniowych wód granicznych badanych w 2016 roku (punkt 3.1/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ poinformowali Komisję, że ocena stanu i jakości granicznych wód powierzchniowych w roku 2016 została przeprowadzona według Regulaminu Współpracy w zakresie ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Słowacką (w dalszej części zwany „Regulaminem Współpracy Grupy OPZ"). Następnie Kierownicy Grupy poinformowali Komisję o tym, że Grupa OPZ zatwierdziła wyniki monitoringu i opracowała „Sprawozdanie roczne z oceny stanu i jakości powierzchniowych wód granicznych w 2016 roku", które stanowi załącznik nr 10 do niniejszego protokołu. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 3.2 Informacja o inwestycjach i przedsięwzięciach zrealizowanych w 2016 roku, które mogą mieć wpływ na stan i jakość powierzchniowych wód granicznych (punkt 3.2/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ poinformowali Komisję, że informacje dotyczące inwestycji i przedsięwzięć realizowanych w roku 2016, które mogą mieć wpływ na stan i jakość powierzchniowych wód granicznych są podane w tabeli nr 5 załącznika nr 10 niniejszego Protokołu. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości. 3.3 Inne sprawy (punkt 3.3/XVI Posiedzenia) 3.3.1 Przekazanie informacji o wystąpieniu nadzwyczajnych pogorszeń jakości wód granicznych w roku 2016. (punkt 3.3.1/ XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ poinformowali Komisję, że w roku 2016 nie odnotowano żadnego nadzwyczajnego pogorszenia jakości wód granicznych. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości. 3.3.2 Projekt monitoringu powierzchniowych wód granicznych na 2018 r. (punkt 3.3.2/ XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ poinformowali Komisję, że monitoring powierzchniowych wód granicznych w 2018 roku będzie realizowany zgodnie z Regulaminem Współpracy Grupy OPZ. Komisja przyjęła powyższą informację do wiadomości i zatwierdziła projekt monitoringu na 2018 rok, który jest zawarty w załączniku nr 11 do niniejszego Protokołu. 3.4 Aktualizacja Regulaminu Współpracy w zakresie ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Słowacką (punkt 3.4/ XVI Posiedzenia) Kierownicy obu części Grupy OPZ poinformowali Komisję, że w dniach 14-16.11.2016 roku na podstawie mandatu Komisji, w Krakowie odbyła się nadzwyczajna narada kierowników grup roboczych. Ponadto temat ten został przedstawiony Komisji w pkt. 6.1. niniejszego Protokołu. Dlatego Kierownicy Grupy OPZ zaproponowali zamknięcie tego punktu. Komisja przyjęła te informacje i akceptując wniosek Grupy OPZ uznaje ten punkt za zamknięty. 3.5 Projekt Planu pracy Grupy OPZ na 2018 r. (punkt 3.5/ XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ przedłożyli do zatwierdzenia Komisji projekt „Planu pracy Grupy OPZ na rok 2018". Komisja zatwierdziła „Plan pracy Grupy OPZ na rok 2018", który stanowi załącznik nr 12 do niniejszego Protokołu. 3.6 Sprawozdanie z działalności Grupy OPZ za rok 2016. (punkt 3.6/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy OPZ przedłożyli do zatwierdzenia Komisji „Sprawozdanie z działalności Grupy OPZ za rok 2016". Komisja zatwierdziła „Sprawozdanie z działalności Grupy OPZ za rok 2016", który stanowi załącznik nr 13 do niniejszego Protokołu. 4. Współpraca w dziedzinie realizacji zadań wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej na polsko-słowackich wodach granicznych (punkt 4/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD poinformowali Komisję, że w 2016 roku Grupa WFD pracowała zgodnie z obowiązującym Regulaminem współpracy Grupy WFD, planem pracy na rok 2016 i zadaniami zleconymi przez Komisję. Kierownicy Grupy WFD poinformowali również Komisję o poszczególnych działaniach podjętych w 2016 roku, które zaprezentowano w notatkach z narad Grupy WFD, zatwierdzonych przez Przewodniczących Komisji. Stwierdzono, że w 2016 roku nie zgłoszono nowych problemów wymagających odrębnego omówienia na tym posiedzeniu Komisji, poza zapisanymi w pkt. 4 niniejszego Protokołu. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 4.1 Realizacja zadań wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej na polsko-słowackich wodach granicznych (pkt 4.1 / XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD poinformowali Komisję o realizacji zadań wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej w Rzeczypospolitej Polskiej i w Republice Słowackiej. Zadania realizowane na potrzeby dokumentów planistycznych Kierownik słowackiej części Grupy WFD poinformowała, że w Republice Słowackiej kluczowym działaniem w roku 2016 było zapewnienie elektronicznego przekazywania informacji na podstawie Ramowej Dyrektywy Wodnej tj. planów gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dunaju oraz obszarze dorzecza Wisły za pośrednictwem Systemu informacji o wodzie dla Europy (WISE). Republika Słowacka wypełniła obowiązki w zakresie raportowania 31.10.2016 roku, co zostało potwierdzone automatycznymi dokumentami generowanymi z systemu raportowego. Wszystkie niezbędne dokumenty zostały opublikowane na stronie internetowej: http://www.minzp.sk/oblasti/voda/koncepcne-aplanovacie-dokumenty/ Kierownik polskiej części Grupy WFD poinformowała, że w Rzeczypospolitej Polsce rozpoczęto działania na potrzeby III cyklu planistycznego: - „Identyfikacja presji w regionach wodnych i na obszarach dorzeczy", - „Aktualizacja zestawu celów środowiskowych dla wód morskich", - „Analiza i aktualizacja jednostek do planowania z uwzględnieniem MPHP10 (Mapy Podziału Hydrograficznego Polski w skali 1:10000", - „Działania informacyjno-promocyjne w ramach projektu „Opracowanie II aktualizacji programu wodno-środowiskowego kraju (APWŚK) i planów gospodarowania wodami (APGW) na obszarach dorzeczy wraz z dokumentami planistycznymi stanowiącymi podstawę do ich opracowania". Plany gospodarowania wodami oraz programy działań Kierownik słowackiej części Grupy WFD poinformowała, że w 2016 i 2017 roku w Republice Słowackiej działania dotyczyły w szczególności implementacji artykułu 4.7 RDW. Republika Słowacka posiada obecnie opracowany i opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Środowiska RS materiał o charakterze zaleceń „Procedury oceny projektów infrastrukturalnych na podstawie art. 4.7 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/ES, która określa ramy kompetencyjne w zakresie polityki wodnej" na podstawie którego odbywa się ocena nowych projektów infrastrukturalnych. (http://www.minzp.sk/files/sekcia-vod/rsv-4.7-postupy-pre-posudzovanie-infrprojektov.pdf). Kierownik polskiej części Grupy WFD poinformowała, że w Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 18 października 2016r. Rada Ministrów przyjęła aktualizacje planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy (w tym na obszarze dorzecza Wisły oraz na obszarze dorzecza Dunaju): - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz. U. z 2016r. poz. 1911, z późn. zm.) weszło w życie w dniu 13 grudnia 2016r. http://www.dziennikustaw.gov.pl/du/2016/1911/1 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dunaju (Dz. U. z 2016r. poz. 1918) weszło w życie w dniu 14 grudnia 2016r. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 4.2. Realizacja zadań wynikających z Dyrektywy Powodziowej na polskosłowackich wodach granicznych (nowy punkt) Kierownicy Grupy WFD poinformowali Komisję o realizacji zadań wynikających z Dyrektywy Powodziowej w Polsce i na Słowacji. Zadania realizowane na potrzeby dokumentów planistycznych Kierownik słowackiej części Grupy WFD poinformowała, że w Republice Słowackiej realizowane są działania w zakresie przygotowania II. cyklu Planu Zarządzania Ryzykiem Powodziowym ukierunkowane na „Opracowanie merytorycznego oraz czasowego harmonogramu prac do II cyklu Planu Zarządzania Ryzykiem Powodziowym" oraz o działaniach związanych z aktualizacją wstępnej oceny ryzyka powodziowego. Wstępna ocena ryzyka powodziowego, mapy zagrożenia powodziowego oraz Plany Zarządzania Ryzykiem Powodziowym są opublikowane na stronie internetowej: http://www.minzp.sk/sekcie/temy-oblasti/voda/ochrana-predpovodnami/manazment-povodnovych-rizik/ Kierownik polskiej części Grupy WFD poinformowała, że w Rzeczypospolitej Polskiej na potrzeby II cyklu planistycznego realizowane są zadania: 19 - „Przegląd i aktualizacja wstępnej oceny ryzyka powodziowego", - „Przegląd i aktualizacja map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego". Plany zarządzania ryzykiem powodziowym Kierownik słowackiej części Grupy WFD poinformowała, że w Republice Słowackiej przygotowywane są projekty związane z ochroną przeciwpowodziową obszarów geograficznych, w których istnieje potencjalnie wysokie ryzyko powodziowe lub prawdopodobne jest powstanie potencjalnie wysokiego ryzyka powodziowego zgodnie z Planem Zarządzania Ryzykiem Powodziowym. Kierownik polskiej części Grupy WFD poinformowała, że w Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 18 października 2016r. Rada Ministrów przyjęła plany zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszarów dorzeczy (w tym dla obszaru dorzecza Wisły). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016r. w sprawie przyjęcia Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Wisły (Dz. U. z 2016r. poz. 1841) weszło w życie w dniu 30 listopada 2016r. http://www.dziennikustaw.gov.pl/du/2016/1841/1 Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 4.3 Sprawy różne (pkt 4.2 / XVI Posiedzenia) 4.3.1 Inne zadania wymagające współpracy bilateralnej (pkt 4.2.1 / XVI Posiedzenia) Kierownik słowackiej części Grupy WFD poinformowała, że w Republice Słowackiej w dniu 11 stycznia 2017r. została zatwierdzona Aktualizacja koncepcji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego cieków wodnych RS do roku 2030. http://www.minzp.sk/oblasti/voda/koncepcne-aplanovacie-dokumenty/ Kierownik polskiej części Grupy WFD poinformowała, że w Rzeczypospolitej Polskiej: - w dniu 1 stycznia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Nr 43/2016 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Planu utrzymania wód obejmującego obszar Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie. Dokument dostępny jest na stronie: www.krakow.rzgw.gov.pl - zakładka „Planowanie w gospodarowaniu wodami" - „Plan utrzymania wód". Plan utrzymania wód zawiera: [x] wykaz odcinków śródlądowych wód powierzchniowych, w obrębie których występują zagrożenia dla swobodnego przepływu wód oraz spływu lodów, wraz z identyfikacją tych zagrożeń, [x] wykaz będących własnością Skarbu Państwa budowli regulacyjnych i urządzeń wodnych o istotnym znaczeniu dla zarządzania wodami, [x] wykaz planowanych działań. - RZGW w Krakowie opracował projekty Planów przeciwdziałania skutkom suszy w regionach wodnych (m.in. Górnej Wisły i Czarnej Orawy). Szczegółowe informacje dostępne są na stronie: www.krakow.rzgw.gov.pl zakładka „Planowanie w gospodarowaniu wodami" - „Plany przeciwdziałania skutkom suszy" - W związku z wejściem w życie w dniu 13 grudnia 2016 r. aktualizacji Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły, w 2017 r. RZGW w Krakowie przystąpił do aktualizacji warunków korzystania z wód regionów wodnych (w tym regionu wodnego Górnej Wisły oraz regionu wodnego Czarnej Orawy). - Realizowana jest praca „Wdrożenie metody szacowania przepływów środowiskowych". Planowany termin zakończenia zadania: listopad 2018r. - RZGW w Krakowie w marcu 2017 r. opiniował dokumentację projektową dotyczącą zrzutu do rzeki Dunajec ścieków oczyszczonych ze słowackiej oczyszczalni ścieków przy Centrum Informacyjnym w miejscowości Leśnica. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 184.108.40.206. Projekty w zakresie gospodarki wodnej realizowane na wodach granicznych (pkt 220.127.116.11 / XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD poinformowali, że od ostatniego posiedzenia Komisji nie wystąpiły w tej sprawie nowe okoliczności. Kierownicy Grupy WFD proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i akceptując wniosek Grupy WFD uznaje ten punkt za zamknięty. 4.4. Sprawozdanie z działalności Grupy WFD za 2016 rok (pkt 4.3 / XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD przedłożyli Komisji do zatwierdzenia „Sprawozdanie z działalności Grupy WFD za 2016 rok". Komisja zatwierdziła „Sprawozdanie z działalności Grupy WFD za 2016 rok", które stanowi załącznik nr 14 do niniejszego Protokołu. 4.5. Plan pracy Grupy WFD na 2018 rok (pkt 4.4 / XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD przedłożyli Komisji do zatwierdzenia projekt „Planu pracy Grupy WFD na 2018 rok". Komisja zatwierdziła „Plan pracy Grupy WFD na 2018 rok", który stanowi załącznik nr 15 do niniejszego Protokołu. 5. Współpraca w dziedzinie administracji granicy państwowej na wodach granicznych (punkt 5/XVI Posiedzenia) 5.1 Przeglądy granicznych odcinków cieków wodnych dokonane przez Grupę R (punkt 5.1/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy R poinformowali Komisję, że pomiędzy 47 a 49 naradą Grupy R były wykonane prace utrzymaniowe na odcinkach cieków granicznych Krywań Graniczny (Hraničný Kriváň) i Jeleśnia (Jelešňa). Prace te były realizowane dla zabezpieczenia przebiegu granicy państwowej (wycinka brzegowych zakrzaczeń, udrożnienie z nanosów), a ich zakres był uzgadniany na roboczo pomiędzy przedstawicielami administratorów wód obu państw. Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że na skutek przejścia w dniu 14 sierpnia 2016 roku podwyższonych przepływów na potoku Białka (Biela Voda) spowodowanych nawalnymi opadami deszczu, na wniosek Lasów Państwowych Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP-u) odbyła się w dniu 17 sierpnia 2016 roku wizja terenowa celem rozwiązania problemów 21 powstałych na odcinku pomiędzy znakami granicznymi II/199/10 - II/200/1, z udziałem przedstawicieli administratorów wód obu państw, Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN) oraz gminy Tatranská Javorina. W trakcie wizji strony ustaliły niezwłoczną potrzebę usunięcia z koryta potoku naniesionego materiału drzewnego, udrożnienia koryta cieku poprzez przemieszczenie naniesionego materiału rzecznego oraz zabezpieczenia drogi po stronie słowackiej. Prace te zostały zrealizowane w sierpniu 2016 roku. Kierownik polskiej części Grupy R poinformował Komisję, że w dniu 3 listopada 2016 roku dokonano przeglądu odcinka granicznego potoku Jaworzynka (Javorinka) w rejonie przejścia granicznego Jurgów-Podspády, w trakcie którego stwierdzono zagrożenie dla znaku granicznego II/183/3, oraz zlokalizowano przewrócony znak graniczny, którego oznakowania nie można było zidentyfikować. Materiały z przeglądu przekazane zostały delegacji polskiej Komisji Granicznej. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 5.2 Informacje przekazane z Komisji Granicznej (punkt 5.2/XVI Posiedzenia) 5.2.1 Przedsięwzięcia na granicznych ciekach wodnych (punkt 5.2.1/XVI Posiedzenia) Komisja Graniczna poinformowała Komisję, że od XVI posiedzenia Komisji, które odbyło się w dniach od 31 maja do 2 czerwca 2016 r. zatwierdziła: − na swoim XXX posiedzeniu projekty budowy trzech kładek rowerowych na rzece Poprad, które planuje się wykonać w ramach zadania „Budowa I etapu Zintegrowanych Sieci Tras Rowerowych w województwie małopolskim EuroVelo 2011 – pododcinek IIa", − korespondencyjnie projekt budowy w miejscowości Majere kanalizacji deszczowej w rejonie znaku granicznego II/107/7. Komisja Graniczna dokonała również oceny dokumentacji pomiaru stanu powykonawczego budowli: − „Kładka współpracy i rozwoju pogranicza Sulín – Żegiestów" przez rzekę Poprad. Administratorzy granicznego cieku wodnego Poprad obu państw poinformowali, że realizacja prac związanych z zabezpieczeniem polskiego prawego brzegu została dostosowana do istniejącej w terenie linii brzegowej i pomimo niezgodności z projektem jest korzystna z punktu widzenia przepływu wody. Na podstawie powyższej opinii Komisja Graniczna stwierdziła, że doszło do zabezpieczenia linii brzegowej powstałej w wyniku naturalnej zmiany koryta rzeki, która nastąpiła po zatwierdzeniu dokumentacji granicznej. Komisja Graniczna nadal będzie zajmowała się tą sprawą z punktu widzenia przebiegu granicy państwowej. − „Utrzymanie potoku Białka (Biela voda) na odcinku pomiędzy znakami granicznymi II/197-II/197/2". Komisja Graniczna stwierdziła, że umocnienie słowackiego brzegu zostało zrealizowane z uwzględnieniem istniejących w trakcie realizacji warunków terenowych i uważa sprawę za zamkniętą. − „I/68 Mnišek nad Popradom – granica państwowa, przeniesienie drogi". Komisja Graniczna stwierdziła, że umocnienie słowackiego brzegu zostało wykonane zgodnie z dokumentacją projektową i nie miało wpływu na przebieg granicy państwowej i uważa sprawę za zamkniętą. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 5.2.2 Wspólne przeglądy granicznych cieków wodnych (punkt 5.2.2/XVI Posiedzenia) Komisja Graniczna poinformowała Komisję, że w 2016 roku nie przeprowadziła żadnego wspólnego przeglądu granicznych cieków wodnych na polsko-słowackiej granicy państwowej i nie planuje takiego przeglądu w 2017 roku. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości. 5.3 Projekt nowej Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Słowacką o wspólnej granicy państwowej (punkt 5.3/XVI Posiedzenia) Komisja Graniczna poinformowała Komisję, że od ostatniego posiedzenia Komisji nie wystąpiły w tej sprawie nowe okoliczności. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości i zaleciła Przewodniczącej polskiej oraz Przewodniczącemu słowackiemu, aby zwrócili się do Przewodniczących delegacji Komisji Granicznej z prośbą o udzielenie bardziej szczegółowych informacji dotyczących przygotowania przedmiotowej umowy z uwagi na znaczenie tej kwestii dla wód granicznych. 6. Inne sprawy (punkt 6/XVI Posiedzenia) 6.1 Regulamin Polsko-Słowackiej Komisji do spraw Wód Granicznych (nowy punkt) W związku z poleceniem zmiany Mandatów i Regulaminów współpracy Grup Roboczych, Komisja stwierdza, że aby dokonać tych zmian należy zmienić Regulamin Polsko-Słowackiej Komisji do spraw Wód Granicznych. Komisja zatwierdziła zmieniony Regulamin Polsko-Słowackiej Komisji do spraw Wód Granicznych, stanowiący załącznik nr 18 do niniejszego Protokołu i uważa ten punkt za zakończony. 6.2 Mandaty i Regulaminy współpracy Grup Roboczych Komisji (punkt 6.3/XVI Posiedzenia) Kierownicy Grup Roboczych poinformowali Komisję, że w dniach 14-16 listopada 2016 roku w Krakowie miała miejsce nadzwyczajna narada Kierowników Grup Roboczych, podczas której przygotowane zostały propozycje zmian Mandatów i Regulaminów Współpracy poszczególnych Grup. Przedmiotowe dokumenty zostały przesłane Przewodniczącym Komisji pismem z dnia 18 listopada 2016 roku. Zaktualizowane mandaty poszczególnych Grup Roboczych Komisji stanowią: − Mandat Grupy R - załącznik nr 16 a do niniejszego Protokołu; − Mandat Grupy HyP - załącznik nr 16 b do niniejszego Protokołu; − Mandat Grupy OPZ - załącznik nr 16 c do niniejszego Protokołu; − Mandat Grupy WFD - załącznik nr 16 d do niniejszego Protokołu; Zaktualizowane regulaminy współpracy poszczególnych Grup Roboczych Komisji stanowią: − Regulamin Grupy R - załącznik nr 17 a do niniejszego Protokołu; − Regulamin Grupy HyP - załącznik nr 17 b do niniejszego Protokołu; − Regulamin Grupy OPZ - załącznik nr 17 c do niniejszego Protokołu; − Regulamin Grupy WFD - załącznik nr 17 d do niniejszego Protokołu; W związku ze zmianami nazw Grup Roboczych i zakresów ich działania, Komisja stwierdza, że dotychczasowe składy grup roboczych nie wymagają zmiany, a dotychczasowi ich kierownicy pozostają nadal kierownikami Grup Roboczych. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i zatwierdziła zaktualizowane mandaty i regulaminy współpracy Grup Roboczych Komisji oraz uznała ten punkt za zamknięty. 6.3 Wykorzystanie funduszy europejskich do realizacji wspólnych polskosłowackich przedsięwzięć (pkt 6.1 / XVI Posiedzenia) Kierownicy Grupy WFD poinformowali, że od ostatniego posiedzenia Komisji nie wystąpiły w tej sprawie nowe okoliczności. Kierownicy Grupy WFD proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła tę informację do wiadomości i akceptując wniosek Grupy WFD uznała ten punkt za zamknięty. 6.4 Mała elektrownia wodna (MEW) Sulin (Żegiestów) (nowy punkt) Kierownik słowackiej części Grupy R poinformował Komisję, że pismem z dnia 15 stycznia 2017 roku firma Myt-Elek, powiadomiła o zmianie właściciela MEW Sulin. Nowym właścicielem jest spółka Water Energy SL s.r.o. Bratysława, która przejęła wszystkie prawa i obowiązki dotyczące użytkowania tej elektrowni. Kierownicy Grupy R proponują uznać ten punkt za zakończony. Komisja przyjęła te informacje do wiadomości i akceptując wniosek Grupy R uznała ten punkt za zamknięty. 7. XVIII Posiedzenie Komisji (punkt 7/XVI Posiedzenia) Komisja przyjęła propozycję Przewodniczącego słowackiego, aby XVIII Posiedzenie Komisji odbyło się na terytorium Republiki Słowackiej w tygodniu od 4 do 8 czerwca 2018 roku.	<urn:uuid:6b8a3219-c2c9-4ee5-861e-ac192aaf94ab>	finepdfs	1.349609	CC-MAIN-2019-13	http://kzgw.gov.pl/files/wspolpraca/pol-slo/protokol_17.pdf	2019-03-23T09:03:00Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912202781.33/warc/CC-MAIN-20190323080959-20190323102959-00362.warc.gz	113,753,377	0.999964	0.999974	0.999974	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 1885, 3450, 5291, 6948, 9102, 11088, 12791, 14731, 17018, 18539, 20034, 21335, 22742, 24609, 26021, 27544, 29728, 31667, 33539, 35325, 37053, 39020, 40849, 42706, 44286 ]	3	0
User's Manual Instrukcja obsługi Raczkujący Miś Tuptuś 91-003049-020 PL © 2017 VTech Printed In China WSTĘP Dziękujemy za zakup zabawki Raczkujący Miś Tuptuś marki VTech ® . Baw się i ucz razem z zabawką Raczkujący Miś Tuptuś. Ten słodki miś uwielbia raczkować! Naciśnij przyciski kształtów, aby poznać kolory i kształty oraz aby zobaczyć jak miś raczkuje wśród dźwięków melodii i piosenek. MIGAJĄCE ŚWIATŁO CZTERY PRZYCISKI KSZTAŁTÓW ZAWARTOŚĆ OPAKOWANIA - Raczkujący Miś Tuptuś marki VTech ® - Instrukcja obsługi Materiały opakowania, takie jak: taśma, folia plastikowa, druty mocujące i metki nie są częścią zabawki. Należy je usunąć dla bezpieczeństwa dziecka. Obróć zabezpieczenie w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Pociągnij zabezpieczenie i usuń je. UWAGA: Prosimy zachować instrukcję ze względu na zawarte w niej informacje. PIERWSZE KROKI INSTALACJA BATERII Wymiana baterii powinna być przeprowadzona wyłącznie przez osobę dorosłą. Należy zwrócić uwagę, aby pokrywka baterii została pewnie i właściwie zamknięta. Połknięcie baterii może być niebezpieczne dla życia! 1. Sprawdź, czy zabawka jest wyłączona. 2. Pokrywka baterii znajduje się na dole zabawki. Użyj śrubokrętu w celu zdjęcia pokrywki. 3. Zainstaluj 3 nowe baterie typu 'AA' (LR6) według diagramu w środku pojemnika na baterie. 4. Zamknij pokrywę baterii i dokręć śrubkę dla bezpieczeństwa. INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZNEGO UŻYTKOWANIA BATERII * Zalecamy stosowanie baterii o wydłużonej trwałości (alkalicznomanganowych). * Zalecamy stosowanie wyłącznie baterii tego samego lub równoważnego rodzaju. * Nie należy stosować baterii różnych rodzajów, ani nowych z używanymi. * Nie wolno stosować uszkodzonych baterii. * Baterie należy zakładać z zachowaniem poprawnej biegunowości (+/-). * Nie wolno zwierać zacisków zasilania. * Wyczerpane baterie należy usunąć z zabawki. * Jeżeli zabawka nie jest używana przez dłuższy czas, zaleca się wyjęcie baterii w celu zapobiegania ich wyczerpaniu. * Baterii nie wolno wrzucać do ognia. * Nie wolno próbować instalować baterii, które nie są do tego przeznaczone. * Prosimy wyjąć akumulatorki z zabawki przed rozpoczęciem ich ładowania. * Akumulatorki mogą być ładowane tylko przez osobę dorosłą bądź pod jej nadzorem. Utylizacja produktów i baterii Zabawki VTech® są produktami elektrycznymi i elektronicznymi (EEE) podlegającymi segregacji w celu ich recyclingowania. W celu ochrony środowiska, VTech® zaleca wyjęcie i wyrzucenie zużytych baterii do przeznaczonych do tego pojemników, a następnie umieszczenie zepsutej zabawki w odpowiednim pojemniku do segregacji umieszczonym w sklepie lub w najbliższej okolicy. Symbol przekreślonego kosza na produktach i bateriach (lub na ich opakowaniach) oznacza, że nie mogą być usuwane razem z odpadami komunalnymi, ponieważ zawierają substancje szkodliwe dla środowiska i zdrowia ludzkiego. Symbole chemiczne Hg, Cd lub Pb ( jeśli umieszczono) wskazują, że bateria zawiera rtęć (Hg), kadm (Cd) lub ołów (Pb) w ilościach wyższych od wartości wskazanych w dyrektywie dotyczącej baterii (2006/66/WE). Pasek pod koszem oznacza, że produkt został wprowadzony na rynek po 13 sierpnia 2005 roku. Pomóż w ochronie środowiska przez odpowiedzialne usuwanie produktu i baterii. CECHY PRODUKTU 1. PRZEŁĄCZNIK WŁ./WYŁ./REGULACJA GŁOŚNOŚCI Aby włączyć urządzenie, należy przesunąć PRZEŁĄCZNIK WŁ./WYŁ./ REGULACJA GŁOŚNOŚCI w pozycję CICHO ( ) lub w pozycję GŁOŚNO ( ). Aby wyłączyć urządzenie, należy przesunąć PRZEŁĄCZNIK WŁ./ WYŁ./ REGULACJA GŁOŚNOŚCI w pozycję WYŁ. ( ). 2. AUTOMATYCZNE WYŁĄCZANIE W celu ograniczenia zużycia baterii zabawka Raczkujący Miś Tuptuś wyłączy się automatycznie po około 60 sekundach braku aktywności. Zabawkę można włączyć ponownie poprzez naciśnięcie dowolnego przycisku. UWAGA: Aby Miś Tuptuś poruszał się prawidłowo, połóż zabawkę na twardych powierzchniach (drewno, płytki lub linoleum). WARIANTY ZABAWY 1. Aby włączyć urządzenie, należy przesunąć PRZEŁĄCZNIK WŁ./WYŁ./ REGULACJA GŁOŚNOŚCI w pozycję CICHO ( ) lub w pozycję GŁOŚNO ( ). Usłyszysz wesołe piosenki i dźwięki. Światełko będzie migotać w rytm dźwięków, a miś będzie się poruszał. 2. Naciśnij przycisk kształtu, aby poznać kolory, kształty oraz aby posłuchać wesołych melodii. Światełko będzie migotać w rytm dźwięków, a miś będzie się poruszał. 3. Jeśli nie zostanie podjęta żadna czynność w ciagu 10 sekund, zostaniesz poproszony aby odnaleźć jeden z kolorowych przycisków. Jeśli w ciągu kolejnych 10 sekund nie nastąpi żadna reakcja, usłyszysz zwroty zachęcające do zabawy. Jeśli przez następne 10 sekund nie nastapi żadna reakcja, pojawi się krótki dźwięk i zabawka zostanie wyłączona. Zabawkę można włączyć ponownie przez naciśnięcie dowolnego przycisku. JAK DBAĆ O ZABAWKĘ? 1. Czyścić przecierając lekko wilgotną ściereczką. 2. Nie wystawiać na bezpośrednie działanie światła słonecznego, trzymać z dala od bezpośrednich źródeł ciepła. 3. Usuwać baterie, jeśli zabawka nie jest używana przez dłuższy czas. 4. Nie upuszczać na twarde powierzchnie i nie narażać na działanie wilgoci czy wody. 5. Zabawka nie zawiera części wymiennych. Nie demontować zabawki. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW Jeśli z jakiegoś powodu urządzenie przestanie działać lub będzie działać nieprawidłowo, należy wykonać poniższe czynności: 1. Wyłącz urządzenie. 2. Odłącz zasilanie, wyjmując baterie. 3. Pozostaw urządzenie na kilka minut, a następnie ponownie umieść baterie. 4. Włącz urządzenie ponownie. Urządzenie powinno być teraz gotowe do użytkowania. 5. Jeżeli po wykonaniu wszystkich powyższych czynności urządzenie nadal nie działa, zwróć się do sprzedawcy w miejscu dokonania zakupu. PRODUKT KLASY I OPARTY NA TECHNOLOGII LED	<urn:uuid:8199aa58-6bb6-4cc4-8c70-7f53ae20f1e1>	finepdfs	1.120117	CC-MAIN-2021-39	https://www.trefl.com/media/instruction/6/0/60824_instrukcja.pdf	2021-09-24T12:49:15+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057524.58/warc/CC-MAIN-20210924110455-20210924140455-00101.warc.gz	1,062,064,497	0.999495	0.999969	0.999969	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 103, 440, 1389, 2879, 3906, 4741, 5694 ]	2	0
W numerze: Dożynki Wojewódzkie - Niemce 2014 Gmina Niemce na Dożynkach Powiatowych w Radawcu Uroczyste otwarcie Świetlicy w Elizówce Park w Niemcach prawie gotowy Inauguracja roku szkolnego 2014/2015 w naszej gminie Sukcesy Szkoły Mistrzostwa Sportowego w Niemcach Środki wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw Agencja Rynku Rolnego apeluje do Producentów owoców i warzyw o niezwłoczne uzupełnienie powiadomień dotyczących złożonych do Oddziałów Terenowych ARR oraz o pilne składanie kolejnych przez tych, którzy chcą skorzystać z nadzwyczajnego wsparcia. Przedsiębiorcy, którzy wcześniej złożyli formularz powiadomienia proszeni są o ponowne wypełnienie nowej wersji formularza w części B1 oznaczonej na żółto, podpisanie go i przesłanie do właściwego Oddziału Terenowego ARR. Przedsiębiorcy, którzy składają formularz po raz pierwszy powinni wypełnić go w całości. Wszystkie informacje dotyczące powiadomień oraz wzory formularzy znajdują się na stronie Agencji Rynku Rolnego www.arr.gov.pl. W związku z ukazaniem się w dniu 30.08.2014 r. Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 932/2014 z dnia 29 sierpnia 2014 r. ustanawiającego tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw oraz zmieniające Rozporządzenie Delegowane (UE) nr 913/2014 (Dz. U. UE L 259 z 30.08.2014 r., str. 2), a co z tym idzie obowiązkiem rozpoczęcia raportowania do KE informacji o złożonych powiadomieniach ARR, przy pominięciu producentom o uzupełnieniu formularzy i składaniu kolejnych do Oddziałów Terenowych. Wsparcie dla poszczególnych krajów będzie przyznawane zgodnie z kolejnością zgłoszeń, dlatego prosimy o pilne potraktowanie naszego apelu. Mechanizm obejmuje działania związane z: - zielonymi zbiorami - niezbieraniem - wycofaniem produktów na cele charytatywne lub inne cele W przypadku producenta indywidualnego mają zastosowanie poniższe warunki: a) wsparcie dla zielonych zbiorów obejmuje tylko produkty, które fizycznie znajdują się na polach i faktycznie zostają zebrane w ramach zielonych zbiorów i dla których zbioru jeszcze się nie zaczęły; b) środki w zakresie niezbierania nie będą przysługiwały w przypadku, gdy z danego obszaru produkcji pozyskano produkcję w celach handlowych w trakcie cyklu produkcyjnego; c) zielone zbiorы и niezbieranie plonów w żadnym wypadku nie są stosowane jednocześnie w odniesieniu do tego samego produktu i tego samego obszaru. W przypadku organizacji producentów środki w zakresie niezbierania plonów mogą przysługiwać nawet w przypadku, gdy z danego obszaru produkcji pozyskano produkcję w celach handlowych w trakcie normalnego cyklu produkcyjnego. W takich przypadkach kwoty wsparcia, zostają proporcjonalnie obniżone z uwzględnieniem produkcji już zebranej ustalonej na podstawie rejestrów magazynowych i ksiąg finansowych danej organizacji producentów. Wsparcie do zielonych zbiorów obejmuje tylko produkty, które fizycznie znajdują się na polach i faktycznie zostają zebrane w ramach zielonych zbiorów. W przypadku wycofywania produktów w celu przekazywania ich do organizacji charytatywnych wsparcie dotyczy zarówno organizacji producentów jak i producentów indywidualnych. W przypadku producentów indywidualnych jest możliwość wycofywania na rzecz organizacji charytatywnych z plantacji, z których wcześniej dokonywano zbiorów. Kompletne powiadomienia będą przedmiotem kontroli na miejscu przez pracowników ARR. Definicje "zielone zbiorы" — oznaczają łączone zbiory niedojrzałych, nie nadające się do sprzedaży produktów na danym obszarze. Przedmiotowe produkty nie mogą być uszkodzone przed rozpoczęciem zielonych zbiorów z powodu warunków klimatycznych, choroby lub innych powodów. "niezbieranie" oznacza zakończenie obecnego cyklu produkcyjnego na danym obszarze, w przypadku gdy produkt jest dobrze rozwinięty i jest solidnej i właściwej jakości handlowej. Zniszczenie produktów w wyniku niekorzystnych zjawisk klimatycznych lub chorób nie jest jednak uważane za niezbieranie. Zielone zbiorы oraz niezbieranie są czynnościami dodatkowymi i niezwiązany z normalnymi metodami uprawy. Jednocześnie, w związku z wyjątkową sytuacją, czas pracy Oddziałów Terenowych został wydłużony do godziny 18.00 a ponadto działa Telefoniczny Punkt Informacyjny 22 661 72 72. Stypendia Wójta Gminy Niemce dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych 16 września 2014 roku podczas XLIII sesji Rady Gminy Niemce miała miejsce uroczystość wręczenia Stypendiów Wójta Gminy Niemce dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych oraz uczniom niepełnosprawnych, którzy są mieszkańcami Gminy Niemce oraz osiągnęli w roku szkolnym 2013/2014 wysokie wyniki w jednej z trzech dziedzin: nauce, sporcie lub w twórczości artystycznej. W pierwszym etapie – w czerwcu tego roku – stypendium wyniósłono 127 uczniów szkół podstawowych i gimnazjum z terenu gminy Niemce. Tym razem przyznano 8 stypendiów na 9 złożonych wniosków (1 wniosek nie spełniał wymogów formalnych). W obecności Radnych Gminy Niemce, Sołtysów, Kierowników gminnych jednostek organizacyjnych oraz Rodziców stypendystów Wójt Gminy Niemce Krzysztof Urbaś wręczył stypendystom akty przyznania stypendium. Wspólnie z Przewodniczącym Rady Gminy Niemce Henrykiem Ziębowiczem zbliżył także gratulacje i skierował słowa uznania do zaproszonych na tę uroczystość Rodziców. Stypendia zostały przyznane na podstawie Regulaminu przyznawania stypendiów Wójta Gminy Niemce określonego uchwałą Nr XXXI/X/360/2014 Rady Gminy Niemce z dnia 14 marca 2014 r. w sprawie ustalenia zasad przyznawania uczniom stypendiów Wójta Gminy Niemce w ramach „Łokotego programu wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży z terenu Gminy Niemce.” W dziedzinie nauki stypendium otrzymują uczniowie najwyższych programowo klas, osiągający wysokie wyniki w nauce potwierdzone na świadectwie szkolnym oraz na sprawdzianach/egzaminach zewnętrznych. W dziedzinie sportu i twórczości artystycznej stypendium przysługuje uczniom wszystkich klas (od kl. I SP do ostatniej ponadgimnazjalnej) wyróżniającym się szczególnie osiągnięciami w tych dziedzinach (osiągnięć co najmniej dwukrotny sukces) oraz spełniającym kryterium naukowe wraz z oceną z zachowania na poziomie dobrym. Stypendium jest jednorazową nagrodą przekazywaną w formie finansowej. Kwota przyznanego stypendium zróżnicowana jest w zależności od szczebla edukacji, na którym uczeń się znajduje oraz uzyskanych przez niego szczególnych osiągnięć w danej dziedzinie (kwota minimalna – 100 zł maksymalna – 600 zł). Wszystkim Stypendystom i ich Rodzicom jeszcze raz składamy serdeczne gratulacje! W dalszej części radna Beata Zgierska oraz sołtys Mariusz Czerwonka podziękowali Wójtowi oraz Radzie Gminy Niemce za wsparcie finansowe dotyczące remontu świetlicy wiejskiej w Majdanie Krasieniirskim. Wyrazem wdzięczności mieszkańców Majdanu był pocztunek dla zgromadzonych w sali konferencyjnej wypiekami wykonanymi już w wyremontowanej świetlicy. Na zaproszenie radnych i sołtysów na obrady przybył także zastępca komendanta Policji w Niemcach podinsp. Jarosław Rogowski. Podczas dyskusji były podnoszone kwestie zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców naszej gminy. LISTA STYPENDYSTÓW 2014 SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH I UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH STYPENDIUM WÓJTA GMINY NIEMCE ZA WYSOKIE OSIĄGNIĘCIA W DZIEDZINIE TWÓRCZOŚCI ARTYSTYCZNEJ: FOTOGRAFIA AGATA MROCZEK – uczennica XXII LO w ZS nr 25 w Lublinie, laureatka II miejsce w kategorii „Fotografia” w grupie wiekowej 16–18 lat w XXIV Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Pięknej w Goleniowie, II miejsce w Ogólnopolskim Konkursie Adobe Youth Voices Awards w kategorii Photo Essay STYPENDIUM WÓJTA GMINY NIEMCE ZA WYSOKIE OSIĄGNIĘCIA W DZIEDZINIE TWÓRCZOŚCI ARTYSTYCZNEJ: LITERATURA I DZIENNIARKARSTWO KAROLINA AGNIESZKA KUŻMICKA – Laureatka – Ogólnopolskiego konkursu literackiego „Młodych Polaków portret zbiorowy” organizowanego przez Narodowe Centrum Kultury i Nonfiction Films w Warszawie, III miejsce w XI Lubelskich Spotkaniach z Poezją Jana Pawła II i Religijną Piosenką Poetycką pt. „Ślawy Ludzkie stoją od wieków w tym, na którego patrzeć...” na etapie wojewódzkim pod honorowym patronatem KO w Lublinie Finałska etapu okręgowego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego. STYPENDIUM WÓJTA GMINY NIEMCE ZA WYSOKIE OSIĄGNIĘCIA W SPORTOWEJ KRZYSZTOF BARTOMIEJE PORZAK – jest zawodnikiem sekcji pływania w Integracyjnym Centrum Sportu i Rehabilitacji „Start” w Lublinie. Osiągnięcia w r. sz. 2013/2014: I miejsce na dystansie 50 m. stylem motylkowym w kat. 5 i 10 lat; VI Ogólnopolskim Integracyjnym Mitingu Pływackim im. Małka Wych w Tychach, I miejsce – na dystansie 50 m. st. grzbietowym, I miejsce – na dystansie 50 m. st. motylkowym oraz III miejsce – na dystansie 100 m. st. zmiennym w odbywającym się w Lublinie Wojewódzkim Spartakładzie Sportowej Osób Niepełnosprawnych w Pływaniu. Na Mistrzostwach Polski Juniorów w Pływaniu – Tychy – VII miejsce w klasyfikacji ogólnej grupy wiekowej „B” oraz XV miejsce w grupie Starowej 510 m. w Letnich Otwartych Mistrzostwach Polski Osób Niepełnosprawnych w Szczecinie i z udziałem zawodników zagranicznych. STYPENDIUM WÓJTA GMINY NIEMCE ZA WYSOKIE OSIĄGNIĘCIA W DZIEDZINIE TWÓRCZOŚCI ARTYSTYCZNEJ: TANEC NATALIA BRZÓZOWSKA, PAULINA KOWALCZYK, ZABELA EWA KUCHCIARZ oraz PAULINA PYDYS laureatka II miejsca w IV Wojewódzkim Konkursie Artystycznym „7 Talent” pod honorowym patronatem KO w Lublinie, w kategorii show estadowe. Wszyscy dzwonią się taneczkami Studio Tanca RYTHM-X działające przy GOK w Niemcach. Należą do grupy reprezentacyjnej tanecznej Gminy Niemce w sezonie 2013/2014 (były wiceprzewodniczącą) oraz osiągnęły: Finał w kategorii „Fate OPEN SZCZECIN” na randze wojewódzkiej w kategorii taniec estadowy; Finał w kategorii „12 Tat” oraz I miejsce w kategorii Male Group Muzyka Własna powyżej 13 lat; III miejsce w VII Wojewódzkim Festiwalu Tańca „EURO-DANCE” o randze wojewódzkim pod honorowym patronatem KO w Lublinie w kategorii taniec nowoczesny powyżej 13 lat; I miejsce na Memoriale Taniecznym im. Andrzeja Antoszczaka w Tomaszowie Lubelskim; w kategorii Formacja HIP HOP Seniorzy i IV miejsce w kategorii Mini Formacje HIP HOP Seniorzy, I miejsce – w VII Ogólnopolskim Turnieju Formacji Tanecznych „Tanezcze Pejzaże” zorganizowanym w Górze Kalwarii, w kategorii Formacje 16-20 lat, III miejsce – na Pucharze Polski „Idol Opery” w Radomiu, w kategorii Formacje Doróże oraz V miejsce – w kategorii Mini Formacje Doróże, I miejsce w XXXVI Międzynarodowym Festiwalu Tańca Nowoczesnego zorganizowanym w Wasilkowie k/ Białegostoku – w kategorii HIP HOP Formacje powyżej 15 lat. Uroczyste rozpoczęcie roku Zespół Szkół w Krasieninie Po wakacjach, 1 września uczniowie pełni nadzieję i optymizmu wrócili do pracy i nauki. Inauguracja roku szkolnego we wszystkich placówkach oświatowych naszej gminy rozpoczęła się uroczystą mszą świętą, po czym wszyscy udali się do swoich szkół aby spotkać się z dyrekcją i wychowawcami oraz omówić sprawy organizacyjne. Miło było zobaczyć znajome twarze, wymienić się wrażeniami z wakacji. Dyrektorzy bardzo serdecznie powitali wszystkich nauczycieli, uczniów i rodziców. Ze szczególną zyczliwością zwrócił się do uczniów rozpoczynających naukę w szkole pierwszoklasistów życząc im, aby jak najszybciej poczuł się jak u siebie. W uroczystościach inauguracyjnych nowego roku szkolnego 2014/2015 uczestniczył również Wójt Gminy Niemce Pan Krzysztof Urbaś oraz Dyrektor GÓSAZ p. Anna Studzińska. Wizyty były okazją do spotkania z rodzicami oraz zapoznania się z efektami przeprowadzonych w czasie wakacji zmian i remontów w placówkach oświatowych. Po upływie kadencji, w wyniku postępowania konkursowego wybrano nowych dyrektorów w dwóch szkołach podstawowych. Wójt wręczył nominację pani Ewie Godlewskiej na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Nasutowie oraz pani Barbarze Jaszczuk na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej im. Twórców Ludowych Lubelszczyzny w Rudce Kozłowieckiej. Rok Szkolny 2014/2015 w Szkole Podstawowej w Rudce Kozłowieckiej już ze Sztandarem Uczniowie Szkoły Podstawowej w Rudce Kozłowieckiej im. Twórców Ludowych Lubelszczyzny nowy rok szkolny 2014/2015 rozpoczęli z udziałem Sztandaru Szkoły, którego poświęcenie i uroczyste przekazanie odbyło się 7 czerwca. Uroczystość rozpoczęła się Mszą Świętą, którą odprawił ksiądz kanonik Krzysztof Galewski proboszcz parafii Niemce. Po uroczystej Mszy sztandar został poświęcony. Z inicjatywą nadania imienia szkole rodzice wystąpili już w październiku 2010 r. Po konsultacjach szkolnych i głosowaniu, kandydatem na patrona został Twórca Ludowi Lubelszczyzny. „Żyj twórczo, poszukuj i zmieniaj świat, a jednocześnie szanuj dorobek przeszłych pokoleń” – czyli talent, pasja, tradycja to słowa, które najbardziej przemówily do wszystkich członków społeczności szkolnej. Przystąpiono wówczas do prac organizacyjnych, których ukończeniem stało się święto nadania szkole sztandaru. Mini Mundial w Niemcach Turniej MINI MUNDIAL to turniej skierowany do dzieci z kategorii wiekowej Orlik starszy i młodszy. Na boisku ORLIK w Niemcach gościłyśmy drużyny z całego województwa, reprezentujące różne kluby, które tego dnia /23.08.2014 r./ „wcielały się” w drużyny państw występujących na Mistrzostwach Świata w Brazylii. Przed rozpoczęciem turnieju każda z drużyn wylosowała państwo, które „reprezentowało”, a każdy zawodnik otrzymał koszulki z nazwą reprezentacji. Oto wyniki losowania: Orlik Lubartów I – Argentyna, LKS Skrobów – Hiszpania, Avenir Jabłonna – Anglia, Orlik Lubartów II – Chorwacja, Górnik Łęczna – Meksyk, Szkoła Mistrzostwa Sportowego II z Niemiec – Holandia, Szkoła Mistrzostwa Sportowego I z Niemiec – Kostaryka, Szkoła Mistrzostwa Sportowego III z Niemiec – Portugalia, Orka Kluczkowice – USA, KKS Sygnal Lublin II – Brazylia, KKS Sygnal Lublin I – Niemcy, Avenir Jabłonna – Włochy. Turniej MINI MUNDIAL NIEMCE otworzyli organizatorzy – trenerzy ze Szkoły Mistrzostwa Sportowego Niemce — Emanuel Józefacki oraz Piotr Kot. Patronat honorowy objął Zespół Szkół im. Ziemi Lubelskiej reprezentowany przez Pana Dyrektora Jerzego Wojcika. Wśród szanownych gości znalazł się również Pan Witold Józefacki — Przewodniczący Komisji Oświaty, Kultury, Zdrowia i Spraw Społecznych Rady Gminy Niemce. Na zwycięzcę turnieju czekał „Puchar Świata”, będący repliką ważącej 2,5 kg /prawdziwego/ trofeum. „Jest to turniej skierowany do dzieci, które utożsamiały się z zawodnikami, których na co dzień podziwiamy w telewizji. Tego jednego dnia mogły wcielić się w swoje gwiazdy, nosząc koszulki w barwach ich krajów. W tym dniu dzieci poczuły się kimś ważnym – gwiazdami piłki nożnej! I oto nam chodziło” — mówił trener SMS Niemce Emanuel Józefacki. „Jestem bardzo zadowolony z przebiegu całego turnieju, jeszcze dwa miesiące temu zamkinaliśmy końcowe tabele w turniejach grając z tymi samymi drużynami. Dziś nie tylko udało się wszystkim naszym drużynom wyjść z grupy, ale odnieśliśmy wielki sukces, ponieważ zajęliśmy 3 miejsce na „Świecie” — z uśmiechem komentował Piotr Kot — trener SMS Niemce. Rozmogowani zawodnicy toczyli wyrównaną walkę. Meczeg rozgrywane były w systemie — 8 minut bez zmiany stron. Z każdej grupy wychodziły po dwa zespoły. W grupie A: \| Lp \| Kraj \| Punkty: \| \|----\|------------\|---------\| \| 1. \| Hiszpania \| 6 \| \| 2. \| Argentyna \| 3 \| \| 3. \| Anglia \| 0 \| Mecz w tej grupie: Argentyna-Hiszpania (0–1), Hiszpania-Anglia (1–0), Argentyna-Anglia (2–0) W grupie B: \| Lp \| Kraj \| Punkty: \| \|----\|------------\|---------\| \| 1. \| Meksyk \| 6 \| \| 2. \| Holandia \| 1 \| \| 3. \| Chorwacja \| 1 \| Mecz w tej grupie: Chorwacja-Meksyk (0–4), Meksyk-Holandia (1–0), Chorwacja-Holandia (0–0). W grupie C: \| Lp \| Kraj \| Punkty: \| \|----\|------------\|---------\| \| 1. \| Kostaryka \| 6 \| \| 2. \| Portugalia \| 3 \| \| 3. \| USA \| 0 \| Mecz w tej grupie: Kostaryka-Portugalia (6–0), Portugalia-USA (1–0), Kostaryka-USA (2–0). W grupie D: \| Lp \| Kraj \| Punkty: \| \|----\|------------\|---------\| \| 1. \| Niemcy \| 6 \| \| 2. \| Brazylia \| 3 \| \| 3. \| Włochy \| 0 \| Mecz w tej grupie: Brazylia-Niemcy (0–1), Niemcy-Włochy (1–0), Brazylia-Włochy (1–0). Ćwierćfinały: Hiszpania-Holandia (1–0) Argentyna-Meksyk (2–0) Portugalia-Niemcy (0–2) Kostaryka-Brazylia (2–0) Półfinały: Hiszpania-Argentyna (1–0) Niemcy — Kostaryka (0–0) w karnech (2–0) Mecz o 3 miejsce: Argentyna - Kostaryka (0–1) Finał: Hiszpania-Niemcy (1–0) Pierwszym zdobywcą Pucharu Świata w MINI MUNDIALU w Niemcach została Hiszpania — LKS Skrobów. Serdecznie gratulujemy zwycięzcom! Najlepszym strzelcem, a właściwie strzelczynią została Alicja Bijak ze Szkoły Mistrzostwa Sportowego Niemce (Kostaryka). Zdobyła 5 goli. Nagrodą była piłka. Najlepszym bramkarzem został reprezentant KKS Sygnal Lublin I (Niemcy). Nagrodą były rękawice bramkarskie. Najlepszym zawodnikiem MINI MUNDIALU został reprezentant LKS Skrobów (Hiszpania). Nagrodą były ochraniacze na golenie. Koszulki reprezentacyjne Turniej zakończył piknik rodzinny. Atrakcjami pikniku był dmuchany zamek dla dzieci, bramka celnościowa oraz kiełbaski prosto z grillu. Każdy zawodnik, rodzice i trenerzy zostali obdarowani przez pobliskich sadowników jabłkami. Fotografie: Małgorzata Urbaś I Miejsce Zespół Hiszpania II Miejsce Zespół Niemcy III Miejsce Zespół Kostaryka Najlepszy strzelec — Alicja Bijak Studio Tańca RYTHM-X GOK Niemce Zaprasza na zajęcia taneczne wszystkich chętnych w następujących grupach wiekowych: - Dzieci 5-6 lat - Dzieci 7-11 lat - Młodzież 12-15 lat - Młodzież i Dorosli powyżej 15 lat - Dorosli powyżej 30 lat Gminny Ośrodek Kultury prowadzi również zapisy na zajęcia w pracowni plastycznej i nauki gry na gitarze. Szczegółowe informacje: tel.81 7561555, www.gok-niemce.pl oraz na facebooku Gminny Ośrodek Kultury w Niemcach Turniej w Dęblinie Wiadomość z ostatniej chwili – zajęliśmy PIERWSZE miejsce w turnieju w Dębline!!! Dziękujemy całemu naszemu zespołowi i mamy nadzieję na więcej. Gratulujemy pozostałym drużynom! Na zdjęciach puchar wraz ze zwycięską drużyną! Trenerzy: Emanuel Józefacki i Piotr Kot Marzysz o karierze takiej jak Kasi Kiedrzynek? Pomożemy Ci spełnić te marzenia! Nie czekaj! Już teraz zapisz się do drużyny kobiet prowadzonej przez Szkołę Mistrzostwa Sportowego Niemce! Szukamy przede wszystkim osób kochających piłkę nożną, jeśli nie jesteś pewna czy się nadajesz, a spełniasz ten warunek pozwól nam Cię sprawdzić. Zapisy pod numerami: Piotr Kot 791 937 996, Emanuel Józefacki 791 937 912 Nowa, szersza droga na Stoczku 21 sierpnia odbyło się oficjalne przekazanie przez wykonawcę drugiego etapu przebudowy drogi gminnej nr 106030L w miejscowości Stoczek. Wójt gminy Niemce — Krzysztof Urbas oraz kierownik referatu ds. inwestycji — Paweł Gospodarek osobiście przeprowadzili oględziny nowej nawierzchni. Koszt 688 metrowego odcinka wyniósł około 374 000 zł. Park w Niemcach już gotowy! Mieszkańcy Niemiec mogą już korzystać z licznych atrakcji Parku w Niemcach, który po rewitalizacji prezentuje się naprawdę wspaniale. Oficjalne otwarcie obiektu odbędzie się w drugiej połowie października, ale już teraz został on udostępniony dla odwiedzających. Najmłodsi mieszkańcy Niemiec mogą mile spędzać czas na placach zabaw, a starsi korzystać z siłowni na świeżym powietrzu lub relaksować się na ławkach wkomponowanych w ruiny po dworze. Do parku można przyjechać rowerem i zaparkować go pod nowopowstałą wiątę. Wyremontowany budynek po starej hydroformi będzie stanowił zaplecze parku oraz stańcie się miejscem spotkań dla klubu seniora. Prace rozpoczęto pod koniec 2013 roku. Koszt całego przedsięwzięcia to około 2,8 miliona złotych. W parku posadzono 7 551 krzewów liściastych, 1 202 iglasty oraz prawie 1 000 wieloletnich roślin. Na te nasadzenia gmina otrzymała dotację w wysokości 60 tysięcy złotych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zieleni uzupełnia ponad hektar trawników. Teren w okolicy parku także ulega przejmianie. Prywatny inwestor wykupił działkę sąsiadującą z nieistniejącą już starą gorzelnią i uzyskał pozwolenie w starostwie na budowę obiektu handlowo-usługowego w kompleksie obsługi produkcji ogrodniczej – tzw. Zielony Market, z małym placikiem targowym do handlu warzywami. Otrzymamy ponad 96 tys. zł na drogę w Woli Krasienińskiej 20 sierpnia Wojewoda Lubelski Wojciech Witk podpisał 13 umów z przedstawicielami lokalnych samorządów na dofinansowanie remontów dróg z Narodowego Programu Przebudowy Dróg Lokalnych. Wśród tych umów znalazła się umowa na modernizację ok. jednokilometrowego odcinka drogi w miejscowości Wola Krasienińska z kwotą dofinansowania ponad 96 tys. zł. Projektowanie budowy kanalizacji dla znacznej części gminy Niemce Uwaga mieszkańców – firma GEOKART – International Sp. z o. o. w Rzeszowie rozpoczęła opracowanie dokumentacji projektowej budowy kanalizacji dla znacznej części gminy Niemce: Jakubowice Końskie, Jakubowice Końskie Kolonia, Elizówka II etap, Ciecieryn, Półko, Dys. W związku z powyższym informujemy mieszkańców o rozpoczęciu prac związanych z uzgodnieniami w terenie. Uroczyste otwarcie świetlicy w Elizówce 7 września od godziny 11.30, licznie zgromadzeni mieszkańcy Elizówki świętowali otwarcie świetlicy, która na przełomie 2013/2014 roku poddana została gruntownej przebudowie. Na bazie kilku ścian i fundamentów poprzedniego budynku została wybudowana praktycznie nowa świetlica. Mieszkańcy będą mogli korzystać teraz z kilku pomieszczeń rozmieszczonych na dwóch kondygnacjach. Teren wokół obiektu został ogrodzony i wyłożony kostką brukową. Całkowity koszt inwestycji wyniósł ponad 756 000 zł z czego 368 000 zł udało się uzyskać z UE w ramach projektu „PROW działanie 413 Odnowa i Rozwój Wsi”. W obecnej chwili Elizówka może się szczycić posiadaniem najładniejszej i najnowocześniejszej świetlicy w gminie Niercze. Uroczystości otwarcia rozpoczęły się oficjalnym przecięciem wstęgi przez wójta Gminy Niercze Krzysztofa Urbaśa w towarzystwie przewodniczącego Rady Gminy Niercze Henryka Ziebowicza, proboszcza parafii DYS Roberta Brzozowskiego, radnej Ewy Pitury, sołtysa wsi Elizówka Doroty Goźdź oraz panów Waldemara Kasprowicza i Grzegorza Latka. Następnie ksiądz Brzozowski poświęcił budynek i odrwał Mszę Świętą. Po liturgii wójt Gminy Niercze Krzysztof Urbaś uhonorował medalami „Zasłużony Dla Gminy Niercze” pana Waldemara Kasprowicza – wieloletniego sołtysa Elizówki i byłego radnego Rady Gminy Niercze oraz pana Grzegorza Latka – przewodniczącego Rady Sołeckiej Elizówki. Obaj panowie w sposób szczególny zasłużyli się lokalnej społeczności przez lata pracując społecznie na jej rzecz. Wsparli również działania gminy w kierunku odnowy budynku świetlicy. Po oficjalnej części przyszeli czas na zabawę. Na boisku ustawowanym przy świetlicy odbył się festyn rodzinny. Na scenie wystąpiły dzieci z Zespołu Placówek Oświatowych w Ciecierzynie, Zespół Ludowy „Ciecierzyn” oraz Zespół Ludowy „Dysowiancy”, w którym grają i śpiewają także mieszkańcy Elizówki. Dla dzieci został zorganizowany mini plac zabaw z dmuchanymi zamkami, a dorosli do ostatnich promieni zachodzącego słońca bawiли się na parkiecie ustawionym tuż przy scenie. Miejmy nadzieję, że po tak gruntownym remoncie budynek świetlicy będzie przez długie lata służył mieszkańcom Elizówki. Edukacja ekologiczna w Ciecierzynie Nauczycielki Przedszkola w Ciecierzynie w ramach zajęć dydaktycznych podejmowały w swoich grupach z dziećmi różnorodne działania o tematyce ekologicznej. Realizowały treści ekologiczne służące podnoszeniu wiedzy dzieci i rodziców oraz propagujące ideę ochrony środowiska naturalnego ze szczególnym zwróceniem uwagi na dbałość o najbliższego otoczenie, wykształcenie nawyku segregacji odpadów komunalnych oraz wykorzystania surowców naturalnych, wtórnych do wykonywania przedmiotów użytkowych. Dzieci w bezpośrednim kontaktie z przyrodą poznali życie pszczół w pasiece w Pszczelej Woli podczas wycieczki w dniu 17.06.2014r. Ponadto obejrzały cały sprzęt do pozyskiwania miodu. Miły okazje do degustacji miodu oraz obejrzały inne pożytki pszczele: wosk, kit, pyłki. Zobaczyły jakie przedmioty można wykonać z żelaza, poznanając tym samym pracę kowala w Wojciechowie oraz narzędzia metalowe służące człowieków w życiu codziennym. W Bęczynie, obserwując pracę garmcarza dowiedziały się w jaki sposób wykorzystać glinę, aby powstały piękne garnki i inne przedmioty ceramiczne. Wspaniałą przygodę na szlaku „Ginące zawody w służbie człowieka” przeżyło 60 dzieci. Działaniami edukacji ekologicznej objęci zostali również rodzice. Uczestnicząc w warsztatach nauczyli się wykorzystywać zużyte przedmioty do wytwarzania wazonów, pudełek i innych dekoracji techniką decoupage. Podczas części teoretycznej rodzice obejrzeli prezentację multimedialną opracowaną przez nauczycielkę biologii pt. „Mój dom domem ekologicznym”, z której dowiedzieli się na temat korzyści płynących z segregowania odpadów komunalnych... Niewykluczone, ale doskonałe efekty zrealizowanych zadań projektu to: wzrost świadomości dzieci i rodziców na temat ekologii, prawidłowa segregacja śmieci oraz dbanie o czystość najbliższego otoczenia. Również w przedszkolu sprawdziło się powiedzenie „Ponieważ Ziemia opiekuje się nami, zapokujemy się ziemią. Odwzajemniamy miłość jaką nas obdarza, utrzymując ją w czystości i szczęściu”. W wyniku realizacji zadań projektowych nastąpiło: - Podniesienie świadomości ekologicznej dzieci i rodziców poprzez uświadomienie skutków zasmaczenia najbliższej okolicy oraz pożytku płynącego z segregacji śmieci. - Promowanie ekologicznego i prozdrowotnego stylu życia. - Budzenie szacunku dla przyrody poprzez spędzanie czasu w gospodarstwie pasterzycym w Pszczelej Woli. - Zdobycie wiedzy na temat wykorzystania naturalnych surowców do wytwarzania przedmiotów użytkowych oraz poznanie ginących zawodów: pszczelarz, kowal, garmcarz. - Nabycie przez dzieci umiejętności segregowania odpadów. - Propagowanie u dzieci wiedzy o zdrowym stylu życia i właściwościach zdrowotnych miodu. Realizując zadania projektowe „Niepotrzebne staje się użyteczne” zorganizowaliśmy następujące konkursy dla dzieci uczęszczających do przedszkola: - Konkurs plastyczny „Piękny las to czysty las” - Konkurs fotograficzny „Jak nie chcemy, żeby wyglądała nasza okolica – zaśmiecone miejsca w mojej miejscowości” - Konkurs literacki na wiersz o tematyce ekologicznej Wszystkie opisane działania na realizacje projektu „Niepotrzebne staje się użyteczne” były możliwe do zrealizowania dzięki funduszom uzyskanym od Wójta Gminy Niemce Krzysztofa Urbasia oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie. Hanna Adamczyk Nabór do Grupy Edukacji Patriotycznej „Ćwieki 1863” Dom Nasutów i Nasutowski Klaster Turystyczny zapraszają do współtworzenia grupy edukacji patriotycznej „Ćwieki 1863”. Grupa bezpośrednio nawiązuje do historii okresu Powstania Styczniowego. „Ćwieki” nazwę zawdzięczają swojemu dowódcy pułkownikowi Kajetanowi Ćwiek-Cieszkowskiemu. Żołnierza mi byli ochotnicy, chłopcy i dziewczęta przede wszystkim z terenu obecnej gminy Niemce, Lubartowa i Lublina. Oddział wsiął się w wielu bitwach i potyczkach Powstania Styczniowego na ziemi lubelskiej, sandomierskiej, radomskiej i kresach wschodnich. Zadaniem grupy jest krzewienie postaw patriotycznych, edukacja młodego pokolenia, integracja społeczności lokalnej oraz poznanie i promocja walorów historycznych i turystycznych Lubelszczyzny. Grupa działa poprzez udział w uroczystościach i inscenizacjach, pokazy edukacyjne i gry terenowe. Organizuje projekty o zasięgu regionalnym i międzynarodowym. Zapraszamy wszystkich na spotkanie informacyjne: 16 października 2014 godz. 17.00 Miejsce: Dom Nasutów, Nasutów 98a, 21-025 Niemce Zapraszamy na spotkanie z przygoda! 100 lat temu w Krasieninie część II 25 lipca 1914 roku w 30 numerze warszawskiego tygodnika pozytywistycznego „Prawda” ukazał się kolejny artykuł zatytułowany Krasienin. Autorką tego tekstu była dwudziestopięcioletnia studentka nauk przyrodniczych i ekonomii – Maria Dąbrowska. Dąbrowska w późniejszych latach znana powieściopisarka, autorka powieści „Noc i dnie” gościła w miejscowości Krasienin na przełomie czerwca i lipca 1914 roku. Swoje wrażenia z podróży przedstawiła na łamach warszawskiego tygodnika w dwóch kolejnych numerach gazety (29 i 30). W stuletnią rocznicę tego wydarzenia pragnę czytelnikom „Takiej Gminy” przybliżyć obraz wsi Krasienin z tamtego okresu. W tym numerze prezentuję część drugą relacji (część pierwsza zaprezentowana została w poprzednim numerze „Takiej Gminy”). Zwracam uwagę, iż w przedruk u celowo została zachowana powsinia i składnia z przed stu lat. KRASIENIN II Pobieżny zarys pracy w Krasieninie tak mniej więcej wygląda: W roku 1912-tym włościanie Krasienscy w porozumieniu z Kamionką, gdzie już istniała mleczarnia, taką spółdzielczą mleczarnie zarobić postanowili. Otwarto mleczarnię 12 grudnia 1912-go roku i wysłano delegata do Warszawy, by zbadał stosunki – dla decyzji, czy przyłączyć nową mleczarnie do Sekcji Mleczarskiej przy C.T.R. czy przy Tow. Kół. Staszycy. Ostatecznie zdecydowano to drugie. Dziś do mleczarni należy 81 udziałowców mających przeszło 200 krów. Ostatecznie jednak ta karygodna niejednośc wobec instytucji stworzonych własnymi siłami – na którą ostra zwraca uwagę p. Z. Chmielewski w ostatnim numerze „Mleczarstwa”, – i tu daje się we znaki. Tylko 30 przeciętnie udziałowców dostarcza mleka do własnej mleczarni. Najwyższa liczba dostarczających (w niektórych miesiącach) sięga 57-miu. Dostarczają mleka od niespełna 100 krów. Masła przerabia mleczarnia dziennie 35 funtów – 2 razy na tydzień wysyła je do Sekcji Staszycowskiej w Warszawie (Chmielna 17). Przeciętnie wysyła się miesięcznie 500 funtów – w czerwcu, ta liczba dochodzi i do 1000. Za 1% tłuszczu płaci się kopiejkę z ulamkiem. Mijają krowy od 3% do 5% tłuszczu. W 1913 roku ogólnego obrotu było 6126,04 rubla. Mimo, że mleczarnia jest „zaraniarska” – a Kółko Rolnicze w Krasieninie należy do Wydziału Kółek przy C.T.R. – zgoda między tymi dwiema instytucjami panuje najuzupełnijesz. W Kółku jest też sporo „zaraniarzy” i na adres Kółka 14 egzemplarzy „Zarania” przychodzi. Kółko założone zostało 1912-go roku – siłami samych chłopów. W ciągu roku 1913-go było 63 członków z opłaconymi składkami. Odbyło się 11 zebran miesięcznych i 7 zebran zarządu. Na zebraniach było przeciętnie 54 członków. Kółko Krasieńskie stara się obecnie o koncesję na bibliotekę i ochronkę. Prócz wyżej wspomnianego „Zarania” przychodzi do kółka – 8 egzemplarzy „Gazety Świątecznej, 2 „Ludu Polskiego”, 2 „Zorzy”, 2 „Przewodnika Kółek i Spółek”, 1 „Polak Katolik”. Kółko sprowadziło dla członków spółkowy tryjer (wialnie) i wypożycza go za opłatą 4 kopiejkę od puda. Po zatem za pośrednictwem Kółka poszczególni jego członkowie sprawdzili sobie 3 siewniki, kilka wypielaczy, 4 zniewiarki i 5 młocarni kieratowych. Włościanie są tu na ogół zamożni i niejednego z nich przy braku dostatecznej ilości mydła w domu, można jednak zauważyć pod szopą: siewnik, zniewiarkę lub kultywar. Mimo to nie potrafią jeszcze wyzyskać odpowiednio swej ziemi i gospodarstwa, i są często podobne do słynnych posiadaczy skarbu. Włościanin na morgach za granicą – miałby trzy izby – 15 krów i posylaby dzieci do uniwersytetu – tutaj nie każdy na takim obszarze może koniec z końcem zwać – ma: 5 krów, jedną izbę – i umie co najwyżej czytać i pisać. Wracając do Kółka Rolniczego – członkowie obowiązani są na każde zebranie przygotowywać pogadanki i temat do dyskusji. W ciągu roku 1913-go Kółko Krasieńskie za pomocą C.T.R. urządziło trzydniowe kursy rolnicze i odczyt hodowlany – słuchaczy było przeciętnie 236. Obecnie jest zamiar urządzenia kursów dla kobiet. Kółkowiec, który opuścił trzy posiedzenia, zostaje z Kółka wykreślony. Istnieje również w Krasieninie współdzialecza Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa, założona przed 7-miu miesiącami. Należy do niej 111 gospodarzy. Udziały wynoszą 25 rubli i 75 dla członków założycieli. Obrót kasy za 7 miesięcy jej istnienia wynosi 9500 rubli. Główne operacje Kasy to pożyczki. W takim towarziskim czy Kujawskim ludzie siedzą na pieniędzach, mieliby co do Kasy wkładać, aby groszem na publiczne potrzeby obraćć było można, ale oni często wolą ten grosz dusić. Tutaj przeważnie pożyczca się na kupno ziemi i krów, na budowę itd. Wkładów jest w kasie tylko 1500 rubli, a pożyczek w ostatnim miesiącu (maju) wydano 4000. Najwyższa pożyczka 300 rubli wynosi, najniższa 35 rubli (jedna). Od pożyczek kasa bierze 8%. W innych krajach uważano by to za procent szalenie wygórowany, u nas jest on względny, boć trudno tu jeszcze stosować nazwę „tani kredyt”. Pożyczki Kasa wydaje na rok, i sama na nich mało zarabia, bo Bankowi Tow. Współdzialecznych 7/5% płaci. Brak pieniędzy boleśnie daje się we znaki w naszych organizacjach drobnego kredytu. W takim Krasieninie wpływa tygodniowo deklaracja na 1000 rubli, kasa jest w stanie drobną jeno część żądanych pożyczek wydać. Wszystkie te instytucje Krasieński mieszcza się w starym długim domu, dawnym karpackim. Brzydkie to i obdrapane. Wspólnymi siłami uda się jednak ten dom przerobić, lub kupić nowy piękniejszy. Obecnie kluje się w Krasieninie projekt założenia piekarni wspólnotecznej. Sklep spożywczy został niedawno otwarty; jeszcze się o nim nic nie da powiedzieć. Obywatelem tej dzielnej pracy, zwłaszcza tym młodym, co potrafią do białego dnia radzić nad podniesieniem swych charakterów i budowaniem społecznych instytucji, zaraniarzom i przedświtowcom, zuchwałym i twórczym, staropolskim – Szczęść Boże. M. Dąbrowska 1 Centralne Towarzystwo Rolnicze było organizacją rolniczą założoną na terenie Królestwa Polskiego w 1897 roku. W Towarzystwie dominowały wpływy ziemiańskie. CTR składało się z wielu wydziałów (rolny, hodowlany, mleczarski, leśny, rybacki, społeczno-ekonomiczny, doświadczalno-naukowy, w tym Wydział Rolniczych). 2 Towarzystwo Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica założone zostało w 1906 w Królestwie Polskim. Była to organizacja chłopska o celach społeczno-gospodarczych i kulturo-wychowawczych. W ramach swojej działalności Towarzystwo zakładalo spółdzielnie, kasę oszczędnościowo-pożyczkowe, straze pożarne, prowadzilo biblioteki, kursy osiwiotowe, organizowało wystawy, wycieczki. Od początku swego istnienia Towarzystwo związane było z tygodnikami chłopskimi „Siewbaw” a następnie „Zaranie”. W TKR czynnie działała również Irena Kosmowska. 3 Zygmunt Chmielewski (ur. 5 marca 1873 w Warszawie, zm. 24 kwietnia 1939 w Warszawie) – polski inżynier chemik, działacz spółdzielczy, dyrektor Departamentu Rolnictwa i Dób Koronnych (1917), kierownik resortu rolnictwa i dobr państwowych w 1919. Od 1908 roku współpracował z Centralnym Towarzystwem Rolniczym w Warszawie i Warszawskim Ziemiańskim Towarzystwem Mleczarskim. 4 1 funt = 3,2 litry = 0,4095 kg. 5 1 pud = 40 funtów = 16,38 kg 6 Bank Towarzystw Spółdzielczych w Warszawie powstał jako spółka akcyjna spółdzielni kredytowych w 1909 roku. Pierwszym prezesem banku został Zygmunt Chrzanowski. 7 Dąbrowska odwołowała się do czytelników tygodnika „Zaranie” oraz młodzieży chłopskiej będącej pod wpływem młodzieżowego dodatku do tego pisma „Świat — Młodzi idą” redagowanego przez Irenę Kosmowską. Nasza gmina na Dożynkach Powiatowych w Radawcu 31 sierpnia 2014 roku na lotnisku w Radawcu odbyły się Dożynki Powiatowe. Uroczystości rozpoczęły się Korowodem Dożynkowym. Wzorem lat ubiegłych na obchodach nie zabrakło także przedstawicieli Gminy Niemce. Naszą delegację wieńcową poprowadzili: Wójt Gminy Niemce Krzysztof Urbaś z małżonką, Zastępcą Wójta Iwona Pulińska oraz Wiceprzewodniczący Rady Gminy Niemce Wojciech Domownik. Wieńce reprezentujące Gminę Niemce zostały wykonane przez panie z Kół Gospodyń Wiejskich z Polka (wieńiec tradycyjny) oraz Zalesia i Woli Niemieckiej (wieńiec nowoczesny). Ten ostatni w Powiatowym Konkursie na „Najładniejszy Wieńiec Dożynkowy” otrzymał trzecią nagrodę. Po prezentacji wieńców przed sceną odbyła się inscenizacja tradycyjnego Obżędu Dożynkowego. O godzinie 11.00 Mszę Świętą dziękczynną dla zgromadzonych mieszkańców powiatu odprawił abp Stanisław Wielgus oraz proboszcz Radawca Dużego ks. Stanisław Papierz. Po mszy, licznie przybyli mieszkańcy naszego powiatu rozpoczęli zwiedzanie miasteczka dożynkowego. Jednym z najbardziej obieganych namiotów promujących tego dnia był namiot Gminy Niemce. Można tu było zasmakować w tradycyjnym swojskim jedle, skosztować domowych wypieków, a także posłuchać tradycyjnych, ludowych piosenek w wykonaniu zespołu ludowego Dyswacicy. O popularności naszego stoiska może świadczyć również wizyta ekipy TVP Lublin, której wójt udzielił wywiadu. Podczas „Biesiady Dożynkowej” na scenie rozstrzygnięto konkurs na „Najładniejszą Poseję Powiatu Lubelskiego”. I tutaj też Gmina Niemce nie dała o sobie zapomnieć. Pierwsze miejsce w kategorii „zbudowa jednorodzinna i wielorodzinna” zajęła posejosa pani Jolanty Bocian z Ciecierzyną, a w kategorii „zagroda wiejska” trzecie miejsce uzyskało gospodarstwo pana Wojciecha Drożda położone w Kolonii Krasienin. Nagrodzonym serdecznie gratulujemy. W części artystycznej, na scenie wystąpił zespół Cliver, Chonablie, a tegoroczną gwiazdą wieczoru był zespół Zakopower. Na zakończenie imprezy, odbył się imponujący pokaz sztucznych ogni. (tg.) Powitaliśmy gości Dożynek Wojewódzkich Niemce 2014... Wszystkie drogi dojazdowe na miejsce Dożynek zostały przystrojone okolicznościowymi dekoracjami. Dużą w tym zasługę pracowników Urzędu Gminy Niemce, którzy pod kierunkiem Iwony Prązmo – kierownika referatu ds. organizacyjnych, przygotowali przepiękne „witaczę”. Inne dekoracje były rezultatem konkursu (skierowanego do Sołectw z terenu naszej gminy) na „Najpiękniejszą dożynkową dekorację Sołectw w gminie Niemce”. Organizatorami Konkursu byli: Urząd Gminy Niemce i Gminny Ośrodek Kultury w Niemcach. Do konkursu przystąpiło sześć sołectw w: Boduszynie, Ciecierzynie (dwie dekoracje), Majdanie Krasienińskim, Półku, Woli Niemieckiej i Zalesiu. W konkursie przyjęto następujące kryteria oceny: 1. Pomysłowość: 0-5 punktów (oryginalność, walory humorystyczne, nawiązanie do aktualnych wydarzeń społecznych) 2. Związek z kulturą rolniczą i tradycją regionu, symbolika żniwna: 0-5 punktów (np. wykorzystanie w dekoracji płodów rolnych, snopów zbóż, motywów żniwnych, tradycyjnych narzędzi rolniczych) 3. Rozmiar dekoracji: 0-5 punktów 4. Estetyka wykonania i ogólny wyraz artystyczny: 0-5 punktów. Jury KONKURSU powołane przez organizatorów w składzie: 1. Iwona Duda – instruktor plastyki GOK Niemce 2. Jerzy Pęczula – artysta plastyk 3. Irena Afryka – instruktor GOK Niemce w dniu 14.09. 2014 roku dokonało przeglądu dekoracji, poddając je punktowej ocenie. (tg.) Wyróżnienie: Koło Gospodyń Wiejskich Ciecierzyn Wyniki konkursu: I miejsce – Sołectwo Półko II miejsce – Sołectwo Majdan Krasieniński III miejsce – Sołectwo Zalesie Wyróżnienie: Sołectwo Ciecierzyn Wyróżnienie: Sołectwo Wola Niemiecka Data 14 września 2014 roku na długo zapadnie w pamięci społeczności Gminy Niemce. Tego dnia tysiące mieszkańców naszego regionu przybyło do Niemiec aby wspólnie świętować Tradycyjne Święto Plonów Województwa Lubelskiego. Na placu przy ul. Różanej w Niemcach powstało małe miasteczko, gdzie swoje stoiska promocyjne mieli przedstawiciele gmin i powiatów województwa lubelskiego. Była to okazja do zapoznania się z tym co poszczególne gminy mają do zaofertowania na swoim terenie. Nasz namiot jak zwykle cieszył się ogromną popularnością wśród zwiedzających. Na takiej imprezie nie zabrakło również wystawy najnowocześniejszych maszyn rolniczych, ciągników, urządzeń do produkcji zwierzęcej czy też rolniej i ogrodniczej. Na licznych stoiskach prezentowały się firmy i instytucje z terenu Lubelszczyzny, zaś najmłodsi uczestnicy Dożynek bawiili się na weselowym miasteczku. Dla dzieci organizatorzy przygotowali także szereg atrakcji w tym gry, zabawy i konkursy. Głowne uroczystości rozpoczęły się o 10.30 korowodem delegacji dożynkowych z poszczególnych powiatów, na którego czele szli Małgorzata Dziuba z Rudki Kozłowieckiej i Marian Wójcik z Woli Krasieńskiej – Starostowie Dożynek. Gospodarzami tegorocznego święta plonów byli Marszałek Województwa Lubelskiego Sławomir Sosnowski, Wojewoda Lubelski Wojciech Wilk, Starosta Lubelski Paweł Pikula oraz Wójt gminy Niemce Krzysztof Urbaś. Jedną z atrakcji był staropolski obrządek dożynkowy przedstawiony przez grupę Od 1994 roku, wraz z mężem Januszem, prowadzi fermę drobiu specjalizującą się w hodowli indyka. Ferma obejmuje budynki o łącznej powierzchni 4 tys m², w hodowli jest 23 tysiące indyków w jednym zucie. Państwo Dziuba swoje gospodarstwo modernizują i wyposażają w nowoczesny sprzęt rolniczy korzystając z dotacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Paśnią pani Małgorzaty jest jej przydomowy ogród i jego pielęgnowanie. Niezwykłą ozdobą posesji państwa Dziubów są pawie, które trzymają hobbystycznie. Pani Małgorzata Dziuba wraz z mężem Januszem mają troje dzieci: 19-letniego Karola, 17-letnią Olę i 14-letnią Kingę. Od 1996 roku, wspólnie z żoną Kamilą, prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 100 ha. Przejęte od rodziców pana Mariana, 12 ha powiększyli do 40 ha. Dodatkowo wydzierżawiają 60 ha. Swoje gospodarstwo modernizują i wyposażają w nowoczesny sprzęt rolniczy korzystając ze środków Unii Europejskiej. Gospodarstwo specjalizuje się w produkcji mleka i żywności wołowej, obecnie stado liczy 190 sztuk bydła (w tym 60 krów dojnych), dla których na 25 ha uprawiana jest kukurydza na kiszonkę. Pozostały areal przeznaczony jest na uprawę zbóż (45 ha), buraka cukrowego (10 ha), reszta to użytki zielone. Miesięcznie gospodarstwo produkuje powyżej 40 tysięcy litrów mleka, które skupowane jest przez Mleczarnię w Michowie. Pan Marian lubi swoją pracę, stara się doskonalić i rozwijać swoją działalność, w związku z czym jeździ na wystawy rolnicze m.in.: Zwierząt Hodowlanych, Maszyn i Urządzeń Rolniczych w Stinie oraz POLAGRA w Poznaniu. Pan Marian Wójcik z żoną Kamilą mają dwóje dzieci: 16-letniego syna Jakuba i 9-letnią córkę Natalię. 2014 – to było wielkie święto! z Rozkopaczewa i nasz rodzimy zespół ludowy „Dysowiacy”. Wśród występujących zespołów na scenie zaprezentowali się także nasi artyści z zespołu ludowego „Ciecierzyń”, chóru męskiego „Bas Canto” oraz młodzież ze Studia Tańca RYTHM-X. Dożynki były również okazją do przyznania wyróżnień na szczeblu wojewódzkim. Wśród wyróżnionych z terenu Gminy Niercie odznaką honorową „Zasłużony Dla Województwa Lubelskiego” odebrali: pan Eugeniusz Woźniak dla firmy „RYJEK” i Jan Szulżyk dla firmy „POL-SKONE”. Natomiast Zarząd Województwa Lubelskiego wyróżnił Gminny Ośrodek Kultury w Niemcach „Medalem Pamiątkowym Województwa Lubelskiego” za szczególne zasługi na rzecz rozwoju kultury w Województwie Lubelskim. Równolegle do występów na scenie odbył się także Konkurs Wieńców Dożynkowych. Wśród najpiękniejszych wieńców w województwie lubelskim, drugie miejsce (w kategorii wieńców nowoczesnych) zajęła praca wykonana przez panie z KGW z Zalesia i Woli Niemieckiej. Serdecznie gratulujemy! W części artystycznej na scenie pojawiły się takie zespoły jak: Rokiczanka, MiG, Jorgus i Pawkin. Podczas koncertu „Rokiczanki” naszą imprezę zaszczycił swoją obecnością Minister Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak – Karnysz. Część artystyczna, a zarazem całe obchody dożynkowe zwińciczył wspólna koncert Kasi Kowalskiej. Dożynki Wojewódzkie - Niemce 2014	6536e974-a1ce-486a-b38e-b500bddbb630	finepdfs	2.070313	CC-MAIN-2021-10	https://gok-niemce.pl/files/taka-gmina_7-8_108-109_2014.pdf	2021-03-02T03:49:58+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178363217.42/warc/CC-MAIN-20210302034236-20210302064236-00466.warc.gz	362,057,851	0.999817	0.999922	0.999922	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	true	[ 270, 4273, 10557, 11939, 12903, 17384, 18534, 21119, 23318, 27791, 35263, 37331, 39008, 42192, 43539, 43574 ]	1	0
INFORMACJA DODATKOWA DO SPORZĄDZONEGO BILANSU ZA 2019 ROK SZKOŁA PODSTAWOWA W MSZANIE I. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. 1.1 Nazwa jednostki – Szkoła Podstawowa w Mszanie 1.2 Siedziba jednostki – 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 1.3 Adres Jednostki – 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 1.4 Podstawowy przedmiot działalności – Działalność edukacyjna 2. Wskazanie okresu objętego sprawozdaniem: 01-01-2019 – 31-12-2019 3. Omówienie przyjętych zasad (polityki rachunkowości), w tym metod wyceny aktywów i pasywów. 3.1 Dokonywanie odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych: a) składniki majątku o wartości początkowej poniżej 500,00 zł jednostka zalicza bezpośrednio w koszty, b) składniki majątku o wartości początkowej od 500,00 zł do 10.000,00 zł jednostka zalicza do pozostałych środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych i wprowadza do ewidencji bilansowej tych aktywów. Od tego rodzaju składników majątku jednostka dokonuje odpisów umorzeniowych w miesiącu przyjęcia do używania, poprzez odpisanie w koszty, c) składniki majątku o wartości początkowej powyżej 10.000,00 zł jednostka zalicza do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych w wprowadza do ewidencji bilansowej tych aktywów. Dokonywanie odpisów amortyzacyjnych rozpoczyna się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu oddania składnika do używania, według stawek określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych; 3.2 Nie dokonuje się odpisów aktualizujących wartość aktywów. 3.3 Metody wyceny zapasów i środków pieniężnych: a) zapasy wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia przy zastosowaniu metody FIFO, b) środki pieniężne wycenia się według wartości nominalnej 3.4 Ustalenie wyniku finansowego – jednostka stosuje porównawczy wariant ustalania wyniku finansowego 3.5 Ze względu na nieistotny wpływ na sytuację finansową oraz cyklicznie powtarzający się charakter jednostka nie stosuje rozliczeń międzyokresowych kosztów. Główna Księgową mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Gulaszek \| Nr \| Nazwa grupy rodzinnej (rodzaj) \| Wartość składnika aktywów początkowa – stan na początku roku w bilansie \| Zwiększenie wartości początkowej \| Aktualizacja \| Przychody \| Przeniesienie \| Zbycie \| Likwidacja \| Imię \| Ogółem zmniejszenie wartości początkowej (4 + 5 + 6) \| Zmniejszenie wartości początkowej (8 + 9 + 10) \| Wartość początkowa – stan na koniec roku obrotowego (3 + 7 – 11) \| \|----\|---------------------------------\|---------------------------------------------------------------\|---------------------------------\|--------------\|------------\|-------------\|--------\|-----------\|------\|--------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1 \| Wartości niematerialne \| 97 062,79 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 97 062,79 \| \| 2 \| Wartości twarda \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2.1\| Środki inwalidzkie \| 2 059 984,84 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 059 984,84 \| \| 2.1.1\| Grunty \| 21 284,14 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 21 284,14 \| \| 220.127.116.11\| Stanowiska wsiadania i przejazdów w STT oraz uzupełnienie wyciągów wymnych \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.1.2\| Budynki, lokale i części maszyn i urządzeń (lądowej i wodnej) \| 1 855 954,12 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 855 954,12 \| \| 2.1.3\| Urządzenia techniczne i maszyny śródtworu transportu \| 57 609,11 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 57 609,11 \| \| 2.1.4\| Urządzenia techniczne i maszyny śródtworu transportu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.1.5\| Urządzenia techniczne i maszyny śródtworu transportu \| 124 137,47 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 124 137,47 \| \| 2.2\| Urządzenia techniczne i maszyny śródtworu transportu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.3\| Urządzenia techniczne i maszyny śródtworu transportu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Sporządził: Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Kulesza Główna Księgowa Małgorzata Kosiorek-Bula mgr Małgorzata Kosiorek-Bula \| Lp. \| Nazwa grupy rodzajowej składnika aktywów według układu w bilansie \| Umorzenie – stan na początek roku obrotowego \| Zwiększenia w ciągu roku obrotowego \| Ogółem zwiększenie umorzenia \| Zmniejszenie umorzenia – stan na koniec roku obrotowego \| Umorzenie – stan na początkok roku obrotowego \| Wartość netto składników aktywów – stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|---------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-----------------------------------\|-----------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1 \| Wartości niematerialne i prawne \| 2 \| 13 \| 14 \| 15 \| 16 \| 17 \| 18 \| 19 \| 20 \| 21 \| \| 1. \| / \| 97 062,79 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 97 062,79 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2 \| Aktywa trwałe \| 1 454 272,47 \| 0,00 \| 0,00 \| 52 771,35 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 507 043,82 \| 605 692,42 \| 552 921,07 \| \| 2.1 \| Środki trwałe \| 1 454 272,47 \| 0,00 \| 0,00 \| 52 771,35 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 507 043,82 \| 605 692,42 \| 552 921,07 \| \| 2.1.1\| Grunty \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 21 264,14 \| 21 264,14 \| \| 18.104.22.168\| Grunty nieruchomości własności JST przeznaczone w użytkowanie dla własnych innych podmiotów \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.1.2\| Budynki, lokale obiekty inżynierii lądowej i wodnej \| 1 296 971,15 \| 0,00 \| 0,00 \| 45 249,15 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 342 220,30 \| 559 982,97 \| 514 733,82 \| \| 2.1.3\| Urządzenia mechaniczne i maszyny \| 33 163,85 \| 0,00 \| 0,00 \| 7 522,20 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 40 686,05 \| 24 445,26 \| 16 923,06 \| \| 2.1.4\| Środki transportu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.1.5\| Inne środki trwałe w budowie (inwestycje) \| / \| 124 137,47 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 124 137,47 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.2 \| Zaliczka na środki trwałe w budowie (inwestycje) \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.3 \| / \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: .... 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Buta Sporządził: Małgorzata Kosiorek-Buta Wicedyrektor Szkoły mgr Renda Galaszek Zatwierdził: ... Tabela 3. Aktualna wartość rynkowa środków trwałych \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Aktualna wartość rynkowa \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|--------------------\|--------------------------\|----------------------\| \| 1. \| Grunty \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| Budynki \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3. \| Dobra kultury \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: 9.08.2020r. Małgorzata Kosiorek-Bula Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Sporządził: .................................................................. Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ................................................................. Tabela 4. Odpisy aktualizujące wartość aktywów trwałych \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota odpisów \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|----------------------------------\|---------------\|----------------------\| \| 1. \| Długoterminowe aktywa niefinansowe \| 0,00 \| \| \| 2. \| Długoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| \| Data sporządzenia: .................. 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Buła Sporządził: ........................................... Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ........................................... \| Lp. \| Treść (nr działki, nazwa) \| Wyszczególnienie \| Stan na początek roku obrotowego \| Zmiany stanu w trakcie roku obrotowego \| Stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|--------------------------\|------------------\|---------------------------------\|--------------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| zwiększenia \| zmniejszenia \| (4 + 5 – 6) \| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| 1. \| \| Powierzchnia (m²)\| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| \| \| Wartość (zł) \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| 2. \| \| Powierzchnia (m²)\| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| \| \| Wartość (zł) \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| 3. \| \| Powierzchnia (m²)\| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| \| \| Wartość (zł) \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| 4. \| \| Powierzchnia (m²)\| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| \| \| Wartość (zł) \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| Data sporządzenia: .................. 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kostorek-Dula Sporządził: .................................................. Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ................................................. Tabela 6. Środki trwałe nieamortyzowane lub nieumarzane \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Stan na początek roku obrotowego \| Zmiany w trakcie roku obrotowego \| Stan na koniec roku obrotowego (3 + 4 - 5) \| \|-----\|------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|------------------------------------------\| \| \| \| \| zwiększenia \| zmniejszenia \| \| \| 1 \| Grunty \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| \| 2 \| Budynki \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| Data sporządzenia: .....31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Sporządził: ........................................... Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ........................................... \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Liczba \| Stan na początek roku obrotowego \| Zwiększenia \| Zmniejszenia \| Stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|---------------------------\|--------\|---------------------------------\|-------------\|--------------\|-------------------------------\| \| 1. \| Akcje i udziały \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| Dłużne papiery wartościowe\| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: .................. 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Sporządził: ........................................... Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ........................................... \| Lp. \| Grupa należności \| Stan na początek roku obrotowego \| Zmiany stanu odpisów w ciągu roku obrotowego \| Stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|-----------------\|---------------------------------\|---------------------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| zwiększenia \| wykorzystanie \| rozwiązanie \| \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| \| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 5 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 6 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: mgr Małgorzata Kosiorek-Buta Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: Tabela 9. Rezerwy na koszty i zobowiązania \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Stan na początek roku obrotowego \| Zwiększenie w ciągu roku \| Wykorzystanie w ciągu dnia/roku* \| Rozważenie w ciągu roku \| Stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|------------------\|---------------------------------\|--------------------------\|---------------------------------\|--------------------------\|-------------------------------\| \| 1 \| Rezerwy długoterminowe ogółem na pozostałe koszty \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2 \| Rezerwy krótkoterminowe ogółem na pozostałe koszty \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3 \| Ogółem rezerwy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: ...31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kostorek-Biła Sporządził: Zawiadził: Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Urbańczyk \| Lp. \| Zobowiązania \| powyżej 1 roku do 3 lat \| powyżej 3 lat do 5 lat \| powyżej 5 lat \| stan na \| Razem \| \|-----\|--------------------------------------------------\|-------------------------\|-----------------------\|--------------\|---------\|-------\| \| \| \| BO \| BZ \| BO \| BZ \| BO \| BZ \| \| 1. \| kredyty i pożyczki \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| z tytułu emisji gładkich papieży i weroślowych \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3. \| inne zobowiązania (weroślowe) \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4. \| zobowiązania wobec działców \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 5. \| z tytułu udziępczeń i innych świadczeń \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 6. \| z tytułu wynagrodzeń \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 7. \| pozostałe \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| Razem \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00** \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Główna Księgową mgr Małgorzata Kostorek-Biń Sporządził: Tabela 11. Zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego (wgodnie z przepisami podatkowymi) \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota zobowiązań \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|------------------------------------------------------\|------------------\|----------------------\| \| 1. \| Zobowiązania z tytułu leasingu finansowego zgadzane z przepisami o rachunkowości \| 0,00 \| \| \| 2. \| Zobowiązania z tytułu leasingu zwrotnego zgadzane z przepisami o rachunkowości \| 0,00 \| \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: mgr Małgorzata Kosińska Zatwierdził: mgr Renata Galiuszek Tabela 12. Wykaz zobowiązań zabezpieczonych na majątku \| Lp. \| Rodzaj zabezpieczenia \| Kwota zobowiązań na początku roku \| Kwota zabezpieczenia na koniec roku \| Na aktywach trwałych na początku roku \| Na aktywach trwałych na koniec roku \| Na aktywach obrotowych na początku roku \| Na aktywach obrotowych na koniec roku \| \|-----\|-----------------------\|----------------------------------\|-----------------------------------\|--------------------------------------\|--------------------------------------\|----------------------------------------\|----------------------------------------\| \| 1 \| Wskaże \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2 \| Hipoteka \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3 \| Zastaw w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| Skarbowy \| \| \| \| \| \| \| \| \| Inne (gwarancja, \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| kaskadowa, kara \| \| \| \| \| \| \| \| \| umowna) \| \| \| \| \| \| \| \| 5 \| Ogółem \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Sporządził: mgr Renda Gałaszek Zatwierdził: Tabela 13. Warunkowe zobowiązania wobec wierzycieli krajowych i zagranicznych \| Lp. \| Tytuł zobowiązania warunkowego \| Stan \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------\|-----------------------\| \| \| \| na początek roku \| na koniec roku \| \| \| \| obrotowego \| obrotowego \| \| 1. \| Udzielone gwarancje i poręczenia, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| udzielone dla jednostek powiązanych \| \| \| \| 2. \| Kaucje i wadla \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3. \| Zawarte, lecz jeszcze niewykonane umowy \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4. \| Nieuznane roszczenia wierzycieli \| 0,00 \| 0,00 \| \| 5. \| Inne \| 0,00 \| 0,00 \| \| 6. \| Ogółem \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: ........................................... 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: .................................................. mgr Małgorzata Kasiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły Zatwierdził: .......................................................... \| Lp. \| Wyszczególnienie (tytuły) \| Stan na początek roku obrotowego \| Stan na koniec roku obrotowego \| \|-----\|---------------------------\|---------------------------------\|-------------------------------\| \| 1. \| Ogółem czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów, w tym: (należy wyszczególnić ważniejsze tytuły figurujące w księgowości rachunkowej, np.: - opłacone z góry czynsze - prenumeraty - polisy ubezpieczenia osób i składników majątku) \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| Ogółem rozliczenia międzyokresowe przychodów (passywa bilansu) \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: ........................................... 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Buła Sporządził: .................................................................. Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ................................................................. \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota \| Dodatkowe Informacje \| \|-----\|---------------------------\|-------\|----------------------\| \| 1. \| Otrzymane gwarancje \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| Otrzymane poręczenia \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3. \| Ogółem: \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: ... 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kostorek-Bula Sporządził: .................................................. Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Gałaszek Zatwierdził: .................................................. \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|----------------------------------\|---------\|----------------------\| \| 1. \| Odprawy emerytalne i rentowe \| 8 904,20\| \| \| 2. \| Nagrody jubileuszowe \| 18 030,04\| \| \| 3. \| Inne \| 0,00 \| \| \| 4. \| Ogółem: \| 26 934,24\| \| Data sporządzenia: 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: mgr Małgorzata Kostorek-Buła Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: Tabela 17. Odpisy aktualizujące wartość zapasów \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|------------------\|-------\|---------------------\| \| 1. \| Materiał \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2. \| Towary \| 0,00 \| 0,00 \| Data sporządzenia: ............. 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły Zatwierdził: mgr Renata Galaszek \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------\|-------\|---------------------\| \| 1. \| Koszt wytworzenia środków trwałych w budowie, w tym: \| \| \| \| \| - odsetki, które powiększyły ten koszt w roku obrotowym \| 0,00 \| \| \| \| - różnice kursowe, które powiększały ten koszt w roku obrotowym \| 0,00 \| \| Data sporządzenia: ........................................... 31.03.2020r. Główna Księgową Sporządził: ..................mgr. Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ................................................................ Tabela 19. Przychody/koszty o nadzwyczajnej wartości lub które wystąpiły incydentalnie \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Kwota \| Dodatkowe informacje \| \|-----\|------------------------------------------------------\|-------\|----------------------\| \| 1. \| Przychody: \| \| \| \| \| - o nadzwyczajnej wartości, \| 0,00 \| \| \| \| - które wystąpiły incydentalnie \| 0,00 \| \| \| 2. \| Koszty: \| \| \| \| \| - o nadzwyczajnej wartości, \| 0,00 \| \| \| \| - które wystąpiły incydentalnie \| 0,00 \| \| Data sporządzenia: ............... 31.03.2020 r. Główna Księgowa Sporządził: ............................................................... Wicedyrektor Szkoły Zatwierdził: ............................................................. Tabela 20. Stan i struktura zatrudnienia w roku obrotowym \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Przeciętne zatrudnienie \| \|-----\|------------------------------------------------------\|-------------------------\| \| 1. \| Pracownicy umysłowi \| 45 \| \| 2. \| Pracownicy na stanowiskach robotniczych \| 9 \| \| 3. \| Osoby przebywające na urlopach bezpłatnych i wychowawczych \| 2 \| \| 4. \| Ogółem \| 56 \| Data sporządzenia: ................................................. 31.03.2020 r. Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Sporządził: ............................................................... Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek Zatwierdził: ....................................................................... \| II. Dodatkowe informacje i objaśnienia obejmują w szczególności: \| Wyszczególnienie \| Kwota \| \|---------------------------------------------------------------\|-----------------\|-------\| \| 1.7. Kwota odpisu aktualizującego należności finansowe z tytułu pożyczek udzielonych ze środków budżetu JST utworzonego na podstawie art. 35b ust. 1 ustawy o rachunkowości - ujęta w poz. 1.7 Informacji dodatkowej \| \| 0,00 \| \| 1.10. kwotę zobowiązań w sytuacji gdy jednostka kwalifikuje umowy leasingu zgodnie z przepisami podatkowymi (leasing operacyjny), a według przepisów o rachunkowości byłyby to leasing finansowy lub zwrotny z podziałem na kwotę zobowiązań z tytułu leasingu finansowego lub leasingu zwrotnego \| \| 0,00 \| \| 1.10.1. Łączna kwota zobowiązań z tytułu leasingu finansowego wykazana w pozycji 1.10 \| \| 0,00 \| \| 1.10.2. Łączna kwota zobowiązań z tytułu leasingu zwrotnego wykazana w pozycji 1.10 \| \| 0,00 \| \| 1.12. Łączną kwotę zobowiązań warunkowych, w tym również udzielonych przez jednostkę gwarancji i poręczeń, także wokółowych, niewykażanych w bilansie, ze wskazaniem zobowiązań zabezpieczonych na majątku jednostki oraz charakteru i formy tych zabezpieczeń \| \| 0,00 \| Potwierdzenie za zgodność z danymi w Informacji dodatkowej Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula (główny księgowy) Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Golaszek (kierownik jednostki) Wyciąg z danych zawartych w załączniku ‘Informacja dodatkowa’ \| Symbol \| Wyszczególnienie \| Uwaga JST \| \|--------\|------------------\|-----------\| Potwierdzenie za zgodność z danymi w Informacji dodatkowej Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula (główny księgowy) 2020.03.31 Wicedyrektor Szkoły mgr Ryszard Gajda (kierownik jednostki) \| AKTYWA \| Stan na początek roku \| Stan na koniec roku \| PASYWA \| Stan na początek roku \| Stan na koniec roku \| \|---------------------------------------------\|-----------------------\|---------------------\|---------------------------------------------\|-----------------------\|---------------------\| \| A Aktywa trwałe \| 605 692,37 \| 552 921,02 \| A Fundusz \| 346 806,56 \| 229 091,09 \| \| A.I Wartości niematerialne i prawne \| 0,00 \| 0,00 \| A.I Fundusz jednostki \| 4 491 332,43 \| 4 138 128,46 \| \| A.II Rzeczowe aktywa trwałe \| 605 692,37 \| 552 921,02 \| A.II Wynik finansowy netto (+,-) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| \| A.II.1 Środki trwałe \| 605 692,37 \| 552 921,02 \| A.II.1 Zysk netto (+) \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.1 Grunty \| 21 264,14 \| 21 264,14 \| A.II.2 Strata netto (-) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| \| A.II.1.1.1 Grunty stanowiące własność jednostki samorządu terytorialnego, przekazane w użytkowanie wieczyste innym podmiotom \| 0,00 \| 0,00 \| A.III Odpisy z wyniku finansowego (nadwyżka środków obrotowych) (-) \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.2 Budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej \| 559 982,97 \| 514 733,82 \| A.IV Fundusz mienia zlikwidowanych jednostek \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.3 Urządzenia techniczne i maszyny \| 0,00 \| 0,00 \| B Fundusze placówek \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.4 Środki transportu \| 0,00 \| 0,00 \| C Państwowe fundusze celowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.1.5 Inne środki trwałe \| 24 445,26 \| 16 923,06 \| D Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania \| 404 538,71 \| 443 158,29 \| \| A.II.2 Środki trwałe w budowie (inwestycje) \| 0,00 \| 0,00 \| D.I Zobowiązania długoterminowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| A.II.3 Zaliczka na środki trwałe w budowie (inwestycje) \| 0,00 \| 0,00 \| D.II Zobowiązania krótkoterminowe \| 404 538,71 \| 443 158,29 \| \| A.III Należności długoterminowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.1 Zobowiązania z tytułu dostaw i usług \| 19 381,78 \| 8 987,98 \| \| A.IV Długoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.2 Zobowiązania wobec budżetów \| 18 456,20 \| 14 384,00 \| \| A.IV.1 Akcje i udziały \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.3 Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń i innych świadczeń \| 37 927,35 \| 110 837,71 \| \| A.IV.2 Inne papiry wartościowe \| 0,00 \| 0,00 \| D.II.4 Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń \| 205 995,65 \| 194 134,50 \| Główna Księgową mgr Małgorzata Kosiorek-Bula (główny księgowy) Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Gładyszewska (kierownik jednostki) SJO BeSTia 1F65585D216D690A Korekta nr 1 Szkoła Podstawowa im. św. Kazimierza w Mszanie 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32 4720201, fax 32 4752919 NIP 647-24-45-787 \| A.IV.3 Inne długoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| \|------------------------------------------\|------\|------\| \| A.V Wartość mienia zlikwidowanych jednostek \| 0,00 \| 0,00 \| \| B Aktywa obrotowe \| 145 652,90 \| 119 328,36 \| \| B.I Zapasy \| 4 412,89 \| 4 509,02 \| \| B.I.1 Materiały \| 4 412,89 \| 4 509,02 \| \| B.I.2 Półprodukty i produkty w toku \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.3 Produkty gotowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.I.4 Towary \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II Należności krótkoterminowe \| 113 041,91 \| 93 760,19 \| \| B.II.1 Należności z tytułu dostaw i usług \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II.2 Należności od budżetów \| 6,08 \| 5,24 \| \| B.II.3 Należności z tytułu ubezpieczeń i innych świadczeń \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.II.4 Pozostałe należności \| 113 035,83 \| 93 754,95 \| \| B.II.5 Rozliczenia z tytułu środków na wydatki budżetowe i z tytułu dochodów budżetowych \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III Krótkoterminowe aktywa finansowe \| 28 198,10 \| 21 059,15 \| \| B.III.1 Środki pieniężne w kasie \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.2 Środki pieniężne na rachunkach bankowych \| 28 198,10 \| 21 059,15 \| \| B.III.3 Środki pieniężne państwowego funduszu celowego \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.4 Inne środki pieniężne \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.5 Akcje lub udziały \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.6 Inne papiery wartościowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| B.III.7 Inne krótkoterminowe aktywa finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula (główny księgowy) Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek (kierownik jednostki) SJO BeSTia 1F65585D216D890A Kobieca imienna im. św. Kazimierza w Mszanie 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32 4720261, fax 32 4752919 NIP 647-24-45-787 Wyjaśnienia do bilansu Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek SJO BeSTia 1F65585D218D690A Kołobrzegowa im. św. Kazimierza w Mszanie 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32-4720201, fax 32-475291 NIP (47-24-45-787) \| Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej \| Rachunek zysków i strat jednostki (wariant porównawczy) \| Adresat: \| \|----------------------------------------\|--------------------------------------------------------\|----------\| \| Szkoła Podstawowa im. Św. Kazimierza w Mszanie ul. Sportowa 3 44-325 Mszana \| sporządzony na na dzień 31-12-2019 r. \| Gmina Mszana \| \| Numer identyfikacyjny REGON 000782110 \| Wysłać bez pisma przewodniego 91F1FB92C037C1B2 \| \| A. Przychody netto z podstawowej działalności operacyjnej \| Stan na koniec roku poprzedniego \| Stan na koniec roku bieżącego \| \|----------------------------------------------------------\|----------------------------------\|-------------------------------\| \| 93 522,12 \| 85 901,25 \| \| A.I. Przychody netto ze sprzedaży produktów \| 0,00 \| 0,00 \| \|--------------------------------------------\|------\|------\| \| A.II. Zmiana stanu produktów (zwiększenie - wartość dodatnia, zmniejszenie - wartość ujemna) \| 0,00 \| 0,00 \| \|---------------------------------------------------------------------------------------------\|------\|------\| \| A.III. Koszt wytwarzania produktów na własne potrzeby jednostki \| 0,00 \| 0,00 \| \|------------------------------------------------------------------\|------\|------\| \| A.IV. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów \| 0,00 \| 0,00 \| \|---------------------------------------------------------\|------\|------\| \| A.V. Dotacje na finansowanie działalności podstawowej \| 0,00 \| 0,00 \| \|-------------------------------------------------------\|------\|------\| \| A.VI. Przychody z tytułu dochodów budżetowych \| 93 522,12 \| 85 901,25 \| \|-----------------------------------------------\|-----------\|-----------\| \| B. Koszty działalności operacyjnej \| 4 240 411,58 \| 4 048 537,53 \| \|-----------------------------------\|--------------\|--------------\| \| B.I. Amortyzacja \| 52 771,35 \| 52 771,35 \| \|------------------\|-----------\|-----------\| \| B.II. Zużycie materiałów i energii \| 379 945,48 \| 309 199,03 \| \|-----------------------------------\|------------\|------------\| \| B.III. Usługi obce \| 287 562,57 \| 168 352,27 \| \|--------------------\|------------\|------------\| \| B.IV. Podatki i opłaty \| 0,00 \| 0,00 \| \|------------------------\|------\|------\| \| B.V. Wynagrodzenia \| 2 796 821,75 \| 2 824 637,50 \| \|--------------------\|--------------\|--------------\| \| B.VI. Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia dla pracowników \| 713 566,33 \| 682 826,98 \| \|---------------------------------------------------------------\|------------\|------------\| \| B.VII. Pozostałe koszty rodzajowe \| 9 744,10 \| 10 750,40 \| \|----------------------------------\|----------\|-----------\| \| B.VIII. Wartość sprzedanych towarów i materiałów \| 0,00 \| 0,00 \| \|--------------------------------------------------\|------\|------\| \| B.IX. Inne świadczenia finansowane z budżetu \| 0,00 \| 0,00 \| \|---------------------------------------------\|------\|------\| \| B.X. Pozostałe obciążenia \| 0,00 \| 0,00 \| \|---------------------------\|------\|------\| \| C. Zysk (strata) z działalności podstawowej (A - B) \| -4 146 889,46 \| -3 962 636,28 \| \|-----------------------------------------------------\|----------------\|----------------\| \| D. Pozostałe przychody operacyjne \| 662,40 \| 52 786,09 \| \|----------------------------------\|--------\|-----------\| \| D.I. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych \| 0,00 \| 0,00 \| \|----------------------------------------------------\|------\|------\| \| D.II. Dotacje \| 0,00 \| 0,00 \| \|--------------\|------\|------\| \| D.III. Inne przychody operacyjne \| 662,40 \| 52 786,09 \| \|---------------------------------\|--------\|-----------\| \| E. Pozostałe koszty operacyjne \| 0,00 \| 0,00 \| \|-------------------------------\|------\|------\| Wicedyrektor Szkoły Główna Księgowa mgr Małgorzata Kośiorek-Bula 2020-03-31 rok, miesiąc, dzień mgr Renata Gutowska kierownik jednostki \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| E.I. \| Koszty inwestycji finansowanych ze środków własnych samorządowych zakładów budżetowych i dochodów jednostek budżetowych gromadzonych na wydzielonym rachunku \| 0,00 \| 0,00 \| \| E.II. \| Pozostałe koszty operacyjne \| 0,00 \| 0,00 \| \| F. \| Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C + D - E) \| -4 146 227,06 \| -3 909 850,19 \| \| G. \| Przychody finansowe \| 1 701,19 \| 812,82 \| \| G.I. \| Dywidendy i udziały w zyskach \| 0,00 \| 0,00 \| \| G.II. \| Odsetki \| 1 701,19 \| 812,82 \| \| G.III. \| Inne \| 0,00 \| 0,00 \| \| H. \| Koszty finansowe \| 0,00 \| 0,00 \| \| H.I. \| Odsetki \| 0,00 \| 0,00 \| \| H.II. \| Inne \| 0,00 \| 0,00 \| \| I. \| Zysk (strata) brutto (F+G-H) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| \| J. \| Podatek dochodowy \| 0,00 \| 0,00 \| \| K. \| Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) \| 0,00 \| 0,00 \| \| L. \| Zysk (strata) netto (I-J-K) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galuszek SJO BeSTia 91F1FB92C037C1B2 2020-03-31 rok, miesiąc, dzień Słona 2 z 3 Wyjaśnienia do sprawozdania Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Buła glówny księgowy Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek kierownik jednostki 2020-03-31 rok, miesiąc, dzień SJO BeSTia 91F1FB92C037C1B2 \| Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej \| Zestawienie zmian w funduszu jednostki \| Adresat: \| \|----------------------------------------\|--------------------------------------\|----------\| \| Szkoła Podstawowa im. Św. Kazimierza w Mszanie \| sporządzone na na dzień 31-12-2019 r. \| Gmina Mszana \| \| ul. Sportowa 3 44-325 Mszana \| \| Wysłać bez pisma przewodniego 8A61E0631EF61717 \| \| Stan na koniec roku poprzedniego \| Stan na koniec roku bieżącego \| \|----------------------------------\|-------------------------------\| \| I. Fundusz jednostki na początek okresu (BO) \| 4 366 855,92 4 491 332,43 \| \| I.1. Zwiększenie funduszu (z tytułu) \| 4 149 041,19 3 930 822,09 \| \| I.1.1. Zysk bilansowy za rok ubiegły \| 0,00 0,00 \| \| I.1.2. Zrealizowane wydatki budżetowe \| 4 149 041,19 3 930 822,09 \| \| I.1.3. Zrealizowane płatności ze środków europejskich \| 0,00 0,00 \| \| I.1.4. Środki na inwestycje \| 0,00 0,00 \| \| I.1.5. Aktualizacja wyceny środków trwałych \| 0,00 0,00 \| \| I.1.6. Nieodpłatnie otrzymane środki trwałe i środki trwałe w budowie oraz wartości niematerialne i prawne \| 0,00 0,00 \| \| I.1.7. Aktywa przejęte od zlikwidowanych lub połączonych jednostek \| 0,00 0,00 \| \| I.1.8. Aktywa otrzymane w ramach centralnego zaopatrzenia \| 0,00 0,00 \| \| I.1.9. Pozostałe odpisy z wyniku finansowego za rok bieżący \| 0,00 0,00 \| \| I.1.10. Inne zwiększenia \| 0,00 0,00 \| \| I.2. Zmniejszenia funduszu jednostki (z tytułu) \| 4 024 564,68 4 284 026,06 \| \| I.2.1. Strata za rok ubiegły \| 3 801 294,12 4 144 525,87 \| \| I.2.2. Zrealizowane dochody budżetowe \| 95 885,71 139 500,16 \| \| I.2.3. Rozliczenie wyniku finansowego i środków obrotowych za rok ubiegły \| 0,00 0,00 \| \| I.2.4. Dotacje i środki na inwestycje \| 0,00 0,00 \| \| I.2.5. Aktualizacja środków trwałych \| 0,00 0,00 \| \| I.2.6. Wartość sprzedanych i nieodpłatnie przekazanych środków trwałych i środków trwałych w budowie oraz wartości niematerialnych i prawnych \| 0,00 0,00 \| \| I.2.7. Pasywa przejęte od zlikwidowanych lub połączonych jednostek \| 0,00 0,00 \| \| I.2.8. Aktywa przekazane w ramach centralnego zaopatrzenia \| 0,00 0,00 \| \| I.2.9. Inne zmniejszenia \| 127 384,85 0,03 \| \| II. Fundusz jednostki na koniec okresu (BZ) \| 4 491 332,43 4 138 128,46 \| Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Buda Wicedyrektor Szkoły mgr Rendyta Galaszek SJO BeSTia 8A61E0631EF61717 Korekta nr 1 im. św. Kazimierza w Mszanie 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32 4720201, fax 32 4752919 NIP 647-24-45-787 \| III. \| Wynik finansowy netto za rok bieżący (+,-) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| \|-------\|------------------------------------------\|---------------\|---------------\| \| III.1.\| zysk netto (+) \| 0,00 \| 0,00 \| \| III.2.\| strata netto (-) \| -4 144 525,87 \| -3 909 037,37 \| \| III.3.\| nadwyżka środków obrotowych \| 0,00 \| 0,00 \| \| IV. \| Fundusz (II+,-III) \| 346 806,56 \| 229 091,09 \| Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek glówny księgowy rok, miesiąc, dzień: 2020-05-20 Szkoła Podstawowa 8A61E0631EF817A7KorektaMiszanie 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32 4730201, fax 32 4752919 NIP 647-24-45-787 Wyjaśnienia do sprawozdania Główna Księgowa mgr Małgorzata Kosiorek-Bula glówny księgowy 2020-05-20 rok, miesiąc, dzień Wicedyrektor Szkoły mgr Renata Galaszek kierownik jednostki SJO BeSTia Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Mszanie 8A61E03MEW6177 Koreka nr 1 44-325 Mszana, ul. Sportowa 3 tel. 32 4720201, fax 32 4752919 NIP 647-24-45-787	23a5e74f-9b29-44e8-b770-9bf08d9999b6	finepdfs	1.448242	CC-MAIN-2024-10	https://www.sp-mszana.com/images/_gazetka/sprawozdanie%20finansowe%202019.pdf	2024-03-02T06:16:07+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947475757.50/warc/CC-MAIN-20240302052634-20240302082634-00774.warc.gz	1,001,492,213	0.995706	0.999438	0.999438	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 2120, 5386, 5569, 12875, 13628, 14275, 16774, 17876, 18697, 20172, 21344, 23115, 23805, 26610, 28293, 29326, 29918, 30525, 30965, 31850, 32933, 33868, 35237, 35584, 39395, 41200, 41462, 45383, 46448, 46661, 49103, 49885, 50235 ]	1	0
Natury nie sposób ujarzmić, nie da się jej nałożyć pęt. Natura - to wolność. Natura miasta, zwłaszcza tak skomplikowana, jak ta katowicka, także może zapragnąć odmiany i chcieć stać się, choć na chwilę, naturą tundry lub tajgi. Nic prostszego: na jej przemożny zew przybywają wówczas z dalekiej północy gatunki, których tu nigdy wcześniej nie widziano. Do pełni obrazu brakuje może chłodu północnych wiatrów i mroku dna świerkowych borów, lecz sylwetka arktycznego ptaka na tafli śródmiejskiego jeziora lub jego niesiony wodą głos, jest tym, co upodabnia osiedlowy staw do jezior Alaski i północnej Kanady… Wolność natury daje jej niezbywalne prawo do wybryków. Pan Józef, gęś Balbina i nur lodowiec Szymon Kuś, Koło Naukowe Zoologów „Faunatycy", Uniwersytet Śląski Któżby przypuszczał, że niepozorne stawy wędkarskie w otoczeniu blokowisk i miejskiej zieleni, zlokalizowane na dodatek w samym centrum największej polskiej aglomeracji, mogą być celem częstych wypraw obserwatorów ptaków? Licznie porozsiewane po terenie Katowic akweny niejednokrotnie stają się świadkami wizyt rzadkich ptaków. Wśród katowickich zbiorników wodnych na szczególną uwagę zasłużyły sobie staw Maroko na Osiedlu Tysiąclecia (Fot. 1), stawy w SzopienicachBorkach, a także te w Dolinie Trzech Stawów. Ornitologom doskonale znany jest fakt, że w czasie swoich jesiennych, czy też wiosennych wędrówek ptaki często wybierają sobie wody stojące na miejsce postoju. Ponadto wiosną i wczesnym latem, czyli w sezonie lęgowym tych zwierząt, nad wodami gnieżdżą się gatunki, których nie można spotkać nigdzie indziej. Z tego właśnie powodu także katowickie stawy wydają się miejscem odpowiednim na poszukiwanie rozmaitych uskrzydlonych istot. Niektóre spośród ptaków widzianych w Katowicach stały się ewenementem w skali kraju, a nawet Europy. Wiadomo nam o tym dzięki aktywności dość szczególnego środowiska pasjonatów – „ptasiarzy". Są to osoby, które wolne chwile poświęcają podziwianiu piękna dzikich ptaków – w lesie, na łąkach, polach uprawnych, czy nad wodą. Duża ilość czasu poświęcana ptasiarstwu, zwiększające się doświadczenie i wiedza, a czasem nawet zwykłe szczęście sprawiają, że osoby te gromadzą dane wartościowe z punktu widzenia nauki, nawet wtedy, gdy ornitologia nie ma żadnego związku z ich karierą zawodową i wykształceniem. Na Górnym Śląsku ta grupa jest na tyle silnie reprezentowana, że już w latach 80. ubiegłego wieku znaczna jej część odczuła potrzebę zrzeszenia się w organizację, regularnego spotykania się, wymiany spostrzeżeń, czy współpracy przy badaniu ptaków Górnego Śląska. W ten sposób powstało Górnośląskie Koło Ornitologiczne. Do dnia dzisiejszego cykliczne zebrania członków tego stowarzyszenia odbywają się w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Ogromny wkład w poznanie awifauny Katowic, czyli składu gatunkowego ptaków tego miasta ma jeden z najstarszych, jak również najbardziej zasłużonych członków Górnośląskiego Koła Ornitologicznego - pan Józef Kotecki. Pan Józef pierwszą swoją obserwację ornitologiczną zapisał w notatniku 16. grudnia 1950 roku, kiedy miał 15 lat. Od tego czasu w granicach administracyjnych Katowic widział i słyszał ponad 180 gatunków ptaków, co uznawane jest w środowisku ornitologów za godny szacunku wyczyn. W dniu 5. listopada 1996 roku pan Józef udał się na obserwacje ptaków do Doliny Trzech Stawów w Katowicach. Na tafli wody ujrzał niespodziewanego gościa (Rys. 1) – nura lodowca (Gavia immer). Kiedy informował o swojej obserwacji pozostałych członków Górnośląskiego Koła Ornitologicznego nawet bliscy znajomi mu nie dowierzali. Jaki był tego powód? Nur lodowiec to gatunek wędrownego ptaka związanego w okresie lęgów z rozległymi i głębokimi jeziorami lasów i tundry Wysp Aleuckich, Alaski, Kanady, tych północnych skrajów kontynentalnej części Stanów Zjednoczonych, które pozostają w sąsiedztwie terytorium Kanady oraz Grenlandii i Islandii. Jesienią odlatuje na zimowiska rozmieszczone głównie u pacyficznych i atlantyckich wybrzeży Ameryki Północnej, a także w strefie przybrzeżnej państw Zachodniej Europy. W Polsce pojawia się właśnie przy okazji swoich jesiennych, rzadziej wiosennych wędrówek, a czasem również zimuje. Generalnie jednak pojawia się rzadko, nieregularnie. Jeden lub kilka osobników odwiedza nasz kraj w odstępach rocznych lub kilkuletnich. Nury są bardzo ciężkimi ptakami. W związku z tym mają problem ze wzbijaniem się w powietrze i wodowaniem. Wznoszą się w przestworza łopocząc skrzydłami i biegnąc po powierzchni wody. Lądują ze sporą prędkością, trzymając nogi wyciągnięte do tyłu. Brzuchem uderzają w taflę jeziora i prują wodę aż do wytracenia prędkości. Do tego jest im zazwyczaj potrzebny długi na kilkaset metrów „pas startowy" lub „pas wodowania". To rzutuje na dobór miejsc, w których przebywają. W trakcie wędrówek są to morza i duże zbiorniki wodne. W naszym kraju ten gatunek był kojarzony z obszarami oddalonymi od terenów zamieszkanych przez człowieka. Dolina Trzech Stawów położona jest w środku dużej aglomeracji, a łączna powierzchnia stawów wynosi 9 hektarów. Nie pasują więc one do wyżej przytoczonego opisu typowych ostoi nura lodowca podczas migracji. Stwierdzenie jego obecności w tym miejscu było zaskakujące. W Europie znane są takie pojedyncze przypadki, jednak w Polsce zdarzyło się to pierwszy i jak na razie jedyny raz. Po rozniesieniu się wiadomości o obserwacji tego gatunku „ptasiarze" nie tylko ze Śląska, ale również ze wszystkich części kraju przyjeżdżali do Doliny Trzech Stawów tylko po to, żeby go zobaczyć. Trwało to do 15. listopada 1996 roku, kiedy nur był widziany po raz ostatni. Prawdopodobnie później udał się w dalszą wędrówkę. Gdy mowa o migracjach ptaków przychodzą nam często na myśl klucze gęsi zmierzających jesienią na zimowiska w południowo-zachodniej Europie lub powracających z nich wiosną. Gatunkiem gęsi najliczniej przelatującym przez terytorium Polski jest gęś zbożowa (Anser fabalis). Już w 1882 roku wspominał o tym hrabia Władysław Taczanowski w pierwszej w historii naukowej publikacji poświęconej awifaunie Polski – „Ptakach krajowych". Wyróżniono jej dwa podgatunki –Anser fabalis rossicus, który gniazduje w tundrze i Anser fabalis fabalis zakładający gniazda w tajdze. Przedstawiciele całego gatunku są płochliwi i nie przepadają za obecnością ludzi, dlatego lęgną się i zatrzymują podczas wędrówek w miejscach dzikich, a przynajmniej oddalonych od ludzkich osad, czyli np. na rozlewiskach rzek, nad jeziorami, na polach uprawnych. Ciekawą zatem wydała się obserwacja młodocianego osobnika podgatunku Anser fabalis rossicus (Fot. 2) w październiku 2006 roku na stawie Maroko obok blokowisk na Osiedlu Tysiąclecia w Katowicach, również odnotowana przez pana Józefa Koteckiego. Wkrótce młoda gęś zainteresowała obserwatorów ptaków tym, że została nad Marokiem na dłużej i okazywała stosunkowo dużą ufność wobec ludzi w porównaniu do innych dzikich gęsi. Ptak dołączył do kaczek krzyżówek (Anas platyrhynchos) i razem z nimi posilał się pokarmem rzucanym przez osoby, które wybrały się na spacer nad stawem (Fot. 3). Później widywano go także na innych, pobliskich zbiornikach wodnych, takich jak stawy w Parku Śląskim czy Amelung. W ten sposób gęś przetrwała zimę. W największe zdumienie wprawiła naukowców, gdy okazało się, że na wiosnę nie odleciała na tereny lęgowe w północnej Rosji lub Skandynawii i koczowała między akwenami na pograniczu Katowic i Chorzowa. W 2013 roku prawdopodobnie dostrzeżono ją również w lesie między Chorzowem a Katowicami. Ostatni raz była widziana zimą na przełomie 2014 i 2015 roku. Dla upamiętnienia znanej pewnemu pokoleniu dobranocki ornitolodzy z Górnośląskiego Koła Ornitologicznego nadali tej gęsi imię – Balbina. Jest to pierwszy znany nauce przypadek gęsi, która nie była płochliwa w stosunku do ludzi, nie podejmowała wędrówek, ani prób przystąpienia do lęgu i żyła w nietypowym dla swego gatunku siedlisku aż przez 8 lat. Istniały pewne przypuszczenia, że dorówna jej młodociany przedstawiciel o wiele rzadziej spotykanego w Polsce gatunku – gęsi małej ( Anser erythropus ), która od 5. grudnia 2010 roku przebywała na Zbiorniku Rzeszowskim. Lecz ten z kolei osobnik był obserwowany w ciągu tylko jednej zimy – do 29. marca 2011 roku. Wyżej opisane przypadki odnotowywane przez pana Józefa Koteckiego i potwierdzane obserwacjami dokonanymi przez innych „ptasiarzy", które miały miejsce w Katowicach dowodzą jednego. Nawet dziś, po dynamicznym rozwoju nauk biologicznych w II połowie XIX wieku oraz w następnym stuleciu, przyroda może nas zaskoczyć. Z pewnością będzie miała jeszcze na to niejedną okazję, również w Katowicach. Fot. 3. Gęś zbożowa Balbina w towarzystwie dorosłego samca krzyżówki. Fotografia umożliwia porównanie wielkości najliczniejszej polskiej kaczki i tego gatunku gęsi.	<urn:uuid:1e62c4d2-b0cc-4b97-9dbd-37f7f3403c7c>	finepdfs	3.027344	CC-MAIN-2020-45	https://www.katowice.eu/SiteAssets/miasto/turystyka-i-sport/natura-miasta/Pan%20J%C3%B3zef,%20g%C4%99%C5%9B%20Balbina.pdf	2020-10-20T00:15:42+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107867463.6/warc/CC-MAIN-20201019232613-20201020022613-00570.warc.gz	788,648,899	0.999899	0.999931	0.999931	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3243, 5642, 8212, 8605, 8771 ]	1	1
UMOWA PARTYCYPACJI W KOSZTACH BUDOWY LOKALU MIESZKALNEGO (dla osób fizycznych będących następnie najemcą) zawarta w dniu ............................................. w Olsztynie pomiędzy : Olsztyńskim Towarzystwem Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie, ul. Grunwaldzka 21A, 10-123 Olsztyn, wpisaną do KRS pod Nr 12322, reprezentowaną przez: Prezesa Zarządu – Bartłomieja Olszewskiego zwaną w dalszej treści umowy OTBS a: ……………………………………… zamieszkałą/ym: ……………………………… PESEL: ………………………………….. Zwaną/ym w dalszej treści umowy PARTYCYPANTEM. § 1 1. Przedmiotem niniejszej umowy jest partycypacja w kosztach budowy lokalu mieszkalnego wykończonego “pod klucz” w budynku wielorodzinnym w Olsztynie przy ulicy ……………………….. w zamian za pozostawienie do dyspozycji PARTYCYPANTA tego lokalu mieszkalnego w przedmiotowym budynku. 2. Lokal mieszkalny określony w § 1 ust. 1, jest lokalem przydzielonym w wyniku rotacji mieszkań. 3. Określone niniejszą umową zasady partycypowania w kosztach budowy oraz prawa korzystania z tego mieszkania zostały określone w oparciu o art. 29a ustawy z dnia 26 października 1995 roku o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2224 z późniejszymi zmianami). § 2 1. W związku z tym, iż lokal określony w § 1 ust. 1 jest lokalem z rotacji PARTYCYPANT przystępuje do partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego typu: ……… + aneks kuchenny znajdującego się w budynku przy ul. …………………… nr bud ………. nr lokalu …… o powierzchni użytkowej ……. m 2 . 2. PARTYCYPANT zobowiązuje się do partycypacji w kosztach inwestycji w wysokości: ………. zł (słownie………………………………………………………….) i przelania w/w kwoty na konto OTBS nr 02 1540 1072 2001 5012 0102 0002 w terminie do dnia ……………. ,co stanowi 25 % kosztów inwestycji. 3. Wysokość kwoty partycypacji równa jest kwocie należnej do wypłaty poprzedniemu partycypantowi. 4. Zawarcie umowy najmu z Partycypantem, nastąpi w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty podpisania niniejszej umowy. 5. Ilekroć w niniejszej umowie jest mowa o koszcie szacunkowym budowy mieszkania należy rozumieć pełny koszt inwestycji obliczony na dane mieszkanie w stosunku do powierzchni użytkowej przyjętej wg dokumentacji technicznej, uwzględniający: koszty projektu budowy budynku, przyłączy infrastruktury, zagospodarowania terenu, dróg dojazdowych, placów, ulic itp. Koszt partycypacji nie obejmuje kosztu budowy garaży/podziemnej hali garażowej. W przypadku nie wpłacenia przez PARTYCYPANTA kwoty partycypacji w terminie określonym w § 2 ust 2 powyżej, OTBS jest uprawniony do natychmiastowego rozwiązania niniejszej umowy i zawarcia nowej umowy dotyczącej lokalu określonego w § 2 ust 1 z kolejną osobą z listy rezerwowej na daną kategorię mieszkań. § 4 1. W przypadku rezygnacji przez PARTYCYPANTA z partycypacji w kosztach budowy mieszkania, złożonej na piśmie przed podpisaniem umowy najmu, OTBS zwraca mu wpłaconą kwotę partycypacji w wysokości nominalnej. 2. Termin zwrotu należności ustala się na 14 dni od dnia wpłaty tytułem kosztów budowy przez nowego PARTYCYPANTA wskazanego przez OTBS . §5 1. W zamian za partycypację w kosztach budowy PARTYCYPANTOWI służy prawo do osobistego korzystania z lokalu mieszkalnego stanowiącego przedmiot partycypacji na warunkach i zasadach określonych w umowie najmu lokalu oraz w ustawie o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. 2. PARTYCYPANT może korzystać z mieszkania, o którym mowa w § 2 ust.1 wyłącznie na zasadach umowy najmu i tylko pod warunkiem, iż spełnia wymogi określone w art.30 ustawy z dnia 26 października 1995 roku o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2224), w szczególności: - osoba fizyczna oraz osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkania, w dniu objęcia lokalu nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu mieszkalnego w Olsztynie; - średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego w roku poprzedzającym rok, w którym jest zawierana umowa najmu lokalu nie przekracza 1,3 ostatnio ogłoszonego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto w gospodarce narodowej w województwie, na terenie którego położony jest lokal mieszkalny, więcej niż: a) o 5 % w jednoosobowym gospodarstwie domowym, b) o 55 % w dwuosobowym gospodarstwie domowym, c) o dalsze 35 % na każdą dodatkową osobę w gospodarstwie domowym o większej liczbie osób, 3. Dochód gospodarstwa domowego w chwili rozpatrywania wniosku, a także w chwili zawarcia umowy najmu nie może być mniejszy niż 25% kwot określonych na podstawie ust. 2 powyżej. 4. Szczegółowe zasady obliczania dochodów, o których mowa w ust. 2 oraz wszelkie obowiązki najemców lokalu w zakresie wykazywania dochodów oraz prawne skutki zaniedbania tych obowiązków określają postanowienia art. 30 wskazanej wyżej ustawy. 5. Powierzchnia lokalu określona w umowie najmu lokalu będzie zgodna z powierzchnią wykazaną w inwentaryzacji powykonawczej lokali mieszkalnych. § 6 1. Kwota partycypacji, o której mowa w § 2 ust 2, zostanie zwrócona po zakończeniu umowy najmu i opuszczeniu wynajmowanego lokalu przez wszystkich jego lokatorów (za dzień opuszczenia lokalu uznaje się dzień przejęcia przez OTBS od najemcy, na podstawie protokołu zdawczoodbiorczego). 2. Zwrot kwoty partycypacji uzależniony jest od zawarcia nowej umowy partycypacji na dany lokal, jednak nastąpić powinien nie później niż w terminie 12 miesięcy od opróżnienia lokalu. 3. Kwota partycypacji, o której mowa w ust. 1, podlega zwrotowi Partycypantowi zgodnie z poniższym wzorem: gdzie poszczególne symbole oznaczają: 𝑃𝑧 – kwota zwracanej partycypacji, 𝑃𝑤 – kwota wpłaconej partycypacji, 𝐶𝑧 – średnia arytmetyczna czterech kolejnych wartości wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 3b ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1779) dla kwartałów poprzedzających kwartał, w którym nastąpiło opróżnienie lokalu, 𝐶𝑤 – średnia arytmetyczna wartości wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla kwartału, w którym nastąpiło zawarcie umowy w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego, oraz dla trzech poprzedzających ten kwartał okresów kwartalnych, n – liczba pełnych kwartałów przypadających w okresie od dnia zawarcia umowy najmu lokalu do dnia, w którym nastąpiło opróżnienie lokalu. 4. Z wypłacanej kwoty partycypacji, OTBS ma prawo potrącić zobowiązania PARTYCYPANTA wobec OTBS z tytułu czynszu najmu, kosztów zużycia wyposażenia określonego zgodnie z umową najmu, kosztów remontu lokalu, niepokrytych przez PARTYCYPUJĄCEGO wpłatami pieniężnymi ani wpłaconą przez niego kaucją. § 7 PARTYCYPANT nie ma prawa bez pisemnej zgody OTBS przekazać swoich uprawnień i obowiązków wynikających z niniejszej umowy na rzecz osoby trzeciej. § 8 Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla PARTYCYPANTA i OTBS. § 9 W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zostaną zastosowane przepisy: − Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego ( t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1182) − Ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 2224) − Kodeksu cywilnego § 10 Spory wynikłe na tle stosowania niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby OTBS. § 11 Inne postanowienia: ………………………………………………………………………. OTBS	<urn:uuid:b2b5c343-26f4-4fe4-b534-4d6a3ae578dd>	finepdfs	1.151367	CC-MAIN-2024-10	http://otbs23.pl/images/pdf/wzor_umowy_partycypacji.pdf	2024-02-21T16:09:03+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473518.6/warc/CC-MAIN-20240221134259-20240221164259-00477.warc.gz	28,661,325	0.999965	0.999974	0.999974	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2482, 5596, 7798 ]	2	1
OCENA SKUTKÓW EKONOMICZNYCH, SPOŁECZNYCH I PRZYRODNICZYCH LIKWIDACJI ZAKŁADÓW DOLOMITOWYCH “SZCZAKOWA” Grażyna Gawrońska¹✉, Krzysztof Gawroński², Karol Król³, Ewa Kania⁴ ¹ ORCID: 0000-0001-8816-1367 ² ORCID: 0000-0002-9922-7373 ³ ORCID: 0000-0003-0534-8471 ¹,⁴ Katedra Melioracji i Kształtowania Środowiska, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie al. Mickiewicza 24/28, 30-059 Kraków, Polska ²,³ Katedra Gospodarki Przestrzennej i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie ul. Balicka 253c, 30-198 Kraków, Polska ABSTRAKT Dolomit jest minerałem, który znajduje dużo zastosowań. Najczęściej jednak stosowany jest w branży budowlanej jako surowiec do produkcji cementu lub materiału do budowy dróg. Dolomity wydobywa się w kopalniach odkrywkowych. Jedną z takich kopalń były Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” (Jaworzno, woj. śląskie, Polska). Było to przedsiębiorstwo, które dawało wiele miejsc pracy, a także przyczyniło się do rozwoju infrastruktury lokalnej. Celem artykułu jest ocena skutków ekonomicznych, społecznych i przyrodniczych spowodowanych likwidacją zakładów. W pracy wykorzystano metodę opisowo-analityczną. Przeanalizowano dokumenty sporządzone dla badanego obszaru, w tym: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, programy rewitalizacji oraz programy ochrony środowiska. Analizowano ponadto zestawienia budżetowe, dokumenty historyczne, mapy oraz publikacje w prasie lokalnej. Przedstawiono działania podjęte przez władze lokalne po likwidacji zakładów. Wykazano, że zamknięcie Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” wywołało negatywne skutki ekonomiczne i społeczne. Jednocześnie jednak ograniczyło presję na środowisko przyrodnicze. Słowa kluczowe: degradacja, restrukturyzacja, likwidacja, rewitalizacja, zagospodarowanie przestrzenne WSTĘP Czasy transformacji ustrojowej w Polsce wiązały się ze zmianą polityki z centralnie planowanej na politykę wolnego rynku (Przychodzeń 2009). Postępująca globalizacja, przestarzałe technologie oraz niewykwaliﬁkowana kadra nie ułatwiały walki konkurencyjnej. Procesy restrukturyzacji i likwidacji przemysłu spowodowały powstawanie obszarów poprzemysłowych (Maluszyńska i in. 2014). Tereny te, często rozległe, dobrze skomunikowane i położone blisko centrum miast, przeważnie mają specyﬁczne cechy morfologiczne i unikalną tożsamość. Jednocześnie bywają znacząco zdegradowane i opuszczone – wymagają rewitalizacji, przywrócenia przestrzeni miastu, z odnowieniem zerwanej ciągłości i spójności tkanki miejskiej (Suchoń 2013). Likwidacja wielu różnych przedsiębiorstw w największym stopniu dotknęła lokalne społeczności. Zaprzestanie produkcji negatywnie odbiło się także na dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Wywołało to skutki, takie jak np. bezrobocie, wzrost przestępczości, brak inwestycji infrastrukturalnych, degradację osiedli przędzabrycznych, spadek cen nieruchomości, a w konsekwencji wydłużanie się dzielnic (Bieniowska 2013, Kuźnik 2014). Działaniem, którego celem jest zahamowanie i odwrócenie negatywnych zjawisk społeczno-gospodarczych związanych z restrukturyzacją przemysłu jest rewitalizacja, nierzadko stymulowana przez fundusze pozyskiwane z Unii Europejskiej. Rewitalizacja jest to proces interdyscyplinarny obejmujący budynki i dobrą kulturę, szeroko pojęte zagospodarowanie przestrzenne i ochronę środowiska. Celem jej jest przywrócenie do życia zdegradowanych dzielnic miasta i odnowa tkanki społecznej, a także zapewnienie harmonijnego i równoważonego rozwoju poprzez adaptację i odpowiednie zagospodarowanie danego terenu do zmieniających się potrzeb mieszkańców. Zadaniem rewitalizacji jest poprawa warunków życia i pracy w mieście, przywrócenie ładu przestrzennego, ożywienie gospodarcze danego terenu, ochrona i zachowanie starych, często zabytkowych tkanek miasta. W wyniku tych działań następuje zmiana struktury przestrzennej i funkcjonalnej zdegradowanych obszarów (Boryczka 2016, s. 169). Na terenach poprzemysłowych rewitalizacja definiowana jest jako wielopłaszczyznowy proces naprawczy mający na celu nadanie nowych funkcji martwym tkankom miejskim (Kaczmarek 2001). Rewitalizację można podzielić ze względu na sfery, na które oddziałuje, w tym na: społeczną, przestrzenną oraz gospodarczą (Godlewska-Majkowska 2008). Stopień w jaki przemysł wydobywczy oddziaływał na szeroko pojęte uwarunkowania lokalne, w tym społeczne, gospodarcze i środowiskowe, oraz jaki miał wpływ na rozwój lokalny, i jakie konsekwencje przyniosła jego likwidacja, zobrazować można na przykładzie zakładów dolomitowych zlokalizowanych w Jaworznie. Celem pracy jest ocena skutków ekonomicznych, środowiskowych i społecznych likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa”. MATERIAŁY I METODY Lokalizacja obiektu badań W pracy wykorzystano metodę opisowo-analityczną. Analizowano wybrane dokumenty charakteryzujące obszar Jaworzna oraz Zakładów Dolomitowych „Szczakowa”, w tym: studium uwarunkowań i kierunków i zagospodarowania przestrzennego, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, programy rewitalizacji i programy ochrony środowiska, a także zestawienia budżetowe, dokumenty historyczne oraz publikacje w prasie lokalnej. Tereny poprodukcyjne Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” (w skrócie: ZDS) zlokalizowane są w Jaworznie, w środkowo-wschodniej części woj. śląskiego (rys. 1), w mezoregionach Wyżyny Śląskiej, takich jak Wyżyna Katowicka i Pagóry Jaworznickie (Kondracki 2011). Jaworzno jest powiatem grodzkim o powierzchni 152,2 km². Miasto leży w pobliżu historycznego „trójkąta trzech cesarzy”, czyli rozlewisk rzek Białej Przemszy oraz Przemszy. Jaworzno graniczy z dziesięcioma miejscowościami i wchodzi w skład Aglomeracji Górnośląskiej, Górnośląskiego Związku Metropolitalnego „Silesia” oraz Związku Gmin i Powiatów Subregionu Centralnego Województwa Śląskiego z siedzibą w Gliwicach. Miejscowość wraz z Dąbrową Górniczą, Sosnowcem, powiatem będzińskim i zawierciańskim zaliczana jest do podregionu sosnowieckiego (Studium… 2015). Tereny poprodukcyjne ZDS zlokalizowane są w północno-wschodniej części Jaworzna, w dzielnicach Pieczyska, Szczakowa oraz Dobra. Obejmują swoim zasięgiem Sodową Górę – 24 ha, kamieniolom „Gródek” – 18,4 ha, dawną cementownię oraz tereny należące do zakładów dolomitowych. W bezpośrednim sąsiedztwie przebiega północna obwodnica miasta. Rys. 1. Lokalizacja obiektu badań na tle Polski (rys. poglądowy) Fig. 1. Location of the research object on the background of Poland (illustration) Rewitalizacja obszarów miejskich Słowo rewitalizacja pochodzi z języka łacińskiego, w którym re-vita oznacza ‘przywrócenie do życia, ożywienie’. Pojęcie rewitalizacji związane jest z odnową zdegradowanych obszarów miast i ponownym włączeniem ich w proces rozwoju przestrzenno-funkcjonalnego struktur miejskich (Świerczewska-Pietras 2009, s. 173). W różnych definicjach przedstawia się rewitalizację w aspektach m.in. procesowym, zrównoważonego rozwoju, roli władz terytorialnych, zakresu partycypacji społeczeństwa w tym procesie czy też reakcji na kryzys. Istotę rewitalizacji oddaje definicja Komitetu Naukowego Projektu Instytutu Rozwoju Miast, według której rewitalizacja to: skoordynowany proces, prowadzony wspólnie przez władzę samorządową, społeczność lokalną i innych uczestników, będący elementem polityki rozwoju i mający na celu przeciwdziałanie degradacji przestrzeni urbanizowanej, zjawiskom kryzysowym, pobudzanie rozwoju i zmian jakościowych poprzez wzrost aktywności społecznej i gospodarczej, poprawę środowiska zamieszkania oraz ochronę dziedzictwa narodowego z zachowaniem zasady zrównoważonego rozwoju. Rewitalizacja jest kompleksowym procesem organizacyjnym i inwestycyjnym prowadzącym do ponownego ożywienia zdegradowanych, zaniedbanych czy też dysfunkcjonalnych terenów, najczęściej miejskich. Celem jej są zmiany przestrzenno-funkcjonalne danego obszaru, które zagwarantują rozwój społeczno-gospodarczy, poprawę ładu przestrzennego oraz estetyki i funkcjonalności, a także likwidację zjawisk patologicznych (Parysek 2016, s. 6). Podkreślano są także społeczne, kulturowe, historyczne, finansowe i estetyczne aspekty rewitalizacji (Prokopska i Piotrowska 2007, Parysek 2015). Przedmiotem rewitalizacji jest przestrzeń rozumiana w sensie materialnym, ale także w wymiarze społeczno-gospodarczym jako zbiór zamieszkujących tę przestrzeń ludzi i prowadzonych przez nich działań (Pęski 1999). Zatem rewitalizacja nie powinna ograniczać się wyłącznie do przedsięwzięć interwenncyjnych w sferze techniczno-remontowej, lecz powinna także obejmować zmiany funkcjonalno-gospodarcze z jednoczesnym ukierunkowaniem na ochronę wartości kulturowych i ekologicznych oraz wzrost aktywności społecznej (Figlus 2011). Właściwie rozumiana rewitalizacja jest głębokim procesem ogólnego uzdrawiania, wprowadzania życia w wartościowe, lecz zdegradowane budynki (Domińczak 2006). Przywraca funkcjonalność obszaru zdegradowanego, nierzadko będącego przestrzenią martwą (Suchoń 2013). Może przynieść korzyści zarówno społecznościom lokalnym, jak samorządom gminnym (Czarnecka 2016). Celami rewitalizacji są na ogół przezwyciężenie kryzysu społeczno-gospodarczego na danym obszarze i zmiana jego wizerunku. Rewitalizacja odnoszona jest na ogół do przemiany zdegradowanych terenów w czterech obszarach (Strzelecka 2011): – rozwoju gospodarczego; – rozwoju społecznego; – rozwoju infrastrukturalno-przestrzennego, w tym zachowania dziedzictwa kulturowego; – poprawy środowiska przyrodniczego. Celem rewitalizacji nie jest jedynie naprawa zdegradowanego miasta, ale także jego zrównoważony rozwój obserwowany zarówno w poprawie warunków zamieszkania, pracy, środowiska, jak i ochronie dziedzictwa kulturowego (Strzelecka 2011, s. 661). Stanowi odpowiedź na procesy degradacji społecznej, gospodarczej, przestrzennej i środowiskowej oraz wynikające z nich zjawiska kryzysowe, które odciskają piętno na przestrzeni miejskiej (Domański i Gwosdz 2010, s. 45). Rewitalizacja staje się obecnie kluczowym procesem rozwoju gmin, przeciwdziałając negatywnym zjawiskom oraz stymulując pozytywne zmiany społeczne i gospodarcze (Kurowska-Pysz 2017). Rewitalizacja terenów poprzemysłowych powinna być poprzedzona zdefiniowaniem potrzeb lokalnej społeczności, identyfikacją cennych obiektów oraz zagrożeń wynikających ze skażenia środowiska przyrodniczego. Powinna także wykorzystać potencjał terenu, na który składają się m.in. szczególne, często unikalne, obiekty budowlane i infrastrukturalne oraz specyficzna roślinność wykształcona w wyniku sukcesji (Dudzińska-Jarmolińska 2018). Dzięki rewitalizacji wyłączone z użytkowania tereny poprzemysłowe przestają stanowić zagrożenie dla środowiska, a poprzez zmianę sposobu zagospodarowania terenu zaczynają pełnić nowe funkcje, stając się obszarami lokalizacji nowych obiektów, w tym handlowo-usługowych, gospodarczych, edukacyjnych, społecznych, kulturowych, rekreacyjnych i turystycznych (Małuszynska i in. 2014). Historia Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” Początki przedsiębiorstwa, które w 1980 r. przekształcono w Zakłady Dolomitowe „Szczakowa”, sięgają XIX w., kiedy to w 1883 r. założono Przedsiębiorstwo Wapna i Cegiel Pierwszej Galicyjskiej Fabryki Portland Cementu w Szczakowej. Fabryka powstała na terenach wykupionych od gminy Ciężkowice (współcześnie dzielnica Jaworzna). Początkowo fabryka dysponowała trzema piecami służącymi do wypalania wapienia. Produkcję cementu uruchomiono w 1885 r. Zakład zatrudniał 200 osób, a produkcja nie była zmechanizowana. W pierwszych latach funkcjonowania przedsiębiorstwo rozwijało się dynamicznie, co przyczyniło się do rozwoju regionu (Dudzik 2012). W 1887 r. fabryka rozpoczęła działalność pod nazwą Austriackie Towarzystwo dla Fabryki Portland-Cementu. W 1903 r. rozpoczęto budowę mieszkań dla pracowników oraz szkoły podstawowej. Zakład wykupił grunty bogate w dolomit. Rozpoczęto jego wydobycie i przetwarzanie. W 1905 r. zakupiono obrotowy piec, jeden z najnowocześniejszych w ówczesnych czasach, a w latach 1908–1912 uruchomiono trzy kolejne piece. Podczas pierwszej wojny światowej rozbudowano park maszynowy oraz powiększono elektrownię zakładową. Wybudowano linię kolejową oraz drogę Szczakowa-Bukowno. Zakończono ponadto budowę kościołów w Ciężkowicach i Szczakowej oraz powołano do życia Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, które funkcjonuje do dziś jako dom kultury o tej samej nazwie (Karpowicz i in. 1996). W 1925 r. powstała przyzakładowa szkoła zawodowa, która kształciła ślusarzy i stolarzy. Na początku XX w. cementownia eksportowała swoje wyroby m.in. do Austrii, Szwajcarii i na Węgry. W kolejnych latach zakupiono nowe piece, a także rozwinięto eksport do Ameryki Południowej. W 1929 r. na potrzeby cementowni uruchomiono fabrykę worków papierowych oraz płyt wykonanych z drewna oraz cementu „Suprema”. Druga wojna światowa stanowiła okres produkcji na cele zbrojeniowe i wojenne. Okupant niemiecki, opuszczając tereny zakładów pod koniec wojny, pozostawił po sobie spustoszenie. Niemcy zabrali tabor konny, samochodowy i maszyny biurowe. Okres powojenny był czasem odbudowy zakładu. Produkcję wznowiono w lutym 1945 r. W tym samym roku rozpoczęto kształcenie w zasadniczej szkole zawodowej. W 1951 r. cementownia stała się zakładem państwowym, a od 1 stycznia 1952 r. działała jako Cementownia Szczakowa (Karpowicz i in. 1996). W 1958 r. cementownia zatrudniała 1180 osób, wytwarzała 325 tys. ton cementu oraz 84 tys. ton dolomitu. Lata sześćdziesiąte były okresem remontów i zakupu nowych maszyn. Cementownię zmieniono w centralnym podziale funduszy, a produkcja zmniejszyła się z 329 tys. do 313 tys. ton cementu oraz z 80 tys. do 60 tys. ton dolomitu. W 1970 r. fabryka otrzymała fundusze, dzięki którym zakupiono nowe maszyny do pakowania i środki transportu. Był to również rok przełomowy dla kamieniołomu „Sodowa Góra”, który powiększono. Produkcja wzrosła. W 1972 r. wyniosła już 350 tys. ton cementu i 75 tys. ton dolomitu (Proksa 2001). W 1980 r. zakłady o nazwie Cementownia Szczakowa przekształcono w Zakłady Dolomitowe „Szczakowa”. Decyzja ta była spowodowana czynnikami ekonomicznymi oraz wyczerpaniem się pokładów wapienia, który służył do wypalania klinkieru cementowego. Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” nie przyniosły spodziewanych zysków. Zmieniono nazwę zakładu, lecz nie zmodernizowano taboru maszyn. Wpłynęło to negatywnie na efektywność produkcji. W 1993 r. zadłużenie zakładów było większe niż ich rynkowa wartość. Przyczyniły się do tego także liczne kary finansowe nakładane z powodu zanieczyszczania środowiska. Ostatecznie, w 1995 r., Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” przeszły w stan likwidacji (Proksa 2001). WYNIKI I WNIOSKI Analiza skutków ekonomicznych Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” były w latach 1883–1990 największym przedsiębiorstwem w okolicy Jaworzna. W początkowym okresie działalności zatrudniały 200 pracowników (Ślusarczyk 2015). W 1954 r. zatrudnienie wynosiło 1200 osób. W ostatnich latach działalności zakładu liczba pracowników znacząco spadała. W 1992 r. zakład zatrudniał 470 osób, podczas gdy rok później ich liczbę zredukowano do 334 (Czas Dolomitów… 1993). W Jaworznie i okolicach przemysł cementowy rozwijał się dynamicznie. Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego wieku przyniosły restrukturyzację przemysłu, co spowodowało nadmierne zadłużenie zakładów, a w konsekwencji ich upadłość. W 1980 r. skończyły się pokłady wapienia. W konsekwencji zmieniono profil działalności, a zakład przekwalifikowano na produkcję dolomitu. Przyczyniło się do tego także załamanie gospodarki krajowej oraz gospodarek innych państw europejskich, a także zahamowanie sektora budowlanego. Wszystko to wpłynęło na spadek eksportu. Zmianę profilu produkcji przeprowadzono bez poniesienia nakładów finansowych oraz bez modernizacji taboru maszyn. Nie zainwestowano w unowocześnienie linii produkcyjnych. Duże znaczenie miały także znaczna podwyżka cen węgla, recesja gospodarcza i przemiany gospodarcze. Powolny upadek hut i zmiany w rolnictwie doprowadziły do zmniejszenia zbytu i obniżenia wielkości produkcji. Pracowników nie zwalniano, jednocześnie jednak nie przyjmowano nowych. Spowodowało to, że zakłady nie mogły konkurencja z innymi cementowniami. Rok 1988 można przyjąć za początek upadku wielkoprzemysłowej Szczakowej. Wyburzanie dawnych fabryk było elementem zmian w regionie i zarazem wymownym znakiem końca industrialnej epoki (Lipiec 2013). Do 2003 r. w Szczakowej zamknięto wszystkie zakłady oprócz garbarni skór i kolei. Początkiem końca było ostateczne zlikwidowanie cementowni w 1993 r. (Zachuta 2004). W tym roku wartość zakładu była mniejsza niż jego zadłużenie (Ślusarczyk 2015). Likwidacja Zakładów Dolomitowych „Szczakowa”, początkowy od 1995 r., trwała dziesięć lat. W tym czasie zredukowano zatrudnienie z 15 do trzech osób (tab. 1). Roczny wydatek na pensje zredukowano ze 150 tysięcy do 30 tysięcy złotych. Zakład w tym czasie nie odprowadzał podatków, gdyż nie generował przychodów. Likwidację ZDS najbardziej odczuł pracownicy, którym nie wypłacono deputatów węglowych oraz zaległych pensji. Toczące się sprawy sądowe pogorszyły kondycję ekonomiczną zakładów będących w stanie likwidacji. Środki na wypłatę zaległych pensji pozyskano ze sprzedaży terenów przyzakładowych. Zakłady zlikwidowano, mimo że w kamieniołomie „Sodowa Góra” pozostały złoża dolomitu prażonego i hutniczego szacowane na 21 931 ton, zaś w kamieniołomie „Gródek” pozostały złoża dolomitów kruszcowośnich i diploporowych szacowane na 23 034 ton (Tokarska-Guzik i in. 2011). Złoża w kamieniołomie „Gródek” zakwalifikowano jako pokłady dolomitów przemysłowych, czyli surowców wykorzystywanych w przemyśle szklarskim i ceramicznym oraz w budownictwie. Lokalizacja ich nie powoduje ponadto konfliktów środowiskowych, co umożliwia ich wydobycie. Dziedzictwo, w szerokim rozumieniu, składa się m.in. z materialnych aktywów, które obejmują środowisko przyrodnicze i kulturowe, krajobrazy, miejsca historyczne, zabudowania i pomniki. Dla pojedynczych osób dziedzictwo ma znaczenie indywidualne i osobiste. Dla narodów, mniejszości religijnych, wyznaniowych i etnicznych jest dobrem wspólnotowym. Jest też wyznacznikiem obyczajowości, rozwoju społecznego, czynnikiem zachowania tożsamości. Niektórzy uważają, że dziedzictwem kulturowym jest cała spuścizna po przodkach, wszystko, co ustępujące pokolenia pozostawiają potomnym. Inni natomiast twierdzą, że jest to tylko ta spuścizna, którą następne pokolenia zaakceptowały, chcą kontynuować i przekazywać kolejnym generacjom (Nieroba i in. 2009). Dziedzictwo kulturowe stanowi dziś z jednej strony przedmiot ochrony, z drugiej zaś ma potencjał, w tym ekonomiczny, który winien zostać wykorzystany dla przyszłego rozwoju (Purchla 2010). Inwestowanie w ochronę dziedzictwa kulturowego i jego integrację ze zrównoważonym rozwojem lokalnych \| Lata (rok) \| Roczna zdolność produkcyjna [tys. ton cementu rocznie] \| Liczba pracowników \| \|------------\|----------------------------------------------------------\|-------------------\| \| 1885 \| 6–12,5 \| 200 \| \| 1893 \| 40 \| \| \| 1909 \| 120 \| 700 \| \| 1913 \| 150–380 \| \| \| 1929 \| \| \| \| 1933 \| 240 \| \| \| 1939 \| 320 \| 1450 \| \| 1945 \| 240 \| 1800 \| \| 1954 \| 340 \| 1200 \| \| 1958 \| 325 \| \| \| 1960–1970 \| 313–329 \| \| \| 1972 \| 350 \| 1180 \| \| 1980 \| zaprzestanie produkcji cementu cessation of cement production \| \| \| 1992 \| — \| 470 \| \| 1993 \| — \| 334 \| \| 1995 \| postawienie w stan likwidacji liquidation \| \| \| 1996–2005 \| zaprzestanie produkcji cessation of production \| 15 – 3 – 0 \| społeczności może generować dochody i stymulować rozwój przedsiębiorczości. Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” jako obiekt dziedzictwa kulturowego ukształtowały tożsamości Jaworzna, tymczasem – „tętniący niegdyś życiem obszar obecnie świeci pustką. Rozebrano prawie wszystkie budynki. (...) osoby, które pamiętają jeszcze ruiny cementowni zadają sobie pytanie, czy rzeczywiście jedynym rozwiązaniem było zrównanie tego postindustrialnego zespołu z ziemią? Czy nie należało poszukać inwestora, który poprzez nadanie nowej funkcji tym budynkom o ciekawej formie i architekturze nie zdolałby ich uratować” (Ślusarczyk 2015, s. 79). Pytania te pozostają bez odpowiedzi. Analiza skutków społecznych Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” zapewniały dobre warunki zatrudnienia, w tym prawa do opieki zdrowotnej oraz bezpłatne mieszkania (Czas Dolomitów… 1993). Przy zakładzie powstała dzielnica Jaworzna – Pieczyska, która istnieje do dziś. Likwidacja zakładów spowodowała, że dzielnica ta, niegdyś opisywana jako „perełka” Jaworzna, stała się dzielnicą slumsów (Kraska 2005). Likwidacja zakładów spowodowała negatywne skutki społeczne. Wiele osób straciło miejsce zatrudnienia i opuściło Jaworzno w poszukiwaniu pracy. Niektóre budynki opustoszały. Dzielnica Pieczyska stała się mało atrakcyjna. Przyczyniło się do tego bliskie położenie niedziałającej fabryki, w oddaleniu od centrum miasta i nowych miejsc zatrudnienia. Niegdyś najlepiej urządzona dzielnica w mieście – opustoszała. Likwidacja zakładów spowodowała zamknięcie szkoły zawodowej. Stan techniczny budynków zakładowych się pogorszył. Osiedle przestało pełnić funkcje usługowe i społeczne. Wzrosło bezrobocie i przestępczość. Tereny pozakładowe splądrowano, a wyposażenie fabryki rozgrabiono (Burzliwe spotkanie… 1999). Skutki likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” mają swoje reperkusje do dziś. W 2003 r. obszar Pieczysk zdefiniowano jako problemowy i objęto go planem rewitalizacji. W latach 2007–2013 osiedle zakwalifikowano do obszarów, na których występują problemy społeczne. Bezrobocie zarejestrowane w dzielnicy Pieczyska w latach 2006–2012 było największe w Jaworznie i wyniosło 11,36%. W dzielnicy tej odnotowano ponadto największe nasielenie przestępczości w mieście, a Pieczyska wskazano jako jednostkę, która wymaga wsparcia (Lokalny Program… 2018). Analiza skutków środowiskowych Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” były producentem dolomitów i cementu. Produkcja ta nie pozostawała obojętna dla środowiska, co pośrednio wpłynęło na likwidację przedsiębiorstwa. Zmiana profilu produkcji, z produkcji cementu na wydobycie i obróbkę dolomitu, stworzyła poważne problemy dla spółki. Prażenie nadawy dolomitowej w wysokich temperaturach i opalanie pyłem węglowym w przestarzałych piecach powodowało emitowanie do atmosfery pyłu surowcowego. Pył opadał z niskiego komina zakładów na pobliskie tereny, tworząc powłokę dolomitową o charakterze zasadowym, która była uciałżliwa dla mieszkańców. Z przeprowadzonych badań wynikało ponadto, że pył bezpośrednio zagrażał organizmom żywym, a u ludzi powodował pylicę lub reakcje alergiczne. Przestarzała technologia produkcji uniemożliwiła przestrzeganie standardów ochrony środowiska. Wynikiem tego były liczne kary pieniężne nakładane na zakład oraz zmniejszenie produkcji. Przyczyniło się to do bankructwa zakładów (Karch i Skalski 1992). Negatywnym skutkiem działalności zakładów były także hałas oraz degradacja gleby. Zaprzestanie produkcji wyeliminowało problem hałasu, jednak zdegradowana gleba pozostała. Dopuszczalne normy skażenia gleby metalami ciężkimi, takimi jak ołów, kadm lub cynk, były na terenie ZDS w znacznej mierze przekroczone. Gleby te nie nadawały się do uprawy roślin przeznaczonych do spożycia przez ludzi i zwierzęta. Wszystko to spowodowało, że tereny ZDS zaczęto zalesić, a część z nich opanowała dzika roślinność. Pojawiły się takie drzewa jak: brzozy, sosny, robinie akacjowe i jesiony, a także krzewy, jak np. czarny bez (Grzegorzek 2007). Na terenach ZDS zaczęły rosnąć także rośliny chronione: dziewięćsił bezłodygowy, śniadek baldaszkwaty, goryczuszka Wettsteina, pierwiosnek lekarski oraz wiele rzadkich gatunków muraw ciepłolubnych (Program Ochrony… 2016). Zalanie kamieniołomu „Gródek”, oprócz zbiornika rekreacyjno-sportowego, stworzyło także miejsce do bytowania ryb karpiowatych, takich jak płocie, bolenie, okonie czy też karasie. Tereny byłego kamieniołomu „Sodowa Góra” objęto programem ochrony środowiska oraz udostępniono zwiedzającym. Można tam odnaleźć relikty po morzu triasowym, w tym fragmenty wężowidel i jeżowców, szczątki muszli oraz ramienionogów. Planowane i realizowane zagospodarowanie obszaru ZDS Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” ogłosiły upadłość w 1995 r. Likwidacja okazała się procesem długotrwałym. Pierwszym przedsięwzięciem, które powstało na obszarze zlikwidowanych zakładów, była baza nurkowa „Koparki”. W 1997 r. zaprzestano odprowadzania wody z kamieniołomu „Gródek”, co spowodowało zalanie terenu. Wszystkie urządzenia należące do fabryki znalazły się pod wodą, przez co obszar ten stał się atrakcyjny dla nurków. Ostatecznie teren kamieniołomu wydzierżawiowo do syndyka upadłościowego i w 1999 r. otwarto popularny w całej Polsce ośrodek nurkowy, który w 2016 r. przekształcił się w bazę nurkową „Via Sport Diving Marina Koparki”. Obecnie z terenu ośrodka można skorzystać za opłatą. Właściciel planuje rozbudowanie bazy o kolejne obiekty, w tym halę sportową, hotel oraz park linowy. W 2005 r. uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu obszaru pod nazwą Park Północny (Miejscowy plan… 2005). Był to pierwszy dokument w całości poświęcony terenom po Zakładach Dolomitowych „Szczakowa”. Plan obejmuje dwa osobne obszary – Pieczyska wraz z kamieniołomem „Gródek” oraz zalew Sosina wraz z sąsiedzącą infrastrukturą. Duży nacisk władze lokalne położyły na rozbudowę sieci dróg oraz kanalizacji i wodociągu. W planie miejscowym wyodrębniono obszary rewitalizacji obiektów poprzemysłowych oraz wyznaczano budynki spośród byłych obiektów cementowni do objęcia Gminną Ewidencją Zabytków, w tym magazyny klinkieru, warsztaty szkolne oraz halę młynów. Wyliczono, że koszt rekuptywacji terenu byłej cementowni wyniesie 15 zł za m². Tereny ZDS zdefiniowano ponadto w lokalnym programie rewitalizacji Jaworzna jako przeznaczone do rewitalizacji, zaliczając je również do strefy ochrony konservatorskiej objętej planem rewitalizacji. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dotyczącym Parku Północnego w 2016 r. wyznaczono ścieżkę dydaktyczną łączącą poszczególne obiekty kamieniołomu „Gródek”. Realizowane są kolejne inwestycje, m.in. park Gródek wraz z ogrodem botanicznym „Arboretum”. Od czasu uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Park Północny oraz północną część Pieczysk, między osiedlem Pieczyska a kamieniołem „Sodowa Góra”, zagospodarowano, m.in. ciągiem pieszo-rowerowym oraz obiektami małej architektury. W 2011 r. uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru „Pieczyska-Cementownia” (Miejscowy plan… 2011), którym objęto ok. 25,8 ha. W planie zmieniono dotychczasowe ustalenia dotyczące terenów ZDS. Zmieniono przeznaczenie obszarów poprzemysłowych na tereny zabudowy wielorodzinnej. Zaplanowano tam także tereny usługowe z możliwością lokalizacji obiektów handlowych o powierzchni powyżej 2000 m² oraz tereny sportu i rekreacji. Są to istotne zmiany, których intencją było zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenu. W 2012 r. uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru „Sodowa Góra” (Miejscowy plan… 2012). W dokumencie tym obszar kamieniołomu w całości przeznaczono pod zieleń rekreacyjną urządzoną i nieurządzoną, z zachowaniem unikalnej geologii kamieniołomu, z dopuszczalnym zagospodarowaniem w postaci centrum edukacji ekologiczno-geologicznej. W planie miejscowym przewidziano także rozbudowę sieci kanalizacyjnej oraz infrastruktury gazowej. Zgodnie z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, pierwszym zrealizowanym przedsięwzięciem na obszarze „Sodowej Góry” był Rys. 2. Ośrodek Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera – fragment ścieżki dydaktycznej Fig. 2. Center for Ecological and Geological Education GEOsfera – a part of the didactic path Źródło: fotografie własne Source: own photographs Tabela 2. Analiza skutków likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” (ZDS) Table 2. Analysis of the effects of the liquidation of the Szczakowa Dolomite Factory (ZDS) \| Skutki pozytywne (korzyści) \| Skutki negatywne (straty) \| \|-----------------------------\|----------------------------\| \| Poprawa jakości powietrza \| niewykorzystanie surowców naturalnych (złóz kopalnianych) \| \| Improvement of air quality \| non-use of natural resources (mine deposits) \| \| Pojawienie się nowych gatunków roślin i zwierząt \| duże koszty likwidacji ZDS \| \| The emergence of new species of plants and animals \| large costs of liquidation of ZDS \| \| Eliminacja halasu \| wzrost ubóstwa i przestępczości \| \| Noise elimination \| increase in poverty and crime \| \| Stworzenie nowych terenów zieleni \| degradacja zabudowy i infrastruktury \| \| Creation of new green areas \| degradation of buildings and infrastructure \| \| Stworzenie nowych terenów inwestycyjnych \| spadek cen nieruchomości \| \| Creation of new investment areas \| a drop in property prices \| \| \| degradacja gleb \| \| \| soil degradation \| \| \| utrata znaczenia i prestiżu dzielnicy Pieczyńska \| \| \| loss of meaning and prestige of the Pieczyńska district \| \| Szanse \| zagrożenia \| \|--------\|------------\| \| Chances\| threats \| \| Dobre połączenie komunikacyjne \| brak inwestorów \| \| Good transport connection \| no investors \| \| Unikalna zabudowa, park maszynowy i infrastruktura \| odpływ mieszkańców z terenów pozakładowych \| \| Unique buildings, machinery and infrastructure \| outflow of residents from non-factory areas \| \| Umożliwienie zainwestowania terenów ZDS \| powolna realizacja inwestycji \| \| Allowing the investment of ZDS areas \| slow investment implementation \| \| Rozbudowa i modernizacja infrastruktury \| brak upamiętnienia historii ZDS \| \| Expansion and modernization of infrastructure \| lack of commemoration of ZDS history \| \| Intensyfikacja procesów rewitalizacji \| niewielki zakres działań poprawiających sytuację społeczną \| \| Intensification of revitalization processes \| a small range of activities improving the social situation \| Źródło: opracowanie własne Source: own study Ośrodek Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOSfera (rys. 2). Pierwszy etap inwestycji zakończono w 2013 r. Wykonano ścieżki piesze, obiekty małej architektury oraz oświetlenie. Utworzono m.in. ogród sensoryczny, plac zabaw, altany oraz salę dydaktyczną. Zbudowano parking oraz kładkę widokową. Głównym celem inwestycji było stworzenie ośrodka edukacyjnego, który zwiększy atrakcyjność regionu. Uniwersytet Śląski podpisał umowę o korzystaniu z ośrodka w celach naukowych, a sam teren staje się coraz bardziej popularny wśród turystów odwiedzających miasto. Na drugim etapie inwestycji przewidziano budowę przeszklonego pawilonu. Analiza skutków likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” Konsekwencje likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” można rozpatrywać na dwóch głównych płaszczyznach: środowiskowej oraz społeczno-gospodarczej. Pozytywne skutki likwidacji zakładów dotyczą przede wszystkim płaszczyzny środowiskowej (tab. 2). Spadek presji na środowisko, poprawa jakości powietrza, pojawienie się nowych gatunków roślin, czy też eliminacja hałasu, to tylko wybrane z nich. Najwięcej skutków negatywnych dotyczy natomiast płaszczyzny społeczno-gospodarczej. Likwidacja przemysłu doprowadziła do wielu tragedii osobistych, ale także do utraty znaczenia i prestiżu dzielnicy Pieczyska. Szansy na rozwój terenów pozazakładowych upatrywać można w działaniach rewitalizacyjnych, które przyspieszyły po 2010 r. Pozytywnie należy ocenić działania władz lokalnych, w tym planistyczne, zmierzające do polepszenia atrakcyjności inwestycyjnej Pieczysk oraz nadanie terenom pozazakładowym nowej funkcji: turystyczno-rekreacyjnej. Jest to oczywiste spojrzenie globalne. W odczuciu wielu mieszkańców Pieczysk działania te powinny być podjęte znacznie wcześniej i z większą intensywnością. PODSUMOWANIE Zasadniczą część Pieczysk stanowią tereny poprzemysłowe. Dużą powierzchnię dzielnicy zajmują tereny zakładów przemysłowych oraz tereny kolejowe. Restrukturyzacja przemysłu doprowadziła do upadłości zakładów pracy i bezrobocia wśród mieszkańców. Pomimo kumulacji zjawisk kryzysowych na tych obszarach, mają one szansę na rozwój, którego filarem może być nowa funkcja: turystyczno-rekreacyjna. Rekultywacja kamieniołomu i utworzenie parku Gródek doprowadziły do utworzenia na mapie Jaworzna atrakcyjnego miejsca do rekreacji i turystyki. W jego bliskim sąsiedztwie znajduje się ponadto akwen Sosina. Dzięki wielomilionowej inwestycji realizowanej tam ze wsparciem środków unijnych powstanie kolejna nowoczesna przestrzeń do wypoczynku i rekreacji z szansą na nowe miejsca pracy. Powolny proces rewitalizacji odmienił głównie obszary po kamieniołomach, przekształcając je w tereny rekreacyjno-wypoczynkowe. Jednak nowe zagospodarowanie nie przypomina o historii tego miejsca, co nie służy zachowaniu dziedzictwa kulturowego. Długoletnia i barwna historia Zakładów Dolomitowych „Szczakowa” skłania do jej upamiętnienia. Jednym z rozwiązań, które sprzyjałyby rewitalizacji, jest utworzenie miejsca pamięci poświęconego przemysłowi, który w przeszłości stanowił o bogactwie tego regionu. Wiele problemów społeczno-gospodarczych wciąż pozostało nierozwiązanych, w szczególności w dzielnicy Pieczyska. Poprawy wymagają zarówno infrastruktura techniczna, jak i społeczna. Wskazane jest także stymulowanie rozwoju sektora usług. Czas pokaże, jaki wpływ na rewitalizację tego miejsca będą miały zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w których tereny poprzemysłowe objęto strefą zabudowy mieszkaniowej i usługowej. Być może z czasem staną się one atrakcyjne dla inwestorów. Gawrońska, G., Gawroński, K., Król, K., Kania, E. (2019). Ocena skutków ekonomicznych, społecznych i przyrodniczych likwidacji Zakładów Dolomitowych „Szczakowa”. Acta Sci. Pol. Administratio Locorum 18(3) 251–263, PIŚMIENNICTWO Bienińska, E. (2013). Depopulacja jako wyzwanie dla polskiej polityki miejskiej, w: Zarządzanie rozwojem miast o zmniejszającej się liczbie mieszkańców (w kontekście perspektywy finansowej 2014–2020) (Depopulation as a challenge for Polish urban Policy, in: Management of urban development with a decreasing number of inhabitants «in the context of the financial perspective 2014–2020»). Materiały z konferencji zorganizowanej przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej we współpracy z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego i Głównym Urzędem Statystycznym. Kancelaria Senatu. Warszawa, ss. 11–17. Boryczka, E. (2016). Rewitalizacja miast, w: EkoMia sto#Zarządzanie. Zrównoważony, inteligentny i partycypacyjny rozwój miasta (Urban revitalization, in: EkoMiasto#Zarządzanie. Balanced, intelligent and participative development of the city). Red. Z., Przygodzki. Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, ss. 167–193, DOI: http://dx.doi.org/10.18778/7969-721–2.08. Burzliwe spotkanie (Stormy meeting). (1999). Co tydzień 25(1), 4. Czas Dolomitów już się skończył (The time of the Dolomites is over). (1993). Co tydzień (1993). 29, 24. Czarnecka, A. (2016). Rewitalizacja jako narzędzie budowania rozwoju lokalnego na przykładzie rewitalizacji rynku w gminie wiejskiej Olsztyn (Revitalisation as a tool for stimulating the local development: example of revitalisation of the market square in the rural municipality Olsztyn). Handel Wewnętrzny 6(365), 345–359. Domąski, B., Gwosdz, K. (2010). Spojrzenie na problemy rewitalizacji miast w Polsce, w: Rewitalizacja miast polskich – diagnoza (A look at the problems of urban revitalization in Poland, in: Regeneration of Polish cities – diagnosis). Red. Z., Ziobrowski, W., Jarczewski. Instytut Rozwoju Miast, Kraków, ss. 45–55. Domińczak, M. (2006). Różne postrzeganie dziedzictwa poprzemysłowego w procesie rewitalizacji, w: Od terenów przemysłowych do… (Different perceptions of post-industrial heritage in the process of revitalization, in: From industrial areas to…), Czasopismo Techniczne, ser. A, 8-A(103), Wyd. PK, Kraków. Dudzik, P. (2012). Cementownia w Szczakowej (Cement Works Szczakowa). Zeszyty Historyczne Miasta Jaworzna 13. Wyd. Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno. Dudzińska-Jarmolińska, A. (2018). Rekultywacja i rewalitazacja jako sposoby przekształcenia terenów poprzemysłowych na tereny parkowo-rekreacyjne (Land reclamation and revitalisation as a way of transforming post-industrial areas into parks and recreational areas). Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego 39(1), 117–132, DOI: http://dx.doi.org/10.30450/201807. Figlus, T. (2011). Lokalne programy rewitalizacji jako instrument odnowy małych miast na wybranych przykładach z obszaru województwa łódzkiego (Local revitalization programs as an instrument of urban reneval based on selected examples of small towns from Łódź voivodeship). Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica 11, 145–165. Godlewska-Majkowska, H. (2008). Proces rewitalizacji starych okręgów przemysłowych, w: Stare okręgi przemysłowe. Dylematy industrializacji i dezindustrializacji (The process of revitalization of old industrial districts, in: Old industrial districts. Dilemmas of industrialization and deindustrialisation). Red. W., Morawski, A., Zawistowski. SGH w Warszawie, Warszawa. Grzegorzek, P. (2007). Znikające Pieczyska (Pieczyska disappear). Co tydzień 33, 9. Kaczmarek, S. (2001). Rewitalizacja terenów poprzemysłowych: nowy wymiar w rozwoju miast (Revitalization of post-industrial areas: a new dimension in urban development). Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. Karch, Z., Skalski, A. (1992). Zakłady Dolomitowe „Szczakowa” – zagrożenia i ochrona środowiska (Szczakowa Dolomite Factory – threats and protection of the environment), w: (in:) Jaworzno 2000 III (31)IX 1992. Karpowicz, T., Kalinski, G., Dziurzyński, K. (1996). Zdzisław Krudzielski. Wspomnienia (Zdzisław Krudzielski. Memories). Wyd. Naukowe Scholar, Warszawa. Kondracki, J. (2011). Geografia regionalna Polski (Regional geography of Poland). Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. Kraska, P. (2005). Rewitalizacja Pieczysk (Revitalization of Pieczysk). Co tydzień 15, 3. Kurowska-Pysz, J. (2017). Lokalny program rewitalizacji jako strategiczny instrument ożywiania obszarów zdegradowanych w aspekcie wykorzystania środków unijnych (Local revitalization program as a strategic financing facility of changes in the degraded areas based on EU funds). Studia Ekonomiczne 327, 28–49. Kuźnik, F. (2014). Polityka miejska regionu poprzemysłowego (Urban policy in a post-industrial region). Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 341, 120–135. Lipiec, S. (2013). Szczakowa. Studium demograficzno-gospodarcze (Szczakowa. Demographic and economic study). Fundacja POZNAJE, Wrocław. Lokalny program rewitalizacji miasta Jaworzna do 2023 r. Uchwała nr XXXIX/567/2018 Rady Miejskiej w Jaworznie z 27 marca 2018 r. Małuszyńska, I., Małuszyński, M.J., Ancuta, M. (2014). Rewitalizacja terenów poprzemysłowych m.st. Warszawy na przykładzie Powiśla (Brownfield revitalization on the example of Powiśle – part of the capital city Warsaw). Prz. Nauk. Inż. Kszt. Środ. 63, 99–109. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego „Pieczyska – Cementowania” w Jaworznie (Local spatial development plan „Pieczyska – Cementowania”). Uchwała nr VII/88/2011 Rady Miejskiej w Jaworznie z 28 kwietnia 2011 r. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego „Sodowa Góra” w Jaworznie (Local spatial development plan „Sodowa Góra”). Uchwała nr XXVI/378/2012 Rady Miejskiej w Jaworznie z 29 listopada 2012 r. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu pod nazwą „Park Północny”, objętego programem rewitalizacji i rozwoju zdegradowanych obszarów poprzemysłowych miasta Jaworzna (Local spatial development plan „Park Północny”, covered by the revitalization and development program for degraded post-industrial areas of the city of Jaworzno). Uchwała nr XLVII/566/2005 Rady Miejskiej w Jaworznie z 27 października 2005 r. Nieroba, E., Czerny, A., Szczepański, M.S. (2009). Między nostalgiaą a nadzieją. Dziedzictwo kulturowe jako dyskursywny obszar rzeczywistości społecznej, w: Między nostalgiaą a nadzieją. Dziedzictwo kulturowe w ujęciu interdyscyplinarnym (Cultural heritage as a part of personality and its instrumentalisation in a socio-political life, in: Between nostalgia and hope. Cultural heritage in an interdisciplinary perspective). Red. E., Nieroba, A., Czerny, M.S., Szczepański. Wyd. Uniwersytetu Opolskiego, Opole. Parysek, J. (2015). Rewitalizacja miast w Polsce: wczoraj, dziś i być może jutro (Urban renewal in Poland: yesterday, today, and perhaps tomorrow). Studia Miejskie 17, 9–26. Parysek, J. (2016). O najbliższej przyszłości rewitalizacji w Polsce: pragmatycznie i prognoztycznie (About the near future of revitalization in Poland: a pragmatic and forecasting view). Problemy Rozwoju Miast XIII(4), 5–17. Pełski, W. (1999). Zarządzanie zrównoważonym rozwojem miast (Management of sustainable urban development). Wyd. Arkady, Warszawa. Program ochrony środowiska dla Jaworzna – miasta na prawach powiatu na lata 2016–2019 z uwzględnieniem perspektyw na lata 2020–2023. Uchwała nr XXII/324/2016 Rady Miejskiej w Jaworznie z 27 października 2016 r. Prokopska, A., Piotrowska, J. (2007). Wybrane problemy rewitalizacji fortów Twierdzy Przemyśl (Selected problems of regenerate fortifications of Town Przemyśl). Fizyka Budowli w Teorii i Praktyce 2, 235–238. Proksa, S. (2001). Jaworzno. Wydawnictwo z okazji stulecia nadania praw miejskich (Jaworzno. Publisher on the occasion of the centenary of granting city rights) 21 IX 1901 – 21 IX 2001. Dzieje przemysłu, Jaworzno. Przychodzeń, J. (2009). Prośrodowiskowa ewolucja polskiego przemysłu w procesie transformacji systemu politycznego i prawnego, w: 20 lat transformacji. Osiągnięcia. Problemy. Perspektywy (The environmental evolution of Polish industry in the process of transformation of the political and legal system, in: 20 years of transformation. Achievements. Problems. Perspectives. Red. G., Kolodko, J., Tomkiewicz. Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa, ss. 325–338. Purchla, J. (2010). W stronę systemu ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce (Building a cultural heritage preservation system in Poland). Zarządzanie Publiczne 2(12), 69–82. Strzelecka, E. (2011). Rewitalizacja miast w kontekście zrównoważonego rozwoju (Urban revitalization in the context of sustainable development). Budownictwo i Inżynieria Środowiska 2, 661–668. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Jaworzna. Uchwała nr IV/17/2015 Rady Miejskiej w Jaworznie z 29 stycznia 2015 r. AN ASSESSMENT OF ECONOMIC, SOCIAL AND ENVIRONMENTAL CONSEQUENCES OF THE LIQUIDATION OF THE SZCZAKOWA DOLOMITE FACTORY ABSTRACT Dolomite is a mineral that has many uses. It is most commonly used in the construction industry, as a raw material for the production of cement and material for road construction. Dolomites are mined in open-cast mines. One of such mines was the Szczakowa Dolomite Factory (Jaworzno, Silesia Province, Poland). The company contributed to the development of local infrastructure and was a workplace for many people. The aim of the study is to assess the economic, social and environmental effects caused by the liquidation of the Szczakowa Dolomite Factory. The analysis was performed by means of descriptive and analytical method. The following documents prepared for the studied area were used: study of conditions and directions of spatial development, local spatial development plans, revitalization programs and environmental protection programs. In addition, the budget statements, historical documents, maps and publications in the local press were analyzed. The activities carried out after the liquidation of the company were presented. It has been shown that the closure of the Szczakowa Dolomite Factory caused negative economic and social effects. At the same time, however, the pressure on the natural environment was reduced. Keywords: degradation, restructuring, liquidation, revitalization, spatial planning	eef517c3-22d2-404b-8673-e52dde9e2a65	finepdfs	3.298828	CC-MAIN-2024-46	https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/aspal/article/download/3044/3574/7102	2024-11-07T20:24:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028009.81/warc/CC-MAIN-20241107181317-20241107211317-00441.warc.gz	172,078,976	0.920169	0.99975	0.99975	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2329, 6351, 8205, 12193, 16067, 20629, 24732, 28740, 31255, 34858, 39275, 43800, 45254 ]	1	0
Świebodzin: Wymiana pokrycia dachowego z płyt azbestowocementowych na blachę trapezową na budynkach gospodarczych w miejscowości Owczary nr 17 - Stacja Terenowa Klubu Przyrodników Numer ogłoszenia: 246147 - 2009; data zamieszczenia: 17.12.2009 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - roboty budowlane Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY I. 1) NAZWA I ADRES: Klub Przyrodników , ul. 1 Maja 22, 66-200 Świebodzin, woj. lubuskie, tel. 068 3828236, faks 068 3828236. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Inny: stowarzyszenie. SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) OKREŚLENIE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA II.1.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Wymiana pokrycia dachowego z płyt azbestowo-cementowych na blachę trapezową na budynkach gospodarczych w miejscowości Owczary nr 17 - Stacja Terenowa Klubu Przyrodników. II.1.2) Rodzaj zamówienia: roboty budowlane. II.1.3) Określenie przedmiotu oraz wielkości lub zakresu zamówienia: Przedmiotem zamówienia jest wymiana pokrycia dachu 3 budynków gospodarczych z płyt azbestowo-cementowych na pokrycie z blachy trapezowej. W zakres prac wchodzi: 1. demontaŜ i utylizacja 1460 m2 płyt azbestowo-cementowych pokrywających 3 budynki gospodarcze obejmujące: - rozebranie pokrycia z płyt azbestowo-cementowych, o łącznej powierzchnia dachów 1460 m2 - złoŜenie płyt na paletach i hermetyzacja ich folią zgodnie z obowiązującymi przepisami - odbiór i utylizacja płyt azbestowo-cementowych, 2. Pokrycie dachów 3 budynków gospodarczych wraz z instalacją rynien obejmujące: - instalacja łacenia połaci jednego dachu na konstrukcję metalową o łącznej długości łat 600 m, - naprawa konstrukcji dachu (uzupełnienie brakujących wyciętych elementów drewnianych - łat o łącznej długości ok. 400 m), - pokrycie połaci dachu blachą trapezową T-18 (blacha stalowa ocynkowana powlekana, powłoka poliester, gr. co najmniej 0,5mm, kolor dachówkowy naturalny: ceglasty lub odcienie czerwieni), Roboty w zakresie rozbiórki, transportu do utylizacji i utylizacji powinna wykonać firma posiadająca certyfikat potwierdzający, iŜ moŜe wykonywać prace przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest.. II.1.4) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 45.45.00.00-7, 90.65.00.00-8. II.1.5) Czy dopuszcza się złoŜenie oferty częściowej: nie. http://bzp1.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie=show&pozycja=246147&rok=20... 2009-12-17 II.1.6) Czy dopuszcza się złoŜenie oferty wariantowej: nie. II.1.7) Czy przewiduje się udzielenie zamówień uzupełniających: nie. II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Zakończenie: 10.05.2010. SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM III.1) WARUNKI DOTYCZĄCE ZAMÓWIENIA Informacja na temat wadium: Zamawiający nie wymaga wniesienia wadium III.2) WARUNKI UDZIAŁU Opis warunków udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonywania oceny spełniania tych warunków: O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy, którzy: 1. posiadają uprawnienia do wykonywania określonej działalności, 2. posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie oraz dysponują potencjałem technicznym i osobami zdolnymi do wykonania zamówienia, 3. znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia, 4. nie podlegają wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia, na podstawie przepisu art. 24 ustawy. Warunki szczegółowe udziału w postępowaniu w oparciu o art. 22 ust. 1 pkt 1-3 ustawy Pzp. 5. udzielą co najmniej 10 letniej gwarancji odporność na korozję pokrycia dachowego Minimalne warunki udziału w postępowaniu są następujące: - potencjał ekonomiczny, finansowy: Wykonawca posiada ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności. - doświadczenie: Wykonawca musi wykazać, Ŝe w okresie pięciu lat przed dniem wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia wykonał z naleŜytą starannością co najmniej dwie roboty dekarskie - wymiana pokrycia dachowego obiektów budowlanych. Dokonanie oceny spełnienia warunków polegać będzie na sprawdzeniu przez Zamawiającego, czy na podstawie dostarczonych przez Wykonawcę dokumentów i oświadczeń moŜna dopuścić go do postępowania o udzielenie zamówienia.. Informacja o oświadczeniach i dokumentach, jakie mają dostarczyć wykonawcy w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu: Wykonawca zobowiązany jest załączyć do oferty następujące dokumenty: - aktualny odpis z właściwego rejestru albo aktualne zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, jeŜeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej, wystawionego nie wcześniej niŜ 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert, - wypełniony i podpisany druk Oświadczenia o treści określonej w art. 22 ust. 1 ustawy Pzp - zgodny z treścią załącznika nr 3 do SIWZ. - wykazu wykonanych w ciągu ostatnich pięciu lat usług, będących przedmiotem zamówienia lub o podobnym charakterze, z podaniem ich wartości, dat wykonania oraz odbiorców - wg wzoru stanowiącego załącznik nr 4 do SIZW.. http://bzp1.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie=show&pozycja=246147&rok=20... 2009-12-17 SEKCJA IV: PROCEDURA IV.1) TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: przetarg nieograniczony. IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT IV.2.1) Kryteria oceny ofert: najniŜsza cena. IV.2.2) Wykorzystana będzie aukcja elektroniczna: nie. IV.3) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE IV.3.1) Adres strony internetowej, na której dostępna jest specyfikacja istotnych warunków zamówienia: www.kp.org.pl. Specyfikację istotnych warunków zamówienia moŜna uzyskać pod adresem: Klub Przyrodników ul. 1 Maja 22 66-200 Świebodzin. IV.3.4) Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub ofert: 07.01.2010 godzina 10:00, miejsce: Klub Przyrodników ul. 1 Maja 22 66-200 Świebodzin. IV.3.5) Termin związania ofertą: okres w dniach: 30 (od ostatecznego terminu składania ofert). IV.3.13) Informacje dodatkowe, w tym dotyczące finansowania projektu/programu ze środków Unii Europejskiej: Zadanie finansowane ze środków Fundacji EkoFundusz. Zamawiający wymaga, aby oferent wykonujący zamówienie w części finansowanej przez EkoFundusz korzystał z dostawców lub wykonawców ze Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Norwegii i/lub krajów Unii Europejskiej.. http://bzp1.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie=show&pozycja=246147&rok=20... 2009-12-17	<urn:uuid:955dac92-ddfb-4cba-86cb-55e38b86d6cb>	finepdfs	1.15625	CC-MAIN-2023-06	https://www.kp.org.pl/pdf/ogloszenie_przetarg_wymiana_dachu.pdf	2023-01-29T18:15:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764499758.83/warc/CC-MAIN-20230129180008-20230129210008-00562.warc.gz	867,711,616	0.999958	0.999987	0.999987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2405, 5166, 6423 ]	1	1
Studia dwustopniowe • wymys wymysł urz urzędnik dników? w? • pomys pomysł nawiedzonych reformator nawiedzonych reformatorów? w? • wymys wymysł urz urzędnik dników? w? • pomys pomysł nawiedzonych reformator nawiedzonych reformatorów? w? • wymys wymysł urz urzędnik dników? w? • pomys pomysł nawiedzonych reformator nawiedzonych reformatorów? w? • a mo a może e życiowa konieczno yciowa konieczność?! Uwarunkowania spo Uwarunkowania spo łeczne eczne - zmiana znaczenia wykszta zmiana znaczenia wykształcenia wy cenia wyższego szego - zmiana znaczenia dyplomu, zmiana znaczenia dyplomu, - od zawodowo od zawodowości do ci do zatrudnialności ci, - kszta kształcenie ustawiczne + mobilno cenie ustawiczne + mobilność, - wymierne czynniki ekonomiczne. wymierne czynniki ekonomiczne. - zmiana znaczenia wykszta zmiana znaczenia wykształcenia wy cenia wyższego szego - zmiana znaczenia dyplomu, zmiana znaczenia dyplomu, - od zawodowo od zawodowości do ci do zatrudnialności ci, - kszta kształcenie ustawiczne + mobilno cenie ustawiczne + mobilność, - wymierne czynniki ekonomiczne. wymierne czynniki ekonomiczne. - zmiana znaczenia dyplomu, zmiana znaczenia dyplomu, - od zawodowo od zawodowości do ci do zatrudnialności ci, - znikające zawody (kto dziś pamięta „halę maszyn" lub linotypistów – elitę zawodu drukarza?), - znikające miejsca pracy (outsourcing + internet), ale również nowe technologie (cyfrowe aparaty fotograficzne koniec pracy dla fabryk błon i papierów fotograficznych) - pojawiające się zupełnie nowe miejsca pracy + zapotrzebowanie na nowe umiejętności nowe miejsca pracy pojawiają się w nowych miejscach i wymagają nowych kwalifikacji kształcenie przez całe życie - LLL (szacuje się, że w USA współcześni absolwenci będą zmieniali zawód średnio 5 razy w okresie aktywności zawodowej) 5 lat kształcenia w celu przygotowania do uprawiania określonego zawodu zbyt kosztowne zbyt kosztowne – dla wszystkich dla wszystkich zainteresowanych - wymierne czynniki ekonomiczne wymierne czynniki ekonomiczne Nie ma „ucieczki ucieczki" od Procesu Bolońskiego Dla uczelni wy Dla uczelni wy ższej wdro szej wdro żenie za enie za łożeń Procesu Bolo Procesu Bolo ńskiego skiego – - warunek sukcesu na coraz bardziej konkurencyjnym warunek sukcesu na coraz bardziej konkurencyjnym „rynku rynku ". Nie ma „ucieczki ucieczki" od Procesu Bolońskiego Uwarunkowania prawne Z „formalnego" punktu widzenia Polska w ocenach stanu wdrażania założeń Procesu Bolońskiego lokuje się w „górnej grupie stanów średnich" Jak jest naprawdę? Kilka przykład adów: 1. studia dwustopniowe od początku przyjmowane z niechęcią, postrzegane jako „europejska fanaberia" i źródło obniżania poziomu kształcenia naciski na pozostawienie studiów pięcioletnich i automatyzm wprowadzania studiów dwustopniowych jako „innej nazwy" dla klasycznej formuły studiów pięcioletnich, 2. ECTS – brak zrozumienia, automatyzm i czynniki niemerytoryczne w przypisywaniu liczby punktów zajęciom itd. 3. praktyki – przykry i nie dający się zrealizować obowiązek, a nie niezwykle ważny element kształcenia Oczywiście s cie są wyj wyjątki, ale... tki, ale... Z „formalnego" punktu widzenia Polska w ocenach stanu wdrażania założeń Procesu Bolońskiego lokuje się w „górnej grupie stanów średnich" 1. studia dwustopniowe od początku przyjmowane z niechęcią, postrzegane jako „europejska fanaberia" i źródło obniżania poziomu kształcenia naciski na pozostawienie studiów pięcioletnich i automatyzm wprowadzania studiów dwustopniowych jako „innej nazwy" dla klasycznej formuły studiów pięcioletnich, 2. ECTS – brak zrozumienia, automatyzm i czynniki niemerytoryczne w przypisywaniu liczby punktów zajęciom itd. 3. praktyki – przykry i nie dający się zrealizować obowiązek, a nie niezwykle ważny element kształcenia 1. od 1999 r do 2005 r. praktycznie brak działań mających na celu upowszechnienie idei Procesu Bolońskiego, 2. nadmiar demokracji – trzyletnie kadencje, brak profesjonalnej kadry zarządzającej + brak stabilności niesprzyjające tworzeniu i wdrażaniu długofalowych strategii, 3. struktura organizacyjna uczelni, system pensum dydaktycznego Obecny stan prawny umożliwia wiele ale nie zach liwia wiele ale nie zachęca ca: kształcenie wyłącznie na kierunkach studiów (trudno to nawet przetłumaczyć, co dopiero wytłumaczyć partnerom zagranicznym): 118 kierunk 118 kierunk ów , w tym 11 11 z utrzymanym cyklem 5-letnim + 2 z dopuszczalnym trybem jednolitych studiów magisterskich (11 11 %) %) - analityka medyczna analityka medyczna – czy naprawdę nie może być studiów II stopnia z naborem po chemii I stopnia? - aktorstwo aktorstwo – sic! - konserwacja i restauracja dzie konserwacja i restauracja dzie ł sztuki sztuki, - realizacja obrazu filmowego, telewizyjnego i fotografia realizacja obrazu filmowego, telewizyjnego i fotografia - psychologia psychologia „Za Załatwienie atwienie" statusu studi statusu studiów jednolitych postrzegane jako w jednolitych postrzegane jako sukces danego środowiska, przedmiot dumy jednych i rodowiska, przedmiot dumy jednych i zazdrości drugich. ci drugich. standardy prawda, że „rozluźnione", ale są i swoim istnieniem narzucają stary sposób myślenia o kształtowaniu programów i ocenie jakości, algorytmy finansowania algorytmy finansowania nie biorą pod uwagę różnej kosztochłonności kształcenia na I i II stopniu, samo wprowadzanie reformy jest koszto koszto- praco praco- i czasoch i czasochłonne onne prawda, że „rozluźnione", ale są i swoim istnieniem narzucają stary sposób myślenia o kształtowaniu programów i ocenie jakości, nie biorą pod uwagę różnej kosztochłonności kształcenia na I i II stopniu, samo wprowadzanie reformy jest koszto koszto- praco praco- i czasoch i czasochłonne onne Minimalny zestaw wymogów zapewniaj w zapewniających cych „sensowne sensowne" wprowadzenie studiów dwustopniowych: w dwustopniowych: Ukończenie studiów I stopnia na jednym kierunku pozwala na dalsze kształcenie na studiach II stopnia na innym kierunku – taka kontynuacja jest w praktyce oczywiście możliwa, po spełnieniu warunków dodatkowych. Ocena kompetencji absolwentów następuje na podstawie dyplomów ukończenia studiów zarówno I, jak i II stopnia. Elastyczny system studiów pozwala na uzyskanie zróżnicowanych efektów kształcenia w postaci zróżnicowanych kompetencji nicowanych kompetencji absolwentów tych samych studi w tych samych studiów. Uznanie, że podstawą tworzenia programów studiów, w tym treści programowych, są efekty kształcenia absolwentów (wiedza, umiejętno tności, inne kompetencje ci, inne kompetencje). Ukończenie studiów I stopnia na jednym kierunku pozwala na dalsze kształcenie na studiach II stopnia na innym kierunku – taka kontynuacja jest w praktyce oczywiście możliwa, po spełnieniu warunków dodatkowych. Ocena kompetencji absolwentów następuje na podstawie dyplomów ukończenia studiów zarówno I, jak i II stopnia. Elastyczny system studiów pozwala na uzyskanie zróżnicowanych efektów kształcenia w postaci zróżnicowanych kompetencji nicowanych kompetencji absolwentów tych samych studi w tych samych studiów. Uznanie, że podstawą tworzenia programów studiów, w tym treści programowych, są efekty kształcenia absolwentów (wiedza, umiejętno tności, inne kompetencje ci, inne kompetencje). Ramowy zarys procedur dla przygotowania nowych programów: w: 1. Określenie tożsamości badawczej i edukacyjnej szkoły/jednostki – „misja". 2. Rozpoznanie rynku. 3. Opracowanie modelowego planu studiów I i II stopnia. 4. Opracowanie programów. ECTS ECTS • Warunkiem koniecznym uzyskania punktów w – osi osiągni gnięcie cie założonych efekt onych efektów kszta w kształcenia cenia (zmiana od „nauczania" do „uczenia się" albo inaczej od systemu „nastawionego na nauczyciela" do „nastawionego na studenta") • System akumulacji uelastycznienie uelastycznienie programów i organizacji studiów. • System przenoszenia osiągnięć mobilność ść. 1. Określenie tożsamości badawczej i edukacyjnej szkoły/jednostki – „misja". 2. Rozpoznanie rynku. 3. Opracowanie modelowego planu studiów I i II stopnia. 4. Opracowanie programów. • Warunkiem koniecznym uzyskania punktów w – osi osiągni gnięcie cie założonych efekt onych efektów kszta w kształcenia cenia (zmiana od „nauczania" do „uczenia się" albo inaczej od systemu „nastawionego na nauczyciela" do „nastawionego na studenta") • System akumulacji uelastycznienie uelastycznienie programów i organizacji studiów. • System przenoszenia osiągnięć mobilność ść. Pożytki dla uczelni Wszystkie pożytki dla uczelni są nierozerwalnie związane z wyzwaniami i twórczą pracą, którą trzeba wykonać. Może to zatem być uznane przez uczelnię, a zwłaszcza przez jej pracowników nie za korzyść lecz za ciężar. Projektowane zmiany mogą natrafić na trudności dodatkowe, nie wynikające z istoty sprawy, lecz z warunków w jakich zmiany będą wprowadzone – na przykład warunków prawnych. Te trudności maj ci mają tak także ambiwalentny charakter, z jednej strony e ambiwalentny charakter, z jednej strony są ci ciężarem, zaś z drugiej strony, raz pokonane, staj z drugiej strony, raz pokonane, stają si się trwa trwałą korzyści cią uczelni. uczelni. Wszystkie pożytki dla uczelni są nierozerwalnie związane z wyzwaniami i twórczą pracą, którą trzeba wykonać. 10	<urn:uuid:21cf556e-fc7f-4bb8-9bb5-2dcd2bed9dec>	finepdfs	3.056641	CC-MAIN-2017-47	http://e-edukacja.net/czwarta/_referaty/sesja_IIc/15_e-edukacja.pdf	2017-11-24T03:28:26Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934807084.8/warc/CC-MAIN-20171124031941-20171124051941-00174.warc.gz	92,783,263	0.999785	0.999918	0.999918	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 405, 1232, 1585, 2084, 2368, 4133, 5741, 8483, 9272 ]	1	0
IPOPEMA Ekologii i Innowacji FIZ Wycena certyfikatu inwestycyjnego funduszu na koniec września wyniosła 29,96 zł, co oznacza brak zmiany wyceny certyfikatu inwestycyjnego we wrześniu względem końca sierpnia. Wynik od początku roku i za minione 3 miesiące wyniósł odpowiednio -7,22% oraz +2,96%, natomiast w ciągu minionych 12 miesięcy fundusz wypracował stopę zwrotu na poziomie -2,82%. Wrzesień na rynkach akcji rozpoczął się od spadków, których odrabianie zajęło pozostałą cześć miesiąca i finalnie większości rynków udało się wyjść „nad kreskę". W centrum uwagi naturalnie było posiedzenie FOMC, gdzie doszło do długo wyczekiwanej obniżki stopy funduszy federalnych o 50 punktów bazowych (w skrócie: pb), co formalnie rozpoczęło cykl obniżek. Do końca roku mamy jeszcze dwa posiedzenia (w listopadzie i grudniu), na których wedle oczekiwań rynkowych mogłoby dojść do dalszych obniżek o łącznie 75 pb. Natomiast na koniec 2025 r. rynek zakłada spadek stóp procentowych w USA do 3%, co by oznaczało obniżki o łącznie 125 pb w przyszłym roku. Oczywiście, zmienność oczekiwań rynkowych jest dobrze znanym zjawiskiem, na które wielokrotnie zwracaliśmy uwagę, i niewątpliwie w kolejnych miesiącach czeka nas sporo zwrotów akcji w rytm napływających danych makroekonomicznych oraz ewentualnych szoków zewnętrznych. Rynek obligacji rządowych te działania dyskontował już z wyprzedzeniem i rentowność 10-latek rządowych osiągnęła 3,60% w dniu posiedzenia FOMC i od tego momentu stopniowo następował wzrost do 3,80% na koniec września. Traktujemy to jako element naturalnej gry rynkowej i nie zakładamy trwałego powrotu rentowności amerykańskich 10-latek powyżej 4%, gdyż to musiałoby być poparte powrotem dynamiki inflacji w amerykańskiej gospodarce na ścieżkę wzrostową, na co niewiele w tym momencie wskazuje. Indeks MSCI Global Alternative Energy Net Return we wrześniu zanotował wzrost o 4,09%, podczas gdy benchmark funduszu wzrósł o 3,1932%. iShares Global Clean Energy ETF w minionym miesiącu wzrósł o 2,80%. \| MSCI Emerging Markets NASDAQ Composite DAX S&P 500 Dow Jones Industrial Average Russell 2000 STOXX 600 Europe WIG Nikkei 225 \| \| 6,45% \| \| 7,79% \| \| 12,54% \| \| 14,37% \| \| 22,89% \| \| 33,69% \| -6,56% \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| 2,68% \| \| 2,57% \| \| 11,05% \| \| 21,17% \| \| 37,60% \| \| 71,99% \| 25,89% \| \| \| \| 2,21% \| \| 5,97% \| \| 4,50% \| \| 15,36% \| \| 25,60% \| \| 59,52% \| 26,63% \| \| \| \| 2,02% \| \| 5,53% \| \| 9,67% \| \| 20,81% \| \| 34,38% \| \| 60,71% \| 33,78% \| \| \| \| 1,85% \| \| 8,21% \| \| 6,34% \| \| 12,31% \| \| 26,33% \| \| 47,36% \| 25,07% \| \| \| 0,56% \| \| 8,90% \| \| 4,96% \| \| 10,01% \| \| 24,92% \| \| 33,95% \| \| \| \| \| \| -0,41% \| \| 2,24% \| \| 1,99% \| \| 9,17% \| \| 16,14% \| \| 34,82% \| 14,97% \| \| \| \| -1,88% \| \| -6,03% \| \| 0,64% \| \| 6,14% \| \| 27,34% \| \| 81,15% \| 18,39% \| \| \| \| -1,88% \| \| -4,20% \| \| -5,60% \| \| 13,31% \| \| 19,03% \| \| 46,20% \| 28,75% \| Źródło: Bloomberg, opracowanie własne. Rynkowa zmienność umiarkowanie wpływała na zachowanie walorów z sektora czystych technologii, natomiast znacznie ważniejszym punktem jest formalne rozpoczęcie cyklu obniżek stóp procentowych w USA. Wrażliwość wyników spółek fotowoltaicznych na stopy procentowe jest czymś, co spędzało sen z powiek inwestorom w tym sektorze w ostatnich kilku kwartałach, a niedługo rozpoczynający się okres publikacji wyników za III kw. powinien pokazać pierwsze od dawna odbicie na poziomie przychodów w wielu spółkach. Skala odbicia jest oczywiście różna w wielu spółkach, lecz w ważnym segmencie producentów mikro inwerterów, baterii i magazynów energii oczekuje się, dynamiki wzrostu przychodów k/k przekraczającej 30%. Oczywiście, w dużym stopniu jest to bardzo niskiej bazy z ostatnich kwartałów, lecz z drugiej strony widzimy u liderów poszczególnych branż potencjał do pozytywnych zaskoczeń, gdyż w ostatnim czasie niektórzy gracze po prostu wypadli z rynku. Zjawisko to dotyczy także kilku publicznych spółek notowanych w USA w tym m.in. istotnego instalatora fotowoltaiki w Kalifornii. To w naturalny sposób premiuje spółki, które przebrnęły przez trudny okres. Ostrożnie zakładamy, iż konsensusy rynkowe i wyceny spółek mogą w niedostateczny sposób uwzględniać przepływ udziałów rynkowych ze spółek, które zbankrutowały do pozostałych podmiotów, a to w naturalny sposób powinno generować pozytywne zaskoczenia w wynikach spółek. Patrząc na zachowanie portfela we wrześniu, to niewątpliwie „udało się" osiągnąć remis. Pozytywnie wyróżniały się przede wszystkim walory spółek powiązanych z boomem na centra danych, czyli przede wszystkim spółki zajmujące się produkcją i instalacją różnych elektro komponentów koniecznych w układach zasilania centrów danych. Część spółek z obszaru czystych technologii pośrednio korzysta na megatrendzie centrów danych, włączając w to także klasyczne spółki generacji energii z OZE, lecz tutaj wynikom wciąż przeszkadzają wysokie stopy procentowe oraz niskie ceny energii (szczególnie w Europie) i w wielu przypadkach rynek zdaje się ignorować długoterminowe czynniki wzrostu wynikające z prognozowanego, wieloletniego wzrostu popytu na energię oraz wzrostu udziału centrów w globalnej konsumpcji energii, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Jest to sytuacja przejściowa, wynikająca w znacznym stopniu z bardzo słabego sentymentu inwestorów do sektora, który wziął z kilku kolejnych kwartałów coraz gorszych wyników. Niemniej, tak jak wielokrotnie sygnalizowaliśmy, II kwartał winien być „twardym" dołkiem wynikowym i obecnie uwaga rynku skupia się na ocenie w jakim tempie i stylu będą odbijały wyniki w kluczowych spółkach z sektora czystych technologii. Podsumowując, większość walorów z portfela funduszu zamknęła wrzesień jednocyfrowymi stopami zwrotu, z oboma znakami, co finalnie odzwierciedliło się w płaskim wyniku całego funduszu w minionym miesiącu. Podsumowując, na koniec września fundusz posiadał ok. 99% zaangażowanie w rynek akcji, przy czym ok. 87% portfela było zainwestowane w spółki z obszaru stricte czystych technologii, a pozostała część w spółki z obszaru transformacji cyfrowej oraz półprzewodników, których większość jest pośrednio powiązana z transformacją energetyczną. 2 Źródło: Opracowanie własne, dane na 30 września 2024 r. NOTA PRAWNA Niniejszy Materiał marketingowy jest przeznaczony do określonego adresata, ma charakter poufny, nie może on być w całości ani w części kopiowany, rozpowszechniany ani przekazywany innym podmiotom bez uprzedniej zgody IPOPEMA TFI S.A. Informacje i dane zawarte w tym Materiale marketingowym są udostępniane wyłącznie w celach informacyjnych i reklamowych, nie mają na celu promowania bezpośrednio lub pośrednio nabycia certyfikatów inwestycyjnych Ekologii i Innowacji Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego (dalej powoływany jako „Fundusz") albo zachęcania, bezpośrednio lub pośrednio, do ich nabycia. Informacje zawarte w materiale marketingowym nie mogą stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. Nie należy ich traktować jako rekomendacji inwestowania w jakiekolwiek instrumenty finansowe lub formy doradztwa inwestycyjnego, jak również jako oferty zawarcia umowy w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Informacje o Funduszu, zasadach uczestnictwa w Funduszu, emisji, czynnikach ryzyka, kosztach i opłatach, a także zasadach nabycia certyfikatów inwestycyjnych oraz inne informacje istotne dla inwestorów, zawarte są w dokumentach prawnych tj. w statucie, prospekcie emisyjnym, warunkach emisji, w informacji dla klienta dostępnych w siedzibie IPOPEMA TFI S.A. Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej dotyczącej nabycia certyfikatów inwestycyjnych w Funduszu należy zapoznać się dokumentami prawnymi, które zawierają informacje niezbędne do oceny inwestycji oraz wskazują ryzyka, koszty i opłaty. Tabele opłat danego funduszu inwestycyjnego zamkniętego zawarte są w prospekcie emisyjnym lub w warunkach emisji funduszy inwestycyjnych zamkniętych dostępnym w siedzibie IPOPEMA TFI S.A. IPOPEMA TFI S.A. oraz Fundusz nie gwarantują osiągnięcia celu inwestycyjnego Funduszu ani uzyskania określonych wyników inwestycyjnych. Inwestycje w Fundusz obarczone są ryzykiem inwestycyjnym, a uczestnik musi liczyć się z możliwością utraty części lub całości zainwestowanych środków. Indywidualna stopa zwrotu z inwestycji nie jest tożsama z wynikami inwestycyjnymi Funduszu i jest uzależniona od wartości certyfikatu inwestycyjnego w momencie jego nabycia i zbycia oraz od poziomu pobranych opłat manipulacyjnych i zapłaconego podatku, w szczególności podatku od dochodów kapitałowych. IPOPEMA TFI S.A. oświadcza, że dokłada wszelkich starań, aby niniejszy materiał był przygotowywany z należytą starannością. Wszelkie informacje zawarte w niniejszym materiale pochodzą ze źródeł własnych IPOPEMA TFI S.A. lub źródeł zewnętrznych uznanych przez IPOPEMA TFI S.A. za wiarygodne. IPOPEMA TFI S.A. nie gwarantuje, że informacje zawarte w materiale marketingowym są wyczerpujące, poprawne i kompletne i w pełni odzwierciedlają stan faktyczny. Przedstawione w Materiale informacje mogą zawierać sformułowania i poglądy dotyczące przyszłych wydarzeń. IPOPEMA TFI S.A. nie gwarantuje, że prognozy lub opinie będą pokrywały się z rzeczywistymi danymi w przyszłości. Wszelkie opinie i oceny wyrażane w niniejszym materiale są opiniami i ocenami IPOPEMA TFI S.A. lub jej doradców będącymi wyrazem ich najlepszej wiedzy popartej informacjami z kompetentnych rynkowych źródeł, obowiązującymi w chwili jej sporządzania. Dane zawarte w Materiale mogą podlegać zmianom bez uprzedniego powiadomienia, mogą być nieaktualne, dlatego w przypadku zamiaru podjęcia decyzji inwestycyjnych należy zapoznać się z aktualnymi dokumentami prawnymi Funduszu oraz skontaktować się z IPOPEMA TFI S.A., celem uzyskania aktualnych informacji. IPOPEMA TFI S.A. nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe w wyniku wykorzystania Materiału marketingowego niezgodnie z przeznaczeniem. IPOPEMA Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie, pod adresem: ul. Próżna 9, 00-107 Warszawa, zarejestrowana przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000278264, NIP 108-000-30-69, kapitał zakładowy 10.599.441,00 zł w całości opłacony. IPOPEMA Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. posiada zezwolenie na prowadzenie działalności udzielone przez Komisję Nadzoru Finansowego. Organem nadzoru dla IPOPEMA TFI S.A. jest Komisja Nadzoru Finansowego. Materiał przeznaczony dla dystrybutorów oraz Uczestników FIZ. 3	<urn:uuid:072ea90d-594a-40a8-b945-f16259f0d4e8>	finepdfs	1.932617	CC-MAIN-2024-46	https://ipopematfi.pl/download/ca1b81e7053df469d8ce3d546e8176f8	2024-11-04T00:42:58+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027809.13/warc/CC-MAIN-20241104003052-20241104033052-00356.warc.gz	296,389,770	0.999955	0.999973	0.999973	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2982, 6210, 10543 ]	1	0
Wytyczne dotyczące zdrowego żywienia Zdrowe żywienie w zakresie 5 grup produktów spożywczych. 1. Grupa produktów ZBOŻOWYCH: Każdy produkt spożywczy, zawierający pszenicę, ryż, owies, mąkę kukurydzianą, jęczmień lub ziarna innych zbóż, jest określany jako produkt zbożowy. Pieczywo, makaron, płatki owsiane, płatki śniadaniowe, placki kukurydziane i kasza to przykłady produktów zbożowych. Produkty zbożowe dzieli się na 2 podgrupy: pełnoziarniste i białe. Produkty pełnoziarniste zawierają całe ziarno ― otręby, kiełki i bielmo. Przykłady: produkty pełnoziarniste — mąka pszenna, kasza (rozdrobnione ziarna pszenicy), płatki owsiane, śruta kukurydziana, ryż brązowy. Białe produkty zbożowe zmielono w procesie usuwającym otręby i kiełki. Przeprowadza się to w celu uzyskania drobniejszej struktury i przedłużenia okresu trwałości, ale proces usuwa również błonnik pokarmowy, żelazo oraz wiele witamin z grupy B. Przykłady: mąka biała, mąka kukurydziana, białe pieczywo, ryż biały. Większość białych produktów zbożowych jest 'wzbogacona'. Oznacza to, że po przetworzeniu dodaje się witaminy z grupy B (tiaminę, ryboflawinę, niacynę, kwas foliowy) oraz żelazo. Do wzbogaconych produktów nie dodaje się jednak błonnika. Aby upewnić się, że słowo „wzbogacony" znajduje się w nazwie produktu zbożowego, należy zapoznać się z listą składników odżywczych umieszczoną na opakowaniu białych produktów zbożowych. Niektóre artykuły spożywcze są wyprodukowane z mieszanki produktów pełnoziarnistych i białych. Niektóre produkty zbożowe zawierają znaczne ilości otrębów. Otręby dostarczają błonnika, który jest ważny dla zdrowia. Jednak produkty z dodatkiem otrębów lub otręby (np. otręby owsiane) niekoniecznie są produktami pełnoziarnistymi. WSKAZÓWKA: Co najmniej połowę produktów zbożowych powinny stanowić produkty pełnoziarniste. Wskazówki pomagające spożywać produkty pełnoziarniste: Aby spożywać więcej produktów pełnoziarnistych, należy zastępować białe produkty zbożowe produktami pełnoziarnistymi, czyli przykładowo spożywać pieczywo pełnoziarniste zamiast białego lub ryż brązowy zamiast ryżu białego. Ważne jest całościowe zastępowanie białych produktów zbożowych pełnoziarnistymi, a nie dodawanie produktów pełnoziarnistych. Dla odmiany trzeba spożywać ryż brązowy lub makaron pełnoziarnisty. Można urozmaicić codzienne menu i przygotować nadzienie z ryżu brązowego, które zapiekamy w zielonej papryce albo w pomidorach, lub z pełnoziarnistego makaronu przyrządzić makaron z serem. Można poeksperymentować, dodając połowę pełnoziarnistej mąki pszennej lub owsianej podczas przygotowywania naleśników, gofrów, babeczek lub innych potraw mącznych. Mogą wymagać dodania niewielkiej ilości zakwasu. Mąkę pełnoziarnistą lub płatki owsiane można dodać do pieczenia ciastek lub innych wypieków. Prażona kukurydza przygotowana z całych ziaren może stanowić zdrową przekąskę, jeżeli zawiera niewielką ilość lub nie zawiera w ogóle soli i masła. Pozwólmy dzieciom wybrać pełnoziarniste dodatki, a następnie pomóc w ich przygotowaniu. Nauczmy starsze dzieci czytać listę składników na opakowaniach produktów zbożowych oraz przekąsek i zwracajmy uwagę, aby wybierały te, które posiadają składniki pełnoziarniste. 2. Grupa WARZYW: Każde warzywo lub 100% sok warzywny należą do grupy warzyw. Warzywa mogą być surowe lub gotowane, świeże, zamrożone, puszkowane lub suszone/odwodnione i mogą być całe, pocięte lub w postaci puree. Na podstawie zawartości składników odżywczych warzywa zostały podzielone na 5 podgrup. Do często spożywanych warzyw z każdej podgrupy należą: Warzywa zielone: brokuły, szpinak, jarmuż, kapusta warzywna pastewna, kapusta pekińska, sałata rzymska Warzywa czerwone i pomarańczowe: marchew, słodkie ziemniaki, pomidory, sok pomidorowy, papryka czerwona, dynia Warzywa bogate w skrobię: kukurydza, ziemniaki, banan Pozostałe warzywa: karczochy, szparagi, awokado, ogórek, bakłażan, cebula, cukinia Warzywa strączkowe: soja, fasola zwykła, fasola różowa plamista, groszek, fasola biała WSKAZÓWKA: Połowę posiłku powinny stanowić owoce i warzywa. Wskazówki pomagające spożywać warzywa: Należy kupować świeże warzywa sezonowe. Kosztują mniej i prawdopodobnie będą miały najlepszy smak. Przy wyborze warzyw zwróćmy uwagę na to, czy można przyrządzić z nich szybki posiłek. Istotne jest, aby warzywa liściaste były zapakowane, tj. w torebkach. Jeśli chcemy przyrządzić sałatkę w kilka minut, wystarczy do warzyw liściastych dodać małe marchewki lub pomidory koktajlowe. Na przekąski warto wybierać zapakowane w torebkach małe marchewki lub seler naciowy. Należy częściej sięgać po warzywa z większą zawartością potasu, czyli po słodkie ziemniaki, białe ziemniaki, białą fasolę, przetwory pomidorowe (pasty, sosy i soki), liście buraków, soję, szpinak, soczewicę i fasolę czerwoną. Aby zmniejszyć spożycie sodu, należy przygotowywać posiłki ze świeżych składników. Większość sodu z produktów spożywczych pochodzi z pakowanej lub przetwarzanej żywności. Należy zaplanować posiłek składający się główne z warzyw, na przykład warzywa na patelnię lub zupę. Takie dania można uzupełnić innymi produktami spożywczymi. Codziennie wieczorem należy spożywać zieloną sałatę. W czasie lunchu należy spożywać sałatkę jako danie główne. Do sałatki można dodać lekki sos. Dania z grilla powinno się uzupełniać warzywami. Odpowiednie są pomidory, grzyby, zielona papryka i cebula. Wiele warzyw smakuje lepiej w połączeniu z gęstym sosem do maczania lub z sosem sałatkowym. Sos sałatkowy o niskiej zawartości tłuszczu należy spożywać z podawanymi na surowo brokułami, czerwoną i zieloną papryką, selerem naciowym lub kalafiorem. Dzieci często wolą produkty spożywcze podawane oddzielnie, dlatego też lepiej podawać im dwa warzywa osobno niż mieszankę warzywną. Przed przygotowaniem lub spożyciem trzeba umyć warzywa. Aby usunąć zanieczyszczenia i mikroorganizmy z powierzchni, należy umyć warzywa pod czystą bieżącą wodą, energicznie pocierając je dłońmi. Po wypłukaniu powinno się je osuszyć czystym ręcznikiem lub ręcznikiem papierowym. Podczas zakupów, przygotowywania i przechowywania należy oddzielać warzywa od świeżego mięsa, drobiu czy owoców morza. 3. Grupa OWOCÓW: Każdy owoc lub 100% sok owocowy należy do grupy owoców. Owoce mogą być surowe, mrożone lub suszone, oraz mogą być całe, pocięte, w postaci przetworów lub musu. Spożywanie owoców jest korzystne dla zdrowia — u osób, które do swojej ogólnej zdrowej diety wprowadzają więcej warzyw i owoców, zmniejsza się ryzyko wystąpienia przewlekłych chorób. Owoce dostarczają składników odżywczych ważnych dla zdrowia i ciała. Niektóre korzyści: Dieta bogata w warzywa i owoce, stanowiące część ogólnej zdrowej diety, może obniżyć ryzyko wystąpienia choroby serca, włącznie z zawałem serca i udarem. Dieta bogata w składniki zawierające błonnik, który znajdziemy w niektórych warzywach i owocach, może obniżyć ryzyko wystąpienia choroby serca, otyłości i cukrzycy typu 2. Spożywanie warzyw i owoców bogatych w potas, jako część ogólnej zdrowej diety, może obniżyć ciśnienie tętnicze krwi i zmniejszyć ryzyko utworzenia kamieni nerkowych oraz pomóc spowolnić ubytek masy kostnej. Zastąpienie pokarmów wysokokalorycznych pokarmami niskokalorycznymi, na przykład owocami, może pomóc w obniżeniu ilości spożywanych kalorii. Większość owoców z natury posiada niską zawartość tłuszczu, sodu i kalorii. Żadne z nich nie zawierają cholesterolu. Owoce są źródłem wielu ważnych składników odżywczych, takich jak potas, błonnik pokarmowy, witamina C i kwas foliowy, których często brakuje w codziennej diecie. WSKAZÓWKA: Połowę posiłku powinny stanowić owoce i warzywa. Wskazówki pomagające spożywać owoce: Na stole, na blacie lub w lodówce należy posiadać misę z całymi owocami. Należy kupować świeże owoce sezonowe, kiedy są tanie i mają najlepszy smak. Należy kupować zarówno owoce suszone, mrożone, jak również świeże, aby zawsze mieć je pod ręką. Aby odnieść korzyści z zawartego w owocach błonnika, większość owoców należy raczej spożywać w całości lub pokrojone, niż w postaci soku. Częściej powinno się wybierać owoce o wysokiej zawartości potasu, takie jak banany, śliwki i sok śliwkowy, suszone brzoskwinie i morele oraz sok pomarańczowy. Przy zakupie owoców w puszkach należy raczej wybierać te, które zawierają 100% soku owocowego lub zostały przygotowane w wodzie, a nie w syropie. Należy spożywać różne owoce. Owoce różnią się zawartością składników odżywczych. Na śniadanie do płatków śniadaniowych można dodać banany lub brzoskwinie, a do naleśników na przykład borówki. Powinno się wybierać 100% sok pomarańczowy lub grapefruitowy. Można też wymieszać świeże owoce z odtłuszczonym lub niskotłuszczowym jogurtem naturalnym. Na lunch można zapakować do zjedzenia mandarynki, banany, winogrona lub wybrać sałatkę owocową przygotowaną w barze sałatkowym. Takie owoce, jak brzoskwinie lub mus jabłkowy, zapakowane w poręcznych pojemnikach to przekąski, które spożywa się łatwo i wygodnie. Surówkę z białej kapusty, przygotowaną do obiadu, można urozmaicić poprzez dodanie winogron, pokrojonego ananasa lub cząstek pomarańczy. Można spożywać dania mięsne z owocami, na przykład kurczaka z morelami lub mango. Pokrojone owoce to dobra przekąska. Można je samemu pokroić lub zakupić opakowanie pokrojonych owoców, na przykład ananasów lub melonów. W całości można spożywać świeże jagody lub winogrona. Wiele owoców smakuje lepiej w połączeniu z gęstym sosem do maczania lub z sosem sałatkowym. Do maczania takich owoców, jak truskawki lub melony można wykorzystać odtłuszczony lub niskotłuszczowy jogurt. Można przygotować koktajl mleczny z owocami, miksując odtłuszczone lub niskotłuszczowe mleko albo jogurt ze świeżymi lub mrożonymi owocami. Można spróbować dodać banany, brzoskwinie, truskawki lub jagody. Aby przyrządzić sałatkę ze świeżych owoców, należy pomieszać jabłka, banany lub gruszki z kwaśnymi owocami, takimi jak pomarańcze czy ananasy, albo dodać soku z cytryny, aby nie zbrązowiały. 4. Grupa NABIAŁU: Wszystkie płynne produkty nabiałowe oraz wiele artykułów wyprodukowanych z mleka stanowią część tej grupy produktów spożywczych. W grupie nabiału, w większości przypadków, należy wybierać produkty odtłuszczone lub niskotłuszczowe. Część grupy stanowią artykuły spożywcze wyprodukowane z mleka, które nie straciły zawartego w nich wapnia. Do grupy tej nie należą produkty pochodzące z mleka, które zawierają niewielką ilość wapnia lub go nie zawierają, takie jak serek topiony, śmietana i masło. Mleko sojowe wzbogacone w wapń (napój sojowy) jest również częścią grupy nabiału. Do często spożywanych produktów, zaliczanych do grupy nabiału, należą: mleko (również mleko sojowe / napoje sojowe), ser (naturalny ser twardy, ser miękki), desery mleczne (budynie, lody, jogurty mrożone) i jogurt. Wskazówki dotyczące wyboru: Należy kupować odtłuszczone lub niskotłuszczowe mleko, jogurty i sery. Jeżeli wybiera się mleko lub jogurt, które nie są odtłuszczone, albo ser, który nie jest niskotłuszczowy, wówczas tłuszcz doliczany jest do limitu "pustych kalorii" (kalorii pochodzących z tłuszczów stałych i dodanego cukru). Przy wyborze słodzonych produktów mlecznych (mleka smakowe, jogurty, jogurty do picia, desery), dodany do nich cukier również doliczany jest do limitu "pustych kalorii" (kalorii pochodzących z tłuszczów stałych i dodanego cukru). Dla osób, które nie tolerują laktozy, dostępne są produkty nie zawierające laktozy lub o obniżonej zawartości laktozy. Obejmują one mleko, jogurty i sery oraz wzbogacone w wapń mleko sojowe (napoje sojowe), nie zawierające laktozy lub o obniżonej zawartości laktozy. WSKAZÓWKA: Należy zmienić mleko na odtłuszczone lub niskotłuszczowe (1%). Wskazówki pomagające dokonać zdrowego wyboru w grupie nabiału: Należy włączyć do posiłków mleko lub wzbogacone w wapń mleko sojowe (napój sojowy) jako napój. Powinno się wybierać mleko odtłuszczone lub niskotłuszczowe. W przypadku picia zazwyczaj pełnego mleka, należy stopniowo zmienić je na mleko odtłuszczone, aby obniżyć spożycie tłuszczów nasyconych i kalorii. Należy wypróbować mleko o obniżonej zawartości tłuszczu (2%), następnie niskotłuszczowe (1%), a na koniec nie zawierające tłuszczu (odtłuszczone). Kawę cappuccino lub latte należy pić z mlekiem nie zawierającym tłuszczu (odtłuszczonym). Do maczania owoców i warzyw należy przygotować sos jogurtowy. Do przygotowania zagęszczonych zup (takich jak krem pomidorowy) należy sięgać po mleko odtłuszczone lub niskotłuszczowe. Do zapiekanek, zup, gulaszu lub warzyw należy dodawać utarty ser o obniżonej zawartości tłuszczu bądź odtłuszczony. W przypadku unikania mleka z powodu nietolerancji laktozy, najlepszą drogą uzyskania korzyści zdrowotnych z produktów nabiałowych, jest wybieranie w grupie nabiału alternatywnych produktów, nie zawierających laktozy, takich jak sery, jogurty, mleko nie zawierające laktozy lub wzbogacone w wapń mleko sojowe (napój sojowy), bądź przed wypiciem mleka spożywać laktazę — enzym rozkładający cukier mleczny. Wybór produktów pod względem zawartości wapnia dla osób, które nie spożywają produktów nabiałowych, obejmuje: - Wzbogacone w wapń soki, płatki śniadaniowe, pieczywo, mleko ryżowe lub mleko migdałowe. - Ryby w puszkach (sardynki, łosoś), soja i inne produkty sojowe (tofu z dodatkiem siarczanu wapnia, jogurt sojowy), inne fasole oraz zielone warzywa liściaste (kapusta pastewna i liście rzepy, jarmuż, kapusta chińska). Ilość wapnia, która może być wchłaniana z tych potraw jest różna. 5. Grupa BIAŁEK: Wszystkie potrawy mięsne, drobiowe, owoce morza, rośliny strączkowe, jaja, przetworzone produkty sojowe, orzechy i nasiona stanowią część grupy białek. Rośliny strączkowe są również częścią grupy warzyw. Należy wybierać różne produkty zawierające białko, aby spożywać więcej składników odżywczych i odnieść korzyści zdrowotne, co obejmuje przynajmniej 240 gramów gotowanych owoców morza tygodniowo. Małe dzieci potrzebują mniej, zależnie od wieku i zapotrzebowania kalorycznego. Zalecenie spożywania owoców morza nie dotyczy osób na diecie wegetariańskiej. Opcją dla tych osób w grupie białek są rośliny strączkowe, przetworzone produkty sojowe oraz orzechy i nasiona. Mięso i drób należy wybierać chude lub niskotłuszczowe. Wskazówki dotyczące wyboru Należy wybierać chude lub niskotłuszczowe mięso i drób. W produktach o wyższej zawartości tłuszczu, jak mielona wołowina (75 do 80% chudego mięsa) lub kurczak ze skórą, tłuszcz doliczany jest do limitu "pustych kalorii" (kalorii pochodzących z tłuszczów stałych i dodanego cukru). Należy wybierać owoce morza bogate w kwasy tłuszczowe omega-3, takie jak: łosoś, pstrąg, sardynki, anchois, śledź, ostrygi pacyficzne oraz makrele atlantyckie i pacyficzne. Przetworzone mięso, takie jak szynka, kiełbasa, frankfurterki i mielonka lub inne wędliny, zawierają dodatek sodu. Aby ograniczyć spożycie sodu, należy zapoznać się z etykietą zawierającą składniki odżywcze. Orzechy są doskonałą przekąską — należy jednak wybierać niesolone orzechy i nasiona, aby utrzymać niski poziom spożycia sodu. Orzechy zawierają dużą ilość błonnika i są najlepszym roślinnym źródłem białka. Wskazówki pomagające dokonać właściwego wyboru w grupie białek: Wybór chudego mięsa: - Do najchudszych mięs wołowych zaliczamy: befsztyk i pieczeń (zrazy, skrzydło wołowe, udziec), polędwiczkę, polędwicę oraz karkówkę i pręgę. - Najchudsze mięso wieprzowe występuje w postaci polędwicy, polędwiczki, schabu i szynki. - Należy kupować pozbawione skóry części kurczaka lub zdjąć skórę przed gotowaniem. - Do kanapek należy wybierać chude mięso z indyka, pieczeń wołową, szynkę lub niskotłuszczową mielonkę zamiast mielonki/wędlin, zawierających więcej tłuszczu, takich jak mortadela lub salami. Usuwanie tłuszczu: - Przed gotowaniem należy odkroić z mięsa i drobiu widoczny tłuszcz. - Zamiast smażyć mięso, drób lub ryby, należy je opiekać, grillować, piec, gotować na parze lub gotować w wodzie. - Należy usunąć tłuszcz pojawiający się podczas gotowania. - Nie należy stosować lub należy ograniczyć panierkę do mięsa, drobiu lub ryby. Panierka jest źródłem kalorii. Sprawia ona również, że podczas smażenia potrawa bardziej nasiąka tłuszczem. - Rośliny strączkowe należy przygotować bez dodatku tłuszczu. - Należy wybierać i przygotowywać takie potrawy, które nie zawierają tłustych sosów TIENS Europe Region: TLP flyer lub sosów pieczeniowych. Należy wybierać różnorodne białka: - Owoce morza powinno się spożywać co najmniej dwa razy w tygodniu jako główny posiłek białkowy. Należy poszukiwać owoców morza bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3, takich jak łosoś, pstrąg i śledź. - Należy często wybierać fasolę, groch lub produkty sojowe jako danie główne lub część posiłku. Sporządzanie zdrowego posiłku Przed jedzeniem pomyśl, co znajdzie się na twoim talerzu, w twojej filiżance lub w miseczce. Artykuły spożywcze w postaci warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, niskotłuszczowych produktów nabiałowych oraz chudych produktów białkowych zawierają składniki odżywcze, które są niezbędne i nie zawierają zbyt dużo kalorii. Należy wypróbować tę opcję. Połowę posiłku powinny stanowić owoce i warzywa. Jako potrawy główne i dodatkowe należy spożywać warzywa czerwone, pomarańczowe i zielone, takie jak pomidory, słodkie ziemniaki i brokuły. Jako przekąski należy jeść owoce i warzywa lub niesolone orzechy — to naturalna zdrowa przekąska. Zboża Warzywa Białko Nabiał Owoce Mleko należy zmienić na odtłuszczone lub 1%. Posiada ono tyle samo wapnia i innych ważnych składników odżywczych jak mleko pełne, ale zawiera mniej tłuszczu i kalorii. Jako alternatywę dla nabiału można spróbować wzbogaconych w wapń produktów sojowych. Co najmniej połowę produktów zbożowych powinny stanowić produkty pełnoziarniste. Należy wybierać 100% pełnoziarniste płatki śniadaniowe, pieczywo, krakersy, ryż i makaron. Aby znaleźć artykuły pełnoziarniste, należy przeczytać listę składników na opakowaniu produktu. Należy wybierać różne potrawy białkowe. Dwa razy w tygodniu powinno się spożywać owoce morza — są one cennym źródłem białka. Należy jeść fasolę, która jest naturalnym źródłem błonnika i białka. Porcje mięsa i drobiu powinny być małe i chude. Należy zmniejszyć ilość produktów spożywczych, zawierających dużą ilość tłuszczów stałych, cukru i soli Wiele osób spożywa posiłki, zawierające zbyt dużo tłuszczów stałych, cukru i soli (sodu). Dodanie cukru i tłuszczu powoduje zwiększenie ilości kalorii, których organizm nie potrzebuje. Nadmierna ilość sodu może doprowadzić do wzrostu ciśnienia krwi. Należy wybierać żywność i napoje, zawierające niewielką ilość cukru lub w ogóle nie zawierających cukru: Zamiast słodzonych napojów należy pić wodę. W puszce napoju gazowanego znajduje się około 10 łyżeczek cukru. Na deser należy wybierać owoce. Słodzone desery należy jeść rzadziej. Zamiast napojów o smaku owocowym należy wybierać 100% soki owocowe. W kupowanych potrawach należy sprawdzać ilość soli (sodu) — ilość ta sumuje się Należy porównać zawartość sodu w takich potrawach, jak zupy, pieczywo czy posiłki mrożone i wybrać produkty z najniższą zawartością sodu. Aby doprawić potrawy i zredukować ilość soli, należy dodać przyprawy lub zioła. Należy spożywać mniej potraw o wysokiej zawartości tłuszczów stałych Nie należy codziennie spożywać posiłków stanowiących główne źródło tłuszczów nasyconych, takich jak ciasta, ciastka, lody, pizza, ser, kiełbasa i hot-dogi — można spożywać je od czasu do czasu. Trzeba wybierać chude mięso i drób, a mleko, jogurt i ser powinny być odtłuszczone lub niskotłuszczowe. Należy zmienić tłuszcze stałe na płynne podczas przygotowywania potraw. Przykłady tłuszczów stałych: wołowy, wieprzowy, tłuszcz z kurczaka, masło, śmietana, tłuszcz z mleka. Przykłady tłuszczów płynnych: oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, olej rzepakowy. Należy spożywać odpowiednią dla siebie ilość kalorii Każdy posiada limit spożycia kalorii. Nieprzekraczanie tego limitu pozwala na osiągnięcie lub utrzymanie prawidłowej wagi ciała. Osoby, którym się to udaje, nauczyły się kontrolować dzienną ilość spożywanych produktów spożywczych, nawet jeżeli dokładnie nie liczą kalorii. Należy jeść z przyjemnością, ale mniej Należy dowiedzieć się, jaki jest osobisty limit dziennego spożycia kalorii (można zapytać o to lekarza lub poszukać tej informacji w Internecie — w każdym kraju istnieje wiele platform informacyjnych, gdzie można znaleźć wyniki dla siebie) i pamiętać o tym, zanim zdecydujemy się spożyć posiłek. - Przed jedzeniem należy pomyśleć …, czy jest ono warte tych kalorii? - Należy unikać zbyt dużych porcji. - Należy używać mniejszych talerzy, misek i szklanek. - Należy przerwać jedzenie z uczuciem sytości, a nie z uczuciem przepełnienia. Należy częściej gotować w domu, gdzie każdy kontroluje skład swojego posiłku. Kiedy posiłek spożywa się poza domem, należy wybierać pozycje menu zawierające mniej kalorii. - Należy sprawdzić podane ilości kalorii. - Należy wybrać potrawy zawierające warzywa, owoce i/lub produkty pełnoziarniste. - Jedząc poza domem, należy zamówić mniejsze porcje lub podzielić posiłek. WSKAZÓWKA: Należy zapisywać, co się spożywa i kontrolować ilość spożytych pokarmów. W przypadku spożywania napojów alkoholowych, należy robić to rozsądnie — kobiety nie powinny wypijać więcej niż 1 drink dziennie, a mężczyźni powyżej 2 drinków dziennie. Należy na swój sposób utrzymywać aktywność fizyczną Ludzie w każdym wieku mogą poprawić swój stan zdrowia i samopoczucie, zachowując regularną aktywność fizyczną o średniej intensywności. Regularna aktywność fizyczna znacznie obniża ryzyko zgonu z powodu choroby wieńcowej oraz obniża ryzyko wystąpienia udaru, raka jelita grubego, cukrzycy i nadciśnienia. Pomaga również kontrolować wagę ciała; przyczynia się do utrzymania zdrowych kości, mięśni i stawów, u starszych osób redukuje liczbę upadków, pomaga uśmierzyć ból w zapaleniu stawów, łagodzi objawy lękowe i depresyjne oraz wiąże się z mniejszą liczbą hospitalizacji, wizyt u lekarza i leków. Ponadto aktywność fizyczna nie musi być forsowna, aby przynosić korzyści. Osoby w każdym wieku odnoszą korzyści z uczestniczenia w regularnej aktywności fizycznej o średniej intensywności, takiej jak 30 minut energicznego marszu co najmniej pięć razy w tygodniu. Niewielkie zwiększenie aktywności ma wiele zalet, więc każdy wykonany dodatkowy krok jest korzystny dla zdrowia. Każdy, kto regularnie trenuje, powinien to kontynuować. W Chinach, filozoficzne nauki Konfucjusza, zachęciły do uczestnictwa w regularnej aktywności fizycznej. Uznano, że brak aktywności fizycznej był związany z występowaniem określonych chorób (określano je jako upośledzona czynność narządów i niedrożność wewnętrzna, co może sugerować chorobę serca i cukrzycę). Można było im zapobiec, stosując regularne ćwiczenia w celu poprawienia kondycji. Dla osób, które do tej pory nie były aktywne, zalecamy wykonywanie 8,888 (szczęśliwa liczba w Chinach) kroków dziennie (należy spojrzeć na swój krokomierz!). Wskazówki, które mogą pomóc wykonać tę liczbę kroków: Należy chodzić, kiedy to tylko możliwe: - chodzić po schodach, zamiast używać windy lub schodów ruchomych - iść pieszo, zamiast jeździć metrem czy autobusem - odprowadzać dzieci do szkoły - po obiedzie udawać się na rodzinny spacer - wysiadać z autobusu / metra przystanek wcześniej i iść pieszo - parkować dalej od sklepu i iść pieszo - wychodzić z psem na dłuższe spacery - iść na półgodzinny spacer, zamiast oglądać telewizję - iść pod górę, zamiast dookoła Oczywiste jest, że odpowiednie żywienie wiąże się ze zdrowym trybem życia. Jakie zmiany można wprowadzić do swojej diety, aby prowadzić zdrowy tryb życia? - Kiedy jest to możliwe, należy kupować produkty organiczne - Kiedy jest to możliwe, należy jeść ryby i drób. Z kurczaka należy usuwać skórę. - Należy zmniejszyć ilość masła, śmietany i sosów sałatkowych - Mięso należy piec, grillować lub gotować - Należy spożywać dużo owoców i warzyw - Należy sprawdzić ukryte tłuszcze w sosach sałatkowych i deserach - Należy jeść mniejsze porcje - Należy zamienić słodkie przekąski na orzechy i warzywa - Przed zakupieniem każdego produktu spożywczego należy uważnie przeczytać składniki odżywcze wymienione na etykietach - Należy pić dużą ilość wody - Należy przyjmować odpowiednie suplementy Sześć zasad zdrowego stylu życia Numer 1 to woda będąca podstawą zdrowego stylu życia: Nasza krew zawiera ponad 80% wody. Woda jest również bardzo ważna w usuwaniu substancji toksycznych z organizmu. Numer 2 to sen będący filarem dobrego stanu zdrowia: Podczas snu nasze komórki ulegają regeneracji. W przypadku dwóch osób chorujących na tę samą chorobę, osoba, która śpi lepiej, ma większą szansę powrotu do zdrowia. Numer 3 to ćwiczenia: Ćwiczenia dobrze wpływają na krążenie. Około 80% wszystkich chorób spowodowanych jest słabym krążeniem. Numer 4 to spożywanie świeżych posiłków: Produkty spożywcze, które można przechowywać ponad 3 dni, są nieświeże. Należy spożywać świeże posiłki. Numer 5 to suplementy: Gotowanie, zanieczyszczenia niszczą składniki odżywcze zawarte w produktach spożywczych. Aby zachować równowagę, warto dostarczać organizmowi suplementów odżywczych. Numer 6 to radzenie sobie ze stresem: Ważne jest, w jaki sposób radzimy sobie z codziennymi stresami. Zapoznaj się z ofertą produktów TIENS, które ułatwią Ci zmianę stylu życia na lepszy. FIRMA TIENS POSIADA KLUCZ DO TWOJEGO ZDROWEGO STYLU ŻYCIA!	<urn:uuid:f4d1c593-7881-4205-b6ed-76b47f50b68c>	finepdfs	4.132813	CC-MAIN-2018-09	http://www.chimed.pl/pliki/wytyczne-zdrowego-zywienia.pdf	2018-02-21T12:38:12Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891813622.87/warc/CC-MAIN-20180221123439-20180221143439-00327.warc.gz	432,863,652	0.999978	0.999988	0.999988	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1739, 3219, 4223, 5789, 7177, 8475, 10017, 11388, 13046, 14590, 16430, 17998, 19880, 21413, 23051, 24358, 25498 ]	1	2
DECYZJA Nr 10 /2015 Na podstawie art. 28 ust.1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 4 i art. 36 ust. 1 pkt. 1, 2, 4, 5, art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz.1409), art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 594), art. 92, ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 595) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361 ze zm.). po rozpatrzeniu wniosku z dnia 05.12.2014 r. uzupełnionego po wezwaniu w dniu 17.12.2014 r. zatwierdzam projekt budowlany i udzielam pozwolenia na budowę kanalizacji ogólnospławnej w ulicy Lucerny na odcinku od ulicy Trakt Lubelski do ulicy Mydlarskiej wraz z odcinkami sieci i odrzutami w ulice boczne na terenie działek ew. nr 61/8, 61/1, 61/2, 61/3, 61/4, 61/5, 61/7, 61/6 z obrębu 3-13-12; dz. ew. nr 49/9, 45/10, 45/3, 45/7, 45/8 z obrębu 3-11-16; dz. ew. nr 1/16, 1/3, 115/7, 115/10, 115/11, 2/4 z obrębu 3-11-23; dz. ew. nr 97/4, 97/1 z obrębu 3-11-17 w Warszawie w Dzielnicy Wawer (kategoria XXVI) dla Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w m.st. Warszawie Spółki Akcyjnej reprezentowanej przez pełnomocnik Ewę Lewandowską według projektu budowlanego stanowiącego integralną część niniejszej decyzji, wykonanego przez inż. Stanisława Zera posiadającego uprawnienia budowlane nr 89/94/Os w specjalności instalacyjno-inżynieryjnej, wpisanego na listę członków izby samorządu zawodowego pod nr MAZ/WM/4063/01 sprawdzonego przez mgr inż. Wojciecha Gawarkiewicza posiadającego uprawnienia budowlane nr 7/98/Os w specjalności instalacyjnej, wpisanego na listę członków izby samorządu zawodowego pod nr MAZ/IS/0681/02 z zachowaniem następujących warunków, zgodnie z art. 36 ust. 1 oraz art. 42 ust. 2 i 3 ustawy - Prawo budowlane: 1) szczegółowe warunki zabezpieczenia terenu budowy i prowadzenia robót budowlanych - roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę - teren budowy zabezpieczyć przed wejściem osób trzecich na teren budowy - wytyczyć geodezyjnie sieci w terenie - prowadzić dziennik budowy i realizować inwestycję zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją - wykonać geodezyjną inwentaryzację powykonawczą obejmującą położenie sieci i urządzeń budowlanych na gruncie, 2) szczegółowe wymagania dotyczące nadzoru na budowie: - zapewnić objęcie kierownika budowy przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności 3) inwestor obowiązany jest do wykonania zaleceń zawartych: - w warunkach technicznych znak: TK/TD-840-247336/6767/2012 z dnia 24.10.2012 r. oraz w warunkach technicznych znak: DRZ-WSK/840/281512/13/4795 z dnia 22.08.2013 r. wydanych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m. st. Warszawie S.A., Plac Starynkiewicza 5 - w decyzji Prezydenta m.st. Warszawy Nr UD-XIII-WID-PR-D.7230.1.496.2014.HZY z dnia 19.11.2014 r. wyrażającej zgodę na lokalizację kanalu ściekowego w liniach rozgraniczających - w decyzji Zarządu Dróg Miejskich Nr ZDM/ZUWD/PS/POST/1035/2014 z dnia 21.11.2014 r. zezwalającej na lokalizację projektowanej sieci kanalizacyjnej wraz z przyłączami w pasie drogowym ulicy Lucerny 4) w przypadku utwardzonych odcinków dróg inwestor zobowiązany jest odtworzyć całą nawierzchnię i doprowadzić na swój koszt do poprzedniego stanu użyteczności. 5) inwestor zobowiązany jest zawiadomić właściwy organ nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy zgodnie z art. 54 ustawy Prawo budowlane. 6) decyzja o pozwoleniu na budowę wygasa, jeżeli budowa nie zostanie rozpoczęta przed upływem 3 lat od dnia, w którym ta stanie się ostateczną, lub budowa zostanie przerwana na okres dłuższy niż 3 lata Obszar oddziaływania obiektu, o którym mowa w art. 28 ust.2 ustawy - Prawo budowlane, obejmuje dzielki ewidencyjne nr 61/8, 61/1, 61/2, 61/3, 61/4, 61/5, 61/7, 61/6 z obrębu 3-13-12; dz. ew. nr 49/9, 45/10, 45/3, 45/7, 45/8 z obrębu 3-11-16; dz. ew. nr 1/16, 1/3, 115/7, 115/10, 115/11, 2/4 z obrębu 3-11- 23; dz. ew. nr 97/4, 97/1 z obrębu 3-11-17 w Warszawie w Dzielnicy Wawer UZASADNIENIE W dniu 19.11.2014r. inwestor złożył wniosek o wydanie pozwolenia na budowę kanalizacji ogólnospawnej w ulicy Lucerny na odcinku od ulicy Trakt Lubelski do ulicy Mydlarskiej wraz z odcinkami sieci i odrzutami w ulice boczne na terenie działek ew. nr 61/8, 61/1, 61/2, 61/3, 61/4, 61/5, 61/7, 61/6 z obrębu 3-13-12; dz. ew. nr 49/9, 45/10, 45/3, 45/7, 45/8 z obrębu 3-11-16; dz. ew. nr 1/16, 1/3, 115/7, 115/10, 115/11, 2/4 z obrębu 3-11-23; dz. ew. nr 97/4, 97/1 z obrębu 3-11-17 w Warszawie w Dzielnicy Wawer Do wniosku inwestor załączył 4 egzemplarze projektu budowlanego uzgodnionego z MPWiK uzgodnienie Nr 214/K/2014 z dnia 24.11.2014 r. Po sprawdzeniu zgodności wniosku pod względem formalnym organ wezwał inwestora do uzupełnienia braków formalnych, które zostały uzupełnione w dniu 17.12.2014 r. Następnie sprawdzono wniosek pod względem materialno-prawnym i zawiadomieniem z dnia 22.12.2014 r. poinformowano strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. W ustawowo określonym terminie strony nie wniosły uwag ani zastrzeżeń do planowanej inwestycji. Inwestor złożył wymagane oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Załączony do wniosku projekt budowlany jest zgodny z obowiązującymi ustaleniami zawartymi w decyzji Nr 25/CP/2014 z dnia 18.02.2014 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego wydanej z upoważnienia Zarządu Dzielnicy Wawer m. st. Warszawy Przedłożony projekt jest kompletny, posiada informacje dotyczącą bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust.1 pkt.1b ustawy Prawo budowlane oraz został wykonany i sprawdzony przez osoby posiadające wymagane uprawnienia budowlane oraz legitymujące się aktualnym na dzień opracowania projektu zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust.7 Prawa budowlanego. Projektant i sprawdzający złożyli wymagane oświadczenie o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami i zasadami wiedzy technicznej. Do wniosku inwestor załączy: - oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane z dnia 12.12.2014 r. - pełnomocnictwo MPWiK Nr 361/2013 z dnia 15.11.2014 r. dla Pani Ewy Lewandowskiej - Krajowy Rejestr Sądowy stan na 01.12.2014 r. informacja z rejestru przedsiębiorców - dokumentację badań podłoża gruntowego opracowaną przez mgr Stanisława Guz i mgr Sylwię Graczyk w listopadzie 2012 r. - decyzję Prezydenta m.st. Warszawy Nr 2/2013 z dnia 17.09.2013 r. stwierdzającą brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na budowie kanalizacji w ulicy Lucerny. - inwentaryzację zieleni i projekt gospodarki drzewostanem wykonany przez mgr inż. Grzegorza Grochowskiego w październiku 2014 r. Od decyzji przysługuje odwołanie do Wojewody Mazowieckiego, Plac Bankowy 3/5 w Warszawie, za pośrednictwem Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu m.st. Warszawy w Dzielnicy Wawer , Urząd Dzielnicy Wawer ul. Żegańska 1, 04-713 Warszawa, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Pouczenie: 1. Inwestor jest obowiązany zawiadomić o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych właściwy organ nadzoru budowlanego oraz projektanta sprawującego nadzór nad zgodnością realizacji budowy z projektem, co najmniej na 7 dni przed ich rozpoczęciem, dołączając na piśmie: 1) oświadczenie kierownika budowy (robot) o przyjęcie obowiązku kierowania budową, a także zaświadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 7 ustawy – Prawo budowlane, 2) w przypadku ustanowienia nadzoru inwestorskiego - oświadczenie inspektora nadzoru inwestorskiego, stwierdzające przyjęcie obowiązku pełnienia nadzoru inwestorskiego nad danymi robotami budowlanymi, a także zaświadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 7 ustawy – Prawo budowlane, 2. W przypadku, gdy w niniejszej decyzji nie nałożono obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie, do użytkowania obiektu można przystąpić w terminie 21 dni od dnia doręczenia do właściwego organu nadzoru budowlanego zawiadomienia o zakończeniu budowy, jeżeli organ w tym terminie nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji. Otrzymują: 1. wnioskodawca: Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m. st. Warszawie S.A. Plac Starynkiewicza 5, 02-015 Warszawa 2. pełnomocnik: Ewa Lewandowska, Pl. Starynkiewicza 5, 02-015 Warszawa 3. a/a Do wiadomości: 1. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. Nr 11, 02-366 Warszawa 2. Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy, ul. Marszałkowska 77/79, 00-683 Warszawa 3. Wydział Infrastruktury w/m 4. Wydział Inwestycji w/m 5. Biuro Gospodarki Nieruchomościami Urz. m. st. Warszawy, Pl. Starynkiewicza 7/9, 02-015 Warszawa 6. Zarząd Dróg Miejskich, ul. Chmielna 120, 00-801 Warszawa - Tablica ogłoszeń - Internet	<urn:uuid:346bd048-1289-4696-8ba3-955609ab95e3>	finepdfs	1.152344	CC-MAIN-2021-39	http://www.sadul.waw.pl/wp-content/uploads/2015/01/2015_01_08_Lucerny-Tr.-lubelski-Mydlarska-JBA.pdf	2021-09-21T18:21:49+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057225.57/warc/CC-MAIN-20210921161350-20210921191350-00311.warc.gz	113,709,083	0.9999	0.999911	0.999911	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3273, 7421, 9211 ]	1	0
Dobczyce, dnia 19 czerwca 2017r. Wszyscy uczestnicy postępowania POWIADOMIENIE o rozstrzygnięciu postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na dostawę pomocy dydaktycznych w ramach realizacji projektu: „Podniesienie kompetencji zawodowych uczniów i nauczycieli poprzez utworzenie Centrum Kompetencji Zawodowych w branży E-Elektryczno-Elektronicznej przy Zespole Szkół w Dobczycach", nr RPMP: 10.02.020213/16 w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 – 2020 w ramach Poddziałania 10.02.02 Kształcenie zawodowe uczniów – SPR. Wybrano Oferty: Część I Oferta 1: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe „MICRO" Marek Kowalski, 48-385 Otmuchów, ul. Lipowa 1 Kwota brutto: 39 237,00 zł., termin dostawy – do 14 dni, gwarancja – 36 miesięcy. Oferta niniejszego Wykonawcy spełnia warunki przetargu, zgodnie z przyjętym przez Zamawiającego kryterium- cena (waga 60%) oferta otrzymała 60,00 pkt, w kryterium – termin dostawy (waga 20%) oferta otrzymała 20,00 pkt, w kryterium – gwarancja (waga 20%) oferta otrzymała 20,00 pkt, razem oferta otrzymała 100,00 pkt i jest najkorzystniejszą ofertą w Części I. Streszczenie pozostałych ofert z Części I: \| Lp \| Nazwa i adres Wykonawcy \| Cena oferty (złotych) WAGA 60% \| Liczba pkt w kryterium cena \| Termin dostawy \| Liczba pkt. w kryterium termin dostawy \| Gwarancja \| Liczba pkt w kryterium gwarancja \| RAZEM Liczba pkt \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| „Wutech” Małgorzata Agnieszka Duma, 71-066 Szczecin , ul. Świerczewska 5 \| 57 195,00 \| 41,16 \| do 14 dni \| 20,00 \| 36 miesięcy \| 20,00 \| 81,16 pkt \| Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Beneficjent: Realizator projektu: Część II Oferta 4: Part – AD Artur Dyrda, Grzechynia 635, 34-220 Maków Podhalański Kwota brutto: 39 914,58 zł., termin dostawy – do 20 dni, gwarancja – 24 miesiące. Oferta niniejszego Wykonawcy spełnia warunki przetargu, zgodnie z przyjętym przez Zamawiającego kryterium – cena (waga 60%) oferta otrzymała 60,00 pkt, w kryterium – termin dostawy (waga 20%) oferta otrzymała 10,00 pkt, w kryterium – gwarancja (waga 20%) oferta otrzymała 13,33 pkt, razem oferta otrzymała 83,33 pkt i jest jedyną złożoną ofertą w Części II. Część VI Oferta 7: Teleaudyt Franciszek Broda, 31-979 Kraków, ul. Klasztorna 31 Kwota brutto: 39 500,00 zł., termin dostawy – do 14 dni, gwarancja – 24 miesiące. Oferta niniejszego Wykonawcy spełnia warunki przetargu, zgodnie z przyjętym przez Zamawiającego kryterium – cena (waga 60%) oferta otrzymała 60,00 pkt, w kryterium termin dostawy (waga 20%) oferta otrzymała 20,00 pkt, w kryterium – gwarancja (waga 20%) oferta otrzymała 13,33 pkt, razem oferta otrzymała 93,33 pkt i jest jedyną złożoną ofertą w Części VI. Unieważniono postępowanie przetargowe - w Części III, ze względu na fakt, iż na w/w część nie złożono żadnej oferty. Zamawiający unieważnia postępowanie na podstawie art. 93 ust 1, pkt 1 Ustawy Prawo zamówień publicznych. - w Części IV, ze względu na fakt iż cena najkorzystniejszej oferty: „Wutech" Małgorzata Agnieszka Duma, 71-066 Szczecin, ul. Świerczewska 5 przekracza o 10 917,00 zł. kwotę, jaką Zamawiający przeznaczył na sfinansowanie tej części zamówienia. Zamawiający unieważnia postępowanie na podstawie art. 93 ust 1, pkt 4 Ustawy Prawo zamówień publicznych. - w Części V, ze względu na fakt, iż cena najkorzystniejszej oferty: FHU „Elkal" s.c. Stojowice 194, 32-410 Dobczyce, przekracza o 4 154,10 zł. kwotę, jaką Zamawiający przeznaczył na sfinansowanie tej części zamówienia. Zamawiający unieważnia postępowanie na podstawie art. 93 ust 1, pkt 4 Ustawy Prawo zamówień publicznych. Umowy w sprawie zamówienia publicznego zawarte zostaną po upływie 10 dni, od dnia przekazania powiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Beneficjent: Nazwa i nr projektu: Realizator projektu: Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ………………………………………………………… Podpis Kierownika Zamawiającego Uwaga: Prosimy o niezwłoczne , zwrotne odesłanie potwierdzenia otrzymania korespondencji w przypadku poczty elektronicznej automatycznie lub pisemnie na e-mail: firstname.lastname@example.org lub z pieczęcią wykonawcy, lub czytelnym podpisem potwierdzenia otrzymania niniejszej korespondencji na nr fax 012 271 10 72. DZIĘKUJEMY. Beneficjent: Nazwa i nr projektu: Realizator projektu:	<urn:uuid:998af5d8-2a69-4b79-870b-a623147d14e3>	finepdfs	1.214844	CC-MAIN-2023-40	https://dobczyce.edu.pl/dokumentydo2018/ckz2/2017/19.06.17/POWIADOMIENIE.pdf	2023-10-03T21:22:55+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233511220.71/warc/CC-MAIN-20231003192425-20231003222425-00080.warc.gz	233,674,392	0.999955	0.999958	0.999958	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1752, 4001, 4535 ]	1	0
RESTRUKTURYZACJA SĄDOWA PRZEWODNIK DLA PRZEDSIĘBIORSTW W KRYZYSIE Brysiewicz & Wspólnicy RADCOWIE PRAWNI NG Nowacka & Górnicki Kancelaria Prawa Restrukturyzacyjnego i Upadłościowego KRYZYS I NIEWYPŁACALNOŚĆ POJAWIENIE SIĘ KRYZYSU W PRZEDSIĘBIORSTWIE NIE JEST SYTUACJĄ NIEZWYKŁĄ, ALE W DŁUŻSZEJ PERSPEKTYWIE MOŻE ZAGRAZAĆ WYPŁACALNOŚCI LUB PRZERODZIĆ SIĘ W NIEWYPŁACALNOŚĆ. WŁAŚCIWE DECYZJE PODJĘTE NIEZWŁOCZNIE MOGĄ UCHRONIĆ PRZEDSIĘBIORSTWO PRZED UPADŁOŚCIĄ. Niewypłacalność TO PRZED WSZYSTKIM STAN, W KTÓRYM PRZEDSIĘBIORCA TRWAŁE NIE JEST W STANIE WYKONYWAĆ SWOICH WYMAGAŁNYCH ZOBOWIĄZAŃ. POJAWIA SIĘ KONIECZNOŚĆ ZŁOŻENIA WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI LUB OTWARCIA POSTĘPOWANIA RESTRUKTURYZACYJNEGO (W TERMINIE 30 DNI OD WYSTĄPIENIA NIEWYPŁACALNOŚCI) CO MOGĘ ZROBIĆ? - ZŁOŻYC WNIOSEK O UPADŁOŚĆ - NIE ROBIĆ NIC? - WYBRAĆ RESTRUKTURYZACJĘ POZASĄDOWĄ? - WYBRAĆ RESTRUKTURYZACJĘ SĄDOWĄ? WYBÓR WŁAŚCIWEGO DZIAŁANIA ZALEŻY OD PRZYCZYN POWSTANIA KRYZYSU W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO AKTUALNEJ SYTUACJI Z PERSPEKTYWY MOŻLIWOŚCI REGULOWANIA ZOBOWIĄZAŃ RESTRUKTURYZACJA POZASĄDOWA czynności bez udziału sądu swoboda w działaniu indywiduowane porozumienia z wierzycielami brak formalnych procedur brak ochrony przed wierzycielami PRZEDSIĘBIORSTWO ZAGROŻONE NIEWYPŁACALNOŚCIĄ LUB NIEWYPŁACALNE OD NIEDAWNA. PROWADZI DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA LUB MOŻE JĄ PROWADZIĆ RESTRUKTURYZACJA SĄDOWA część działań pod kontrolą sądu i wierzycieli swoboda w działaniu jedynie w zakresie zwykłych czynności porozumienia z wierzycielami w formie układu sformalizowana procedura ochrona przed egzekucją PRZEDSIĘBIORSTWO NIEWYPŁACALNE OD DŁUŻSZEGO CZASU. PROWADZI DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNĄ Z ZAKŁOCENIAMI. PRE-PACK: RESTRUKTURYZACJA POPRZEZ UPADŁOŚĆ działanie przedsiębiorstwa przejmuje syndyk a później nabywca brak konieczności porozumienia z wierzycielami sformalizowana procedura brak możliwości prowadzenia egzekucji OCHRONA PRZEDSIEBIORSTWA W RESTRUKTURYZACJI Obok podstawowej zalety jaką daje restrukturyzacja, czyli pozorumienia się z wierzycielami i naprawy przedsiębiorstwa, pozwala ona - choć nie zawsze - na złapanie oddechu i wdrożenie programu naprawczego pod ochroną. restrukturyzacja sądowa - Zajęcia rachunków - Pozostają w mocy - Można być chowane przez sędziego - Uchylone z mocy prawa - Postępowania sądowe - Mogą się toczyć - Mogą się toczyć - Tylko wobec syndyka - Wypowiadanie umów przez kontrahentów - Zgodnie z umową - Częściowy zakaz (najem, leasing) - Umowy przechodzą na kupującego - Postępowania egzekucyjne - Mogą się toczyć - Zawieszone na czas postępowania - Umorzone - Zabezpieczenia rzeczowe - Można prowadzić egzekucję - Egzekucja tylko z przedmiotu - Brak możliwości prowadzenia egzekucji - Regulowanie zobowiązań - Na zasadach ogólnych - Tylko bieżące (pozaukładowe) - Tylko masy upadłości pre-pack: restrukturyzacja poprzez upadłość PO CO WNIOSKOWAĆ O OTWARCIE POSTĘPOWANIA? DZIĘKI ZAWARCIU UKŁADU 1. Uniknięcie upadłości przedsiębiorstwa. Upadłość oznacza likwidację przedsiębiorstwa poprzez sprzedaż jego majątku i zakończenie formalne jego istnienia. Postępowanie restrukturyzacyjne ma pozwolić na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa – pozostawienie go w obrocie gospodarczym. 2. Wstrzymanie egzekucji Zawieszenie działań komorników w ramach postępowania egzekucyjnych. Możliwość uchylenia zajęć dokonanych w ramach postępowan egzekucyjnych. 3. Wstrzymanie płatności zadłużenia Płatność wierzytelności wchodzących do układu dopiero po zakończeniu postępowania (w ramach wykonywania przyjętego układu). Wierzytelności powstałe po otwarciu postępowania muszą być regulowane pod rygorem niezatwierdzenia układu lub umorzenia postępowania. 4. Wstrzymanie wypowiadania umów Bez zgody rady wierzycieli kontrahenci nie mogą wypowiedzieć m. in.: - umów najmu lub dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których jest prowadzone przedsiębiorstwo dłużnika - umów o kredyt 'obrotowy' - umów leasingu - umów ubezpieczeń - umów poręczeń - umów obejmujących licencje udzielone dłużnikowi - gwarancji lub akredytyw wystawionych przed dniem otwarcia postępowania NIEWYPŁACALNOŚĆ Przez pojęcie niewypłacalności należy rozumieć stan, w którym przedsiębiorca nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych wobec więcej niż jednego podmiotu. Za niewypłacalnego należy uznać również przedsiębiorcę będącego osobą prawną lub podmiotem, któremu przyznano zdolność prawną, której wartość zobowiązań pieniężnych przekracza wartość jego majątku i stan ten utrzymuje się przez co najmniej 24 miesiące. Przedsiębiorca zagrożony niewypłacalnością to taki, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że niebawem może stać się niewypłacalny. KTO MOŻE STARAĆ SIĘ O OTWARCIE POSTĘPOWANIA? O otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego może wnieść przede wszystkim: - przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEiDG - spółka jawna - spółka partnerska - spółka komandytowa - spółka komandytowo-akcyjna - wspólnik osobowej spółki handlowych (ponoszący nieograniczoną odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zaciągnięte przez spółkę zobowiązania, np. komplementariusz) - wspólnik spółki partnerskiej - rolnik RODZAJE POSTĘPOWAŃ RESTRUKTURYZACYJNYCH POSTĘPOWANIE O ZATWIERDZENIE UKŁADU - niski poziom formalizmu - niski poziom ochrony - krótki czas trwania - niski wpływ na zarządzanie poniżej 15% wierzytelności spornych PRZYŚPIESZONE POSTĘPOWANIE UKŁADOWE - średni poziom formalizmu - średni poziom ochrony - średni czas trwania - średni wpływ na zarządzanie poniżej 15% wierzytelności spornych CZASAMI SYTUACJA PRZEDSIĘBIORSTWA WSKAŻUJE, IŻ NAJLEPSZYM ROZWIĄZANIEM BĘDZIE UKŁAD CZĘŚCIOWY (OBEJMUJĄCY JEDYNIE CZĘŚĆ WIERZYCIELI, TYCH KLUCZOWYCH DLA FIRMY). TRYB TEN REALIZOWANY JEST W RAMACH POSTĘPOWANIA GŁÓWNEGO ALE Tylko W WARIANCIE POSTĘPOWANIA O ZATWIERDZENIE UKŁADU LUB PRZYŚPIESZONEGO POSTĘPOWANIA UKŁADOWEGO POSTĘPOWANIE UKŁADOWE - średni poziom formalizmu - średni poziom ochrony - długi czas trwania - średni wpływ na zarządzanie powyżej 15% wierzytelności spornych POSTĘPOWANIE SANACYJNE - wysoki poziom formalizmu - wysoki poziom ochrony - bardzo długi czas trwania - duży wpływ na zarządzanie dowolny poziom wierzytelności spornych PRZEWODNIK DLA PRZEDSIĘBIORSTW W KRYZYSIE Uczestnicy i Organy Postępowania Dłużnik - główny uczestnik postępowania, w większości przypadków inicjuje postępowanie, zgłasza propozycje i odpowiada za wykonanie układu Sąd - otwiera postępowanie, zatwierdza układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli, rozpatrza ewentualne wnioski o umorzenie postępowania Sędzia-komisarz - kieruje tokiem postępowania restrukturyzacyjnego, sprawuje nadzór nad czynnościami nadzorcy sądowego i zarządcy Nadorca układu - wybrany przez dłużnika – współpracuje na podstawie zawartej z nim umowy, może kontrolować czynności dłużnika (dotyczącego jego majątku i przedsiębiorstwa) do jego zadań należą przede wszystkim: sporządzenie planu restrukturyzacyjnego; przygotowanie wspólnie z dłużnikiem propozycji układowych; sporządzenie spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych; współpraca z dłużnikiem w zakresie zbierania głosów; złożenie sprawozdania o możliwości wykonania układu Nadorca sądowy - powołany przez sąd, wyraża zgodę na czynności dłużnika przekraczające zakres zwykłego zarządu, do jego zadań należy przede wszystkim: zawiadomienie wierzycieli o otwarciu postępowania, sporządzenie planu restrukturyzacyjnego i spisu wierzytelności; ocena propozycji układowych, podejmowanie działań w celu złożenia przez wierzycieli możliwie największej liczby ważnych głosów, udział w zgromadzeniu wierzycieli oraz złożenie opinii o możliwości wykonania układu Wierzyciele - wierzyciele osobiści dłużnika, którym przysługuje wierzytelność bezsporne (albo sporna, gdy wierzyciel zostanie dopuszczony do sprawy), są ujęci w spisie wierzytelności, głosują na zgromadzeniu wierzycieli Zarządca - powołany przez sąd, niezwłocznie obejmuje zarząd masa sanacyjną, zarządza nią, sporządza spis inwentarza wraz z oszacowaniem oraz sporządza i realizuje plan restrukturyzacyjny. Rada wierzycieli - reprezentuje wierzycieli, nie musi być powołana (jeżeli nie jest powołana to czynności dla niej zastrzeżone wykonuje sędzia-komisarz) --- Zezwolenia rady wierzycieli pod rygorem nieważności wymagają następujące czynności dłużnika albo zarządcy: - obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej hipoteką, zastawem, - zastawem rejestracyjnym lub hipoteką morską w celu zabezpieczenia wierzytelności nieobjętej układem; - przeniesienie własności rzeczy lub praw na zabezpieczenie wierzytelności nieobjętej układem; - obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej innymi prawami; - zaciąganie kredytów lub pożyczek; - zawarcie umowy dzierżawy przedsiębiorstwa dłużnika lub jego zorganizowanej części lub innej podobnej umowy. - sprzedaż przez dłużnika nieruchomości lub innych składników majątku o wartości powyżej 500 000 zł. Układ obejmuje niemal wszystkie wierzytelności powstałe przed dniem otwarcia postępowania. Wierzytelności objęte układem, obok typowych zobowiązań wynikających z umów B2B, niezapłaconych faktur czy umów kredytowych i pożyczkowych to także (przy uwzględnieniu wyłączenia części zobowiązań z ubezpieczenia społecznego): ZOBOWIĄZANIA WOBEC: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych URZĘDU SKARBOWEGO i inne wierzytelności publicznoprawne TERMIN wymagalności NIE MA znaczenia DLA OBJĘCIA UKŁADEM ważny jest moment POWSTANIA ZOBOWIĄZANIA objęta układem będzie np. cała wierzytelność wynikająca z umowy kredytowej a nie tylko niezapłacone raty WIERZYTELNOŚCI OBJĘTE UKŁADEM za zgodą wierzyciela: WIERZYTELNOŚCI ze stosunku pracy (wynagrodzenia) WIERZYTELNOŚCI zabezpieczone na mieniu dłużnika HIPOTEKA, ZASTAWEM, ZASTAWEM REJESTROWYM, ZASTAWEM SKARBOWYM LUB HIPOTEKĄ MORSKĄ Wierzytelności których nie obejmuje układ to przede wszystkim: WIERZYTELNOŚCI ALIMENTACYJNE ORAZ RENTY WIERZYTELNOŚCI Z TYTUŁU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE W CZĘŚCI FINANSOWANEJ PRZEZ UBEZPIECZONEGO, KTÓRYCH PŁATNIKIEM JEST DŁUŻNIK. PROPOZYCJE UKŁADOWE I GŁOSOWANIE NAD UKŁADEM POSTĘPOWANIE RESTRUKTURYZACYJNE --- PROPOZYCJE UKŁADOWE - Zasady spłaty wierzytelności - w ramach układu opisują propozycje układowe. - One stanowią treść układu i poddawane są głosowaniu wierzytelni. --- GŁOSOWANIE NAD UKŁADEM - Każdy wierzycaiel ma JEDEN GŁOS, o którego sile decyduje wysokość wierzytelności. - Podstawa głosowania jest oddanie głosu na piśmie. --- PZOU - Do przyjęcia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu za musi opowiedzieć się ponad 50% WSZYSTKICH wierzytelni posiadających co najmniej 2/3 sumy wierzytelności uprawnionych do głosowania. --- PPU, PU, PS - W przypadku pozostałych postępowań za układem musi opowiedzieć się ponad 50% GŁOSUJĄCYCH wierzytelni posiadających co najmniej 2/3 sumy wierzytelności uprawnionych do głosowania. --- Propozycje składu zadłużenia mogą przybierać niemal dowolną formę, z uwzględnieniem podstawowych norm prawnych. Do najczęściej stosowanych zalicza się: - odroczenie terminu, - rozłożenie spłaty na raty, - zmniejszenie wysokości wierzytelności (częściowo umoczenie długu), - zamianę wierzytelności na udziały lub akcje. Propozycje mogą składać się z kilku tych elementów (np. umorzenie części zobowiązania i spłatę pozostałej części w ratach). PRZEBIEG POSTĘPOWANIA O ZATWIERDZENIE UKŁADU KOLEJNE ETAPY POSTĘPOWANIA O ZATWIERDZENIE UKŁADU 1. WYBÓR DORADCY - dłużnik wybiera doradce restrukturyzacyjnego z którym chce współpracować i zawiera z nim umowę, doradca staje się nadzorcą układu 2. DZIEŃ UKŁADOWY - dłużnik wraz z nadzorcą układu ustala dzień układowy, który wskazuje, które wierzytelności będzie obejmował układ 3. OBRACOWANIE DOKUMENTÓW - dłużnik wraz z nadzorcą układu przygotowują spis wierzytelności, plan restrukturyzacyjny i propozycje układowe, nadzorca przygotowuje karty do głosowania 4. WYSYŁKA KART - dłużnik lub nadzorca wysyłają kart do głosowania i zbierają głosy wierzycieli 5. ZŁOŻENIE WNIÓSKU - po zebraniu wszystkich głosów nadzorca układu sporządza i składa do sądu wniosek o zatwierdzenie układu do którego załącza opracowane dokumenty i wyniki głosowania 6. ZATWIERDZENIE UKŁADU - po analizie wniosku sąd zatwierdza układ wydając stosowne postanowienie, postanowienie musi się uprawomocnić 7. WYKONANIE UKŁADU - po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu układu wchodzi on w życie i jest wykonywany przez dłużnika PRZEBIEG PRZYSPIESZONEGO POSTĘPOWANIA UKŁADOWEGO KOLEJNE ETAPY PRZYSPIESZONEGO POSTĘPOWANIA UKŁADOWEGO 1. PRZYГОTOWANIE WNIOŚKU dłużnik przygotowuje wniosek o otwarcie postępowania, zawierający m. in. zestawienie wierzytelności, wstępny plan restrukturyzacyjny i propozycje układowe 2. OTWARCIE POSTĘPOWANIA sąd otwiera postępowanie, wyznacza sędziego-komisarza i nadzorzę sądowego 3. OPRACOWANIE DOKUMENTÓW nadzorca sądowy we współpracy z dłużnikiem przygotowuje i składa do sądu spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i plan restrukturyzacyjny 4. TERMINE ZGROMADZENIA sąd wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli, nadzorca informuje wierzycieli o terminie i przesyła propozycje układowe i karty do głosowania 5. GŁOSOWANIE PISEMNE wierzyciele oddają głosy na piśmie, mogą także oddać głos ustnie na samym zgromadzeniu wierzycieli 6. ZGROMADZENIE WIERZYCIELI w wyznaczonym dniu odbywa się zgromadzenie wierzycieli, zatwierdzony zostaje spis wierzytelności, podliczane są głosy 7. ZATWIERDZENIE UKŁADU układ przyjęty przez wierzycieli musi jeszcze zostać zatwierdzony przez sąd restrukturyzacyjny 8. WYKONANIE UKŁADU po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu układu, wchodzi on w życie i jest wykonywany przez dłużnika PRZEBIEG POSTĘPOWANIA UKŁADOWEGO KOLEJNE ETAPY POSTĘPOWANIA UKŁADOWEGO 1. PRZYGOTOWANIE WNIOSKU dłużnik przygotowuje wniosek o otwarcie postępowania, zawierający m. in. zestawienie wierzytelności, wstępny plan restrukturyzacyjny i propozycje układowe 2. OTWARCIE POSTĘPOWANIA sąd otwiera postępowanie, wyznacza sędziego-komisarza i nadzorca sądowego 3. OPRACOWANIE DOKUMENTÓW nadzorca sądowy we współpracy z dłużnikiem przygotowuje i składa do sądu spis wierzytelności, spis inwentarza i plan restrukturyzacyjny 4. ZATWIERDZENIE SPISU sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności 5. TERMIN ZGROMADZENIA sąd wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli, nadzorca informuje wierzycieli o terminie, przesyła propozycje układowe i karty do głosowania 6. GŁOSOWANIE PIŚMNE wierzycieli oddają głosy na piśmie, mogą także oddać głos ustnie na samym zgromadzeniu wierzycieli 7. ZGROMADZENIE WIERZYCIELI w wyznaczonym dniu odbywa się zgromadzenie wierzycieli, podliczane są głosy 8. ZATWIERDZENIE UKŁADU układ przyjęty przez wierzycieli musi jeszcze zostać zatwierdzony przez sąd restrukturyzacyjny 9. WYKONANIE UKŁADU po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu układu, wchodzi on w życie i jest wykonywany przez dłużnika PRZEWODNIK DLA PRZEDSIĘBIORSTW W KRYZYSIE '13 Brysiewicz & Spółka Radcy Prawni Nowacka & Górnicki Kancelaria Prawa Restrukturyzacyjnego i Uprawnionego PRZEBIEG POSTĘPOWANIA SANACYJNEGO KOLEJNE ETAPY POSTĘPOWANIA SANACYJNEGO 1. PRZYGOTOWANIE WNIOSKU dłużnik przygotowuje wniosek o otwarcie postępowania, zawierający m. in. zestawienie wierzytelności, wstępny plan restrukturyzacyjny i propozycje układowe 2. OTWARCIE POSTĘPOWANIA sąd otwiera postępowanie, wyznacza sędziego-komisarza i zarządcę 3. OBJĘCIE MAJĄTKU zarządca obejmuje majątek i dokumentację dłużnika 4. OPRACOWANIE DOKUMENTÓW zarządca we współpracy z dłużnikiem przygotowuje i składa do sądu spis wierzytelności, spis inwentarza i plan restrukturyzacyjny 5. ZATWIERDZENIE PLANU I SPISU sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności i plan restrukturyzacyjny 6. WDROŻENIE PLANU zarządca wdraża plan restrukturyzacyjny 7. TERMIN ZGROMADZENIA najpóźniej po 12 miesiącach od otwarcia postępowania sąd wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli, zarządca informuje wierzycieli o terminie, przesyła propozycje układowe i karty do głosowania. 8. GŁOSOWANIE PIŚMNE wierzycieli oddają głosy na piśmie, mogą także oddać głos ustnie na samym zgromadzeniu wierzycieli 9. ZGROMADZENIE WIERZYCIELI w wyznaczonym dniu odbywa się zgromadzenie wierzycieli, podliczane są głosy 10. ZATWIERDZENIE UKŁADU układ przyjęty przez wierzycieli musi jeszcze zostać zatwierdzony przez sąd restrukturyzacyjny 11. WYKONANIE UKŁADU po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu układu, wchodzi on w życie i jest wykonywany przez dłużnika PRZEWODNIK DLA PRZEDSIĘBIORSTW W KRYZYSIE '14 Brysiewicz & Wspólnicy Nowacka & Górnicki Kancelaria Prawa Restrukturyzacyjnego i Uprawnionego PRE-PACK RESTRUKTURYZACJA PRZEZ UPADŁOŚĆ PRE-PACK czyli PRZYGOTOWANA LIKWIDACJA JEDNĄ Z FORM RESTRUKTURYZACJI PRZESIĘDZBIORSTWA MOŻE BYĆ JEGO SPRZEDAŻ BEZ CIAŻĄCYCH NA NIM ZOBOWIĄZAŃ NOWEMU PODMIOTOWI PRE-PACK CZYLI PRZYGOTOWANA LIKWIDACJA TO RODZAJ POSTĘPOWANIA UPADŁOŚCIOWEGO, W WYNIKU KTÓREGO DOCHODZI DO SPRZEDAŻY PRZESIĘDZBIORSTWA LUB JEGO ZORGANIZOWANEJ CZĘŚCI INWESTOROWI WSKAŻANEMU WE WNIOSKU FIRMA MA PROBLEMY FINANSOWE, POJAWIA SIĘ STAN NIEWYPŁACALNOŚCI I KONIECZNOŚĆ ZŁOŻENIA WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI ZNAJDUJE SIĘ INWESTOR ZAINTERESOWANY ZAKUPEM PRZESIĘDZBIORSTWA, W SKŁAD KTÓREGO WCHODZĄ PRACOWNICY, MAJĄTEK, PRAWA, UMOWY ITP. TRANSAKCJA NIE OBEJMUJE: ZOBOWIĄZAŃ I ŚRODKÓW Pieniężnych DŁUŻNIK PRZYGOTOWUJE I SKŁADA DO SĄDU WNIOSEK O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI WRAZ Z WNIOSKIEM O ZATWIERDZENIE WARUNKÓW SPRZEDAŻY KONIECZNE JEST DOLĄCZENIE WYCENY PRZESIĘDZBIORSTWA PRZEZ BIEGŁEGO SAĐOWEGO I DOWODU WPLATY WADIUM WARTO JEST DO WNIOSKU DOLĄCZYĆ TAKŻE DRAFT UMOWY SPRZEDAŻY INWESTOR ZAWIERA Z SYNDYKIEM UMOWĘ SPRZEDAŻY CENA SĄD ZGODZI SIĘ NA ZAWARCIE UMOWY, JEŻELI ZAPROPONOWANA CENA BĘDZIE WYŻSZA NIZ KWOTA MOŻLIWA DO UZYSKANIA W POSTĘPOWANIU UPADŁOŚCIOWYM PRZY LIKWIDACJI NA ZASADACH OGÓLNYCH, POMNIEJSZONA O KOSZTY POSTĘPOWANIA ORAZ INNE ZOBOWIĄZAÑA MASY UPADŁOŚCI, KTÓRE NALEŻAŁOBY PONIEŚĆ PRZY LIKWIDACJI W TAKIM TRYBIE. ## Zalety i wady przygotowanej likwidacji ### Zalety - Skrócony czas postępowania Likwidacja masy upadłości odbywa się niemal tuż po otwarciu postępowania, co znacznie skarca czas niezbędny do sprzedaży składników w porównaniu do sprzedaży na zasadach ogólnych. - Mniejszy wpływ wierzycieli W porównaniu do postępowań restrukturyzacyjnych, zgoda wierzycieli (np. w formie głosowania) na zawarcie umowy nie jest wymagana. - Kontynuowanie działalności Przygotowana likwidacja pozwala na płynne przejście zarządu z rąk dłużnika do rąk inwestora i nieprzerwane działanie przedsiębiorstwa. - Brak zgody na sprzedaż Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z wnioskiem o zatwierdzenie warunków sprzedaży może zakończyć się ogłoszeniem upadłości bez zgody na sprzedaż. - Konieczność wpłaty wadium Do wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży należy załączyć dowód wpłaty wadium w wysokości jednej dziesiątej oferowanej ceny; pozostałą część ceny należy wpłacić przed zawarciem umowy. ### Wady - Atrakcyjna cena Sąd zatwierdzi warunki sprzedaży jeżeli cena uzyskana z transakcji będzie większa niż możliwa do uzyskania w toku normalnej likwidacji (a więc w warunkach sprzedaży wymuszonej, gdy ceny transakcji są mniejsze od cen rynkowych nawet o kilkadziesiąt procent) pomniejszona jeszcze o koszty postępowania upadłościowego jakie należało by ponieść w przypadku standardowej likwidacji majątku. - Oddłużenie przedsiębiorstwa Inwestor kupuje przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część bez obciążeń takich jak hipoteka czy zastaw rejestrowy. - Konieczność licytacji Może zdać się sytuacja, w której wpłynie więcej niż jeden wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży, w takiej sytuacji przewidziana jest licytacja, która może spowodować konieczność zapłaty większej kwoty lub wybór innego inwestora. POTRZEBUJESZ POMOCY? SKONTAKTUJ SIE Z NAMI! KONTAKT BRYSIEWICZ I WSPÓLNICY SP.K. ul. Dzielna 60, piętro II, klatka W, 01-029 Warszawa 22 299 09 70 / firstname.lastname@example.org BIW.LEGAL COVIDALERT.PL NIEWYPŁACALNOSC.COM KRZYSZTOF BRYSIEWICZ Rada prawny 604 642 929 / email@example.com WOJCIECH BOKINA Rada prawny Doradca restrukturyzacyjny 507 676 414 / firstname.lastname@example.org NOWACKA & GÓRNICKI SP. Z O.O. ul. Bartoszewicza 3/9, 00-337 Warszawa email@example.com NOWACKAGORNICKI.PL KAROLINA NOWACKA Doradca restrukturyzacyjny 730 587 293 / firstname.lastname@example.org MICHAIŁ GÓRNICKI Doradca restrukturyzacyjny 501 068 489 / email@example.com PRZEWODNIK DLA PRZEDSIĘBIORSTW W KRYZYSIE '17	cc28bca1-54d5-4fe8-b80c-559437522d8b	finepdfs	3.5	CC-MAIN-2020-45	https://niewyplacalnosc.com/wp-content/uploads/2020/04/final_Restrukturyzacja-S%C4%85dowa-Przewodnik-dla-przedsi%C4%99biorstw-w-kryzysie.-NowackaG%C3%B3rnicki-Brysiewicz-i-Wsp%C3%B3lnicy.pdf	2020-10-30T11:13:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107910204.90/warc/CC-MAIN-20201030093118-20201030123118-00684.warc.gz	448,425,904	0.998862	0.999984	0.999984	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 184, 896, 1903, 2930, 4202, 5283, 6376, 9092, 10203, 11504, 12673, 13980, 15393, 17008, 18353, 20213, 20935 ]	2	0
PROJEKT Uchwała Bud etowa Gminy Wieprz ż na rok 2015 Nr ……../14 Rady Gminy Wieprz z dnia ... grudnia 2014 r. Działając na podstawie art.211, art. 212, art. 214, art. 215, art. 222, art. 235, art. 236, art.237, art. 239, art. 258, art. 264 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 poz. 885 ) oraz art. 18 ust. 2 pkt. 4, pkt. 9 lit. c oraz d ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r.poz. 594 z późniejszymi zmianami) Rada Gminy Wieprz uchwala, co następuje: § 1 1. Ustala się dochody budżetu na rok 2015 w łącznej kwocie 35.862.402 zł w tym: b) dochody majątkowe w łącznej kwocie 4.347.891 zł a) dochody bieżące w kwocie 31.514.511 zł Plan dochodów określa Tabela Nr 1 Tabela Nr 1 Dział Nazwa - Tre ść Kwota Dział Nazwa - Tre ść żą w tym dochody bie ce: Kwota 280 448,00 Dział Nazwa - Tre ść Kwota Dochody z najmu i dzier ż awy składników maj ą tkowych stwa, jednostek samorz du terytorialnego lub Skarbu Pa Dział Nazwa - Tre ść Kwota Wpływy ze zwrotów dotacji wykorzystanych niezgodnie z - dochody bie żą ce 31 514 511,00 - dochody majątkowe 4 347 891,00 R A Z E M : 35 862 402,00 § 2 1. Ustala się wydatki budżetu na rok 2015 w łącznej kwocie 42.932.376 zł 1) wydatki bieżące jednostek budżetowych w łącznej kwocie 21.411.576,98 zł, z czego: 2. Wydatki budżetu obejmują plan wydatków bieżących na łączną kwotę 27.602.996 zł, w tym: a) wydatki na wynagrodzenia i składki od nich naliczane kwota 15.428.581 zł ą b) wydatki zwi zane z realizacj ą zada ń statutowych jednostek bud ż etowych kwota 5.982.995,98 zł, 3) wydatki na świadczenia na rzecz osób fizycznych kwota 3.228.784,78 zł 2) wydatki na dotacje na zadania bieżące kwota 1.923.739, zł 4) wydatki na programy finansowane z pomocy zagranicznej o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 kwota 738.895,24 zł 5) wydatki na obsługę długu publicznego kwota 300.000 zł 3. Wydatki budżetu obejmują plan wydatków majątkowych na łączną kwotę 15.329.380 zł, w tym wydatki na inwestycje i zakupy inwestycyjne kwota 15.329.380 zł Plan wydatków budżetu określa Tabela Nr 2, plan wydatków majątkowych określa Tabela Nr 3. w tym na programy finansowane z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 kwota 10.260.329 zł Tabela Nr 2 Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. w tym: finansow. na progr. ś r., mowa w o których art.5 ust.1 pkt 2 i 3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 10. 11. 11. Dział Rozdz. Plan z tego: w tym: z tego: na progr. z udz. finansow. ś r., mowa w o których art.5 ust.1 pkt 2 i 3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 wydatki z tego; wydatki 12. 13. 14. Dział Rozdz. Plan z tego: wydatki z tego; wydatki z tego: żą ś ą na progr. w tym: finansow. ś z udz. r., mowa w o których art.5 ust.1 pkt 2 i 3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 bie ce wydatki w tym: dotacje na wiadczenia wydatki na obsługa maj tkowe inwestycje i 15. Dział Rozdz. Plan z tego: wydatki z tego; wydatki z tego: żą ś ą na progr. w tym: finansow. ś z udz. r., mowa w o których art.5 ust.1 pkt 2 i 3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 bie ce wydatki w tym: Strona 10 dotacje na wiadczenia wydatki na obsługa maj tkowe inwestycje i 16. 17. 18. 19. Dział Rozdz. Plan z tego: w tym: z tego: na progr. z udz. finansow. ś r., mowa w o których art.5 ust.1 pkt 2 i 3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 10 260 329,00 10 260 329,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 10 260 329,00 wydatki z tego; wydatki Tabela Nr 3 ść Lp. Dział Rozdz. 1. 600 Nazwa - Tre Transport i ł ą czno ść Kwota 502 300 Dział Rozdz. Nazwa - Tre ść Zakup programu komputerowego do Kwota ewidencji cmentarza 7 500 1. Różnica między dochodami i wydatkami stanowi planowany deficyt budżetu w kwocie 7.069.974 zł który zostanie pokryty przychodami pochodzącymi z zaciągniętych kredytów w kwocie 7.069.974 zł, 2. Ustala się przychody budżetu w łącznej kwocie 8.753.433 zł i rozchody budżetu w łącznej kwocie 1.683.459 zł. Plan dochodów, wydatków oraz wynik jak również plan przychodów i rozchodów przedstawia Tabela Nr 4 Tabela Nr 4 3. Ustala się limity zobowiązań z tytułu: a) na sfinansowanie planowanego deficytu budżetu w kwocie 7.069.974 zł 1) kredytów zaciągniętych w roku 2015 w kwocie 8.753.433 zł, z czego: b) na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów w kwocie 1.683.459 zł 4. Upoważnia się Wójta Gminy Wieprz do zaciągnięcia zobowiązań w kwotach określonych w ust.3 § 4 1. Tworzy się rezerwę ogólną budżetu w kwocie 143.400 zł. z czego: 2. Tworzy się rezerwy celowe budżetu w kwocie łącznej 301.600 zł; 1) ne cele oświatowe z przeznaczeniem na odprawy emerytalne, zagospodarowanie, urlopy na poratowanie zdrowia nauczycieli oraz inne nieprzewidziane wydatki na wynagrodzenia w oświacie w kwocie 100.000 zł 2) awarie w szkołach w kwocie 20.000 zł 4) wkład własny w ramach realizacji umów w kwocie 81.600 zł 3) prace interwencyjne, roboty publiczne, prace społecznie użyteczne w kwocie 40.000 zł 5) zadania w dziedzinie zarządzania kryzysowego w kwocie 60.000 zł. Dochody i wydatki budżetu obejmują: 1. Dochody z opłat z tytułu wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i wydatki budżetu na realizacię zadań ujętych w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz w gminnym programie przeciwdziałania narkomanii które zostały określone w Tabeli Nr 5 Tabela Nr 5 2. Zadania wspólne realizowane na podstawie umów i porozumień między jednostkami samorządu terytorialnego przedstawia Tabela Nr 6 Tabela Nr 6 2. Dochody i wydatki związane z realizacją zadań zleconych z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych ustawami które zostały określone w Tabeli Nr 6. Tabela Nr 6 Dział Rozdział § Nazwa Dochody Wydatki - wynagrodzenia i składki od nich naliczane 860 3. Dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej zostały określone w Tabeli Nr 7. Tabela Nr 7 § 6 Wydatki budżetu gminy obejmują planowane kwoty dotacji udzielane w roku 2015 zgodnie z załącznikiem Nr 1. § 7 Ustala się plan dochodów z tytułu opłat i kar za korzystanie ze środowiska i wydatki na realizację zadań z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej zgodnie z Tabelą Nr 8. . 1. Ustala się plan przychodów i kosztów Gminnego Zakładu Wodociągów w Wieprzu zgodnie z Załącznikiem Nr 2. 2. Z budżetu udziela się dotacji dla Gminnego Zakładu Wodociągów w Wieprzu w łącznej kwocie 172.590 zł, w tym: ``` dotacja przedmiotowa na dopłaty do wody w kwocie 172.590 zł 57.500 m3 * 0,65 zł/m3 = 37.375 zł + 2.990 zł (8% VAT) 222.600 m3 * 0,55 zł/m3 = 122.430 zł + 9.795 zł (8% VAT) ``` § 9 Wydatki budżetu na 2015 rok obejmują zadania jednostek pomocniczych gminy na łączną kwotę 154.082,73 zł, w tym ze środków z art.. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim (Dz.U. z 2014r., poz. 301) na łączną kwotę 154.082, 73 zł zgodnie z Tabelą Nr 9 Tabela Nr 9 Strona 20 - zakupy dotycz ą ce utrzymania czysto ś ci 2 000,00 w tym: z art.. 2 ust. 1 ustawy o funduszu sołeckim 2 000,00 Strona 21 900 90003 Oczyszczanie miast i wsi 1 490,60 żą ce jednostek bud Strona 22 ż 1. w tym: wydatki bie etowych 1 490,60 Strona 23 Udziela się dotacje podmiotowe dla samorządowych instytucji kultury w następujących kwotach: 1. dla Gminnej Biblioteki Publicznej w Wieprzu - 215.000 zł, 2. dla Gminnego Ośrodka Kultury w Wieprzu - 1.000.000 zł. § 11 Upoważnia się Wójta Gminy Wieprz do: a) polegających na przesunięciach w wydatkach bieżących obejmujących zaplanowanie pod rozdziałem nowych wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz zwiększenie zaplanowanych w rozdziale wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy w wyniku zmniejszenia innych wydatków bieżących, 1. dokonywania zmian w granicach działu wydatków budżetu: b) polegających na zmniejszeniu pod rozdziałem wydatków na uposażenia i wynagrodzenia oraz zaplanowaniu lub zwiększeniu w dziale innych wydatków bieżących, d) polegających na przesunięciach w planie wydatków majątkowych pomiędzy wydatkami majątkowymi danego działu oraz na przesunięciach powodujących zaplanowanie pod rozdziałem nowych wydatków majątkowych. c) polegających na przesunięciach między wydatkami bieżącymi i wydatkami majątkowymi, w tym zmian obejmujących zaplanowanie pod rozdziałem nowych wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz zmian obejmujących zaplanowanie nowych wydatków majątkowych, e) polegających na zmniejszeniu wydatku majątkowego i utworzeniu w obrębie tego samego działu nowego rozdziału z wydatkiem majątkowym lub nowego wydatku majątkowego pod zaplanowanym rozdziale 2. do przekazywania kierownikom jednostek budżetowych uprawnień do dokonywania przeniesień w planie wydatków bieżących: - w obrębie wydatków rozdziału związanych z realizacją zadań statutowych jednostki budżetowej § 12 W zakresie wykonania budżetu na 2015 rok upoważnia się Wójta Gminy Wieprz do: 2. lokowania w trakcie realizacji budżetu czasowo wolnych środków budżetowych na rachunkach w innym banku niż bank prowadzący obsługę budżetu. 1. zaciągania w roku 2015 pożyczek i kredytów na sfinansowanie przejściowego deficytu budżetu, z których zadłużenie w trakcie roku nie może przekroczyć limitu kwoty 5.000.000 zł Strona 24 Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Wieprz. § 14 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. i podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. Strona 25 Załącznik Nr 1 do Uchwały Budżetowej na 2015 r. Rady Gminy Wieprz z dnia grudnia 2014 Nr …./…./14 Zestawienie planowanych kwot dotacji udzielanych z budżetu Gminy Wieprz w 2015 r OGÓŁEM DOTACJE 1 982 239 w tym: dotacje podmiotowe dotacje przedmiotowe dotacje celowe w tym: dotacje celowe w zakresie wydatków bie dotacje celowe inwestycyjne 1 215 000 172 590 594 649 żą cych 524 649 70 000 ą Zał cznik Nr 2 do Uchwały Bud na 2015 r. Rady Gminy Wieprz z dnia ... grudnia 2014 Nr ……….. Plan przychodów i kosztów zakładu budżetowego w 2015 r. ż etowej	<urn:uuid:838945e8-787d-422b-9da6-3bb50358a41c>	finepdfs	1.27832	CC-MAIN-2024-38	http://wieprz.eu/%21data/pliki/projekt_budzet_2015.pdf	2024-09-15T12:38:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651630.14/warc/CC-MAIN-20240915120545-20240915150545-00711.warc.gz	37,222,534	0.999118	0.999956	0.999956	[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn",...	pol_Latn	{}	false	[ 795, 826, 896, 1044, 1130, 1983, 2340, 2585, 2840, 3196, 3523, 3846, 3949, 4048, 5433, 5918, 6097, 6191, 6607, 6610, 7312, 7444, 7568, 7579, 9660, 9854, 10040, 10263, 10430 ]	1	0