text stringlengths 254 13.2M | id stringlengths 36 47 | dataset_source stringclasses 2 values | prediction float64 1.01 4.21 | dump stringclasses 106 values | url stringlengths 13 2.36k | date stringlengths 19 25 | file_path stringlengths 108 155 | offset int64 -1 1.48B | page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀ | full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀ | language_score float64 0 1 | per_page_languages listlengths 1 14.5k | full_doc_lid stringclasses 14 values | top_langs stringclasses 1 value | is_truncated bool 2 classes | page_ends listlengths 1 14.5k | minhash_cluster_size int64 1 1.9M | duplicate_count int64 -1 319 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Migracje zagraniczne na pobyt czasowy – wyniki NSP 2021
1 447 386
1 433 779
Liczba imigrantów przebywających czasowo w Polsce w dn. 31 marca 2021 r.
Liczba emigrantów przebywających czasowo za granicą w dn. 31 marca 2021 r.
Niniejsze opracowanie stanowi prezentację ostatecznych wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 (NSP 2021) w zakresie liczby ludności przebywającej czasowo za granicą oraz liczby imigrantów przebywających czasowo w Polsce.
Imigranci przebywający czasowo w Polsce
Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 potwierdziły obserwowany w ostatnich latach wzrost liczby stałych mieszkańców innych krajów przebywających w Polsce czasowo. Spis wykazał, że w Polsce przebywało czasowo 1 433 779 imigrantów, w tym do 3 miesięcy – 519 511 osób, z kolei od 3 do 12 miesięcy – 604 959 osób, natomiast 309 309 osób to imigranci przebywający w Polsce co najmniej 12 miesięcy.
Wśród imigrantów przebywających w Polsce czasowo w 2021 r. przeważali mężczyźni, którzy stanowili ponad 62,4% ogółu. Zdecydowana większość imigrantów (73,1%) przebywała w miastach.
Tabl. 1. Imigranci przebywający w Polsce czasowo w 2021 r.
1
31.08.2023 r.
W momencie spisu w Polsce przebywało czasowo 1 433 779 imigrantów. Większość imigrantów mieszka w miastach (73,1%).
Imigranci są stosunkowo młodą subpopulacją. Ponad 60% z nich nie przekroczyła 40–ego roku życia, z czego osoby w wieku 20–40 lat stanowiły 57,6% ogółu imigrantów. Prawie co trzeci imigrant był w wieku 20–30 lat. Dzieci i młodzież (osoby w wieku 0-19 lat) stanowiły 4,3% ogółu imigrantów przebywających czasowo w Polsce, a osoby, które przekroczyły 60 rok życia jedynie 3,6%.
Wykres 1. Imigranci przebywający w Polsce czasowo według grup wieku w 2021 r.
w ty.
Najwięcej imigrantów przybyło z krajów sąsiednich, tj. z Ukrainy 916 299 osób (prawie 64%) i Białorusi - 58 974 (4%). Na trzecim miejscu znalazła się Mołdawia, z której przybyło 28 248 (2%) imigrantów.
Imigranci to w zdecydowanej większości obywatele innych krajów, tj. Ukrainy (73,1%), Białorusi (4,4%), Mołdawii (2,2%) i Gruzji (1,7%).
2
Najliczniejszą grupę imigrantów czasowych (419 196 osób, tj. 29,2%) stanowiły osoby w wieku 30–39 lat.
Rozmieszczenie imigrantów na terenie kraju – podobnie jak ludności z obywatelstwem niepolskim – nie jest równomierne.
Ponad 55% imigrantów przebywało na terenie 4 województw (mazowieckiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego i śląskiego). Najwięcej, bo 363 054 osób pozostawało na terenie woj. mazowieckiego (25,5%). Kolejnymi województwami, choć o znacznie mniejszym udziale imigrantów były: wielkopolskie (11,5%), dolnośląskie (10,9%) oraz śląskie (8,4%). Najmniej imigrantów odnotowano w województwie świętokrzyskim (1,1%).
Biorąc z kolei pod uwagę liczbę imigrantów w stosunku do liczby mieszkańców w danym województwie, najwyższe współczynniki na 1000 ludności odnotowano w województwach: mazowieckim (66 osób), lubuskim (59 osób) i dolnośląskim (53 osoby), najniższe zaś w świętokrzyskim (13 osób) i podkarpackim (11 osób). Współczynnik imigracji na 1000 ludności dla Polski wyniósł 38.
3
Ponad połowa imigrantów przebywała na terenie 4 województw: mazowieckiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego i śląskiego.
Najwięcej imigrantów, w przeliczeniu na 1000 ludności, przebywało w województwie mazowieckim (66 osób), a najmniej w woj. podkarpackim (11 osób).
Emigranci przebywający za granicą czasowo
Wyniki spisu ludności w 2021 r. wykazały, że w momencie spisu 1 447 386 1 osób mających stałe miejsce zamieszkania w Polsce przebywało czasowo poza krajem. Oznacza to, że średnio na każde 1000 mieszkańców Polski przypadało 38 osób przebywających czasowo za granicą.
Prawie 92% emigrantów (1 326 100 osób) stanowili emigranci długookresowi, którzy przebywali za granicą 12 miesięcy lub dłużej. Pozostałe 8% (121 286 osób) to emigranci krótkookresowi, czyli osoby przebywające za granicą do 12 miesięcy.
Wśród emigrantów przebywających czasowo za granicą nieznacznie przeważały kobiety, które stanowiły 51% mieszkańców Polski przebywających poza krajem. Przewaga mężczyzn wystąpiła jedynie wśród emigrantów krótkookresowych, głównie przebywających za granicą do 3 m-cy. Udziały kobiet i mężczyzn różnią się jednak w zależności od kraju przebywania, np. wśród emigrantów przebywających czasowo we Włoszech kobiety stanowiły 77,4%, podczas gdy w Norwegii jedynie 38,4%.
Biorąc pod uwagę charakter miejsca zamieszkania, należy zwrócić uwagę, że większość osób (61%) przebywających czasowo za granicą pochodziła z miast.
Tabl.2. Emigranci przebywający za granicą czasowo w 2021 r.
Emigranci to w większości osoby młode. Ponad 75% z nich było w wieku produkcyjnym, w tym 63,7% w wieku 20–49 lat. Dzieci i młodzież (osoby w wieku 0-19 lat) stanowiły 20,5% ogółu emigrantów.
4
Większość emigrantów czasowych pochodziła z miast.
Polacy przebywali na wszystkich kontynentach, jednak najwięcej osób (79,1%) przebywało w krajach europejskich (1 145 586), w tym 689 543 emigrantów przebywało w krajach Unii Europejskiej.
Zdecydowanie najczęściej wybieranym krajem emigracji czasowej była Wielka Brytania, gdzie przebywało w dniu spisu 374 612 osób, tj. 25,9% wszystkich polskich emigrantów. Na drugim miejscu wśród kierunków emigracji znalazły się Niemcy - 22,1%. Emigracja do tych dwóch krajów stanowiła blisko połowę wszystkich emigracji czasowych według danych z NSP 2021. Znacząca liczba Polaków przebywała również w Holandii (6,7%), Stanach Zjednoczonych (5,4%), Irlandii (3,9%) oraz Norwegii (3,4%).
Najwięcej osób przebywających w 2021 r. za granicą mieszkało przed wyjazdem w województwie małopolskim 143 334 (9,9%), śląskim 138 336 (9,6%) oraz podkarpackim 134 414 (9,3%). Najmniej osób wyjechało z województwa lubuskiego 43 244 (3,0%), świętokrzyskiego 54 135 (3,7%) i opolskiego 55 209 (3,8%).
Analiza liczby emigrantów przypadającej na 1000 mieszkańców województwa pokazuje jednak, że najbardziej intensywny odpływ ludności za granicę na pobyt czasowy odnotowano dla województwa podkarpackiego (64 osoby), w dalszej kolejności plasują się województwa: podlaskie (60 osób) opolskie (58 osób) i warmińsko-mazurskie (53 osoby). W stosunku do
5
liczby mieszkańców najmniejszy odpływ wystąpił w województwie mazowieckim (22 osoby), chociaż liczba osób, które wyjechały z tego województwa jest znacząca (123 151).
Uwagi metodologiczne
Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021 został przeprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2021 r. według stanu na dzień 31 marca 2021 r.
Zakres tematyczny spisu oraz zasady jego realizacji zostały określone w ustawie z dnia 9 sierpnia 2019 r. o narodowym spisie powszechnym ludności i mieszkań w 2021 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1775, z 2020 r. poz. 1486, z 2021 r. poz. 615, z 2021 r., poz. 1143) oraz rozporządzeniu (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 763/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie spisów powszechnych ludności i mieszkań (Dz. Urz. UE L 218 z 13.8.2008, str. 14) - wraz z aktami wykonawczymi.
Zakres tematyczny był konsultowany z kluczowymi odbiorcami danych, w szczególności jednostkami administracji publicznej oraz ośrodkami naukowo-badawczym, którzy wykorzystują dane statystyczne do realizacji swoich zadań statutowych. 2
Badanie spisowe realizowane było jako badanie pełne i swoim zakresem objęło:
* osoby fizyczne stale zamieszkałe i czasowo przebywające w mieszkaniach, budynkach i innych zamieszkanych pomieszczeniach niebędących mieszkaniami,
* osoby fizyczne niemające miejsca zamieszkania,
Spis nie obejmował natomiast:
* szefów oraz cudzoziemskiego personelu przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych, członków ich rodzin oraz innych osób korzystających z przywilejów i immunitetów na mocy ustaw, umów międzynarodowych lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych,
* mieszkań, budynków, obiektów oraz pomieszczeń będących własnością przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych.
Udział w spisie był obowiązkowy, a mieszkańcy Polski byli obowiązani do udzielania dokładnych, wyczerpujących i zgodnych z prawdą odpowiedzi (art. 28 p.1 ustawy o NSP).
2 Szczegółowy raport z przeprowadzonych konsultacji publicznych znajduje się na stronie GUS pod adresem: https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2021/ - dostęp: 19.04.2022 r.
6
Najwięcej emigrantów, w przeliczeniu na 1000 ludności przebywających czasowo za granicą pochodziło z województwa podkarpackiego (64 osoby, a najmniej z woj. mazowieckiego (22 osoby).
Źródła danych
Zgodnie z zapisami ustawy o NSP 2021 spis ludności i mieszkań zrealizowany był metodą mieszaną, tj. z wykorzystaniem danych pochodzących ze źródeł administracyjnych oraz danych zebranych od respondentów.
Dane objęte zakresem informacyjnym spisu zostały pozyskane od populacji podlegającej badaniu poprzez elektroniczny formularz spisowy i przy wykorzystaniu następujących kanałów zbierania danych:
* samospis internetowy (CAWI),
* wywiad telefoniczny realizowany na infolinii spisowej (tzw. spis na żądanie);
* wywiad telefoniczny realizowany przez rachmistrzów spisowych (CATI);
* wywiad bezpośredni realizowany przez rachmistrzów spisowych (CAPI) z wykorzystaniem mobilnych terminali elektronicznych, który ze względu na sytuację pandemiczną panującą w kraju mógł być realizowany w terminie od 21 czerwca do 30 września 2021 r.
Wybrane pojęcia i definicje spisowe
Wybrane pojęcia i definicje spisowe odnoszą się bezpośrednio do omawianego tematu badawczego.
Ludność według definicji krajowej – to stali mieszkańcy Polski, w tym osoby, które przebywają czasowo za granicą (bez względu na okres przebywania), ale zachowały stałe zameldowanie w Polsce. Do ludności nie są natomiast zaliczani imigranci przebywający w Polsce czasowo.
Migracje zagraniczne - to wyjazdy z kraju stałego zamieszkania (emigracja) lub przyjazdy do kraju (imigracja) w celu zamieszkania na stałe lub na pobyt czasowy. Przyjmując za kryterium obserwacji długość pobytu (nieobecności), migracje dzieli się na krótkookresowe – pobyt czasowy trwający do 12 miesięcy, oraz długookresowe – pobyt czasowy trwający co najmniej 12 miesięcy, a także zamieszkanie na stałe – bez względu na okres zamieszkiwania.
Emigrant to osoba przemieszczająca się z kraju za granicę na pobyt stały lub czasowy.
Imigrant to osoba przybyła z zagranicy do kraju na pobyt stały lub czasowy.
Obywatelstwo oznacza szczególną więź prawną pomiędzy osobą a jej państwem, nabytą poprzez urodzenie lub naturalizację, niezależnie od tego, czy odbywa się ona poprzez deklarację, wybór, małżeństwo lub w inny sposób zgodny z prawem krajowym. Nie wskazuje ono na pochodzenie etniczne osoby i jest niezależne od jej narodowości.
7
Opracowanie merytoryczne:
Departament Badań Demograficznych
Dyrektor Dorota Szałtys
Tel: 22 608 32 26
Wydział Współpracy z Mediami
Tel: 22 608 38 04
e-mail: firstname.lastname@example.org
Rozpowszechnianie:
Rzecznik Prasowy Prezesa GUS
Karolina Banaszek
Tel: 695 255 011
stat.gov.pl
@GUS_STAT
@GlownyUrzadStatystyczny
gus_stat
glownyurzadstatystycznygus glownyurzadstatystyczny
Powiązane opracowania
Informacje o wynikach Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021
Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Metodologia i organizacja badania
Ważniejsze pojęcia dostępne w słowniku
Ludność
Migracje zagraniczne
Emigracja
Emigranci
Imigracja
Imigranci
Obywatelstwo
Banki i bazy danych
Bank Danych Lokalnych GUS, kategoria NARODOWE SPISY POWSZECHNE, grupy NSP 2021
8 | <urn:uuid:e94259da-99d4-48cd-bc76-a7d4815d5fbf> | finepdfs | 3.357422 | CC-MAIN-2023-40 | https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6536/4/1/1/migracje_zagraniczne_na_pobyt_czasowy_-_wyniki_nsp_2021.pdf | 2023-09-22T20:51:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506423.70/warc/CC-MAIN-20230922202444-20230922232444-00556.warc.gz | 589,298,864 | 0.999711 | 0.999924 | 0.999924 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1309,
2219,
3384,
4854,
6179,
8541,
10733,
11543
] | 1 | 0 |
Dostawy dla przemysłu i budownictwa
Antoni Zinczewski
Spedycja kolejowa
Regulamin przewozu przesyłek towarowych Landpol Plus
§ 1
Zakres stosowania Regulaminu i świadczonych usług
1. Regulamin określa zasady przyjęcia do realizacji usługi transportowej, kolejowego przewozu przesyłek towarowych przez Landpol Plus.
2. Landpol Plus organizuje przewóz na podstawie umowy zawartej z Klientem lub przyjętej w zleceniu na podstawie oferty, która określa zakres świadczonych usług, jak również warunki wykonywania przewozu, określona dalej jako Umowa. W sprawach niedoprecyzowanych w ofercie, umowie, obowiązują zasady RPPT.
3. Rozpoczęcie przewozu jest możliwie także na podstawie zlecenia ustnego, wtedy i wydanie przesyłki jest tożsame z przyjęciem zasad zawartych w ofercie i RPPT.
4. Do usług świadczonych przez Landpol Plus stosuje się w przewozie krajowym przepisy ustawy Prawo Przewozowe, a w przewozach międzynarodowych odpowiednio: Przepisy Ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu towarów kolejami (CIM) i Umowę o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (SMGS).
5. Landpol Plus świadczy usługi kolejowych przewozów towarów we współpracy z licencjonowanymi przewoźnikami, z użyciem wagonów własnych, przewoźnika lub klienta .
6. Niniejszy RPPT ma również zastosowanie w sytuacjach, które nie zostały uregulowane w przepisach powszechnie obowiązujących oraz w umowach przewozowych, których stroną jest Landpol Plus.
§ 2
Definicje pojęć zastosowanych w dalszej części RPT
- Klient – podmiot, który zawarł umowę przewozu ,
- Nadawca – podmiot, który oddaje przewoźnikowi przesyłkę do przewozu.
- Przewoźnik- licencjonowany podmiot gospodarczy, któremu Landpol Plus zlecił przewozy.
- Odbiorca – podmiot uprawniony do odbioru przesyłki od przewoźnika
- CIM – Przepisy ujednolicone o Umowie międzynarodowego przewozu
- SMGS – Umowa o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej.
- RID – Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych.
- Zał. II do SMGS – Przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych w komunikacji towarowej.
- AVV – Umowa o wymianie i użytkowaniu wagonów towarowych przez kolejowe przedsiębiorstwa przewozowe.
- Zał. 14 do SMGS – Załącznik do Umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej.
- PPW – Przepisy użytkowania wagonów w kolejowej komunikacji międzynarodowej.
§ 3
Harmonogram świadczenia usług przewozowych oraz zmiany Umowy
1. Landpol Plus ustala z Klientem harmonogram świadczenia usług przewozowych. Klient przekazuje ustalony harmonogram w formie pisemnej, najpóźniej do 25-go dnia poprzedzającego miesiąc kalendarzowy, miesięczne plany przewozów. Szczegółowy tygodniowy harmonogram wysyłek na kolejny tydzień, przesyłany będzie przez Klienta w cyklu tygodniowym do czwartku godz. 12.00 każdego tygodnia według wzoru stanowiący zał. Nr 1
2. Landpol Plus potwierdza miesięczny plan przewozów w ciągu trzech 3 dni roboczych po jego otrzymaniu od Klienta.
3. Klient ponosi opłatę za odwołanie przewozu przewidzianego w miesięcznym planie przewozów w wysokości przewidzianej w Taryfie.
4. Zasady wskazane w §.3 p.3 stosuje się również w razie odwołania przewozu przesyłki przez Klienta lub Przewoźnika z przyczyn leżących po stronie Klienta.
5. W razie zlecenia dodatkowego przewozu, który nie został uwzględniony w miesięcznym planie przewozów
i szczegółowym tygodniowym harmonogramie wysyłek, Landpol Plus może odmówić jego wykonania.
6. W przypadku nie przygotowania przesyłki do przewozu w terminie przewidzianym w miesięcznym planie przewozów i szczegółowym tygodniowym harmonogramie wysyłek, jak również w przypadku opóźnienia w odbiorze przesyłki i zwrocie wagonów próżnych po odebraniu przesyłki, Landpol Plus ma prawo żądać od Klienta lub Przewoźnika naprawienia szkody poniesionej z tego tytułu.
7. Uzgodniony przewóz przesyłki może być odwołany z przyczyn od Przewoźnika niezależnych jak np.:
- ograniczeń przewozowych wprowadzonych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. lub innych zarządców infrastruktury,
- wystąpienia zjawisk uniemożliwiających wykonanie przewozu takich jak: powódź, zamiecie śnieżne, strajki, zarządzenia
władz administracyjnych itp.
§ 4
List przewozowy
1. Na każdy przewóz przesyłki w przewozie krajowym nadawca wypełnia list przewozowy według instrukcji Klienta wraz z załącznikiem.
2. W komunikacji międzynarodowej nadawca wypełnia list przewozowy według wzoru określonego w odpowiednich przepisach CIM lub SMGS.
3. List przewozowy na przewóz w komunikacji krajowej składa się czterech części:
a. oryginału listu przewozowego (część 1), który towarzyszy przesyłce na całej drodze przewozu i jest wydawany odbiorcy na stacji przeznaczenia łącznie z przesyłką,
b. pierwszej kopii listu przewozowego (część 2), która towarzyszy przesyłce łącznie z oryginałem listu przewozowego na całej drodze przewozu i pozostaje u przewoźnika jako dokument potwierdzający wykonanie przewozu,
c. drugiej kopii listu przewozowego (część 3), która otrzymuje Landpol Plus,
d. trzeciej kopii listu przewozowego (część 4), którą otrzymuje nadawca przesyłki.
4. Przewoźnik przyjmuje listy przewozowe:
- wypełnione czytelnie pismem nieścieralnym, a w razie poprawek z ich omówieniem, jednobrzmiąco na wszystkich częściach,
- zawierające wszystkie niezbędne dane do wykonania umowy przewozu.
5. Wszystkie wskazania i oświadczenia powinny być wpisane w przeznaczonych na to rubrykach listu przewozowego i tylko w zakresie niezbędnym do wykonania umowy przewozu.
6. W razie, gdy Klient nie zawarł Umowy z Landpol Plus, list przewozowy lub przekaz elektroniczny potwierdzony przez przewoźnika stanowi dowód zawarcia umowy przewozu, na warunkach określonych w liście przewozowym.
7. Nadawca jest zobowiązany dołączyć do listu przewozowego wszystkie niezbędne do wykonania przewozu dokumenty takie, jak np.: świadectwa jakości, atesty przewożonych produktów, ADT i inne
nie wymienione.
Nadawca ponosi odpowiedzialność za wszelkie skutki wynikające z niedostarczenia tych dokumentów, dostarczenia ich w niepełnej formie oraz
za wszelkie nieprawidłowości w ich wypełnieniu.
8. W przypadku, w którym Klient nie jest nadawcą przesyłki, obowiązany jest do powiadomienia nadawcy o sposobie wypełnienia dokumentów przewozowych, w tym listu przewozowego i ponosi odpowiedzialność za prawidłowe wypełnienie tych dokumentów przez nadawcę.
§ 5
Przewóz wagonów należących do Klienta
Przewóz wagonów należących do Klienta w stanie próżnym i ładownym odbywa się na podstawie listu przewozowego.
1. Landpol Plus organizuje przewóz wagonów należących do Klienta, jeżeli spełniają warunki przewidziane w szczegółowych przepisach technicznych (AVV, PPW).
2. W przypadku uszkodzenia wagonu należącego do Klienta, Przewoźnik powiadamia niezwłocznie o tym fakcie Klienta i Landpol Plus oraz wnosi o udzielenie wskazówek, co do sposobu postępowania z przesyłką oraz wagonem.
3. Odpowiedzialność za kontrolę stanu wagonów po ich załadunku lub rozładunku spoczywa na Przewoźniku:
a. w przypadku uszkodzenia wagonu podczas załadunku lub rozładunku Przewoźnik zobowiązany jest do niezwłocznego poinformowania Landpol Plus w celu wszczęcia procedury wyjaśniającej i naprawienia wyrządzonej szkody. Fakt uszkodzenia wagonu Przewoźnik powinien potwierdzić na wykazie pojazdów kolejowych w składzie pociągu w rubryce „uwagi" wykazu wagonów R7 w składzie oraz potwierdzić przez Nadawcę lub Odbiorcę.
b. Jeśli Przewoźnik nie zgłosił uszkodzenia wagonu po przejęciu od załadowcy lub rozładowcy to uznaje się, że uszkodzenie wagonu nastąpiło z winy Przewoźnika.
c. W przypadku uszkodzenia wagonu należącego do Klienta, Przewoźnik niezwłocznie powiadamia o tym fakcie Landpol Plus i wnosi o udzielenie wskazówek, co do dalszego sposobu postępowania z przesyłką. Przewoźnik wyłącznie za zgodą Landpol Plus i właściciela wagonu naprawia wagon we własnym zakresie lub zleci naprawę innemu wybranemu przez właściciela wykonawcy, do chwili zwrócenia Klientowi naprawionego wagonu, Landpol Plus jest
uprawniony do pobierania opłaty od Przewoźnika w wysokości określonej przez Klienta za każdy dzień. W tym zakresie obowiązują przepisy AVV.
4. Jeżeli uszkodzenie wagonu nie jest spowodowane z winy przewoźnika, koszty czynności, o których mowa w pkt. 5.3 obciążają Klienta.
§ 6
Przewóz wagonów przez Przewoźnika należących do Landpol Plus
1. Przewóz wagonów należących do Landpol Plus w stanie próżnym i ładownym odbywa się na podstawie listu przewozowego lub zlecenia wystawionego przez Landpol Plus Przewoźnikowi.
2. Przewoźnik wykonuje przewozy zgodnie ze harmonogramem i w terminach określonych w zleceniu wystawianym przez Landpol Plus stanowiącym załącznik nr 2 lub indywidualnym zleceniu przewozowym.
4. Przewoźnik zobowiązany jest do poinformowania telefonicznie, pocztą elektroniczną lub poprzez wysyłanie faxu wskazaną przez Klienta osobę o nadaniu składu do przewozu i podania planowanej daty przybycia składu do odbiorcy.
5. Przewoźnik ma obowiązek niezwłocznie powiadomić Landpol Plus o każdym zdarzeniu, które powoduje opóźnienie planowanej daty dostarczenia przesyłki. Przewoźnik bezzwłocznie poinformuje również Klienta o przypadkach postoju wymuszonego podczas ruchu, wypadkach oraz innych nieprzewidywalnych okolicznościach, uniemożliwiających dostarczenie ładunku na czas.
6. Przewoźnik jest odpowiedzialny za przewożony towar w ramach zawartej umowy ( zlecenia ) od chwili przyjęcia towaru do przewozu od nadawcy towaru do chwili wydania przesyłki odbiorcy. Odpowiedzialność Przewoźnika dotyczy również wagonów Klienta którymi będzie wykonywał przedmiot niniejszej umowy.
7. Jeżeli z winy leżącej po stronie Przewoźnika nie zostanie wykonany przewóz w zaplanowanym terminie określonym w zał. nr 1 to Landpol Plus może obciążyć Przewoźnika opłatą czynszu wagonowego w wysokości określonej w Taryfie Towarowej za każdą rozpoczętą wagono-dobę opóźnienia.
8. W przypadku, kiedy z winy Przewoźnika wykonanie przyjętego Jednostkowego Zlecenia Przewozowego nie będzie mogło być wykonane, a Landpol Plus zrealizuje te Zlecenie przez alternatywnego przewoźnika, może on obciążyć Przewoźnika kosztami w wysokości udokumentowanej różnicy między wynagrodzeniem alternatywnego przewoźnika,
a wynagrodzeniem Przewoźnika pod warunkiem, że jest ona dodatnia i że będzie to jedyny koszt Landpol Plus wynikający z nienależytego wykonania umowy przez Przewoźnika. W przypadku jeżeli Landpol Plus nie zrealizuje przewozów przy wykorzystaniu alternatywnego przewoźnika obciąży on Przewoźnika wszelkimi kosztami jakie poniesie wskutek niewykonania umowy wobec Klienta/Odbiorcy.
9. W przypadku braku możliwości realizacji przewozu trasą przyjętą w Jednostkowym Zleceniu wskutek powstania przyczyn niezależnych od Przewoźnika, Przewoźnik przed Jednostkowym Zleceniem Przewozowym i jego wykonaniem poinformuje o powyższym Landpol Plus ze wskazaniem alternatywnych możliwości wykonania przewozu inną trasą i przedstawi koszty z tym związane. Dopiero po odmowie przez Landpol Plus realizowania przewozu zaproponowaną przez Przewoźnika trasą alternatywną Przewoźnik ma prawo odmówić przyjęcia wykonania Jednostkowego Zlecenia Przewozu.
10. Strony postanawiają, że w przypadku gdy Landpol Plus prześle Przewoźnikowi Jednostkowe Zlecenie Przewozowe i wykonanie przewozu w terminie krótszym niż 72 przed planowanym rozpoczęciem załadunku u nadawcy, ewentualna realizacja tego Zlecenia będzie podlegać odrębnym porozumieniom.
11. Zasady użytkowania, odpowiedzialności, powiadamiania o uszkodzeniach są szczegółowo opisane w „Zasadach użytkowania wagonów należących do Landpol Plus" na stronie www.ladpolplus.pl.
§ 7 Czynności ładunkowe
1. Klient jest zobowiązany przez cały okres obowiązywania Umowy do zapewnienia sprawności technicznej bocznicy wskazanej Przewoźnikowi do wykorzystania przy świadczeniu usług przewozowych
na podstawie Umowy.
Przez cały okres obowiązywania
Umowy Klient zobowiązany jest do zapewnienia
parametrów bocznicy nie niższych, niż w dacie zawarcia Umowy. W szczególności dotyczy to
pojemności bocznicy niezależnie od tego, czy bocznica
należy do Klienta lub,
czy też w jakikolwiek inny sposób Klient uprawniony jest do jej wykorzystywania.
2. Wagony powinny być załadowane zgodnie z przepisami AVV oraz załącznika 14 do SMGS. Sposób załadunku i zabezpieczenia przesyłki może być określony w Umowie.
3. Na wagony ładowne wymagające plombowania, jak również na wagony próżne po materiałach szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych nadawca zakłada własne plomby wg wzoru uzgodnionego z przedstawicielem przewoźnika w sposób uniemożliwiający dostęp do przesyłki lub przestrzeni ładownej wagonu bez uszkodzenia plomby.
4. Odpowiedzialność za prawidłowy załadunek i rozładunek przesyłki należy do Klienta. Klient jest zobowiązany do przestrzegania godzin załadunku i rozładunku przesyłki określonych w Umowie, niezależnie od tego, czy czynności te Klient wykonuje osobiście, czy też poprzez inne podmioty
5. Nadawca zobowiązany jest do zakładania na wagony nalepek ostrzegawczych i tablic informacyjnych przewidzianych w przepisach szczególnych dotyczących przewozu danego rodzaju rzeczy.
6. W toku użytkowania wagonów, a w szczególności podczas czynności załadunkowych i rozładunkowych, Klient jest zobowiązany do przestrzegania wszelkich obowiązujących w tym zakresie przepisów, norm, instrukcji i innych regulacji. W szczególności Klient nie może usuwać przytwierdzonych do wagonu tablic zawierających informacje związane z wytworzeniem wagonu, jak również tablic identyfikujących właściciela wagonu.
7. Klient ponosi odpowiedzialność z tytułu utraty lub uszkodzenia wagonu w okresie pobytu wagonu w dyspozycji Klienta oraz za szkody wyrządzone osobom trzecim. W przypadku powstania uszkodzenia lub utraty wagonu w okresie pobytu wagonu w dyspozycji Klienta, Klient zobowiązany jest do naprawienia szkody poniesionej przez Przewoźnika lub Landpol Plus.
8. Przedstawiciel Przewoźnika ma obowiązek przeprowadzić odbiór wagonów po załadunku i po rozładunku. Przewoźnik ponosi odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie powyższych czynności i ewentualne negatywne konsekwencje przewiezienia nieprawidłowo załadowywanego wagonu.
9. We wszystkich przypadkach wskazanych w postanowieniach pkt 7.2 – 7.8, Klient ponosi odpowiedzialność za wszelkie szkody poniesione przez Landpol Plus, spowodowane przyczynami leżącymi po stronie Klienta, nadawcy lub odbiorcy przesyłki. Odpowiedzialność ta jest niezależna, od tego, do kogo należy bocznica kolejowa, na której wykonywane były czynności, które spowodowały szkodę oraz jaki podmiot te czynności wykonywał.
§ 8
Przewóz towarów niebezpiecznych
Przewóz towarów niebezpiecznych odbywa się zgodnie z przepisami RID, a w komunikacji SMGS zgodnie z załącznikiem II do SMGS.
§
9
Kontrolne sprawdzanie przesyłki. Poprawa załadowania. Przeładowanie przesyłki
1. Jeżeli zachodzi potrzeba przeładowania przesyłki lub poprawy jej załadowania w drodze, Przewoźnik w porozumieniu z Landpol Plus wykonuje te czynności we własnym zakresie w czasie możliwie najkrótszym. Jeżeli konieczne jest użycie specjalistycznego sprzętu lub przesyłka zawiera towary niebezpieczne, do wykonania prac ładunkowych wzywa się nadawcę.
2. Po dokonaniu poprawy załadowania lub przeładowania przesyłki Przewoźnik i Landpol Plus sporządza protokół na druku według wzoru nr 3. oraz obciąża Klienta lub nadawcę przesyłki kosztami poprawy załadowania lub przeładowania w przypadku, gdy konieczność jej dokonania wynika z jego winy. Jeżeli wskutek powyższych czynności powstaną koszty związane z postojem składu, to również i te koszty pokryje Klient w pełnej wysokości.
3. Przewoźnik ma obowiązek sprawdzić czy przesyłka odpowiada oświadczeniom nadawcy zawartym w liście przewozowym oraz czy zostały zastosowane przepisy dotyczące rzeczy dopuszczonych na warunkach szczególnych. W przypadku nie wykonania powyższego lub nieprawidłowego wykonania powyższego to Przewoźnik ponosi pełną odpowiedzialność.
§ 10
Nadawanie i odbieranie przesyłek i wagonów
1. Nadawanie i odbieranie przesyłek odbywa się na podstawie listu przewozowego. Nadawca/odbiorca i przewoźnik potwierdzają ten fakt podpisami w odpowiednich rubrykach listu przewozowego
2. Przekazywanie wagonów próżnych na punkt ładunkowy odbywa się na podstawie „Wykazu pojazdów w składzie pociągu R7". Zdający ze strony przewoźnika i przyjmujący ze strony nadawcy potwierdzają fakt przekazania wagonów pieczęcią, podpisem z określeniem daty i godziny przekazania. Na wniosek Klienta wagony mogą być podstawiane na podstawie „Wykazu zdawczego"- wzór nr 4.
3. Nadawca/odbiorca przesyłki niezwłocznie zawiadamia przewoźnika o zakończeniu czynności ładunkowych/rozładunkowych sporządzając „Zawiadomienie o ukończeniu czynności ładunkowych/rozładunkowych" – wzór nr 5. Wstępna Informacja o przewidywanym czasie zakończenia czynności ładunkowych/rozładunkowych winna być przekazana przewoźnikowi za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) na 12 godzin przed planowanym ukończeniem czynności ładunkowych/rozładunkowych. Zawiadomienie może być sporządzone jako wydruk komputerowy.
4. Dopuszcza się możliwość telefonicznego zawiadomienia przewoźnika o ukończeniu czynności ładunkowych/rozładunkowych w sytuacji, gdy Klient nie dysponuje odpowiednimi urządzeniami.
5. Odbiorca obowiązany jest zwrócić wagon w stanie umożliwiającym jego użycie do ponownego załadowania lub wysłania w drogę. W szczególności wagon powinien:
- być dokładnie i całkowicie oczyszczony z wszelkich pozostałości po ostatnio przewożonych rzeczach i posiadać
prawidłowo zamknięte drzwi, klapy itp.
- mieć pozakładane stałe części wagonu i zawieszone sprzęgi, a wagony cysterny powinny mieć pozamykane włazy górne i spustowe,
- każdy wagon winien znajdować się w nie pogorszonym stanie technicznym, przy uwzględnieniu zwykłego jego zużycia
6. W przypadku ujawnienia nieprawidłowości przyjmujący odnotowuje je w rubryce uwagi "Załącznika do listu przewozowego" lub wykazie wagonów R7, co potwierdzają podpisem zdający i przyjmujący.
7. W przypadku ujawnienia wagonów nieprawidłowo załadowanych lub zanieczyszczonych wagony te traktuje się jako nie gotowe do zabrania z punktu ładunkowego.
8. Wszelkie stwierdzone uszkodzenia, które spowodowały pogorszenie stanu technicznego wagonu, wymagają sporządzenia protokołu według wzoru nr 6.
9. Przyjmujący powinien zwrócić zdającemu wagon w takim stanie technicznym, w jakim go od niego przyjął, o ile ten stan techniczny wagonu nie zagraża bezpieczeństwu towaru i przewozu.
10. W razie uszkodzenia wagonu w czasie przewozu, przewoźnik powiadamia o tym fakcie dysponenta wagonu, z wraz z wnioskiem o udzielenie wskazówek odnośnie dalszego postępowania z wagonem, a w razie braku wnioskowanych wskazówek w ciągu 24 godzin, zwołuje się komisję celem określenia takiego postępowania.
11. Jeżeli za uszkodzenie wagonu Przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności, koszty z tym związane ponosi dysponent wagonu.
12. Przewoźnik jest obowiązany poinformować osobę wskazaną przez Klienta o nadaniu przesyłki do przewozu i podawać przybliżoną datę przybycia składu do odbiorcy. Informacje te przekazywane będą za pośrednictwem poczty elektronicznej (e – mail).
§ 11 Pobyt wagonów należących do Landpol Plus na punktach ładunkowych
1. W czasie pozostawania wagonów w dyspozycji Klienta, Klient pozostaje wyłącznie odpowiedzialny za ewentualną ich utratę lub uszkodzenia. Za okres ten uważa się także okres pozostawania wagonów w dyspozycji nadawcy i/lub odbiorcy od momentu ich podstawienia przez przewoźnika (pustych lub ładownych).
2. Przewoźnik podstawia wagony zgodnie z potwierdzonym miesięcznym planem przewozów i szczegółowym tygodniowym harmonogramem wysyłek .
3. Czas pobytu wagonów w dyspozycji nadawcy liczy się od godziny 6.00 dnia określonego w miesięcznym planie przewozów i szczegółowym tygodniowym harmonogramie wysyłek lub od czasu rzeczywistego podstawienia, potwierdzonego listem przewozowym lub wykazem wagonów, o ile fakt ten nastąpił po godzinie 6.00 tego dnia, do godziny wskazanej przez nadawcę w zawiadomieniu o którym mowa w pkt. 10.3.
4. Czas pobytu wagonów w dyspozycji odbiorcy liczy się od pełnej godziny po podstawieniu wagonów, potwierdzonej listem przewozowym i wykazem pojazdów w składzie pociągów, do godziny wskazanej przez odbiorcę w zawiadomieniu o którym mowa w pkt. 10.3 Pobyt wagonów w dyspozycji Klienta do 12 godzin lub w czasie określonym w Umowie wliczony jest wstawkę przewoźnego. W przypadku pobytu wagonów w dyspozycji Klienta przez okres dłuższy niż 12 godzin lub niż określony w Umowie, przewoźnik naliczy dodatkową opłatę za pobyt wagonów w dyspozycji Klienta w wysokości określonej w Taryfie.
5. Szczegółowy sposób rozliczeń oraz ustalenia czasu pobytu wagonów wliczonego w stawkę przewoźnego określony może być odmiennie Umową.
6. Podstawą do naliczenia opłaty jest rachunek wagono-godzin pobytu wagonów w dyspozycji Klienta (wzór nr 7).
§ 12
Stwierdzenie utraty, ubytku lub uszkodzenia przesyłki. Postępowanie reklamacyjne
1. Jeżeli przewoźnik w czasie przewozu spostrzeże ślady naruszenia przesyłki, plomb, zamknięcia środka transportowego albo przypuszcza, że przesyłka doznała ubytku lub uszkodzenia, przystępuje niezwłocznie do sprawdzenia przesyłki i protokolarnego ustalenia jej stanu, zgodnie z trybem przewidzianym Ustawą Prawo Przewozowe oraz przepisami wykonawczymi do Ustawy.
2. Ustalenie stanu przesyłki przed jej wydaniem dokonuje się obligatoryjnie w przypadku braku lub uszkodzenia plomb, uszkodzenia wagonu, widocznych śladów naruszenia przesyłki. Przewoźnik jest zobowiązany do niezwłocznego, komisyjnego ustalenia stanu przesyłki w obecności odbiorcy, przed jej wydaniem.
3. Protokolarne ustalenie stanu przesyłki winno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch godzin od zgłoszenia przez odbiorcę żądania ustalenia stanu przesyłki i sporządzenia protokołu. Osobą odpowiedzialną za wykonanie niniejszego postanowienia ze strony Przewoźnika jest osoba wymieniona w § 7.8 umowy.
4. Ustalenia protokolarne powinny być dokonane w obecności uprawnionego do rozporządzania przesyłką,
a w przypadku, jeśli nie zgłosi się on w ustalonym terminie tj. 48 godzin od momentu zawiadomienia go przez Przewoźnika, przewoźnik dokonuje ustaleń w obecności osób zaproszonych przez siebie do tych czynności.
5. Osoby uczestniczące przy ustalaniu stanu przesyłki podpisują protokół stanu przesyłki.
6. Warunki składania i szczegółowy tryb załatwienia reklamacji regulują postanowienia rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 w sprawie ustalania stanu przesyłek i postępowania reklamacyjnego ( dz. U. 2006, nr 38 poz. 266 ). Reklamacje z tytułu niewykonania postanowień umowy, w tym ubytków i uszkodzeń przesyłek przesyła się do Landpol Plus na adres: 58-100 Świdnica, ul.Westerplatte 72, e-mail: firstname.lastname@example.org W sprawach nieuregulowanych niniejszym Regulaminem mają zastosowanie przepisy Ustawy Prawo Przewozowe oraz postanowienia umów zawartych z Klientem.
7. Przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności za ubytki masy nie przekraczające normy ubytków naturalnych powstałych podczas przewozu. Normy ubytków naturalnych w transporcie kolejowym nie mają zastosowania w razie naruszenia stanu przesyłki. Przewoźnik nie odpowiada za ubytek przesyłki ( w tym w szczególności w przypadku niezgodności ilości zadeklarowanej w liście przewozowym i ilości dostarczonej odbiorcy przesyłki), jeżeli dostarczy przesyłkę w stanie nienaruszonym.
§ 13 Siła Wyższa
wykonania
1. Landpol Plus może zwolnić się od odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego umowy, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest następstwem zdarzenia siły wyższej.
2. Zdarzeniem siły wyższej w rozumieniu RPT są takie zdarzenia, które stoją na przeszkodzie w wykonaniu obowiązków stron określonych w Umowie i RPT, które wystąpiły lub stały się stronom wiadome po jej zawarciu, których nikt nie mógł przewidzieć w chwili zawarcia umowy, nie można ich przezwyciężyć i które są zewnętrzne w stosunku do działalności stron.
3. Celem usunięcia wątpliwości, strony za zdarzenia wyłączające odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy uznają w szczególności takie zdarzenia, jak:
a. walki wewnętrzne, strajk generalny lub strajk w przedsiębiorstwie przewoźnika kolejowego i/lub podmiotu zarządzającego linią (liniami) kolejową (kolejowymi) i/lub podmiotu dostarczającego przewoźnikom kolejowym energii elektrycznej,
b. ograniczenia przewozowe zastosowane przez jakiekolwiek przedsiębiorstwo przewozowe, a mające wpływ na realizacje zlecenia,
c. blokady portów lub przejść granicznych,
d. zakazy importu lub eksportu,
e. konfiskata przesyłki,
f. pożar, powódź lub inne podobne okoliczności,
g. wydanie przez uprawnione organy decyzji lub jakiegokolwiek innego aktu normatywnego
uniemożliwiającego realizację niniejszej umowy,
h. przerwy w dostawie energii elektrycznej,
i. brak dostępu do infrastruktury kolejowej lub wybranych części infrastruktury kolejowej,
j. odmowa załadunku/rozładunku przesyłki,
k. nie wpuszczenie przewoźnika na miejsce załadunku/rozładunku przesyłki.
§ 14 Postanowienia końcowe
1. Wszelkie informacje przekazywane bezpośrednio lub pośrednio pomiędzy Klientem i przewoźnikiem w związku z zawarciem Umowy oraz świadczeniem usług przewozowych są traktowane jako poufne.
2. Klient oraz przewoźnik zobowiązani są do nie ujawniania informacji, o których mowa w punkcie 14.1 osobom trzecim, chyba, że uzyskają uprzednią zgodę drugiej strony lub żądanie udzielenia informacji pochodzić będzie od uprawnionych organów władzy państwowej.
3. Wszelkie spory rozstrzygane będą przez Sąd właściwy dla siedziby Landpol Plus.
4. Niniejszy RPPT wchodzi w życie z dniem 15 lipca 2016 r. i jest stosowany przez czas nieoznaczony. | <urn:uuid:0a3c445d-c560-4796-b6df-3af1cee64f75> | finepdfs | 1.410156 | CC-MAIN-2019-13 | http://landpolplus.pl/wp-content/uploads/2014/10/Regulamin-przewozu-przesy%C5%82ek-towarowych-LP.pdf | 2019-03-22T16:03:38Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912202672.57/warc/CC-MAIN-20190322155929-20190322181929-00259.warc.gz | 112,768,608 | 0.999975 | 0.999981 | 0.999981 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3339,
7981,
12956,
17546,
22079,
25830
] | 5 | 1 |
Regulamin
Wojewódzkiego Konkursu Fotograficznego 2020 r.
ZASADY OGÓLNE
§ 1
Nazwa konkursu: Wojewódzki Konkurs Fotograficzny pn. „Wakacje z rodziną, to jest to!"
§ 2
Organizatorem konkursu jest
Wojewoda Wielkopolski,
Rada Rodziny przy Wojewodzie Wielkopolskim we współpracy z Wielkopolskim Kuratorem Oświaty.
§ 3
1. Przedmiotem konkursu jest samodzielne wykonanie i dostarczenie fotografii.
2. Adresatem konkursu są dzieci i młodzież – uczniowie szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych województwa wielkopolskiego. Prace będą oceniane w trzech kategoriach wiekowych:
I kat. - dzieci z klas od 1-3,
II kat. - dzieci i młodzież z klas od 4-8,
III kat. - młodzież szkół ponadpodstawowych.
3. Tematem konkursu jest wykonanie fotografii z wakacji spędzonych wspólnie z rodziną, w dowolnym miejscu „Wakacje z rodziną, to jest to!".
4. Celem konkursu jest:
a) promowanie i rozwijanie wartości rodzinnych,
b) rozwijanie wyobraźni, wrażliwości artystycznej oraz prezentacja twórczości dzieci i młodzieży w dziedzinie fotografii,
c) zwrócenie uwagi na piękno otaczającej nas natury oraz jej ochrony. docenienie kreatywności i pomysłowości.
d) Integracja rodzinna.
PRZEBIEG KONKURSU
§ 4
1. Udział w konkursie jest dobrowolny i bezpłatny.
2. Zgłoszeniem i warunkiem wzięcia udziału w konkursie jest dostarczenie przez uczestnika zdjęcia w formacie pliku JPG, wraz z załącznikami określonymi w pkt. 5. na adres e-mail: email@example.com, w terminie do 15 września 2020 r.* (termin nadsyłania zgłoszeń przedłużony do 30 września 2020 r.)*.
3. O przyjęciu pracy decyduje data wpływu wiadomości e-mail wraz z kompletem załączników określonych w pkt 2 i 5.
4. Każdy uczestnik może zgłosić do konkursu tylko jedną fotografię. Fotografia konkursowa musi być wykonana specjalnie na ten konkurs.
5. Uczestnik zobowiązany jest dołączyć do pracy konkursowej fotokopie lub skany następujących dokumentów:
a. wypełniony formularz „Metryczkę pracy" (załącznik nr 1),
b. oświadczenie zgłoszenia do konkursu (załącznik nr 2),
c. zgodę rodziców/opiekunów/uczestnika (załącznik nr 3),
d. zgodę na wykorzystywanie zdjęcia (załącznik nr 4).
6. Prace przysłane po terminie wskazanym w pkt 2, nie będą oceniane.
§ 5
1. Nadesłane w terminie prace konkursowe zostaną ocenione przez Komisję Konkursową.
2. W skład powołanej przez Organizatora trzyosobowej Komisji Konkursowej wchodzą specjaliści i eksperci:
a. jeden przedstawiciel Wojewody Wielkopolskiego,
b. jeden przedstawiciel Wielkopolskiego Kuratora Oświaty,
c. jeden przedstawiciel Rady Rodziny przy Wojewodzie Wielkopolskim.
3. Przy ocenie fotografii konkursowych będą obowiązywać następujące kryteria:
a. pomysłowość i oryginalność,
b. przejrzystość i zwięzłość kompozycji,
c. estetyka i forma,
d. sposób wyrażenia zainteresowań autora, jego emocji i ekspresji oraz nastrój i siła przekazu,
e. zgodność z tematem konkursowym.
4. Komisja Konkursowa dokona oceny nadesłanych prac w terminie do 30 września 2020 r.
5. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone w pierwszym tygodniu października 2020 r. na stronie internetowej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu.
6. Organizator przewiduje przyznanie 1 nagrody głównej oraz 3 wyróżnień w każdej kategorii.
§ 6
1. Organizator zastrzega sobie prawo wykorzystania nadesłanych fotokopii / skanów fotografii konkursowych do celów naukowych i edukacyjnych oraz ich nieodpłatnej publikacji – we fragmentach lub w całości.
2. Uczestnicy konkursu – autorzy zachowują prawo do samodzielnej publikacji swoich fotografii konkursowych, pod warunkiem, że w publikacji zamieszczą informację następującej treści: „Fotografia została wykonana i wykorzystana w celu uczestnictwa w Wojewódzkim Konkursie Fotograficznym: Wakacje z rodziną, to jest to!".
3. Dane osobowe uczestników konkursu podlegają ochronie zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO").
POSTANOWIENIA KOŃCOWE
§ 7
1. W sprawach nieuregulowanych niniejszym Regulaminem decyduje Organizator Konkursu.
2. Organizatorowi przysługuje prawo do wprowadzania zmian w niniejszym Regulaminie. Wszelkie zmiany stają się obowiązujące po opublikowaniu ich na stronie internetowej Organizatora: www.poznan.uw.gov.pl.
3. Nadesłanie prac stanowi akceptację niniejszego Regulaminu.
Załącznik nr 1 Metryczka pracy
Temat zdjęcia
Imię i nazwisko uczestnika
Wiek uczestnika Konkursu
Szkoła i Klasa, do której uczęszcza uczestnik
Adres e-mailowy oraz numer telefonu rodziców/opiekunów/uczestnika (gdy pełnoletni)
Uwagi
Załącznik nr 2
Oświadczam, że zapoznałem/łam się z Regulaminem konkursu.
Nadto oświadczam, iż zostałem/łam poinformowany/a, że administratorem moich danych osobowych oraz danych osobowych mojego dziecka/podopiecznego jest Wojewoda Wielkopolski. Dalsze informacje dotyczące ochrony danych osobowych znajdują się na stronie Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu pod adresem: www.poznan.uw.gov.pl/ochrona-danych-osobowych
……………………………………………………………
Podpis rodzica/opiekuna/uczestnika
Załącznik nr 3
Ja niżej podpisany/a ……………………………………………………………………, będący rodzicem/opiekunem/uczestnikiem……………………………………………………...……..., wyrażam zgodę na jego/jej/ mój udział w Wojewódzkim Konkursie Fotograficznym w 2020 r.
……………………………………………………………
Podpis rodzica/ opiekuna/ uczestnika
Załącznik nr 4
Ja niżej podpisany/a ……………………………………, będący rodzicem/opiekunem ……………………………, wyrażam zgodę na wykorzystanie fotografii wykonanej przez moje dziecko/podopiecznego/ przeze mnie, uczestnika Wojewódzkiego Konkursu Fotograficznego w 2020 r., do celów naukowych i edukacyjnych oraz ich nieodpłatnej publikacji - we fragmentach lub w całości.
……………………………………………………………
Podpis rodzica/ opiekuna/ uczestnika | <urn:uuid:4c764b3b-986d-49e1-a607-d4030836d92a> | finepdfs | 1.054688 | CC-MAIN-2020-40 | https://splusowo.pl/wp-content/uploads/regulamin-wojewodzkiego-konkursu-fotograficznego2020-1.pdf | 2020-09-30T08:29:19+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600402123173.74/warc/CC-MAIN-20200930075754-20200930105754-00074.warc.gz | 593,720,485 | 0.999955 | 0.999973 | 0.999973 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1174,
2894,
4562,
5578,
5993
] | 1 | 3 |
Na kolejkę przed zakończeniem rundy zasadniczej w grupie B, nadal pozostaje wiele niewiadomych. I choć wiele wskazuje na to, że po pierwszej rundzie fotel lidera utrzyma Hydroton Dream, to do kolejnych miejsc na podium pretendują aż cztery zespoły. Wszystko stanie się jasne już za tydzień, podczas ostatniej kolejki rundy zasadniczej Elbląskiej Ligi
Halowej. SuperLiga grupa B
W ósmej kolejce grupy B na pierwszy plan wysuwał się pojedynek w którym lider Hydroton Dream zmierzył się z trzecim w tabeli ECM El-Hurt. I mimo, że padły zaledwie trzy bramki, to spotkanie mogło podobać się publiczności. Od początku nieco lepiej na boisku prezentowali się zawodnicy ECM El-Hurt, którzy częściej byli przy piłce, momentami spychając lidera do defensywy. Tyle, że to właśnie Dream jako pierwszy mógł cieszyć się ze zdobyczy bramkowej. W 13 min. wynik meczu otworzył Tomasz Nowicki. Radość trwała jednak bardzo krótko. Niespełna minutę później mieliśmy remis, a doprowadził do niego Sławomir Korpalski. W drugiej połowie nadal częściej przy piłce była ekipa ECM El-Hurt, ale nie przełożyło się to na kolejne bramki. Na domiar złego, po błędzie jednego z zawodników, to Hydroton Dream po raz drugi mógł cieszyć się z prowadzenia. Jak się później okazało, bramka strzelona przez Patryka Nowickiego była na wagę trzech punktów, a mecz zakończył się wygraną Dreamu 2:1.
Pozycję wicelidera zachował Metrotest, którego rywalem był okupujący dolne rejony tabeli, zespół ZUO. Mecz jednak rozpoczął się dość niespodziewanie, bo od prowadzenia rywali. Praktycznie pierwsza groźna akacja dała ZUO gola, a na listę strzelców wpisał się Dawid Zieliński. Metrotest szybko jednak otrząsną się po stracie bramki i zabrał się za odrabianie strat. A że robił to bardzo skutecznie, to do przerwy nie tylko doprowadził do wyrównania, ale także wyszedł na prowadzenie. Najpierw golkipera rywali pokonał Wojciech Pietrzkiewicz, a tuż przed przerwą tego samego dokonał Bartosz Płachecki. Druga połowa meczu to już zdecydowana przewaga Metrotestu. Pięć minut po wznowieniu gry, po raz drugi na listę strzelców wpisał się Wojciech Pietrzkiewicz, a w 25 min. było już 4:1, po golu Radosława Prusaka. Wynik meczu na 5:1 ustalił Pietrzkiewicz, dla którego była to trzecia bramka w tym meczu.
Na trzecie miejsce w tabeli awansowała Lira Lighting, choć wygrana w meczu z NORTHSERVIS-PSP wcale łatwo nie przyszła. Wszystko rozpoczęło się zgodnie z planem i już w 3 min. Lira objęła prowadzenie, a na listę strzelców wpisał się jej najskuteczniejszy zawodnik Kamil Żmijewski. NORTHSERVIS-PSP potrzebował zaledwie dwóch minut, by na tablicy widniał rezultat 1:1, a wyrównującego gola zdobył Tomasz Filipowicz. W pierwszej połowie kibice obejrzeli jeszcze dwie bramki, po jednej dla każdej z drużyn. Po raz drugi Lira wyszła na prowadzenie, dzięki bramce Mateusza Kończyńskiego, ale minutę przed przerwą ponownie mieliśmy remis i po raz drugi za sprawą Tomasza Filipowicza. Druga odsłona należała już tylko do Liry, a konkretnie do niezawodnego pod bramką rywali Kamila Żmijewskiego, który golkipera rywali pokonał najpierw w 20, a następnie w 21 min. ustalając wynik meczu na 4:2
Komplet wyników 8. kolejki:
NORTHSERVIS-PSP - Lira Lighting 2:4 (2:2)
```
0:1 - Żmijewski (3.), 1:1 - Filipowicz (5.), 1:2 - Kończyński (6.), 2:2 - Filipowicz (14.), 2:3 Żmijewski (20.), 2:4 - Żmijewski (21.). Metrotest - ZUO Elbląg 5:1 (2:1) 0:1 - Zieliński (1.), 1:1 - Pietrzkiewicz (5.), 2:1 - Płachecki (12.), 3:1 - Pietrzkiewicz (20.), 4:1 -
```
Phoca PDF
Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)
Prusak (25.), 5:1 - Pietrzkiewicz (28.).
MEYER Elbląg - Dowodzenie 2:5 (2:2)
0:1 - Przyłucki (1.), 0:2 - Domagała (4.), 1:2 - Narloch (12.), 2:2 - Ziemczonek (15.), 2:3 Przyłucki (20.), 2:4 - Janus (23.), 2:5 - Życki (29.).
ERGO Legioniści - LZS Agat Jegłownik 5:0 (2:0)
1:0 - Gomułka (8.), 2:0 - Ciężkowski (12.), 3:0 - Rudzianiec (22.), 4:0 - Wandyk (26.), 5:0 Gomułka (28.).
ECM El-Hurt - Hydroton Dream 1:2 (1:1)
0:1 - Tomasz Nowicki (13.), 1:1 - Korpalski (14.), 1:2 - Patryk Nowicki (26.).
Klasyfikacja strzelców:
17 bramek
Radosław Wiśniewski (Wiarus).
16 bramek:
Kamil Żmijewski (Lira Lighting), Maciej Zając (DRE), Mateusz Szmydt (Victoria).
10 bramek:
Bartosz Mróz (Stokrotki), Sebastian Lubiejewski (Alstom Power ZT), Tomasz Sambor (Metrotest), Daniel Czajka (Fuks).
Tabela grupy B
1. Hydroton Dream 8 24 32:7
2. Metrotest 8 21 43:15
3. Lira Lighting 8 18 40:19
4. ERGO Legioniści 8 15 31:22
5. ECM El-Hurt 8 15 26:16
6. Dowodzenie 8 10 21:28
7. NORTHSERVIS-PSP 8 9 25:29
8. Agat Jegłownik 8 4 14:33
9. ZUO Elbląg 8 3 19:39
10. MEYER Elbląg 8 0 10:53
Organizator ELH
Phoca PDF | <urn:uuid:d9bb4813-a64d-4b54-b254-afe6ebd308ce> | finepdfs | 1.719727 | CC-MAIN-2019-39 | https://www.elblag.eu/index.php/sport-73920/7387-hydroton-dream-potwierdza-dominacj-w-grupie-b-elh?tmpl=component&format=pdf | 2019-09-19T08:32:01Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573465.18/warc/CC-MAIN-20190919081032-20190919103032-00470.warc.gz | 848,694,318 | 0.874389 | 0.998797 | 0.998797 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3508,
4648
] | 1 | 0 |
Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis
Studia Paedagogica 13 (2020) ISSN 2299-2103 DOI 10.24917/22992103.13.3
Monika Gumulak Akademia WSB w Dąbrowie Górniczej
Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej w przedszkolu
Wprowadzenie
Dzieciństwo charakteryzuje się silną potrzebą eksploracji, czyli chęcią poznawania i doświadczania świata. Porządkuje to u dziecka wiedzę o świecie i wszystkim co go otacza. Ważną rolę w odkrywaniu nowości przez dziecko pełnią zmysły, takie jak: dotyk, wzrok, węch, słuch. Ważny w poznawaniu przez dziecko świata jest układ przedsionkowy, zwany zmysłem równowagi. To dzięki niemu odbieramy informacje o ruchu ciała, o tym gdzie znajdujemy się w danym momencie. Układ proprioceptywny odnosi się z kolei do czucia własnego ciała, czucia głębokiego, bodźców płynących z mięśni i stawów. Informacje, które zbiera dziecko za pomocą zmysłów muszą być później zorganizowane i zinterpretowane przez mózg, by mogły służyć wykształceniu prawidłowej reakcji. Proces oddziaływania na siebie poszczególnych informacji określa się mianem integracji sensorycznej. Dzięki prawidłowej integracji sensorycznej wrażeń zmysłowych jesteśmy w stanie w sposób właściwy zinterpretować informacje napływające z świata zewnętrznego. Zdarza się, że ta interpretacja nie przebiega prawidłowo i wówczas mamy do czynienia z zaburzeniami integracji sensorycznej. Mają one wpływ na uczenie się, samodzielność, rozwój społeczny i funkcjonowanie w grupie. Dlatego bardzo ważne jest dostrzeżenie w porę zaburzeń w zakresie przetwarzania sensorycznego, po to by na podstawie diagnozy rozpocząć proces terapeutyczny dziecka. Bardzo ważne jest, by dziecko było wspierane w tym zakresie nie tylko w domu ale także w przedszkolu. Dlatego kluczowe jest to, by nauczyciel przedszkola posiadał wiedzę na temat nieprawidłowego procesu przetwarzanie sensorycznego.
W mojej praktyce terapeutycznej, dość często spotykam się z sytuacjami w których rodzice umawiają się na diagnozę z powodu skarg nauczyciela przedszkola na zachowanie ich dziecka. Część z nich to rodzice, którzy nie dostają żadnych wskazówek, gdzie szukać pomocy i jak pomóc swojemu dziecku. Jest także grupa rodziców, która jest dokładnie poinformowana i pokierowana przez wychowawcę przedszkola o tym, co należy zrobić i gdzie się zgłosić. Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, dzięki terapii i wsparciu rodziców i nauczyciela przedszkola, mogą rozwijać się prawidło.
Nauczyciel a integracja sensoryczna w przedszkolu
Wiek przedszkolny jest okresem przejściowym między funkcjonowaniem w środowisku domowym a życiem w środowisku poza domowym, czyli przedszkolem. Na procesy zachodzące w wieku przedszkolnym, jak zakłada Błażej Smykowski (2005), musimy spojrzeć w dwojaki sposób, po pierwsze jest to okres zmiany środowiska, a po drugie, jest to czas związany ze przeobrażaniem się mechanizmu działania dziecka, czyli dostosowanie się do zmieniającej sytuacji społeczno-kulturowej. Dzieci z nieprawidłowym przetwarzaniem sensorycznym nie lubią zmian. Już na starcie u takiego dziecka pojawiają się więc trudności adaptacyjne. Dzieci mogą na przykład nie chcieć wchodzić w relacje społeczne stanowiące istotny czynnik warunkujący nabywanie umiejętności społecznych (Sajdera, 2012), bowiem nawiązywanie interakcji w wieku przedszkolnym jest jedną z wielu umiejętności, które charakteryzują się znaczną dynamiką zmian. Dziecko z nieprawidłowym przetwarzaniem sensorycznym może nie być na to gotowe. Dlatego ogromną rolę odgrywa wychowawca, który zgodnie z podstawą programową, jest zobowiązany wspierać aktywności dziecka podnoszącej poziom integracji sensorycznej. Nauczyciel powinien dysponować podstawową wiedzą o poszczególnych poziomach integracji sensorycznej, aby wiedzieć, na jakim poziomie aktualnie jest dziecko. Chodzi o to, aby wspierać aktywność dziecka tak, by prowadziła do osiągnięcia kolejnego poziomu integracji sensorycznej. Zmieniający się świat wymusza rozpoznawanie roli edukacji przedszkolnej jako konieczności działań, które umożliwiają jednostce lepsze rozumienie świata i zachodzących w nim relacji, zjawisk w społeczeństwie (Włoch, 2015).
Józefa Bałachowicz (2006) zauważa, że bardzo ważne jest to, aby edukacja od początku była wielokierunkowym, bogatym w treści, całościowym systemem wspomagania dziecka w uczeniu się i samowychowaniu. Jak stwierdza Teresa Parczewska (2013), człowiek przychodzi na świat z niewielką liczbą potrzeb, które warunkowane są biologiczną strukturą organizmu. Ten stan nie trwa jednak długo, gdyż w kolejnych okresach życia, dzięki dążeniu do zaspokojenia lub dzięki zaspokojeniu potrzeb już istniejących, pojawiają się nowe – potrzeby psychiczne i to właśnie z nimi powinno się zmierzyć przedszkole.
Zdaniem Zbigniewa Przyrowskiego (2019) ważne jest właściwie zaprojektowane otoczenie, w którym przebywa dziecko. Ma to bowiem ogromny wpływ na rozwój umysłowy, percepcyjny, społeczny czy integracji sensorycznej. Sala przedszkolna może być miejscem, gdzie w interakcji z otoczeniem dziecko wbuduje w swój system nerwowy właściwe reakcje na bodźce wzrokowe, czyli dostosowane oświetlenie, słuchowe – poziom hałasu, czy głos nauczyciela, bodźce dotykowe – wykładzina, zabawki i przedsionkowe – huśtawki, drabinki, co pozwoli rozwijać i kształtować prawidłowe zachowania. Organizacja środowiska, w którym przebiega proces edukacji może mieć ogromny wpływ na przestymulowanie bodźcami sensorycznymi lub też przeciwnie wzmagać zapotrzebowanie dziecka na określoną stymulację. Nauczyciel poprzez swoje działania determinuje rozwój integracji sensorycznej. Środowisko dziecka w przedszkolu to nie tylko przedmioty, ale także osoby, czyli inne dzieci i przede wszystkim sam nauczyciel, którego wiedza i umiejętności związane z dostosowaniem metod, form pracy i środków dydaktycznych
do potrzeb dziecka, stanowią istotny czynnik prawidłowego przebiegu procesów integracji sensorycznej.
Z. Przyrowski (2019) zauważa, że interakcje nauczyciel – dziecko powinny być warunkowane świadomością roli, jaką odgrywa on w rozwoju procesów integracji sensorycznej mających wpływ na zachowanie dziecka. Bardzo ważny jest sposób porozumiewania się z dzieckiem, właściwe modulowanie głosem. Dotyczy to głównie dzieci z nadwrażliwością słuchową. W komunikacji z dziećmi warto upraszczać polecenia, a w trakcie przekazywania informacji należy utrzymać kontakt wzrokowy co pozwoli na lepszą percepcję wysyłanych informacji i lepsze rozumienie. Wychowawca może stymulować rozwój dziecka poprzez samodzielne dokonywanie wyborów szanujących potrzeby sensoryczne indywidualnego dziecka. Podczas planowania zajęć, warto dać dziecku wybór, co pozwoli dostrzec jego potrzeby sensoryczne. Nauczyciel zawsze powinien szanować emocje dziecka związane z aktywnościami sensorycznymi, zwykle wiążą się one z reakcjami obronnymi, będącymi skutkiem prawdopodobnych zaburzeń integracji sensorycznej. Należy pamiętać, ze jeśli dziecko z niechęcią czy złością i agresją odmawia wykonania zadania, to nie należy forsować danej aktywności, tylko dlatego, że inne dzieci tak robią. W takiej sytuacji istnieje ryzyko, że dziecko boryka się z zaburzeniami procesów integracji sensorycznej. Wykonanie zadania na siłę jeszcze bardziej zdezorganizuje zachowanie dziecka. Nauczyciel – wychowawca powinien być uważnym obserwatorem. Powinien być świadomy indywidualnych potrzeb sensorycznych dziecka. Porządkując otoczenie i swoje zachowanie, wpływa na organizację zachowania indywidualnego dziecka i całej grupy przedszkolnej (Przyrowski, 2019).
Integracja sensoryczna i jej rola w codziennym życiu przedszkolaka
Teoria i metodologiczne założenia integracji sensorycznej, jak podaje Bożenna Odowska-Szlachcic (2011), opierają się przede wszystkim na wiedzy z zakresu neurofizjologii i neuropsychologii rozwojowej. Podstawę założeń teorii integracji sensorycznej stanowi wiedza teoretyczna o lokalizacji poszczególnych funkcji mózgu, ich podłożu i związkach anatomiczno-strukturalnych.
Zdaniem Jean Ayres integracja sensoryczna to taka organizacja bodźców, która umożliwia ich późniejsze wykorzystanie. To podświadomy proces zachodzący w mózgu, który zachodzi bez udziału naszej świadomości zupełnie jak oddychanie. Integracja sensoryczna porządkuje informacje pobierane przez zmysły; smak, węch, dotyk, wzrok, ruch, grawitację, pozycję. Nadaje znaczenie temu co doświadczane jest przez selekcję informacji i wybór tego, na czym musimy się skupić, np. na słuchaniu tego co mówi do nas nauczyciel, rodzic, ale również ignorowanie hałasu na zewnątrz. Integracja sensoryczna pozwala nam celowo działać i reagować na sytuacje których doświadczamy (Ayres, 2018).
Integracja sensoryczna, czyli przetwarzanie sensoryczne, jest to neurologiczny proces w którym dochodzi do organizacji wrażeń sensorycznych, po to żebyśmy mogli prawidłowo funkcjonować w codziennym życiu. Potrzebujemy tych bodźców zewnętrznych, aby przetrwać, zaspokoić potrzeby, poznawać świat i uczyć się. Zwykle nasz mózg otrzymuje informacje z naszego ciała czy otoczenia. Wówczas
interpretuje te informacje i buduje naszą zamierzona reakcję. Kiedy wychodzimy po schodach nasz mózg czuje, że poruszamy się do góry, czy z jednej strony na drugą. Machinalnie zginamy nogi, podnosimy je do góry, stawiamy stopę za stopą. Ręką trzymamy poręcz, utrzymujemy równowagę, jesteśmy wyprostowani, patrzymy przed siebie. Nie zdajemy sobie wówczas sprawy z tego, że nasze ciało cały czas dostraja się w każdym najmniejszym szczególe do sytuacji. Według J. Ayres (2018), najważniejszymi zmysłami jest zmysł dotyku, równowagi, kinestetyczny. Zmysły te rozwijają się bardzo wcześnie, ponieważ już w okresie płodowym i tworzą spójną całość z ze zmysłami wzroku, słuchu, powonienia i smaku (Kranowitz, 2012). Zmysł dotyku poprzez powierzchnie skóry naszego ciała dostarcza informacji o fakturze, kształcie, wielkości przedmiotów. Mówi nam czy jesteśmy dotykani, czy my dotykamy. Dzięki niemu możemy rozróżnić czy to czego dotykamy stanowi dla nas zagrożenie czy nie. Zmysł równowagi, czyli układ przedsionkowy poprzez ucho wewnętrzne dostarcza informacje o grawitacji i przestrzeni także o równowadze i ruchu oraz pozycji głowy i ciała w relacji do powierzchni ziemi. Z kolei zmysł kinestetyczny, czyli układ proprioceptywny przez mięśnie i stawy dostarcza informacje o tym, gdzie w danej chwili znajduje się nasze ciało jak jest ułożone i co robi.
W wieku przedszkolnym ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka ma prawidłowe przetwarzanie sensoryczne. Jest ono istotne do jego prawidłowego działania w życiu codziennym. Jest podstawą prawidłowego funkcjonowania w wielu zakresach, przede wszystkim ruchu, postawy, koordynacji, emocji, percepcji, uwagi czy ostatecznie mechanizmów uczenia się. Polega na prawidłowym rozpoznaniu, połączeniu w jedną całość i zapamiętaniu docierających do systemu nerwowego informacji sensorycznych (Przyrowski, 2014). Integracja sensoryczna pozwala segregować, porządkować i składać razem pojedyncze bodźce w pełne funkcje mózgu. Motoryka ciała łatwo dostosowuje się do otoczenia, umysł prawidłowo przyswaja informacje a prawidłowe zachowanie pojawia się w sposób naturalny. Integracja sensoryczna wpływa na rozwój dziecka, zdolność do nauki a także na samoocenę. Jak piszą P. G. Emmons, L. Mc.Anderson (2007), nie należy lekceważyć związku integracji sensorycznej z rozwojem emocjonalnym i społecznym. Postrzeganie zmysłowe stanowi podstawę tworzenia wizerunku rzeczywistości. Nie twojej i nie mojej rzeczywistości, ale rzeczywistości dziecka – unikalnego sposobu postrzegania otaczającego świata.
J. Ayres wyróżniła cztery poziomy integracji sensorycznej zachodzących w trakcie rozwoju dziecka. Poziomy te są dopasowane do etapów rozwojowych dziecka. Nie można wyznaczyć żadnych granic czasowych, gdyż integracja sensoryczna jest procesem płynnym, liniowym. Kolejny poziom buduje się na bazie poprzedniego, dlatego braki w poziomach niższych mogą wpływać na nieprawidłowy rozwój w etapach wyższych (Jodzis, 2013). Marta Karga (2011) porównuje poziomy rozwoju integracji sensorycznej do schematu procesu budowy domu. Podstawą budynku są solidne i mocne fundamenty, czyli poziom pierwszy, na których mogą być wzniesione wyższe partie domu, czyli poziom drugi i trzeci, aż po dach, czyli poziom czwarty. W integracji sensorycznej odbiór i integracja podstawowych zmysłów (dotyku, układu przedsionkowego, propriocepcji oraz zmysłu słuchu i węchu) stanowi bazę do rozwoju umiejętności znajdujących się na wyższych poziomach modelu.
Stopniowo te umiejętności stają się coraz bardziej skomplikowane i precyzyjne, by w wieku sześciu lat dziecko mogło osiągnąć gotowość do podjęcia nauki szkolnej.
Zatem w pierwszym poziomie już od narodzin dziecko jest poddawane różnorodnym stymulacjom sensorycznym. Już w pierwszych tygodniach reaguje na tę stymulacje odruchowo, szukając pokarmu (odruch szukania), ssąc ( odruch ssania) lub zabezpieczając się przed zagrażającym bodźcem (odruch Moro). Te reakcje są proste, ale stanowią podstawę późniejszej, rozwiniętej integracji sensorycznej. Najważniejszą rolę na tym poziomie odgrywają podstawowe zmysły, są nimi dotyk, który jak pisze Lise Eliot (2003), jest w chwili narodzin jedną z najbardziej rozwiniętych zdolności. Układ przedsionkowy, który odpowiedzialny jest za odbiór siły grawitacji i ruchów ciała, także propriocepcja, która z kolei odpowiedzialna jest za odczuwanie ułożenia i ruchów ciała dzięki receptorom zlokalizowanym w mięśniach, więzadłach i stawach. W tym okresie dziecko również zdobywa umiejętność kontroli oczu. Wszystko to wpływa na rozwój ruchowy dziecka.
Drugi poziom obejmuje okres od pierwszego do drugiego roku życia. Jest czasem intensywnych zmian w rozwoju ruchowym. Jednym z elementów tego poziomu jest ukształtowanie się w korze mózgowej tzw. mapy percepcji własnego ciała. Tworzy się w toku codziennej aktywności dziecka, kiedy to informacje płynące ze skóry, mięśni, stawów oraz receptorów grawitacji i ruchu są organizowane i sortowane. Kolejnym etapem jest koordynacja prawej i lewej półkuli, planowanie motoryczne oraz na bazie tego poziomu budowana jest stabilność emocjonalna i regulowany jest poziom aktywności oraz uwagi (Jodzis, 2013).
Poziom trzeci to okres miedzy trzecim a piątym rokiem życia i obejmuje między innymi zdolności językowe, czyli mowę czynną i bierną. Umiejętności te są warunkowane odpowiednim poziomem uwagi dziecka, sprawnością motoryczno-sensoryczną aparatu artykulacyjnego oraz działaniem układu przedsionkowo-ślimakowego. Kolejnym jest percepcja wzrokowa, czyli zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz ich interpretacja poprzez skojarzenia z wcześniejszymi doświadczeniami (Odowska-Szlachcic, 2011). Również zdolność do świadomej, celowej aktywności, która polega na rozpoczęciu, kontynuowaniu i zakończeniu konkretnej czynności.
Poziom czwarty dotyczy szóstego roku życia i na tym poziomie znajdują się końcowe efekty prawidłowej integracji sensorycznej. Dziecko na tym etapie powinno mieć zdolność organizacji wrażeń sensorycznych, ustaloną lateralizacje półkul mózgowych i stron ciała. Dziecko takie powinna cechować zdolność do koncentracji uwagi, zdolność do myślenia abstrakcyjnego i logicznego, autokontrola. Dziecko powinno mieć pewność siebie oraz szacunek do samego siebie. To poziom gotowości szkolnej (Jodzis, 2013). Jeśli na którymś z poziomów wystąpią nieprawidłowości, wówczas zaburzone zostaje funkcjonowanie dziecka.
Jeśli proces integracji sensorycznej jest zaburzony mogą pojawić się problemy w rozwoju psychoruchowym dziecka. Może mieć ono problemy w uczeniu się i zachowaniu. Dzieci te zwykle rozwijają się nieharmonijnie, ponieważ część ich układu nerwowego funkcjonuje nieprawidłowo, podczas gdy inne obszary działają poprawnie. Często rodzice nie zdają sobie sprawy z tego, że zachowanie ich dziecka,
problemy z koncentracją, nauką czy spokojnym siedzeniem są skutkiem zaburzeń neurologicznych co jest po prostu niezależne od dziecka.
Najczęstsze symptomy zaburzeń integracji sensorycznej u dzieci w wieku przedszkolnym
Jeśli na którymś piętrze funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego integracja sensoryczna zostaje zaburzona, to do mózgu napływają nieprawidłowe i nieprecyzyjne informacje, które powodują nieprawidłowe reakcje, które dotyczyć mogą między innymi zachowania dziecka i jego uczenia się. Praktyka pokazuje, że właściwie w każdej grupie przedszkolnej można znaleźć dziecko, które w mniejszym, bądź większym stopniu przejawia zaburzenia integracji sensorycznej. Bez względu na charakter i stopień nasilenia zaburzenia każde dziecko potrzebuje zapewnienia odpowiednich warunków do pracy oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Najczęściej występujące symptomy zaburzeń integracji sensorycznej możemy podzielić na trzy typy:
Problemy z modulacją sensoryczną, związana są z regulacją przepływu impulsów sensorycznych w systemie nerwowym. Wyodrębnić można w tym typie zaburzeń integracji sensorycznej trzy podtypy. Pierwszym z nich jest nadreaktywność sensoryczna, podreaktywność sensoryczna oraz poszukiwanie wrażeń sensorycznych.
Problemy z różnicowaniem sensorycznym. W tym typie zaburzeń integracji sensorycznej występują trudności z interpretacją jakości bodźców sensorycznych. Osoby z tym zaburzeniem zauważają, że są stymulowane, nie są jednak zdolne do oceny podobieństw i różnic bodźców, są niezgrabne ruchowo, potrzebują dodatkowego czasu na reakcję.
Problemy motoryczne. Osoby z dysfunkcjami motorycznymi mają problemy z ruchem posturalnym i wolicjonalnym. Wyróżnia się dwa podtypy – zaburzenia posturalne, czyli trudności w stabilizowaniu ciała podczas ruchu lub spoczynku, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, zaburzenia równoważne, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej. Drugi podtyp, zwany dyspraksją polega na zaburzonej zdolności do planowania bardziej złożonych akcji motorycznych i przeprowadzenia nowej sekwencji ruchowej. Osoby dotknięte dyspraksją są niezgrabne ruchowo, źle skoordynowane w obrębie motoryki dużej, małej i oralnej (Jodzis 2016).
Często spotykaną odmianą trudności związanej z modulacją sensoryczną jest nadreaktywność (nadwrażliwość) na wrażenia pochodzące z jednego lub więcej systemów sensorycznych, zwana inaczej hiperwrażliwością, nadmierną reaktywnością czy obronnością sensoryczną. Nadreaktywność na bodźce dotykowe i słuchowe jest często występującą trudnością u dzieci, natomiast termin obronność, używany jest wówczas, gdy problem dotyczy wszystkich zmysłów. Dziecko nadreaktywne to dziecko, które łatwo się rozprasza, ponieważ zwraca uwagę na wszystkie bodźce, które je otaczają. Jest wówczas nadmiernie pobudzone, nie potrafi odróżnić tego, co ważne, od tego co nieważne, próbuje obronić się przed wszystkimi wrażeniami. Jego reakcja na bodźce może być taka, jakby go złościły a nawet mu zagrażały. Dzieci nadreaktywne nigdy nie przestają być czujne na nowe doświadczenia, nie są
ciekawe nowych rzeczy. Wszystko co nowe staje się dla nich zagrożeniem, boją się ich. Reagują walką, ucieczką, zastygnięciem lub przerażeniem. Jeśli dziecko reaguje walką, to będzie nastawione negatywnie, arogancko, może objawiać się to stanowczym oporem, wrogością. Jeśli wybierze ucieczkę będzie reagowało awersją. Dziecko może się aktywnie wycofać, uciekać od tego typu wrażeń chowając się na przykład pod stołem lub będzie się wspinać na meble, usiłując w ten sposób wydostać się z sytuacji zagrożenia. Może też uciekać przez bierne wycofanie się. Będzie wtedy unikać osób i przedmiotów, które wedle jego odczuć mu zagrażają. Dorośli często myślą, ze jeżeli dziecko unika karuzeli, czy zabaw w piasku, brudzenia rąk, to po prostu tego nie lubi. Nic bardziej mylnego. Często dzieci te chciałyby uczestniczyć w zabawach ze swoimi kolegami, jednak nie mogą. Jeśli takie dziecko zastyga, może zdarzyć się taka sytuacja, że nagle zatrzymuje się niezdolne do żadnego ruchu, wypowiedzenia słowa czy nabrania oddechu. Jeśli sposobem działania dziecka jest strach, to świat dla niego będzie przerażający. Będzie wówczas często płakać, będzie bardzo bojaźliwe, ostrożne, zamykające się na nieznane osoby i sytuacje. Często zdarza się, że dzieci z nadreaktywnością jedzą wybiórczo, boją się lub brzydzą jedzeniem. Dziecko nadreaktywne na bodźce może się siłować przy ubieraniu lub nawet wtedy, kiedy nauczyciel będzie chciał się do niego zbliżyć. Zdarzają się sytuacje, ze dziecko kopie kolegów, bije lub krzyczy, gdy ktoś zbliża się do niego. Niechętnie będzie brało udział w zajęciach muzycznych, plastycznych, może po prostu uciekać od tych czynności. Dziecko z nadreaktywnością dotykową unika lekkiego dotyku, natomiast akceptuje mocny. Mimo, że chciałoby się przytulic, często zdarza się, że odrzuca osobę przytulającą. Takie zachowania dziecka bardzo utrudniają funkcjonowanie w grupie przedszkolnej.
W przypadku podreaktywności (podwrażliwości) sensorycznej dziecko reaguje na wrażenia z mniejszą intensywnością niż dziecko rozwijające się normatywnie. Potrzebuje mocnej stymulacji, aby mogło osiągnąć zwykły poziom pobudzenia. Generalnie jego reakcją na świat jest nuda. Jest nie obecne duchem, może być bierne, zupełnie bez inicjatywy, niezdolne do tego by działać. Bardzo szybko się męczy. Dziecko takie może również bardzo często jeść, ponieważ może nie czuje, że jest już najedzone. Może również nie dostrzegać wskazówek, z którymi inne dzieci nie mają problemu. Zdarza się, że wpadają na meble, osoby, ponieważ ich nie zauważają dostatecznie szybko, żeby ominąć. Dzieci te nie czują, czy coś jest gorące, ostre i może to być niebezpieczne. Bardzo często występuje u nich żucie rękawów, rzeczy nie jadalnych. Pomaga im to w zdobywaniu informacji sensorycznych za pomocą ust. Dziecko może mieć problemy ze zrozumieniem komunikacji za pomocą gestów, może nieprawidłowo interpretować wskazówki niewerbalne, wolno reagować na informacje przekazywane bez słów. Może nie reagować na mimikę twarzy i nie rozumieć kiedy nauczyciel zaprasza go skinieniem ręki.
„Poszukiwacz sensoryczny" to dziecko, które potrzebuje zdecydowanie większej stymulacji niż jego rówieśnicy i z reguły nigdy nie wydaje się być pod tym względem zaspokojone. Lubi stymulację i potrzebuje jej. Może być wrażliwe na dotyk i czucie. Zdarza się często, że wpada na wszystkich i wszystko. Jego mózg i ciało mówią mu, że ma działać i to działanie przeważnie odbywa się w sposób niezorganizowany. Dziecko przeżuwa swoje palce, rękawy, bluzki, kołnierze aby dostarczyć
sobie dodatkowej stymulacji wejściowej. Poszukuje ruchu, ekstremalnych doświadczeń np. kręci się przez dłuższy czas i nie czuje, ze kręci mu się w głowie lub leży w pozycji z głową do dołu. Bardzo lubi się wspinać na meble, drabinki, byle wysoko. Dziecko poszukuje bodźców wzrokowych, świecących, migoczących lamp. Lubi wąchać rzeczy nie służące do jedzenia, pokarmy. Poszukuje mocnych, ostrych zapachów. Lubi miejsca gdzie jest głośno. Chętnie podejmuje ryzyko, zwykle uważane jest za dziecko niegrzeczne i niezdyscyplinowane (Kranowitz, 2012).Bardzo często cechuje je krótka koncentracja uwagi, nie potrafią usiedzieć w miejscu i skupić się na zadaniu. Musi mieć wielokrotnie powtarzane polecenia.
C.S. Kranowitz (2012) podaje, że innym możliwym rodzajem zaburzenia modulacji sensorycznej może być kombinacja nadreaktywności i podreaktywności, co jest wynikiem gwałtownych zmian zachodzących w mózgu. Zmienna reaktywność przeszkadza w reakcjach adaptacyjnych dziecka. Może być ono nadmiernie wrażliwe na pewne wrażenia sensoryczne, a nie zauważać innych. Może lubić ruch, ale nie znosi zabawy przy której może się ubrudzić. Dziecko ze zmiennością sensoryczną może poszukiwać intensywnych wrażeń takich jak kręcenie na karuzeli, ale nie być w stanie ich znieść. Raz pewnych doznań poszukuje a innym razem unika. Dziecko z taką trudnością ma problem w codziennym życiu. Jest drażliwe, niespokojne, często się irytuje. Kiedy się zdenerwuje, wówczas bardzo trudno się uspokaja. W domu takie dziecko może być dobrze wyregulowane, a w przedszkolu nie, lub odwrotnie.
Zaburzenie dyskryminacji sensorycznej(różnicowanie sensoryczne) to drugi z kolei typ zaburzeń przetwarzania sensorycznego. Dziecko ma problem z rozróżnianiem bodźców. Jego CUN niedokładnie przetwarza wrażenia zmysłowe, przez co nie potrafi ono wykorzystać informacji do stworzenia celowych, adaptacyjnych reakcji i codziennego funkcjonowania. Dziecko nieprawidłowo ocenia ważność przedmiotów i doświadczeń. Ma duże problemy z zadaniami o charakterze wzrokowo-przestrzennym. Ma problemy z oceną gdzie w przestrzeni znajdują się przedmioty i osoby. Może nie rozumieć wskazówek wzrokowych zarówno tych na kartce, jak i w interakcjach społecznych. Mogą pojawiać się problemy z dyskryminacją słuchową, co w praktyce oznacza mylenie słów podobnie brzmiących, lub trudności w rozumieniu mówionych instrukcji. Takie dziecko cechuje słaba świadomość ciała, często się przewraca, używa niewłaściwej siły do trzymania ołówka, manipulacji zabawkami czy zabawie z innymi dziećmi. Przejawia trudności z dotykiem, ruchem i pozycją ciała. Często u takiego dziecka diagnozuje się dyspraksję. Dziecko ze złą dyskryminacją może mieć problemy z chronieniem siebie bądź uczeniem się czegoś nowego.
Zaburzenia motoryczne o podłożu sensorycznym to trzeci typ zaburzeń przetwarzania sensorycznego. Wpływają one na motorykę dziecka. Sprawiają, że dziecko ma złą postawę ciała. W związku ze słabym napięciem mięśniowym dziecko przyjmuje złą pozycję gdy siedzi, garbi się, osuwa się przy biurku czy podczas obiadu. Powodem takiego stanu rzeczy może być nieprawidłowe przetwarzanie wrażeń przedsionkowych i proprioceptywnych, dotyczących tego, gdzie w przestrzeni znajduje się ciało i co robi. Może mieć problem z integracją obustronną, procesem neurologicznym polegającym na łączeniu wrażeń pochodzących z obu stron ciała. W rezultacie może dojść do zaburzeń koordynacji obustronnej, czyli umiejętności
jednoczesnego używania obu stron ciała. Mogą pojawić się trudności z jazdą na rowerze, w bieganiu oraz przeskakiwaniu z nogi na nogę. Mogą również pojawić się trudności z równowagą. Często także występuje nieprawidłowe panowanie nad ruchami oczu, co wpływa niekorzystnie na umiejętność jednoczesnego korzystania z obojga oczu. Zakłóca to percepcję głębi, ruchy ciała, planowanie motoryczne. Może pojawić się problem z przekraczaniem linii środkowej ciała. Dziecko takie ma lekki chwyt a co za tym idzie nieprawidłowy chwyt pisarski.
Dyspraksja to drugi rodzaj zaburzenia motorycznego o podstawie sensorycznej. Jej podłożem są zakłócenia w przetwarzaniu sensorycznym i planowaniu motorycznym u dzieci, które ciągle jeszcze się rozwijają. Zwykle te dzieci są niezdarne ruchowo, ich działania mało efektywne. Mają problem z zorganizowaniem swojego ciała do wykonania ruchu (Ktanowitz, 2012).U dzieci z dyspraksja występują problemy z motoryką małą, dziecko ma problemy z wycinaniem, malowaniem, zakręcaniem i odkręcaniem różnych przedmiotów. Dziecko nie potrafi zapiąć guzików. Problemy z motoryką dużą pojawiają się głównie przy bieganiu, równowadze, kopaniu piłki. Kolejną trudnością może być lateralizacja. U niektórych dzieci z dyspraksją nie dochodzi do lateralizacji. Dziecko wówczas nie posługuje się żadna dłonią prawidłowo. Obserwować można oburęczność. U dziecka z dyspraksją pojawiają się problemy z integracją dwustronną, dziecko może nie być w stanie skoordynować obu stron swojego ciała. Ta umiejętność jest konieczna do jazdy na rowerze, rysowania czy używania sztućców. Kolejną trudnością jest dyskryminacja słuchowa (dziecko może nie być w stanie odseparować niepotrzebnych dźwięków, słyszy wszystkie odgłosy, nie potrafi się skupić), dyskryminacja wzrokowa (dziecko może mieć problemy ze skupieniem się nad zadaniem, zdarza się, że nie jest w stanie odróżnić jednego kształtu od drugiego). Dziecko z dyspraksją także charakteryzuje się niską świadomością ciała (zaburzoną kinestezją), powoduje to, że wpada na różne przedmioty, osoby. Nie potrafi ocenić, w jakiej relacji przestrzennej jest jego dłoń w stosunku do przedmiotu, ponieważ w żadnym momencie nie wie ono, gdzie znajduje się jego ciało. Występuje również niska propriocepcja, czyli odczucie pochodzące od mięśni i stawów (Kirby, 2010).
Podsumowanie
Wiek przedszkolny jest okresem zbierania doświadczeń na bazie których dziecko rozwija swoje umiejętności, poznaje świat. Potrzebny jest do tego prawidłowy rozwój umysłowy, percepcyjny, społeczny, emocjonalny czy integracji sensorycznej. Bardzo ważna jest wrażliwość i uważność nauczyciela – wychowawcy, który w tym okresie powinien objąć opieką wszystkie dzieci i każde z osobna. Każde dziecko jest inne, ich preferencje mogą się różnić, ale tak samo potrzebuje uważności, szacunku, zrozumienia. Jak stwierdza Krystyna Rymarczyk (2016), dzieciństwo i wiek młodzieńczy to okres najpodatniejszy na wpływy w całym naszym życiu. Bardzo ważne w tym okresie jest funkcjonowanie w środowisku przyjaznym rozwojowi. Prawidłowo zaprojektowane otoczenie, w którym przebywa dziecko ma znaczący wpływ na jego prawidłowe funkcjonowanie. Biorąc pod uwadze jak duże spustoszenia w rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym może wywołać nieprawidłowy
rozwój procesów integracji sensorycznej, należy skupić się na tym, aby miejsce, sale w których przebywają dzieci miały odpowiednią przestrzeń, w której każde dziecko poczuje się bezpiecznie.
Nie ulega wątpliwości, że jeśli dziecko doznaje stresu nie wpływa to prawidłowo na jego rozwój. Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej od wejścia do przedszkola bombardowane jest bodźcami z których przetwarzaniem nie radzi sobie jego mózg. Dlatego bardzo ważna jest wiedza nauczyciela o nieprawidłowym przetwarzaniu sensorycznym u dzieci. Jeśli nauczyciel będzie taką wiedzą dysponował, wówczas z łatwością zaobserwuje w grupie dziecko, które boryka się z tym problemem. Nauczyciel znając problematykę będzie mógł w sposób jasny i czytelny powiedzieć rodzicom dlaczego ich dziecko zachowuje się w taki sposób. Pokieruje do specjalisty a sam wesprze dziecko w tym zakresie na czas edukacji przedszkolnej. Jeśli w przedszkolu jest terapeuta integracji sensorycznej, wówczas wychowawca powinien podjąć z nim ścisłą współpracę. Znajomość problematyki zaburzeń integracji i współpraca ze specjalistą będą determinowały, czy też wspomagały prawidłowy rozwój dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej w przedszkolu.
Bibliografia
Ayres A.J. (2018). Dziecko a integracja sensoryczna. Juliusz Okuniewski (przeł.). Gdańsk: Harmonia Universalis.
Bałachowicz J. (2006). Wczesna edukacja dziecka. Stan obecny, perspektywy, potrzeby. W: J. Bałachowicz, A. Kowalska (red.), Wczesna edukacja dziecka. Stan obecny, perspektywy, potrzeby. Warszawa: Wydawnictwo WSP TWP, s. 14.
Eliot L. (2003). Co tam się dzieje? Jak rozwija się mózg i umysł w pierwszych pięciu latach życia. Andrzej Jankowski (przeł.). Poznań: Media Rodzina.
Emmons P., Anderson L. (2007). Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zaburzenia rozwojowo-sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz zaburzeń dwubiegunowych. Robert Waliś (przeł.). Warszawa: K.E.LIBER.
Jodzis D. (2016). Integracja sensoryczna we wczesnej interwencji logopedycznej. W: K. Kaczorowska-Bray, S. Milewski (red.), Wczesna interwencja logopedyczna. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 695–696.
Karga M. (2011). Podstawowe zasady obserwacji i terapii integracji sensorycznej u małego dziecka. W: B. Cytowska, B. Winczury (red.), Wczesna interwencja i wspomaganie Rozwoju małego dziecka. Kraków: Impuls, s. 221–231.
Kirby A. (2010). Dyspraksja rozwojowe zaburzenie koordynacji. Zuzanna Ostafin (przeł.) Warszawa: Fundacja „Szkoła Niezwykła".
Kranowitz C.S. (2012). Nie-zgrane dziecko w świecie gier i zabaw. Zajęcia dla dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Joanna Angelika Komorowska, Karolina Macher, Patricia Sorensren (przeł.). Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.
Kranowitz C.S. (2012). Nie-zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego-diagnoza i postępowanie. Anna Sawicka-Chrapkowicz (przeł.). Gdańsk: Harmonia Universalis, s. 81.
Odowska-Szlachcic B. (2011). Terapia integracji sensorycznej. Strategie terapeutyczne i ćwiczenia stymulujące układy: wzrokowy, węchu i smaku oraz terapia światłem i kolorami. Zeszyt 2. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.
Odowska-Szlachcic B. (2016). Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mowy u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
Parczewska T. (2013). Być wrażliwym na potrzeby dziecka – o edukacji przedszkolnej we Francji. W: T. Paczewska, B. Bilewicz-Kuźnia (red.), Edukacja przedszkolna w Polsce i na Świecie. Wybrane zagadnienia. Lublin: Wyd. UMCS, s. 19.
Przyrowski Z. (2014). Kwestionariusz Rozwoju Sensomotorycznego. Warszawa: Empis&Sensum Mobile Sp. z o.o.
Przyrowski Z. (2019). Integracja Sensoryczna. Teoria, diagnoza, terapia. Warszawa: Empis.
Rymarczyk K. (2016). Co dzieje się w głowie małego człowieka – o wpływie wczesnych doświadczeń na rozwój mózgu. Aktywność ruchowa a mózg. W: R. Piotrowicz, M. Walkiewicz-Krutak (red.), Małe dziecko – dużo pomysłów. Wybrane obszary wspomagania rozwoju dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 72–73.
Sajdera J. (2012). Perspektywa interakcyjna w edukacji przedszkolnej. W: B. Surma (red.), Nowe wyzwania i perspektywy dla wychowania przedszkolnego i edukacji przedszkolnej. Kraków: Wydawnictwo WAM, s. 143.
Smykowski B. (2005). Wiek przedszkolny. Jak rozpoznać potencjał dziecka? W: A.I. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: GWP Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 168.
Włoch S. (2015). Pedagogika przedszkolna. Teraźniejszość - przyszłość – aspekty zmian. Nowa Szkoła, nr 10, s. 13.
A child with Sensory Processing Disorders in Kindergarten
Abstract
Sensory integration disorders are more and more often diagnosed in children referred for diagnosis due to difficulties in the kindergarten environment. Usually, both kindergarten teachers and parents themselves feel helpless. The child's behavior is misinterpreted and, consequently, the actions taken are not adjusted to the presented difficulties. The article presents basic information about the sensory integration process and the symptoms of abnormalities related to the reception and processing of sensory information. Recommendations on working with the child for teachers were also formulated.
Keywords: sensory processing disorders, sensory modulation, preschool children with Sensory Processing Disorders, levels of sensory integration development, preparation of kindergarten teachers | <urn:uuid:1ca64137-fdd8-457c-b95c-13da26fef238> | finepdfs | 4.15625 | CC-MAIN-2023-50 | https://studiapaedagogica.up.krakow.pl/article/download/8563/7837/26882 | 2023-11-29T21:27:42+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100146.5/warc/CC-MAIN-20231129204528-20231129234528-00815.warc.gz | 621,322,527 | 0.998866 | 0.999915 | 0.999915 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2446,
5810,
9029,
12493,
15823,
18873,
22409,
25852,
29111,
32295,
34634
] | 1 | 0 |
43/101
Poakcesyjne powroty Polaków
Pod redakcją IZABELI GRABOWSKIEJ-LUSIŃSKIEJ
1
Opracowanie zostało przygotowane w oparciu o wyniki projektu, pt.: „Poakcesyjne powroty Polaków" sfinansowanego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości
Streszczenie
Celem niniejszego opracowania było zebranie istniejącej wiedzy zarówno teoretycznej, jak i metodologicznej na temat najnowszej, w szczególności poakcesyjnej remigracji Polaków oraz przedstawienie portretów poakcesyjnych migrantów powrotnych przez pryzmat ich charakterystyk społeczno-demograficznych, postaw, zachowań, strategii działań oraz re-integracji po powrocie do społeczeństwa, z którego wyjechali. Niniejszy Working Paper (WP) został oparty na wynikach projektu „Poakcesyjne powroty Polaków" zrealizowanego przez Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego (OBM UW) na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) w okresie od listopada 2008 r. do marca 2009 r. Projekt ten stanowił jedną z pierwszych systematycznych prób odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące zjawiska migracji powrotnych do Polski, przede wszystkim jego skali, struktury społeczno-demograficznej, kierunków re-migracji, a także mechanizmów powrotu i problemów z reintegracją, w szczególności zawodową na polskim rynku pracy. W opracowaniu został przedstawiony zwięzły przegląd teorii migracyjnych i integracyjnych pod kątem ich użyteczności w wyjaśnianiu poakcesyjnych migracji powrotnych. Następnie zostały nakreślone wyzwania metodologiczne w badaniach nad migracjami powrotnymi, zwłaszcza okresu po akcesji Polski do UE 1 maja 2004 r., w odniesieniu do różnych źródeł danych. Jednak clou niniejszego opracowania stanowi prezentacja unikalnych, autorskich wyników badań ilościowych (na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności) oraz jakościowych (wywiady pogłębione z migrantami po powrocie do Polski). W opracowaniu zaproponowano również system monitoringu migracji powrotnych. W zakończeniu niniejszego WP został poddany dyskusji sens stosowania koncepcji migranta powrotnego do analizy poakcesyjnych migracji powrotnych do Polski.
Abstract
The aim of this Working Paper (WP) was to collect existing knowledge both theoretical and methodological on the most contemporary, predominantly post-accession return migration of Poles and also to present their socio-economic portraits through the prism of their behaviours, attitudes, strategies. This study has been based on the project funded by the Polish Agency for Enterprise Development which was conducted by the Centre of Migration Research from November 2008 till March 2009. In fact, the project had been one of the first systematic study relating to the post-accession return migration to Poland: its scale, demographic structure, migration destinations but also to the mechanism of return and reintegration into the Polish labour market. This Working Paper covers also selective analysis of migration and integration theories and their explanatory powers as in relation to the return migration. It also questions the usage of various data sources while studying the phenomenon. However the clou of this study relates to the analysis of unique quantitative data on return migrants from the Polish Labour Force Survey (BAEL) and to qualitative interviews with return migrants operating in the Polish labour market for at least last six months. Concluding remarks bring a kind of 'take off' to further discussion on the nature and character of post-accession return migration to Poland and question, in a sense, a category of return migrant in the space of more or less unrestricted movement of people.
Spis treści
Migrantów Powrotnych BAEL/OBM oraz Bazy Migrantów BAEL/OBM(Marta Anacka).. 62
Wstęp
Agnieszka Fihel, Izabela Grabowska-Lusińska
Każda próba wyjaśnienia procesów migracyjnych niesie za sobą kompleksowość podejść zarówno teoretycznych, jak i metodologicznych. Globalny kryzys gospodarczy, który rozpoczął się w pierwszej połowie 2008 r. spowodował rosnące, dość przypadkowe zainteresowanie głównie polityków i dziennikarzy migracjami powrotnymi Polaków. Jednak zainteresowanie tego typu często charakteryzuje się redukcjonizmem prowadzącym do licznych uproszczeń i nieporozumień, które skłaniają do postawienia pytania: co rozumiemy pod pojęciami migracja powrotna i migrant powrotny oraz jak zamierzamy je wyjaśniać?
Istotne wydaje się być już na samym początku niniejszego opracowania przedstawienie założenia, że w okresie po akcesji Polski do Unii Europejskiej (UE) kategoria migranta powrotnego jest niezwykle rozmyta, nieczytelna i trudna do uchwycenia w analizie. Są ludzie, którzy uczestniczą w różnorodnych formach mobilności konstytuujących różne strumienie migracyjne. Migracja stała się wręcz podkategorią szerszej koncepcji, jaką jest „mobilność przestrzenna", która obejmuje różne formy ludzkiego przemieszczania się (Salt 2008): od dojazdów, poprzez sezonowość, migracje okresowe, do osiedlenia się.
Odpowiedź na to pytanie w żadnym wypadku nie powinna i wręcz nie może zostać udzielona w sposób bezpośredni. Poakcesyjna dynamika przepływów i zróżnicowanie typów migrantów (Grabowska-Lusińska, Okólski 2009) podważa tradycyjne rozumienie migracji z punktu A do punkt B i powrotu do punktu A.
Jak wynika z analizy Izabeli Grabowskiej-Lusińskiej i Marka Okólskiego (2009), obraz migracji poakcesyjnych z Polski jawi się jako coraz bardziej różnorodny i trudno przewidywalny 1 , co może być związane z pojawianiem się nowego wzorca mobilności w Europie, migracji płynnej, co oznacza jednoczesne bycie „tu i tam", bez zapuszczania korzeni, gdzie mamy do czynienia z nieskończoną ilością wyjazdów i powrotów z migracji. To zjawisko może również oddziaływać na powroty, zwłaszcza w dobie globalnego kryzysu gospodarczego.
Spadek popytu na cudzoziemską siłę roboczą, a także zaostrzenie zasad polityki imigracyjnej w głównych krajach docelowych były głównymi przyczynami migracji powrotnych Polaków podczas Wielkiego Kryzysu 1929 roku (Kołodziej 1998). Zjawisko powrotów nie było w owym czasie masowe– średnio 21,6 tys. osób rocznie w latach 1926-30 i 31,1 tys. rocznie w latach 1931-35 (Janowska 1981, 1984), ale, co ciekawe, dotyczyło głównie tych migrantów, którzy wyjeżdżali do czasowej pracy robotniczo-najemnej do Belgii i Francji. Remigracja z krajów, do których miała miejsce emigracja osiedleńcza– Argentyny, Kanady, Palestyny i Stanów Zjednoczonych, była stosunkowo mała, co oznacza, że o skłonności Polaków do powrotów decydował cel wyjazdu, a ściślej działania migrantów podejmowane zagranicą na rzecz przekształcenia emigracji czasowej w stałą. Podobnie zatem, obecny kryzys gospodarczy może stanowić przesłankę powrotów dla tych poakcesyjnych migrantów, którzy nigdy nie mieli intencji osiedlenia się zagranicą.
Czym charakteryzowały się migracje powrotne w przeszłości, głównie te, które miały miejsce w czasie minionych kryzysów gospodarczych?
W krajach, które wstąpiły do Unii Europejskiej (UE) przed Polską i które zanotowały stosunkowo wysoki odpływ siły roboczej po akcesji, powroty migrantów miały miejsce w kilka-, kilkanaście lat po wstąpieniu tych krajów do Unii. Niektóre z państw członkowskich, na przykład Grecja, Hiszpania, czy Irlandia, stosowały aktywną politykę stymulowania
1 Brytyjscy badacze (Eade, Drinkwater, Garapich 2006) mówią o dominujących mechanizmie działań migrantów poakcesyjnych z Polski do Wielkiej Brytanii, które zbiorczo określają „intencjonalną nieprzewidywalnością".
powrotów (Duszczyk 2007). O potrzebie wspomagania remigracji świadczy przypadek migracji powrotnych do Polski po obaleniu komunizmu. Jak pokazały dwa opracowania oparte na wynikach ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego, przyjazdy polskich emigrantów stanowiły istotny komponent całkowitego napływu do Polski w latach 1989-2002 (Fihel, Górny, Matejko 2006; Klagge i in. 2007), jednakże spośród ponad 85 tysięcy osób które powróciły do Polski w tym okresie, 28% ponownie opuściło kraj przed datą spisu. Jako główny powód ponownego wyjazdu respondenci wymieniali pracę zawodową oraz sprawy rodzinne, co wskazuje, że remigranci napotykali w Polsce poważne trudności w znalezieniu zatrudnienia lub w urządzeniu życia całej rodziny.
W polskich badaniach dotyczących remigracji nigdy nie było consensusu odnośnie do definicji 'powrotu z emigracji' i 'migranta powrotnego' (Kicinger, Weinar, red. 2007). We wspomnianych już opracowaniach wyników NSP migrantem powrotnym był polski obywatel, który powróciwszy zza granicy, zamieszkał na stałe w Polsce. Natomiast w badaniach jakościowych definiowano migranta powrotnego mniej rygorystycznie: jako osobę urodzoną w Polsce, która po osiedleniu się zagranicą powróciła na stałe do Polski (Iglicka, red. 2002), na przykład przedstawiciela tzw. drugiego pokolenia polskiej emigracji (Górny, Osipovič 2006), lub, jak w przypadku remigracji na Śląsk, osobę powracającą zza granicy posiadająca jakiekolwiek związki rodzinne, kulturowe, i gospodarcze z Polską (Heffner, Sołdra-Gwiżdż 1997; Heffner 1999). W literaturze przedmiotu nie przyjmowano też precyzyjnych kryteriów odnośnie do długości pobytu zagranicą ani długości pobytu po powrocie do Polski; ten ostatni był często definiowany doraźnie, w zależności od dostępnego materiału badawczego, czy to pochodzącego z badań ilościowych 3 , czy to pochodzącego z wywiadów z remigrantami.
Trzeba jednak podkreślić, że w porównaniu z sytuacją lat 1990. determinanty mobilności międzynarodowej Polaków zmieniły się zasadniczo po 1 maja 2004 roku. Możliwość podjęcia legalnego zatrudnienia w wybranych krajach rozszerzonej UE, a także możliwość prowadzenia własnej działalności gospodarczej spotęgowały skalę emigracji z Polski 2 . Co ciekawe, strukturalne cechy tej mobilności, to znaczy jej cele, długość trwania, kierunki geograficzne, sposoby organizacji wyjazdu i pobytu zagranicą, wreszcie grupy społeczne w nią zaangażowane, uległy znacznej dywersyfikacji. Z tego powodu kryteria stosowane dotychczas w celu opisu mechanizmu mobilności międzynarodowej, jak chociażby podział na migrację czasową i stałą, zarobkową i niezarobkową, czy też pojęcie migracji osiedleńczej, straciły swą trafność w odniesieniu do najnowszych migracji Polaków. Zjawisko migracji powrotnych nie jest tutaj wyjątkiem.
Problemy definicyjne stały się jeszcze bardziej dotkliwe przy badaniu rzeczywistości poakcesyjnej, w której emigrację i remigrację zastąpiła w dużej mierze mobilność, czyli zmiana miejsca pobytu o charakterze wieloetapowym, wielokierunkowym, nieprzewidywalnym nawet dla samego migranta (Eade, Drinkwater, Garapich 2006). O ile w odniesieniu do remigracji lat 1990. tezy uzasadnione i możliwe było badanie motywacji powrotu (por. wyczerpującą publikację pod znamiennym tytułem Migracje powrotne Polaków. Powroty sukcesu czy rozczarowania? pod red. K. Iglickiej 2002), czy też wpływu remigracji osób wysoko wykształconych na przemiany ustrojowe w Polsce (Klagge i in. 2007), o tyle poakcesyjna mobilność, z uwagi na swoją płynność (Engbersen et al. 2009), wymyka się jasnym kryteriom i socjologicznym narzędziom badania.
Cel niniejszego opracowania jest dwojaki. Po pierwsze chodzi w nim o: odniesienie się do istniejącej wiedzy na temat najnowszej, w szczególności poakcesyjnej remigracji Polaków oraz pod drugie charakterystykę dziejącego się na naszych oczach zjawiska migracji powrotnych, która ma być swoistego rodzaju społeczno-demograficznym portretem
2 Kwestii tej poświęcono wiele opracowań naukowych, w tym miejscu przytoczyć można: Anacka 2008; Fihel,
3 Na przykład, od jednego spisu powszechnego do następnego.
Kaczmarczyk, Okólski 2007; Grabowska-Lusińska, Okólski 2008, 2009; Kaczmarczyk, Okólski 2008a,b.
migrantów powrotnych uchwyconych w czasie niniejszej analizy. Opracowanie to zostało oparte na wynikach projektu „Poakcesyjne powroty Polaków" zrealizowanego przez Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego (OBM UW) na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) w okresie od listopada 2008 r. do marca 2009 r. 4 Projekt ten stanowił jedną z pierwszych systematycznych prób odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące zjawiska migracji powrotnych do Polski, przede wszystkim jego skali, struktury demograficznej, kierunków migracji, a także mechanizmu powrotu i problemów z reintegracją w Polsce. Podjęte w ramach projektu działania badawcze miały charakter eksploracyjny, a ich nadrzędnym celem było dostarczenie rzetelnej wiedzy na temat migracji powrotnych oraz wskazówek do ewentualnego stworzenia instrumentów reintegracji i wsparcia migrantów powrotnych na polskim rynku pracy.
1. inwentaryzacja, analiza i interpretacja dostępnych źródeł danych o migracjach powrotnych do Polski w ramach statystki publicznej i poza nią;
Wśród kluczowych szczegółowych działań badawczych zmierzających do zgłębienia problematyki migracji powrotnych znalazły się:
2. stworzenie na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności unikalnego zbioru danych – Bazy Migrantów Powrotnych;
4. stworzenie koncepcji monitoringu migracji powrotnych;
3. realizacja badania jakościowego z ekspertami środowiskowymi w najważniejszych krajach migracji Polaków (Wielka Brytania, Irlandia, Norwegia) i z migrantami powrotnymi w Polsce;
5. określenie grupy/grup docelowych programu wsparcia, oraz
Działania badawcze miały doprowadzić do uzyskania odpowiedzi na pytania o:
6. stworzenie rekomendacji do dalszych działań badawczych oraz tych odnoszących się bezpośrednio do wdrażania instrumentów wsparcia dedykowanych migrantom powrotnym.
1. skalę i dynamikę powrotów do Polski;
3. strukturę i profil powracających oraz ich strategie migracyjne, w tym strategie powrotów;
2. kierunki i charakter migracji powrotnych;
4. mechanizmy wsparcia dla powracających.
Metodyka realizacji projektu „Poakcesyjne powroty Polaków" opierała się na kombinacji kilku metod i technik badawczych w celu uzyskania możliwie najpełniejszego obrazu migracji powrotnych do Polski.
* * *
Poakcesyjny strumień migracyjny jest dynamiczny, znajdują się w nim przedstawiciele różnych typów migrantów, wprowadzeni w ruch zróżnicowaną konfiguracją motywacji. Migracja, a może po prostu mobilność powrotna może zatem powodować zatrzymanie tego ruchu trwale lub tylko czasowo. Co to oznacza? To pytanie bezpośrednio dotyczy modeli powrotów migrantów poakcesyjnych. Na wstępie podjęłyśmy zatem próbę wyjaśnienia mechanizmu wprowadzania w ruch i ewentualnego zatrzymania procesu migracyjnego (trwałego lub czasowego) i jego konsekwencji z perspektywy wybranych koncepcji teoretycznych. Następnie zostały nakreślone wyzwania metodologiczne w badaniach nad migracjami powrotnymi, zwłaszcza w okresie po akcesji Polski do UE 1 maja 2004 r. Podstawowa część opracowania zawiera prezentację wybranych wyników badań ilościowych oraz jakościowych. W zakończeniu dyskusji zostanie poddany sens koncepcji migranta powrotnego w poakcesyjnej rzeczywistości Polski.
4 W oparciu o niniejszy projekt powstanie jeszcze jeden CMR Working Paper uwzględniający analizę polityk powrotów Irlandii i Hiszpanii.
Niniejsze opracowanie składa się z pięciu komplementarnych względem siebie rozdziałów.
W Rozdziale 1 prezentujemy przegląd wybranych teorii migracyjnych i integracyjnych, które mogą wspomagać analizę i wyjaśnienie procesów związanych z poakcesyjnymi powrotami Polaków. W Rozdziale 2 podejmujemy próbę określenia, kim jest migrant powrotny i jak różnorodne definiowanie w statystykach tej kategorii osób może oddziaływać na charakter dostępnych danych. Rozdział ten zawiera przede wszystkim analizę danych ilościowych odnoszących się do migracji powrotnych, a mianowicie danych z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Na potrzeby tej części analizy została skonstruowana specjalna Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM za lata 20022008 (do I kwartału), dzięki której możliwe było określenie strukturalnego charakteru zjawiska powrotów. Rozdział 3 prezentuje wyniki badań migracji powrotnych dostępnych poza statystyką publiczną. Rozdział 4 koncentruje się na zagadnieniach związanych z reintegracją migrantów powrotnych na polskim rynku pracy, zarówno na płaszczyźnie kulturowo-społecznej, ekonomicznej, jak i instytucjonalnej oraz odnosi się do modeli powrotów remigrantów w rzeczywistości poakcesyjnej. Rozdział 5 zawiera koncepcję monitoringu migrantów powrotnych odnoszącą się do różnych perspektyw zaangażowanych podmiotów: samych migrantów, instytucji oraz pracodawców, w wymiarach zarówno ilościowym, jak i jakościowym. Uwagi końcowe stanowią podsumowanie ustaleń wszystkich zrealizowanych procedur badawczych i wykonanych w ich ramach analiz oraz podejmują dyskusję dotyczącą sensu stosowania koncepcji migranta powrotnego w poakcesyjnej rzeczywistości Polski.
Rozdział 1. Wyjaśniająca siła ujęć teoretycznych w odniesieniu do migracji powrotnych – wybrane zagadnienia
Izabela Grabowska-Lusińska
1.1. Teorie migracyjne
W kontekście remigracji poakcesyjnej warto przywołać „prawa migracyjne Ravenstein'a", które mówią, m.in., że każdy strumień migracyjny wywołuje strumień powrotów (counter flow). Ernest Ravenstein (1889) twierdzi również, że migranci wracają do bardziej rozwiniętych regionów niż te, z których wyjechali. Już dzisiaj można zauważyć, że przypadek migracji poakcesyjnych z Polski pokazuje, że co prawda wyjazdy przybrały wielkie rozmiary w stosunkowo krótkim czasie, ale powroty są stopniowe i trudno je określić mianem zjawiska masowego (które równoważy masowość wyjazdów). Kolejne pytanie dotyczy tego, gdzie faktycznie wracają migranci powrotni (o czym w Rozdziale 2 na podstawie Bazy Migrantów Powrotnych BAEL/OBM).
Autorzy podejścia neoklasycznego nie przewidzieli jednak sytuacji, w której znalazła się około 1/3 migrantów poakcesyjnych zarobkujących np. w Wielkiej Brytanii (Currie 2007). A mianowicie pracujących poniżej kwalifikacji. W jaki sposób praca poniżej kwalifikacji może oddziaływać na powroty? Zachęcać do powrotu, ponieważ jak długo migrant może poddawać dewaluacji swoje kwalifikacje? Czy też zniechęcać do powrotów, ponieważ w kraju emigracji migrant ma pracę, a wynagrodzenie starcza mu na zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych, a powrót może oznaczać, że i tak „wypadł ze swojego zawodu" i w efekcie nie będzie w stanie wrócić do „pracy w branży" (Grabowska-Lusińska, Okólski 2009)?
Kluczowe koncepcje ujęcia neoklasycznego (Harris, Todaro 1970; Sjaastad 1962), podkreślające wagę różnic płacowych i posługujących się analizą kosztów i korzyści wydają się być adekwatne do wyjaśniania remigracji o tyle, o ile tego typu motywy zaistniały przy wprowadzaniu w ruch „huśtawki migracyjnej'. W tym kontekście ważna jest wariancja dochodów. Borjas (1987) twierdzi, że wysoko wykwalifikowani migranci będą najchętniej wracać z krajów, gdzie występują mniejsze zróżnicowania płacowe. Istotna okazuje się być również wartość umiejętności: jeżeli migranci zgromadzili kompetencje i kwalifikacje podczas pobytu zagranicą, na które pojawił się popyt w kraju wysyłającym, powrót będą traktować jako „olej napędowy" karier zawodowych. Ta sytuacja jest charakterystyczna dla gospodarek transformujących się (Williams i Baláž 2005). Podejście neoklasyczne uwzględnia także koszty konsumpcji. Otóż jedną z zachęt dla migrantów powrotnych mają być niższe koszty konsumpcji w kraju powrotu (co stanowi np. największą zachętę dla „powracających wczesnych emerytów"), nawet przy niższych wynagrodzeniach.
Ujęcia „neo-marksistowskie" (Piore 1979; Wallerstein 1974; Sassen 1988) i strukturalistyczne (Kritz i Zlotnik 1992) odnoszą się do uwarunkowań podażowopopytowych pomiędzy krajami wysyłającymi a przyjmującymi i na poziomie makro wydają się być adekwatną płaszczyzną do zgłębiania problematyki migracji powrotnych. W ujęciu teorii systemu światowego, a także w niektórych przypadkach w teorii dualnego rynku pracy zmniejszenie popytu na pracę w krajach przyjmujących, a zwłaszcza kurczenie się (np. wskutek spowolnienia lub kryzysu gospodarczego) „podrzędnego segmentu rynku pracy" może sprzyjać powrotom. Także instrumenty polityki migracyjnej zarówno państwa wysyłającego, jak i przyjmującego, które rozpatruje teoria systemu migracji mogą wywoływać, a nawet sprzyjać migracjom powrotnym.
Nowa ekonomika migracji pracowniczych (Stark 1985) odnosi się do sytuacji gospodarstwa domowego w procesie migracyjnym, traktując wyjazd zagranicę członka rodziny jako kolektywną decyzję rodziny. Decyzja ta ma sprzyjać „rozpraszaniu ryzyka egzystencjonalnego" rodziny (Łukowski 2004), różnicować źródła dochodów i stabilizować sytuację finansową. Zatem także decyzja o powrocie powinna być wspólną decyzją gospodarstwa domowego. Kluczową zmienną jest tutaj „pieniądz migracyjny" transferowany do gospodarstwa domowego pozostawionego w Polsce.
Powyższe teorie migracyjne wydają się jedynie tłumaczyć przyczyny powrotów, a nie ich naturę i efekty, dlatego niezbędne jest sięgnięcie do zbioru koncepcji rozpatrujących problematykę integracji migrantów.
Koncepcje tłumaczące utrwalanie istnienia przepływów migracyjnych (sieci migranckie; skumulowana przyczynowość Massey 1990; transnarodowe przestrzenie migracyjne Glick-Schiller i in. 1992; Pries 1997) mogą być również przydatne do wyjaśnienia migracji powrotnych, a zwłaszcza powrotów poakcesyjnych migrantów. Migranci wyjeżdżają, przy wykorzystaniu sieci, a wracają w bardziej zindywidualizowany sposób (Romaniszyn 2008). Widoczna jest również taka zależność, że im migranci są bardziej zaangażowani w sieci osobiste (rodzina, znajomi, częste kontakty z miejscem pochodzenia), tym bardziej ich relacje/ sieci zawodowe są słabsze, a powrót łatwiejszy. Natomiast im migrant bardziej intensywnie funkcjonuje w sieciach zawodowych, a jego zakres obowiązków odpowiada kwalifikacjom, tym bardziej jego sieci osobiste będą słabsze, a powrót trudniejszy (White i Ryan 2007). Koncepcja skumulowanej przyczynowości może również sprzyjać wytłumaczeniu uwarunkowań powrotu. Otóż w ujęciu tej koncepcji taki sam zbiór czynników może motywować do powrotu, jaki zaistniał w przypadku wyjazdu. Założenia te zostały także potwierdzone w badaniu M.P. Garapicha (2007) wśród wysoko wykwalifikowanych migrantów z Polski, pracujących w londyńskim City, którzy pracę zagranicą traktują jako „przystanek w karierze zawodowej" i mówiąc o czynnikach sprzyjających powrotowi, de facto wymieniają czynniki, które ich zachęciły do wyjazdu.
1.2. Koncepcje integracyjne
„Integracja" zdaje się być kluczową ramą koncepcyjną wykorzystywaną do opisu obecności migrantów w kraju przyjmującym (Grzymała-Kazłowska, Łodziński 2008). Czy także do opisu sytuacji migrantów powrotnych w kraju, do którego wracają?
Kluczowa w tym miejscu jest próba rekonstrukcji oraz redefinicja tego pojęcia na potrzeby analizy. Ważne jest, aby teoria integracyjna sprzyjała wyznaczeniu kierunków badawczych w odniesieniu do powrotów. Proces integracji (także migrantów powrotnych) można rozpatrywać na trzech płaszczyznach: (1) sytuacji i doświadczeń migrantów (poziom jednostek); (2) relacji pomiędzy migrantami a społeczeństwem przyjmującym (poziom grupowy); oraz (3) od strony barier prawno-instytucjonalnych (poziom makro) (GrzymałaKazłowska, Łodziński 2008) 5 .
Niezależnie od tego, że integracja odnosi się w dużej mierze do imigrantów w kraju przyjmującym, różnych pod względem etnicznym od społeczeństwa dominującego, jej przydatność koncepcyjna w badaniu migracji powrotnych wydaje się wymagać uzasadnienia.
Integrację można również analizować w wymiarach zarówno strukturalnym, jak i procesualnym. Poziom strukturalny może dotyczyć dopasowania migranta do struktury
5 Można mówić o odmiennych kontekstach używania pojęcia integracja, być może także adekwatnych do badania migracji powrotnych: (1) deskryptywno-badawczym: opisanie powiązania oraz funkcjonowania odmiennych kulturowo i etnicznie jednostek oraz grup wśród społeczeństwa przyjmującego; przedmiotem analizy są mechanizmy włączania i stopień powiązania imigrantów ze społeczeństwem przyjmującym; (2) normatywno-ideologicznym, gdy kulturowe, strukturalne i funkcjonalne zintegrowanie jest ukazywane jako pożądany stan systemu społecznego, a imigranci stanowią wyzwanie dla państwa; (3) prawno-instytucjonalnym związanym z różnorodnością współczesnych społeczeństw; oraz (4) polityczno-propagandowym, gdzie imigranci są konstruowani jako problem i zagrożenie w celach instrumentalnych, w związku z partykularnymi interesami grup i partii politycznych (Grzymała-Kazłowska, Łodziński 2008: 31-33).
społecznej, a efektem tego dopasowania mogą być relacje pomiędzy częściami systemu. Poziom procesualny dotyczy zaś dynamiki zjawisk społecznych i może odnosić się do adaptacyjnych (zmiennych w czasie) cech zarówno migrantów, jak i społeczeństwa przyjmującego (Grzymała-Kazłowska, Łodziński 2008).
Zdaniem Berry'ego (1997) i Segala (2002) integracja jest formą przystosowania się migranta do zmienionego otoczenia (często kulturowo). Nowicka (2008) rozpatrując migracje powrotne na płaszczyźnie antropologicznej, wprowadza model pojęciowy homecomer'a (za Schuetz 1964). Konstrukt ten odnosi się do metafory Odyseusza powracającego do swojej, ale „jakiejś nieoswojonej" Itaki. Pokazuje szok powrotu, a w konsekwencji trudność w przywyknięciu do „domu", który już jest inny niż ten znany przed wyjazdem. Ni Laoire (2008) mówi o dualizmie w migracjach powrotnych 6 , określając go mianem „host-newcomer dualism" 7 , który odnosi się do dwóch perspektyw integracyjnych: (1) powrotni są naturalną częścią społeczeństwa, z którego wyjechali i zintegrują się bezproblemowo; (2) powrotni to już nie ci sami ludzie, co przed wyjazdem i mogą mieć problemy z ponownym funkcjonowaniem w społeczeństwie, do którego wracają („not quite belonging"). Pytanie, które pojawia się w tym miejscu dotyczy tego, czy polscy poakcesyjni migranci powrotni to homecomers (powracający domownicy) czy newcomers (przybysze)?
Bosswick i Heckmann (2006) mówią o integracji strukturalnej, w której chodzi o umiejscowienie migranta w strukturach społecznych (placement), czyli osiągnięcie pozycji społeczno-zawodowej oraz integrację interakcyjną, w której dochodzi do procesu wymiany pomiędzy stronami. Te koncepcje wydają się być adekwatne w odniesieniu do badania konsekwencji migracji powrotnych, a zwłaszcza umiejscowienia migranta powrotnego i wymiany zasobów z grupą/ społeczeństwem, do którego wraca.
Powyższe ustalenia doprowadzają nas do bardziej generalnego pytania: na ile użyteczne i adekwatne w kontekście badania powrotów są koncepcje integracyjne: akulturacji 8 , adaptacji 9 , akomodacji 10 , inkorporacji, inkluzji, partycypacji 11 i wreszcie asymilacji 12 ? To pytanie jest jednak zbyt szerokie, aby udzielono odpowiedzi w ramach niniejszego opracowania, ale warte postawienia i dalszej dyskusji? Dodatkowo pytania o przebieg i efekt reintegracji migrantów powrotnych są również pytaniami o procesy modernizacyjne polskiej gospodarki (tzw. transfer postaw, umiejętności, kwalifikacji, doświadczeń), które wykraczają poza granice niniejszego opracowania 13
Na podstawie pobieżnych rozważań dotyczących integracji migrantów w ogóle, można przyjąć roboczą koncepcję integracji migrantów powrotnych do społeczeństwa, z którego wyjechali Można zatem mówić o ponownym wchodzeniu migrantów w relacje (trwałe albo płynne?) ze społeczeństwem, z którego wyjechali i uczestnictwo (ponownie/ od nowa?) w różnych obszarach jego życia.
6 W oparciu o badania migrantów powrotnych w Irlandii (wywiady narracyjne).
8 Akulturacja to pozyskiwanie kompetencji językowo-kulturowych oraz przyjęcie norm i wartości społeczeństwa przyjmującego.
7 Autorka wyprowadza go od zakorzenionej w studiach migracyjnych koncepcji „insider-outsider".
9 Adaptacja to radzenie sobie przez jednostkę z nowym środowiskiem i wyzwaniami temu towarzyszącymi. 10
11 To sfera relacji migrantów ze społeczeństwem przyjmującym; określa stopień aktywności migrantów także w życiu publicznym.
Akomodacja to typ przystosowania się do przemian zachodzących w społeczeństwie przyjmującym.
12 To proces zmniejszania odmienności imigrantów związanych z ich pochodzeniem etnicznym.
13 Grabowska-Lusińska i Okólski (2009) w książce „Emigracja ostatnia?" mówią, że modernizacja polskiej gospodarki może dokonać się poprzez trwały odpływ zagranicę niezagospodarowanych zasobów pracy. Odpływ ten określają mianem „emigracji ostatniej". Twierdzą, że w polskiej sytuacji tym mianem można określać jedynie migracje poakcesyjne, ponieważ wcześniejsze fale migracyjne (głównie te lat 1990.) były de facto „zamrażarką" niezagospodarowanych zasobów pracy Pytanie, które stawiają autorzy dotyczy tego, czy jeżeli ci ludzie wrócą, to modernizacja się dokona?
Zatem integrację/ reintegrację migrantów powrotnych należy rozpatrywać w sposób procesualny i na różnych płaszczyznach: społecznej, kulturowej, ekonomicznej i prawnoinstytucjonalnej (Rozdział 4 niniejszego opracowania).
* * *
Ten krótki i selektywny przegląd ujęć teoretycznych pozwala zauważyć, że migracje poakcesyjne, a zwłaszcza powroty poakcesyjne wydają się „wymykać" wielu koncepcjom teoretycznym. Koncepcje z wachlarza teorii migracyjnych zdają się być niewystarczające do opisu tego zjawiska, a teorie integracyjne zasadniczo „zasadzają się" na różnicach etnicznych pomiędzy przybyszem, a grupą dominującą. Można jednak stwierdzić, że w zestawieniu, dążąc do holistycznego ujęcia migracji powrotnych, teorie migracyjne mogą pomóc wyjaśniać przyczyny powrotów, a teorie integracyjne mogą sprzyjać wyjaśnianiu konsekwencji i skutków powrotów.
Rozdział 2. Poakcesyjni migranci powrotni w Badaniu Aktywności Ekonomicznej Ludności
Marta Anacka
2.1. Najnowsze migracje powrotne Polaków w świetle dostępnych źródeł danych
Pomimo tego, że od kilku lat dostępne są wiarygodne szacunki dotyczące wielkości emigracji z Polski, wydaje się niemożliwą do określenia skala migracji powrotnych Polaków po 2002 r., czyli od momentu ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego. Przyczyn takiego stanu rzeczy upatrywać należy w braku rejestrów, które w wiarygodny sposób ewidencjonowałyby możliwie szeroko zdefiniowaną kategorię migrantów powrotnych oraz w problemach związanych z metodologią prowadzenia reprezentatywnych badań ilościowych na polu migracji w ogóle (kwestie związane z brakiem odpowiedniego operatu losowania 14 i postulowaną dolną granicą liczebności próby, w której frakcja migrantów byłaby odpowiednio liczebnie reprezentowana (por. Bilsborrow et al. 1997). Na rzecz tej tezy przemawia fakt ogromnego zróżnicowania szacunków dotyczących skali migracji powrotnych do Polski (Tabela 2.1).
Tabela 2.1. Szacunki dotyczące migracji powrotnych do Polski w różnych źródłach danych w kontekście definicji migranta powrotnego
| | Autor | Metodologia | Szacunek | Okres/moment |
|---|---|---|---|---|
| | szacunku | | | |
| GUS/ BAEL | | Dedykowany moduł Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności, sondażem zostało objętych 24,7 tys. gospodarstw domowych (ok. 42,7 tys. osób w wieku co najmniej15 lat) Remigrant – osoba co najmniej 15-letnia, która przebywała za granicą w badanym okresie co najmniej 3 miesiące, a która nie uznała siebie ani żadnego ze swoich rodziców za imigranta. | 1 050 tys. | 1989-2008* |
| | | | 580 tys. | 2004-2008* |
| | | | 213 tys. | 2007 |
| GUS/ NSP | | Narodowy Spis Powszechny, który miał miejsce w 2002 roku był pełnym badaniem ilościowym (ankietowaniu poddano wszystkich członków populacji Polski). Remigrant - osoba, która przybyła na stałe do Polski w latach 1989-2002 zza granicy i posiada bądź obywatelstwo polskie, bądź obywatelstwo podwójne, w tym polskie. | 85 525 | 1989-2002** |
| CBOS | | Badanie sondażowe przeprowadzone pomiędzy wrześniem a listopadem 2007 roku na reprezentatywnej próbie 38 866 dorosłych Polaków. Do oszacowania skali powrotów w roku 2007 wykorzystane zostały dodatkowo wyniki badania z przełomu stycznia i lutego 2007 roku przeprowadzone na próbie wylosowanej na podstawie rejestru PESEL liczącej 1 853 dorosłe osoby. Remigrant – osoba dorosła (powyżej 18-go roku życia), która w okresie 1998-2007 podjęła pracę za granicą. | 2 900 tys. | 1998-2007 |
| | | | taka sama jak skala emigracji | styczeń/luty 2007- wrzesień/listopad 2007 |
14 Operatem losowania określa się swego rodzaju listę wszystkich członków populacji, na podstawie której z określonym prawdopodobieństwem dokonuje się procedury losowania jednostek do próby badawczej. Zapewnia to reprezentatywność otrzymanych wyników i jest warunkiem właściwego wnioskowania statystycznego.
| IPPR | Badanie brytyjskiego Institute for Public Policy Research oparte na danych z rejestru WRS obejmującego zatrudnionych w Wielkiej Brytanii obywateli nowych państw członkowskich z grupy A8 oraz na danych z brytyjskiego Labour Force Survey (odpowiednik polskiego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności). Remigrant – obywatel jednego z nowych państw członkowskich z grupy A8, podejmujący zatrudnienie w Wielkiej Brytanii (niezależnie od faktu rejestracji w systemie WRS), nieobecny w Wielkiej Brytanii w ostatnim kwartale 2007 r. (na podstawie Labour Force Survey). | 388 tys. | 2004-2007 |
|---|---|---|---|
| money.pl | Sondażowe badanie internetowe przeprowadzone w dn. 22-27 października 2008 r. na próbie 1 998 internautów, pracujących za granicą dorosłych Polaków. Remigrant – osoba korzystająca z internetu, deklarująca, że: (1) ma co najmniej 18 lat; (2) pracuje poza granicami Polski; (3) ma zamiar powrócić do Polski w roku 2008 bądź 2009. | 22% aktualnych emigrantów zarobkowych | 2008-2009*** |
↑ wynik otrzymany na podstawie porównania liczby ludności pracującej poza granicami Polski w dwu momentach badania (początek i koniec 2007 r.);
* do momentu badania (II kwartał 2008 roku); ** do połowy roku; *** prognoza.
↑↑ dotyczy wszystkich migrantów powrotnych do nowych krajów członkowskich z grupy A8.
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego (2008), raportów Centrum Badania Opinii Społecznej (2008a, 2008b), Institute for Public Policy Research (2008) oraz portalu Money.pl (2008).
Pewnych informacji na temat opisywanego zjawiska spodziewać można się dopiero w 2012 roku, kiedy opublikowane zostaną wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r. Niemniej jednak już teraz istnieje możliwość jego przybliżonego opisu (jeśli nie pod względem skali, to chociażby w ujęciu przekrojowym) dzięki danym pochodzącym z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL).
Pierwsze próby aplikacji danych BAEL do badania emigracji z Polski 15 wiązały się z szacowaniem jej wielkości (por. Kępińska 2007), niemniej jednak już w 2007 roku podjęto starania, by na ich podstawie scharakteryzować poakcesyjne ruchy wędrówkowe Polaków. Baza Migrantów BAEL/OBM, pokłosie prowadzonego wówczas przez Ośrodek Badań nad Migracjami projektu MPLM 16 , obejmująca wszystkie osoby, które w latach 1999-2006 zanotowane zostały w Badaniu Aktywności Ekonomicznej Ludności jako emigranci, stała się punktem wyjścia do prezentowanych w niniejszym dokumencie analiz. Na potrzeby badania migracji powrotnych została ona rozszerzona o podstawowe dane BAEL z roku 2007 i pierwszego kwartału 2008 roku. Owa poszerzona Baza Migrantów stanowiła podstawę do podjęcia próby odnalezienia w zasobach BAEL informacji na temat osób, które powróciły do Polski po co najmniej dwu- lub trzymiesięcznym pobycie za granicą 17 - stworzenia Bazy
Pomimo że polskie Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności jest badaniem, które służy zbieraniu statystyk dotyczących sytuacji na rynku pracy, zainteresowało ono również badaczy migracji międzynarodowych. W obliczu braku, przynajmniej w warunkach polskich, jakichkolwiek wiarygodnych danych urzędowych na temat skali i struktury społecznodemograficznej ludności odpływowej, stało się ono podstawą do formułowania i weryfikacji wielu hipotez dotyczących charakteru obserwowanej obecnie mobilności Polaków (por. Grabowska-Lusińska, Okólski 2008; Kaczmarczyk, Okólski 2008).
15 Z uwagi na skalę imigracji do Polski, relatywnie niewielką w stosunku do odpływu ludności, nie jest obecnie możliwe badanie jej poprzez BAEL.
17 Jedną ze zmian metodologicznych wprowadzoną w roku 2007 była zmiana cezury czasowej określającej długość pobytu zagranicznego osoby, która uznawana była za migranta. Do 2006 roku wynosiła ona 2 miesiące, od 2007 roku jest ona równa 3 miesiącom i odpowiada definicjom stosowanym w innych krajowych badaniach typu Labour Force Survey.
16 Projekt MPLM „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia" zrealizowany przez OBM na zlecenie MPiPS, finansowany z EFS.
Migrantów Powrotnych. Dla omawianego okresu liczy ona ok. 600 obserwacji, co odpowiada wielkości próby w niektórych ogólnopolskich sondażach. Co więcej, dodać należy, iż przy założeniu, że migranci powrotni z lat 2002-2008 stanowią ok. 2% ogółu społeczeństwa polskiego (na podst. GUS 2008), wyniku takiego należałoby się spodziewać przy próbie liczącej ok. 30 tys. osób. Z uwagi jednak na możliwą do otrzymania statystyczną nieistotność niektórych wskaźników w Załączniku 1 podane zostały przedziały ufności dla uzyskiwanych oszacowań.
2.2. Podstawowe trendy po 2002 roku w BAEL
Baza Migrantów Powrotnych nie pozwala na oszacowanie ogólnej skali migracji powrotnych, niemniej jednak możliwe jest do pewnego stopnia śledzenie trendów i dynamiki tego procesu (Rysunek 2.2.)
* do I kwartału 2008 roku, oszacowania przedziału ufno
ś
ci dla danych w Tabeli 1 w Zał
ą
czniku 1.
Źródło: opracowanie własne na podstawie Bazy Migrantów Powrotnych BAEL/OBM.
Wyniki te wydają się być stosunkowo zbieżne z wynikami dedykowanej edycji Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności z II kwartału 2008 r., w którym zaprojektowany został ad hoc specjalny moduł poświęcony właśnie badaniu migracji powrotnych 18 (Rysunek 2.3.).
18 Badanie to było obligatoryjne dla wszystkich krajów członkowskich UE, a jego podstawę prawną stanowi rozporządzenie Komisji (WE) nr 102/2007 z dnia 2 lutego 2007 r. (GUS 2008: 4).
* do I kwartału 2008 roku.
Ź
ródło: GUS 2008: 14.
Trendy zaobserwowane na podstawie modułowego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności z II kwartału 2008 r. i autorskiego opracowania danych BAEL z lat 2002-2008 są, zwłaszcza dla końca tego okresu, bardzo podobne, jednak brak dokładnych danych liczbowych (informacja GUS podana została jedynie w formie wykresu) nie pozwala na formalną weryfikację, czy otrzymane wyniki różnią się istotnie statystycznie.
2.3. Kierunki powrotów
Jak pokazują dane Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności po 2002 roku zmieniła się zasadniczo geografia migracji powrotnych. W całym potransformacyjnym okresie Republika Federalna Niemiec była głównym kierunkiem powrotów polskich emigrantów, chociaż powracający zza Odry Polacy mieli w latach 2002-2008 nieco wyższy udział w ogólnym napływie ludności powracającej do kraju (33% wobec 26% zanotowanych w NSP 2002) w stosunku do okresu objętego spisem powszechnym. O ile jednak do 2002 roku drugim pod względem wielkości migracji powrotnych krajem były Włochy (5%), o tyle w późniejszym okresie okazała się nim być Wielka Brytania – źródło powrotów aż 16% polskich remigrantów. Należy jednak podkreślić, że Włochy nadal znajdują się w czołówce krajów powrotów z 12% remigrantów (Tabela 2.2.).
Tabela 2.2. Główne kraje remigracji i emigracji Polaków w latach 2002-2008* (w %).
| Kraj | | Udział remigrantów z danego kraju |
|---|---|---|
| | Niemcy | 33,4 |
| | Wielka Brytania | 15,9 |
| | Włochy | 11,8 |
| | USA | 7,9 |
| | Holandia | 4,8 |
| | Francja | 3,3 |
| | Hiszpania | 3,1 |
| | Irlandia | 3,1 |
| | Belgia | 1,8 |
| | Szwecja | 1,7 |
| | Norwegia | 1,5 |
| | Grecja | 1,3 |
| | Austria | 1,3 |
| | Kanada | 0,4 |
| | pozostałe kraje UE | 3,0 |
| | pozostałe kraje europejskie | 2,0 |
| | pozostałe kraje świata | 3,7 |
| | Liczebność ogółem | N = 542 |
* do I kwartału 2008 roku, oszacowania przedziałów ufności w Tabeli 2 w Załączniku 1.
Źródło: opracowanie własne na podstawie Bazy Migrantów BAEL/OBM i Bazy Migrantów Powrotnych BAEL/OBM.
Obecność i wysoka pozycja w niniejszym rankingu Wielkiej Brytanii wydaje się być oczywista, w latach 2002-2008 był to dominujący kierunek polskiej emigracji, czego przyczyn należy upatrywać w otwarciu brytyjskiego rynku pracy dla polskich pracowników w maju 2004 roku oraz w wysokim popycie na siłę roboczą w tych segmentach rynku pracy, na które kierowali się polscy emigranci (Fihel, Piętka 2007, Chappel et al. 2008). Niemcy, tradycyjny kierunek polskiej emigracji, to jeden z sygnatariuszy bilateralnych umów międzypaństwowych dotyczących możliwości świadczenia usług pracy sezonowej przez polskich pracowników (por. Kępińska 2008). Grupę remigrantów 19 , którzy pracę sezonową wskazywali jako powód powrotu do Polski w latach 2004-2008, GUS szacuje na przeszło 80 tys. osób (GUS 2008: 15).
Na drugim biegunie z kolei znajduje się wspomniana już Republika Federalna Niemiec, z której rekrutuje się aż 33% polskich remigrantów, a która zdołała przyciągnąć niespełna 23% polskich emigrantów. Dużo częstsze powroty mogą wskazywać na postulowany przez badaczy zajmujących się głównie migracjami ze Śląska i Opolszczyzny
Porównanie obu rankingów pozwala na wskazanie krajów, mających stosunkowo wyższy niż pozostałe potencjał wstrzymujący emigrantów przed powrotem. Wśród nich główną rolę odgrywa wspomniana już Wielka Brytania, która zdołała przyciągnąć niemal ¼ wszystkich polskich emigrantów po 2002 roku, wysyłając z powrotem do kraju jedynie 16% z nich. Podobny wzorzec mógłby charakteryzować również drugi z dwu najważniejszych nowych krajów emigracji Polaków – Irlandię – choć w tym wypadku ze względu na niską liczebność kategorii remigrantów z Zielonej Wyspy należałoby się wstrzymać z ostatecznymi konkluzjami.
19 Należy wziąć po uwagę fakt, że osoby te musiały być uznane za emigrantów, a zatem musiały przebywać poza granicami kraju co najmniej 3 miesiące. Oznacza to, że przywołany szacunek nie obejmuje z pewnością dużej grupy osób, która pracowała sezonowo krócej niż 3 miesiące.
inny wzorzec mobilności zagranicznej (Jończy 2003). U jego podstaw leży specyfika regionu i jego mieszkańców, dużo częściej posiadających podwójne polsko-niemieckie bądź niemieckie obywatelstwo, a co za tym idzie, mających możliwość pracy u naszego zachodniego sąsiada (por. Górny, Koryś 2007).
2.4. Analiza selektywności migracji powrotnych
Współczynnik Selektywności Migracji Powrotnych
Jednym z głównych celów niniejszego opracowania jest zweryfikowanie istnienia w ramach procesu migracji powrotnych zjawiska selektywności. Poprzez tę ostatnią rozumieć będziemy oddziaływanie pewnych, najczęściej nieobserwowalnych czynników na strukturę populacji powracających do Polski remigrantów, które sprawiają, że różni się ona od struktury emigracji polskiej (będącej w tym wypadku „populacją wysyłającą"). Koncepcja ta jest jedną z bodaj najstarszych teoretyzacji dotyczących zjawiska mobilności ludności (por. Ravenstein 1889). Jej zastosowanie do badania emigracji z Polski okazało się być trafnym tropem, który pozwolił na identyfikację determinant różnego rodzaju procesów charakteryzujących współczesne ruchy migracyjne Polaków – od „drenażu mózgów" (Kaczmarczyk 2009) po tzw. crowding-out, czyli emigrację tej części ludności, którą ze względu na brak możliwości zatrudnienia na lokalnym rynku pracy (głównie na obszarach wiejskich), nazwać można ludnością „zbędną" (Okólski, Mioduszewska 2009). Miarą tejże właśnie selektywności jest używany przez demografów Współczynnik Selektywności Migracji, który w niniejszym opracowaniu funkcjonuje w dwu postaciach. Tradycyjny już, obecny w literaturze przedmiotu Współczynnik Selektywności Migracji dotyczy odpływu ludności z danego obszaru i ma postać matematycznej formuły:
gdzie: V – zmienna, ze względu na którą badamy selektywność migracji (np. wiek, płeć itd.);
i – kategoria zmiennej V, dla której liczona jest wartość współczynnika (np. mężczyźni, wykształcenie wyższe, wiek produkcyjny itd.);
WSMV=i – współczynnik selektywności migracji ze względu na zmienną V dla kategorii i;
MV=i – liczba migrantów z danego obszaru należących do kategorii i zmiennej V;
M – liczba wszystkich migrantów z danego obszaru;
PV=i – liczba ludności danego obszaru należąca do kategorii i zmiennej V;
P – całkowita liczba ludności na danym obszarze.
Współczynnik ten może przyjmować wartości z zakresu [-1; +∞), przy czym każda jego wartość różna od zera oznacza, że dla danej zmiennej V mamy do czynienia ze zjawiskiem selektywności 20 . Jeśli WSM dla określonej kategorii i zmiennej V jest dodatni, mówimy, że dla tej grupy ludności selektywność jest pozytywna – grupa ta jest bowiem nadreprezentowana w odpływie ludności z danego obszaru w stosunku do proporcji wynikających ze struktury populacji obszar ten zamieszkującej.
Analogiczną miarę można skonstruować dla remigracji, w tym wypadku konieczna będzie nieznaczna modyfikacja przedstawionego powyżej wzoru:
20 Z uwagi na stosunkowo skomplikowaną formułę, dzięki której możliwe jest wyliczenie wartości WSM, nie jest możliwe określenie przedziałów ufności dla wartości współczynnika (nie jest znany rozkład prawdopodobieństwa tej właśnie statystyki).
gdzie: V – zmienna, ze względu na którą badamy selektywność migracji (np. wiek, płeć itd.);
i – kategoria zmiennej V, dla której liczona jest wartość współczynnika (np. mężczyźni, wykształcenie wyższe, wiek produkcyjny itd.);
WSMPV=i – współczynnik selektywności migracji ze względu na zmienną V dla kategorii i;
RV=i – liczba remigrantów powracających na dany obszar należąca do kategorii i zmiennej V;
R – całkowita liczba remigrantów powracających na dany obszar;
MV=i – liczba migrantów z danego obszaru należących do kategorii i zmiennej V;
M – liczba wszystkich migrantów z danego obszaru.
Interpretacja wartości owego współczynnika jest identyczna, jak w przypadku WSM.
Selektywność migracji powrotnych ze względu na najważniejsze charakterystyki społecznodemograficzne
Dużo większe znaczenie dla selektywności migracji wydaje się odgrywać wiek migrantów, co zostało dostrzeżone już w przypadku najstarszych badań dotyczących migracji i wydaje się być niezmiennie aktualne (por. Ravenstein 1889). Osoby, które w latach 20022008 przebywały poza granicami naszego kraju są stosunkowo młode. Współczynnik Selektywności Migracji dla kategorii wiekowej od 20 do 39 roku życia, określanej niekiedy wiekiem mobilnym (oryginalna terminologia GUS) dla emigracji z Polski w latach 2002-2008 wyniósł 1.04, co oznacza, że udział tej kategorii wśród emigrantów był przeszło dwa razy wyższy niż wynikałoby to z proporcji populacyjnych. Jednocześnie jednak Współczynnik Selektywności Migracji Powrotnych dla tej właśnie grupy wiekowej wyniósł -0.05, co oznacza, że wśród powracających jest pewna niedoreprezentacja osób w wieku 20-39 lat w stosunku do populacji emigrantów. Gdy jednak przyjrzymy się bliżej strukturze wiekowej trzech porównywanych kategorii ludności – populacji kraju, emigrantom i remigrantom, okaże się, że różnice są nieco bardziej wyraźne, niż wskazywałyby na to przywołane wskaźniki (Rysunek 2.3).
Okres najnowszy w historii polskich ruchów wędrówkowych cechuje się kilkoma ważnymi aspektami związanymi ze strukturą społeczno-demograficzną populacji osób migrujących. Przede wszystkim silnie zauważalny stał się proces maskulinizacji polskiej emigracji, który oznacza relatywnie wyższy niż to wynika z proporcji płci w naszym kraju udział w odpływie mężczyzn. Tendencje te, obecne już na kilka lat przed akcesją Polski do UE, przybrały jeszcze na znaczeniu tuż po niej (Mioduszewska 2008: 22). Jest to istotna zmiana w stosunku do okresu, który obejmują dane Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r. Jeśli porównamy jednak strukturę populacji emigrującej i powracającej okaże się, że różnice między nimi są nieznaczne, a współczynnik selektywności dla migracji powrotnych jest bliski zeru (WSMPpłeć = 'Mężczyzna' = 0.02).
* wartości uśrednione dla okresu 2002-2008 (do I kwartału) na podstawie danych BAEL, oszacowania przedziałów ufności w Tabeli 3 w Załączniku 1.
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Baza Migrantów BAEL/OBM, Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM oraz BAEL.
Powyższe zestawienie pokazuje, że największe różnice pomiędzy kategorią ludności emigrującej oraz tej, która w ostatnich latach do Polski wróciła, pojawiają się w przypadku grup wiekowych dwudziesto- i trzydziestolatków. Pierwsi z nich wyraźnie dominują w odpływie, ci nieco starsi częściej pojawiają się relatywnie częściej w przypadku powrotnego napływu ludności. Różna jest też mediana wieku dla populacji Polski, subpopulacji emigrantów i remigrantów w wieku co najmniej 15 lat i wynosi odpowiednio 43, 28 i 31 lat.
Kwestia wykształcenia emigrantów budzi chyba największe zainteresowanie i rodzi najgorętsze dyskusje zarówno wśród badaczy, jak i praktyków politycznych. Brak jest jasnej konkluzji teoretycznej, co do selektywności migracji ze względu na poziom ich edukacji (Mioduszewska 2008: 23). Dzieje się tak, bowiem zjawisko postulowanego czy też faktycznego „drenażu mózgów" skłania do stawiania poważnych pytań o ewentualne konsekwencje współczesnych ruchów migracyjnych zwłaszcza dla rozwijających się gospodarek (Employment In Europe 2008). Dla odpływu ludności z Polski i powrotnego napływu daje się zaobserwować, podobnie jak w przypadku wieku migrantów, pewne wzorce selektywności (Rysunek 2.4).
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Baza Migrantów BAEL/OBM, Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM oraz BAEL.
Pozytywna selektywność ze względu na poziom wykształcenia wśród emigrantów występuje w przypadku wszystkich kategorii wykształcenia powyżej gimnazjum. Z kolei remigranci dużo częściej niż emigranci legitymują się wykształceniem zasadniczym zawodowym (WSMP na poziomie 0,20) i nieznacznie częściej najniższymi poziomami wykształcenia (WSMP równe 0,14).
Ostatnią płaszczyzną dla porównania populacji mieszkańców Polski, emigrantów i remigrantów jest ich rozmieszczenie przestrzenne. Zmiennymi, które odpowiadają za geografię procesów mobilności ludności, są w przypadku danych BAEL województwo zamieszkania (dla emigrantów – województwo pochodzenia) oraz klasa miejscowości zamieszkania (pochodzenia). Analizując wartości współczynników selektywności migracji i migracji powrotnych ze względu na pierwszą z wymienionych charakterystyk, można wyróżnić regiony, które, posługując się terminologią zaproponowaną przez E. Lee w modelu migracji zwanym push-pull theory (Lee 1966; por. Górny, Kaczmarczyk 2003: 40), są regionami silnie wypychającymi – WSM 21 dla nich jest dodatni, a WSMP ujemny – oraz te, które są regionami silnie przyciągającymi – WSM mniejszy od zera, a WSMP dodatni 22 . Dla pozostałych kombinacji wartości tych wskaźników kierunek wpływu czynników działających na danym obszarze nie jest określony. Dla okresu 2002-2008 za województwa o charakterze przyciągającym można uznać należące do Polski centralnej i zachodniej: KujawskoPomorskie, Wielkopolskie, Łódzkie oraz Dolnośląskie Z drugiej strony województwami silnie wypychającymi są wyłącznie regiony przygraniczne, niekiedy tradycyjnie emigracyjne – Zachodniopomorskie, Lubuskie, Warmińsko-Mazurskie, Podlaskie, Opolskie oraz Małopolskie (Mapa 2.1.).
21 Formalnie rzecz biorąc jest to Wskaźnik Selektywności Migracji ze względu na zmienną V, jaką jest w tym wypadku województwo pochodzenia migranta, określany dla każdego jej poziomu i (czyli dla każdego województwa).
22 Zastosowanie dwu typów Współczynników Selektywności Migracji jest to tylko jedną z możliwych operacjonalizacji koncepcji E. Lee (1966).
Mapa 2.1. Współczynniki Selektywności Migracji i Współczynniki Selektywności Migracji Powrotnych dla województwa pochodzenia migrantów oraz implikowanych ich wartościami charakter regionów w latach 2002-2008*.
* do I kwartału 2008 roku.
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Baza Migrantów BAEL/OBM, Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM oraz BAEL.
W kontekście badania remigracji warto zwrócić uwagę na fakt, iż jedynie w przypadku 6 województw mamy do czynienia z dodatnią wartością Współczynnika Selektywności Migracji Powrotnych, przy czym dla województw świętokrzyskiego, lubelskiego i wielkopolskiego jest on dosyć wysoki (0,40-0,61). Oznacza to, iż pochodzący z tych obszarów emigranci częściej obierają strategię powrotu do Polski aniżeli wynikałoby to z ich udziału w ogóle emigracji z Polski w tym okresie. Możliwe, że reprezentują oni typ określany przez badaczy migracji Polaków na Wyspy Brytyjskie mianem bocianów – osób, które wyjeżdżają za granicę często i na stosunkowo krótki okres, poświęcają się intensywnej pracy po to, by zgromadzić jak najwięcej środków, które będzie można przetransferować do Polski – lub typ zwany buszującym – reprezentowanym przez stosunkowo bardzo mobilne osoby, które dosyć swobodnie poruszają się po międzynarodowym rynku pracy i wybierają lokalizację w danym momencie dla siebie najbardziej korzystną, stosując strategię intencjonalnej nieprzewidywalności (Drinkwater, Eade, Garapich 2006). Możliwe też, że w przypadku takich województw jak świętokrzyskie i lubelskie mamy do czynienia z grupą ludzi, która nie znalazła dla siebie szans na lokalnym rynku pracy (wysoka selektywność emigracji), nie poradziła sobie jednak też poza granicami kraju (wysoka selektywności migracji powrotnych) i zdecydowała się na powrót do Polski. Potwierdzenie tej hipotezy wymagałoby jednak pogłębionych studiów regionalnych, których niniejsza analiza nie jest w stanie dostarczyć.
Wzorce selektywności emigracji i remigracji obecne są również, jeśli przyjrzymy się strukturze tych subpopulacji ze względu na klasę miejscowości zamieszkania. Wśród emigrantów najwyższą nadreprezentacją cechują się mieszkańcy wsi (WSM na poziomie 0,26), są oni jednak też nadreprezentowani w subpopulacji migrantów powrotnych (WSMP na poziomie 0,15), a zatem zagranica zdaje się zatrzymywać głównie mieszkańców miast, zarówno tych dużych (powyżej 100 tysięcy mieszkańców) jak i mniejszych (Rysunek 2.5).
* wartości uśrednione dla okresu 2002-2008 (do I kwartału) na podstawie danych BAEL, oszacowania przedziałów ufności w Tabeli 5 w Załączniku 1.
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Baza Migrantów BAEL/OBM, Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM oraz BAEL.
2.5. Wpływ akcesji Polski do Unii Europejskiej na selektywność Polskiej remigracji
Badania selektywności emigracji z Polski bazujące na danych BAEL dowiodły, że akcesja Polski do UE miała istoty wpływ na wzorce selektywności odpływu ludności za granicę (Okólski, Mioduszewska 2009, Mioduszewska 2008). Można postawić zatem pytanie, czy w związku z tym rozszerzenie UE miało znaczenie dla selektywności migracji powrotnych do Polski? Dane z Bazy Migrantów Powrotnych BAEL/OBM pozwalają na porównanie wartości podstawowych wskaźników selektywności dla okresu przed- i poakcesyjnego. Miary te należy traktować orientacyjnie, zwłaszcza dla okresu przedakcesyjnego, dla którego mamy stosunkowo niewielką liczbę obserwacji (Tabela 1.5).
Tabela 2.3. Wartości podstawowych Współczynników Selektywności Migracji Powrotnych dla okresu przed- i poakcesyjnego dla lat 2002-2008*.
| Zmienna | | Kategoria | | Wartości WSMP dla poszczególnych zmiennych i kategorii | |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | | przed 1 maja 2004 r. | po 1 maja 2004 r. |
| | Płeć | Mężczyzna | 0,20 | | |
| | Wiek | Wiek mobilny (20-39 lat) | -0,06 | | |
| Wykształcenie | | Wyższe lub policealne | -0,32 | | |
| | | Zasadnicze zawodowe | 0,38 | | |
| Klasa miejscowości zamieszkania | | Miasto powyżej 100 tys. | 0,00 | | |
| | | Wieś | 0,00 | | |
* do I kwartału 2008 roku.
Źródło: opracowanie własne na podstawie Bazy Migrantów BAEL/OBM oraz Bazy Migrantów Powrotnych BAEL/OBM.
Najbardziej wyraźną zmianę selektywności migracji powrotnych obserwujemy w przypadku wykształcenia (spadek wartości WSMP dla poziomu wykształcenia zasadniczego zawodowego o 0,25) i płci – mężczyźni przed akcesją o 20% częściej niż wynikałoby to z proporcji płci wśród emigrantów powracali do kraju, podczas gdy dla okresu poakcesyjnego selektywność remigracji ze względu na płeć niemal całkowicie zanikła. Kategoria wieku mobilnego okazała się nieznacznie niedoreprezentowana w przypadku całego omawianego okresu, co zdaje się potwierdzać tylko trafność definicji tego właśnie przedziału wiekowego. Poakcesyjny napływ migrantów powrotnych jest ponadto selektywny ze względu na klasę miejscowości pochodzenia migrujących Polaków. Po 1 maja 2004 r. zagranica okazała się w pewnym stopniu powstrzymywać przed powrotem mieszkańców dużych miast, przeciwny efekt można zaobserwować w przypadku mieszkańców wsi.
Ogólnie rzecz biorąc, nie można stwierdzić jednego kierunku zmian wzorca selektywności migracji powrotnych w wyniku zmian instytucjonalnych związanych z rozszerzeniem UE o Polskę. Struktura populacji powracającej stała się nieco bardziej podobna do struktury subpopulacji przebywających za granicą pod względem płci, wieku i wykształcenia. Jednak zaznaczyły się wyraźne różnice, jeśli chodzi o klasę miejscowości pochodzenia. Można stawiać sobie pytanie, czy w tym wypadku ma znaczenie fakt dużo trudniejszych „warunków lokalowych" wśród mieszkańców dużych miast. Założenie oddzielnego gospodarstwa domowego w tychże większych miejscowościach wymaga zazwyczaj nabycia odrębnej nieruchomości – domu lub mieszkania – to zaś wiąże się z stosunkowo wysokimi kosztami inwestycyjnymi. Czy trudności lub brak możliwości sfinansowania zakupu własnej nieruchomości może być istotnym czynnikiem powstrzymującym przed powrotami mieszkańców dużych miast? A jeżeli tak, dlaczego efektu tego nie obserwujemy dla okresu przedakcesyjnego? Pytania te wymagają odrębnych studiów, dane BAEL są bowiem zbyt ubogim źródłem informacji dla weryfikacji tej hipotezy.
2.6. Remigranci na polskim rynku pracy
Dzięki informacjom zawartym w Bazie Migrantów Powrotnych BAEL/OBM możliwe jest zarysowanie ogólnej sytuacji ekonomiczno-zawodowej remigrantów po powrocie do Polski zza granicy, choć liczebność zbioru momentami bardzo ogranicza zasięg formułowanych wniosków 23 .
Dodatkowych informacji o tej grupie osób mogą dostarczyć dane Wojewódzkich Urzędów Pracy o liczbie złożonych formularzy E 303, służących do transferu zasiłków dla bezrobotnych z zagranicy i formularzy 301 służących nabyciu prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku, gdy bezrobotny chce, by okres zatrudnienia za granicą (w krajach unijnych) i suma płaconych tam składek ubezpieczeniowych zostały wliczone do ogólnego okresu zatrudnienia i sumy zapłaconych przez niego i jego pracodawcę ubezpieczeń 25 .
Jak pokazują dane z lat 2002-2006, 44% remigrantów w momencie badania było zatrudnionych, samozatrudnionych, bądź świadczyło nieodpłatną pomoc rodzinie 24 , co jest wartością zbliżoną do tych charakteryzujących ogół populacji Polski (w zależności od kwartału i roku badania wskaźnik ten waha się od 40 do 50%). Jak się jednak okazuje jedynie 48% spośród tych, którzy nie świadczą w żaden sposób (płatny czy też bezpłatny) pracy, deklaruje, iż zarejestrowało się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni.
23 Dalsze analizy odnosić się będą jedynie do roku 2006, bowiem tylko dla tego okresu Ośrodek Badań nad Migracjami dysponuje dodatkowymi informacjami pochodzącymi ze szczegółowej ankiety ZD.
25 Dane uzyskane dzięki uprzejmości członków Zespołu Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów.
24 Ze względu na konstrukcję zbioru danych, jakim jest Baza Migrantów Powrotnych BAEL/OBM, nie jest możliwe dokładne określenie, jaki okres dzieli respondenta od powrotu do momentu pierwszego badania, w którym udziela on informacji o zatrudnieniu. Okres ten nie może być jednak dłuższy niż rok i trzy miesiące.
Formularze te ewidencjonowane są jednak dopiero od dnia 1 maja 2005 r., nie dają więc pełnej możliwości porównania z prezentowanymi danymi BAEL. Niemniej jednak wskazują one na pewne tendencje będące wypadkową skali migracji powrotnych i sytuacji remigrantów na rynku pracy.
Krajami, w których pracowali wnioskujący o nabycie praw do świadczeń społecznych były przede wszystkim Wielka Brytania (26% wszystkich formularzy złożonych po 1 maja 2005 r.) oraz Niemcy (18%), za co odpowiedzialni są zapewne posiadający podwójne polskoniemieckie lub niemieckie obywatelstwo mieszkańcy Dolnego Śląska. Zaskakującą trzecią pozycję w tym rankingu zajmują Czechy (11% formularzy), za nimi zaś z 10-procentowym udziałem znajdują się Holandia i Hiszpania. Irlandia i Włochy zajmują dopiero 6 i 7 pozycję z odpowiednio 8 i 4% złożonych wniosków. Dane te w niewielkim stopniu zdają się odzwierciedlać rzeczywistą skalę i rozmieszczenie polskiej remigracji (casus Czech). Należy pamiętać, że nie wszyscy powracający zza granicy będą aplikować o uznanie składek czy czasu pracy przepracowanego za granicą. Przede wszystkim, jak już zostało podkreślone, tylko część bezrobotnych rejestruje się w Powiatowych Urzędach Pracy. Bez wątpienia też pewien ich odsetek podejmował za granicą zatrudnienie w szarej strefie, co nie pozwala na nabycie odpowiednich świadczeń społecznych.
W ciągu pierwszego półrocza funkcjonowania tej procedury (od 1 maja 2005 roku) zanotowano ponad 2 tys. zgłoszeń na drukach E 301, w 2006 roku ich liczba wyniosła ponad 4,5 tys., w 2007 roku było ich już ok. 5,7 tys. a tylko do października 2008 r. Wojewódzkie Urzędy Pracy zarejestrowały ich już ponad 8,7 tys. Najwięcej wniosków w całym tym okresie złożyli mieszkańcy Dolnego Śląska (28% wszystkich zgłoszeń), Wielkopolski (13%) i Podkarpacia (8%), najmniej bezrobotni na Lubelszczyźnie i w Lubuskiem (po 1%) oraz w Łódzkiem i na Podlasiu (po 2%). W sumie w 2008 roku zgłoszono 1510 aplikacji o transfer zasiłków z zagranicy (E 303) i 10560 aplikacji o wliczenie okresu zagranicą do zasiłku otrzymywanego w Polsce (E301).
* * *
Punkt ciężkości przedstawionych w tym rozdziale wyników położony został głównie na badaniu struktury remigracji, porównaniu jej do struktury emigracji i populacji Polski z lat 2002-2008 i, co za tym idzie, wskazaniu źródeł i potencjalnych wyjaśnień dla selektywności tego procesu. Okazuje się bowiem, że podobnie jak emigracja z Polski jest wysoce selektywna, selektywna jest również i remigracja do Polski. Posłużywszy się mało formalną, ale obrazową metaforą, można powiedzieć, że w wyniku tych procesów następuje swoiste „wypłukiwanie" populacji Polski z pewnych kategorii ludności. Zjawisko to ma miejsce, gdy pewne kategorie ludności są nadreprezentowane w odpływie i niedoreprezentowane w stosunku do proporcji w subpopulacji emigrantów w napływie powrotnym do kraju (jak ma to miejsce w przypadku osób z wykształceniem wyższym lub policealnym czy wśród osób w pomiędzy 20 a 29 rokiem życia). Na tej samej zasadzie można wyróżnić różne typy krajów docelowych, które przyciągają pewien odsetek emigrantów, zaś w podróż powrotną do kraju „wysyłają" ich proporcjonalnie mniej (Wielka Brytania, USA, prawdopodobnie też Irlandia). Lustrzany, analogiczny efekt zachodzi w przypadku niektórych regionów w Polsce, które
W niniejszej części opracowania zaprezentowane zostały wyniki autorskiego opracowania danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności z lat 2002-2008 (do I kwartału) wzbogacone o kilka informacji z rezultatów modułu ad hoc BAEL z II kwartału 2008 roku oraz o dane Wojewódzkich Urzędów Pracy dotyczących liczby wniosków o uznanie czasu pracy i sumy składek ubezpieczenia wypracowanych podczas zatrudnienia w innych krajach UE. Największą wartością zaprezentowanych analiz jest zebranie stosunkowo bogatego materiału informacyjnego tkwiącego w danych BAEL, które do tej pory nie były w zaproponowany tu sposób wykorzystywane.
działają silnie przyciągająco (Dolnośląskie, Kujawsko-Pomorskie, a zwłaszcza Wielkopolskie i Łódzkie) lub wypychająco (Zachodniopomorskie, Warmińsko-Mazurskie, Lubuskie, Małopolskie, a ze szczególną siłą Opolskie i Podlaskie).
Na podstawie zaprezentowanych danych trudno jest dokonać głębszych analiz dotyczących sytuacji remigrantów na polskim rynku pracy, niemniej jednak te wskazówki, jakich owe szczątkowe dane nam dostarczają, każą przypuszczać, że sytuacja ta nie jest dużo gorsza niż sytuacja ludności niemigrującej.
Akcesja Polski do UE wpłynęła na wzorce selektywności remigracji podobnie, jak nie była bez znaczenia dla tychże wzorców, ale dotyczących odpływu ludności z kraju. Selektywność remigracji zmalała w przypadku takich zmiennych, jak wykształcenie czy płeć, pozostała niezmienna dla kategorii wieku mobilnego i wzrosła dla charakterystyk związanych z klasą miejscowości pochodzenia.
Powyższe wnioski należy traktować ze szczególną ostrożnością. Kwestia reprezentatywności danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności w przypadku badania migracji ludności nadal pozostaje dyskusyjna. Badacze migracji na całym świecie stawiają dopiero pierwsze kroki, jeśli chodzi o umiejętność wiarygodnego posługiwania się danymi Labour Force Survey. Niemniej jednak analizy bazujące właśnie na tych danych dostarczyły niezwykle cennych, potwierdzających wiele intuicji, ale też i już zweryfikowanych faktów, informacji na temat migracji (Drinkwater, Eade, Garapich 2006; Grabowska-Lusińska, Okólski 2008; Kaczmarczyk, Mioduszewska, Żylicz 2009). O użyteczności tego badania niech świadczy pierwsza poważna próba jego dostosowania do badania migracji w postaci przywoływanego kilkakrotnie w niniejszym opracowaniu dedykowanego modułu ad hoc BAEL z II kwartału 2008 r.
Rozdział 3. Poakcesyjni migranci powrotni w badaniach poza statystyką publiczną
Izabela Grabowska-Lusińska
3.1. Deklaracje chęci pozostania i powrotów w badaniach poza statystyką publiczną i ich wiarygodność
Badania dotyczące deklaracji, intencji, planów powrotów z emigracji, zrealizowane najczęściej metodą sondażową, nie dostarczają wymiernych informacji na temat migracji powrotnych. Jest tak z kilku powodów.
Dlatego istotne jest, aby w zakresie badań dostępnych poza statystyką publiczną, korzystać z danych o charakterze jakościowym, które pozwalają na zrozumienie zachowań, działań, strategii i ich uwarunkowań w odniesieniu do powrotów z migracji.
Po pierwsze, badania te nie są w żadnym stopniu reprezentatywne, ponieważ, jak zostało powiedziane wcześniej, nie istnieje operat losowania, który zapewniałby możliwość zbudowania próby reprezentatywnej dla całej populacji emigrantów z Polski. Po drugie, badania o tym charakterze są realizowane najczęściej w kraju emigracji, w związku z tym powrót jest rozpatrywany nie w kategorii faktu społecznego, ale wyobrażenia, nawet jeżeli ma kształt planu. Po trzecie, sam proces migracji, zwłaszcza tej migracji poakcesyjnej, jest bardzo dynamiczny. W związku z tym powrót może być równie spontaniczny jak wyjazd, i może być wywołany bodźcem, lub zbiorem bodźców indywidualnych dla każdego migranta.
Nie oznacza to jednak, że badania sondażowe na temat migracji powrotnych nie są realizowane. Poniżej został zaprezentowany przegląd dostępnych wyników badań sondażowych dotyczących deklaracji, planów, wyobrażeń powrotów z emigracji. Wyniki tych badań należy jednak traktować z ogromną ostrożnością, ponieważ dają raczej mgliste wyobrażenie o istocie całego zjawiska.
(1) intencji pozostania w kraju emigracji (badanie University of Surrey) oraz badaniu ogólnych planów powrotów oraz
Badania sondażowe dotyczące deklaracji i planów powrotów mogą odbywać się na kilku poziomach:
(2) planów powrotów w odniesieniu do strategii migracyjnych i charakterystyk społeczno-demograficznych badanych (badanie Migpol, badanie ARC Rynek i Opinia, badanie portalu Money.pl oraz irlandzkiej firmy konsultingowej CPI; badanie WUP w Gdańsku i EURES);
(3) wyobrażeń o perspektywach w Polsce, głównie tych dotyczących pracy (badanie portalu Money.pl) oraz deklaracji na temat mobilności terytorialnej po powrocie (badanie WUP w Gdańsku i EURES)
Intencje pozostania w kraju emigracji, plany i deklaracje dotyczące powrotów
W terenowym badaniu kwestionariuszowym zrealizowanym przez University of Surrey 26 ponad 18% badanych zadeklarowało intencję pozostania zagranicą poniżej 6 miesięcy, a ponad 15% planowało zostać na stałe. Najbardziej zaskakująca jest grupa osób –
26 Badanie zostało zrealizowane w 2007 r. na próbie kwotowej, opartej na strukturze cech Polaków zarejestrowanych w systemie Worker Registration Scheme (WRS). Wywiady kwestionariuszowe były realizowane w miejscach najczęściej odwiedzanych przez Polaków: przed kościołami, w polskich sklepach, supermarketach, klubach, organizacjach polonijnych, na ulicach, gdzie występuje największa koncentracja Polaków. Przebadano 505 osób w 7 lokalizacjach (Londyn, Bournemounth, Edynburg, Peterborough, Liverpool, Slough i Luton).
prawie 30% - które nie wiedzą, czy pozostaną (na jakiś czas, na stałe), czy wrócą. Grupa ta przyjmuje postawę wyczekującą (Tabela 3.1).
Tabela 3.1. Intencja długości pobytu w Wielkiej Brytanii
| Jak długo zamierza pozostać w Wielkiej Brytanii | Częstość |
|---|---|
| Poniżej 6 miesięcy | 94 |
| Pomiędzy 6 miesięcy a 2 lata | 64 |
| Pomiędzy 2 lata a 5 lat | 63 |
| Ponad 5 lat | 56 |
| Na stałe | 78 |
| Nie wiem | 150 |
Źródło: University of Surrey, Polish Migrants Survey dla BBC Newslight 2007.
Podobnie w badaniu WUP Gdańsk i EURES 27 , które zostało zrealizowane w 2008 r. podczas targów pracy w Dublinie: 47,7% nie ma zdania (czy zostać, czy wrócić), 40,2% ankietowanych zdecydowało się na powrót, 12,1% na pozostanie w kraju emigracji (Konkol, Średziński 2008).
W badaniu irlandzkiej komercyjnej agencji zatrudnienia CPL, 33% wśród 500 Polaków-klientów agencji wyraziło zamiar powrotu do Polski, natomiast w ankietowym badaniu internetowym portalu Money.pl 28 , ponad 40% respondentów-internautów biorących udział w badaniu zadeklarowało, iż bierze pod uwagę powrót do kraju (Rysunek 3.1).
Rysunek 3.1. Plany dotyczące powrotów emigrantów-internautów
Czy bierzesz pod uwagę powrót do Polski?
Kiedy planujesz wróci
ć ?*
*odpowiadały tylko te osoby, które zadeklarowały powrót
Źródło: internetowe badanie ankietowe Money.pl 2008 w: Dwornik 2008.
Zaledwie połowa respondentów biorących udział w badaniu instytutu badawczego ARC Rynek i Opinia miała w 2007 roku 29 stosunkowo dokładnie określone plany powrotu do
27 Badanie miało charakter ankietowy i zostało zrealizowane w marcu 2008 r. podczas targów pracy w Irlandii.
28 Internetowe badanie ankietowe zostało przeprowadzone w dniach 20-27 października. Wzięło w nim udział 1998 internautów: dorosłych osób, pracujących zagranicą (Dwornik 2008).
Na ankietę odpowiedziało 107 osób.
29 Badanie „Polscy konsumenci w Wielkiej Brytanii i Irlandii" zostało zrealizowane przez instytut badawczy ARC Rynek i Opinia na próbie N=1389 respondentów pracujących w Wielkiej Brytanii i Irlandii, przebywających na ich terenie od co najmniej 3 miesięcy i planujący dalszy pobyt przez co najmniej 3 miesiące.
kraju, czyli planowała wrócić w ciągu 4 lat. Co czwarty badany nie miał jeszcze sprecyzowanych planów na przyszłość, a emigranci w Wielkiej Brytanii częściej deklarowali chęć pozostania za granicą na stałe. Warto zwrócić uwagę na to, że aż tak wielu emigrantów deklarowało, że chce wrócić za 5 do 10 lat. Takie plany są zbyt długofalowe i raczej nie przełożą się na rzeczywistość.
Źródło: ARC Rynek i Opinia 2007.
Plany powrotów a strategia migracyjne, wykształcenie, wiek i płeć
Jak wynika z terenowego badania kwestionariuszowego Migpol 30 , zrealizowanego na próbie kwotowej Polaków w Wielkiej Brytanii i w Irlandii, populacja emigrantów przejawia szerokie spectrum strategii migracyjnych. Poniższa tabela pokazuje długość pobytu emigrantów w zestawieniu z intencją pozostania na Wyspach Brytyjskich (Tabela 3.2)
30 Badanie Migpol „Badanie sondażowe wśród obywateli polskich zamieszkałych w Wielkiej Brytanii i w Irlandii" (Garapich, Osipovič 2007) zostało zrealizowane we wrześniu 2007 r. na próbie dobranej w sposób kwotowy. Badaniem zostały objęte osoby, które spełniały następujące warunki: byli urodzeni w Polsce, mieli polskie obywatelstwo, przyjechali do UK lub Irlandii w 1989 roku lub później i mieli w momencie badania 18 i więcej lat. Dobrano najbardziej aktualny zbiór danych brytyjskiego Labour Force Survey (za okres styczeńmarzec 2007 r.), który zawierał 486 osób spełniających definicyjne kryteria populacji objętej badaniem. Przy ustalaniu kwot wykorzystano rozkład płci i wieku obliczony na podstawie brytyjskiego LFS w wyselekcjonowanej grupie polskich migrantów. Badanie zrealizowano na dworcach autobusowych, lotniskach i pokładach samolotów wśród pasażerów z i do Wielkiej Brytanii czy Irlandii.
Tabela. 3.2. Deklarowane intencje pozostania w Wielkiej Brytanii i w Irlandii (w %)
| Planowany dalszy pobyt w kraju docelowym | Okres dotychczasowego pobytu w kraju docelowym | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | Poniżej 6 miesięcy | Od 6 miesięcy do 1 roku | Od 1 roku do 2 lat | Od 2 do 5 lat | Od 5 do 10 lat | Od 10 do 18 lat | Ogółem |
| Poniżej 6 miesięcy | 34,8 | 4,1 | 10,8 | 7,8 | 3.3 | 8,3 | 13,4 |
| 6 miesięcy – 2 lata | 13,4 | 21,5 | 11,2 | 11,4 | 9,8 | 4,2 | 12,6 |
| 2 – 5 lat | 11,2 | 19 | 23,4 | 15,9 | 14,1 | 4,2 | 16,9 |
| 5 lat i więcej | 5,8 | 11,6 | 10,8 | 16,5 | 14,1 | 4,2 | 11,7 |
| Na stałe | 8,9 | 14 | 11,9 | 17,7 | 25 | 50 | 15,2 |
| Nie wiem | 25,9 | 29,8 | 31,9 | 30,8 | 33,7 | 29,2 | 30,2 |
| Ogółem | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
Źródło: Garapich, Osipovič 2007: 23 (projekt Migpol).
Z zestawienia wynika, że emigranci przejawiają tym niższą skłonność do powrotu, im dłużej przebywają zagranicą. Podobny obraz widoczny jest w badaniu internetowym portalu Money.pl. (Tabela 3.3).
Tabela 3.3. Strategia migracyjna a decyzja o powrocie wśród emigrantów-internautów (w %)
| Długość stażu pracy zagranicą | Odsetek deklarujących powrót | Z tego*: do końca roku |
|---|---|---|
| Mniej niż rok | 62,6 | 32,6 |
| Od 1 do 2 lat | 57,3 | 10,9 |
| Od 3 do 4 lata | 55,3 | 7,4 |
| 5 lat i więcej | 47,2 | 8,4 |
* punktem wyjścia był odsetek osób, które zadeklarowały chęć powrotu
Źródło: internetowe badanie ankietowe portalu Money.pl 2008 w: Dwornik 2008.
Jednak, co jest najbardziej uderzające w przypadku badanych w projekcie Migpol, to fakt, że największą grupę osób w próbie- ok. 30% stanowią osoby, które przyjmują wspomnianą postawę wyczekiwania, bądź niewiązania dalszych planów z jednym konkretnym miejscem, co wpisuje się w strategię intencjonalnej nieprzewidywalności, wspomnianych już „buszujących" (Garapich, Osipovič 2007: 23). Potwierdzenie tego wniosku znajduje się również we wspomnianym badaniu terenowym zrealizowanym przez University of Surrey.
W grupach wiekowych 20-29 lat w badaniu WUP Gdańsk i EURES, prawie 50% osób chce wrócić do kraju. Natomiast w grupie wiekowej 30-39 i 40-49 dominują osoby niezdecydowane, przyjmujące, wspomnianą na początku, postawę wyczekującą.
Jak wynika z badań ankietowych zrealizowanych przez WUP w Gdańsku i EURES (Konkol, Średziński 2008) podczas targów pracy w Irlandii, płeć nie ma znaczenia przy podejmowaniu decyzji o powrocie, ale już wiek i wykształcenie mają (co potwierdzają również badania ARC Rynek i Opinia i portalu Money.pl).
Jeżeli chodzi o oddziaływanie wykształcenia na plany dotyczące powrotów, w badaniu ARC Rynek i Opinia ustalono, że zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i w Irlandii grupa niezdecydowanych, przyjmujących postawę wyczekującą jest większa wśród osób z wykształceniem średnim zawodowym, aniżeli tych z wykształceniem wyższym. Natomiast jeżeli chodzi o rychły powrót, częściej zamierzają wrócić ci z wykształceniem wyższym, głównie z Irlandii, w mniejszym stopniu z Wielkiej Brytanii (Rysunek 3.3.).
Rysunek 3.3. Plany dotyczące powrotu a wykształcenie
Irlandia
Wielka Brytania
Źródło: ARC Rynek i Opinia 2007.
Wyobrażenia o perspektywach pracy w Polsce i mobilności terytorialnej
Jednym z istotnych aspektów powrotów (także na poziomie deklaracji) są pomysły na to, co respondenci będą robili po powrocie, w Polsce. W badaniu internetowym portalu Money.pl zadano konkretne pytanie o perspektywy pracy w Polsce. Tylko co 12 badany emigrant-internauta deklarujący powrót ma pewną pracę w Polsce. Zdaniem ponad 30% respondentów wykształcenie i doświadczenie zdobyte zagranicą, pozwoli znaleźć posadę również w Polsce, bez wcześniejszego planowania. Co dwudziesty migrant ankietowany przez Internet chce żyć po powrocie z oszczędności. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, że większość badanych przez Money.pl będzie wracała w przysłowiowe „ciemno".
Tabela 3.4. Perspektywy pracy w Polsce (w %)
*odpowiadały osoby, które zadeklarowały powrót
Źródło: internetowe badanie ankietowe portalu Money.pl 2008 w: Dwornik 2008.
Jak wynika z badania WUP Gdańsk i EURES, 49,5% badanych ma zamiar wrócić do tej samej miejscowości, a 14% do tego samego regionu. Ponad 33% nie ma określonego miejsca powrotu i bierze pod uwagę całą Polskę, co może również potwierdzać przesłanki o spontaniczności migracji poakcesyjnej.
3.2. Zachowania migrantów powrotnych
Patrząc na zachowania migrantów poakcesyjnych w dostępnych badaniach, można zaobserwować trzy główne tendencje zachowań reprezentowanych przez trzy odmienne typy migrantów: (1) osób, dla których migracja z założenia jest krótkoterminowa, albo cyrkulacyjna; (2) tych którzy zajmują „postawę wyczekującą" (wśród nich znajduje się kategoria tych, którzy już są gotowi i czekają na odpowiedni bodziec) oraz (3) tych, którzy już podjęli decyzję o pozostaniu na stałe (choć nie zawsze to się musi ziścić) w kraju przyjmującym.
W tym miejscu można wyróżnić czynniki zarówno zachęcające, jak i zniechęcające do powrotu. Z wywiadów fokusowych wynika (Garapich 2007: 19), że najbardziej zniechęcającym do powrotu czynnikiem jest atmosfera w miejscu pracy oraz sama kultura pracy. Migranci, zwłaszcza ci wysoko wykwalifikowani oraz ci myślący o założeniu własnej działalności gospodarczej, narzekali na mentalność („zaściankowość") i tradycjonalizm zachowań na polskim rynku pracy oraz dyskryminację kobiet. Respondenci podnosili również ogólną kwestię traktowania obywatela w Polsce oraz wzajemnego traktowania się ludzi: brak zaufania, przyjaznego nastawienia, zainteresowania drugą osobą.
Rozważając plany powrotów, przeczekania i pozostania w kraju emigracji warto odnieść się do kwestii: na ile powrót z migracji jest atrakcyjny dla migranta? Pamiętajmy jednak, że ludzie podejmowali decyzje o wyjeździe do pracy do konkretnego kraju ze względu na jego atrakcyjność, na którą wpływ miał splot określonych czynników, zarówno tych leżących w strukturze rynku pracy kraju przyjmującego, jak i tych odnoszących się do otoczenia migranta (sieci migranckie, miejsce pracy, sytuacja osobista).
Wśród czynników zachęcających migrantów do powrotów do Polski, respondenci wymieniali przede wszystkim rozwój gospodarczy Polski. Migranci, zwłaszcza ci dobrze wykształceni oraz wykonujący pracę w swoim zawodzie, wskazywali na lepszy zwrot z kapitału kulturowego (Bourdieu 1986) w Polsce i możliwości wykorzystania doświadczenia zawodowego zdobytego zagranicą.
Po kilku latach emigracji wielu Polaków dochodzi do wniosku, że to Polska właśnie jest tym miejscem, gdzie „czują się jak u siebie", „czują się, jak ryba w wodzie": znają kody kulturowe, funkcjonowanie społeczeństwa etc. (a np. w Londynie „każdy jest skądś").
Zachętą dla tych, którzy myślą o założeniu własnej działalności gospodarczej może być w dalszym ciągu poczucie pionierskości takich działań (po powrocie z pracy zagranicą). Dodatkowym czynnikiem zachęcającym do powrotów może być przeświadczenie, że w Polsce życie jest „tańsze", zatem warunki życiowe mogę być znacznie wyższe (np. w porównaniu z drogim Londynem).
Z badań Garapicha (2007: 23) wynika, że podobny zestaw motywacji wprowadza ludzi w ruch powrotny, co w ruch wyjazdu z Polski. Ci, dla których wyjazd za granicę był elementem procesu kapitalizowania zasobów (wykorzystania własnych kwalifikacji) wśród potencjalnych korzyści z wyjazdu wymieniają najczęściej: możliwości rozwoju zawodowego, dokształcenia, nowe wyzwania, kontynuację kariery zawodowej– po prostu bycie na „szlaku rozwoju zawodowego". Jeżeli powrót do kraju jest postrzegany jako uwstecznianie się w rozwoju zawodowym, to będzie postrzegany przez migrantów jako czynnik zniechęcający do remigracji. Poza sferą zawodową na decyzję o emigracji i ewentualnym powrocie ma wpływ sytuacja rodzinna migranta (posiadanie współmałżonka, partnera oraz dzieci).
Strategie powrotów można również odczytać z zachowań dotyczących monitorowania sytuacji w Polsce, np. poprzez media i kontakty z bliskimi, którzy pozostali w Polsce. W badaniu „Migresearch" (Garapich, Osipovič 2007) zadano pytanie dotyczące sprawdzania
Strategie dotyczące powrotów można odczytać przez pryzmat kliku płaszczyzn aktywności społeczno-zawodowej migrantów: procesu edukacyjnego dzieci, które przebywają z migrantami na emigracji; zakupu nieruchomości w kraju emigracji (bądź w kraju powrotu) oraz zachowań dotyczących monitoringu sytuacji w Polsce (sytuacji na rynku pracy; cen gruntów i nieruchomości; systemu podatkowego etc.). Z analizy IPPR na podstawie brytyjskiego Labour Force Survey (2007) wynika, że 21% Polaków przebywających w Wielkiej Brytanii zaciągnęło kredyty hipoteczne, bądź innego rodzaju zobowiązania pożyczkowe pod zastaw nieruchomości, co oznacza, że ich skłonność do powrotu będzie znacznie obniżona.
sytuacji ekonomicznej w kraju pochodzenia w celu rozważenia decyzji o powrocie, na które prawie 35% respondentów odpowiedziało twierdząco, ale aż 60% stwierdziło, że tego nie robi. Może to wskazywać na fakt, że nie tylko sytuacja gospodarcza decyduje o ruchu migracyjnym w powrotnym kierunku. W badaniu tym poproszono także respondentów o ustosunkowanie się do stwierdzenia: „Obserwuję i czekam, aż poprawi się sytuacja w kraju". W tym przypadku 40% powiedziało, że tak się właśnie zachowuje, a prawie 50%, że to stwierdzenie nie oddaje ich postawy (Garapich, Osipovič 2007: 25). Aby lepiej zrozumieć postawy i zachowania migrantów postawiono przed respondentami stwierdzenie: „Dzielę życie między Polską i Wielką Brytanią/Irlandią, więc interesuję się sytuacją w obu państwach" – tutaj prawie 54% respondentów zgodziło się z tym stwierdzeniem, co sugeruje pewną skłonność do stosowania strategii „wyczekiwania", wywodzącej się z intencjonalnej nieprzewidywalności.
Co ciekawe migranci zdają sobie sprawę, myśląc o ewentualnym powrocie do Polski, że z jednej strony ciągły stan, intencjonalnej przecież, niepewności, celowe życie na walizkach nie może przecież trwać wiecznie, ale z drugiej strony najchętniej trwaliby w nim, jak najdłużej ze względu na, w miarę, zadowalające warunki życiowe (Garapich 2007: 18). Pytanie, które zrodziło się w głowach uczestników wywiadu fokusowego dotyczyło kwestii: miejsca ostatecznego osiedlenia i „zerwania ze stanem płynności". Dodajmy, że grupa, którą nurtowały tego typu kwestie była specyficzna, bo składała się z wysoko wykwalifikowanych pracowników sektora informatycznego i finansowego londyńskiego City.
* * *
Po pierwsze należy podchodzić z dużą ostrożnością do wyników badań sondażowych dotyczących deklaracji, planów, intencji, wyobrażeń o powrotach z migracji, gdyż są one tylko bardzo orientacyjnym źródłem danych.
Powyższy przegląd badań, dostępnych poza statystyką publiczną, a dedykowanych migracjom w ogóle, w szczególności zaś migracjom powrotnym, pozwala wysnuć kilka wniosków.
Po drugie migracje poakcesyjne są wysoce spontanicznym procesem, w którym dominującą strategią działań jest strategia intencjonalnej nieprzewidywalności. Oznacza to, że powroty z migracji również mogą się wpisywać w ten mechanizm.
Ustalenia te mogą stanowić jedynie „nawigację" do zrozumienia istoty poakcesyjnych migracji powrotnych, a nie podstawę do wiążących wniosków.
Rozdział 4. Reintegracja poakcesyjnych migrantów powrotnych na polskim rynku pracy- wyniki analizy jakościowej
Ewa Matejko
Dotychczasowe badania nad migracjami powrotnymi dostarczyły różnorodnych typologii migrantów powrotnych. Można przytoczyć popularną w literaturze o tematyce migracyjnej typologię Francesco Cerase (1974), który uwzględniając sytuację kraju wysyłającego i przyjmującego migranta oraz poziom osiągniętych celów migracyjnych, wyróżnił cztery typy powrotów: 1) powrót z powodu porażki, 2) powrót zachowawczy, 3) powrót innowacji, 4) powrót na emeryturę 31 . Georg Gmelch (1980) wskazał konieczność powiązania intencji do emigracji z motywacjami powrotu, określając trzy typy migrantów powrotnych: 1) migranci powrotni, którzy emigrowali z intencją migracji okresowej, a powrót jest wynikiem realizacji zamierzonych celów, 2) migranci powrotni, którzy emigrowali z intencją migracji osiedleńczej, jednak pod wpływem przyczyn zewnętrznych, jak rodzina, czy pogarszające się warunki ekonomiczne kraju przyjmującego, wrócili do ojczyzny; oraz 3) migranci powrotni, którzy emigrowali z intencją migracji osiedleńczej, jednak pod wpływem przyczyn wewnętrznych określanych jako problemy integracyjne w kraju przyjmującym wrócili do ojczyzny. Warto wspomnieć również o typologii migracji powrotnych Polaków Agnieszki Weinar (2002), która wyróżniła 1) powroty z powodów racjonalnych odnoszące się do osób, które poprzez powrót widzą szanse na pomnażanie kapitałów, w tym w szczególności kapitału ekonomicznego, 2) powroty z powodów sentymentalnych reprezentowane przez osoby wracające z powodów emocjonalnych, metafizycznych i wartości ideologicznych, dla których istotny jest kapitał kulturowy i społeczny, oraz 3) powroty migrantów posiadających cechy typu racjonalnego i sentymentalnego.
Zmiany w okresie, kiedy odbyła się emigracja dotyczą zarówno osoby samego migranta, jak również kraju wysyłającego. Dynamiczne przemiany społeczno-gospodarcze w Polsce, spowodowane między innymi akcesją Polski do UE, jak również doświadczenie migranta, który funkcjonował w społeczeństwie i gospodarce rozwiniętego kapitalizmu Wielkiej Brytanii, czy Irlandii, to warunki wymagające ze strony migranta powrotnego przystosowania się. Remigrant, mimo iż jest obywatelem rodzimym posługującym się tym samym językiem, podlega procesowi ponownej adaptacji (Gmelch 1980). Readaptację
Wymienione powyżej typologie zasadniczo oparte są na analizie zależności przyczyn emigracji i powrotu, intencjach związanych z pobytem w kraju ojczystym, stopniu realizacji osiągniętych celów w kraju emigracji, a w niewielkim wymiarze nawiązują do stopnia adaptacji migrantów w kraju ojczystym oraz ich postaw wobec zmian sytuacji społecznej i gospodarczej w ojczyźnie 32 . Mając na uwadze dotychczas przeprowadzone badania podjęta została próba odpowiedzi na pytanie, jak przebiega readaptacja migrantów powrotnych w kraju ojczystym, i jak wpływa na trwałość powrotu, oraz jakie modele powrotu to implikuje.
31 Powrót z powodu porażki zagranicą (return of failure) dotyczy migrantów którzy nie zrealizowali założonych celów migracyjnych i nie zintegrowali się w kraju przyjmującym. Powrót z powodów zachowawczych (return of conservatism) odnosi się do osób, które podczas pobytu zagranicą były nastawione na realizację planów zarobkowych zagranicą i powrót do ojczyzny po ich realizacji. Z kolei powrót innowacji (return of innovation) to powrót osób, które osiągnęły sukces zagranicą i wracają do kraju z myślą wykorzystania pozyskanych kapitałów ekonomicznego w ojczyźnie. Natomiast powrót na emeryturę (return of retirement) dotyczy migrantów, którzy po osiągnięciu wieku emerytalnego starość chcą spędzić w kraju ojczystym
32 Pytania o przyszłość są zwykle obarczone ryzykiem i trudno jest z nich wysuwać wnioski całkowicie zadowalające badaczy społecznych. Niemniej jednak pytania o plany migracyjne mogą dostarczyć informacji na temat postaw migrantów wobec zmian, jakie mogą dokonać się podczas pobytu w ojczyźnie.
rozumiemy jako ponowne przystosowanie się migranta do funkcjonowania w ojczyźnie w kontekście ekonomicznym, społeczno-kulturowym i prawno-instytucjonalnym.
Dla uporządkowania niniejszej analizy dokonane zostało rozróżnienie na etapy powrotu: 1) podjęcie decyzji o powrocie i przygotowanie do powrotu, 2) 'urządzanie się' w ojczyźnie, 3) readaptacja pełna lub niemożność readaptacji w ojczyźnie. Następnie na podstawie informacji o adaptacji migrantów powrotnych w ojczyźnie oraz ich postaw wobec zmian sytuacji w kraju ojczystym przedyskutowane zostaną modele powrotów i typy migrantów powrotnych.
4.1. Podjęcie decyzji o powrocie i przygotowania
Z przeprowadzonych wywiadów wynika, iż sytuacja migranta na rynku pracy i uwarunkowania rodzinne zarówno w ojczyźnie, jak i kraju przyjmującym miały istotny wpływ na podjęcie decyzji o powrocie do ojczyzny.
Równie ważnym czynnikiem powrotu do ojczyzny były powody rodzinne, które respondenci określali jako tęsknotę za rodziną i najbliższymi pozostającymi w Polsce. Natomiast osoby posiadające rodziny w kraju przyjmującym, a w szczególności posiadający małe dzieci argumentowali chęć powrotu do ojczyzny potrzebą bliższego kontaktu dzieci z dziadkami), jak również ich wychowaniu w rodzimej kulturze oraz kształceniu w polskim systemie edukacji. W przypadku posiadania rodziny lub partnera obcokrajowca koszty przeniesienia gospodarstwa domowego były wysokie.
Za granicą istotnym czynnikiem decyzyjnym skłaniającym do pozostania na emigracji było posiadanie pracy zgodnej z kwalifikacjami, możliwość rozwoju w danej firmie czy instytucji, jak również wysokość osiąganych płac i koszty życia. Równie ważnym ekonomicznym elementem rozważanym podczas podejmowania decyzji o powrocie do ojczyzny były świadczenia społeczne dla rodzin z dziećmi. Jest to ważny czynnik przyciągający do kraju emigracji szczególnie w przypadku rodzin pozostających w Wielkiej Brytanii. Dopłaty do wynajmu mieszkania, darmowa opieka zdrowotna dla dzieci i przewlekle chorych członków rodzin, to tylko niektóre przykłady wsparcia ze strony kraju przyjmującego, które wpływają na ekonomiczne uzasadnienie pozostania w kraju emigracji. W sytuacji, gdy jeden lub kilka z wymienionych elementów nie spełniały oczekiwań migrantów podejmowali oni działania mające na celu poszukiwanie pracy na innych rynkach. Z uwagi na niższe koszty transakcyjne, jako jedną z pierwszych możliwości rozważali powrót do ojczyzny.
Na przygotowanie do powrotu najwięcej czasu poświęcali respondenci pozostający zagranicą z rodzinami. Działania gospodarstw migranckich rozpoczynały się od poszukiwania pracy w Polsce. Następnie, gdy otrzymywali satysfakcjonującą pracę podejmowali takie działania zagranicą jak zamknięcie konta, rozliczenie podatków, złożenie wymówienia z pracy oraz rozwiązanie umowy o wynajęcie mieszkania. Pionierami powrotu byli mężczyźni, którzy jako pierwsi znajdowali pracę w Polsce. Powrót rodzin wiązał się z pozostaniem kobiet z dziećmi zagranicą jeszcze przez okres od 2 do 3 miesięcy, zanim małżonek/ partner nie rozpoczął pracy w Polsce, znalazł miejsca zamieszkania i szkoły dla dzieci. Kiedy sytuacja zawodowa głowy rodziny i mieszkaniowa była ustabilizowana wówczas następował powrót wraz z dziećmi, a partnerki rozpoczynały poszukiwanie pracy.
Okres przygotowań do powrotu był bardzo zróżnicowany. Jeden z respondentówinżynier mechanik, uzależniający decyzję o powrocie do Polski od znalezienia satysfakcjonującej pracy, zanim wrócił do Polski poszukiwał zatrudnienia ponad rok i odbył ponad trzydzieści rozmów kwalifikacyjnych, za każdym razem przylatując z zagranicy. W badanej próbie również były przypadki osób, które w ciągu dwóch miesięcy od podjęcia decyzji o powrocie dopełniły niezbędnych w kraju emigracji formalności, jak wymówienie umowy o pracę, wynajęcie mieszkania, i przeprowadziły się do Polski.
Wśród osób młodych, czy pozostających w bezdzietnych związkach partnerskich przygotowania do powrotu były głównie związane z zamknięciem konta bankowego, wymówieniem umowy o pracę oraz wynajmowanego mieszkania w kraju emigracji. Nie poszukiwali oni podczas pobytu zagranicą pracy w Polsce. Bezpośrednio po powrocie odbywali 1-3 miesięczny „urlop po-migracyjny" podczas którego rozpoczynali aktywne poszukiwania pracy w Polsce.
4.2 Adaptacja do życia w ojczyźnie -'urządzanie się'
Readaptacja na płaszczyźnie społecznej odbywała się głównie poprzez rodziny migrantów oraz więzi koleżeńskie. Rodzina i bliscy byli jedną z głównych przyczyn powrotu do Polski, w zawiązku z tym readaptacja na tej płaszczyźnie przebiegała bez większych problemów.
Reintegracja na płaszczyźnie kulturowo-tożsamościowej przebiegała bardzo różnie i zależna była głównie od długości pobytu migranta powrotnego za granicą, stopnia integracji kulturowej i społecznej w kraju przyjmującym. W pierwszym etapie pobytu w Polsce każdy z badanych odczuwał problemy zawiązane z ponownym przystosowaniem do życia w polskiej kulturze. Pierwsze dni były euforycznym czasem, kiedy następowało przywitanie z krajem ojczystym oraz bliskimi. Natomiast z czasem migranci zaczynali porównywać styl życia, wartości i normy społeczne kraju emigracji i ojczyzny, a porównania te nie zawsze były korzystną oceną Polski. Dyskomfort z tym związany określali jako "nieoswojenie", "powrót do polskich warunków" czy "polski tok myślenia".
W końcowym etapie pobytu za granicą migranci powrotni szczególnie dbali o kontakty w Polsce. Znajomi pozostający w Polsce byli dla nich ważnym źródłem informacji o warunkach życia i pracy w ojczyźnie. Remigranci zainteresowani byli sytuacją na rynku pracy, sposobami poszukiwania pracy, wysokością płac w Polsce, jak również informacją na temat rynku wynajmu i sprzedaży mieszkań, szkół dla dzieci oraz opieki medycznej. W opinii badanych respondentów powrót do Polski był szansą na zacieśnienie więzi przyjaźni i koleżeństwa.
W przypadku migrantów przebywających krótkookresowo zagranicą i nie zintegrowanych w kraju przyjmującym reintegracja w Polsce przebiegała bez większych problemów. Ta kategoria migrantów powrotnych, głównie ze względu na bariery językowe nie miała możliwości poznania kultury kraju przyjmującego, dlatego też wyżej ceniła sobie wartości i normy życia społecznego w Polsce. W ich przypadku powrót do Polski miał charakter powrotu do „domu".
Z kolei osoby wysoko ceniące wartości i normy życia społecznego w krajach emigracji miały większe problemy z przystosowaniem się do funkcjonowania w Polsce. Doświadczenie kultury krajów wysoko rozwiniętych charakteryzującej się między innymi pluralizmem, wielokulturowością, wysokim poziomem zaufania społecznego, brakiem kontroli społecznej, konsumpcjonizmem i nastawieniem na zysk ekonomiczny, spowodowało przejęcie niektórych reguł funkcjonowania społeczeństwa przyjmującego. Ich brak w ojczyźnie był przyczyną trudności w przystosowaniu się. Badani z czasem radzili sobie z tym poczuciem "inności" poprzez akceptację tego stanu rzeczy, a inni nie potrafili dostosować się.
"...czułam się nieoswojona…nie wiedziałam czy sobie poradzę. Znowu wrócić do tych polskich warunków, polskiego toku myślenia. Dlatego na początku było trochę trudno, ale powoli przyzwyczaiłam się."001_b
Inną nie mniej istotną kwestą jest aspekt tożsamościowy związany z powrotem do kraju ojczystego. Badani migranci po powrocie doświadczali trudności w określeniu swojej przynależności do danej lokalizacji. Z jednej strony byli członkiem polskiego społeczeństwa, posługiwali się polskim językiem, jednak z drugiej strony wyjazd spowodował pewne zmiany zarówno w samych migrantach, jak i w Polsce. Z tego względu powrót do Polski dla jednych migrantów był doświadczeniem powrotu „do domu" (homecomer), a w przypadku innych odmiennie – postrzegali siebie jako „nowo przybyłego" (newcomer).
„Kiedy już wróciłem do Polski i obudziłem się na drugi dzień, to sam siebie zapytałem głośno: co ja tutaj robię? Po prostu dobiła mnie ta szarość. Strasznie było. Przez pierwsze dwa tygodnie to sobie w ogóle nie mogłem dać rady tutaj. Denerwowało mnie to, wychodziłem na dwór, wydawało mi się, że ludzie się cały czas na mnie patrzą, wiesz... A teraz to już się przyzwyczaiłem do tego…czułem się, jakbym wrócił do siebie do domu, ale jakby to już nie było moje miejsce. Nawet momencie, kiedy idę do swojego... Odwiedzam moich rodziców, idę do siebie na osiedle, to już nawet go nie poznaję…tam już się przyzwyczaiłem, mówię." 003_n
Jednym z elementów o charakterze kulturowym, do którego odwoływali się badani migranci był styl życia. Porównanie stylu życia w Polsce i zagranicą zwykle odwoływało się do pojęć „tolerancji", „wolności", „szacunku dla drugiego człowieka". Po stronie kraju przyjmującego panował komfort psychiczny i luz, natomiast w Polsce stres i napięcie, co ilustruje poniższa wypowiedź.
„Mimo to, że pracowałem ciężko, powiedzmy od świtu do nocy, ale miałem jakiś taki luz, jakiś taki komfort psychiczny. A tutaj jest cały czas napięcie." 003_n
Kategorię stylu życia respondenci często łączyli z warunkami ekonomicznymi funkcjonowania za granicą. Poziom zarobków w kraju przyjmującym, mimo wykonywania pracy trudnej i w środowisku posługującym się obcym językiem, rekompensował poniesiony trud. Miało to też swoją istotną rolę psychologiczną, gdyż wpływało na budowanie poczucia własnej wartości u migrantów. Po powrocie do Polski te różnice w poziomie życia istotnie utrudniają reintegrację w Polsce. Przyczynia się to również do problemów natury emocjonalnej, co ilustruje poniższy cytat.
"Trudno potem się odnaleźć w tej rzeczywistości polskiej…tam są lepsze takie ekonomiczne warunki pracy. Co jeszcze... inna w ogóle jest kultura… i wracając tutaj, po prostu, tak jakby się... Dopiero co poczuł, że mało zarabiają i no nie mogą sobie poradzić w tej kwestii… osoby przyjeżdżające tutaj, będąc, no nie wiem, zarabiając tam w Anglii minimalną nawet stawkę, stać cię na jakiś konkretny poziom życia. Przyjeżdżając tutaj i szukając pracy… nie znajdując tej pracy, człowiek powoli traci wiarę w siebie. No i tam, jeśli człowiek jest sam, nie potrafi sobie z tym poradzić." 004_n
Zależność od zarobków umożliwiających realizację aspiracji konsumpcyjnych sprzyja wykształceniu nawyku migrowania (Romaniszyn 1999). Migranci stają się zależni od dochodów, które pozwalają im finansować coraz wyższe potrzeby konsumpcyjne. Fakt, iż mogą uzyskać je za granicą powoduje, iż migracja staje się uzależniająca.
Tak jak wcześniej zostało wspomniane, ważnym aspektem kulturowym reintegracji była kultura organizacyjna pracy w Polsce. Wszyscy badani pozytywnie oceniali kulturę pracy kraju przyjmującego. Oceny te dotyczyły głównie kategorii: równości w traktowaniu pracowników, bezpośredniości relacji z przełożonymi, przejrzystości systemu płac, premii, ścieżek awansu, zakresu obowiązków, ról poszczególnych pracowników i respektowanie ustalonego czasu pracy. Dla badanych cennym rozwiązaniem organizacyjnym w pracy za granicą było budowanie atmosfery zespołowej pracy (team spirit), bezpośredniość relacji ze współpracownikami i zwierzchnikami, otwartość na nowe rozwiązania zachodzące w pracy.
„Większa bezpośredniość i stosunek pracodawcy, czy zarządzającego, czy kierownika w stosunku do podwładnych. To była dużo bardziej... mniej sformalizowana, to raz. Dwa, że te relacje były bardziej bezpośrednie. I to po prostu czuło się, jakby po prostu to była drużyna, grupa, która pracuje do wspólnego celu. I każdy ma inne funkcje, ale ta jedna osoba jakby koordynuje wszystko."006_n
Jeden z badanych opisując niski stopień wsparcia przedsiębiorczości i kreatywności przez polskie urzędy konkluduje, iż z upływem czasu zmiany dokonają się, a czynnikiem przyśpieszającym może być migracja powrotna.
„Mentalność i jak gdyby podejścia do przedsiębiorczości i kreatywności. To znaczy o ile tam przedsiębiorczość i kreatywność jest powiedzmy na skali od 1-10, to jest naprawdę 9 lub 10, to tyle u nas jest to 2-3 cały czas, tak bym to ocenił. Inicjatywa, cały czas jest w cudzysłowie. Masz inicjatywę, chcesz się wychylić, chcesz być może lepszy, chcesz być może być bardziej aktywny...to źle. I taki typ mentalności przekłada się również na działanie tych instytucji…ja nie sądzę, że tego się nie da zmienić. Ja sądzę, że to jest proces na najbliższe kilkanaście lat, nie kilka, tylko kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt. I jest to proces, który wraz z pewnymi mechanizmami i standardami, wymianą imigracji, właśnie, ludzi którzy widzą jak to funkcjonuje tam, a widza jak funkcjonuje tutaj, będzie się zmieniać. To znaczy migracja... ludzie wracający tu, którzy mieli tam jakieś doświadczenia z przedsiębiorczością, będą... wymuszą pewne zmiany na urzędnikach." 001_p
Nawiązując do powyższej wypowiedzi, można postawić hipotezę, iż migranci powrotni mogą stać się agentami kultury ekonomicznej krajów wysoko rozwiniętych, rozumianej jako systemy wartości, wzorce poznawcze oraz wzorce postępowania związane z uczestnictwem w życiu ekonomicznym systemu kapitalistycznego (por. Kochanowicz, Marody 2003; Kochanowicz, Mandes, Marody 2005, Weinar 2002). Obecność migrantów powrotnych w polskim społeczeństwie może pozytywnie wpłynąć na kształtowanie się zachowań ekonomicznych opartych na normach i wartościach gospodarki rynkowej i zasadach otwartej konkurencji w Polsce. Jednak jak podkreśla Jean-Pierre Cassarino (2004) zdolność migrantów powrotnych do wprowadzania innowacji i odgrywania roli agentów zmiany uwarunkowana jest czynnikami strukturalnymi kraju rodzimego, takich jak relacje władzy, tradycje i wartości.
Readaptacja na rynku pracy migrantów powrotnych zbadana została w odniesieniu do problematyki poszukiwania pracy, wykonywanej pracy i jej zgodności z kwalifikacjami oraz możliwość awansu.
Wiele miejsca poświęcono również wykorzystywaniu przedsiębiorczości i innowacyjności pracowników, która w przekonaniu respondentów jest dobrze przyjmowana i wynagradzana za granicą, co nie zawsze znajduje uznanie w Polsce.
Poszukiwanie pracy w przypadku badanych trwało od 2 miesięcy do 2 lat. Wysoko specjalizowani pracownicy jak informatycy, prawnik, czy inżynierowie, szukanie pracy rozpoczynali, będąc jeszcze za granicą. Poświęcali oni więcej czasu poszukiwaniu zatrudnienia i jednocześnie dbali o jego ciągłość. Osoby wysoko wykwalifikowane, które pracowały na stanowiskach odpowiadających ich kwalifikacjom zagranicą poszukiwały pracy bardzo selektywnie według kryteriów odnoszących się do odpowiednio wysokich zarobków, możliwości dalszego rozwoju w firmie, adekwatności wykształcenia i kwalifikacji do wykonywanej pracy.
Natomiast osoby poszukujące pracy po przyjeździe do Polski, w tym również te rozpoczynające karierę zawodową na polskim rynku pracy, oraz pracujący w zawodach nie wymagających kwalifikacji, pracę znajdowali relatywnie szybciej. Ich podejście do poszukiwania pracy było również bardzo selektywne. Z uwagi na zaoszczędzone pieniądze z pracy za granicą, mogli pozwolić sobie na przerwę w zatrudnieniu i dłuższe poszukanie pracy.
„To nie było (…) intensywne szukanie pracy. Raczej wybierałem te oferty, które mnie interesują (…) sytuacja finansowa nie zmuszała mnie do szukania pracy po prostu na szybko." 004_n
W przypadku migrantów, którzy pracowali w sektorach prac niskospecjalizowanych i niezgodnych z kwalifikacjami doświadczenie pracy za granicą nie miało znaczenia w procesie rekrutacyjnym. Dlatego też w tej kategorii respondentów niektórzy badani nie wpisywali w swoje curriculum pracy na emigracji. Traktowali je bardziej jako doświadczenie życiowe, a nie zawodowe.
Natomiast osoby pracujące za granicą zgodnie ze swoimi kwalifikacjami, przede wszystkim wysoko wykwalifikowani specjaliści, z tytułu doświadczenia na zagranicznych rynkach pracy byli przedmiotem większego zainteresowania wśród polskich pracodawców. Nie oznacza to, iż nie mieli problemów ze znalezieniem pracy. Jak wcześniej wspomniano jeden z respondentów– inżynier transportu, odbył w okresie ponad roku około trzydziestu rozmów o pracę w Polsce.
Z relacji respondentów, którzy pracowali zgodnie ze swoimi kwalifikacjami, wynika, że pracodawcy nie przywiązują zbyt dużej uwagi do doświadczenia pracy za granicą, a jedynie istotna była znajomość języków obcych, w szczególności języka angielskiego. W przypadku tych migrantów powrotnych pracodawcy częściej weryfikowali doświadczenie oraz kwalifikacje zawodowe zdobyte w Polsce. Tego rodzaju zachowania pracodawców są podobne do pracodawców w Wielkiej Brytanii czy Irlandii, którzy wyżej cenią pracowników z doświadczeniem na ich rodzimym rynku pracy posiadających referencje od poprzedniego pracodawcy.
Interesujące jest, iż wielu respondentów po powrocie do Polski miało poważne problemy z określeniem wysokości oczekiwanych zarobków podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Stawki płac, które otrzymywali za granicą wydawały się wygórowane w porównaniu z polskimi płacami. Z kolei określenie dolnej granicy płac na danym stanowisku przysparzało migrantom powrotnym problemów. Ilustruje to wypowiedź jednej z respondentek:
„Ja nie wiedziałam wtedy, mi było ciężko wyobrazić sobie, ile ludzie zarabiają, jaka jest średnia płaca w Polsce, ile zarabia osoba z moim wykształceniem w Warszawie, więc ja nie miałam takiego wyobrażenia, więc dla mnie było ciężko wynegocjować pensję. …to był dla mnie problem." 003_n
W świetle zebranych materiałów readaptacja zawodowa migrantów powrotnych nie przysparza większych problemów. Może to być związane z uzależnianiem powrotu do Polski przez niektóre kategorie migrantów (pracownicy wysoko wykwalifikowani, migranci z rodzinami) od znalezienia pracy zgodnej z oczekiwaniami płacowymi i możliwością rozwoju zawodowego, ale również z większą przedsiębiorczością i elastycznością migrantów powrotnych na polskim rynku pracy.
o dwie osoby, które były w okresie przygotowań do podjęcia działalności gospodarczej, w tym jedna była aktywna zawodowo w szarej strefie;
Wśród 5 osób niepracujących tylko jedna była zarejestrowana bezrobotna aktywnie poszukująca pracy. Wśród pozostałych niepracujących osób znalazły się:
o jedna osoba, która znalazła pracę, jednak formalnie w momencie prowadzenia badania jej nie podjęła;
Przegląd sytuacji niepracujących świadczy o tym, iż migranci powrotni jedynie okresowo nie podejmują zatrudnienia i posiadają plany zawodowe, a zatem można przypuszczać, iż nie będą mieli większych problemów z adaptacją zawodową. Badane osoby niepracujące nie korzystały z zasiłków dla osób bezrobotnych przewidzianych polskim ustawodawstwem. Jedna osoba, migrant powrotny z Irlandii, korzystał z zasiłku dla bezrobotnych przyznawanego przez irlandzkie urzędy (aktywność zawodową wykazywał poprzez co dwutygodniowe wizyty w irlandzkim urzędzie pracy). Należy dodać, iż osoby nie
o jedna osoba formalnie zarejestrowana jako bezrobotna zajmująca się wychowywaniem dziecka.
pracujące w momencie prowadzenia badania, w większości przypadków wróciły do Polski w przeciągu ostatniego półrocza (czerwiec 2008-styczeń 2009), co oznacza, iż są na etapie rozpoznawania sytuacji na rynku pracy oraz wcześniej wspominanego "po-migracyjnego urlopu".
Część badanych podejmowała pierwsze działania w celu doprecyzowania planów biznesowych poprzez zasięganie informacji o sposobie otwierania firmy w Polsce, możliwości uzyskania wsparcia finansowego tych działań, wstępnego rozpoznania rynku. Dlatego też wiele miejsca w wypowiedziach respondentów zajmowała przedsiębiorczość i problemy z założeniem własnej firmy. Perspektywa porównawcza z Irlandią, czy Wielką Brytanią stawiała polski system zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej w negatywnym świetle. Wiele osób mówiło nawet o barierze psychologicznej zakładania w Polsce biznesu, gdyż w ich przekonaniu otworzenie i prowadzenie firmy w Polsce jest trudne i relatywnie bardziej ryzykowne do warunków, które obserwowali za granicą.
W nawiązaniu do badań wskazujących, iż migracja zarobkowa stanowi formę przedsiębiorczości (Romaniszyn 1999, Cassarino 2004, Klagge i inni 2007), w badaniu zapytano migrantów o gotowość podjęcia działalności gospodarczej w Polsce. Wszyscy badani remigranci odpowiadali, iż rozważali taką możliwość. Podkreślali oni, iż pobyt za granicą istotnie wpłynął na zmianę ich podejścia do pracy, dzięki czemu są bardziej samodzielni, zaradni i zdolni do efektywnego planowania czasu pracy. Pomysł założenia biznesu badani łączyli również z potrzebą pracy w odmiennej kulturze organizacyjnej pracy.
„Ja przede wszystkim myślę, że pierwszym i konkretnym (...) usprawnieniem byłaby możliwości otwierania własnej firmy (…) jestem trochę przerażony tym, całymi formalnościami [w Polsce]. To nie są sprawy może nie do przejścia, ale to też są sprawy takie, no nawet jakby ktoś chciał przyjechać, wrócić, zainwestować swoje pieniądze, to naraża się na bardzo duże ryzyko i na samym początku rozkręcenia jakiejś takiej firmy... czy nawet jednoosobowej działalności... Koszta są straszne, gdy nie ma się jeszcze zysków, dochodów jakiś…i sama procedura, bieganie od jednego urzędu, banku, te zaświadczenia (…) troszeczkę to jest za dużo. Porównuje to na przykład z Kanadą, gdzie założenie... Rejestracja swojej własnej działalności, to jest kwestia uiszczenia jakieś niewielkiej opłaty...jednej wizyty w urzędzie i założenia sobie konta firmowego. To jest wszystko." 005_n
Badani przygotowujący się do założenia własnej działalności podkreślali potrzebę informacji w zakresie tego, jakiego rodzaju działalność jest adekwatna do określonego profilu firmy, jak przeprowadzać rozliczenia podatkowe, jakie ubezpieczenia są obligatoryjne, jak zarządzać firmą. Są to podstawowe informacje, które mają szanse przyczynić się do powstania, efektywności i żywotności firm. Mając na uwadze, iż większość badanych nie była przygotowana do organizacji i zarządzania biznesem, informacje te są dla nich kluczowe.
„W moim przypadku, jak ja... Jak ja planuję otworzyć działalność za miesiąc, czy dwa... tak naprawdę ja nie wiem jak będę się rozliczał, jakie podatki będę płacił, czy inne zobowiązania. Jeśli będę kooperował na przykład z kontrahentami z zagranicy…. …ja chce prowadzić działalność i sprzedawać potem swoje projekty w Stanach, czy do Niemiec, czy do Francji, tam są pewne jakieś inne, odrębne regulacje i tak... Ja nie wiem, jak to dokładnie zrobić…to jest jakby moja najsłabsza strona, że ja się nie orientuję w przepisach. Jeśli ja zacznę działalność, to ja po prostu... Sprawy finansowe, księgowe, inne papierkowe, zlecam komuś z zewnątrz. Bo nie mam zamiaru się tym zajmować. Kiedyś, 5 lat temu się tym zajmowałem, dzisiaj, mówię, nie, robie to, co umiem." 002_b
„Myślę, że to przede wszystkim powinna być jasna informacja: co trzeba zrobić? Bo w tej chwili, z tego co się orientuję, to zależy tylko od dobrej woli urzędników, żeby po prostu... No trzeba swoje pobiegać, od okienka do okienka. To, żeby po prostu można to było załatwić, praktycznie w jednym okienku, te formalności. To jest... Formalności to jest coś... co mnie osobiści przeraża. Chociaż to pewnie nie jest nie do przełknięcia. Tak samo później te rozliczenia podatkowe. Też pewnie jest... Dlatego pewnie dużo ludzi mogłoby się decydować do pracy na czarno, albo w szarej strefie jakiejś, po prostu nie wykazywać wszystkich dochodów, ale... albo na czarno po prostu." 006_n
Barierą zakładania własnej firmy w oczach migrantów powrotnych były też koszty finansowe z tym związane. Ilustruje to doskonale przykład przedsiębiorcy funkcjonującego w szarej strefie, który z uwagi na ograniczenie w dofinansowaniu podjął działalność w szarej strefie. Osoba ta posiadała doświadczenie w pracy budowlanej w Wielkiej Brytanii. We współpracy z rodziną (małżonką i szwagrem), dokonał on rozpoznania rynku budowlanego w zamieszkiwanym regionie. W tym celu wziął udział w targach budowlanych, podczas których kolportował ulotki z ofertą usług budowlanych swojej firmy, której formalne utworzenie dopiero planował. Odzew na ofertę usług budowlanych był bardzo duży, w związku z tym zdecydował się na powrót do Polski i przyjęcie zleceń. Podjął również działania w celu założenia firmy budowlanej, jednak z uwagi na brak wystarczających środków finansowych na jej założenie i inwestycje wystąpił do urzędu pracy o środki wspierające przedsiębiorczość. Ze względów formalnych nie mógł dostać dotacji 33 . W związku z tą sytuacją zdecydował się na funkcjonowanie w szarej strefie. Swoje i innych podobnych mu przedsiębiorców położenie określa w następujących słowach:
„Dlatego mówię, że... a na pewno jest potrzebna pomoc ludziom, bo większość ludzi... większość ludzi przyjeżdża tutaj, z taką myślą, że... nie chce pracować dla kogoś, bo jest przyzwyczajona do pracy dla siebie, za granicą… dlatego każdy chce utworzyć coś swojego, ale jak to zrobić?" 003_b
Innym problemem jest nieposiadanie zabezpieczenia finansowego na pierwszy okres działalności, kiedy wydatki przekraczają dochody. Ilustruje to wypowiedź innego respondenta.
„Czy ułatwienie założenia tej działalności gospodarczej, może jakieś zniżki na te podatki i tak dalej. Bo wiadomo... Ja wiem nawet, że to są duże koszty założenia takiej jakieś tam założenia działalności gospodarczej, mimo wszystko, co miesiąc to są spore koszty dla takiej osoby, a wiadomo, z zyskami teraz jak jest... różnie bywa." 014_n
Wśród osób badanych byli również przedsiębiorcy. Ich sytuacja była odmienna, niż wyżej opisywana, ze względu na charakter ich działalności. W zasadzie ich firmy nie wymagały szczególnych nakładów finansowych, gdyż powstały one jako jednoosobowa działalność gospodarcza obsługująca większe przedsiębiorstwa w sektorze informacyjnym i logistycznym (koordynacja imprez masowych), oraz budowlanym (projektowanie).
Problemy z włączeniem do systemu zdrowotnego miały osoby, które po raz pierwszy korzystały z publicznej służby zdrowia w nowym miejscu zamieszkania. Szczególnie problem ten dotyczył osób przybyłych do Warszawy, gdzie jest wiele przychodni, dlatego trudno dokonać wyboru bez możliwości dostępu do zintegrowanej bazy informacji na ten temat. Tego rodzaju problemy mają charakter uniwersalny, gdyż mogą je mieć również obywatele pozostający w Polsce, migrujący wewnętrznie, dlatego nie należy tego problemu traktować jako specyficznego dla remigrantów.
Badani migranci pod względem readaptacji prawno-instytucjonalnej w Polsce nie mieli większych problemów, a jedynie trudności, które traktowali jako generalną słabość systemu prawno-instytucjonalnego w Polsce. Trudności z reintegracją głównie wiązały się ze sposobem korzystania ze służby zdrowia, włączeniem dzieci w system szkolnictwa, uznawalności dokumentów (dokumentacja pracownicza), ubezpieczeń społecznych (wliczanie okresów składkowych), jak również z kulturą obsługi w urzędach.
Kwestią ważną i trudną do zrozumienia dla migrantów powrotnych jest obsługa medyczna dzieci mających obywatelstwo brytyjskie, które zgodnie z prawem brytyjskim
33 Dotacje na prowadzenie działalności gospodarczej obejmowały osoby bezrobotne przez co najmniej rok, podczas gdy respondent pozostawał bezrobotny w krótszym okresie.
uprawnione są do darmowej opieki zdrowotnej i leków. Jedna z badanych miała poważne trudności z ustaleniem w jaki sposób powinna postępować, aby móc korzystać z przysługujących jej dziecku praw. Problemem w tym przypadku był brak kompetencji urzędników, jak również brak współpracy urzędów między sobą.
Trudności instytucjonalne wiązały się również z włączeniem dzieci do systemu szkolnictwa. Respondenci, którzy nie pochodzili z miast w których podejmowali pracę, nie orientowali się jakie są szkoły i przedszkola w mieście, jak przebiega rejonizacja szkół publicznych, oraz jakie są różnice między publicznymi i niepublicznymi placówkami. Mając na uwadze przypadek Warszawy dodatkowym utrudnieniem w znalezieniu szkoły były kwestie lokalizacji i dowożenia lub dojazdów dzieci między szkołą a miejscem zamieszkania.
Problemem odnoszącym się do służby zdrowa są również obowiązkowe szczepienia dzieci. W przypadku, kiedy dzieci z gospodarstw migranckich miały szczepienia za granicą, rodzice otrzymywali karty szczepień. Po powrocie do ojczyzny okazało się karty te są nieczytelne dla służby zdrowia w Polsce. Rodzice informowali, iż włączenie dzieci w polski system wymaga pewnego czasu, co stanowi niedogodność.
Niektórzy rodzice chcąc, aby dzieci kontynuowały rozpoczętą za granicą naukę języków obcych miało trudności ze znalezieniem szkół, gdzie jest możliwość nauki w języku obcym. Występowały również problemy z wolnymi miejscami w szkołach posiadających specjalne programy językowe, gdyż na rynku edukacyjnym w takich lokalizacjach jak Warszawa są one poszukiwane i trudno dostępne.
Na szczególną uwagę zasługuje również problem uznawalności dokumentacji pracowniczej. Dokumenty poświadczające pracę za granicą w takich państwach jak Irlandii, czy Wielka Brytania mają odmienne formularze i odmienny charakter niż te stosowane w Polsce. Tak, na przykład na Wyspach Brytyjskich stosuje się dokumentacje podatkową jako świadectwo pracy oraz wydane na wniosek pracownika rekomendacje od pracodawcy. Natomiast w Polsce stosuje się świadectwo pracy. Różnice w tych dokumentach powodują problemy, co ilustrują poniższe wypowiedzi:
„Dostałam [świadectwo pracy]… po powrocie, zarejestrowałam się w urzędzie pracy. I uznali mi... Nawet miałam taki problem, że miałam dokument, a oni powiedzieli, że to nie jest takie normalne świadectwo pracy. Na szczęście miałam jednego kolegę, który tam jest cały czas…on mi to załatwił i przysłał do Polski, takie jak powinno być. Bo po prostu chodziło to, żeby to było w języku polskim. Jedno zanosiłam do tłumacza, takiego przysięgłego. Żeby było przetłumaczone... urząd pracy mi kazał, żeby mi zaliczyli te lata pracy, z racji, że jesteśmy w Unii, do lat pracy mi zaliczą, prawda."014_n
„Nie ma nigdzie w Irlandii czegoś jak świadectwo pracy, więc teraz kombinowanie, żeby nazwać ten dokument 'świadectwem pracy' i coś takiego, co jest jakby miarodajne, żeby pracodawca powiedział: 'okay'… kiedy wyjeżdżałem miałem P45 i koniec, to jest w Irlandii, można powiedzieć standard, czy w Anglii też jest podobny druk, który jest, obowiązuje i wiadomo, że idę do następnej pracy, przedstawiam ten druk i jest tam… gdzie pracowałem …a zakres obowiązków oni mogą iść do Urzędu Skarbowego… to jest, ja mogę wejść do swojego [formularza skarbowego] przez komputer: 'Ale nie proszę Pana, to musi być format jakiś…', 'A proszę Pana, co tu jest napisane?', 'A co tłumacz napisał? Że on tłumaczy tylko miejsca, które są wypełnione, a tu trzy strony są wypełnione. 'A co tutaj jest? Niech Pan to przetłumaczy' 010_n.
Dokumentacją zatrudnienia za granicą stanowi problem dla potencjalnego pracodawcy oraz systemu ubezpieczeń społecznych, dla celów określenia stażu pracy i doświadczenia zawodowego. W przypadku mężczyzn istotne przy zatrudnieniu są również kwestie realizacji obowiązku służby wojskowej. Mężczyźni, którzy pozostawali za granicą wiele lat, i nigdy nie odbyli zasadniczej służby wojskowej w Polsce są proszeni o wyjaśnienia w tych kwestiach przy zatrudnieniu.
Z kolei ponowne włączenie się w system zabezpieczenia społecznego wymaga dokumentacji pracowniczej poświadczającej długość zatrudnienia oraz okresy składkowe. Szczególnie istotne jest to, kiedy migranci przebywali za granicą wiele lat. W przypadku bezrobotnych, którzy chcą ubiegać się o zasiłki z tytułu bezrobocia, dokumentacja z miejsca zatrudnienia zagranicą jest kluczowa do przyznania świadczeń.
Problemem dla migrantów był również brak informatyzacji polskich urzędów. Podczas pobytu za granicą doświadczyli oni wielu udogodnień technologicznych w kontaktach z instytucjami, jak np. możliwość załatwienia spraw urzędowych za pomocą poczty elektronicznej. Brak możliwości korzystania z podobnych udogodnień technologicznych w Polsce zostało negatywnie ocenione przez respondentów, co ilustruje poniższa wypowiedź badanej osoby:
Omawiane tu dokumenty w przypadku migrantów powrotnych są bardzo zróżnicowane w zależności od kraju pobytu (niektóre zaświadczenia, jak rozliczenie podatkowe w Irlandii dostępne jest on-line dla podatnika), w związku z tym pojawiły się pytania o ich autentyczność oraz tłumaczenie na język polski. Należy dodać, iż niektórych dokumentów, wymaganych przy zatrudnieniu, czy ubieganiu się o status osoby bezrobotnej, migranci nie posiadają, ponieważ w momencie wyjazdu z kraju emigracji nie wiedzieli, iż są one niezbędne do włączenia się w polski system instytucjonalny.
"Tu [w Polsce] wszystko się załatwia, że trzeba iść do okienka i coś powiedzieć. W Anglii wszystko się załatwia listownie albo przez Internet. To u nas jeszcze nie funkcjonuje. Jeszcze wiara w pocztę elektroniczną, załatwiania spraw na takich urzędowych, wiesz, typu: załatwienie paszportu, czy wiesz, inne rzeczy, tam się nie płaci, że idziesz do okienka, musisz zapłacić za jakąś tam usługę [w Polsce]...tam nie i jest lepiej."004_b
Wypowiedź powyższa również odnosi się do problemu zaufania między obywatelem a instytucjami państwowymi. W Polsce czynności urzędowe wymagają osobistego stawienia się przed urzędnikiem, natomiast w Wielkiej Brytanii nie jest to konieczne, co w opinii badanego migranta było korzystnym rozwiązaniem.
Jedną z kwestii bardzo często poruszanych przez migrantów było funkcjonowanie polskich urzędów pracy. Porównanie funkcjonowania polskich i zagranicznych urzędów pracy często wiązało się z negatywną oceną rodzimych instytucji. Respondenci podkreślali, iż polskie urzędy pracy nie są instytucjami godnymi zaufania, gdyż nie dysponują ofertami pracy dla szerokiego przekroju zawodów i branż, a jedynie dla rzemieślników i pracowników nisko wykwalifikowanych. Ponadto podkreślali niedostateczną informatyzację urzędów, brak systemu wsparcia poszukujących pracy poprzez profesjonalne doradztwo zawodowe, szkolenia związane z popytem na określone zawody i specjalizacje. Respondenci podkreślali, iż urzędy pracy powinny być dla wszystkich obywateli, a nie obsługiwać tylko bezrobotnych głównie poprzez przyznawanie i wypłatę zasiłków.
„Zero zaufania do tego [urzędu pracy]… niewiara w skuteczność, tak. Urząd Pracy, to wiesz, zawsze ja miałam skojarzenie, że już tam człowiek idzie, jak jest o krok przed zbieraniem puszek."004_b
Readaptacja całkowita lub jej brak
Finalnym etapem procesu ponownego przystosowywania się do rodzimego kraju jest pełna adaptacja, a w sytuacji niepowodzenia nieprzystosowanie. Pod pojęciem pełnej adaptacji rozumiemy przystosowanie migranta na płaszczyźnie rynku pracy, społecznym i kulturowym. W praktyce oznacza to posiadanie przez migranta satysfakcjonującej pod względem płacy i rozwijającej pracy, pozytywnych relacji społecznych z rodziną i koleżeństwem, jak również pozytywnego odbioru rodzimego otoczenia kulturowego. Sytuacja pełnej adaptacji prowadzi do pozostania migranta w kraju ojczystym, jednak nie oznacza to, iż w sytuacji gdy uwarunkowania się zmienią migrant nie zareaguje podjęciem decyzji o emigracji. Natomiast niemożność adaptacji oznacza brak przystosowania na jednej lub wielu z wymienionych płaszczyzn, co istotnie utrudnia funkcjonowanie w rodzimym kraju. W związku z tym migrant może zostać w kraju ojczystym i mimo trudności adaptacyjnych funkcjonować w rodzimej społeczności (Osipowicz 2001), bądź wyjechać zagranicę: reemigrować lub wyemigrować do innego kraju.
4.3. Modele migracji powrotnych
Uwzględniając postępy readaptacji migrantów powrotnych w ojczyźnie oraz ich postawę wobec zmian społeczno-gospodarczych zachodzących w Polsce, zostały sformułowane dwa modele migracji powrotnych: 1) powrót intencjonalnie zakończony (z intencją ponownego osiedlenia się w Polsce), oraz 2) powrót intencjonalnie nieprzewidywalny.
Powrót intencjonalnie zakończony rozumiany jest jako podjęcie decyzji przez migranta o powrocie do ojczyny z zamiarem długotrwałego pozostania w kraju ojczystym. Ten rodzaj remigracji wiąże się z przeniesieniem aktywności zawodowej, społecznej i kulturowej do kraju ojczystego. Wyjazd za granicę dla tej kategorii badanych był głównie sposobem na akumulację kapitału ekonomicznego, a dodatkowo również kapitału kulturowego i społecznego w formie doświadczenia funkcjonowania w społeczeństwie lub społeczeństwach krajów Europy Zachodniej. Zrealizowanie wcześniej założonych planów migracyjnych jest przyczyną powrotu.
„Głównym powodem było to, że nigdy nie zakładałem, że tam zostanę. Uważałem, że dopełnił się pewien przekrój, dwa lata, to już jest na tyle dużo, żeby móc stwierdzić wobec siebie, czy potrafię się odnaleźć w zupełnie innych sytuacjach, w zupełnie innej kulturze, w zupełnie innym systemie organizacji społecznej. I jakieś tam powiedzmy, zapotrzebowania finansowe... na tamten czas spełniłem." 001_p
„Była z góry podjęta decyzja, byłem zdecydowany wrócić do kraju…podjąć studia z powrotem, skończyć edukację tutaj i żyć tutaj w Polsce." 006_b
"Planowałem tylko na kilka lat wyjechać. Po to właśnie, żeby zdobyć doświadczanie, żeby nauczyć się języka….od samego początku ja zakładałem, że wyjeżdżam na kilka lat. Nie precyzowałem, czy to będzie... 2-3-9, ale te kilak... 5? To myślę, to było optimum." 002_b
Innym istotnym komponentem decyzji o powrocie w tej kategorii remigrantów jest także możliwość spożytkowania zdobytej wiedzy i umiejętności na polskim rynku pracy. Nie oznacza, to, iż każdy migrant powrotny, który ma pracę, co więcej satysfakcjonującą pracę, zostanie w ojczyźnie. Jednak można przypuszczać, iż realizacja zakładanych celów migracji i możliwość wykorzystania doświadczenia zawodowego z okresu migracji w Polsce przyczyniają się do traktowania powrotu jako etapu kończącego migrację.
„Można tutaj w Polsce tak samo znaleźć lepszą, taką samą pracę…jest szansa założenia własnej działalności w Polsce, żylibyśmy na tym samym poziomie...tu można zostać" 002_p
W tej kategorii migrantów badani nie wykluczają kolejnych wyjazdów za granicę. Jednak mobilność ta miałaby charakter krótkookresowy, w celu wzbogacenia posiadanego i uzyskania nowego doświadczenia zawodowego. Badani podkreślali, iż Polska jest dla nich punktem odniesienia, a warunkiem wyjazdu za granicę jest powrót do ojczyzny.
„Tak, zostanę na stałe. Na pewno [gdyby pojawiła się oferta pracy na podobnym stanowisku co w Polsce] Myślę, że... na pewien okres czasu mógłbym wyjechać. Na pewno nie wiązałbym się na jakiś dłuższy okres, albo na cale życie. Ale tak, rozważyłbym." 004_n
Jeden z badanych uzasadnia pozostawanie w Polsce niechęcią do przemieszczania się. W jego przypadku wyjazd za granicę nie wniósłby nic nowego do kariery zawodowej. Jest on wysoko wyspecjalizowanym informatykiem z doświadczeniem pracy zagranicą w swojej branży w Irlandii i Wielkiej Brytanii. W jego przypadku jedyną opcją emigracji dającą mu szanse rozwoju jest wyjazd do Japonii.
„Także specjalnie nie ma sensu wyjeżdżanie, chociaż...prawdopodobnie, gdybym chciał, mógłbym wyjechać, ale... Ale specjalnie nie widzę jakiejś wartości... To wszystko zależy od tego gdzie? Jeżeli miałbym gdzieś mieszkać w jakimś tam, nie wiem, hangarze pod Londynem, to mi się to specjalnie nie uśmiecha. Ale gdyby mnie wysłali na 6 miesięcy do Japonii, to bym się zastanowił."007_n
Charakteryzowany tu model migracji powrotnej intencjonalnie zakończonej jest bardzo zbliżony do typu powrotu z emigracji, której celem był pobyt okresowy za granicą, a realizacja planów migracyjnych spowodowała remigrację, wyżej przytoczonej typologii Gmelcha (1980). Jednak proponowana tu kategoria została rozbudowana o aspekty wypychające z kraju emigracji do którego wyjazd mógł odbyć się z intencja długookresowego czy stałego pobytu, jednak z powodu trudności adaptacyjnych w kraju emigracji nastąpił powrót do ojczyzny.
W świetle zebranych materiałów jakościowych powrót intencjonalnie zakończony jest uzasadniany poprzez przywiązanie do Polski jako domu i miejsca, w którym zawsze migrant czy migrantka planował żyć. Działają tu czynniki wypychające z kraju przyjmującego, jak negatywne doświadczenia związane z kulturą i mentalnością społeczeństwa przyjmującego, oraz czynniki przyciągające ze strony kraju ojczystego, co ilustruje poniższy cytat.
„Nigdy nie chciałam tak naprawdę siedzieć tam dłużej niż rok….ja się nigdy, zagranica to nie był dla mnie dom. To nie był dla mnie dom. Ja wiedziałam, że ja wrócę do domu. Za domem zawsze tęskniłam, ja wiedziałam, że ja zawsze wrócę…a rozpoczęłam tutaj [w Polsce] coś, co będzie moje. Buduję dom, mam tu ziemię, w końcu mam coś, co mnie tu trzyma. Jest rodzina, a poza tym chciałabym rozwijać swoją karierę już tutaj w Polsce, bo wiem, że to jest moje miejsce. Ja wiem, że nigdzie indziej nie będę się czuła tak, jak w domu." 003_n
Czynnikiem wypychającym był również, wspomniany już, stres związany z migracją. Jak wskazują wypowiedzi respondentów wielokrotnie odczuwali oni napięcie psychiczne związane z pobytem w odmiennym otoczeniu społeczno-kulturowym, co w niektórych przypadkach znalazło odzwierciedlenie w psycho-somatycznych reakcjach organizmu. Reakcje tego typy dla niektórych badanych stały się jednym z ważnych argumentów przekonujących o pozostaniu na stałe w ojczyźnie.
Podjęcie kolejnej decyzji o emigracji w tej kategorii migrantów wiąże się głównie z dwoma rodzajami czynników: ekonomicznymi i społecznymi. Warunki, jakie stawiają osoby dopuszczające ponowną emigrację to podjęcie pracy zgodnej z kwalifikacjami oraz/lub satysfakcjonującym wynagrodzeniem. Osoby posiadające doświadczenie pracy za granicą w zawodach specjalistycznych, zgodnym ze zdobytym wykształcenie są bardziej otwarte na rozważanie opcji ponownej emigracji. Takimi przypadkami w niniejszym badaniu są przedstawiciele wysoko wykwalifikowanych specjalistów (prawnik, urzędniczka, inżynierowie informatycy), ale również pracownicy fizyczni ze specjalizacją (spawacz, pracownik budowy). Dla tych grup zawodowych, kontynuacja kariery zagranicą nie stanowi
Natomiast powrót intencjonalnie nieprzewidywalny jest formą powrotu, który ma charakter tymczasowy i nie wyklucza re-emigracji, czy emigracji do innego kraju. Ten wzorzec migracji powrotnych jest bliższy formie kolejnego wyjazdu na bogatej mapie wędrówki migranta niż powrotu do ojczyzny. Nieprzewidywalna intencjonalność odnosi się do strategii migracyjnej określanej przez antropologów jako „buszujący" czy płynący z prądem. Tego rodzaju migrant celowo nie określa swojej przyszłości w jakimś konkretnym miejscu. Jego działanie polega na maksymalizacji opcji mobilności, niekoniecznie ograniczając się do jednego kraju. Miejsce w perspektywie czasowej jest nieokreślone, a plany otwarte (Eadge, Drinkwater, Garapich 2006; Trevena 2008). Intencjonalnie nieprzewidywalny powrót jest sposobem migracji, gdzie przyjazd do kraju ojczystego jest jedną z opcji, która została przyjęta w planie migracyjnym.
problemu w sensie zawodowym. Najbardziej zatrzymują ich w ojczyźnie uwarunkowania rodzinne.
„Na razie na stałe, ale to wszystko zależy od rodziców, od dzieciaków … fajnie by było tak wyjechać właśnie do jakiś takich tam instytucji europejskiej, prawda? że ja bym miała fajną, satysfakcjonującą pracę, a dzieci mogłyby chodzić do międzynarodowej szkoły. Dla mnie to by było idealne, na przykład posiedzieć sobie tutaj dwa lata i później wyjechać." 001_n
„Ja cały czas myślę, żeby wyjechać, bym wyjechał z dziećmi, na te 5-10 lat… z powrotem wróciłbym do kraju… ale z rodziną najlepiej." 005_b
W kategorii powrotnych migrantów intencjonalnej nieprzewidywalności są osoby, które stanowią zasoby cyrkulujących wysoko specjalizowanych pracowników. Ta kategoria badanych przemieszcza się w ramach międzynarodowych rynków. Migracje do kraju ojczystego podejmują oni ze względów ograniczenia ryzyka emocjonalnego związanego z aklimatyzacją w kraju pobytu. Jednocześnie nie wykluczają oni ponownego wyjazdu za granicę. Ilustracją tego jest wypowiedź jednego z informatyków:
„Powrót do Polski akurat... przynajmniej w chwili obecnej, kojarzy mi się z mniejszym stresem, niż wyjazd za granice, do całkiem obcego kraju, więc... Ale tak planuję zostać tutaj. Ewentualnie, zawsze mam jakiś wentyl bezpieczeństwa, że mogę wrócić." 006_n
Kolejnym warunkiem sprzyjającym ponownej migracji są problemy ekonomiczne. W sytuacji zaistnienia trudności, jak utrata pracy, brak środków do życia na dotychczasowym poziomie, rozpatrywane są okresowe pobyty za granicą w celu polepszenia sytuacji materialnej gospodarstwa domowego. Opcja ta była najczęściej rozważana przez pracowników, których płace w Polsce nie są wysokie (wychowawcy, pracownik budowy, spawacz).
„W razie, czego, jakby się noga podwinęła, to tak… nóż na gardle, to tak. To nie ma się nawet, co zastanawiać… to znaczy …brak pracy… brak pieniędzy, to już trzeba... od razy reagować z Polski." 011_n
„Powiem tak, dwa razy próbowaliśmy, zbieraliśmy się z powrotem do Polski i dwa razy sobie obiecywaliśmy, że to już jest na dobre powrót. No i dwa razy się zdarzyło, że wracaliśmy tam, więc... nigdy nie masz 100% pewności… na razie zakładamy, że już się tam nie wybieramy… a może, a nóż widelec, będziemy mieli ochotę na nie wiem no, zarobić, dorobić na coś tam, nie wiem, samochód nowy, czy coś, może sobie wyjedziemy na przykład na pól roku. Nie wiem, zobaczymy". 010_n
Doświadczenie pracy zagranicą, umiejętność poruszania się po zagranicznym rynku pracy (tzw. insider knowledge) i wiążące się z tym uczestnictwo w sieciach migracyjnych są kapitałem społecznym i kulturowym, który migranci będą gotowi spożytkować w okolicznościach pogorszenia się sytuacji ekonomicznej.
Badani podkreślali, iż ważnym czynnikiem ekonomicznym przyciągającym do kraju emigracji są zarobki. Po powrocie do Polski doświadczają trudności związanych z przystosowaniem się do niższych płac, a tym samym obniżenia jakości życia, w stosunku do tego, który mieli za granicą.
„Polacy za granicą wracając tutaj, po prostu, tak jakby dopiero co poczuli, że mało zarabiają i no nie mogą sobie poradzić w tej kwestii… natury psychicznej.... że no osoby przyjeżdżające tutaj, będąc, no nie wiem, zarabiając tam w Anglii minimalną nawet stawkę, stać na jakiś konkretny poziom życia. Przyjeżdżając tutaj i szukając pracy, no człowiek... Druga jeszcze sprawa, nie znajdując tej pracy, człowiek powoli traci wiarę w siebie." 004_n
Z relacji migrantów wynika, że niskie zarobki w Polsce, jak również niemożność swoistego „przestawienia się" na standard życia w Polsce, stały się podstawą ponownych migracji Polaków za granicę. Szczególnie zaobserwować to można w grupach pracowników manualnych i nisko specjalizowanych. Porównanie płac w tych grupach zawodowych w
Polsce i zagranicą nie pozostawia wątpliwości, iż bardziej racjonalne ekonomicznie jest zarabianie zagranicą. Spostrzeżenia te również potwierdzają eksperci uczestniczący w niniejszym badaniu. Przejęcie wzorców kulturowych właściwych dla kapitalizmu powoduje wzrost aspiracji konsumpcyjnych, a zatem i zarobkowych co sprzyja uzależnieniu od migracji (Romaniszyn 1999).
Porównywanie sytuacji ekonomicznej i kulturowej w kraju emigracji wśród migrantów powrotnych intencjonalnie nieprzewidywalnych, w większości badanych przypadków jest negatywnym obrazem Polski a pozytywnym kraju przyjmującego. Respondenci zwracali szczególną uwagę na kulturę pracy zagranicą przejawiającą się gratyfikacjami dobrze wykonywanej pracy, bezpośrednimi kontaktami z pracodawcami, brakiem uciążliwej biurokracji. Osoby pracujące zagranicą nabywają takie cechy, jak elastyczność, kreatywność, przedsiębiorczość i pewność siebie. Nie zawsze te cechy były promowane przez polskich pracodawców i urzędników, co powoduje dyskomfort migrantów powrotnych. Pogłębia to tym samym dystans kulturowy między migrantami powrotnymi a rodzimym społeczeństwem. Pobyt za granicą wpływa na powiększenie przestrzeni poznanej i oswojonej, a tym samym poszerza obszar percepcji. Wzmacnia się wówczas więź z otoczeniem i środowiskiem imigracji, a osłabia z ojczyzną, stąd też przebywanie w kraju rodzimym może powodować poczucie 'ciasnoty' (Romaniszyn 1999).
W przypadku intencjonalnie nieprzewidywalnych powrotów warto również zwrócić uwagę na kulturowe uwarunkowania postawy nieprzewidywalności. Migranci reprezentujący tę kategorię bez większych problemów aklimatyzują się w kraju przyjmującym, czemu sprzyja znajomość języka kraju przyjmującego (głównie angielskiego), jak również akceptacja otoczenia kulturowego kraju przyjmującego.
* * *
Warto podkreślić również, iż w przypadku migracji intencjonalnie nieprzewidywalnej pojęcie migracji powrotnych nie do końca jest adekwatne. Migracje cyrkulacyjne, czy wewnątrzeuropejska mobilność są bardziej precyzyjnym określeniem tego rodzaju przepływów. Z perspektywy studiów nad migracjami powrotnymi obserwacja ta otwiera kolejny obszar badawczy wymagający eksploracji. W odniesieniu do definicji migracji powrotnych można zadać pytanie: czy migracja intencjonalnie nieprzewidywalna może być rozpatrywana jako migracja powrotna?
Analiza etapów readaptacji migrantów powrotnych na płaszczyźnie społecznej, kulturowej, ekonomicznej i instytucjonalno-prawnej obrazuje złożoność czynników oddziałujących na remigranta przybywającego do ojczyzny. Obok omówionych trudności, które pojawiają się w danym momencie badania należy uwzględnić strukturalne warunki w kraju ojczystym i dynamikę ich zmian. Migrant powrotny, jak starałam się tu wykazać, jest wyposażony w kapitał doświadczeń i wartości kraju przyjmującego i wysyłającego. W zależności od stopnia readaptacji, dynamiki zmian w kraju ojczystym oraz stopnia integracji w kraju przyjmującym podejmuje decyzje o powrocie w perspektywie osiedleńczej lub okresowej. Odpowiadając na zadane we wstępie pytanie jak przebiega readaptacja migrantów powrotnych w kraju ojczystym i jak wpływa na trwałość powrotu oraz jakie modele powrotu to implikuje zebrany materiał badawczy pozwala stwierdzić, iż sukces ponownej adaptacji w kraju ojczystym sprzyja podjęciu decyzji o migracji powrotnej intencjonalnie zakończonej. Natomiast trudności w readaptacji do życia w Polsce oraz łatwość w adaptacji do warunków kraju przyjmującego sprzyja migracji powrotnej intencjonalnej nieprzewidywalności.
Rozdział 5. Koncepcja monitoringu migracji powrotnych
Marta Anacka, Izabela Grabowska-Lusińska, Ewa Matejko, Joanna Nestorowicz
W obliczu obserwowanych obecnie masowych ruchów migracyjnych postulat zaprojektowania monitoringu tychże ruchów wydaje się rozsądnym i bodaj jedynym rozwiązaniem, dzięki któremu możliwe jest prowadzenie skutecznej polityki społecznej, gospodarczej, a w dalszej perspektywie również polityki ludnościowej 34 .
Zbudowanie odpowiedniego systemu monitoringu migracji powrotnych ma znaczenie z następujących powodów:
Potrzeba pogłębionych i kompleksowych badań nad migracjami powrotnymi wynika głównie z konieczności wypełniania niedoborów pracy i kwalifikacji na polskim rynku pracy. Jednocześnie istotne jest niedopuszczenie do marnotrawstwa (brain waste), a w skrajnych przypadkach, utraty, czyli drenażu mózgów (brain drain). Kluczowe wydają się być działania mające na celu pozyskiwanie wykwalifikowanych zasobów pracy (brain gain).
o pozwoli decydentom kompetentnie odpowiadać społeczeństwu na temat międzynarodowych ruchów migracyjnych Polaków (odpływów i powrotów) i ich znaczenia dla polskiego rynku pracy;
o pozwoli z właściwym wyprzedzeniem planować i wdrażać instrumenty wsparcia, a zatem
o umożliwi lepszą alokację siły roboczej, przy wykorzystaniu kapitałów migrantów powrotnych;
o umożliwi przygotowanie instytucji do prowadzenia działań o charakterze informacyjnym i doradczym (poradnictwo zawodowe i inwestycyjne) adresowanych do migrantów powrotnych.
W ogólnych założeniach system monitoringu migracji powrotnych powinien być wielopłaszczyznowy i powinien charakteryzować się następującymi cechami: trwałym zakorzenieniem w statystyce publicznej, trwałym zakorzenieniem instytucjonalnym (niezależne od koniunktury politycznej i niewymagającym tworzenia nowych instytucjonalnych komórek), integralnością działań, swobodnym przepływem informacji między zaangażowanymi podmiotami, systematycznością, trafnością, użytecznością.
o statystyki publicznej w Polsce oraz w krajach przyjmujących Polaków;
Proponujemy, aby zintegrowany system monitoringu migracji powrotnych odnosił się do pięciu perspektyw:
o instytucji (urzędy wojewódzkie, urzędy pracy oraz w uzupełnieniu organizacje pozarządowe) – ewaluacja oferty usług i realizacji tych usług świadczonych na rzecz migrantów powrotnych;
o samych migrantów powrotnych (zarówno tych, którzy byli zatrudnieni za granicą legalnie, jak i tych, którzy pracowali w szarej strefie) - śledzenie ścieżki powrotu i strategii działań na polskim rynku pracy w regularnych odstępach czasowych, oraz ich struktury w BAEL i w innych badaniach statystyki publicznej;
o pracodawców zatrudniających i chcących (preferujących) zatrudnić migrantów powrotnych- dogłębne poznanie strategii rekrutacji, zatrudnienia, awansu zawodowego migrantów powrotnych oraz oczekiwań pracodawców oraz skali przedsiębiorczości migrantów powrotnych;
34 Np. Filipiny zdecydowały się na powołanie „Centrum monitoringu migracji", którego jednym z celów jest oferowanie powracającym znalezienie pracy, szkoleń, przekwalifikowań, programów „aklimatyzacji". Ponadto wpisuje takie osoby na specjalną listę, do której dostęp mają pracodawcy chcący zatrudnić pracowników posiadających doświadczenie z pracy za granicą (Duszczyk 2007).
o polskich studentów studiujących poza granicami kraju (wracających i planujących powrót na polski rynek pracy).
o zmian w dynamice powrotów; ich selektywności, głównie w odniesieniu do regionów powrotów;
W tak zorganizowanym systemie chodzi przede wszystkim o uzyskanie możliwości określenia i prezentacji:
o oszacowania skali migracji powrotnych pewnych wybranych kategorii ludności (zarejestrowanych w urzędach pracy po powrocie do kraju bezrobotnych, studentów, samozatrudniających się migrantów powrotnych);
System monitoringu może spełniać również funkcje analityczne:
o oceny zasilania gospodarki narodowej i gospodarek lokalnych przez migrantów powrotnych.
o inwentaryzacja danych w zakresie migracji powrotnych na różnych poziomach i z perspektywy różnych aktorów rynku pracy;
o stworzenie podstaw do budowania modeli prognostycznych w odniesieniu do migracji powrotnych.
o archiwizacja najważniejszych danych o migracjach powrotnych w postaci szeregów czasowych, oraz
5.1. Zastosowanie danych statystyki publicznej w monitoringu migracji powrotnych
5.1.1. Wykorzystanie danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności
Przeprowadzona do tej pory inwentaryzacja źródeł danych pozwala stwierdzić, że dla monitorowania migracji powrotnych do Polski kluczowe jest Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), które niesie ze sobą potencjał możliwie najlepszego rozpoznania i obserwowania tego procesu 35 . W ramach monitoringu migracji powrotnych BAEL można wykorzystać na co najmniej trzy możliwe sposoby, różniące się nakładami finansowymi i ewentualną mocą wywodzonych na ich podstawie wniosków:
Tego typu zastosowanie danych BAEL stało się podstawą niniejszego opracowania. Jest to sposób stosunkowo najtańszy, niemniej jednak moc wysuwanych na podstawie tak zebranych informacji o jednostkach powracających wydaje się ograniczona, chociażby ze względu na zjawisko najczęściej nielosowego „wycierania się panelu" (tzw. attrition effect). Na podstawie tak zgromadzonych danych nie jest możliwe oszacowanie skali powrotów, niemniej jednak uprawnione wydaje się analizowanie struktury subpopulacji migrantów powrotnych.
o Opracowanie wyników dotychczasowych zbiorów BAEL, wykorzystujące strukturę panelową danych.
35 Próby skonstruowania narzędzia, dzięki któremu możliwa byłaby bieżąca obserwacja skali, struktury i trendów emigracji z Polski i imigracji do niej, zostały już podjęte w ramach realizowanego w latach 2006-2008 przez Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego projektu MPLM. Podstawą zarysowanej w jednym z raportów z realizacji tego właśnie projektu koncepcji monitoringu były dane Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności wspomagane kilkoma innymi źródłami informacji na temat ruchów wędrówkowych ludności (zbiorami i rejestrami krajów docelowych polskiej emigracji, a w przypadku napływu cudzoziemców do Polski, danymi dotyczącymi ich kontrolowanego jak na razie zatrudnienia).
o Wykorzystanie zbieranych od 2007 roku danych na temat jednostek, które na rok przed badaniem przebywały za granicą.
o Organizacja modułowego badania BAEL dedykowanego kwestiom migracyjnym.
Z uwagi na nikły odsetek takich osób w próbie i stosunkowo niedawną zmianę kwestionariusza BAEL, dzięki której możliwe jest zarejestrowanie kategorii remigrantów, wiarygodne wykorzystanie takich danych może okazać się możliwe dopiero po odpowiednio długim czasie. Rozwiązanie to w przyszłości może przynieść wiele korzyści, niemniej jednak niewątpliwym jej ograniczeniem jest fakt swoistego opóźnienia obserwacji– sytuacja danej kohorty remigrantów powracających w pewnym momencie do Polski będzie znana po co najmniej roku, a w praktyce (ze względu na żmudny proces obróbki danych) po ok. 1,5 roku.
Wyniki zorganizowanego przez GUS w II kwartale 2008 r. badania ad hoc wydają się być najlepszym możliwym rozwiązaniem, które umożliwia stosunkowo szybkie rozpoznanie bieżących procesów migracyjnych. Koszty związane z implementacją takiego narzędzia są stosunkowo wysokie, niemniej jednak otrzymane w ten sposób wyniki, przy rozsądnym zaprojektowaniu kwestionariusza, będą możliwie najlepszej jakości.
5.1.2. Rewizja i wykorzystanie innych źródeł danych polskiej statystyki publicznej
Działania monitorujące migracje powrotne mogłyby się skupiać nie tylko na badaniach dedykowanych wyłącznie migrantom powrotnym, ale także, podobnie jak w propozycji dotyczącej wykorzystania BAEL, na uwzględnieniu migrantów powrotnych wśród respondentów innych badań już prowadzonych w ramach programu badań statystycznych statystyki publicznej. Analiza już prowadzonych badań związanych z tematyką przedsiębiorczości miałaby na celu maksymalizację ich użyteczności na potrzeby monitorowania efektów migracji powrotnych w kontekście podejmowania samozatrudnienia przez osoby, które powróciły do Polski. Możliwość taką daje Panelowe Badanie Przedsiębiorstw, które wymagałoby jednak pewnej drobnej modyfikacji.
o rozróżnienie środków własnych jako źródła pochodzenia środków niezbędnych do podjęcia działalności gospodarczej na: „uzyskane zagranicą" oraz „uzyskane w kraju". Taka konstrukcja odpowiedzi umożliwiłaby wychwycenie zarówno ewentualnych
Panelowe Badanie Przedsiębiorstw jest prowadzone przez GUS od 2002 roku w oparciu o ankiety PL1 oraz PL2. Celem badania jest zebranie informacji na temat funkcjonowania nowopowstających polskich przedsiębiorstw przez okres pierwszych pięciu lat od momentu ich rejestracji. Zakres podmiotowy badania odnosi się do specyfiki polskiej gospodarki i obejmuje podmioty małe (w tym mikroprzedsiębiorstwa), które stanowią dominującą grupę nowopowstających firm. Badanie jest reprezentatywne dla wspomnianej grupy podmiotów i próba odzwierciedla strukturę całej populacji. Zgodnie z celem badania, stawia ono następujące pytania badawcze: Jak liczne są zbiorowości przedsiębiorstw powstających w kolejnych latach i jaka jest ich struktura według wybranych kryteriów? Kto zakłada nowe przedsiębiorstwa? Jaki odsetek nowych przedsiębiorstw jest w stanie utrzymać się w kolejnych latach na rynku (jaka jest przeżywalność przedsiębiorstw) i jakie branże są najbardziej wrażliwe na zmiany gospodarcze? Jak zmienia się w kolejnych latach zbiorowość nowych przedsiębiorstw? Jakie trudności napotykają przedsiębiorstwa przy prowadzeniu podjętej działalności? Jakie czynniki determinują sukces podmiotu i rozwój jego działalności? Ile czasu potrzebują nowe przedsiębiorstwa do osiągnięcia stabilności gospodarczej? (Warunki Powstawania Przedsiębiorstw 2002-2006, GUS 2008). Istotnym byłoby uwzględnienie wśród możliwych odpowiedzi na powyższe pytania także ewentualnej przeszłości migracyjnej osób zakładających nowe przedsiębiorstwa. Można to zrobić poprzez:
transferów z zagranicy pochodzących od osób trzecich, jak również kapitału finansowego przywiezionego przez samego przedsiębiorcę;
o uwzględnienie możliwości pobytu w kraju lub zagranicą jako pytania uszczegóławiającego pytanie o charakter poprzedniej pracy. W kontekście powyższej zmiany można by także interpretować informacje uzyskane w całym badaniu, co pozwoliłoby na empiryczne potwierdzenie, na ile migranci powrotni stanowią grupę o odmiennym profilu niż osoby, które nie mają doświadczeń migracyjnych. Dodatkowym źródłem istotnych informacji mogłoby być także nowe badanie mające na celu określenie percepcji przedsiębiorców w zakresie barier i szans dla samozatrudnienia w Polsce. Charakter panelowy badania pozwalałby na ewaluację wdrażanych zmian instytucjonalnych w relacji do zmian w percepcji barier, a co za tym idzie, zmian we wzorcach selektywności do samozatrudnienia. Badanie o charakterze percepcyjnym byłoby w tym kontekście o tyle istotne, że pozwoliłoby dostrzec, na ile bariery tkwią w ograniczonym zasobie informacyjnym, a na ile są realnymi przeszkodami w aktywizacji do samozatrudnienia.
o analogiczne rozróżnienie przy pytaniu o dominujące źródło finansowania nakładów inwestycyjnych na środki trwałe. Odpowiedź dostarczyłaby informacji na temat roli kapitału uzyskanego zagranicą w rozwoju przedsiębiorstw;.
5.1.3. Wykorzystanie danych krajów przyjmujących
W tym kontekście istotne wydaje się również śledzenie, o ile to możliwe, danych krajów przyjmujących w odniesieniu do czynników sprzyjających powrotom do kraju. Można wyróżnić tu dwa rodzaje źródeł danych niezbędnych do obserwacji tendencji migracji powrotnych: dane statystyki publicznej, takie jak Labour Force Surveys (LFS) krajów przyjmujących oraz dane administracyjne.
Kolejnym źródłem służącym pośredniej obserwacji migracji powrotnych są dane administracyjne, rejestracyjne krajów przyjmujących Polaków, np. system Worker Registration Scheme w Wielkiej Brytanii i Personal Public Service Number w Irlandii oraz inne rejestry prowadzone przez pozostałe kraje członkowskie (Tabela 5.1).
W pierwszym kroku warto jest ocenić użyteczność danych LFS dla badania migrantów z Polski, w celu chociażby oceny ich pozycji na rynku pracy kraju przyjmującego. Dane te niestety nie są porównywalne w kluczowych krajach przyjmujących Polaków. I tak np. brytyjski LFS dostarcza istotnych informacji na temat pozycji Polaków na rynku pracy, co może oddziaływać na skłonność do powrotów. Irlandzki odpowiednik LFS – National Quarterly Household Survey nie jest aż tak bogaty w informacje, ma liczne ograniczenia i nie umożliwia takiej analizy, ponieważ ze względu na niedostateczne rozmiary próby, poziom agregacji danych wymaga operowania grupami krajów 36 . Z tego względu nie jesteśmy w stanie poznać subpopulacji Polaków w Irlandii ani struktury ich gospodarstw domowych, choćby na wzór analizy brytyjskiej (Grabowska-Lusińska, Okólski 2008).
36 W przypadku tego zbioru Polska kategoryzowana jest jako jeden z krajów członkowskich UE z Europy Środkowo-Wschodniej, które wstąpiły do niej 1 maja 2004 r. (UE-8).
Tabela 5.1. Stan regulacji dostępu do rynków pracy krajów UE/EOG a systemy rejestracji cudzoziemców
| | Dostęp do rynku pracy dla obywateli UE8+2 | | | Systemy rejestracji cudzoziemców wybranych krajów |
|---|---|---|---|---|
| Kraj UE/EOG | | | | |
| | | | | UE i EOG |
| | | Siedmioletni okres przejściowy; osoby przebywające | System pozwoleń na pracę (Beschaftigungsbewilligung). | |
| Austria | | przed 1 maja 2004 r. co najmniej 12 miesięcy – | | |
| | | swobodny dostęp do rynku pracy. | | |
| Belgia | | Okres przejściowy 2 + 3 lata (przedłużony w 2006 r.) | | System zgód i pozwoleń na pracę. |
| | | Dwuletni okres przejściowy; 1 maja 2006 r. częściowe | System zgód na podjęcie pracy (Urząd Imigracyjny) System pozwoleń na pobyt (powyżej 3 miesięcy). | |
| | | otwarcie rynku pracy: 6 miesięcy na znalezienie pracy, | | |
| | | potem konkretna oferta pracy jest rozpatrywana przez | | |
| Dania | | Urząd Imigracyjny (UI); firmy w ramach układu | | |
| | | zbiorowego od 1 maja 2006 r. mogą zatrudniać | | |
| | | pracowników z nowych krajów członkowskich pod | | |
| | | warunkiem każdorazowego informowania UI. | | |
| | | Dwuletni okres przejściowy; od 1 maja 2006 r. | | System kart pobytu obywatela UE (pozwolenia na pobyt |
| Grecja | | | | |
| | | całkowity dostęp do rynku pracy dla obywateli UE8. | | są wydawane na okres 5 lat). |
| | Dwuletni okres przejściowy; od 1 maja 2006 r. swobodny dostęp dla obywateli UE8. | | | System danych podatkowych i danych meldunkowych: |
| | | | | obowiązkowe zgłoszenie się po podjęciu zatrudnienia do |
| Finlandia | | | | urzędu podatkowego i zameldowanie; |
| | | | | System rejestracji (obowiązkowej) Polaków w biurach |
| | | | | zatrudnienia (od 5.06.2006 r.). |
| | | Dwuletni okres przejściowy; od 1 maja 2004 r. | | System danych biura Krajowej Agencji Przyjmowania |
| Francja | | otworzono rynek pracy dla obywateli nowych państw | | Cudzoziemców i Migracji (Agence National de |
| | | członkowskich w wybranych 61 zawodach. | | l’Accueil des Etrangeres et des Migrations -ANAEM). |
| | Dwuletni okres przejściowy; od 1 maja 2004 r. całkowite otwarcie rynku pracy. | | | System danych meldunkowych i numerów identyfikacji |
| Hiszpania | | | | cudzoziemca (dane z komisariatów policji); system kart |
| | | | | pobytowych (w przypadku pobytów powyżej 60 dni). |
| | Dwuletni okres przejściowy; od lipca 2006 r. częściowe otwarcie rynku pracy w 5 sektorach gospodarki. | | | System pozwoleń na pracę + system informacji o |
| Holandia | | | | zatrudnieniu w doregulowanych sektorach (Centrum ds. |
| | | | | Pracy i Doradców – CWI). |
| | | Otwarcie rynku pracy bezpośrednio po 1maja 2004 r.; | | System PPS (odpowiednik połączenia polskiego NIP i |
| Irlandia | | ograniczenia w dostępie do świadczeń społecznych | | PESEL); system danych o płatnikach podatków |
| | | przez okres 24 msc od daty przybycia. | | (employment details) |
| | Siedmioletni okres przejściowy. | | | System pozwoleń na pracę (Ministere de Travail et de |
| Luksemburg | | | | |
| | | | | l’Emploi). |
| | | Otwarcie rynku pracy po 1maja 2004 r.; ograniczenia w | | System rejestracji pracowników z nowych krajów |
| Wielka | | | | |
| | | dostępie do świadczeń społecznych przez okres 24 msc | | członkowskich (Home Office Worker Registration |
| Brytania | | | | |
| | | od daty przybycia. | | Scheme). |
| | Okres przejściowy; otwarcie rynku pracy 31.08.2006. | | | Dane meldunkowe: obowiązek meldunkowy (dopełnia |
| Włochy | | | | go właściciel mieszkania); karta pobytu powyżej 90 dni |
| | | | | (carta di soggiorno). |
| | Utrzymane ograniczenia w dostępie do rynku pracy. | | | System zezwoleń na pobyt z możliwością podjęcia pracy |
| | | | | wydawanych pracownikom posiadającym umowę o |
| Norwegia | | | | |
| | | | | pracę na warunkach płacy i pracy zgodnej z norweskimi |
| | | | | warunkami |
| | Siedmioletni okres przejściowy (2+3+2 lata). | | | System pozwoleń na pracę w ramach różnych |
| Niemcy | | | | |
| | | | | programów. |
| | Dwuletni okres przejściowy, od 1.05.2006 r. całkowite otwarcie rynku pracy. | | | System numerów NIP dla migrantów zarobkowych |
| | | | | (Numero de Identificacao – NIF) oraz system kart |
| Portugalia | | | | |
| | | | | pobytu obywatela UE (dla przebywających powyżej 3 |
| | | | | msc). |
| | Całkowite otwarcie rynku pracy po 1 maja 2004 r. | | | Brak obowiązku meldunkowego do 3 msc pobytu; |
| Szwecja | | | | powyżej system zezwoleń na pobyt związanych z |
| | | | | wykonywaniem pracy (uppehallstillstand). |
| Islandia | | | | System pozwoleń na pracę. |
Źródło: opracowanie własne z uwzględnieniem: Wołek (2006).
Dane z systemów rejestracyjnych nie są w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące zasobu migrantów, a tym bardziej na pytania o migracje powrotne, ale są w stanie wykazać dynamikę (nasilenie/osłabienie) napływu do danego kraju, co może stanowić istotną wskazówkę do analizy przepływów migracyjnych.
5.2. Perspektywa migrantów powrotnych
Kolejnym filarem systemu monitoringu, stanowiącym uzupełnienie dla monitoringu w oparciu o dane BAEL, powinna być jakościowa płaszczyzna migracji powrotnych, umożliwiająca systematyczne śledzenie działań, potrzeb, zachowań samego migranta od momentu pobytu w kraju przyjmującym, w trakcie powrotu, tuż po powrocie oraz w okresie reintegracji na polskim rynku pracy.
Każdy kolejny etap badania (np. cztery fale w ciągu dwóch lat) miałby zarówno ten sam, trzonowy zestaw pytań, jak i bloki pytań nowych, które mogłyby się odnosić do bieżącej sytuacji migrantów; sytuacji na rynkach pracy kraju przyjmującego i wysyłającego.
Monitoring mógłby zostać zrealizowany przy pomocy jakościowego badania panelowego. Badanie miałoby na celu śledzenie (ang. tracking) kolejnych kroków, poczynań migrantów w procesie migracyjnym, uwzględniających powrót do Polski lub przeniesienie się do kolejnego kraju emigracji. Respondenci zostaliby dobrani w sposób celowy w krajach przyjmujących. Kluczowym kryterium doboru respondenta byłyby sprecyzowane plany powrotu do Polski lub przeniesienia się do innego kraju. Istotnym warunkiem powodzenia badania byłoby utrzymanie tych samych respondentów w powtarzanych, np. co kwartał lub co pół roku wywiadach pogłębionych, częściowo ustrukturyzowanych. Jedną z metod „utrzymania lojalności" respondenta względem uczestnictwa w badaniu, jest wynagrodzenie podobne do tego, które respondent otrzymuje za godzinę pracy w aktualnym miejscu zatrudnienia, w zależności od długości trwania wywiadu.
Płaszczyzna ta, z tak skonstruowanym badaniem i ruchomym, elastycznym narzędziem badawczym pozwalałaby, chociaż minimalnie, uchwycić mechanizmy procesu migracji, w tym także migracji powrotnej oraz uwzględnić znaczenie i uwarunkowania zmieniającej się rzeczywistości w tym procesie, np. w odniesieniu do globalnego kryzysu gospodarczego.
5.3. Perspektywa administracyjna
Kolejnym filarem monitoringu migracji powrotnych powinna być perspektywa administracyjna, zwłaszcza ta odnosząca się do urzędów pracy: ilościowa– bazująca na danych Wojewódzkich Urzędów Pracy dotyczących liczby osób ubiegających się o prawa do świadczeń socjalnych lub ich transfery z zagranicy (formularz E 303 i E301, por. Rozdział 2 niniejszego opracowania) oraz jakościowa w odniesieniu do ewaluacji udzielanych informacji i poradnictwa zawodowego dla migrantów powrotnych (np. w PUP).
Niezbędny jest zatem systematyczny monitoring danych Wojewódzkich Urzędów Pracy o liczbie złożonych formularzy E 303 i E301,.Formularze te ewidencjonowane są jednak dopiero od dnia 1 maja 2005 r., nie dają więc pełnej możliwości porównania z prezentowanymi danymi BAEL, ale mogą stanowić istotne uzupełnienie.
5.4. Perspektywa pracodawców zatrudniających i chcących zatrudnić migrantów powrotnych
Monitoring nie byłby pełny bez uwzględnienia perspektywy pracodawców zatrudniających lub rozważających zatrudnienie migrantów powrotnych oraz tych przedsiębiorców, którzy są migrantami powrotnymi. Na tym poziomie monitoringu istnieje unikalna okazja do reprezentatywnego poznania zachowań pracodawców względem migrantów powrotnych oraz samych remigrantów prowadzących własną działalność gospodarczą. Operatem losowania byłaby tutaj baza REGON, z uwzględnieniem wszystkich grup przedsiębiorstw (także mikrofirm, choć niezmiernie rzadko ta grupa przedsiębiorstw jest uwzględniania w badaniach). Badanie tak skonstruowane dawałoby również możliwość zbadania skali i struktury przedsiębiorczości migrantów powrotnych w odniesieniu do całego kraju, w tym grup przedsiębiorstw (mikro, małe, średnie i duże), struktury własności, regionów oraz sektorów gospodarki narodowej. Ponadto istniałaby możliwość poznania strategii rekrutacji, zatrudnienia, awansu zawodowego migrantów powrotnych zatrudnianych przez przedsiębiorców oraz oczekiwań pracodawców.
o region - według podziału na 6 regionów: północno-zachodni / południowo-zachodni / północny / centralny / południowy / wschodni;
Badanie to najlepiej przeprowadzić na wcześniej wylosowanej z bazy REGON próbie warstwowej, nieproporcjonalnej, techniką ankiety telefonicznej CAPI (ang. Computer Assisted Personal Interview). Próba mogłaby zostać dobrana w oparciu o przynależność badanych jednostek do czterech wyróżnionych grup zatrudnienia: mikro-, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw 37 . W ramach każdej z czterech wyróżnionych grup zatrudnienia można zastosować proporcjonalne warstwowanie ze względu na:
o strukturę własności – według podziału na 2 formy: prywatna lub z przewagą prywatnej / publiczna lub z przewagą publicznej;
Badanie to mogłoby być powtarzane, np. raz w roku lub można by było skonstruować próbę rotacyjną, na wzór próby BAEL.
o branżę – według sekcji Europejskiej Klasyfikacji Działalność.
5.5. Perspektywa polskich studentów studiujących zagranicą
Ostatnim filarem systemu monitoringu migracji powrotnych, dla pełnego obrazu zjawiska, powinni być polscy studenci studiujący poza granicami kraju.
Ważniejszy w ramach tej płaszczyzny byłby monitoring zachowań studentów i absolwentów w odniesieniu do aktywności zawodowej i miejsca jej realizacji: kraj studiów czy kraj wysyłający. Dlatego ważne byłoby śledzenie zachowań, działań, strategii polskich studentów, studiujących poza granicami kraju, na wzór jakościowego panelu zaproponowanego w podrozdziale 5.2.
W aspekcie ilościowym można tutaj śledzić statystyki Sokrates-Erasmus. Jednak wiadomo, że prezentują one tylko wycinek badanego zjawiska, a studia zagraniczne nie są wyłącznie podejmowane w ramach tego programu. Dodatkowo migracja powrotna jest niejako wymuszana zasadami działania programu.
5.6. Podsumowanie i schemat koncepcji monitoringu migracji powrotnych
W koncepcji monitoringu migracji powrotnych istotne jest zintegrowanie perspektyw pozyskiwania informacji, ich aktualizacja, inwentaryzacja i archiwizacja oraz systematyczne raportowanie i rekomendowanie rozwiązań oraz sugestii dla polityki względem migrantów powrotnych. W tym kontekście kluczowa jest synchronizacja działań na trzech płaszczyznach: samych migrantów; instytucji obsługujących i wspierających oraz pracodawców. Szczegółowo, kluczowe jest uwzględnienie: (1) perspektywy ilościowej migracji powrotnych w ogóle (Baza Migrantów Powrotnych BAEL) oraz jakościowej (panelowe, trackingowe badanie jakościowe migrantów powrotnych i studentów); (2) perspektywy administracyjnej, w tym: w postaci ilościowej – baza formularzy E 301 – i
37 udział jednostek z poszczególnych grup zatrudnienia nie jest równy ich udziałowi w populacji (95% wszystkich przedsiębiorstw stanowią firmy mikro).
jakościowej – analizy w zakresie ewaluacji informacji i doradztwa migrantom powrotnym; oraz (3) płaszczyzny pracodawców i samozatrudniających się migrantów powrotnych (reprezentatywne badanie migracji powrotnych na bazie REGON).
Poniżej zaprezentowano zbiorczy schemat koncepcji monitoringu migrantów powrotnych.
Rysunek 5.1. Schemat koncepcji monitoringu migracji powrotnych do Polski
Ź
ródło: opracowanie J. Nestorowicz.
Uwagi końcowe
Izabela Grabowska-Lusińska
Przedstawiony w ramach niniejszego opracowania wywód został doprowadzony do miejsca, w którym powinna zostać udzielona odpowiedź na postawione we wstępie pytanie, kim jest migrant powrotny i czy w ogóle można mówić o takiej kategorii migranta.
Analiza danych dotyczących migracji powrotnych na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności zaprezentowana w Rozdziale 2 niniejszego opracowania co prawda nie dała (ale też i nie miała dać) odpowiedzi na pytanie o skalę powrotów, ale ukazała wiele cech strukturalnych poakcesyjnych migracji powrotnych Polaków. Okazało się, że powroty do Polski są także, podobnie jak wyjazdy zagranicę, selektywne, głównie ze względu na wielkość miejsca pochodzenia oraz wykształcenie, w mniejszym stopniu ze względu na wiek. Otóż częściej niż przed akcesją ludzie wracają do miejsc, z których wyjechali, zwłaszcza ci pochodzący z małych miasteczek i wsi. Prawidłowość ta być może odnosi się do sytuacji kryzysu gospodarczego, w czasie którego ludzie „ciągną" do dobrze im znanej gospodarki półnaturalnej, z której mogą „żyć" także po wykorzystaniu środków pieniężnych przywiezionych z zagranicy lub po prostu przyjmują postawę wyczekującą w odniesieniu do kolejnych migracji o charakterze ciągłej cyrkulacji.
Zaprezentowany na początku opracowania selektywny przegląd ujęć teoretycznych (Rozdział 1), przedstawione wyniki badań oraz przegląd ram definicyjnych migranta powrotnego (Rozdział 2 i 3), pozwalają zauważyć, że migracje poakcesyjne, a zwłaszcza powroty poakcesyjne wydają się „wymykać" wielu koncepcjom teoretycznym z racji swojej płynnej formy i strategii działań samych migrantów, w których dominującą cechą zdaje się być brak przewidywalności zachowań i konfiguracji czynników mogących wywołać migracje powrotne.
Ponadto analiza danych zgromadzonych w wywiadach pogłębionych z migrantami powrotnymi przedstawiona w Rozdziale 4 niniejszego opracowania pokazała, że mamy do czynienia z dwoma modelami powrotów: powrotem intencjonalnie zakończonym, ze zrealizowanymi planami migracyjnymi i powrotem intencjonalnie niezakończonym, gdzie migrant traktuje powrót jako „przystanek" w ścieżce zawodowej, gdzie praca w Polsce jest tylko jedną z opcji, gdzie przyjmuje postawę „poczekam i zobaczę". Również analiza danych sondażowych (Rozdział 3), które co prawda odnoszą się wyłącznie do deklaracji i intencji, uwidacznia, że plany powrotów polskich emigrantów są raczej rozmyte i mało sprecyzowane.
Zatem migracji poakcesyjnej nie należy traktować jako „linearnej drogi określanej dychotomicznie jako emigracja i powrót, ale jako ciągły proces, podczas którego jednostkipod wpływem czynników, takich jak wiek, stan cywilny, praca, sytuacja rodzinna- na bieżąco podejmują decyzje o tymczasowym pobycie w Polsce lub za granicą. Migranci mogą wyjeżdżać, wracać, jeszcze raz wyjeżdżać, wielokrotnie powtarzając ów cykl (…), możliwym jest bycie „pomiędzy", lub zajmowanie społecznej przestrzeni obejmującej Polskę i inne kraje" (Garapich, Osipovič 2007: 26), w której proces integracji, adaptacji, readaptacji będzie miał charakter płynny.
Bibliografia
Anacka M. 2008. Najnowsze migracje z Polski w świetle danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności, CMR Working Paper, nr 36(94), Warszawa.
Berry J.W. 1997. 'Immigration, Acculturation and Adaptation, Applied Psychology', An International Review 46 (1).
Borjas, G.J. 1987. "Self selection and earnings of immigrants" American Economic Review, 77, p. 531-553.
Bosswick W., Heckmann F. 2006. Integration of Immigrants: Contribution of Local and Regional Authorities, Dublin: European Foundation for Improvement of Working and Living Conditions.
Cassarino, J.P. 2004. "Theorising Return Migration: The Conceptual Approach to Return Migrants Revisited" International Journal on Multicultural Societies, 6, no. 2 UNESCO, Paris, p. 253-279.
Cerase, F. 1974. "Expectations and reality: a case study of return migration from the United States to Southern Italy" International Migration Review, 8, p. 245-262.
Cieślak D. 1992. Demografia. Metody analizy i prognozowania, Warszawa: PWN.
Currie S. 2007. De-Skilled and Devalued: The Labour Market Experience of Polish Migrants in the UK Following EU Enlargement, The International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, Volume 23/1.
Drinkwater, S., Eade, J. & Garapich. M. 2006. 'Poles Apart? EU Enlargement and the Labour Market Outcomes of Immigrants in the UK', IZA DP 2410.
Duszczyk M. 2007. Doświadczenia wybranych państw członkowskich unii europejskiej w zakresie migracji powrotnych. Ekspertyza przygotowana dla Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, maszynopis.
Engbersen, G., E. Snel, de Boom J. 2009. ''A Van full of Poles': Liquid Migration from Central and Eastern Europe'. In R. Black, et al. (eds.) A Continent Moving West? EU enlargement and labour migration from Central and Eastern Europe, Amsterdam: Amsterdam University Press.
Faist, T. 1997. "Migration und der Transfer sozialen Kapitals oder: Warum gibt es relativ wenige internationale Migranten?" In L. Pries (ed.). Transnationale Migration (Soziale Welt,Sonderband, 12), Baden-Baden: Nomos, p. 63-83.
Fihel A., B. Klagge, K. Klein-Hitpaß, E. Matejko, M. Okólski. 2007. High-skilled return migration and knowledge-based economic development in regional perspective. Conceptual considerations and the example of Poland. CMR Working Papers, Nr 19/(77), Warszawa.
Fidel A., Kaczmarczyk P., Sokólski M. 2007. Migracje „nowych Europejczyków" – teraz i przedtem, Seria Studia Migracyjne, Warszawa.
Garapich M.P. Osipovič D. (2007). Migpol. Badanie sondażowe wśród obywateli polskich zamieszkałych w Wielkiej Brytanii i Irlandii, Migresearch, Grupa Żywiec SA. Gmelch, G. 1980. 'Return Migration', Annual Review of Anthropology, 9: 135-159.
Grabowska-Lusinska I. (forthcoming), 'Anatomy of post-accession migration: methodological approach. How to measure liquid migration and other patterns of post-accession migration', in. B. Glorious, I.Grabowska-Lusinska, A. Rindoks, Lost in mobility transition?, Amsterdam; Amsterdam University Press.
Grabowska-Lusińska I., Okólski M., 2008. „Migracja z Polski po 1 maja 2004 r.: jej intensywność i kierunki geograficzne oraz alokacja migrantów na rynkach pracy krajów Unii Europejskie", CMR Working Papers Nr 33/(91).
Grabowska-Lusińska I., Okólski M. 2009. „Emigracja ostatnia?", Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Grabowska-Lusińska I., Okólski M. 2008. Migracja z Polski po 1 maja 2004 r.: jej intensywność i kierunki geograficzne oraz alokacja migrantów na rynkach pracy krajów Unii Europejskiej, CMR working paper, nr 33(91), Warszawa.
Glick Schiller, N.H., L.H. Basch, C.H. Blanc-Szanton. 1992. "Transnationalism: A New Analytic Framework for Understanding Migration". In N.H. Glick Schiller, L.H. Basch, C.H. Blanc-Szanton (eds.). Towards a Transnational Perspective on Migration. Race, Class, Ethnicity and Nationalism Reconsidered (Annals of the New York Academy of Science, 645), New York: New York Academy of Science, p. 1-24.
Gurak, D. T., F. Caces. 1992. "Migration Networks and the Shaping of Migration Systems". In M. Kritz, L. Lin, H. Zlotnik (eds.). International Migration Systems. A Global Approach. Oxford, p. 150-176.
Grzymała-Kazłowska A., Łodziński S. 2008. „Problemy integracji imigrantów. Koncepcje, badania, polityki", Seria: Studia Migracyjne, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Harris, J.R., M. Todaro. 1970. "Migration, unemployment and development: a two-sector analysis" American Economic Review, 60, p. 126-142.
Heffner K. 1999. The return of emigrants from Germany to Upper Silesia: reality and prospects, [in:] K. Iglicka, K. Sword (eds), The challenge of East-West migration for Poland. London: School of Slavonic and East European Studies, University of London.
Heffner K., T. Sołdra-Gwiżdż 1997. Migracje powrotne na Górny Śląsk z socjologicznej perspektywy, CMR Working Papers, No 9. Warszawa.
Iglicka K., red., 2002 Iglicka K. (ed.) 2002. Migracje powrotne Polaków. Powroty sukcesu czy rozczarowania?, Warszawa: Instytut Spraw Publicznych.
Janowska H.(1981), Emigracja zarobkowa z Polski 1918-1939, Warszawa.
Górny A., D. Osipovic 2006. Return migration of second-generation British Poles CMR Working Papers, No 6/64. Warszawa.
Jaźwińska E., Okólski M., (red.). 2001. Ludzie na huśtawce. Migracje miedzy peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
King, R. 1978. "Return migration: a neglected aspect of population geography" Area, 10, p. 175-182.
Kicinger A., Weinar A., (red), 2007. State of Art of Migration Research in Poland, IMISCOE Working Paper no. 19, dostępne na: http://www.imiscoe.org/publications/workingpapers/documents/Stateoftheartmigration researchPoland_000.pdf
Kaczmarczyk, Okólski 2008, Economic impacts of migration on Poland and the Baltic states, FAFO paper, Oslo, dostępne na: http://www.fafo.no/pub/rapp/10045/10045.pdf Kaczmarczyk, Okólski 2008b, Demographic and labour-market impacts of migration on Poland, Oxford Review of Economic Policy, vol. 24, No. 3, Oxford.
King, R. L. 1977. 'Problems of return migration: case study of Italians returning from Britain', Tijdschrift Voor 68(4); 241-245.
Kochanowicz, J., Marody, M. 2003. 'Towards Understanding the Polish Economic Culture', Polish Sociological Review 4, str. 343-368.
Kochanowicz J., Marody M., Mandes S. (red.), 2007. Kulturowe aspekty transformacji ekonomicznej, Warszawa: Instytut Spraw Publicznych.
Kołodziej E. 1998. Historia emigracji z ziem polskich, Pułtusk: Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych.
Koser, K. 2000. "Return, Readmission and Reintegration: Changing Agendas, Policy Framework and Operational Programmes". In B. Ghosh (ed.). Return migration: Journey of Hope and Despair?, Geneva: International Organization for Migration/United Nations, p. 57-99.
Kritz, M., H. Zlotnik. 1992. "Global Interactions: Migration Systems, Processes and Policies". In M. Kritz, L. Lin, H. Zlotnik (eds.). International Migration Systems. A Global Approach. Oxford, p. 1-16.
Lee, E.S. 1966. "A Theory of Migration" Demography, 3, no. 1, p. 47-57.
Łukowski W. 2004. „Społeczny sens migracji sezonowych", w: P. Kaczmarczyk, W. Łukowski (red.), Polscy pracownicy na rynku Unii Europejskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Massey, D.S. 1990. "Social Structure, Household Strategies, and the Cumulative Causation of Migration" Population Index, 56, p. 3-26.
Massey, D., J. Arango, G. Hugo, A. Kouaouci, A. Pellegrino, J.E. Taylor. 1993. "Theories of International Migration: A Review and Appraisal" Population and Development Review, 19, p. 431-466.
Mioduszewska M., 2008. Najnowsze migracje z Polski w swietle danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludnosci, CMR Working Papers Nr 36/(94).
Ni Laoire C. 2008. 'Complicating host-newcomer dualisms: Irish return migrants as home- comers or newcomers?', Translocations, Winter, Volume 4, Issue 1.
Nowicka, E. & Firouzbakhch H. (eds.). 2008. Homecoming. An Anthropology of Return Migration, Cracow: Nomos.
ONZ 1998. Recommendations on Statistics of International Migration. Revision 1, Statistical Paper Series M, No. 58, Rev. 1, Nowy Jork: Department of Economic and Social Affairs, Statistics Division.
Osipowicz D., 2001. Marginalizacja społeczna migrantów, w: E. Jaźwińska, M. Okólski, Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, str. 382-409.
Osipowicz, D. 2001. 'Marginalizacja społeczna migrantów', w: E. Jaźwińska, M. Okólski, Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, str. 382-409.
Piore, M.J. 1979. Birds of passage: migrant labor in industrial societies, Cambridge: Cambridge University Press.
Portes, A. 1997. "Globalization from Below: The Rise of Transnational Communities (WPTC-98-01)". Oxford. URL: <http://www.transcomm.ox.ac.uk/ working-papers.htm> (05.06.2003).
Pries, L. 1997. "Neue Migration im transnationalen Raum". In L. Pries (ed.). Transnationale Migration (Soziale Welt, Sonderband, 12), Baden-Baden: Nomos, p. 15-44.
Ravenstein, E.G. 1885/89. "The laws of migration" Journal of the royal statistical society, 48, p. 167-277 and 52, p. 241-301.
Romaniszyn K. 2008. 'Migration Networks and Return Migration', w: Nowicka, E. & Firouzbakhch H. (eds.). 2008. Homecoming. An Anthropology of Return Migration, Cracow: Nomos.
Romaniszyn K., 1999. Kulturowe implikacje współczesnych migracji międzynarodowych. Zarys problematyki na przykładzie Polski. Studia Polonijne, nr 20, str. 85-109.
Salt J. 2008. 'Managing new migration in Europe: Concept and reality in the ICT sector' w: C. Bonifazi, M. Okólski, J. Schoorl I P. Simon (red). International Migration in Europe. New Trends and New Method of Analysis, Amsterdam: Amsterdam University Press.
Schuetz A. 1964. 'The Homecomer', in: Collected Papers, vol. II, The Hague: Martinus Nijhoff.
Segal U. 2002. A Framework for Immigration: Asians in the United States, New York: Columbia University Press.
Sassen, S. 1988. The mobility of labor and capital. A study in international investment and labor flow, Cambridge: Cambridge University Press.
Sjaastad, L. A. 1962. "The costs and return of human migration" Journal of Political Economy, 70, Supplement, p. 80-93.
Stark, O. 1984. "Migration decision making: a review article" Journal of Development Economics, 14, p. 251-259.
Trevena P., (forthcoming) Why do highly educated migrants go for low-skilled jobs? A case study of Polish graduates working in London, w: B. Glorious, I. Grabowska-Lusinska, A. Rindoks, Lost in mobility transition?, Amsterdam: Amsterdam University Press.
Wallerstein, I. 1974. The modern world system, New York: Academic Press. Weinar, A. (2002), 'Reemigranci jako aktorzy zmiany społecznej', w: K. Iglicka, Migracje powrotne Polaków. Powroty sukcesu czy rozczarowania?, Warszawa: Instytut Spraw Publicznych, str. 39-77.
Williams, A.M., V. Baláž 2005. "What Human Capital, Which Migrants? Returned Skilled Migration to Slovakia From the UK" International Migration Review, 39, no. 2, p. 439-468.
Wołek Z. 2006. Migracja zarobkowa Polaków w Unii Europejskiej- mobilność bez granic, Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski, Wojewódzki Urząd Pracy w Zielonej Górze.
Yang, D. 2006. "Why do migrants return to poor countries? Evidence from Philippine migrants' responses to exchange rate shocks" The Review of Economics and Statistics, 88, no. 4, p. 715-35.
Spis tabel
| Rok | | | dolna granica 95% | liczba obserwacji | | górna granica 95% |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | przedziału ufności | | | przedziału ufności |
| | 2002 | 58 | | 74 | 90 | |
| | 2003 | 24 | | 35 | 46 | |
| | 2004 | 53 | | 68 | 83 | |
| | 2005 | 56 | | 72 | 87 | |
| | 2006 | 81 | | 99 | 117 | |
| | 2007 | 129 | | 149 | 170 | |
| | 2008 | 52 | | 67 | 82 | |
| Kraj | | | Udział remigrantów z danego kraju (w proc.) | | | | | Udział emigrantów do danego kraju (w proc.) | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | dolna granica | odsetek | | górna granica | | dolna granica | odsetek | górna granica |
| | | | 95% przedziału | | | 95% przedziału | | 95% przedziału | | 95% przedziału |
| | | | ufności | | | ufności | | ufności | | ufności |
| | Niemcy | 29,4 | | 33,4 | 37,4 | | 23,50 | | 22,6 | |
| | Wielka Brytania | 12,8 | | 15,9 | 18,9 | | 21,6 | | 24,6 | |
| | Włochy | 9,09 | | 11,8 | 14,52 | | 9,9 | | 9,6 | |
| | USA | 5,66 | | 7,9 | 10,21 | | 8,9 | | 10,6 | |
| | Holandia | 3 | | 4,8 | 6,6 | | 6,3 | | 4,7 | |
| | Francja | 1,8 | | 3,3 | 4,83 | | 4,2 | | 3,3 | |
| | Hiszpania | 1,7 | | 3,1 | 4,6 | | 2,9 | | 3,1 | |
| | Irlandia | 1,7 | | 3,1 | 4,6 | | 2,7 | | 6,9 | |
| | Belgia | 0,7 | | 1,8 | 3 | | 2,0 | | 2,4 | |
| | Szwecja | 0,6 | | 1,7 | 2,7 | | 1,6 | | 1,6 | |
| Norwegia | 0,5 | 1,5 | 2,5 | 1,3 | 1,6 | 1,9 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Grecja | 0,3 | 1,3 | 2,2 | 1,3 | 1,3 | 1,9 |
| Austria | 0,3 | 1,3 | 2,2 | 1,0 | 1,9 | 1,6 |
| Kanada | 0 | 0,4 | 0,9 | 0,5 | 0,7 | 0,9 |
| pozostałe kraje UE | 1,5 | 3,0 | 4,4 | 1,3 | 1,7 | 2,0 |
| pozostałe kraje | 0,8 | 2,0 | 3,2 | 1,1 | 1,4 | 1,7 |
| europejskie | | | | | | |
| pozostałe kraje świata | 2,1 | 3,7 | 5,3 | 1,3 | 1,6 | 1,9 |
| Liczebność ogółem | N = 542 | | | N = 6338 | | |
| Wiek | | | Remigranci | | | | | Emigranci | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | dolna granica 95% | proporcja | | górna granica 95% | | dolna granica 95% | proporcja | górna granica 95% |
| | | | przedziału ufności | | | przedziału ufności | | przedziału ufności | | przedziału ufności |
| | 15-19 | 0,4 | | 1,4 | 2,4 | | 1,9 | | 2,3 | |
| | 20-24 | 14,4 | | 17,6 | 20,7 | | 23,4 | | 24,5 | |
| | 25-29 | 18,2 | | 21,6 | 25,0 | | 24,9 | | 26,0 | |
| | 30-34 | 12,3 | | 15,2 | 18,2 | | 12,2 | | 13,0 | |
| | 35-39 | 11,0 | | 13,8 | 16,7 | | 8,0 | | 8,7 | |
| | 40-44 | 6,8 | | 9,2 | 11,6 | | 6,8 | | 7,5 | |
| | 45-49 | 7,1 | | 9,6 | 12,0 | | 7,1 | | 7,8 | |
| | 50-54 | 4,7 | | 6,7 | 8,8 | | 4,9 | | 5,4 | |
| | 55-59 | 1,2 | | 2,5 | 3,8 | | 2,4 | | 2,8 | |
| | 60-64 | 0,6 | | 1,6 | 2,6 | | 0,6 | | 0,8 | |
| | 65+ | 0,0 | | 0,7 | 1,4 | | 1,0 | | 1,3 | |
2,5 2,2 2,2 0,9 4,4 3,2 5,3 dolna granica 95% przedziału ufno ci
| Wykształcenie | | | Remigranci | | | | Emigranci | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | dolna granica 95% przedziału ufności | | proporcja | górna granica 95% przedziału ufności | dolna granica 95% przedziału ufności | | proporcja | | górna |
| | | | | | | | | | | granica |
| | | | | | | | | | | 95% |
| | | | | | | | | | | przedziału |
| | | | | | | | | | | ufności |
| | policealne lub wyższe | 9,9 | | 12,6 | 15,3 | 15,9 | | 16,8 | 17,7 | |
| | średnie | 10,2 | | 12,9 | 15,7 | 13,2 | | 14,1 | 14,9 | |
| | ogólnokształcące | | | | | | | | | |
| | średnie zawodowe | 21,4 | | 25,0 | 28,6 | 26,3 | | 27,4 | 28,5 | |
| | zasadnicze zawodowe | 36,0 | | 40,1 | 44,1 | 32,3 | | 33,5 | 34,6 | |
| | gimnazjum i poniżej | 7,0 | | 9,4 | 11,8 | 7,6 | | 8,3 | 8,9 | |
| Klasa miejscowości | | | Remigranci | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | dolna granica | proporcja | górna granica 95% przedziału ufności | | dolna granica | proporcja |
| | | | 95% przedziału | | | | 95% przedziału | |
| | | | ufności | | | | ufności | |
| | miasta powyżej 100 | 11,96% | | 14,9% | 17,83% | 16,58% | | 17,5% |
| | tysięcy | | | | | | | |
| | miasta do 100 | 27,04% | | 30,9% | 34,66% | 34,23% | | 35,4% |
| | tysięcy | | | | | | | |
| | wieś | 50,14% | | 54,3% | 58,37% | 45,85% | | 47,1% | | <urn:uuid:f91d9cdb-9b93-4307-92c4-713ae5cc3c79> | finepdfs | 3.226563 | CC-MAIN-2023-40 | https://www.migracje.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2016/11/WP_43_101_IGL.pdf | 2023-09-22T18:23:16+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506421.14/warc/CC-MAIN-20230922170343-20230922200343-00595.warc.gz | 1,008,539,512 | 0.967097 | 0.999925 | 0.999925 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
83,
244,
3638,
3730,
7488,
11697,
15063,
16743,
20746,
24472,
28661,
29515,
32494,
36592,
37992,
39270,
42050,
45209,
47955,
49428,
51621,
54042,
55777,
59752,
63688,
65467,
68703,
70871,
72598,
75652,
77529,
81381,
83797,
87804,
91656,
94997,
... | 1 | 0 |
REGULAMIN KORZYSTANIA Z PRZECHOWALNI BAGAŻU ZNAJDUJĄCEJ SIĘ NA TERENIE PAŃSTWOWEGO MUZEUM AUSCHWITZ-BIREKANU W OŚWIĘCIMIU (29.05.2021 r.)
1. Niniejszy „Regulamin" określa zasady korzystania z przechowalni bagażu znajdującej się na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu (zwanym dalej Muzeum).
2. Korzystający z przechowalni bagażu zobowiązuje się do zaakceptowania i przestrzegania przepisów niniejszego regulaminu.
3. Przechowalnia bagażu czynna jest w dniach otwarcia Muzeum dla odwiedzających, w godzinach: 30 minut przed otwarciem oraz 2 godziny po zamknięciu Muzeum.
4. Korzystanie z szafek bagażowych mieszczących się w przechowalni bagażu jest płatne. Opłata za skorzystanie z jednej szafki bagażowej wynosi 5 zł i nie podlega zwrotowi.
5. Opłata dotyczy jednorazowego zamknięcia/otwarcia szafki bagażowej. Otwarcie i powtórne zamknięcie szafki bagażowej wymaga ponownego uiszczenia opłaty w wysokości 5 zł.
6. Szafka bagażowa wyposażona jest w automat wrzutowy oraz w klucz.
7. Zamknięcie szafki bagażowej polega na wrzuceniu 5 zł do kasety znajdującej się na wewnętrznej stronie drzwiczek, zamknięciu szafki poprzez przekręcenie kluczem i jego wyjęcie.
8. Otwarcie szafki bagażowej następuje poprzez włożenie klucza do zamka, następnie jego przekręcenie. Szafka wówczas zostaje otwarta, klucz zostaje w drzwiczkach.
9. Szafki bagażowe służą osobom odwiedzającym Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu do przechowywania bagażu. Wymiary szafek wyrażone w centymetrach są następujące: 90x50x22 oraz 60x50x22, wewnętrzne wymiary szafek: 90x50x30 oraz 60x50x30, a ich nośność wynosi max 30 kg.
10. Rzeczy o większych gabarytach niż wymiary szafki bagażowej nie mogą być przechowywane.
11. Zabrania się pozostawienia bagażu poza szafkami bagażowymi.
12. Zabrania się przechowywania w szafkach bagażowych:
a) Materiałów i substancji wybuchowych (w tym broni), żrących, trujących oraz innych mogących spowodować niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia oraz mienia.
b) Materiałów i substancji wydzielających nieprzyjemny zapach lub łatwo psujących się,
c) Materiałów i substancji narkotycznych i uzależniających, których posiadanie i dystrybucja jest prawnie zabroniona,
d) Rzeczy, których przechowywanie jest zabronione na podstawie odrębnych przepisów,
e) Żywych zwierząt
13. Szafka bagażowa nie jest dozorowana przez Muzeum w sposób bezpośredni. W przypadku zagubienia klucza przez osobę korzystającą z szafki lub pozostawienia niezamkniętej szafki bagażowej, Muzeum nie odpowiada za kradzież rzeczy pozostawionych w szafce bagażowej.
14. Pomieszczenie przechowalni bagażu objęte jest monitoringiem wizyjnym, który może być wykorzystany w celu wyjaśnienia spornych spraw mogących powstać w trakcie użytkowania szafek bagażowych.
15. Zagubienie klucza od szafki bagażowej należy niezwłocznie zgłosić telefonicznie do pracownika Straży Muzealnej na numer tel. +48 33 844 80 86. W przypadku zagubienia klucza korzystający z szafki bagażowej zostanie obciążony dodatkową opłatą w wysokości 150 zł, którą winien uiścić w kasie obsługi odwiedzających znajdującej się obok budynku przechowalni bagażu, a w przypadku, kiedy kasa obsługi odwiedzających będzie nieczynna opłatę należy uiścić pracownikowi Straży Muzealnej, który będzie upoważniony do otwarcia szafki.
16. Po okazaniu dowodu uiszczenia opłaty, o której mowa w pkt. 15, wskazana szafka zostanie komisyjnie otwarta przez pracowników Straży Muzealnej, co zostanie potwierdzone odpowiednim protokołem.
17. Bagaż nie może pozostać w szafce bagażowej po zamknięciu przechowalni bagażu, która otwarta jest w godzinach, o których mowa w pkt. 3 niniejszego regulaminu. W przypadku pozostawienia bagażu/rzeczy po zamknięciu przechowalni zostanie on w dniu następnym komisyjnie usunięty z szafki i przekazany do
Działu Administracji zgodnie z regulaminem postępowania z rzeczami znalezionymi, numer tel. 33 844 80 86, e-mail: firstname.lastname@example.org
18. Pozostawiony w szafce bagaż o wartości powyżej 100 zł zostanie przekazany do Biura Rzeczy znalezionych, które znajduje się w Starostwie Powiatowym w Oświęcimiu ul. St. Wyspiańskiego 10, 32-602 Oświęcim, tel. +48 33 8449663, e-mail: email@example.com
19. Pozostawiony w szafce bagaż, którego wartość nie przekracza 100 zł lub jest trudna do oszacowania, będzie przechowywany w Muzeum przez okres 1 roku od dnia zawiadomienia właściciela bagażu o fakcie jego znalezienia na terenie Muzeum lub przez okres 2 lat, jeżeli właściciel bagażu jest nieznany lub nieznane jest jego miejsce pobytu.
20. W przypadku, gdy właściciel bagażu lub osoba do niego uprawiona, nie zgłosi się po jego odbiór w terminach określonych w pkt. 19 bagaż przechowywany przez Muzeum zostanie komisyjnie zlikwidowany zgodnie z regulaminem postępowania z rzeczami znalezionymi na terenie Muzeum.
21. Pozostawiony bagaż właściciel może odebrać osobiście lub wyznaczyć osobę upoważnioną do jego odbioru, po wcześniejszym umówieniu terminu z Działem Administracji, numer tel. +48 33 8448107, e-mail: firstname.lastname@example.org. Jeżeli nie jest możliwe, aby bagaż został odebrany osobiście wówczas istnieje możliwość jego odesłania na wskazany przez jego właściciela adres. Odesłanie bagażu będzie możliwe po odesłaniu przez jego właściciela klucza do szafki bagażowej oraz po uiszczeniu opłaty wynikającej z ustalonych przez Muzeum kosztów wysyłki bagażu. Koszt wysyłki będzie ustalony indywidualnie w zależności od gabarytów bagażu, wagi, wartości oraz miejsca wysyłki.
22. W przypadku nieodesłania klucza do szafki bagażowej, o którym mowa w pkt. 21 Muzeum naliczy opłatę z tytułu jego zagubienia tj. 150 zł. Opłatę należy uiścić na podstawie noty obciążeniowej wystawionej przez Muzeum.
23. W przypadku nieuiszczenia jednej z opłat, o których mowa w pkt. 21 i pkt. 22 bagaż będzie przechowywany przez Muzeum.
24. Wszelkich informacji związanych z przechowalnią bagażu znajdującą się na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau udziela Dział Administracji, w godzinach od pon.-pt. 7.00-15:00, e-mail: email@example.com, a w pozostałym przedziale czasowym pracownicy Straży Muzealnej na wskazany numer tel. +48 33 8448107.
25. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym Regulaminie, będą mieć zastosowanie przepisy Ustawy z dnia 20.02.2015 r. o rzeczach znalezionych oraz przepisów Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny.
- | <urn:uuid:52910cc6-1646-43ee-8c6e-8ac31f4bc183> | finepdfs | 1.356445 | CC-MAIN-2023-14 | https://www.auschwitz.org/gfx/auschwitz/userfiles/_public/visit/33_pl.pdf | 2023-03-27T21:52:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296948684.19/warc/CC-MAIN-20230327185741-20230327215741-00708.warc.gz | 730,136,345 | 0.999987 | 0.999988 | 0.999988 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3789,
6363
] | 1 | 1 |
Warszawa, dnia 9 grudnia 2014 r.
Poz. 1750
OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
z dnia 18 listopada 2014 r.
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką
1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 i Nr 232, poz. 1378) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2004 r. w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. Nr 128, poz. 1343), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1) rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 listopada 2010 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. Nr 217, poz. 1433);
2) rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 listopada 2013 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. poz. 1535).
2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie obejmuje:
1) § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 listopada 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. Nr 217, poz. 1433), który stanowi:
„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.";
2) § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 listopada 2013 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. poz. 1535), który stanowi:
„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2014 r.".
Minister Obrony Narodowej: T. Siemoniak
Załącznik do obwieszczenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 listopada 2014 r. (poz. 1750)
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
z dnia 12 maja 2004 r.
w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką
Na podstawie art. 138 ust. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1414) zarządza się, co następuje:
§ 1. Rozporządzenie określa warunki i tryb nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką.
§ 2. Przydziały mobilizacyjne nadaje się i unieważnia w czasie pokoju.
§ 3. 1. Przydziały mobilizacyjne nadaje się żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką, którzy:
1) spełniają wymagane kwalifikacje określone dla stanowiska służbowego, na jakim żołnierz będzie pełnić służbę w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny;
2) (uchylony); 1)
3) (uchylony); 1)
4) posiadają stopień wojskowy nie wyższy niż stopień wojskowy odpowiadający stopniowi etatowemu stanowiska służbowego, na jakim żołnierz będzie pełnić służbę w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny.
2. Przydziałów mobilizacyjnych nie nadaje się żołnierzom zawodowym:
1) pełniącym służbę poza granicami państwa, z wyjątkiem żołnierzy skierowanych do pełnienia służby w strukturach wojskowych Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego lub Unii Europejskiej, których stanowiska występują w etacie czasu „W";
2) w stosunku do których orzeczono karę usunięcia z zawodowej służby wojskowej, do czasu jej uprawomocnienia się;
3) zawieszonym w czynnościach służbowych;
4) tymczasowo aresztowanym.
§ 4. Żołnierzom pełniącym służbę kandydacką można nadać przydziały mobilizacyjne na stanowiska służbowe przewidziane dla żołnierzy zawodowych, jeżeli występują takie potrzeby, w jednostkach wojskowych, w których żołnierze ci odbywali praktyki służbowe na ostatnim roku nauki przewidzianym programem szkolenia służby kandydackiej.
§ 5. 1. 2) W rozkazie personalno-mobilizacyjnym o nadaniu przydziału mobilizacyjnego określa się:
1) stopień wojskowy, imię i nazwisko, imię ojca;
2) numer PESEL;
3) aktualny przydział służbowy, w tym stanowisko służbowe, numer identyfikacyjny stanowiska (NIS), komórkę organizacyjną, jednostkę wojskową i numer etatu albo informację, że żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową w rezerwie kadrowej lub w dyspozycji – ze wskazaniem organu przenoszącego żołnierza zawodowego do rezerwy kadrowej lub do dyspozycji, a także miejsce wykonywania obowiązków służbowych;
1) Przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 listopada 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. Nr 217, poz. 1433), które weszło w życie z dniem 4 grudnia 2010 r.
2) W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.
4) przydział mobilizacyjny, w tym stanowisko służbowe, numer identyfikacyjny stanowiska (NIS), komórkę organizacyjną, jednostkę wojskową, w której żołnierz będzie pełnić służbę w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny, oraz numer etatu;
5) jednostkę organizacyjną istniejącą w czasie pokoju, którą podczas mobilizacji uzupełnia się albo przeformowuje według etatu czasu wojennego lub której powierzono zadania związane z mobilizacyjnym rozwinięciem innej jednostki wojskowej, zwaną dalej „jednostką mobilizującą", oraz jej miejsce stałej dyslokacji.
2. Rozkaz personalno-mobilizacyjny, o którym mowa w ust. 1, sporządza się w jednym egzemplarzu, zbiorowo lub indywidualnie dla danego żołnierza zawodowego i żołnierza pełniącego służbę kandydacką.
3. Żołnierza zawodowego i żołnierza pełniącego służbę kandydacką zapoznaje z treścią rozkazu personalno-mobilizacyjnego bezpośredni przełożony.
4. Żołnierz zawodowy i żołnierz pełniący służbę kandydacką potwierdza zapoznanie się z treścią rozkazu personalno-mobilizacyjnego własnoręcznym podpisem.
5. Wyciąg z rozkazu personalno-mobilizacyjnego doręcza się dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy i żołnierz pełniący służbę kandydacką pełni służbę wojskową w czasie pokoju, oraz dowódcy jednostki wojskowej mobilizującej.
§ 6. 1. Przydziały mobilizacyjne nadaje się żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką, który łącznie spełnia warunki określone w § 3 ust. 1, stosownie do potrzeb mobilizacyjnych:
1) na stanowisko służbowe w jednostce wojskowej innej niż ta, w której pełni służbę w czasie pokoju, albo
2) na inne stanowisko służbowe w tej samej jednostce wojskowej.
2. Żołnierzom zawodowym, którym nie nadano przydziału mobilizacyjnego na stanowiska, o których mowa w ust. 1, nadaje się przydział mobilizacyjny na stanowiska służbowe w pododdziale uzupełnienia kadrowego.
§ 7. 1. Dowódca jednostki wojskowej sporządza wykaz stanowisk służbowych żołnierzy zawodowych, na które należy nadać przydział mobilizacyjny żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką, i przesyła go drogą służbową właściwym przełożonym, uprawnionym do wydania rozkazu personalno-mobilizacyjnego.
2. Dowódca jednostki wojskowej, wraz z wykazem stanowisk służbowych, o którym mowa w ust. 1, sporządza i przesyła wnioski o nadanie przydziału mobilizacyjnego, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2, oraz wykaz żołnierzy, którzy nie posiadają przydziału mobilizacyjnego.
3. Wykazy oraz wnioski, o których mowa w ust. 2, dowódca jednostki wojskowej przesyła niezwłocznie po wystąpieniu okoliczności powodujących potrzebę nadania przydziału mobilizacyjnego żołnierzowi.
§ 8. 1. 3) Unieważnienie przydziału mobilizacyjnego żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką następuje w przypadku:
1) zwolnienia z zajmowanego stanowiska służbowego;
2) zmian organizacyjno-dyslokacyjnych jednostek wojskowych, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 3–5;
3) powołania do zawodowej służby wojskowej ze służby kandydackiej;
4) utraty kwalifikacji wymaganych na stanowisku służbowym;
5) orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej o niezdolności do pełnienia służby na danym stanowisku służbowym;
6) zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 2 pkt 2–4;
7) 4) zamiaru nadania innego przydziału mobilizacyjnego.
1a. 5) Przydział mobilizacyjny żołnierza zawodowego i żołnierza pełniącego służbę kandydacką wygasa z mocy prawa w przypadku:
1) śmierci lub zaginięcia;
2) zwolnienia z zawodowej służby wojskowej lub służby kandydackiej.
3) W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.
4) Dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 listopada 2013 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie nadawania oraz unieważniania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom zawodowym i żołnierzom pełniącym służbę kandydacką (Dz. U. poz. 1535), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2014 r.
5) Dodany przez § 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.
1b. 6) Dowódca jednostki wojskowej żołnierza, któremu przydział mobilizacyjny wygasł z mocy prawa, powiadamia w ciągu siedmiu dni o zaistniałym fakcie dowódcę jednostki mobilizującej oraz dowódcę jednostki wojskowej, do której żołnierz posiadał nadany przydział mobilizacyjny.
1c. 7) W przypadku wydania rozkazu personalno-mobilizacyjnego przez organ, o którym mowa w art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dowódca jednostki wojskowej żołnierza, któremu przydział mobilizacyjny wygasł z mocy prawa, powiadamia ten organ o zaistniałym fakcie w ciągu siedmiu dni.
2. Wniosek o unieważnienie przydziału mobilizacyjnego składa dowódca jednostki wojskowej do przełożonego uprawnionego do wydawania rozkazu personalno-mobilizacyjnego, unieważniającego nadany przydział mobilizacyjny żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką, niezwłocznie po wystąpieniu okoliczności, o których mowa w ust. 1.
3. Unieważnienia przydziału mobilizacyjnego żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką dokonuje w czasie pokoju właściwy organ, o którym mowa w art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w formie rozkazu personalno-mobilizacyjnego.
4. 8) Wyciąg z rozkazu personalno-mobilizacyjnego dotyczącego przypadków określonych w ust. 1 doręcza się dowódcy jednostki mobilizującej oraz dowódcy jednostki wojskowej, któremu żołnierz podlegał w czasie posiadania ostatniego przydziału mobilizacyjnego.
§ 9. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2004 r.
6) Dodany przez § 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1; w brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
7) Dodany przez § 1 pkt 3 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
8) Dodany przez § 1 pkt 3 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1. | <urn:uuid:80ebbbc2-70f7-41e0-a2ad-b137227de0d4> | finepdfs | 1.157227 | CC-MAIN-2019-18 | http://archiwum2019-bip.mon.gov.pl/f/pliki/rozne/2014/12/Dz_U_2014_poz_1750.pdf | 2019-04-24T06:49:22Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578633464.75/warc/CC-MAIN-20190424054536-20190424080536-00238.warc.gz | 10,150,235 | 0.99999 | 0.999995 | 0.999995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2173,
5235,
9275,
11176
] | 1 | 0 |
NOTY O AUTORACH
Ángel Cordovilla Pérez – ur. w 1968 r. w Salamance, kapłan diecezji Salamanka (Hiszpania). Dr teologii dogmatycznej (Gregoriana). W latach 2000-2002 wykładowca na Papieskim Uni wersytecie Gregoriańskim, od 2003 r. profesor na Papieskim Uniwersytecie Comillas w Ma drycie, wicedziekan wydziału teologii i kierownik departamentu teologii dogmatyczno-funda mentalnej. Od 2012 r. dyrektor Szkoły Teologicznej K. Rahner-Hans Urs von Balthasar. Prowa dzi badania w zakresie: teologii trynitarnej, chrześcijańskiej teologii odkupienia, pneumatologii oraz teologii obszaru języka niemieckiego (K. Rahner, H. U. von Balthasar). Dyrektor serii teologicznej „Verdad e Imagen" (Sígueme). Opublikował m.in. pozycje: Gramática de la en carnación. La creación en Cristo en la teología de Karl Rahner y Hans Urs von Balthasar (2004); El ejercicio de la teología. Introducción al pensar teológico y a sus principales figuras (2007); El misterio de Dios trinitario. Dios-con-nosotros (2012); Crisis de Dios y crisis de fe. Volver a lo esencial (2012); Cómo hablar hoy de Dios uno y Trino? (2012). Adres do korespon dencji: email@example.com
Józef Grzywaczewski – ur. w 1952 r., kapłan diecezji siedleckiej. Dr hab., prof. UKSW, patrolog. Uzyskał doktorat na KUL (1986). W latach 1998-2013 rektor Polskiego Seminarium w Paryżu, prowadził wykłady z patrologii w Instytucie Katolickim w Paryżu. Autor publikacji z dziedziny teologii patrystycznej i historii Kościoła. Ostatnie książki: La relation du Fils au Père dans les conceptions théologiques des origines au Concile de Nicée (2012); Prayer of God's Friend according to Clement of Alexandria (2012). Adres do korespondencji: j.grzywaczewski@uksw. edu.pl
Ryszard Hajduk – ur. w 1966 r., kapłan ze Zgromadzenia Najświętszego Odkupiciela (CSsR, redemptoryści). Prof. dr hab., kierownik Katedry Teologii Praktycznej na Wydziale Teologii UWM w Olsztynie. Zdobył: stopień doktora nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej i homiletyki (Uniwersytet Juliusza Maksymiliana w Würzburgu, 1995), stopień doktora habi litowanego (UKSW w Warszawie, 2001). Obecnie prowadzi zajęcia dydaktyczne na Wydziale Teologii UWM w Olsztynie, w WSD Redemptorystów w Tuchowie oraz na Uniwersytecie Katolickim w Cochabambie (Boliwia). Jest autorem i redaktorem kilkunastu książek oraz po nad 80 artykułów opublikowanych w kraju i za granicą. Adres do korespondencji: reich-hart@ wp.pl
Marcin Lisak – ur. w 1975 r., kapłan z Zakonu Kaznodziejskiego (OP, dominikanie). Dr, od 2008 r. adiunkt na Wydziale Administracji i Nauk Społecznych Wyższej Szkoły Informatyki i Zarzą dzania w Rzeszowie. W latach 2010-2012 wykładowca na Papieskim Uniwersytecie św. Toma
NOTY O AUTORACH
sza z Akwinu (Angelicum) w Rzymie, w 2013 r. prowadził wykłady wGraduate Theological Union w Berkeley w Kalifornii. Obecnie jest wykładowcą katolickiej nauki społecznej i socjologii w Kolegium Filozoficzno-Teologicznym Dominikanów w Krakowie. Specjalizuje się w socjologii religii i migracji oraz w katolickiej nauce społecznej i etyce społecznej. Ważniejsze publikacje: Katolicki liberalizm. Etyka społeczna Michaela Novaka (2008); współredakcja z M. Grubką: Polscy migranci w Irlandii: wokół środowiska duszpasterstwa polonijnego. Szkice teologiczne i społeczne (2010). Adres do korespondencji: firstname.lastname@example.org
Marian Machinek – ur. w 1960 r., kapłan ze Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny (MSF). Prof. dr hab., kierownik Katedry Teologii Moralnej i Etyki UWM w Olsztynie, przewodniczący Stowarzyszenia Teologów Moralistów. W latach 2003-2014 redaktor naczelny czasopisma naukowego Wydziału Teologii UWM „Forum Teologiczne". Do jego obszarów badawczych należą: wybrane zagadnienia bioetyczne, zagadnienia etosu biblijnego, problemy moralne małżeństwa i rodziny, zagadnienia rozumienia prawa naturalnego oraz koncepcja sumienia. Opublikował m.in. pozycje: Życie w dyspozycji człowieka. Wybrane zagadnienia etyczne u początku ludzkiego życia (2004); Śmierć w dyspozycji człowieka. Wybrane zagadnienia etyczne u kresu ludzkiego życia (2004); Spór o status ludzkiego embrionu (2007). Adres do korespondencji: email@example.com
Ireneusz Mroczkowski – ur. w 1949 r. Makowie Mazowieckim, kapłan diecezji płockiej. Prof. dr hab. Od 1984 r. wykładowca teologii moralnej, w latach 1999-2005 rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku. Profesor teologii moralnej na wydziałach teologii KUL (19852002) oraz UKSW (od 2002). W latach 2006-2013 przewodniczący Stowarzyszenia Teologów Moralistów, od 1997 r. redaktor naczelny „Studiów Płockich". W latach 1997-2011 członek Komisji do spraw Dialogu między Kościołem Rzymsko-Katolickim i Starokatolickim Kościołem Mariawitów. Opublikował m.in. pozycje: Teologia moralna. Definicja. Przedmiot. Metoda (2011); Natura osoby ludzkiej. Podstawy tożsamości człowieka (2012). Adres do korespondencji: firstname.lastname@example.org
Władysław Nowak – ur. w 1940 r., kapłan archidiecezji warmińskiej, kanonik gremialny i dziekan Warmińskiej Kapituły Katedralnej. Prof. dr hab., em. prof. UWM. Prodziekan WT UWM (1999-2002), rektor WSD Hosianum (2004-2011), sekretarz generalny I Synodu Archidiecezji Warmińskiej (2006-2012). Członek Pontificia Academia Mariana Internationalis w Rzymie, Towarzystwa Naukowego KUL, Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, Olsztyńskiego Forum Naukowego. Przewodniczący rady ds. formacji kapłańskiej archidiecezji warmińskiej. Odznaczony przez Prymasa Polski w 2014 r. Medalem „Zasłużony dla Kościoła i Narodu". Badania naukowe prowadzi w zakresie: liturgii, ekumenizmu, mariologii, liturgicznej pobożności ludowej. Autor 250 publikacji naukowych, w tym: Małżenstwo w świetle dialogu kultur (2009); Misterium paschalne w liturgii (2010); Liturgia Godzin dla świeckich (2011). Adres do korespondencji: email@example.com
Katarzyna Parzych-Blakiewicz – ur. w 1968 r. Dr hab., dogmatyk, prof. UWM w Katedrze Teologii Dogmatycznej i Fundamentalnej na Wydziale Teologii UWM w Olsztynie. Autorka wielu opracowań o tematyce dotyczącej teologii dialogu. Inne zainteresowania badawcze, teologiczne: wokół tematyki mariologicznej i hagiograficznej, antropologicznej, sakramentologiczno-eklezjologicznej, medialnej. Wydała monografie: Dialog – jako metoda ewangelizacji współczesnego świata według Jana Pawła II (2000); Teologia historiozbawcza w dogmatyce polskiej XX wieku (2010); Development of the Eve-Mary Antithesis since the „Catechism Of
The Council Of Trent until the Catechism Of The Catholic Church". 1566-1992 (2013). Adres do korespondencji: firstname.lastname@example.org
Andrzej Pietrzak – ur. w 1958 r., kapłan ze Zgromadzenia Słowa Bożego (SVD, werbiści). Dr, od 2005 r. pracownik Instytutu Teologii Fundamentalnej KUL (adiunkt w Katedrze Reli gioznawstwa i Misjologii). Pracował w slumsach i ubogich regionach Brazylii oraz z imigran tami w Madrycie. Studiował w Pieniężnie, São Paulo, Lublinie i Rzymie. Uzyskał: bakalaureat (Uniwersytet Świętego Anzelma w Rzymie, 1990), magisterium (KUL, 1991), doktorat (KUL, 2001), licencjat z misjologii (Uniwersytet Gregoriański w Rzymie, 2005). W latach 2002-2003 prowadził badania w USA i zajęcia wDivine Word College, Epworth, IA. Wydał książki: Opcja na rzecz ubogich znakiem wiarygodności Kościoła (Pieniężno 2002); Teologia da inculturação segundo Michael Amaladoss e Mário de França Miranda (Lublin 2010); Povo de Deus segun do Leonardo Boff (Lublin 2010); Modele ewangelizacji kultur i inkulturacji wiary w teologii latynoamerykańskiej (Lublin 2013). Adres do korespondencji: email@example.com
Adam Józef Sobczyk – ur. w 1972 r., kapłan ze Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny (MSF). Dr hab., adiunkt Zakładu Teologii Duchowości UMK w Toruniu. Od 2007 r. członek Mię dzynarodowej Komisji Formacyjnej Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny, od 2009 r. członek korespondent Polskiego Stowarzyszenia Teologów Duchowości. Wykładowca teolo gii duchowości, kierownictwa duchowego i poradnictwa rodzin; rekolekcjonista. Zaintereso wania naukowe obejmują głównie zagadnienia historii i teologii duchowości ze szczególnym uwzględnieniem duchowości zakonnej oraz duchowości małżeńskiej i rodzinnej. Ostatnio wydał pozycję Communio caritatis Świętej Rodziny z Nazaretu jako wzór życia duchowego współczesnej rodziny katolickiej (2010). Adres do korespondencji: firstname.lastname@example.org
Stefan Szymik – ur. w 1956 r., kapłan ze Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny (MSF). Dr hab., prof. KUL. Odbył specjalistyczne studia biblijne na Katolickim Uniwersytecie Lubel skim (1982-1987) i wPontificio Istituto Biblico w Rzymie (1991-1994). Od 1985 r., z przerwą na studia w Rzymie, wykładowca Nowego Testamentu w WSD MSF w Kazimierzu Biskupim (Wydział Teologii UAM w Poznaniu); zatrudniony od 1995 r. w Instytucie Nauk Biblijnych KUL jako adiunkt, a po habilitacji (2003) kierownik Katedry Hermeneutyki Biblijnej KUL (od 2004). Specjalizuje się w hermeneutyce i metodologii biblijnej. Ostatnie publikacje: red.: Słowo Boże w życiu i misji Kościoła (Lublin 2009); red.: Biblia kodem kulturowym Europy (Lublin 2013); Współczesne modele egzegezy biblijnej (Lublin 2013). Adres do koresponden cji: email@example.com
Krzysztof Witko – ur. w 1963 r., kapłan archidiecezji lwowskiej, proboszcz parafii w Issy-les -Moulineaux pod Paryżem. Dr hab. Odbył studia specjalistyczne na Wydziale Teologii Kato lickiego Instytutu w Paryżu uwieńczone obroną pracy doktorskiej w 1995 r. Stopień doktora habilitowanego otrzymał w 2012 r. na Wydziale Teologii KUL. Jest autorem m.in. książki na temat personalizmu chrześcijańskiego Emmanuela Mouniera Wcielenie–osoba–zaangażowa nie. Emmanuela Mouniera personalizm chrześcijański (2012) i studium poświęconego myśli teologicznej kardynała Jeana Daniélou Dire la foi chrétienne a l'homme d'aujourd'hui. L'essai de Jean Daniélou (1905-1974) et son enjeu théologique pour notre temps (2005). Adres do korespondencji: firstname.lastname@example.org | <urn:uuid:b9383d49-499a-42e9-acfa-72a267c16409> | finepdfs | 1.525391 | CC-MAIN-2021-10 | https://journals.pan.pl/Content/98034/PDF/Noty%20o%20autorach.pdf | 2021-03-05T00:34:08+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178369553.75/warc/CC-MAIN-20210304235759-20210305025759-00328.warc.gz | 395,660,038 | 0.997837 | 0.99825 | 0.99825 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2713,
6439,
9917
] | 1 | 0 |
Aneks nr 1 do polisy nr 436000160150
Numer aneksu: 437000081412
Data obowiązywania zmian:
od 16.06.2018 00:00 do 15.06.2019 23:59
Dane Ubezpieczającego:
MICHL POLSKA SP. Z O.O.
NIP: 634-25-27-179
UL. KS. SZAFRANKA 2-4/1, 40-025 KATOWICE
Dotyczy:
Zmiana danych przedmiotu ubezpieczenia
Treść aneksu:
Z zachowaniem pozostałych, niezmienionych niniejszym Aneksem nr 1, postanowień umowy ubezpieczenia potwierdzonej Polisą nr 436000160150, na wniosek Ubezpieczającego, strony uzgadniają, że:
do polisy zostają wprowadzone zmiany zgodnie z poniższym.
I. W zakresie Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora zmianie ulega zapis pkt 4) ppkt g)
Przed zmianą: dokonywanie lub organizowanie załadunku, wyładunku, przeladunku przesyłek z wyłączeniem załadunku i wyładunku zleconych do spedycji samochodów i szkła,
Po zmianie: dokonywanie lub organizowanie załadunku, wyładunku, przeladunku przesyłek
II. W zakresie Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej umownego przewoźnika drogowego zostaje usunięty poniższy zapis:
1. Na potrzeby umowy ubezpieczenia przyjmuje się, że Ubezpieczony wszedł w prawa i obowiązki przewoźnika drogowego (występuje jako przewoźnik umowny), jeżeli:
a) wystawiono na niego list przewozowy lub inny równoważny dokument,
b) wpisano go, jako przewoźnika w list przewozowy lub inny równoważny dokument,
c) przyjął zlecenie przewozu rzeczy,
d) w zawartej umowie spedycji zobowiązał się do wykonania przewozu,
e) zawarta przez niego umowa została uznana przez sąd w prawomocnym wyroku za umowę przewozu.
III. W zakresie Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej umownego przewoźnika drogowego włącza się klauzulę ochrony marki o treści
Z zachowaniem pozostałych niezmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia i Ogólnych Warunków Ubezpieczenia ustala się, że ochroną ubezpieczeniową objęta jest odpowiedzialność cywilna Ubezpieczającego jako przewoźnika drogowego z tytułu szkód i kosztów w przesyłce, w przypadku gdy wskutek szkody w przewozie, nawet pomimo braku widocznych śladów uszkodzenia zewnętrznego przesyłki, właściwości techniczne, eksploatacyjne lub normy użytkowania dyskwalifikują przesyłkę do dalszej odsprzedaży lub dalszego wykorzystania zgodnie z jej przeznaczeniem. Niezdarność przesyłki będzie stwierdzona na podstawie oceny trzech stron tj: Ubezpieczyciela, osoby uprawnionej u Zleceniodawcy Ubezpieczającego oraz niezależnego eksperta powołanego za zgodą Ubezpieczyciela. Wprowadza się limit odpowiedzialności w wysokości 50.000,00 PLN na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia
IV. Zapis znajdujący się w pkt. I polisy, dotyczący Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora
"przesyłki kurierskie są objęte ubezpieczeniem w zakresie podstawowym, jeżeli są przewożone na podstawie listu Prawa Przewozowego i CRM natomiast na podstawie prawa Pocztowego wprowadza się limit 100.000,00 PLN na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia" zostaje przeniesiony do sekcji klauzuli wspólnych dla ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej spedytora i umownego przewoźnika drogowego.
V. Zmianie ulega treści klauzuli przewozu rzeczy używanych na:
Klauzula przewozu rzeczy używanych
Z zachowaniem pozostałych niezmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia i Ogólnych Warunków Ubezpieczenia ustala się, że ochrona ubezpieczeniowa obejmuje odpowiedzialność cywilną Ubezpieczającego działającego w charakterze umownego przewoźnika drogowego za przewozy rzeczy używanych z zastrzeżeniem, że
- Maszyny i urządzenia nie starsze niż 10 lat są objęte ochroną do wysokości podstawowej sumy gwarancyjnej,
- Maszyny i urządzenia starsze niż 10 lat objęte są ochroną w ramach wspólnego w umowie ubezpieczenia limitu w wysokości 100.000 PLN na jedno i 200.000,00 PLN na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia.
Warunkiem objęcia ochroną ubezpieczeniową jest specyfikacja towarowa (dokumentacja umożliwiająca stwierdzenie stanu faktycznego mienia przed transportem lub/i dokumentacja fotograficzna) sporządzona przed załadunkiem. Ochrona ubezpieczeniowa obejmuje odpowiedzialność cywilną Ubezpieczającego działającego w charakterze umownego przewoźnika drogowego za przewóz mienia przesiedlenia.
VI. Zmianie ulega treści klauzuli deklaracji wartości w liście przewozowym na:
Z zachowaniem pozostałych niezmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia i Ogólnych Warunków Ubezpieczenia ustala się, że ochrona ubezpieczeniowa obejmuje odpowiedzialność cywilną Ubezpieczającego wynikającą z art. 24 Konwencji CMR pod warunkiem, że deklaracja wartości została wpisana w list przewozowy, który został wystawiony na daną przesyłkę. Brak deklaracji wartości towaru spowoduje ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej do limitu wagowego – zgodnie z Art. 23, ust. 3 Konwencji CMR.
Wprowadza się limit w wysokości 100.000 PLN na jedno i 200.000,00 PLN na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia.
Ochrona w ubezpieczeniowa wynikająca z art. 24 Konwencji CMR może zostać podwyższona ponad wskazany wyżej limit (nie więcej niż podstawowa suma gwarancyjna) pod warunkiem indywidualnego zgłoszenia i opłacenia dodatkowej składki w wysokości 0,1% od zadeklarowanej wartości oraz wpisania kwoty rzeczywistej wartości ładunku w zlecenie przewozu.
Zgłoszenia należy dokonać przed rozpoczęciem transportu mailowo na adres Brokera zawierającego co najmniej następujące informacje:
- rodzaj ładunku
- wartość ładunku (deklaracja wartości ładunku każdorazowo musi być umieszczona w liście przewozowym)
- trasa przewozu
- data rozpoczęcia transportu
- przewoźnika (jeżeli w chwili zgłaszania jest on znany).
Składka zostanie naliczona przez ERGO HESTIA, a następnie ubezpieczyciel wystawi fakturę na dodatkową składkę. Powyższe zgłoszenie zastępuje wymóg zadeklarowania wartości wskazanej w art. 24 CMR
VII. W zakresie krajowego przewoźnika umownego zmianie ulega tytuł klauzuli 08A.
Przed zmianą: 08A - Włączenie OCPD za zlecone czynności załadunkowe i/lub rozładunkowe w ruchu międzynarodowym
Po zmianie: 08A - Włączenie OCPD za zlecone czynności załadunkowe i/lub rozładunkowe w ruchu krajowym
Niniejszy Aneks nr 1 zostaje włączony do Polisy nr 436000160150 i stanowi jej integralną część.
Pozostałe zapisy ww. Polisy pozostają bez zmian.
Aneks został sporządzony w dwóch jednobrzmiających egzemplarzach: jeden dla Ubezpieczającego i jeden dla Ubezpieczyciela.
Oświadczenie Ubezpieczającego:
Oświadczam, że zostało mi okazane i zapoznałem się z treścią pełnomocnictwa do zawarcia umowy ubezpieczenia w imieniu Sopockiego Towarzystwa Ubezpieczeń ERGO Hestia SA oraz potwierdzam, że przed zawarciem umowy otrzymałem tekst Ogólnych Warunków Ubezpieczenia wraz z klauzulami dodatkowymi, na podstawie których umowę zawarto oraz zapoznałem się z nimi i zaakceptowałem ich treść.
ERGO HESTIA
Polisa ubezpieczeniowa
MICHL
Tomasz Powaga
PROKURENT
MŁODSZY SPECJALISTA
d. ubezpieczeń
S. Urbaniak
Sławomir Urbanik
Ubezpieczający
Michl Polska Sp. z.o.o.
ul. ks. Józefa Szajfranka 2-4/1
PL 40-025 Katowice
NIP: PL 6342527179 Regon: 278246501
KRS: 0000210563
Ubezpieczyciel
Przedstawicielstwo korporacyjne: WA50 Przedstawicielstwo Korporacyjne Warszawa
Umowę przygotował: Krystyna Wojciechowska, nr UWR 00577
Numer Pośrednika: 003415
Segment klienta:
Aneks do umowy zawarto w Warszawie dnia 22.06.2018.
SOPOTCKIE TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ
ERGO HESTIA SA
Przedstawicielstwo Korporacyjne
w Warszawie
(2-32) Warszawa, ul. Mokotowska 9
tel. 22 589 55 00, fax 22 589 55 50
Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń ERGO Hestia SA, 81-731 Sopot, ul. Hestii 1
tel. 58 555 60 00, fax 58 555 60 01, Numer KRS 0000024812 Sądu Rejonowego
Gdańsk-Północ w Gdańsku, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,
NIP 585-000-16-90. Wysokość kapitału zakładowego 196.580.900 zł. | dc31f2ae-b91d-4e6d-a1f8-17af22040209 | finepdfs | 1.132813 | CC-MAIN-2021-43 | https://a809d23f-a493-404b-84dc-938d9864a968.filesusr.com/ugd/f8ea72_34be00e8350b43daa25ca7246e92535f.pdf | 2021-10-23T00:34:22+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585537.28/warc/CC-MAIN-20211023002852-20211023032852-00385.warc.gz | 154,124,887 | 0.999089 | 0.999979 | 0.999979 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
3083,
6792,
7776
] | 1 | 1 |
V. DZISIEJSZY STAN TEORII ATOMISTYCZNEJ.
Odezły wygłoszony na kursach uzupełniających dla nauczycieli we Lwowie, dn. 12 marca 1918 r. — Kosmos, tom XXXVIII, str. 355—373. 1918.
Spróbujmy wmyśleć się na chwilę w położenie historyka, który w kilkadziesiąt lat po nas będzie opisywał dzieje nauk ścisłych doby dzisiejszej. Ostatnie dwudziestolecie, na przełomie z dziewiętnastego na wiek dwudziesty, będzie mu się przedstawiało jako okres świetnego rozwoju nauk ścisłych, w szczególności fizyki, okres pełny odkryć nadzwyczajnych. Fale elektromagnetyczne i telegrafia bez drutu, uprzystępnienie niskich temperatur przez skroplenie wodoru i helu, osiągnięcie (w ostatnich czasach) temperatury — 272° C. odległej o jeden stopień od bezwzględnego zera, odkrycie promieni Röntgena, poznanie istoty promieni katodowych, odkrycie promieni ciał promieniotwórczych, odkrycie zjawiska Zeemana: wszystko to są odkrycia pierwszorzędne w historii nauk. Jeżeli ów historyk będzie umysłem głębszym, nie zadowolni się zarejestrowaniem tych faktów zewnętrznych, po części nawet przypadkowych, lecz będzie dążył do tego, żeby zdać sprawę z ukrytych sprężyn rozwoju naukowego, z ogólnych prądów umysłowych, objawiających się w nauce; to jest dopiero właściwa historia nauki. Jakie tedy kierunki naukowe w fizyce uderzą go, jako wybitne cechy, charakteryzujące ten okres czasu?
Gdybym miał opisać kilku słowami fazę rozwoju fizyki w tym czasie, powiedziałbym, że jest to: odrodzenie atomistyki, połączone z elektryzacją fizyki; ogólnem tem tego ruchu jest powrót do spekulacyjnego romantyzmu naukowego. Będę się starał wyjaśnić te wyrażenia, dając, z tego punktu widzenia, pogląd na obecny stan fizyki teoretycznej.
Mówiąc o odrodzeniu atomistyki, tem samem już zaznaczamy, że poprzedzający okres był okresem względnego upadku albo przy-
najmniej pomiewierki atomistyki. Tak istotnie było. Pod koniec dziewiętnastego wieku górowała w świecie naukowym opinia, że atomistyka i wraz z nią tak zwana teoria kinetyczna materji jest przesytkiem, że jest to teoria na zagładę skazana. Słynny fizyk i filozof Mach, tak zasłużony około filozoficznego pogłębiania nauk ścisłych, zwalczał atomistykę jako bezpodstawną spekulację. Profesor Ostwald, wówczas niezaprzeczanie pierwszą rolę odgrywający w chemii fizycznej, stworzył kierunek „energetyczny”, który upatruje w pojęciu energii jedyną rzeczywistość, zatem wielbi termodynamikę, jako naukę o energii, a potępią mechaniczny pogląd na świat, a wraz z nim pojęcie atomów i cząsteczek. Podobną rolę we Francji odgrywał Duhamel. Za tymi przywódcami szła rzesza innych uczonych i uczniów. Jako charakterystyczny szczegół podniosę, że po ukazaniu się dzieła Boltzmanna „Vorlesungen über Gastheorie” w roku 1898, w niemieckim czasopiśmie naukowym pojawiło się sprawozdanie o takim brzmieniu: „teoria kinetyczna, jak wiadomo, jest tak samo błędna, jak różne mechaniczne teorie grawitacji, zwłaszcza błędnie pojmuje ona zasadę zachowania energii; jeżeli ktoś jednak koniecznie chce się z nią zapoznać, niech weźmie do ręki dzieło Boltzmanna”. Jest to rzeczą pouczającą śledzić zmienne losy teorii naukowych; są one ciekawsze od zmiennych losów ludzi, każda z nich bowiem zawiera w sobie coś nieśmiertelnego, choć cząstkę wiecznej prawdy. Jakiż był powód owej walki przeciwko teorii atomistyczno-kinetycznej? Poniekąd była to usprawiedliwiona reakcja przeciwko pseudo-naukowym wybujałociom, które wyrosły na tle atomistyki. Pojęcia atomów i molekuł wydają się proste, zrozumiałe; teoria atomistyczna nadaje się pozornie doskonale do popularyzacji. Popularyzacja jest jednak niebezpieczna, jeżeli podejmują się jej niepowołani. Tem zaś, co na polu atomistyki nagrzeszono, poczawszy od pseudo-filozoficznych dzieł jak sławetna książka Buchnera „Kraft und Stoff”, aż do podręczników szkolnych, tem możnaby zapalić tomy. Jako odstraszający przykład, który Panów jako nauczycieli może interesować, przytoczę pewnie, także u nas, zwłaszcza w Królestwie, używany podręcznik szkolny, w którym nauka fizyki rozpoczyna się dogmatycznem wygłoszeniem definicyj, co to jest materja, atom, molekuła. Są to definicje przeważnie bez wartości naukowej, w każdym razie dydaktycznie chybione, np.: „Co to jest ciało? Ciało jest to jakakolwiek ilość materji złożona z molekuł”. — „Zmiana fizyczna jest to taka
zmiana, przy której natura moleku się nie zmienia". — "Co to jest ciało stałe? Takie ciało, którego molekuły tylko z trudnością mogą zmienić swe położenie". Każdy pedagog zrozumie, że nauka fizyki powinna rozpoczynać się od poznawania zjawisk fizycznych, a nie od włączań w dziecinne umysły teorii, choć zresztą może racjonalnych. Teoria atomistyczna nie powinna być podstawą nauki szkolnej, lecz jej ostatnim szczyblem, dostępnym dopiero dla umysłów dojrzałszych, które już poznali zjawiska konkretne i potrafią zrozumieć znaczenie hipotez i teorii. Przedewszystkiem jednak definicje opierać się powinny na zjawiskach dostrzegalnych, a nie na pojęciach teoretycznych.
Z reakcją przeciwko pedagogicznym i naukowym wybujałościom materialistycznej atomistyki łączył się ogólny prąd naukowo-filozoficzny, który nazwać można "fenomenalizmem". Przedstawiciele tego kierunku, Mach, Duhem, po części też Clifford, Pearson i inni, głosili zasadę po części słuszną, że ostatecznym i jedynym celem fizyki jest: poznanie prawidłowości dostępnych nam zjawisk, nie zaś poznanie wiecznie ukrytej istoty wszechrzeczy. Badajcie zatem zjawiska fizyczne, mówili, starajcie się opisać je za pomocą równań matematycznych; spekulacje sięgające głębiej, poszukiwania ukrytych mechanizmów zjawisk są zgubne, są marnotrawieniem sił i czasu. Ogólnym hasłem było: "przez ze spekulacjami teoretycznymi!" Zapomniano, że te spekulacje były zawsze najpotężniejszym bodźcem postępu w nauce, że one jedynie wskazują nowe drogi badania. Zapanował w nauce prąd przesadnie krytyczny, możnaby powiedzieć: tchórzliwie trzeźwy. Nielatwo obciąć skrzydła umysłowi ludzkiemu; ale kto nie mógł powstrzymać się od spekulacji, przynajmniej powstrzymywał się od ogłaszania ich publicznie. Pamiętam, jak sam przez długi czas wahałem się i ociągałem z ogłoszeniem moich przyczynków do teorii kinetycznej. Prąd ten zwracał się przedewszystkiem przeciwko najpotężniejszej teorii, jaką dotychczas nauka wydała, t.j. teorii atomistycznej. Kto wie, jak długo ów jadowy nastroj byłby potrwał, gdyby nie były przyszły, w krótkich odstępach czasu, wstrząsające odkrycia Röntgena, Becquerela, małżonków Curie, Zeemana i wiele innych badań, które z jednej strony wykazały, ile jeszcze jest rzeczy pod niebem, o których dotychczas nie śniło się filozofom, a z drugiej strony udawańiły wartość hipotez naukowych, zwłaszcza teorii atomistyczno-elektronowej.
Dla wyjaśnienia ówczesnego upadku atomistyki naszkicowałem tu kilku słowami ogólny nastroj umysłowy owej epoki; byłoby to wystarczające, jako što psychologiczne, gdyby nam chodziło o prądy w filozofii, literaturze lub sztuce. Ale wyznawcy nauk ścisłych są to ludzie twardzi, uparci w swych dążeniach, którzy nie ustępują pod wpływem ogólnych nastrojów, dają się zaś przekonać tylko argumentami namacalnemi. Istniały owoź bardzo poważne argumenty faktyczne, przemawiające wówczas przeciwko atomistyce i wywołujące zniechęcenie do tego kierunku. Roztrząsaniem tego przedmiotu zajmiemy się obecnie nieco szczegółowo, gdyż stanowi on jądro najważniejszych zagadnień związanych z atomistyką i teorią kinetyczną.
Może przy tej sposobności wolno mi uawiasowo wyjaśnaczyć, czemu tych nazw do pewnego stopnia używam jako synonimów, pomimo, że właściwe znaczenie terminów: teoria "atomistyczna" i "kinetyczna" jest różne. Wiadomo, że dawna atomistyka Daltona wzbogaciła się, od czasów sformułowania zasady zachowania energii, dodatkowem przypuszczeniem, że atomy i cząsteczki znajdują się w bezustannym ruchu, że ciepło jest zapasem energii kinetycznej, a miarą energii kinetycznej tych ruchów wewnętrznych jest to, co nazywamy temperaturą. Od czasów Roberta Mayera i Helmholtza, atomistyka złała się z teorią kinetyczną w jednolitą całość. Zarzuty, o których wspomniałem, odnoszą się właśnie do zasadniczego postulatu wszelkiej teorii kinetycznej: do odwracalności zjawisk mechanicznych.
Jeżeli rzucimy kamień z punktu A do punktu B, to też odwrotnie można z punktu B rzucić ten kamień do punktu A; będzie on przebiegał ten sam tor, z temi samemi prędkościami, tylko w kierunku przeciwnym. Co prawda, jest to tylko ważne, gdy pomijamy siły rozpraszające energię, jak tarcie albo opór ośrodka. Odwracalność jest zasadniczą własnością wszelkich ruchów, które odbywają się pod działaniem sił konserwatywnych. Matematyk zrozumie to natychmiast, ponieważ w Newtonowskich równaniach ruchu występuje wówczas czas tylko w pojęciu przyspieszenia, jako \((dt)^2\); zatem równania pozostają niezmienne, jeżeli element czasu \(dt\) zaostrzymy znakiem ujemnym. To znaczy, że wszystkie ruchy konserwatywne mogą odbywać się również w porządku odwróconym: od stanu końcowego ku położeniu początkowemu. W teorii kinetycznej musimy przypuszczać wyłącznie konserwatywne siły między
atomami czy molekulami; tego wymaga zasada zachowania energii; wynika zatem, że wszystkie zjawiska atomistyczno-molekularne muszą być w zasadzie odwracalne.
Jeżeli jest prawdą, że ciała składają się z poruszających się atomów i cząsteczek, czemu nie widzimy nigdy np. konia biegnącego wstecz, jak lokomotywa może jechać wstecz? Czemu nie zdarza się nigdy, jeżeli wszystko jest odwracalne, żeby stary człowiek młodził, z czasem stał się młodzieńcem, dzieckiem, niemowlęciem? W tych przypadkach chodzi o skomplikowane istoty, żyjące; możnaby sądzić, że one podlegają prawom odmiennym; jednakowoż i w przyrodzie martwej spotykamy na każdym kroku t. zw. zjawiska nieodwracalne. Naczelne prawo termodynamiki, t. zw. druga zasada, brzmi w słowach Clausiusa: „ciepło nie może samo przez się przejść z ciała zimniejszego do cieplejszego”. Pręt żelazny, jednym końcem ogrzany, wyrównywa z czasem swoją temperaturę, ciepło z części cieplejszej przepływa ku zimniejszej. Nigdy natomiast nie obserwujemy zjawiska odwrotnego, ażeby pręt, mający początkowo jednakową temperaturę, bez zewnętrznego powodu, sam przez siej jednym końcem się ogrzał, a drugim oziębł. Rzucając kamień do stawu, widzimy podobnie, że kamień z czasem traci energię kinetyczną, ściślej mówiąc, zamienia ją w ciepło wskutek tarcia o wodę, a sam opada na dno stawu; nikt nie widział jeszcze zjawiska odwrotnego: ażeby kamienie, leżące na dnie stawu, same przez się wylatywały w powietrze. Wlewając wino do wody, widzimy, że cieczce mieszają się; nawet bez naszej pomocy z czasem wytworzy się — wskutek dyfuzji — jednorodna mieszanina. Nigdy nieauważymy zjawiska przeciwnego, samodzielnego rozdzielania się wodnistego wina na wodę i wino czyste.
Nieodwracalność zjawisk dyfuzji, przewodnictwa cieplnego, tarcia wydaje się oczywista, ale termodynamika jeszcze wzmacnia naszą wiarę w nią, dowodząc, że, gdyby owe zjawiska dały się odwrócić, możliwe byłoby skonstruowanie perpetuum mobile, co fizyka nowoczesna uważa za wykluczone. Mamy więc sprzeczność: teoria kinetyczna nie może być słuszna, ponieważ według niej przy każdem z owych zjawisk równie możliwy musiałby być przebieg odwrotny.
Wielu uczonych dało się odstraszyć tą argumentacją. Naprzeczno Boltzmann starał się sprawę wyjaśnić, tłumacząc, że zjawisko odwrotne jest wprawdzie możliwe, ale jest niezmiernie nieprawdo-
podobne. Dlaczego, powiadało, przebieganie zjawiska w jednym kierunku miałoby być bardziej prawdopodobne niż w przeciwnym? Dzisiaj doszliśmy do przekonania, że Boltzmann miał słuszność, usuwając pozorną sprzeczność przez wprowadzenie pojęcia prawdopodobieństwa; równocześnie pogłębiliśmy jego pomysły i poznaliśmy niemal namacalne dowody ich prawdziwości.
Zrozumiemy to najlepiej, rozważając prosty przykład, do którego reguły prawdopodobieństwa niewątpliwie stosują się. Wyobraźmy sobie pudełko, które, prawie do połowy, wypełniamy kulcezkami białymi a następnie jednakową liczbą takich samych kulcezek czerwonych. Możemy te kulceczki tak starannie ułożyć, że wszystkie białe znajdować się będą w jednej połowie, wszystkie czerwone w drugiej połowie pudełka. Jeżeli jednak pudełkiem będziemy potrząsali, porządek ten będzie się zacierał, nastąpi stopniowe zmieszanie, tak że z czasem w każdej części mniej więcej jednakowe znajdą się liczby białych i czerwonych kulceczek. Stan zmieszania jest oczywiście prawdopodobniejszy niż stan początkowy, uporządkowany, tak samo jak przy rozdawaniu kart między czterech graczy prawdopodobniej każdy otrzyma karty różnych barw; chyba nadzwyczaj rzadko zdarzy się, żeby wszystkie karty gracza miały tę samą barwę. Jest tu analogia z winem i wodą w naczyniu, które wskutek wewnętrznych ruchów cząsteczkowych z czasem się zmieszają. W prawdopodobieństwie istnieją jednak tylko różnice stopniowe, każdy możliwy przypadek posiada pewne prawdopodobieństwo i z czasem musi się przytrafić. Jeżeli gracze całe życie poświęca grze w karty, niewątpliwie przytrafi im się kiedyś i taki przypadek, że jeden dostanie same cœur, drugi carreau, trzeci trèfle, czwarty same pique. Tak samo fizyk, obserwujący bezustannie mieszaninę wina i wody, kiedyś musiałby zauważyć, że choć na chwilę, wino oddzieli się samo przez się od wody czystej. Ale jak rzadko występuje takie anormalne zjawisko, to zależy od liczby kart, kulceczek, cząsteczek cieczy. Im większe ich liczba, tem mniejsze prawdopodobieństwo zdarzenia anormalnego; jest to słynne „prawo wielkich liczb“. Istotnie, na podstawie teorii prawdopodobieństwa twierdzić możemy, że automatycznego rozdzielenia się kieliszka wina wodnistego na czyste wino i czystą wodę nie zauważonoby zapewne ani razu w okresie czasu równym t. zw. wiekowi ziemi (100 mil. lat); pochodzi to od olbrzymiej liczby molekuł udział biorących w zjawisku.
M. Smoluchowski. III.
To wyjaśnia pozorną sprzeczność. W zasadzie wszelkie zjawiska atomistyczno-cząsteczkowe są odwracalne. Że zaś istnieją kategorie zjawisk, które uważamy za nieodwracalne, pochodzi stąd, że w praktyce wychodzimy ze stanu początkowego uporządkowanego, nadzwyczaj nieprawdopodobnego z punktu widzenia teorii kinetycznej; że zazwyczaj o wiele za krótki czas obserwujemy zjawisko, aby móc zauważyć jego powrót do wyjątkowego stanu początkowego. W naszej krótkowzroczności jesteśmy podobni do kwiatów, które na wiosnę budzą się pod wpływem wzrastającego ciepła słonecznego i podezas krótkiego życia zapewne uważają to za dogmat, że: „klimat wszechświata ze stanu zimniejszego przechodzi w stan cieplejszy“. O tem zaś, że kiedyś znów powróci jesień i zima, nie dowiedzą się nigdy.
Atomistyczno-kinetyczny punkt widzenia zgadza się zatem tak dalece z zasadami termodynamiki, o ile chodzi o stosunkowo niezbyt długi czas obserwacji, choć dla zjawisk długotrwałych, kosmicznych, wynikają diametralnie przeciwnie konsekwencje. Clausius twierdził na podstawie empirycznej termodynamiki, że entropja wszechświata bezustannie wzrasta, że zatem wszechświat z czasem musi przejść w stadium martwoty, w słynny "Wärmetod", w którym wszelka energia potencjalna zamieni się w ciepło i wszystkie różnice temperatur się wyrownują. Teoria kinetyczna przeciwnie twierdzi, że po stadium martwoty znów wystąpi nowe życie, gdyż wszystkie stany w wiecznym korowodzie z czasem powracają.
Wobec tych wywódów wrogowie atomistyki mogą powiedzieć: przyznajemy, że sprzeczność odnosząca się do istnienia zjawisk nieodwracalnych jest tylko pozorna, gdyż z powodu wielkiej liczby cząsteczek, z powodu względnej krótkości czasu obserwacji (z punktu widzenia teorii kinetycznej) nie możemy spodziewać się, żeby zjawiska sprzeczne z termodynamiką dały się zauważyć w codziennej praktyce. Stąd nie wynika jeszcze wcale, żeby atomistyka miała mieć słuszność w przepowiadaniu zjawisk, niezgodnych z codzienną empirią, na długą metę. Pokażcie nam przykład, w którym t. zw. zjawisko nieodwracalne przebiegłoby w kierunku odwrotnym. Takich właśnie przykładów poznano szereg w ostatnim dziesięcioleciu; to jest wielki postęp, to jest zwycięstwo teorii kinetycznej nad dotychczasową termodynamiką, zwycięstwo spekulacji nad krótkowzrocznym empiryzmem. Gdzie takich przykładów szukać należy, zrozumie my już na podstawie tego, co dotychczas rozważaliśmy: w świecie mikroskopijnym. Tem prędzej natrafimy na zjawisko anormalne, mało prawdopodobne, czyli odchylając się od prawa wielkich liczb, im mniejsza jest liczba cząsteczek w niem udział biorących. Żeby w kieliszku wina wystąpił rozdział na składowe substancje czyste, jest to rzeczą ogromnie nieprawdopodobną; natomiast możemy spodziewać się, że częściowy rozdział zauważymy w najmniejszych, mikroskopijnie dostrzegalnych jego częściach. Szwedzki chemik Svedberg obserwował przed kilku laty koloidalny roztwór złota, w którym pod ultramikroskopem zauważały można pojedyncze cząstki złota jako świecące, bezustannie poruszające się punkciki. Liczba tych punkcików, zawartych w polu widzenia mikroskopu, czyli koncentracja złota zmienia się ustawicznie, to wzrasta, to maleje, wciąż wahając się koło pewnej średniej wartości. Tu widzimy owo automatyczne mieszanie i rozdzielanie się roztworu. Stwierdzono również ilościowo ważność wzorów tego zjawiska, poprzednio już wyprowadzonych na podstawie teorii prawdopodobieństwa.
Sam ruch, które cząstki złota wykonywają, jest drugim przykładem zjawiska sprzecznego z tradycyjną termodynamiką. Jest to t. zw. ruch Browna, zjawisko odkryte już w wieku XVIII-ym, nieco bliżej zbadane przez angielskiego botanika Browna w r. 1827, odtąd niezmiernie często obserwowane, ale (mimo wszelkich wysiłków) niewytłumaczone, aż dopiero w ostatnich latach teoria kinetyczna dała klucz do jego zrozumienia. Można je łatwo zauważyć przy pomocy zwykłego mikroskopu, obserwując preparat zawierający zawiesinę drobnych cząstek w cieczy. Najlepiej do tego nadaje się gumiguta, żółta farba akwarelowa, której odrobinę w wodnym roztworze umieścmy między szkietkami mikroskopu. Widzimy, przy dostatecznym powiększeniu, obraz zadziwiający: cząstki gumiguty, drobiutkie kuleczki, wykonywają ruchy bezustanne; trzęsą się, jak mrówki krzątające się koło mrowiska; gdy powiększenie jest mniejsze, wygląda to jak rój komarów tańczących. Ruchy te są niezależne od wpływów zewnętrznych i w ścisłym znaczeniu słowa są nieustanne. Wiemy dzisiaj, że powstają one wskutek uderzeń, wykonywanych przez molekuły cieczy otaczającej; wiemy, że jest to bezpośrednia ilustracja ruchów cieplnych molekuł, owej agitacji termicznej, wspólnej wszystkim ciałom o strukturze cząsteczkowej. Dowodem tego jest nietylko wygląd zjawiska, jego trwałość.
i niezależność, ale ścisła ilościowa zgodność pomiarów nad niem wykonanych z obliczeniami, opartemi na teorji kinetycznej. Perrin, Dąbrowski, Svedberg i inni sprawdzili doświadczalnie wzory teoretyczne we wszystkich szczegółach, co do zależności zjawiska od czasu, rozmiarów ziarn, temperatury i rodzaju cieczy użytej. Zajmująca jest też pewna modyfikacja tych doświadczeń: jeżeli obserwuje się rozmieszczenie cząstek gumiguty w przekroju pionowym, ponad dnem naczynia. Cząstki, mimo, że są cięższe od wody, przecież nie opadają wszystkie na dno, jak kamienie rzuczone do stawu; wskutek swych bezustannych ruchów odbijają się od dna naczynia i tworzą nad niem warstwę, na dole najgęstsza, ku górze coraz rzadszą, tak samo jak atmosfera ziemska (pod wpływem ciężkości) największą przybiera gęstość u powierzchni morza, a ku górze staje się coraz rzadsza. Istnieje tu ścisła analogia: ten sam znany wzór, używany do barometrycznego mierzenia wysokości nad powierzchnią ziemi, stosuje się także do atmosfery złożonej z cząstek gumiguty. Różnica jest ilościowa: gęstość atmosfery ziemskiej obniża się do połowy przy wzniśnięciu o wysokość 5600 m, w warstwie zaś gumiguty występuje takie samo zmniejszenie gęstości na wysokości kilku tysięcznych milimetra; stosunek tych odległości musi być odwrotnie proporcjonalny do stosunku ciężarów molekuły gazu (powietrza) a cząstki gumiguty. Dzięki tej uwadze, która jest konsekwencją elementarnych praw hydrostatyki, zyskujemy sposób obliczenia ciężaru cząsteczek gazowych, a co za tem idzie, liczby i rozmiarów molekuł i atomów. Nie wchodząc w szczegóły, wspomnę tylko, że tym sposobem obliczono, zgodnie z innymi metodami rachunku, że jeden centymetr sześcienny powietrza (czy jakiegokolwiek innego gazu) w normalnych warunkach temperatury i ciśnienia zawiera $3 \cdot 10^{18}$, czyli trzydzieści trzylionów molekuł.
Powróćmy do przerwanego toku myśli. Bezwarunkowy zwolennik termodynamiki musiałby to uważać za cud, gdyby kamienie rzucone na dno same przez się nabierały ruchu i napowrót wylatywały ze stawu. Tu pod mikroskopem widzimy, jak cud ten bezustannie dokonywa się, jak cząstki gumiguty opadają na dno, same przez się znów się wznoszą, znów opadają i tak w ciągłym pozostają ruchu. Doświadczenie rozstrzyga na korzyść atomistyki, gdzie jest istotnie sprzeczna z termodynamiką.
Nie znaczy to oczywiście, ażeby termodynamikę należało porzu-
cie; utrudniłoby to zrozumienie zjawisk przyrody. Pierwsza zasada, tzw. zasada zachowania energii, dotychczas pozostaje nienaruszona; druga zasada, zasada entropii, o którą tutaj chodzi, wprowadzie zachwiała się jako ścisły dogmat naukowy, ale zachowywa swoją wartość, jako prawidło ważne z ogromem przybliżeniem w codziennej praktyce a oznaczające się prostota, w przeciwieństwie do niezmiernie skomplikowanych rozważań teorji atomistyczno-kinetycznej. Tylko tam, gdzie występują sprzeczności między jednym a drugim punktem widzenia, pierwszeństwo należy się atomistycy.
Wspomnę krótko o innym dowodzie doświadczalnym, wykazującym słuszność zasadniczego założenia teorii kinetycznej. Dowodu tego dostarczyła analiza widmowa. Wyobraźmy sobie, że gaz jednoatomowy, np. argon albo hel, pobudzamy do świecenia przy pomocy rozbrojen elektrycznych w rurce Geisslera. Jeżeli gaz jest dostatecznie rozrzedzony, tak że atomy nie wpływają na siebie wzajemnie, można przewidzieć, bez względu na mechanizm wywołujący promieniowanie, że każdy atom wysyła światło określonej długości fali, odpowiadającej okresowi drgań własnych, w jego wnętrzu się odbywających. Takich drgań może być mnóstwo rodzajów, to znaczy, że w widmie zobaczymy szereg linii jasnych, ale każda z nich powinna reprezentować światło monochromatyczne, jednobarwne. Byłoby to słuszne, gdyby atomy, wysyłające fale, były nieruchome. W rzeczywistości jednak molekuły gazu posiadają prędkości rzędu kilkuset metrów na sekundę w temperaturze zwykłej. W myśl znanej (zwłaszcza w akustyce) zasady Doppler'a, ruch ten musi wywołać zmianę barwy światła. Te cząsteczki, które się ku nam zbliżają, będą wysyłały fale krótsze, odchylone ku fioletowemu końcowi widma; te, które oddalają się, będą świeciły światłem bardziej czerwonem. W całości zatem, zamiast matematycznie ostrej linii widmowej, musi powstać smuga o pewnej szerokości; szerokość ta będzie miara prędkości molekuł gazowych. Za pomocą tej samej metody, która dozwala zmierzyć spektroskopowo prędkości gwiazd, można zbliżających się, lub od nas oddalających się, możemy zatem wyznaczyć prędkości molekuł gazowych. Myśl tę już usiłował urzęczystwić amerykański fizyk Michelson, ale wyniki nie były całkiem zadawańające; nie znano wówczas jeszcze gazów jednoatomowych, a przy użyciu gazów wieloatomowych występują komplikacje, zapewne wskutek oddziaływania atomów, złączonych w cząsteczkę. W ostatnim roku francuscy fizycy Buisson i Fabry
wykonali pomiary precyzyjne nad widmem helu, neonu i kryptonu i stwierdzili zgodność prędkości molekularnych, tym sposobem empirycznie znalezionych, z wartościami, które podaje teoria kinetyczna gazów.
Dotychczas rozważałem tylko jedną, co prawda najważniejszą fazę odrodzenia atomistyki, t. j. usunięcie wątpliwości i wzmacnienie jej podstaw, które dokonało się w ostatnich czasach. Zaznaczyłem jednak poprzednio, że z tem odrodzeniem połączyło się pewne przeistoczenie atomistyki, a nawet całej fizyki, które scharakteryzowało słowem "elektryzacja". Słowo to przypomina przewrót dokonujący się dzisiaj w technice. Kto kilka lat temu jeździł w Londynie po brudnej, echemącym dymem przepelnionej kolei podziemnej underground railway, dozna przyjemnego zdziwienia, gdy dzisiaj tam się wybierze. Stacje, tory kolejowe pozostają niezmienione, ale na miejscu lokomotyw parowych zaprowadzono elektromotory; czystość, wygoda i szybkość komunikacji zyskała na tem ogromnie. Podobnie i w nauce, dawne teorie i dawne pojęcia mechaniczne zastępujemy dzisiaj stopniowo teoriami i pojęciami z dziedziny elektryczności. Nie jest to wyłącznie rzecz upodobania, jesteśmy do tego zmuszeni siłą faktów, chcąc utrzymać naczelną zasadę badania naukowego: zasadę jednolitości nauki. Początek zrobiła optyka. Dawna teoria undulacyjna, pojmująca światło jako drgania sprężystego eteru, jest już zarzucona. Dzisiaj optyka jest tylko drobnym podziadem pewnej kategorii zjawisk elektrycznych, zwanych drganiami i falami elektromagnetycznymi. W związku z nią, a także niezależnie od niej, w dziedzinie rozbrojeń elektrycznych, rozwinięła się teoria elektronowa, która do tego jest powołana, żeby z czasem wchłonąć dawną atomistykę, a zatem fizykę materji. Teoria elektronowa jest to (krótko mówiąc) atomistyka elektryczności. Zrodziła się później niż atomistyka materji, ale podczas kilkunastu lat swego istnienia rozwinięła się tak nadzwyczajnie, że pod wielu względami przewyższyła swój pierwowzór. Rozwój ten zawdzięcza przedewszystkiem okoliczności, że metody mierzenia w dziedzinie elektryczności są o wiele czulsze i doskonalsze niż w zakresie zwykłej mechaniki i termiki. Najdobinniej wykazuje to fakt, że dzisiaj (metodą Millikana) potrafimy mierzyć nabój pojedynczych elektronów, to jest cząstek, z których składa się elektryczność ujemna; jesteśmy w stanie wykazać, że ilości elektryczności występują jedynie jako wielokrotności elektronów. Tymczasem o tem ani marzyć naturalnie nie można, żeby móc zważyć pojedyncze atomy materji nieelektrycznej: dowody atomistyki materialnej są natury pośredniej.
Byłoby to rzeczą bardzo dla mnie nęczącą, zapuścić się w bliższe roztrząsanie cudownych doświadczeń, zapomocą których możemy liczyć elektrony, wyznaczać ich nabój, fotografować drogi, które one zakreślają, ale czas nasz na to nie pozwala. Poruszę zatem tylko pytanie: o ile teoria elektronowa wpłynęła na zmianę poglądów dawnej atomistyki?
Wszystkie rozumowania dawnej teorji kinetycznej, które polegały na założeniu, że materia posiada strukturę atomistyczną, zachowują swoją wartość w niezmienionej formie. Teoria elektronowa nie jest rewolucją, nie jest przeciwstawieniem się atomistyce. Prześwinie, jest to jej wydoskonalenie i wykończenie. Wydoskonalono przedewszystkiem poglądy na istotę samych atomów. Jak naiwne wydają się dzisiaj poglądy dawnych atomistów, z przed kilkudziesięciu lat, którzy używali pojęcia atomu w sensie dosłownym i wyobrażali sobie atomy jako ziarna, jako niepodzielne kawałki materji. Co prawda, już dawno przed teorią elektronową fizycy byli o tem przekonani, że atomy muszą posiadać zawiłą wewnętrzną strukturę, gdyż inaczej nie można było wytlumaczyć skomplikowanego widma, złożonego z wielkiej liczby linii widmowych, które nawet gazy jednoatomowe, jak np. para rtęci, wysyłają. Dzisiaj wiemy, że takie atomy składają się z wielkiej liczby elektronów ujemnych i z odpowiedniej ilości elektryczności dodatniej. Zdaje się rzeczą niemal zupełnie pewną, że w ogóle to, co nazywamy materią, jest tylko połączeniem — niejako związkiem chemicznym — elektronów ujemnych i dodatnich; zdaje się również rzeczą pewną, że to, co nazywamy bezwładnością materii, jest tylko objawem sił elektromagnetycznych.
Jaka jest struktura owego związku elektronowego, który nazywamy atomem, tę kwestię usiłowały rozwiązać spekulacje Thomsona, Rutherforda, Wilsona, Starka i innych; są to jednak dopiero pierwsze próby na tem polu i nie możemy spodziewać się skonstruowania teorii racjonalnej, dopóki nie będziemy posiadali dokładniejszych informacji o istocie elektryczności dodatniej. To jest jeden z punktów teorii elektronowej, które dotychczas nie zostały należycie wyjaśnione.
Z poznaniem złożoności i podzielności atomów łączy się inne
odkrycie o równie zasadniczym znaczeniu: poznanie ich zmienności. Wiemy dzisiaj, że atomy niektórych pierwiastków — prawdopodobnie wszystkich — z czasem rozpadają się, tracąc kolejno elektrony ujemne i dodatnie. Wszystkie zjawiska promieniotwórczości polegają na tych przemianach; Ramsay, Curie, Dewar i inni stwierdzili, że pierwiastek rad z czasem przetwarza się kolejno na inne pierwiastki promieniotwórcze, między innymi na polon oraz na hel, gaz jednoatomowy o ciężarze atomowym 4. Bez względu na to, czy i kiedy uda się urzeczywistnić dawne marzenie alchemików: dowolną transformację pierwiastków, sam fakt, że świat naukowy dzisiaj dyskutuje takie problemy, jest nadzwyczajnie charakterystyczny. Niespodziewane odkrycia, sprawdzenie doświadczalne najśmielszych spekulacji na polu atomistyki i elektroniki, daly potężny impuls fantazji naukowej. Świeższy i śmieszny prąd panuje dziś w nauce; nastął okres „romantyzmu naukowego”. Jakiż jest cel ostateczny wszystkich spekulacji atomistyczno-elektronowych? Celem, który w ostatnich latach coraz wyraźniej zarysowywa się, jest stworzenie jednolitej teorii, obejmującej całokształt zjawisk fizyczno-chemicznych, łącznie z krystalografią.
Narzekają ludzie często na przesadną specjalizację w nauce dzisiejszej. Historia atomistyki jest dowodem, jak konieczna jest specjalizacja, jak drobiazgowe, precyzyjne zbadanie pewnych pozornie znikomych zjawisk, np. ruchów Browna, ruchów drobnych cząstek nanelektryzowanych i tym podobnych zjawisk mikroskopijnych, umożliwiło wyciągnięcie wniosków ogólnej doniosłości, za pomocą których dążymy do syntez. Ku takiej właśnie syntezie dzisiejsza nauka zbliża się szybkim krokiem. Dziś już nie potrafimy podać definicji oddzielającej obręb fizyki od chemii; aspiracje zwłaszcza teorii elektronowej są bardzo wysokie. Chce ona objąć nietylko całokształt zjawisk — elektrycznych, mechanicznych i cieplnych — ale również coraz energiczniejsze ataki przypuszczca do głównych problematów właściwej chemii. Zwłaszcza zajmujące się usiłowania wyjaśnienia zjawiska wartościowości chemicznej na podstawie elektronowej. Jakkolwiek jeszcze nie odniosły ostatecznego skutku, wątpić chyba nie można, że w niedalekiej przyszłości elektronika da nam w rękę klucz do zrozumienia pozornie bezładnego chaosu zjawisk chemicznych.
Przeżywamy zajmujące czasy w nauce. Zburzyliśmy w ciągu lat kilku szereg dogmatów, uznawanych przez uczonych dawnych
generacyj. Bezwzględna ścisłość praw termodynamiki, niezmienność i niepodzielność atomów, matematyczna ścisłość zasad mechaniki newtonowskiej, nawet tradycyjne pojęcia czasu i przestrzeni — wszystkie te dogmaty runęły. Za podstawę uważamy dzisiaj zasadnicze równania elektromagnetycznej teorii Maxwella, albo raczej elektronowej teorii Lorentza i na tej podstawie oddajemy się spekulacjom co do wewnętrznej struktury atomów. Niema dzisiaj problematu za wysokiego, niema teorii za śmiałej, niema hipotezy zbyt dziwacznej, wolno iść jaką bądź drogą, o ile doprowadza nas do wyników nowych, lub dawne pozwala ująć w całość z ogólniejszego punktu widzenia.
Czy ten spekulacyjny prąd nie sprowadzi nauki na bezdroża? Jedna cecha charakterystyczna nauki dzisiejszej uchroni ją od pustych, fantastycznych spekulacji, jakie w dawniejszych epokach naukę niekiedy chwastami pokrywały: jej ścisłość matematyczna. Słusznie powiedział Fourier: „L'analyse mathématique n'a point de signes pour exprimer les notions confuses”. Matematyka nie posiada znaków do wyrażenia niejasnych, zagmatwanych pojęć.
Przełożyć nasze argumenty na język matematyczny, to kontrola ich ścisłej logiczności. Porównać wyniki z precyzyjnymi pomiarami doświadczalnymi, to kontrola prawdziwości teorii. Wymagania nauki pod względem matematycznej ścisłości i doświadczalnej precyzji wzrastają bezustannie; to napełnia nas wiarą w trwałą wartość nauki, mimo pozornych przewrotów w niej się odbywających.
W krótkim, pobieżnym przeglądzie najważniejszych postępów, dokonanych na polu atomistyki, musiałem obejść się bez symbolów matematycznych; dlatego obawiam się, że pozostanie wrażenie niejasne, zagmatwane. Dlatego kończę prośbą, żebyście Panowie nie wierzyli gołosłownym twierdzeniom, lecz starali się poznać właściwy materiał dowodowy. To jest teorie matematyczne atomistyki i elektroniki oraz wyniki doświadczalne z nowszej literatury naukowej. To jedynie może trwałą przynieść korzyść; spełniłem zadanie, które sobie postawiłem, jeżeli udało mi się zachęcić Panów do bliższego studiowania przedmiotu. | 8f855879-1c29-4f07-8aa0-d3b5541e1718 | finepdfs | 4.179688 | CC-MAIN-2022-49 | http://matwbn.icm.edu.pl/ksiazki/pms/pms3/pms315.pdf | 2022-11-26T22:04:12+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446709929.63/warc/CC-MAIN-20221126212945-20221127002945-00417.warc.gz | 30,563,937 | 0.999941 | 0.999945 | 0.999945 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
4306,
9063,
13833,
18586,
23426,
28168,
32656
] | 1 | 0 |
Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria R. 26: 2017, Nr 4 (104), ISSN 1230–1493
Mirosław Tyl
Z Paros do Eleusis. Henryk Elzenberg – pesymista pielgrzymujący
Słowa kluczowe: H. Elzenberg, pesymizm, kulturalizm, nacjonalizm, religia, bezwyznaniowa mistyka
W notatkach poczynionych w 1951 roku w związku z lekturą książki Richarda Brandta The Philosophy of Schleiermacher, Henryk Elzenberg w ten sposób wyjaśniał przyczyny swojego zwrotu ku religii:
Postawa religijna zrodziła się we mnie wyraźnie z klęsk życiowych, ze stwierdzenia nieprzystosowania mojej natury do rzeczywistości empirycznej (także do scjentyzmu i pewnych przejaskrawionych form racjonalizmu /szkoła lwowsko-warszawska/) w młodości, w okresie względnego zaufania do rzeczywistości – zwłaszcza do natury ludzkiej – byłem człowiekiem z Paros, a nie człowiekiem z Eleusis, jak to kiedyś mając 22 lata napisałem (Elzenberg 1995b: 429).
Chciałbym uczynić z tej autotematycznej wypowiedzi klucz do zrozumienia Elzenberga – człowieka, myśliciela, filozofa-pesymisty, który przez całe życie zmagał się ze swoją wizją rzeczywistości.
Ujęcie autora Kłopotu z istnieniem jako pielgrzymującego z Paros do Eleusis pesymisty wymaga jednak uzasadnienia, przybliżającego przyjętą koncepcję badawczą oraz problemy, z którymi musi się zmierzyć badacz, starający się spojrzeć na całość, a nie tylko na wycinek jego filozofowania.
W przytoczonej wypowiedzi Elzenberg nie wyjaśnił szerzej zestawienia Paros i Eleusis, lecz w kontekście jego intelektualnej biografii pojawiają się one z pewnością nieprzypadkowo. Nie mamy raczej problemów z Eleusis – miejscem panhelleńskiego kultu Demeter, dotyczącego dziejów ludzkiej duszy, w którym celem obrzędów było przygotowanie człowieka do podróży rozpoczynającej się
u kresu doczesnego życia. W to odniesienie dobrze wpisuje się bezwyznaniowa religijność Elzenberga – jego mistycyzm, mistyczne, jak pisał, filozofowanie, stanowiące punkt dojścia jego duchowej ewolucji. Cóż jednak skłaniało go do utożsamienia się w wieku 22 lat z Paryjczykiem – mieszkańcem małej wysepki w archipelagu Cyklad, która niczym znaczącym w wielkich dziejach Grecji się nie wyróżniła? Odpowiedź na to pytanie oprzeć można jedynie o przypuszczenia. Dzięki Herodotowi wiemy, że Paros do wojny peloponeskiej cieszyło się znaczną niezależnością polityczną i niemałym autorytetem w greckich koloniach w Azji Mniejszej. Mieszkańcy wyspy skutecznie opierali się na przykład zwycięzcy spod Maratonu – Miltiadesowi, chcącemu obciążyć Paryjczyków kontrybucją za rzekome sprzyjanie Persom (Herodot 2002: 374). Więzy przyjaźni łączyły Paros z Miletem, którego mieszkańcy zwracać się mieli do Paryjczyków z prośbą o mediację w wewnętrznych sporach politycznych – mediację, jak informuje Herodot, bardzo skuteczną (Herodot 2002: 299–300). Paros było ponadto silnym ośrodkiem artystycznym i kulturalnym, z czym łączyć trzeba fakt, że artyści z wyspy byli nauczycielami rzeźby w Atenach w czasach tyranii Pizystrata i to oni między innymi uczyli Ateńczyków artystycznego kunsztu i estetycznego smaku (Bernhard 1989: 462). Wyspa wydała wielkich artystów: Skopasa i Archilochosa. Wiemy także, że Paryjczycy, skolonizowawszy Tazos, wykazali się wobec podbijających nowe ziemie rodaków rzadką w takich wypadkach lojalnością. Zazwyczaj kolonie zmuszone były podejmować na własne ryzyko wszelkie decyzje i przedsięwzięcia. Paros jednak wielokrotnie wspomagało zbrojnie swych kolonistów w walkach, które toczyli z Trakami (Bernhard 1989: 44). Wszystko to – zachowując oczywiście stosowne proporcje wobec wielkich aktorów greckiej historii – można zwięźle ująć w słowach: niezależność, lojalność, odwaga, autorytet, sztuka – w pojęciach ważnych niewątpliwie w myśleniu młodego Elzenberga. Ale Paros i Eleusis łączy coś jeszcze – silny kult Demeter, choć obrzędy na Paros miały jedynie lokalne znaczenie. Obok głównego wątku misteriów istniał też inny, mniej onieśmielający, jak pisze Zygmunt Kubiak w szkicu Eleusis – Demeter za pośrednictwem Triptolemosa uczy ludzi uprawy zbóż, pokarmu, który pozwoli im przejść drogę życia doczesnego (Kubiak 1996: 153). Otóż można, jak się zdaje, dostrzec analogię między duchową ewolucją Elzenberga a obu wymiarami eleuzyńskich misteriów i być może właśnie dlatego, charakteryzując swe życiowe postawy, filozof na Eleusis i Paros się powołuje: najpierw zatem nauka uprawy pokarmu, którym człowiek żywi się za życia – dla Elzenberga jest nim kultura i sprawy życia zbiorowego, później zaś, skoro okazuje się to niewystarczające, zwrot w stronę tego, co radykalnie transcenduje życie doczesne.
Wszystko to jednak obowiązuje na prawach hipotezy, którą niełatwo potwierdzić. W dorobku Elzenberga brak bowiem systematycznie (w sposób skończony) opracowanych, obszernych kompleksów problemowych. Dominuje
natomiast w jego pisarstwie drobiazgowe, analityczne ujęcie izolowanych nieraz kwestii szczegółowych. Historyk filozofii próbujący ogarnąć całość myśli filozofa nie znajduje się w związku z tym w komfortowej sytuacji – w pracy nieustannie towarzyszą mu rozmaite deficyty materiału źródłowego. Z Elzenbergiem jest trochę tak, jak z presokratykami – źródła w obu przypadkach stanowią fragmenty, wypowiedzi otwarte na możliwe kontynuacje. Stwarza to duże możliwości interpretacyjne, ale niesie ze sobą niebezpieczeństwo nadinterpretacji, o którym dobrze wiedzą historycy filozofii starożytnej.
Skromna i wieloaspektowa twórczość sprawia, że Elzenberg wymyka się jednoznacznym kwalifikacjom – portretować go można na wiele sposobów, za każdym razem przy pomocy innego zestawu nietrudnych do znalezienia fragmentów jego pism. Innymi słowy, niemal każda z interpretacji jego myśli i każdy z kształtujących się stereotypów w literaturze elzenbergologicznej może przez odpowiednią selekcję cytatów poprzeć swój wizerunek autora Kłopotu z istnieniem autentycznymi tekstami. W klasycznym sporze o interpretację: „czy celem jest znalezienie w tekście tego, co autor zamierzał powiedzieć, czy też tego, co tekst mówi niezależnie od intencji autora" (Eco 2008: 72) – opowiadam się wszelako za pierwszym (być może mniej atrakcyjnym) członem tej alternatywy. Inspiruję się tu podejściem badawczym Leo Straussa – chcę zrozumieć Elzenberga przede wszystkim tak, jak on sam siebie rozumiał, a w dostępnym materiale źródłowym interesuje mnie intentio auctoris. Stoi za tym stanowiskiem dążenie do regulatywnie rozumianej prawdy historycznej, chęć bycia jak najbliżej materiału źródłowego oraz przekonanie, że celem historyka myśli – nieoczywistym z pewnością w każdym przypadku – jest zrozumieć myśl z przeszłości taką, jaką była naprawdę, czyli zrozumieć ją tak przede wszystkim, jak rozumiał ją jej autor (Strauss 2009: 24–25).
Sprawa efektywnej strategii badawczej jest jednak w wypadku Elzenberga bardziej skomplikowana. Badacz, który chce znaleźć klucz do zrozumienia Elzenberga jako filozofa/myśliciela o ewoluującym światopoglądzie i racjonalnie uzasadnianej postawie wobec rzeczywistości, konfrontując się ze skromnym i w dużej mierze niespójnym materiałem źródłowym nie może liczyć na to, że źródła łatwo odsłonią mu intencje autora, że nakierują go wprost na ośrodkową – w Bergsonowskim sensie – ideę/intuicję jego filozofii. Zdany jest raczej – przynajmniej w punkcie wyjścia – na własny projekt. Innymi słowy, historyk filozofii musi się liczyć z faktem, że może odkryć w heterogenicznych tekstach Elzenberga raczej to przede wszystkim, co zgadza się z systemem jego własnych oczekiwań – droga do uchwycenia intentio auctoris rozpoczyna się bowiem w intentio lectoris. Trzeba o tym, jak sądzę, pamiętać, by wyzbyć się złudzenia rozstrzygnięć ostatecznych.
Umberto Eco przestrzegał przed tym, by czytanych tekstów nie traktować wyłącznie jako parametrów do potwierdzenia własnej interpretacji. Mimo to
tekst, jak pisze, „jest przedmiotem budowanym przez interpretację, która ma postać zamkniętego koła, ponieważ potwierdza się na podstawie tego, co sama zbuduje" (Eco 2008: 73). Wchodzimy zatem w koło hermeneutyczne i jeśli nastawieni jesteśmy na poszukiwanie intentio auctoris, w stale na dodatek – powtórzmy raz jeszcze – ewoluującej twórczości, to podczas interpretacji każda brana pod uwagę wypowiedź filozofa powinna być odniesiona do (re)konstruowanej przez historyka całości, ta zaś musi być stale korygowana/rewidowana przez analizę detali. Oczywiste jest, że uzyskany w ten sposób rezultat (nie zawsze odzwierciedlający wprost podejmowane czynności badawcze) jest jedynie próbą unieruchomienia dynamicznie przekształcającej się myśli, nie jest zatem nigdy ostatnim słowem, lecz stale pozostaje otwarty na korekty i uzupełnienia.
Mając to na uwadze – dążąc do potwierdzenie przyjętych założeń – trzeba ukazać przestrzenie tematyczne, w których porusza się ewoluująca myśl Elzenberga, ukazać spajający tę myśl trwały rdzeń problemowy, ujawnić czynnik dynamizujący tę wielopostaciową całość oraz zarysować linię, po której porusza się myślenie filozofa. Warto odwołać się w związku z tym do szkicu Pawła Śpiewaka Trzy światy Henryka Elzenberga, który trafnie identyfikuje i opisuje obszary przyciągające uwagę autora Kłopotu z istnieniem: religię otwierającą perspektywę zbawienia, kulturę jako „paradę wartości", niepozbawioną jednak, dodać trzeba, soteriologicznego wymiaru, oraz sferę historii – najbardziej ludzką i naturalną, jak powiada Śpiewak, przestrzeń spraw życia zbiorowego – „gdzie wspólnota zamienia się w hordę, a bliźni we wroga", obszar konformizmu i zatracania się indywidualności (Śpiewak 1996: 123). Lektura Elzenberga – zwłaszcza jego intymnego dziennika – uświadamia, że dziedziny te na siebie zachodzą, że nie sposób ich izolować, że przenosi się tylko środek ciężkości jego myślenia, ale wszystkie te sfery są jednakowo obecne, bo w realnym życiu nie może być inaczej. Elzenberg namacalnie żył w świecie ludzkim, wywiązywał się ze swych społecznych funkcji, angażował się w sprawy zbiorowości, obserwował życie kultury, szukał zbawienia. Nie można jednak zapominać, że – jak pisze Śpiewak – „Elzenberg żyje zarówno w czasie historycznym, jak i w czasie wyznaczonym duchowym i prawdziwie filozoficznym doświadczeniem" (Śpiewak 1996: 130). To prawda – jest on rzadko spotykanym współcześnie przypadkiem myśliciela świadomie zabiegającego o jedność myśli i życia. Otóż motyw pielgrzymowania (z Paros do Eleusis) – jeśli się na niego zgodzić – skłania do przyjęcia diachronicznej perspektywy przedstawiania splotu obu historyczności. Jest w istocie próbą – powtórzmy raz jeszcze – wskazania (za samym Elzenbergiem) generalnego kierunku jego rozwoju, udokumentowanego w wypowiedziach niepozbawionych nieraz – trzeba mieć to na uwadze – elementu idealizacji i autokreacji.
Człowiek z Paros i człowiek z Eleusis – to z jednej strony ktoś nastawiony na samorealizację w świecie ludzkim (działający z ludźmi i dla ludzi) i z drugiej strony ktoś samotnie, poza wszelką wspólnotą i konfesją, pogłębiający
własne, naturalne doświadczenie religijne. Te przeciwstawne postawy mają w przypadku Elzenberga jedno źródło, obie są wyrazem dążeń do przełamania pesymizmu (Elzenberg 1991b: 359–362).
Istotnie, jedną z ośrodkowych idei, na których skupia się filozofowanie Elzenberga, stanowi pesymizm. Podczas lektury Kłopotu z istnieniem narzuca się spostrzeżenie, że różnorodne zainteresowania filozofa często nie są przypadkowe, lecz wyrażają dążenie do przezwyciężenia pesymistycznego światopoglądu. Wiemy, że pesymizm od najwcześniejszych lat charakteryzował jego myślenie. W szkicu Troska i myśl (O początkach mojego filozofowania) pisał o przyrodzonej mu niejako skłonności do takiego właśnie reagowania na otaczającą rzeczywistość, skłonności potęgowanej w młodości atmosferą fin de siecle'u, niosącą ze sobą doświadczenie przemijania, bezsensowności życia, przeczucie nadchodzącej zagłady ludzkości i cywilizacyjnej dekadencji (Elzenberg 1991a: 115). Nie ograniczał się jednak Elzenberg do samego tylko opisu historyczno-kulturowych zjawisk i wyciągania z nich pesymistycznych wniosków. Traktował pesymizm – zaznaczmy raz jeszcze – jako wyzwanie, domagające się poszukiwania dróg jego przezwyciężenia. Wydaje się, że przez wiele lat był to zasadniczy cel, któremu podporządkowywał swe myślowe wysiłki. Znamienny pod tym względem wydaje się komentarz Elzenberga do parafrazy słynnego dictum z trzeciej pieśni Piekła Dantego:
Lasciate ogni speranza, e pur – entrate. Odciąć człowiekowi wszystkie wyjścia, odjąć mu wszelką nadzieję, by którakolwiek z jego głębszych potrzeb mogła być kiedykolwiek w ramach tego świata zaspokojona; przekonać go, że dla siebie nic zgoła na onymże świecie nie znajdzie; przekonawszy, z pasją i furią rzucić go ku jakiemuś wielkiemu ideałowi, by poznał, że w tych warunkach życie się stokrotnie opłaca, że warto się rodzić, a potem przejść przez grozę bram śmierci: to byłby program! (Elzenberg 1994: 148).
Na początku lat dwudziestych rodzi się u Elzenberga idea systemu myślowego – pisał:
„System", który chciałbym zbudować, to bynajmniej nie system twierdzeń. To pewien przemyślany stosunek do życia (pewna postawa); a zbudować, bo chciałbym mu nadać logikę wewnętrzną i spójność. Attitude raisonnée, ale nie rationnelle: racjonalna nie w swych podstawach (intuicyjnych!), ale w swej wewnętrznej strukturze (Elzenberg 1994: 150).
Najbardziej jednak znamienny z tego punktu widzenia wydaje się rozrachunkowy tekst zredagowany w 1952 roku, zatytułowany: Sprawy zbiorowości ludzkiej a mój system myślowy. Stanowi on wprawdzie tylko zarys wskazanej w tytule całości, pozwala jednak dobrze zorientować się w tym, jak formował się jego pesymizm i gdzie poszukiwał dróg wyjścia z zaułku pesymistycznego obrazu świata.
Otóż momentem inicjacyjnej próby w pielgrzymowaniu Elzenberga był jego powrót do Polski w 1909 roku, po kilkunastoletnim, edukacyjnym pobycie w Szwajcarii i Francji. Próba ta polegała na konfrontacji idei, które ukształtowały go w czasach szkolnych i studenckich, z realiami życia, a przede wszystkim z ideami, które formowały światopogląd jego rówieśników w kraju. Intelektualnie Elzenberga urobił francuski modernizm, polski romantyzm oraz zamiłowanie do antyku. Nie wpłynął na niego ani pozytywizm, ani scjentyzm, ani popularne wówczas lewicowe idee społeczne, to wszystko zatem, co rozbudzało wyobraźnię młodzieży dorastającej w Kongresówce, z której w wieku lat dziewięciu wyjechał. Z młodymi Polakami łączyły go natomiast idee narodowe, silny patriotyzm i negatywny stosunek do polityki ugodowej. W warstwie uzasadnień różnice były jednak zasadnicze. Podczas gdy kształtujące się środowiska niepodległościowe, zwłaszcza narodowo-demokratyczne, których poczynania Elzenberg bacznie obserwował, eksponowały realne kwestie społeczne, ekonomiczne i geopolityczne, gdy wspólnotę narodową rozumiały na ogół organicystycznie, Elzenberg myślał o narodzie jako wspólnocie duchowej, której stawiać trzeba cele przede wszystkim idealne, a nie doraźne. Był przekonany, że najważniejsze ludzkie sprawy podejmuje się na gruncie kultury, że historia jest w istocie procesem rozwoju kultury uniwersalnej, który dokonuje się dzięki rywalizacji odrębnych kultur narodowych, podejmujących, każda w swoisty dla siebie sposób, realizację uświęconych tradycją wartości; stąd też jego pojmowanie narodu jako idei lub – gdy starał się być bardziej precyzyjny – jako wspólnoty kulturalnej (Elzenberg 1994: 46). Stąd brała się w okresie pierwszej wojny światowej Elzenberga filozofia nacjonalizmu, wyrażająca się w tezie, że ludzkość powinna być podzielona na wspólnoty jakościowo różne, autonomiczne i terytorialnie rozdzielne, współegzystujące i rywalizujące ze sobą, nawet zwalczające się, ale nie w imię wpływów ekonomicznych i politycznych, lecz w trosce o stan kultury (Elzenberg 1994: 157–158). Ideał państwa uniwersalnego uważał za niebezpieczny i błędny – istnieć powinna wielość państw narodowych. Ten osobliwy nacjonalizm wsparty był na przekonaniu, że „rozdział jest co prawda bolesny, ale mimo wszystko lepszy niż jedność (ta panteistyczna w kosmosie, ta kosmopolityczna na ziemi)" (Elzenberg 1994: 152). Polacy zaś, biorąc aktywny udział w wojnie, zapewnić sobie mogą głos w rozwoju kultury europejskiej, więcej nawet, mogą stać się – pisał – „ratownikami kultury europejskiej" (Elzenberg 1994: 95).
Służba kulturze jest zatem sensem istnienia narodów. Niezwykłe jest to, że z hasła tego czynił Elzenberg jeden z motywów swego ochotniczego udziału w pierwszej wojnie światowej – w kampaniach legionów Piłsudskiego.
Chłodno i abstrakcyjnie to się nazywa „miłość kultury", naprawdę jest to ukochanie w człowieku jego zdolności do oderwania się od siebie samego, od celów utylitarnych,
by zainteresować się pięknem – oczywiście także moralnym – które się kontempluje lub tworzy. Ta zdolność stwierdzana u ludzi – czy to będzie beztrosko szczęśliwe zatopienie się malarza w tym, co maluje, czy też ofiarny czyn żołnierza na froncie – jest zawsze tym, co najbardziej mnie wzrusza; entuzjazm zaś budzi to, że niektórzy potrafią w tym zajść aż tak daleko. A co podtrzymuje i krzepi, to że się może s ł u ż y ć tej sprawie; że się jest ogniwem w łańcuchu, łącznikiem, który przejmuje sygnał i podaje go dalej. (...) przecież nawet udział swój w wojnie rozumiałem jako stanięcie na posterunku nie tyle może nawet ojczyzny, ile tak właśnie pojętej „uskrzydlonej" kultury (Elzenberg 1994: 94–95).
Młody Elzenberg był przy tym przekonany o niezbywalnej roli elit, gotowych podjąć się zadania przewodzenia Polakom w zmaganiach o przodownictwo w europejskiej wspólnocie narodów, których stawką – przypomnijmy raz jeszcze – miał być nie tyle narodowy byt, rozbudzany wspólnotowym instynktem samozachowawczym, lecz trwanie w tradycji kulturalnej Zachodu. W związku z tym budował program arystokratycznej organizacji życia. Chodziło w nim o to, aby utworzyć wspólnotę ludzi wrażliwych na uniwersalne wartości kultury europejskiej i pragnących je realizować, dalej – dać tym ludziom realną władzę, by mogli wpływać na masy, rozbudzając w ten sposób ich kulturotwórcze siły (Elzenberg 1991b: 359). W przededniu I wojny światowej widział w takiej działalności naczelne zadanie pokolenia, do którego należał (Elzenberg 1994: 80).
Funkcją ojczyzny jest wyzwalanie w jednostce wartościowych, na co dzień potencjalnie w niej tylko obecnych, wyższych form działania i czucia. Romantycy mieli słuszność, kiedy z „Ojczyzny" pisanej dużą literą czynili symboliczną świętość i bóstwo: to tak jest; w tym istota ojczyzny. „Narodowy stan posiadania" można zostawić Balickim (Elzenberg 1994: 81).
Program arystokratycznej organizacji życia nakierowywał przede wszystkim na aktywność w sferze kultury. Początkowo Elzenberg był kulturalistą, wyznawał swoistą religię kultury, wierzył, że ma ona soteryczny wymiar. Komentując w dzienniku słowa, które Tomasz Mann włożył w usta Adriana Leverkühna: „...podniesienie kultury do roli czegoś, co by zastępowało religię", stwierdzał, że formułują one jeden z wielkich problemów jego życia. „Kultura – konkludował – jest próbą zmuszenia dziejów, żeby służyły wartości" (Elzenberg 1994: 434). Paradoksalnie jednak długo bliskie były mu dwa wykluczające się w istocie wzorce postaw wobec kultury. Z jednej strony jego sympatię budziło hasło sztuki dla sztuki, etos modernistycznego artysty, skupionego na sobie, obiektywizującego w dziele sztuki własne treści wewnętrzne, snującego legendę o sobie – etos który z empatią opisał w szkicu Osobowość twórcza artysty. Z drugiej zaś strony bliska mu była konserwatywna postawa klasyka – człowieka o ustalonym definitywnie stosunku do świata, który żyje nim i nie szuka inności (Elzenberg 1994: 146, 227). Elzenbergowskie rozumienie
klasyczności – jak u H.-G. Gadamera – wiąże się z umiejętnością dostrzegania czegoś trwającego, niezatracalnego, niezależnego od uwarunkowań czasowych, normatywnego, czegoś na kształt „bezczasowej współczesności, która oznacza równoczesność z każdą współczesnością" (Gadamer 2004: 396).
Elzenberg długo stał przed alternatywą artysty i klasyka, alternatywą kultury pojmowanej jako teren swobodnej samorealizacji autonomicznej jednostki i kultury jako autorytetu – obszaru, który odnosząc do transcendentnych zasad, organizuje życie człowieka, chroniąc go jednocześnie przed dezintegracją. Dość wcześnie jednak rozbudziła się u niego świadomość istotnych mankamentów kultury modernistycznej, przeradzająca się z czasem w krytykę jej wytworów, skutkującą stanowczym opowiedzeniem się po stronie konserwatyzmu kulturowego. Przy całej aprobacie hasła: sztuka dla sztuki, przy sympatii dla estetyzmu i koncepcji nieograniczonej ekspresji osobowości twórczej, Elzenberg nie akceptował konsekwencji, do których idee te nieuchronnie prowadziły. Protestował przede wszystkim przeciw zjawisku masowości i aksjologicznemu chaosowi jako zasadniczym rysom kultury współczesnej. Nie potrafił zaakceptować relatywistycznego charakteru kultury tworzonej przez artystę absolutyzującego własne przeżycia i hierarchię wartości. Spór, który prowadził Elzenberg ze światem otaczającej go kultury, był sporem właśnie o wartości. Elzenberg posiadał głęboką intuicję aksjologiczną i przez jej pryzmat patrzył na otaczającą go rzeczywistość. Kulturę wysoką definiował jako „sumę rzeczy, których stworzenie jest w zakresie możności człowieka, a które są rzeczami wartościowymi" (Elzenberg 1995a: 219), przy czym wartości pojmował jako niezależne od wszelkich relacji, jakie mogą zachodzić między człowiekiem a wartościowym przedmiotem, jako tkwiące w przedmiocie nawet wówczas, gdyby tylko on sam istniał na świecie (Elzenberg 1995a: 220). Stale wszelako rozrastające się grono twórców i odbiorców kultury powoduje obniżenie jej poziomu: „...przyjaciel kultury – notuje Elzenberg w dzienniku – musi dla niej pragnąć ilościowego ograniczenia produkcji, musi stać się wrogiem wszelkiego tu nadmiaru, przeładowania. Tak że z ducha najczystszej kulturofilii rodzi się jakiś cichy savonarolizm: «trzy czwarte tego wszystkiego warto by spalić»" (Elzenberg 1994: 164).
Autor Kłopotu z istnieniem nie potrafił zaakceptować otaczającej go kulturalnej rzeczywistości. Już w 1913 roku pisał:
Z tego, żem nie zdołał wyczuć kultury w kręgu, który mnie otaczał, wynikło, że zacząłem jej szukać w przeszłości. Kultura i przeszłość stały się dla mnie synonimami: niedobrze! W dalszej konsekwencji przyszło szukanie pierwiastka nieprzemijającego, który by z tej przeszłości jakoś przecież w teraźniejszość też sięgał: stąd ujmowanie kultury ponadczasowe i niechęć do jej traktowania historycznego (Elzenberg 1994: 84).
Kultura tworzona w aksjologicznym chaosie jest nie do przyjęcia. Jak jednak w świecie całkowicie przez nią zdominowanym żyć z przeświadczeniem, że powinno być zupełnie inaczej? Poszukując odpowiedzi na to pytanie, Elzenberg pisał:
Gdyby francuskiemu arystokracie sprzed Rewolucji udało się jakimś cudem pokazać treść duchową, i to najlepszą, Francji po 1830 roku, z Wiktorem Hugo, Zolą, Manetem i czternastym lipca jako dorocznym świętem jego rodaków, i spytano go: „czy chcesz życie przedłużyć, by w takim oto życiu mieć udział?", powiedziałby chyba, że woli umrzeć. (...) Tak samo w naszej teraźniejszości. Kultura dotychczasowa ma swój określony charakter, jest realizacją pewnych form czucia; ten charakter, te formy czucia, to m ó j charakter i formy. Przypuśćmy teraz, że do głosu dochodzi radykalnie odmienny typ ludzki: kultury jako takiej może on nawet – przynajmniej ostatecznie – nie zniszczy, ale ta kultura, która po wstrząsie zakwitnie, to już będzie kultura nie nasza, dla nas zupełnie obca. N a s z e j ojczyzny duchowej już nie będzie; dla nas będzie to taki sam koniec świata, jakim byłby dla Hadriana Jowisz na krzyżu (Elzenberg 1994: 144–145).
W przytoczonym fragmencie dziennika, przez analogię do dylematów, przed jakimi stanęła cała generacja francuskiej arystokracji zaraz po Rewolucji, podejmuje Elzenberg problem wyboru, przed którym stanął – wyboru drogi, którą powinien iść ten, kto w konsekwencji kulturowych przemian bezpowrotnie utracił „duchową ojczyznę". Sprawa nie jest jednak tak prosta, jak sugeruje to przytoczony cytat. Rozwiązanie francuskiego arystokraty nie jest rozwiązaniem jedynym. Elzenberg, mając świadomość nieodwracalności wielu procesów dokonujących się w kulturze współczesnej, dostrzega dwa inne wyjścia z tej sytuacji. Jedno, to „napierające siły przyszłości starać się zahamować choćby za cenę skamienienia cywilizacyjnego" (Elzenberg 1994: 145). Drugie – „próbować te siły jakoś częściowo wprowadzić w świat kultury dotychczasowej, wartościom kultury przeszłości zapewnić głos także w przyszłych układach" (Elzenberg 1994: 145). Ta druga droga wydaje mu się lepsza, jest bowiem poszukiwaniem równowagi między tradycjonalizmem pierwszej a biernym poddaniem się rewolucyjnej fali. Wydaje się, że tym celom służyć miał program arystokratycznej organizacji życia. Jeśli tak, to wyłania się tu, opisany w Kontrrewolucyjnych paradoksach Jerzego Szackiego, problem „świadomości fałszywej". Oto człowiek podobny antagonistom Wielkiej Rewolucji Francuskiej, broniący retrospektywnych ideałów, a zarazem usiłujący stworzyć program dla społeczeństwa, którego dążeń nie aprobował, pragnący zachować dawne wartości w warunkach nowego ładu (Szacki 1965: 6). Elzenberg jednak – przypomnijmy – dość szybko zdał sobie sprawę, że program taki jest na wskroś utopijny – takich elitarnych wspólnot nie tylko nie ma w żadnym społeczeństwie, ale i nigdy nie da się ich utworzyć (Elzenberg 1994: 232–236, 402; Elzenberg 1991b: 359).
Konsekwencją życiowych doświadczeń i przemyśleń stała się z czasem samotność, i dobrze, jak się zdaje, charakteryzują przypadek Elzenberga spostrzeżenia Richarda Malcolma Weavera:
Każdy, kto walczy o przywrócenie wartości, wcześniej czy później natknie się na argument, że człowiek nie może się cofnąć w czasie lub – jak się to mawia – „nic się nie zdarza dwa razy". W ten sposób, przyjmując za pewnik, że jesteśmy więźniami chwili, argument ten ukazuje filozoficzne podłoże współczesności. Wierzący w prawdę, z drugiej strony zobowiązany jest stwierdzić, że rzeczy o najwyższej wartości nie są poddane upływowi czasu, w przeciwnym razie sama koncepcja prawdy staje się niemożliwa. Deklarując, że pragniemy odnaleźć utracone ideały i wartości, spoglądamy ku ontologicznemu królestwu, które jest bezczasowe. Tylko najczystszej wody relatywizm upiera się, że upływający czas czyni nieosiągalnym jeden ideał w chwili narzucania nam następnego. Dlatego ci, którzy mówią, iż możemy dojść do upragnionej integracji, i ci, którzy temu przeczą, różnią się zasadniczo w swym pojmowaniu rzeczywistości, ponieważ ci drudzy zakładają prymat czasu i materii. Jest to ten rodzaj podziału, który uniemożliwia posiadanie wspólnego świata (Weaver 1996: 58).
Fiasko programu arystokratycznej organizacji życia skutkowało pesymizmem, radykalizującym się w miarę rozwoju totalitarnych nacjonalizmów, odwołujących się do zasady egoizmu narodowego, bezwzględnej walki o narodowy byt i życiową przestrzeń. Na początku 1936 roku Elzenberg pisał:
...obserwując rozwój nacjonalizmów współczesnych, jestem przerażony ogromem zła moralnego, jaki cały ten podział na narody niesie ze sobą. Logicznie to się nie wydaje konieczne, ale w praktyce zawsze tak bywa: nacjonalizm, w swej najgłębszej istocie, jest zrośnięty z wolą krzywdzenia. (...) Każdy [nacjonalista – M.T.] jest zakuty w pancerz przeciwko jakiemukolwiek ideałowi. I każdy jest bez perspektywy dziejowej, ile że ludzkość jako całość jest mu obojętna. (...) same narody są zawsze niesprawiedliwe. (...) ...państwa, które się dopiero organizują, organizują się nie do szlachetnej walki o przodownictwo, jak ja to sobie swego czasu wyobrażałem, ale do grabieży i do jakiegoś swoistego, zbiorowego sadyzmu. Tych wszystkich idealności, które mi się kiedyś marzyły, nie znajdzie się w nich na lekarstwo (Elzenberg 1994: 239–240).
Wszystko to kształtuje w latach trzydziestych pesymizm historiozoficzny i antropologiczny autora Kłopotu z istnieniem. Dzieje nie mają sensu, skoro człowiek nie chce pamiętać o duchowym dziedzictwie przeszłości, a otwiera się na idee odwołujące się do animalnej sfery odruchów i instynktów, skoro kieruje się esencjalnie tkwiąca w nim złą wolą – dążąc, wbrew lepszej wiedzy, do celów poślednich (Elzenberg 1991b: 358–359; Elzenberg 1994: 237). Nie zaskakuje w związku z tym taka oto, ironiczna próba samookreślenia:
„Członek społeczeństwa wbrew woli": tytuł do jakże uciesznej, bolesnej tragikomedii (Elzenberg 1994: 213).
Ustawicznie w drugiej połowie lat trzydziestych powraca w dzienniku filozofa pytanie: co ma zrobić człowiek uświadamiający sobie anachroniczność własnego istnienia, któremu przyszło żyć w świecie całkowicie mu obcym, człowiek bezskutecznie poszukujący wspólnoty z ludźmi otwartymi – jak on sam – na wieczyste wartości? W styczniu 1936 roku notował w dzienniku:
Dzieje czy pozadziejowość? Rok ten zacznę od myśli defetystycznej: tendencją tej notatki będzie wykazać, że nie ma się co spodziewać wpływu dobra i dążeń moralnych na kierunek dziejów i jakieś wyraźniejsze podciągnięcie ludzkości i że wobec tego drogą właściwą jest oderwać się od dziejów i samodzielnie, na własną rękę szukać zbawienia (Elzenberg 1994: 236).
To jeszcze jedno, etyczne tym razem, uzasadnienie eskapistycznego wniosku wypływającego z niemożności realizacji arystokratycznego programu.
Na początku 1938 r. Elzenberg pisał: „Wojna za progiem. Wojna nadciąga, nadciąga, wybuchnie lada dzień, bez zapowiedzi. Trzeba się przygotować psychicznie. (...) Dla ludzi, którzy postawili na kartę myśli, na kartę sztuki, twórczości, może to być k o n i e c – dosłownie. Wtedy pozostanie już tylko utrzymywać się w równowadze i harcie, i czujnym intelektem ogarniać to wspaniałe w swoim rodzaju widowisko walących się światów (Elzenberg 1994: 264–265). Półtora roku później świat istotnie się zawalił. Profetyczna wizja urzeczywistniła się w całej pełni.
Pielgrzymowanie Elzenberga napędzane było zatem narastającym poczuciem nieprzystosowania do rzeczywistości. Ująć je można jako stopniowe odczarowywanie kultywowanych w młodości ideałów – idei narodu, duchowej ojczyzny, wiary w sakralny i soteryczny wymiar kultury. Innymi słowy, jego postępujące wyobcowanie stanowiło rezultat nieprzystawania postulowanych idei do realiów życia, ich postępującej na przestrzeni lat dewaluacji, a w końcu całkowitej utraty wcześniej tak inspirującego sensu. Na początku lat czterdziestych Elzenberg w pełni już uświadamiał sobie ów proces. Świadczy o tym komentarz do przywołanego wówczas w dzienniku fragmentu książki Williama Ernesta Hockinga The Meaning of God in Human Experience:
„To nie głównie klęska zewnętrzna doprowadza człowieka do religii. To po prostu rozpad wewnętrzny tego, co nas pobudzało do dzieła, opadnięcie żagli ambicji, zniechęcenie do własnego sposobu czucia, tajemnicza utrata przez życie jego racji bytu jako pola ekspansji dla woli". Nie bez opóźnienia zdaję sobie dziś sprawę, jak bardzo trafiają w sedno te określenia (Elzenberg 1994: 317–318).
W latach wojny przede wszystkim, choć zapowiedź tego ruchu jest wyczuwalna w jego pisarstwie wcześniej, Elzenberg zwraca się jednoznacznie w stronę bezwyznaniowej religijności. W oparciu o własne pozakonfesyjne
doświadczenie religijne dokonuje wówczas zarówno krytyki rozpowszechnionych form religijności, jak i opracowuje filozofię mistyki. Usiłuje uzasadnić w niej podstawową dychotomię bytu: empirii i metempirii, oraz uzasadnić postawę afirmatywną wobec metempirii, a negatywną wobec empirii. Przy czym metempiria odnosi się ostatecznie do „głębokiej rzeczywistości świata" – „Nieokreślonego", o którym można mówić tylko w apofatycznym języku Pseudo-Dionizego Areopagity lub w języku metafizyki indyjskiej. W sobie natomiast ów mistyczny absolut jest poza sferą racjonalnych norm poznawczych (Elzenberg 1990: 43).
Ta Elzenbergowska quasi-doktryna religijna ma zatem aspekt negatywny i pozytywny. Pierwszy wyraża się w krytyce religijności konfesyjnej, przede wszystkim chrześcijaństwa jako organizatora życia religijnego. Znajduje tu wyraz przeżywany antagonizm między własnym doświadczeniem religijnym a rozpowszechnionymi formami religijności. Krytyka dotyka zewnętrznej formy życia religijnego – kryje się za nią zdecydowane zdystansowanie od wszelkich form kolektywizmu religijnego. Nie akceptuje Elzenberg religijnych anropomorfizacji, koncepcji boga osobowego, a teistyczną mistykę chrześcijańską uznaje za niższe piętro mistyki. Odrzuca kult świętych oraz obowiązujące mechanizmy egzekwowania norm zachowań u wyznawców (Elzenberg 1990: 48–54).
Wszelako – i tu część pozytywna owej quasi-doktryny – na Elzenberga z pewnością patrzyć można jak na jednego z przedstawicieli bezwyznaniowych spirytualistów, którzy swój subiektywizm religijny łączyli z doświadczeniem swoistej mistycznej deifikacji. Elzenberg wyraźnie daje do zrozumienia, że naturalne doświadczenie mistyczne, bliżej niestety nie wyrażone w formie dyskursywnej, było mu dane. Pod datą 13 stycznia 1963 roku czytamy w jego dzienniku (to całość niewyrwana z kontekstu): „Zaczynam mieć doświadczenie – i dzięki temu nigdy dziś już nie wiem, co komu może przyjść do głowy. Skala bez granic" (Elzenberg 1994: 469). Najbliższa niewątpliwie jest mu religijność kontemplacyjna, której modelową formą był dlań buddyzm. Filozofowanie mistyczne Elzenberga, które „rzeczywistość mistyczną próbuje jednoznacznie opisać", stanowi racjonalne opracowanie doświadczenia religijnego w formie aktu własnej samowiedzy (Elzenberg 1990: 40). Nie podejmę tu próby zaprezentowania choćby zwartej charakterystyki tego osobliwego myślenia – w kontekście realizowanych zadań nie ma zresztą takiej potrzeby – wskażę jednak, na zakończenie, dwa istotne elementy, które odnaleźć można w jego warstwie metafizycznej i epistemologicznej. Próby opisu rzeczywistości mistycznej zakładają mianowicie trójwarstwową strukturę rzeczywistości w ogóle. Mamy zatem, twierdził Elzenberg, po pierwsze subiektywną, fenomenalną rzeczywistość zjawisk. Jednakowy status zachowuje tu wszystko to, co pojawia się w świadomości – rzec by można, świat naturalnego nastawienia.
Po drugie, rzeczywistość skonstruowaną i zobiektywizowaną przez praktykę życia codziennego. Po trzecie, sferę nieuwarunkowanego bytu – którego żadna krytyka epistemologiczna nie może dotknąć, bytu który jest samodzielny wobec poznającego podmiotu i jakiejkolwiek rzeczywistości innej; wobec takiego bytu wszystko inne jest niesamodzielne i może być zepchnięte do poziomu zjawisk. W odniesieniu do tej struktury, dążenia mistyki ujmowane są jako mistyczna eliminacja rzeczywistości rzeczy. W notatkach filozofa czytamy: „No i teraz: tendencją mistyczną (tak jak ja mistykę bym odczuwał) jest pozostawić na placu tylko rzeczywistość pierwszą i trzecią, drugą zaś wyeliminować czy zdegradować" (Elzenberg 1990: 32). W tym sensie rzeczywistość mistyczna jest rzeczywistością transreiczną, trans-konstrukcyjną – jest poza światem rzeczy i przez ten świat trzeba się do niej przebić z fenomenalnej sfery naturalnego nastawienia. „Życie w pełni" to oscylacja między światem subiektywnych zjawisk a rzeczywistością bytową: „wchłaniam zjawiska – pisze Elzenberg – a później uświadamiam sobie ich zakorzenienie bytowe; w miarę możności nawiązuję kontakt z «bytem», i wracam do zjawisk, by w nich i przez nie żyć nim dalej..." (Elzenberg 1990: 34).
Przeżycie mistyczne staje się w ten sposób poznaniem „przedmiotu mistycznego", „impredykabilnego absolutu – „Nieokreślonego". Poznaniem nie przez sądy, które polega na rozróżnianiu prawdy i fałszu, gdyż mistycyzm odrzuca dyskurs; w sensie filozoficznym mistyk jest sceptykiem. Również nie przez „doznanie" czy „zaznanie", lecz przez obcowanie, kontakt – w skrajnych przypadkach przez identyfikację z przedmiotem (Elzenberg 1990: 31–41).
Kończąc, chciałbym zauważyć, że motyw drogi, pokonywanej wzdłuż linii upływającego i wszystko relatywizującego czasu, jest jedynie obrazem życia wewnętrznego. Trzeba o tym pamiętać. „To była wielka defensywa, odpierająca równie wielkie niszczycielskie napory" – pisał Elzenberg w ostatniej notatce swojego dziennika, stwierdzając przy tym, że w sensie psychologicznym źródłem jego wewnętrznej ewolucji była nie siła, lecz słabość.
Nie jest to jednak ujęcie jedyne. W ostatnich zdaniach dziennika Elzenberg skłonny był pojmować całość swego życia wewnętrznego statycznie. Nawiązując do Leconte de Lisle'a, mówi tu o „nieruchomym falowaniu" wokół ustawicznie wymykającego się centrum własnej osobowości – wokół „centralnego ognia", który zarazem pociąga i budzi lęk, rodząc w ten sposób „myśl jednocześnie namiętną i zahamowaną". Pesymista pielgrzymujący? – w stronę czego zatem? Może w stronę samego siebie, w stronę czegoś, co – jak powiada autor Kłopotu z istnieniem – „od pierwszej chwili było już dane", ale potrzeba było czasu, by się ujawniło i mogło zostać wyjaśnione (Elzenberg 1994: 473).
Można jednak wskazać inną jeszcze perspektywę interpretacyjną, która zdaje się godzić ujęcie ewolucyjne i statyczne. Elzenberg praktykował z pewnością hermeneutykę podmiotu w Foucaultowskim sensie. Jest przypadkiem współczesnego myśliciela aktualizującego sokratejsko-stoicki program samopoznania i troski o siebie, stosującego tradycyjne „techniki siebie": autorefleksyjne pisarstwo, świadome zarządzanie własnym życiem, wycofanie się, dialog z sobą, kontrolowanie przedstawień. W jego wypowiedziach są to praktyki dobrze udokumentowane – stale obecne i jak najbardziej centralne, a wielcy przedstawiciele tej tradycji: Sokrates, Marek Aureliusz, Epiktet, Seneka, Maine de Biran nieraz są przywoływani jako mistrzowie życia duchowego.
Bibliografia
Bernhard M.L. (1989), Sztuka grecka archaiczna, Warszawa: PWN.
Eco U. (2008), Nadinterpretowanie tekstów, przeł. T. Bieroń, w: S. Collini (red.) Interpretacja i nadinterpretacja, Kraków: Znak, s. 51–75.
Elzenberg H. (1990), Henryk Elzenberg i mistyka, Znak – Idee, t. 3, Kraków.
Elzenberg H. (1991a), Troska o myśl. O początkach mojego filozofowania, w: tenże, Z filozofii kultury, Kraków: Znak, s. 110–117.
Elzenberg H. (1991b), Sprawy zbiorowości ludzkiej a mój system myślowy w: tenże, Z filozofii kultury, Kraków: Znak, s. 354–368.
,
Elzenberg H. (1994), Kłopot z istnieniem, Kraków: Znak.
Elzenberg H. (1995a), Nauka i barbarzyństwo, w: tenże, Z historii filozofii, Kraków: Znak, s. 218–230.
Elzenberg H. (1995b), Z książki: Richard B. Brandt, „The Philosophy of Schleiermacher", w: tenże, Z historii filozofii, Kraków: Znak, s. 412–439.
Gadamer H.-G. (2004), Prawda i metoda, przeł. B. Baran, Warszawa: PWN.
Herodot (2002), Dzieje, przeł. S. Hammer, Warszawa: Czytelnik.
Kubiak K. (1996), Brewiarz Europejczyka, Warszawa: Biblioteka „Więzi".
Strauss L. (2009), O tyranii, przeł. P. Armada, Kraków: Wydawnictwo UJ.
Szacki J. (1965), Kontrrewolucyjne paradoksy. Wizje świata antagonistów Wielkiej Rewolucji 1789–1813, Warszawa: PWN.
Śpiewak P. (1996), Trzy światy Henryka Elzenberga, „Znak" 1, s. 123–131.
Weawer R.M. (1996), Idee mają konsekwencje, Kraków: WPSB.
Streszczenie
Artykuł jest próbą zaprezentowania intelektualnej biografii Henryka Elzenberga. Elzenberg dążył do przezwyciężenia swojego pesymistycznego światopoglądu. Początkowo skłaniał się do filozoficznie uzasadnianego nacjonalizmu, łączonego z arystokratycznym kulturalizmem. Rozczarowany realiami życia i brakiem możliwości realizowania postulowanych idei, zwrócił się ostatecznie w stronę naturalnej, bezwyznaniowej mistyki. | <urn:uuid:42655ac7-f39e-4a17-baef-1f09fba95d2a> | finepdfs | 4.085938 | CC-MAIN-2020-45 | https://pf.uw.edu.pl/images/NUMERY_PDF/104/PFiloz4-178-MTyl.pdf | 2020-10-24T15:24:45+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107883636.39/warc/CC-MAIN-20201024135444-20201024165444-00646.warc.gz | 462,634,053 | 0.999448 | 0.999811 | 0.999811 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1757,
4783,
7781,
10907,
13648,
16628,
19633,
22513,
25481,
28468,
31212,
34104,
37027,
39015,
39448
] | 2 | 0 |
Uchwała Nr 2/2017 Senatu AGH z dnia 25 stycznia 2017 r.
w sprawie Strategii Rozwoju Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie.
Na podstawie art. 12 pkt. 4) Statutu AGH z dnia 24 czerwca 2015 r. + Preambuła z dnia 15 czerwca 2016 r. Senat uchwala następującą Strategię Rozwoju Akademii Górniczo-Hutniczej:
STRATEGIA ROZWOJU
Akademii Górniczo Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie
Preambuła
Zasadniczym celem Akademii Górniczo Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie jest rozwój wiedzy oraz kształcenie studentów w krajowej i zagranicznej przestrzeni edukacyjnej, prowadzenie badań naukowych na najwyższym poziomie oraz sprawne funkcjonowanie organizacyjne we wszystkich obszarach działania uczelni. Powinno to zagwarantować rozwój uczelni jako nowoczesnego uniwersytetu technicznego służącego społeczeństwu, cenionego ośrodka opiniotwórczego oraz inicjatora przedsięwzięć innowacyjnych podejmowanych we współpracy ze środowiskami gospodarczymi.
W strategii zawarto cele wynikające z aktualnych możliwości, obecnie realizowanych oraz planowanych przedsięwzięć w zakresie kształcenia, badań naukowych i wdrożeniowych, rozwoju kadr i infrastruktury oraz zarządzania, mające podnieść prestiż AGH w warunkach silnej konkurencji krajowej i zagranicznej.
Przyjęta i systematycznie wdrażana strategia ugruntuje wysoką pozycję Uczelni, wynikającą z tradycji i aktualnego potencjału w środowisku naukowym i społeczno-gospodarczym w regionie, kraju oraz w świecie.
Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie jest nowoczesną Uczelnią publiczną rozwijającą partnerską współpracę z uczelniami w kraju, Europie i na świecie. Priorytetem Uczelni jest realizacja zadań wkomponowanych w trójkąt wiedzy: kształcenie badania naukowe – innowacje. Akademia Górniczo-Hutnicza jest uniwersytetem technicznym, w którym nauki ścisłe mają bardzo silną reprezentację i stanowią podstawę rozwoju szerokiego spektrum nauk stosowanych przy stopniowo wzrastającej roli nauk społecznych i humanistycznych. Zgodnie ze światowymi trendami rozwoju tworzymy nowe kierunki kształcenia, ale zachowujemy klasyczne, niezbędne do prawidłowego rozwoju nauki, techniki oraz gospodarki naszego kraju.
System kształcenia przyjęty w AGH zmierza do kształtowania u studentów umiejętności pozyskiwania i wykorzystywania wiedzy, logicznego, konstruktywnego i perspektywicznego myślenia, szybkiego i trafnego wnioskowania oraz podejmowania optymalnych decyzji. Akademia Górniczo-Hutnicza prowadzi badania naukowe na wysokim światowym poziomie w różnych dziedzinach i dyscyplinach naukowych, które są podstawą wysokiego poziomu kształcenia i rozwoju kadry, stanowiąc jeden z fundamentalnych elementów funkcjonowania i pozycji Uczelni.
Od początku istnienia AGH jest Uczelnią mocno powiązaną z jednostkami gospodarki narodowej i samorządu regionalnego, realizującą postulat służby dla polskiej gospodarki i doradztwa dla władz państwowych i samorządowych. Uczelnia wspiera wszelkie działania mające na celu tworzenie silnych zespołów badawczych: międzywydziałowych, międzyuczelnianych i międzynarodowych. Silna pozycja Akademii Górniczo-Hutniczej wymaga intensyfikacji i aktywności Uczelni w zakresie współpracy krajowej i zagranicznej zarówno w obszarach edukacyjnych jak i badawczych. Elementem takiej strategii jest tworzenie sieci stowarzyszonych uczelni, jednostek naukowobadawczych i przemysłowych. Uczelnia winna stać się swoistym konsorcjum akademicko-gospodarczym rozwijającym własną aktywność gospodarczą poprzez tworzenie warunków do transferu technologii i inkubacji przedsiębiorczości.
Akademia Górniczo-Hutnicza została powołana do kształcenia i wychowywania studentów, kształcenia i rozwoju kadry naukowej oraz prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych zgodnie z zasadami wolności nauczania, misji odkrywania oraz wolności nauki i przekazywania prawdy, w duchu poszanowania jednostki i służby dla dobra kraju i ludzkości. Naszą dewizą jest praca w duchu uczelnianego hasła „WiedzaPasja-Więź".
KSZTAŁCENIE
Priorytetem strategii AGH w obszarze kształcenia jest wysoka jakość procesu kształcenia oraz jak najlepsza pozycja absolwentów Uczelni na rynku pracy
Najważniejsze cele Akademii Górniczo-Hutniczej w zakresie kształcenia:
- stała i wszechstronna troska o jakość na wszystkich poziomach kształcenia,
- spójna i konsekwentnie realizowana koncepcja promocji systemu kształcenia i kreowania wizerunku Uczelni,
- kształcenie studentów o wysokich kwalifikacjach zawodowych, mobilnych i przedsiębiorczych zarówno podczas studiów, jak i w pracy zawodowej, a także kształtowanie ich odpowiedzialności obywatelskiej, dzięki pełniejszemu wykorzystaniu wyników badań losów absolwentów,
- dalszy rozwój umiędzynarodowienia kształcenia, zwłaszcza w ramach Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego.
Najważniejsze zadania w zakresie kształcenia, umożliwiające realizację postawionych celów:
1. Doskonalenie Uczelnianego oraz Wydziałowych Systemów Zapewnienia Jakości Kształcenia, w szczególności:
- podniesienie efektywności i rangi pracy dydaktycznej,
- podniesienie rangi kształcenia w zakresie przedmiotów podstawowych,
- wszechstronny audyt kształcenia w języku angielskim,
- doskonalenie systemu ankiet studenckich.
- koordynacja w zakresie planów i programów studiów pomiędzy wydziałami prowadzącymi te same kierunki studiów,
2. Stała troska o wszechstronny rozwój studentów, w szczególności:
- wspieranie studenckich kół naukowych i innych form studenckiej działalności naukowej i projektowej,
- rozwój kultury studenckiej poprzez wspieranie różnorodnych form aktywności, takich jak: kluby, organizacje, zespoły i koła zainteresowań oraz rozwój infrastruktury związanej z kulturą,
- wspieranie aktywności sportowej studentów w ramach Akademickiego Związku Sportowego i innych organizacji i klubów sportowych, oraz rozwój infrastruktury związanej ze sportem.
3. Poszerzanie oferty edukacyjnej, w szczególności:
- uruchamianie nowych kierunków studiów i specjalności zawierających programy kształcenia dostosowane do zmieniających się oczekiwań rynku pracy, również dzięki współpracy z pracodawcami,
- zwiększenie elastyczności form studiowania, zwłaszcza dla najlepszych studentów,
- wprowadzanie nowych przedmiotów prowadzonych przez wybitnych naukowców z kraju i zagranicy oraz specjalistów z przemysłu, biznesu i administracji,
- doskonalenie oferty edukacyjnej w językach obcych,
- rozwój edukacji poprzez stosowanie nowych technologii, w tym nauczania przez Internet (e-learning).
4. Promocja i koordynacja współpracy wydziałów AGH z uczelniami
zagranicznymi, w szczególności:
- działania promocyjne w celu naboru studentów zagranicznych, zwłaszcza z Europy Wschodniej i Azji,
- wspieranie wspólnych inicjatyw edukacyjnych, np. wspólne dyplomy, staże, praktyki, programy edukacyjne typu Erasmus,
- rozwój systemu stypendiów dla studentów zagranicznych, zwłaszcza z krajów rozwijających się i Polonii,
- doskonalenie systemu obsługi studentów zagranicznych.
5. Pozostałe zadania związanie z kształceniem:
- poprawa organizacji kształcenia, w szczególności wsparcie informatyzacji i komputeryzacji procesu dydaktycznego,
- doskonalenie systemu rekrutacji na studia w AGH,
- współpraca ze szkołami średnimi celem pozyskania najlepszych kandydatów na studia,
- dalsza troska o udostępnianie studiów w AGH osobom niepełnosprawnym,
- rozwój systemu praktyk i staży studenckich,
- promowanie i nagradzanie najlepszych studentów i propagowanie ich osiągnięć w społeczności akademickiej,
NAUKA i INNOWACJE
Priorytetem strategii Uczelni w obszarze nauki i innowacji jest prowadzenie badań naukowych i działalności innowacyjnej na najwyższym poziomie, wkomponowanych w trójkąt wiedzy „Kształcenie - Badania naukowe – Innowacje"
Najważniejsze cele Akademii Górniczo-Hutniczej w zakresie nauki i innowacji:
- prowadzenie badań w obszarach priorytetowych dla Uczelni, uwzględniających najnowsze trendy światowe w nauce i technice,
- tworzenie międzyjednostkowych i interdyscyplinarnych zespołów lub centrów badawczych realizujących badania priorytetowe,
- osiągnięcie wysokiej pozycji w światowych rankingach dotyczących poziomu badań naukowych i innowacyjności oraz uzyskanie wyróżniających ocen w kategoryzacji polskich jednostek naukowych,
- stymulowanie badań podstawowych, które mogą stanowić podstawę do tworzenia innowacji,
- podjęcie działań umożliwiających uzyskanie statusu uniwersytetu badawczego,
- prowadzenie badań i działań innowacyjnych w powiązaniu z otoczeniem naukowym, gospodarczym i społecznym,
- rozwój przedsiębiorczości akademickiej,
- kształtowanie twórczych postaw innowacyjnych wśród pracowników, studentów i doktorantów AGH,
Najważniejsze zadania w zakresie nauki i innowacji, umożliwiające realizację postawionych celów:
1. Działania stymulujące do prowadzenia badań na najwyższym poziomie, z uwzględnieniem rozwoju współpracy międzynarodowej, w szczególności:
- rozwój priorytetowych kierunków badawczych i ich aktywne promowanie,
- kreowanie warunków motywujących do współpracy międzynarodowej poprzez uczestnictwo w prestiżowych międzynarodowych programach naukowych oraz nawiązywanie współpracy z czołowymi ośrodkami naukowymi w świecie,
- wspieranie mobilności pracowników naukowo-dydaktycznych i doktorantów,
- zwiększanie udziału najlepszych krajowych i zagranicznych specjalistów w pracach naukowych prowadzonych na Uczelni,
- wspieranie uczestnictwa w międzynarodowych gremiach i instytucjach o charakterze naukowym,
- wyróżnianie pracowników o wybitnych osiągnięciach naukowych lub innowacyjnych,
- promowanie pracowników o najwyższym, uznanym w kraju i na świecie, autorytecie naukowym i zawodowym.
2. Wspieranie rozwoju nowoczesnej infrastruktury naukowo-badawczej, w szczególności:
- tworzenie laboratoriów międzyjednostkowych i uczelnianych,
- opracowanie strategii wykorzystania i tworzenia laboratoriów akredytowanych,
- konsolidacja rozproszonych zasobów infrastruktury naukowobadawczej,
- stymulowanie wspólnego występowania o środki na infrastrukturę naukowo-badawczą przez jednostki uczelni.
3. Działania mające na celu poprawę warunków prowadzenia badań naukowych, w szczególności:
- wprowadzenie elastycznego systemu zatrudniania pracowników realizujących badania naukowe w priorytetowych obszarach badań (np. zmniejszenie pensum, etaty naukowe),
- usprawnienie obiegu informacji naukowej w Uczelni.
4. Wspieranie i wprowadzanie mechanizmów rozwoju młodej kadry naukowej, w szczególności:
- wspieranie możliwości odbywania staży podoktorskich w nowoczesnych jednostkach badawczych,
- wspieranie młodych naukowców budujących nowe zespoły badawcze, zwłaszcza w obszarach priorytetowych dla Uczelni.
5. Prowadzenie badań oraz wprowadzanie innowacji w powiązaniu z otoczeniem naukowym, gospodarczym i społecznym:
- prowadzenie spójnej polityki badań i innowacji przez władze centralne i wydziały AGH, w tym koordynacja umów zawieranych na różnych szczeblach z jednostkami otoczenia gospodarczego,
- wspieranie pracowników i zespołów badawczych prowadzących prace innowacyjne poprzez pomoc w dostępie do informacji, nawiązywaniu kontaktów i bieżącej realizacji badań,
- aktywny udział AGH w programach rządowych i regionalnych, zwłaszcza w wykorzystaniu funduszy strukturalnych oraz w projektach międzynarodowych, a w szczególności w ramach perspektywy HORYZONT 2020 i działalności European Institute of Innovation and Technology (EIT),
- opracowanie i prowadzenie dostępnej dla partnerów AGH bazy danych zawierającej oferty i możliwości prowadzenia przez jednostki i pracowników AGH badań aplikacyjnych,
- współpraca z organizacjami absolwentów AGH, organizacjami inżynierskimi, stowarzyszeniami polonijnymi i stowarzyszeniami branżowymi w zakresie działalności innowacyjnej.
6. Kształtowanie twórczych postaw innowacyjnych wśród pracowników, studentów i doktorantów:
- promowanie aktywności innowacyjnej pracowników AGH zwłaszcza właściwe uwzględnienie dorobku innowacyjnego w awansach
zawodowych, ocenie okresowej oraz systemie wyróżnień i nagród AGH,
- wprowadzanie do programów studiów treści i przedmiotów dotyczących działalności innowacyjnej i własności intelektualnej,
- opracowanie i realizacja programów działań aktywizujących postawy innowacyjne wśród studentów, doktorantów i absolwentów AGH we współpracy z samorządami studentów i doktorantów.
- rozwijanie działalności spółki celowej INNOAGH i innych form transferu technologii (start-upy, spin-offy, itp.) korzystnych dla interesu AGH,
7. Rozwój przedsiębiorczości wśród pracowników, doktorantów, studentów i absolwentów Uczelni:
- opracowanie zasad regulujących relacje między spółkami powstającymi w ramach przedsiębiorczości akademickiej a jednostkami AGH,
8. Doskonalenie działań organów AGH w zakresie badań i innowacji:
- aktywne działania w kierunku pozyskiwania środków zewnętrznych dla rozwoju przedsiębiorczości akademickiej w AGH.
- usprawnienie efektywnej obsługi projektów realizowanych na Uczelni w całym cyklu ich realizacji,
- opracowanie i wdrożenie zintegrowanego systemu komercjalizacji badań dla zwiększenia efektywności procesu transferu technologii.
- ochrona interesu AGH w obszarze badań i transferu technologii, zwłaszcza doskonalenie Regulaminu Własności Intelektualnej AGH dla właściwej ochrony interesów Uczelni oraz zapewnienia satysfakcji i motywacji twórcom innowacji,
DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACYJNA i ZARZĄDZANIE UCZELNIĄ
Priorytetem strategii AGH w obszarze organizacyjnym jest racjonalne wykorzystanie i rozwój jej zasobów oraz aktywne zarządzanie w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania Uczelni jako instytucji
Najważniejsze cele Akademii Górniczo-Hutniczej w zakresie działalności organizacyjnej i zarządzania:
* prowadzenie optymalnej polityki kadrowej,
* dostosowywanie struktury organizacyjnej Uczelni do uwarunkowań zewnętrznych i nowych zadań,
* rozwój infrastruktury dostosowany do potrzeb Uczelni,
* racjonalna gospodarka finansowa.
* racjonalizacja zarządzania Uczelnią,
Najważniejsze zadania w zakresie działalności organizacyjnej i zarządzania umożliwiające realizację postawionych celów:
1. Optymalizowanie możliwości technicznych i finansowych w zakresie:
- zasobów lokalowych,
- dydaktycznym Uczelni i wydziałów (liczba studentów przypadających na pracowników dydaktycznych, liczba i wielkość sal dydaktycznych, ich wyposażenie),
- liczby nowocześnie wyposażonych laboratoriów,
- zasobów bibliotecznych (Biblioteka Główna AGH oraz biblioteki wydziałowe).
2. Racjonalizacja i optymalizacja zarządzania Uczelnią, w tym:
- ciągłe ulepszanie funkcjonowania kontroli zarządczej,
- analiza i ciągła optymalizacja procesowa funkcjonowania Uczelni,
- przebudowa systemu tworzenia i publikacji prawa wewnętrznego oraz kontroli jego zgodności z prawem zewnętrznym.
3. Prowadzenie właściwej polityki kadrowej, w szczególności:
- organizowanie szkoleń dla pracowników administracji mających na celu podniesienie jakości działania i obniżenie kosztów funkcjonowania Uczelni.
- dążenie do optymalizacji wskaźników udziału pracowników niebędących nauczycielami do nauczycieli akademickich,
4. Modernizacja infrastruktury Uczelni poprzez:
- modernizacja i integracja systemów informatycznych wspomagających zarządzanie wszystkimi procesami prowadzonymi w Uczelni,
- gruntowne analizy planowanych inwestycji w aspekcie rzeczywistych potrzeb, uwarunkowań gospodarczych, wykonalności zadania, itp.,
- racjonalizacja gospodarki zasobami powierzchni.
5. Prowadzenie racjonalnej gospodarki finansowej poprzez:
- opracowywanie wieloletnich prognoz finansowych i określanie najistotniejszych zadań planowanych do realizacji w najbliższej przyszłości,
- doskonalenie systemu rozliczeń, tak aby stał się istotnym narzędziem ułatwiającym podejmowanie decyzji dla kierownictwa uczelni i jednostek podstawowych,
- dostosowywanie zasad rozdziału środków budżetowych do uwarunkowań zewnętrznych, przy zwiększaniu wpływu bieżących decyzji na efekty finansowe,
- egzekwowanie odpowiedzialności za realizację przekazywanych uprawnień z zakresu gospodarki finansowej. | <urn:uuid:3563f080-027a-4d4d-872d-1687e1fe5d39> | finepdfs | 2.097656 | CC-MAIN-2023-50 | https://dok.agh.edu.pl/file.php/12249/12249.pdf | 2023-11-29T13:11:52+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100081.47/warc/CC-MAIN-20231129105306-20231129135306-00645.warc.gz | 276,571,536 | 0.999394 | 0.999944 | 0.999944 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
327,
410,
1493,
4022,
7515,
13342,
16029
] | 2 | 0 |
Postępowanie nr WB.2410.37.2017.RM
Wybór oferty
Dotyczy : Postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego o wartości szacunkowej nieprzekraczającej równowartości kwoty określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust 8 ustawy Prawo zamówień publicznych
pn.„ Dostawa wirówek oraz mikrowirówek dla Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego znajdującej się przy ul. F. Joliot-Curie 14a we Wrocławiu z podziałem na 4 zadania:
Zadanie1:Dostawa wirówki mikrolitrowej (1szt) dla Zakładu Biotransformacji,
Zadanie2:Dostawa miniwirówki (1szt) dla Zakładu Biologii Molekularnej Komórki,
Zadanie 3: Dostawa miniwirówek laboratoryjnych (2szt ) dla Zakładu Mikrobiologii Molekularnej oraz Zakładu Chemii Biologicznej,
Zadanie 4: Dostawa wirówki do płytek (1szt) dla Pracowni Białek Jądrowych
Działając na podstawie art.92 ust.2 ustawy Prawo Zamówień Publicznych z dnia 29.01.2004 (Dz. U. z 2015r. poz.2164 ze zmianami) Zamawiający-Uniwersytet Wrocławski, Wydział Biotechnologii z siedzibą we Wrocławiu 50-137, Plac Uniwersytecki 1 zawiadamia, że w przedmiotowym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty w zadaniach 1-4:
1) Zadanie 1: Dostawa wirówki mikrolitrowej (1szt) dla Zakładu Biotransformacji
Zadanie 1, wybrano najkorzystniejszą ofertę Wykonawcy Witko Sp. z o.o. al. Piłsudskiego 143, 92-332 Łódź, wpłynęły 2 oferty .
Zestawienie ofert:
Wrocław, 04 grudnia 2017
Uczestnicy Postępowania
Uzasadnienie wyboru:
Komisja przetargowa dokonała oceny ofert działając na podstawie 24aa 1 i 2 ustawy PZP, a następnie zbadała, czy Wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Zamawiający stwierdza, że Wykonawca Witko Sp. z o.o. al. Piłsudskiego 143, 92-332 Łódź nie podlega wykluczeniu i spełnia warunki udziału w postępowaniu, oferta wykonawcy jest ważna. Oferta przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia tj. uzyskała największa ilość punktów w oparciu o kryteria Cena i Termin dostawy
2) Zadanie 2: Dostawa miniwirówki (1szt) dla Zakładu Biologii Molekularnej Komórki,
Wybrano najkorzystniejszą ofertę Wykonawcy VWR International Sp. Z o. o. Ul. Limbowa 5, 30-434 Kraków, wpłynęła 1 oferta .
Zestawienie ofert:
Uzasadnienie wyboru:
Komisja przetargowa dokonała oceny ofert działając na podstawie 24aa 1 i 2 ustawy PZP, a następnie zbadała, czy Wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Zamawiający stwierdza, że Wykonawca VWR International Sp. Z o. o. Ul. Limbowa 5,30-434 Kraków., nie podlega wykluczeniu i spełnia warunki udziału w postępowaniu, oferta wykonawcy jest ważna. Oferta przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia tj. uzyskała największa ilość punktów w oparciu o kryteria Cena i Termin dostawy
3) Zadanie 3: Dostawa miniwirówek laboratoryjnych (2szt ) dla Zakładu Mikrobiologii Molekularnej oraz Zakładu Chemii Biologicznej,
2
Wybrano najkorzystniejszą ofertę Wykonawcy IKA Poland Sp. z o.o. Ul. Poleczki 35, 02-822 Warszawa, wpłynęła 3 oferty .
Zestawienie ofert:
Uzasadnienie wyboru:
Komisja przetargowa dokonała oceny ofert działając na podstawie 24aa 1 i 2 ustawy PZP, a następnie zbadała, czy Wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Zamawiający stwierdza, że Wykonawca IKA Poland Sp. z o.o. Ul. Poleczki 35, 02-822 Warszawa nie podlega wykluczeniu i spełnia warunki udziału w postępowaniu, oferta wykonawcy jest ważna. Oferta przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia tj. uzyskała największa ilość punktów w oparciu o kryteria Cena i Termin dostawy
4) Zadanie 4: Dostawa wirówki do płytek (1szt) dla Pracowni Białek Jądrowych
Wybrano najkorzystniejszą ofertę Wykonawcy Abo Sp. z o.o. ul. Chociszewskiego 4, 80-376 Gdańsk, wpłynęła 1 oferta .
Zestawienie ofert:
3
Uzasadnienie wyboru:
Komisja przetargowa dokonała oceny ofert działając na podstawie 24aa 1 i 2 ustawy PZP, a następnie zbadała, czy Wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Zamawiający stwierdza, że Wykonawca Abo Sp. z o.o. ul. Chociszewskiego 4, 80-376 Gdańsk nie podlega wykluczeniu i spełnia warunki udziału w postępowaniu, oferta wykonawcy jest ważna. Oferta przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia tj. uzyskała największa ilość punktów w oparciu o kryteria Cena i Termin dostawy
1. Zamawiający informuje, że nie ustanawiał dynamicznego systemu zakupów.
2. Umowa z Wykonawcami zostanie zawarta zgodnie z art.94 ust.1 pkt.2 ustawy PZP.
Zatwierdzam Dziekan Wydziału Biotechnologii Dr hab. Dorota Nowak
4 | <urn:uuid:ab1f0f9f-a42a-4569-93fe-773813c7776b> | finepdfs | 1.097656 | CC-MAIN-2024-10 | https://bip.uni.wroc.pl/download/attachment/12806/wybor-ofert-wb-2410-37-2017-rm.pdf | 2024-03-04T15:07:38+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947476452.25/warc/CC-MAIN-20240304133241-20240304163241-00554.warc.gz | 139,090,286 | 0.999919 | 0.999936 | 0.999936 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1478,
3136,
4140,
5008
] | 1 | 0 |
Załącznik nr 8 do Regulaminu konkursu
Kryteria zatwierdzone przez Komitet Monitorujący PO WER
I. KRYTERIA DOSTĘPU
| Lp. | Kryterium | - Uzasadnienie kryterium; - Sposób oceny kryterium; - Szczegółowe zapisy dot. uzupełniania/poprawiania kryteriów dostępu. | Możliwość |
|---|---|---|---|
| | | | jednorazowego |
| | | | uzupełnienia/ |
| | | | poprawienia |
| | | | wniosku w trakcie |
| | | | oceny 1 |
| 1. | Okres realizacji projektu nie przekracza 24 miesięcy. a) W przypadku I rundy konkursowej - Projekt rozpoczyna się nie później niż 1 lipca 2020 r. b) W przypadku kolejnych rund konkursowych - Projekt rozpoczyna się nie później niż 6 miesięcy od daty ogłoszenia rundy konkursowej i kończy się nie później niż 30 czerwca 2023 r. | Kryterium to ma zapewnić możliwość sprawnej realizacji projektów szkoleniowo-doradczych wynikających z rekomendacji sektorowych rad ds. kompetencji. Ograniczenie terminu zakończenia projektów pozwoli na ich terminowe rozliczenie. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. Na etapie kontraktowania IOK dopuszcza możliwość przesunięcia terminu rozpoczęcia realizacji projektów poza limit określony w kryterium. | |
1 Treść wniosku o dofinansowanie w części dotyczącej spełniania kryterium może być uzupełniana lub poprawiana w zakresie określonym w regulaminie konkursu (na podstawie art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014– 2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431, z późn. zm.).
| | | Na etapie wdrażania projektów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek Beneficjenta i za zgodą IP będzie istniała możliwość zmiany okresu realizacji projektu poza limity określone w kryterium, jeśli w opinii IP taka zmiana przyczyni się do osiągnięcia założeń projektu i umożliwi rozliczenie projektu w wymaganym przez IP terminie. IOK planuje ogłoszenie minimum trzech rund w ramach konkursu. I runda została ogłoszona w I kwartale 2020r. Ogłoszenie II rundy konkursowej planowane jest w IV kwartale 2020 r., a ogłoszenie III rundy konkursowej planowane jest w I kw. 2021 r. |
|---|---|---|
| 2 | Projekt dotyczy jednego z sektorów objętych daną rundą konkursową. | Kryterium ma zagwarantować, że projekt jest odpowiedzią na konkurs i zapewnia realizację wskaźnika rezultatu działania. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. |
| 3 | Projekt będzie dotyczył szkoleń lub doradztwa lub innych usług o charakterze doradczym lub szkoleniowym z obszarów tematycznych rekomendowanych przez sektorową radę ds. kompetencji w danym sektorze. | Kryterium ma zagwarantować, że projekt jest odpowiedzią na konkurs i zapewnia realizację wskaźnika rezultatu działania. Przez szkolenia lub doradztwo lub inne usługi o charakterze doradczym lub szkoleniowym należy rozumieć wszelkie działania, które pozwalają na rozwój osób/ przedsiębiorstw/ instytucji w nich uczestniczących, tj. szkolenia, szkolenia zawodowe, e-learning, studia |
| | | podyplomowe, doradztwo, mentoring, coaching. Działania te obejmują również walidację lub walidację połączoną z certyfikowaniem, o których jest mowa w Wytycznych Ministra Inwestycji i Rozwoju w zakresie realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze przystosowania przedsiębiorców i pracowników do zmian na lata 2014-2020. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. |
|---|---|---|
| 4 | Wartość projektu nie może przekroczyć alokacji przeznaczonej w danej rundzie konkursowej na realizację projektu dla danego sektora oraz wskaźniki realizacji produktu i rezultatu projektu są zgodne z wymaganiami określonymi w Regulaminie konkursu. | Kryterium ma zagwarantować, że projekt jest odpowiedzią na konkurs i zapewnia realizację wskaźników działania. W ramach każdej rundy konkursowej wybranych do dofinansowania zostanie maksymalnie tyle projektów, ile sektorów będzie obejmować dana runda konkursowa. Składane w ramach rundy konkursowej projekty będą oceniane w odniesieniu do sektora, którego dotyczą. Przygotowywana przez KOP lista, o której mowa w art. 46 ust. 3 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431, z późn. zm.), będzie składała się z oddzielnych list, |
| | | po jednej dla każdego sektora objętego runda konkursową. IOK dopuszcza możliwość negocjacji z Wnioskodawcami, których projekty zostały rekomendowane do dofinansowania w danej rundzie konkursowej w zakresie zwiększenia liczby pracowników planowanych do objęcia wsparciem w projektach, w szczególności w sytuacji zwiększenia alokacji na sektor lub zwiększenia kwoty alokacji na przedmiotowy konkurs, przy jednoczesnym zachowaniu przedmiotowego kryterium w zakresie wymagań dotyczących wskaźników. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. |
|---|---|---|
| 5 | Podmiot może wystąpić jako wnioskodawca albo partner nie więcej niż dwa razy we wnioskach o dofinansowanie projektów złożonych w ramach rundy konkursowej, pod warunkiem, że wnioski będą dotyczyły dwóch różnych sektorów. | Ograniczenie ma na celu zwiększenie liczby podmiotów, które będą aplikowały o środki i podniesienie motywacji do składania lepszych jakościowo projektów. Kryterium ma również na celu wybór podmiotów, które będą skupiać się na realizacji projektu/ów dla jednego lub maksymalnie dwóch sektorów. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. |
5
5
| | rundy konkursowej pod warunkiem, że zrealizował co najmniej 30% pierwotnej wartości każdej umowy, o której mowa w kryterium. Kryterium dotyczy podmiotów, które w dniu złożenia wniosku w ramach rundy konkursowej mają aktywną/e umowę/y o dofinansowanie projektu/ów zawartą/e z PARP w ramach działania 2.2 lub 2.21 PO WER w terminie poprzedzającym 12 miesięcy przed terminem ogłoszenia danej rundy konkursowej. | Ocena tego kryterium dokonywana będzie w oparciu o załączone do wniosku stosowne oświadczenie podmiotu, które będzie weryfikowane przez IOK na postawie Systemu SL2014. |
|---|---|---|
| 7 | Liczba podmiotów wchodzących w skład projektu partnerskiego nie przekracza 5 podmiotów. | Wymóg ten ma na celu sprawną realizację Projektu. Zbyt duża liczba podmiotów może powodować utrudnienia związane z zarządzaniem i organizacją prac w ramach Projektu. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. |
| 8 | Wnioskodawca albo partner (o ile występuje) w okresie 5 lat przed terminem złożenia wniosku o dofinansowanie zrealizował co najmniej jeden projekt finansowany ze środków UE lub innych środków publicznych na rzecz przedsiębiorców | Kryterium to zagwarantuje wybór podmiotu, który posiada doświadczenie w zarządzaniu projektami dotyczącymi udzielania wsparcia przedsiębiorcom, w tym zapewni poprawne rozliczanie udzielanej przedsiębiorcom pomocy publicznej lub pomocy de minimis. |
Możliwość jednorazowego uzupełnienia/ poprawienia wniosku w trakcie oceny 1
| | lub ich pracowników, w ramach którego realizowane były działania spełniające łącznie poniższe warunki: udzielono pomocy publicznej lub pomocy de minimis, wsparcie skierowane zostało do przedsiębiorców lub ich pracowników, stanowiących liczbowo minimum 50% wskaźnika produktu założonego we wniosku o dofinansowanie projektu, złożonym w ramach rundy konkursowej. | Przez projekt należy rozumieć przedsięwzięcie o charakterze jednorazowym składające się z zestawu powiązanych ze sobą zadań, podejmowane dla osiągnięcia z góry określonych celów, posiadające określony budżet. Przez zrealizowany projekt finansowany ze środków UE należy rozumieć projekt, którego realizacja się zakończyła oraz dla którego instytucja nadzorująca zaakceptowała wniosek końcowy. Przez zrealizowany projekt finansowany z innych środków publicznych (krajowych, zagranicznych i międzynarodowych) należy rozumieć projekt, którego realizacja się zakończyła oraz dla którego instytucja nadzorująca zaakceptowała sprawozdanie końcowe z realizacji zadania publicznego. Ocena tego kryterium dokonywana będzie w oparciu o załączone do wniosku oświadczenie podmiotu – wykaz zrealizowanych projektów na rzecz przedsiębiorców lub ich pracowników. | |
|---|---|---|---|
| 9 | Uczestnikami projektu są pracownicy MMŚP. W przypadku sektorów przemysłowych (związanych z reindustrializacją) uczestnikami projektu mogą być pracownicy dużych przedsiębiorstw, jednak nie mogą oni stanowić więcej niż 25% wskaźnika produktu dla danego sektora wskazanego w Regulaminie konkursu. | Kryterium to zapewnia realizację wskaźnika produktu i rezultatu działania. Na etapie wdrażania projektu IP zakłada możliwość odstąpienia w przypadku wsparcia pracowników dużych firm od ograniczenia 25% wskaźnika produktu dla danego sektora przemysłowego, przy jednoczesnym zachowaniu ograniczenia na poziomie całego typu operacji. | TAK |
Możliwość jednorazowego
| | 4. Sektor odzysku materiałowego surowców (PKD 38 - Działalność związana ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów; odzysk surowców) 5. Sektor żywności wysokiej jakości (PKD 10 - Produkcja artykułów spożywczych, za wyjątkiem PKD 10.9 Produkcja gotowych paszy i karmy dla zwierząt) 6. Sektor chemiczny (PKD 21 - Produkcja podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych) 7. Sektor przemysłu lotniczo-kosmicznego (PKD 30.3 - Produkcja statków powietrznych, statków kosmicznych i podobnych maszyn) | | |
|---|---|---|---|
| 10 | Wsparcie szkoleniowe lub doradcze powinno być realizowane co do zasady za pośrednictwem Bazy Usług Rozwojowych przy zastosowaniu podejścia popytowego. W przypadku, gdy w BUR nie są dostępne usługi w obszarach tematycznych | Kryterium to zapewnia podejście popytowe do realizacji działania. Na etapie realizacji projektu IP może określić, na podstawie analizy ofert umieszczonych w BUR, minimalny zakres tematyczny usług realizowanych przy zastosowaniu podejścia popytowego. | TAK |
| | wynikających z rekomendacji sektorowych rad ds. kompetencji, przedsiębiorca przy wsparciu Beneficjenta realizującego dany projekt zamawia konkretną usługę przy wykorzystaniu funkcjonalności dostępnej w BUR lub w dalszej kolejności Beneficjent realizujący dany projekt zleca wykonanie tej usługi podmiotowi spełniającemu warunki w zakresie zapewnienia należytej jakości świadczenia usług, określone w § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 29 sierpnia 2017 r. w sprawie rejestru podmiotów świadczących usługi rozwojowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1678). Wykonawcą szkoleń lub doradztwa w projekcie nie może być Beneficjent lub partner (jeśli dotyczy) realizujący ten projekt. | Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu |
|---|---|---|
| 11 | Wnioskodawca i partnerzy (o ile występują) zrealizuje/ą 30% minimalnego wskaźnika rezultatu określonego w złożonym wniosku o dofinansowanie projektu w ramach rundy konkursowej, nie później niż w ciągu 12 miesięcy od daty rozpoczęcia realizacji projektu. | Kryterium to ma zapewnić możliwość sprawnej realizacji projektów. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. Na etapie wdrażania projektów, IP zweryfikuje spełnienie kryterium dostępu na podstawie złożonych wniosków o płatność w SL2014. |
II. KRYTERIA PREMIUJĄCE WERYFIKOWANE NA ETAPIE OCENY MERYTORYCZNEJ
| | | o pracę, aneksu do umowy o pracę oraz zaświadczenie o niepełnosprawności. |
|---|---|---|
| 2 | Wnioskodawca zapewni system wspierający elektroniczne składanie dokumentów przez przedsiębiorców i ich pracowników biorących udział w projekcie, ich weryfikację oraz proces podpisywania umowy o udzielenie wsparcia. | Kryterium to ma zapewnić możliwość sprawnej realizacji projektów oraz ułatwienie przedsiębiorcom i ich pracownikom korzystanie ze wsparcia oferowanego w ramach projektu. IOK w Regulaminie konkursu określi wymagania odnośnie do możliwości systemu, o którym mowa w kryterium. Kryterium będzie oceniane na podstawie treści wniosku o dofinansowanie projektu. | | <urn:uuid:7d513e00-e35a-4f47-828c-b0518ceba130> | finepdfs | 1.193359 | CC-MAIN-2021-39 | https://www.parp.gov.pl/storage/grants/documents/153/Za.-8_Kryteria-zatwierdzone-przez-KM-POWER_obowizuje-od-1.12.2020-20201201.pdf | 2021-09-18T08:13:37+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780056348.59/warc/CC-MAIN-20210918062845-20210918092845-00061.warc.gz | 942,575,326 | 0.999287 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1581,
3062,
4409,
5614,
5620,
7051,
9010,
10110,
11446,
11514,
12193
] | 2 | 3 |
**PRZEKRÓJ TYPOWY – MIEJSCA POSTOJOWE**
| OPASKA | 8 cm | kostka azjutowa wyp. żwirem lub darniąm |
|--------|------|----------------------------------------|
| | 3 cm | podspinka piaskowo – gryzowa |
| | 30 cm| podbudowa zasadnicza z kruszywa kamiennego naturalnego 0/31,5 stabilizowanego mechanicznie |
| | min.20cm | podłoże ulepszone doprowadzone do grupy nośności G1 |
| | 61 cm | RAZEM |
**MIEJSCA POSTOJOWE**
| OPASKA | 8 cm | kostka azjutowa wyp. żwirem lub darniąm |
|--------|------|----------------------------------------|
| | 3 cm | podspinka piaskowo – gryzowa |
| | 30 cm| podbudowa zasadnicza z kruszywa kamiennego naturalnego 0/31,5 stabilizowanego mechanicznie |
| | min.20cm | podłoże ulepszone doprowadzone do grupy nośności G1 |
| | 61 cm | RAZEM |
**PRZEKRÓJ TYPOWY – OPASKA**
| OPASKA | 25 cm | betonowy 12x25 |
|--------|-------|----------------|
| | 5 cm | podspinka cem – piask 1:4 |
| | 15 cm | fawą z oporem bet. C12/15 |
| | 45 cm | RAZEM |
**OPORNIK BETONOWY**
| OPASKA | 25 cm | betonowy 12x25 |
|--------|-------|----------------|
| | 5 cm | podspinka cem – piask 1:4 |
| | 15 cm | fawą z oporem bet. C12/15 |
| | 45 cm | RAZEM |
**PRZEKRÓJ TYPOWY – OPASKA W REJONIE DZ. NR 154**
| OPASKA | 12/15 cm | krowężnik bet. najazdowy 12/15x30 |
|--------|----------|-----------------------------------|
| | 5 cm | podspinka cem – piask 1:4 |
| | 15 cm | fawą z oporem bet. C12/15 |
| | 45 cm | RAZEM |
**KRAWEŻNIK BET. NAJAZDOWY**
| OPASKA | 30 cm | obrzeże bet. 8x30 |
|--------|-------|------------------|
| | 3 cm | podspinka cem – piask 1:4 |
| | 15 cm | fawą z oporem bet. C12/15 |
| | 48 cm | RAZEM |
**KRAWEŻNIK KAMIENNY**
| OPASKA | 30 cm | kraw. kamienny 15x30 |
|--------|-------|---------------------|
| | 5 cm | podspinka cem – piask 1:4 |
| | 15 cm | fawą z oporem bet. C12/15 |
| | 50 cm | RAZEM |
**TYPOWE WYNIESIENIA KRAWEŻNIKÓW:**
- Kraw. 15x30 na spacie wyn. typowe - 4cm
- Kraw. 15x30 na zjazdach - 4cm
- Kraw. 15x30 wzdłuż m. postojowych - 0cm
- Kraw. 15x30 w miejscach przekroczenia jezdni (obok przejazdów, placów itp.) 2cm
- Obrzeże 8x30 - 2cm
- Opornik 12x30 - 0cm
**INWESTYCJA**
*BUDDOWA OPASKI Wraz z MIEJSCAMI POSTOJOWYMI NA OSZCZU CENTRUM B W REJONIE BLOKÓW NR 10 I 11*
**INWESTOR**
GMINA MIEJSKA KRAKÓW
REPREZENTOWANA PRZEZ
ZDAŁĄ DZIĘTKA 31, 31-888 KRAKÓW
**LOKALIZACJA**
OS. CENTRUM B, REJON BLOKÓW NR 10 I 11
**BRANŻA**
DROGOWA
**FAZA**
PROJEKT BUDOWLANY
**TYTUŁ RYSUNKU**
PRZEKRÓJE KONSTRUKCYJNE
**FUNKCJA**
| IMIE, NAZWISKO, UPRAWNIENIA | PODPIS |
|------------------------------|--------|
| mgr inż. TADEUSZ WOJCIECHOWSKI | mgr inż. JAKUB ADAMIĄK |
| upr. bud. nr 271/73 | |
**DATA**
02.2019
**KOREKTA**
-
**SKALA**
1:50
**NR. RYS.**
2 | <urn:uuid:692a5dc7-df61-4727-9933-2468484427ec> | finepdfs | 2.455078 | CC-MAIN-2019-13 | http://mobilnykrakow.pl/wp-content/uploads/2019/02/2_Przekroje_konstrukcyjne.pdf | 2019-03-20T13:38:33Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912202347.13/warc/CC-MAIN-20190320125919-20190320151919-00524.warc.gz | 146,478,239 | 0.99865 | 0.99865 | 0.99865 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3095
] | 1 | 0 |
ŁOWCY TALENTÓW – JERSZ
ul. Dębowa 2, WILCZYN, 55-120 Oborniki Śląskie tel./fax 071-310-48-17
tel.kom. 0501-101-866
http://www.mat.edu.pl
OMNIBUS 2008
, e-mail: email@example.com
5.03.2008
SOWA – klasa II gimnazjum
Czas trwania konkursu: 45 minut
Witamy Cię. Otrzymujesz od nas 108 punktów – tyle ile masz decyzji do podjęcia. Za każdą poprawną odpowiedź dopisujemy Ci jeszcze 1 punkt, za błędną zabieramy dany punkt. Gdy nie odpowiadasz, zachowujesz podarowany punkt. Pamiętaj, że każda z odpowiedzi A, B, C, D może być fałszywa lub prawdziwa. W czasie konkursu nie wolno używać słowników, notatek, podręczników itp.
Życzymy przyjemnej pracy. POWODZENIA!
Agnieszka Krzemińska Grota, ale nie ta (fragment) Polityka nr 5, 2 lutego 2008
Dziś Palatyn jest najlepiej przebadanym z tradycyjnych siedmiu rzymskich wzgórz (należą do nich jeszcze Kapitol, Kwirynał, Eskwilin, Celius, Wiminał i Awentyn), mimo to nadal badacze natrafiają na nieznane dotąd budowle. Rok temu między świątynią Apolla a bazyliką św. Anastazji, poniżej domu cesarza Augusta, geolodzy odkryli dekorowaną sztuczną grotę. Jest ona w dwóch trzecich zasypana i aby zrobić zdjęcia oraz pomiary wnętrza, przyrządy wprowadzono przez otwory w suficie. Pod koniec 2007 r. cały świat zobaczył sklepienie groty ozdobione freskami i mozaikami o motywach morskich. Kochający rozgłos prof. Andrea Carandini od razu stwierdził, że jest to Luperkal - grota wilczycy, w której wyrośli boscy bliźniacy. Minister kultury Francesco Rutelli z entuzjazmem ogłosił odkrycie mitycznego miejsca. Media wpadły w zachwyt, w środowisku naukowców zapanowała konsternacja.
1. Autorka powyższego tekstu:
A) zna topografię Rzymu
B) jest znawcą historii starożytnej
C) fascynuje się historią Półwyspu Pirenejskiego
D) bezgranicznie ufa naukowcom
2. W powyższym tekście pisząca:
A) zdaje sobie sprawę z faktu, że jej czytelnik może nie wiedzieć wszystkiego
B) przedstawia najnowsze odkrycie
C) nie ujawnia własnej opinii
D) ocenia ludzi, o których pisze
3. Tekst Agnieszki Krzemieńskiej jest:
A) reportażem
B) utworem literackim (beletrystycznym) C) dziennikiem
D) sprawozdaniem
4. Autorka artykułu:
A) cieszy się, że jako pierwsza, może poinformować o odkryciu
B) wie, że odkrycie groty może nie być już dla nikogo tajemnicą
C) zdaje sobie sprawę, że nie wszyscy podzielają entuzjazm odkrywców groty
D) darzy sympatią odkrywcę groty
5. W powyższym tekście:
A) fikcja miesza się z faktami
B) autorka podaje wyłącznie fakty
C) autorka przywołuje mity, przytaczając wypowiedzi innych osób
D) pisząca samodzielnie interpretuje fakty
6. Wywód autorki charakteryzuje się:
A) rzeczowością
B) emocjonalnością
C) dygresyjnością
C) wielotematowością
7. Nazwy rzymskich budowli wymienionych w tekście:
A) pozwalają czytelnikowi zorientować się w realiach B) są konieczne do pełnego zrozumienia doniosłości odkrycia
C) są informacjami potrzebnymi do lepszego poznania prezentowanego obiektu
D) mają poddać w wątpliwość prawdziwość odkrycia
8. Wymienione nazwy pozostałych sześciu wzgórz (podane w nawiasie):
A) pozwalają czytelnikowi zlokalizować grotę
B) są informacją uzupełniającą
C) nie są konieczne do zrozumienia problemu artykułu
D) są ciekawostką dla czytelników nieznających Rzymu
9. Sklepienie groty:
A) to jej sufit
B) jest pokryte mozaikami
C) można było zobaczyć jedynie za pomocą specjalnej aparatury
D) to jej podłoga
10. Odkrycie groty:
A) długo starano się utrzymać w tajemnicy
B) w sferach polityki przyjęto dość ostrożnie
C) zostało w środowisku naukowym przyjęte z dużą rezerwą D) zostało natychmiast nagłośnione
II
11. Poglądy prof. Carandiniego (zgodnie z powyższym tekstem):
A) różnią się od opinii wielu naukowców
B) zdaniem wielu naukowców są nadinterpretacją faktów
C) stanowią rzetelną wiedzę
D) mają, zdaniem autorki, zapewnić rozgłos odkrywcy groty
12. Użyte w tekście słowo konsternacja:
A) to synonim wyrazu zaciekawienie
B) jest wyrazem zapożyczonym
C) można zastąpić wyrazem zmieszanie lub zakłopotanie
D) to rzeczownik
13. Freski i mozaiki zdobiące grotę:
A) przedstawiają sceny batalistyczne
B) były zniszczone przez słoną morską wodę
C) przedstawiają sceny mitologiczne
D) przedstawiają narodziny boskich bliźniąt
14. Prawdą jest, że:
A) na Palatynie odkryto już wszystko
B) pomiary groty można było zrobić, nie wchodząc do jej wnętrza
C) w Rzymie prowadzi się wciąż badania archeologiczne
D) nie wszystkie budowle starożytnego Rzymu zostały już odkryte
15. Z powyższego tekstu nie można wywnioskować:
A) jaka była reakcja mediów na odkrycie
B) dlaczego naukowcy nie mogli udostępnić groty zwiedzającym
C) którzy naukowcy nie zgadzają się z prof. Carandinim
D) jakiego konkretnie sprzętu użyto do badania groty
16. Zakończenie powyższego tekstu:
A) wprowadza nową, istotną informację
B) zawiera ocenę omawianego odkrycia
C) wyraża wyłącznie opinię autorki
D) nie stanowi oceny
17. Pisząca w powyższym tekście:
A) podziela raczej opinię środowiska naukowego niż entuzjazm odkrywcy groty
B) nie bardzo jest przekonana do mitycznego charakteru groty
C) podziela poglądy włoskiego ministerstwa kultury D) nie darzy specjalnie szacunkiem odkrywcy groty
18. Ostatnie zdanie tekstu:
A) jest zdaniem złożonym
B) zawiera dwa orzeczenia
C) ma jeden podmiot
D) jest zdaniem złożonym współrzędnie
19. W ostatnim zdaniu:
A) występuje spójnik
B) wszystkie czasowniki maja formę osobową
C) jest rzeczownik w dopełniaczu
D) znajdują się rzeczowniki w mianowniku
20. Wyrazmedia:
A) jest rzeczownikiem
B) oznaczaśrodki masowego przekazu
C) odmienia się przez przypadki
D) nie jest wyrazem rodzimym
21. Tyle samo głosek co liter znajduje się w wyrazie:
A) grota
B) cały
C) środowisku
D) ogłosił
22. Na sylaby nie da się podzielić wyrazu:
A) nadal
B) rok
C) nich
D) temu
23. Wyjątek ortograficzny stanowią wyrazy:
A) od razu
B) trzecich
C) dwóch
D) dotąd
24. Na przedostatnią sylabę akcent pada w wyrazie:
A) ogłosił
B) ozdobione
C) natrafiają
D) przebadanym
25. W zdaniu: Cały świat zobaczył sklepienie groty ozdobione freskami i mozaikami:
A) nie ma podmiotu
B) występuje podmiot domyślny
C) podmiotem jest wyraz cały
D) orzeczenie ma formę 3os. l.poj. cz. przesz.
26. Związek wyrazów: grota wilczycy:
A) składa się z dwóch rzeczowników
B) tworzą dwa rzeczowniki w tym samym przypadku
C) tworzą dwa rzeczowniki w różnych rodzajach
D) jest związkiem rzeczownika z przymiotnikiem
27. Przyimkiem jest wyraz:
A) między
B) do
C) pod
D) cały
© Copyright by Łowcy Talentów – JERSZ, Wrocław 2008 | <urn:uuid:6f9ce754-c964-412e-bac4-a3c67a356e01> | finepdfs | 2.785156 | CC-MAIN-2020-45 | https://jersz.pl/wp-content/uploads/2020/09/Omnibus-08-II-G.pdf | 2020-11-01T01:21:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107922746.99/warc/CC-MAIN-20201101001251-20201101031251-00070.warc.gz | 363,155,060 | 0.999935 | 0.999945 | 0.999945 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3617,
6570
] | 1 | 4 |
Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:99288-2012:TEXT:PL:HTML
PL-Katowice: Usługi medyczne 2012/S 61-099288
Ogłoszenie o zamówieniu
Usługi
Dyrektywa 2004/18/WE
Sekcja I: Instytucja zamawiająca
I.1) Nazwa, adresy i punkty kontaktowe
Komenda Wojewódzka Policji w Katowicach ul. Lompy 19 Osoba do kontaktów: Marek Grabinski 40-038 Katowice POLSKA
Tel.: +48 322002050
E-mail: email@example.com
Faks: +48 322002060
Adresy internetowe:
Ogólny adres instytucji zamawiającej: www.slaska.policja.gov.pl
Więcej informacji można uzyskać pod adresem:
Komenda Powiatowa Policji w Raciborzu ul. Bosacka 42
Punkt kontaktowy: Zespół Finansów i Zaopatrzenia
Osoba do kontaktów: Tadeusz Krompiec
47-400 Racibórz
POLSKA
Tel.: +48 324594227
E-mail:
Faks: +48 324594228
Adres internetowy: www.slaska.policja.gov.pl
Specyfikacje i dokumenty dodatkowe (w tym dokumenty dotyczące dialogu konkurencyjnego oraz dynamicznego systemu zakupów) można uzyskać pod adresem:
Komenda Powiatowa Policji w Raciborzu
ul. Bosacka 42
Punkt kontaktowy: Zespół Finansów i Zaopatrzenia
Osoba do kontaktów: Tadeusz Krompiec
47-400 Racibórz
POLSKA
Tel.: +48 324594227
E-mail:
Faks: +48 324594228
Adres internetowy: www.slaska.policja.gov.pl
S61
Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać na adres:
Komenda Powiatowa Policji w Raciborzu
ul. Bosacka 42
Punkt kontaktowy: Zespół Finansów i Zaopatrzenia
Osoba do kontaktów: Tadeusz Krompiec
47-400 Racibórz
POLSKA
Tel.: +48 324594227
E-mail:
Faks: +48 324594228
Adres internetowy: www.slaska.policja.gov.pl
I.2) Rodzaj instytucji zamawiającej
Ministerstwo lub inny organ krajowy lub federalny, w tym jednostki regionalne i lokalne
I.3) Główny przedmiot lub przedmioty działalności
Porządek i bezpieczeństwo publiczne
I.4) Udzielenie zamówienia w imieniu innych instytucji zamawiających
Instytucja zamawiająca dokonuje zakupu w imieniu innych instytucji zamawiających: nie
Sekcja II: Przedmiot zamówienia
II.1) Opis
II.1.1) Nazwa nadana zamówieniu przez instytucję zamawiającą:
Świadczenie usług badania osób zatrzymanych na zlecenie Komendy Powiatowej Policji w Raciborzu.
II.1.2) Rodzaj zamówienia oraz lokalizacja robót budowlanych, miejsce realizacji dostawy lub świadczenia usług
Usługi
Kategoria usług: nr 25: Usługi społeczne i zdrowotne
Główne miejsce lub lokalizacja robót budowlanych, miejsce realizacji dostawy lub świadczenia usług:
Racibórz.
Kod NUTS PL22
II.1.3) Informacje na temat zamówienia publicznego, umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów (DSZ)
II.1.4) Informacje na temat umowy ramowej
II.1.5) Krótki opis zamówienia lub zakupu
1. Przedmiotem zamówienia jest świadczenie usług badania osób zatrzymanych na zlecenie Komendy Powiatowej Policji w Raciborzu.
2. Usługi stanowiące przedmiot zamówienia świadczone będą w siedzibie Wykonawcy.
3. Wykonawca zobowiązany jest świadczyć przedmiotowe usługi we wskazanej przez siebie placówce, usytuowanej na terenie miasta Racibórz.
4. Powyższe świadczenia usług wykonywane będą na podstawie pisemnych zleceń wystawionych przez KPP Racibórz.
5. Świadczenie przedmiotowych usług będzie się odbywać we wszystkie dni tygodnia całodobowo, nie wyłączając dni wolnych ustawowo od pracy oraz świąt, w szczególności w następującym zakresie:
a) badanie osoby zatrzymanej, zakończone wydaniem zaświadczenia lekarskiego o braku lub też o istnieniu przeciwwskazań medycznych do jej zatrzymania i umieszczenia w pomieszczeniach dla osób zatrzymanych. Badania lekarskie odbywać się będą na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra
II.1.6)
II.1.7)
Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21.6.2002 r. w sprawie badań lekarskich osób zatrzymanych przez Policję (Dz. U. z 2002r. Nr 97, poz. 880);
b) pobranie krwi od osoby zatrzymanej do badań laboratoryjnych;
c) pobranie materiału do badań, tj. próbek włosów, paznokci, skóry i innych niezbędnych materiałów (w tym wydzielin) mogących stanowić materiał dowodowy lub porównawczy.
6. Reakcja Wykonawcy na zgłoszenie dyżurnego jednostki organizacyjnej Policji, dotyczące badania osoby zatrzymanej powinna być niezwłoczna, bez nieuzasadnionej zwłoki
7. Jeżeli osoba zatrzymana nie wyraża zgody na udzielenie jej pierwszej pomocy medycznej lub przeprowadzenia niezbędnego badania lekarskiego albo swoim zachowaniem uniemożliwia wykonanie tych czynności, lekarz odnotowuje tę okoliczność w zaświadczeniu.
8. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za zapewnienie wykonania badań przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach przewidzianych w obowiązujących przepisach.
Wspólny Słownik Zamówień (CPV)
85121000
Informacje na temat Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA)
Zamówienie jest objęte Porozumieniem w sprawie zamówień rządowych (GPA): nie
II.1.8) Części
To zamówienie podzielone jest na części: nie
II.1.9) Informacje o ofertach wariantowych Dopuszcza się składanie ofert wariantowych: nie
II.2) Wielkość lub zakres zamówienia
II.2.1) Całkowita wielkość lub zakres: Szacunkowa wartość bez VAT: 81 300,81 PLN
II.2.2) Informacje o opcjach
Opcje: nie
II.2.3) Informacje o wznowieniach Jest to zamówienie podlegające wznowieniu: tak
II.3) Czas trwania zamówienia lub termin realizacji
Okres w miesiącach: 24 (od udzielenia zamówienia)
Sekcja III: Informacje o charakterze prawnym, ekonomicznym, finansowym i technicznym
III.1)
Warunki dotyczące zamówienia
III.1.1) Wymagane wadia i gwarancje:
Przedmiotem niniejszego postępowania są usługi o charakterze niepriorytetowym i w związku z tym Zamawiający nie żąda wniesienia wadium na podstawie art. 5 ustawy Prawo Zamówień Publicznych.
III.1.2) Główne warunki finansowe i uzgodnienia płatnicze i/lub odniesienie do odpowiednich przepisów je regulujących: Płatności należności z tytułu wykonania zamówienia dokonane będą przez Zamawiającego w formie przelewu na konto Wykonawcy wskazane na fakturze, w ciągu 30 dni od daty doręczenia wystawionej faktury Vat.
III.1.3) Forma prawna, jaką musi przyjąć grupa wykonawców, której zostanie udzielone zamówienie: W przypadku wyboru najkorzystniejszej oferty złożonej przez wykonawców ubiegających się wspólnie oudzielenie zamówienia publicznego przed podpisaniem umowy konieczne jest przedłożenie umowy konsorcjum, która będzie regulować wzajemną współpracę wykonawców czyli zawiera postanowienia dotyczące m.in.realizacji poszczególnych części zamówienia, sposobu dokonywania rozliczeń. Zgodnie z
3/7
treścią art. 141ustawy Pzp wykonawcy ubiegający się wspólnie o udzielenie zamówienia ponoszą solidarną odpowiedzialnośćza wykonanie umowy. Zasady solidarnej odpowiedzialności zostały uregulowane art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego.
Umowa regulująca współpracę podmiotów występujących wspólnie (konsorcjum) ma m.in.:
— upoważniać jednego z członków konsorcjum – Głównego Partnera – jako osobę prawną i reprezentującągo wskazaną osobę fizyczną, do występowania w imieniu każdego z pozostałych Partnerów we wszystkichsprawach związanych z umową,
— stwierdzać, że Partnerzy będą odpowiedzialni solidarnie za całość podjętych zobowiązań w ramach realizacjizamówienia,
— być zawarta na czas trwania umowy, aż do ostatecznego wygaśnięcia obowiązków i praw wobeczamawiającego,
— być zawarta w formie pisemnej,
— określać zakres rzeczowo-finansowy każdego z członków konsorcjum.
III.1.4) Inne szczególne warunki
Wykonanie zamówienia podlega szczególnym warunkom: nie
III.2) Warunki udziału
III.2.1) Sytuacja podmiotowa wykonawców, w tym wymogi związane z wpisem do rejestru zawodowego lub handlowego
Informacje i formalności konieczne do dokonania oceny spełniania wymogów: 1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy, którzy spełniają warunki w postępowaniu określone w art. 22 ust. 1 ustawy Pzp.
2. Zamawiający w oparciu o art.26 ust.2a ustawy Pzp wymaga wskazania przez Wykonawcę braku podstaw do wykluczenia z powodu niespełnienia warunków o których mowa w art. 24 ust 1 ustawy Pzp.
3.Zamawiający dokona oceny spełnienia wymaganych warunków udziału w postępowaniu na podstawie załączonych do oferty dokumentów i oświadczeń. Wykonawca nie spełniający warunków udziału w postępowaniu zostanie wykluczony zgodnie z art. 24 ustawy Pzp. Oferta wykonawcy, której treść nie będzie odpowiadać treści Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia zostanie odrzucona zgodnie z art. 89 ustawy Pzp.
4. Aktualność dokumentów składanych do oferty, a określonych w rozdziale XI A SIWZ
a) Za aktualny zostanie uznany zarówno dokument wystawiony odpowiednio nie wcześniej niż 3 miesiące i 6miesięcy przed upływem terminu składania ofert, jak również dokument wystawiony w okresie wcześniejszym jeżeli istnienie określonych w nim okoliczności potwierdzone zostanie przez właściwy organ w wymaganym terminie,
b) W przypadku spółek prawa handlowego zmiany w składzie zarządu są skuteczne z chwilą podjęcia uchwały przez odpowiedni organ. Skuteczność takiej uchwały nie jest uzależniona od dokonania odpowiedniego wpisu w KRS. Powyższe ma odzwierciedlenie w wyroku Zespołu Arbitrów z 22.3.2005 r. sygn. akt UZP/ZO/0-478/05 Informacja o oświadczeniach i dokumentach, jakie mają dostarczyć wykonawcy w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu.
A. Oświadczenia i dokumenty potwierdzające spełnianie warunków udziału w postępowaniu:
1. Oświadczenie Wykonawcy o spełnianiu warunków z art. 22 ust. 1 ustawy na formularzu stanowiącym załącznik nr 2 do niniejszej specyfikacji.
2. Oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu z postępowania w oparciu o art. 24 ust. 1 ustawy Pzp na formularzu stanowiącym załącznik nr 3
3. Aktualny odpis z właściwego rejestru jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia w oparciu o art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy, wystawiony nie wcześniej niż 6 m5/7
cy przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert, a w stosunku do osób fizycznych oświadczenie w zakresie art. 24 ust 1 pkt 2 ustawy – wzór oświadczenia na załączniku nr 5 do SIWZ.
4. W przypadku składania oferty przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego, każdy z podmiotów występujących w konsorcjum musi przedłożyć w ofercie dokumenty określone pkt 2 i 3 XI A SIWZ. Dokumenty i oświadczenia wymienione w pkt XI A1 SIWZ mogą przedstawić łącznie.
5. Jeżeli Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium RP, zamiast dokumentów, o których mowa w pkt. 2 rozdz. IX A SIWZ – składa dokument lub dokumenty, wystawione w kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzające odpowiednio, że nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości. Dokumenty, o których wyżej mowa powinny być wystawione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert.
6. Jeżeli w kraju pochodzenia osoby lub w kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w pkt. 5 niniejszego rozdziału, zastępuje się je dokumentem zawierającym oświadczenie złożone przed notariuszem, właściwym organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego odpowiednio kraju pochodzenia osoby lub kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania. Zapis znajdujący się w pkt. 5 niniejszego rozdziału, odnoszący się do aktualności dokumentów, stosuje się odpowiednio.
B. Wykaz oświadczeń i dokumentów jakie mają dostarczyć wykonawcy w celu potwierdzenia spełnienia wymagań zamawiającego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2:
Oświadczenie, że Wykonawca posiada placówkę specjalistyczną, spełniającą warunki określone w aktualnie obowiązujących przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, usytuowanej na terenie miasta Racibórz, w której będzie realizowany przedmiot zamówienia-załącznik nr 1 do SIWZ- formularz ofertowy.
III.2.2) Zdolność ekonomiczna i finansowa
III.2.3) Kwalifikacje techniczne
III.2.4) Informacje o zamówieniach zastrzeżonych
III.3) Specyficzne warunki dotyczące zamówień na usługi
III.3.1) Informacje dotyczące określonego zawodu Świadczenie usługi zastrzeżone jest dla określonego zawodu: tak Odniesienie do odpowiednich przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych: Odniesienie do odpowiednich przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21.6.2002 roku w sprawie badań lekarskich osób zatrzymanych przez Policję (Dz. U. Nr 97 poz. 880).
III.3.2) Osoby odpowiedzialne za wykonanie usługi
Osoby prawne powinny wskazać nazwiska oraz kwalifikacje zawodowe osób odpowiedzialnych za wykonanie usługi: nie
Sekcja IV: Procedura
IV.1) Rodzaj procedury
IV.1.1) Rodzaj procedury
Otwarta
IV.1.2) Ograniczenie liczby wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do składania ofert lub do udziału
IV.1.3) Zmniejszenie liczby wykonawców podczas negocjacji lub dialogu
IV.2) Kryteria udzielenia zamówienia
5/7
IV.2.1) Kryteria udzielenia zamówienia
Najniższa cena
IV.2.2) Informacje na temat aukcji elektronicznej
Wykorzystana będzie aukcja elektroniczna: nie
IV.3) Informacje administracyjne
IV.3.1) Numer referencyjny nadany sprawie przez instytucję zamawiającą:
ZF-74/2012
IV.3.2) Poprzednie publikacje dotyczące tego samego zamówienia
nie
IV.3.3) Warunki otrzymania specyfikacji, dokumentów dodatkowych lub dokumentu opisowego
Termin składania wniosków dotyczących uzyskania dokumentów lub dostępu do dokumentów: 2.4.2012 -
15:00
Dokumenty odpłatne: nie
IV.3.4) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu 3.4.2012 - 10:00
IV.3.5) Data wysłania zaproszeń do składania ofert lub do udziału zakwalifikowanym kandydatom
IV.3.6) Języki, w których można sporządzać oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu polski.
IV.3.7) Minimalny okres, w którym oferent będzie związany ofertą
w dniach: 60 (od ustalonej daty składania ofert)
IV.3.8) Warunki otwarcia ofert
Data: 3.4.2012 - 12:00
Miejscowość:
Komenda Powiatowa Policji w Raciborzu, 47-400 Racibórz, ul. Bosacka 42, Zespół Finansów i Zaopatrzenia pok. nr D 211.
Osoby upoważnione do obecności podczas otwarcia ofert: nie
Sekcja VI: Informacje uzupełniające
VI.1) Informacje o powtarzającym się charakterze zamówienia
Jest to zamówienie o charakterze powtarzającym się: tak
Przewidywany czas publikacji kolejnych ogłoszeń: 24 miesiące
VI.2) Informacje o funduszach Unii Europejskiej
Zamówienie dotyczy projektu/programu finansowanego ze środków Unii Europejskiej: nie
VI.3) Informacje dodatkowe
W myśl art.144 ustawy Pzp Zamawiający dopuszcza możliwość postanowień umowy w zakresie:
— zmiany obowiązującej stawki VAT.
VI.4) Procedury odwoławcze
VI.4.1) Organ odpowiedzialny za procedury odwoławcze
Krajowa Izba Odwoławcza ul. Postępu 17a 02-676 Warszawa POLSKA
Tel.: +48 224587801
S61
6/7
Faks: +48 224587800
VI.4.2) Składanie odwołań
VI.4.3) Źródło, gdzie można uzyskać informacje na temat składania odwołań
Krajowa Izba Odwoławcza ul. Postępu 17a 02-676 Warszawa
POLSKA
Tel.: +48 224587801
Faks: +48 224587800
VI.5) Data wysłania niniejszego ogłoszenia:
23.3.2012 | <urn:uuid:214819a4-b0c5-4441-a00d-7bbc8dd47b62> | finepdfs | 1.075195 | CC-MAIN-2024-46 | https://slaska.bip.policja.gov.pl/download/33/36775/099288.pdf | 2024-11-07T18:30:16+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028009.81/warc/CC-MAIN-20241107181317-20241107211317-00456.warc.gz | 495,932,074 | 0.999867 | 0.999997 | 0.999997 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1299,
3655,
6488,
9814,
12966,
14885,
15173
] | 1 | 0 |
Dr hab. Adam Dyrda, prof. UJ
Katedra Teorii Prawa
Wydział Prawa i Administracji
Uniwersytet Jagielloński
Kraków, 26-05-2022
Recenzja pracy doktorskiej mgra Macieja Kruka pt.
Językowe uzasadnienie dynamicznej wykładni prawa
napisanej pod kierunkiem prof. dr hab. Marcina Matczaka (Warszawa 2022, ss. 248)
Uprzedzając dalsze rozważania pragnę na wstępie wskazać, że przesłana mi do recenzji praca doktorska p. Macieja Kruka spełnia wymagania stawiane rozprawom doktorskim przez ustawę z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789).
Poniżej przedstawiam powody takiej oceny. Zważywszy na to, że praca jest dobrze skonstruowana, a także napisana językiem jasnym i zrozumiałym dla każdego, uważam, że stanowi ona wartościową lekturę zarówno dla niefilozoficznie wykształconych prawników, jak i nieprawniczo wykształconych filozofów. Autor umiejętnie łączy ze sobą wiedzę filozoficzną – z zakresu filozofii języka – z wiedzą teoretyczną z zakresu teorii wykładni prawa. Lekturę polecam w szczególności prawnikom, którzy pragną zrozumieć założenia językowo-filozoficzne stojące u podstaw popularnych normatywnych teorii wykładni prawa.
Jasność i konsekwencja wywodu rzutują na pozytywną ocenę pracy, ale nie wykluczają krytyki i polemiki. W związku z tym, że praca jest dostępna publicznie, nie będę streszczać jej głównych tez (Autor zresztą zrobił to dobrze we wprowadzeniu i zakończeniu). Zamiast tego przeprowadzę ocenę merytoryczną w ramach następujących niżej punktów problemowych. Moje zarzuty mają głównie charakter polemiczny, gdyż – jak już wskazałem – moja ocena całościowa jest jednoznacznie pozytywna. Liczę jednak na to, że poniższe uwagi pozwolą z jednej strony doprecyzować myśl Autora, rozwiązać pewne drobniejsze problemy argumentacyjne, a z drugiej ewentualnie pomóc w przygotowaniu maszynopisu do publikacji (jeśli taka jest planowana – osobiście publikację książkową rekomenduję).
I. ZAGADNIENIA MERYTORYCZNE
1. [Tematyka pracy] Praca p. M. Kruka stanowi filozoficzne ćwiczenie z zakresu uzasadnienia jednej z prawniczych teorii wykładni, jaką jest w tym wypadku dynamiczna teoria wykładni. Autor pokazuje w pracy, że za teorią wykładni (nie tylko zresztą teorią dynamiczną, ale dowolną), przyjmowaną przez zazwyczaj niewykształconych filozoficznie czy humanistycznie prawników stoi bagaż filozoficznych założeń. Wskazuje także na pojęciowe, praktyczne i rzeczywiste (tj. uzasadnione wynikami badań empirycznych) wady pewnych koncepcji filozoficznojęzykowych, które następnie pozwalają podważać te teorie wykładni, które z takich wątpliwyh założeń korzystają. Z punktu widzenia strategii argumentacji jest to bardzo dobra taktyka: z jednej strony atak na filozoficzne przedpole teorii wykładni pozwala uznać ich „wewnętrzne” problemy za drugorzędne; z drugiej strony, teorie wykładni zastępują na dogłębną analizę tylko wtedy, gdy nie opierają się na archaicznych i nietrafnych założeniach filozoficznych czy empirycznych. Stosując metodę Locke’owskiego sprzatacza, Autor – głównie za pomocą teorii pragmatycznych – czyści dyskurs prawniczy z racjonalistycznych skamielin. Jest to zadanie, którego praktycznej wartości nie można przecenić. Zadanie to sam autor określa jako „falsyfikujące”: stara się „zidentyfikować, czy grupy koncepcji dynamicznych i statycznych są do utrzymania w świetle aktualnej wiedzy o języku” (s. 109; jak rozumiem, pojęcie falsyfikacji jest tu użyte raczej luźno, bo chodzi o falsyfikację teorii przez teorię – z elementem filozoficznym i empirycznym – a nie przez doświadczenie). Autor nie ma bowiem wątpliwości, że wskazanie „najlepszej normatywnej teorii wykładni” jest skazane na niepowodzenie (s. 110). To ostatnie sformułowanie podzielam i szanuję, bo świadczy ono o dojrzałości intelektualnej i powściągliwości w formułowaniu ogólnych ocen i twierdzeń (rozwiązań). Celem refleksji teoretycznej nie jest udzielenie ostatecznych odpowiedzi, ale właściwe postawienie pytań i określenie możliwych strategii rozwiązywania problemów. Doktorant zdaje się podzielać ten pogląd.
Na gruncie tej skromnej, ale ważnej i potrzebnej roboty higienicznej, autor formułuje także pewne pozytywne tezy. Autor konstruuje szereg argumentów na rzecz filozoficznego uzasadnienia dla podejścia dynamicznego w teorii wykładni (choć istnieją także inne alternatywne filozoficzne uzasadnienia dla tegoż). Niemniej to już wystarczy, by afilozoficznie i przesadnie „praktycystycznie” ukierunkowanych prawników przekonać, że istnieją fundamentalne problemy filozoficzno-językowe, które należy przynajmniej przemyśleć, gdy się podejmuje pracę prawniczą, polegającą przecież głównie na dokonywaniu wykładni. Jest to zatem praca, w której poszukuje się zrozumienia natury prawniczego rozumienia. Autor opowiadając się za dynamicznymi teoriami wykładni pisze: „Śięgnięcie do filozofii języka pozwala w szczególności wyjaśnić, co sprawia, że użycia językowe cechują się stabilnością i jakie elementy limitują liczbę dopuszczalnych interpretacji” (s. 152). Tym samym pokazuje, że ujęcia dynamiczne nie powinny być kojarzone z nadawaniem przesadnej wolności interpretacyjnej interpretatorom, jeśli uwzględnia się z jednej strony nieuchronne „luzy interpretacyjne” wynikające z natury samego języka, a z drugiej ograniczenia, jakie konstytuuje pragmatyczny kontekst sytuacji, w jakiej znajduje się interpretator (s. 153).
Wybór tematyki uważam za trafny, a kierunek argumentacji – co do zasady przekonujący.
2. [Rozdziały opisowe] Nie mam większych zastrzeżeń do deskryptywnej części pracy (rozdziały I-II) i uważam, że doktorant wykonał tutaj bardzo dobrą robotę przeglądową. W rozdziale I przedstawił historyczny przegląd statycznych i dynamicznych koncepcji wykładni, zaś w rozdziale II przegląd historycznych i współczesnych stanowisk z zakresu filozofii języka.
Jeśli chodzi o rozdział I, to szczególnie doceniam m.in. to, w jaki sposób Autor pokazał, że pewna ogólna dynamiczna teoria wykładni, jako pewien typ normatywnej teorii wykładni prawa, może być wyabstrahowany z różnych historycznych poglądów prawniczych dotyczących stosowania prawa. W szczególności podzielam pogląd autora, że tego typu teoria, choćby w szczątkowej formie, daje się zrekonstruować z poglądów realistów, także amerykańskich (do s. 48; co przeczy nb. tezie B. Leitera, że realiści amerykańscy ograniczali się do przedstawienia opisowej teorii adjudykcacji). Uważam, że ten wątek zasługuje na dalsze rozwinięcie w przyszłości.
Także w rozdziale II Autor udowadnia dobrą znajomość podstawowej literatury, tym razem filozoficznej. Omówienie, porównanie i wskazanie podstawowych problemów popularnych teorii znaczenia jest zbalansowane: Autor wchodzi w szczegóły tylko tam, gdzie jest to konieczne, nie oddając się dygresjom, a jednocześnie jego wywód jest dostatecznie informatywny. Niemniej, sądzę, że już na kanwie część deskryptywnej możliwe jest sformułowanie szeregu problemów (uwagi w punktach 3-12; pozostałe punkty 13-20 odnoszą się zasadniczo do dalszych części pracy).
3. [Metoda konstrukcji normatywnych teorii wykładni] Za trafne uważam twierdzenie Doktoranta, że wypracowanie normatywnej teorii wykładni prawa musi być oparte na badaniach empirycznych (albo przynajmniej, bo tak rozumiem zadanie wykonane przez doktoranta, meta-analizie dostępnych wyników badań empirycznych; por. s. 8). Podstawą wartościowej i niespekulatywnej refleksji teoretycznej jest zawsze doświadczenie; bazowanie na niejasnych intuicjach – o ile nie dysponujemy w miarę skuteczną metodą ich uporządkowania i racjonalizacji – otwiera drogę spekulacji, narażając spekulanta na filozoficzne crimen laesae maiestatis. Zgadzam się też z autorem, że określenie treści dyrektyw w ramach wypracowywania określonego modelu teorii wykładni musi być oparte na decyzjach (wartościowaniach) moralno-politycznych (s. 9).
Nie jestem jednak w pełni przekonany do stanowiska doktoranta w kwestii jednokierunkowej relacji ustaleń językoznawczych i decyzji metodologicznych. Pisze on: „wnioski filozoficznojęzykowe są w stanie sfalsyfikować normatywne koncepcje wykładni (jeżeli wymagają one dokonania założeń [jak rozumiem głównie opisowych – przyp. AD], których interpretator nie może zrealizować), jednak nie wystarczają do ich budowy” (s. 9). To oczywiście prawda, z tym, że nie sądzę, by – realistycznie rzecz biorąc – proces budowy teorii wykładni (podobnie jak właściwie dowolnego tworu teoretycznego w dowolnej nauce) przebiegał ściśle etapowo czy sekwencyjnie, jak opisuje to Doktorant: najpierw ustalenia „opisowe”, następnie wnioski normatywne oparte o wyniki badań opisowych, a na koniec decyzje normatywne sensu
stricto (moralno-polityczne) pozwalające „wybrać” dyrektywy. Ewentualnie zaś w przypadku, gdy oceniamy istniejące teorie wykładni, to ustalenia filozoficzno-językowe mogą „falsyfikować” te teorie (jako oparte na innych założeniach).
Raczej, sądzę, że metoda konstrukcji przypomina coś na wzór Goodmanowskiej (a przepracowanej przez J. Rawlsa) „refleksyjnej równowagi”, m.in. dlatego że sama metoda identyfikowania przesłanek opisowych opiera się już na założeniach normatywnych (quasi-etycznych). Sądzę także, że podobnie jak wnioski filozoficznojęzykowe mogą falsyfikować (czy po prostu skłaniać do rewizji) pewne założenia obecnych teorii normatywnych, to nie widzę powodu, aby nie mogła zachodzić odwrotna zależność: by wnioski moralne – także przecież zależne od refleksji filozoficzno-językowej, pojęciowej, ale nierazdko także od empirii (np. Jameso’wskie emocje), nie mogły doprowadzać do rewizji przesłanek opisowych – także dzięki podjęciu odpowiednich decyzji dot. ekstrapolacji wyników obserwacji i nadawania im nomologicznego charakteru. Innymi słowy, to, że decydujemy się coś opisywać (albo zrewidować) tak-a-nie-inaczej jest od początku oparte na decyzjach normatywnych (epistemologicznych i quasi-etycznych albo wprost etycznych).
Zważywszy na to, że refleksje i wnioski pracy idą w kierunku pragmatycznym oczekiwałbym raczej uelastycznienia wyżej opisywanego przebiegu procesów konstrukcyjnych. Znana metafora żeglarska O. Neuratha, cytowana notorycznie przez filozofów, jak i prawników (np. Dworkina), stanowi tu dobry punkt wyjścia. Przypuszczam jednak, że próba zastosowania modelu „najpierw opis – następnie decyzje” wynika z chęci Doktoranta do wpisania się w ramy klasycznego (polskiego?) dyskursu na temat wykładni, który jest troszeczkę metodologicznie „wysztywniony”. O ile nie ma przeszkód, by sformułowanie dalszych tez metodologicznych pracy było mniej „sztywne”, to namawiałbym Doktoranta do większej odwagi w tym zakresie.
4. [Sytuacja wykładni jako sytuacja problemowa] Trafne jest przyjęcie przez Autora, że punktem wyjścia analizy powinna być sytuacja interpretacyjna, która stanowi rodzaj prawniczej sytuacji problemowej, zaś dyrektywy wykładni stanowią utarte schematy rozwiązywania tych problemów, opierające się na określonych wartościach. Czy jednak dyskusja nad strategią rozwiązywania tego typu problemów musi, jak zdaje się zakładać Doktorant, odwoływać do – tak czy inaczej rozumianych – znaczeń? Czy zamiast odwoływania się do znaczeń (czymkolwiek są, jeśli są) interpretator – czy po prostu mierzący się z sytuacją racjonalny agent – nie mógłby powoływać „racji” na rzecz tego czy innego rozwiązania (ostatecznej decyzji)? Czym się różni sytuacja wykładni od innych praktycznych sytuacji problemowych, z którymi się mierzymy w życiu? Osobiście uważam, że różni się nieznacznie, a prawnicy używają tych samych metod myślowych co racjonalni agenci do rozwiązywania problemów w innych dziedzinach nauki i życia. Najbliższą dla sytuacji problemowej wykładni (czy szerzej stosowania prawa) analogią jest sytuacja myśliciela moralnego: nowoczesna historia metaetyki pokazała dobrinnie, że klasyczne próby rozwiązywania problemów moralnych przez odwoływanie się do (jakkolwiek pojętych) znaczeń terminów czy wypowiedzi tak naprawdę ujmowały te znaczenia jako uprzywilejowane „racje” (najsilniejsze i nieweridowalne racje stanowiły tzw. zdania analityczne). Zatem, czy nie
dałoby się opowiedzieć „opowieści”, którą opowiada w pracy Autor w ogóle bez odwoływania się do znaczeń? (Por. też uwaga w pkt. 8 poniżej, gdzie podnoszę także pewną wątpliwość dotyczącą w ogóle konieczności analizy pojęcia znaczenia celem rozwiązania takiej sytuacji problemowej).
Na marginesie, Autor w pracy nie omawia sceptycznych i deflacyjnych koncepcji znaczenia (które zwykle motywowane są naturalistycznie, antymentalistycznie i antyracjonalistycznie). Dlaczego zostały one wykluczone? Czy teza, że znaczenie nie ma znaczenia nie współgralaby lepiej z twierdzeniem Wróblewskiego, przyjmowanym przez Autora, że prawnicy ogólnie nie przyjmują żadnej szczegółowej koncepcji znaczenia? (Jeśli interpretować tw. Wróblewskiego szeroko, to obejmuje ono także tezę, że prawnicy nie powinni właściwie przyjmować żadnej koncepcji znaczenia, bo takie koncepcje – jeśli ujmują znaczenie substancjalnie – są po prostu fałszywe). Zresztą, teorie deflacyjne (w tym choćby nieco już przestarzała teoria Quine’owskiego behawioryzmu znaczeniowego), zwykle są motywowane takimi samymi względami, jak przedsięwzięcie Doktoranta: żądaniem zgodności teorii z rzeczywistymi procesami interpretacji, przekładu i komunikacji językowej (na tyle na ile są one jakoś mierzalne). Ponadto, skoro teorie deflacyjne nie formułują zwykle cięższych metafizycznych i epistemologicznych tez na temat znaczeń, to w naturalny sposób unikają one problemów związanych z dostosowaniem teorii do kontekstu interpretacji prawniczej – jeśli ten się rzeczywiście istotowo różni od kontekstów interpretacji nieprawniczej (por. porażka intencjonalizmu zobrazowana na s. 107-108). Są niejako naturalnie dostosowane.
5. [Wartości statyczne i dynamiczne] Odwołując się do prac K. Opańka i J. Wróblewskiego Autor wprowadza typologię wartości dynamicznych i statycznych: statyczne są te, które „stawiają na pewność prawa oraz przewidywalność decyzji prawnych”, zaś dynamiczne te, które stawiają na „odpowiedniość prawa do stosunków społecznych aktualnych w momencie dokonywania wykładni” (s. 17). Czy jednak rzeczywiście ten podział wartości, na którym – jak rozumiem – opiera się odróżnienie teorii statycznych i dynamicznych jest ostry? Wydaje mi się, że wartością statyczną jest jedynie – w najlepszym wypadku – abstrakcyjnie pojmowana pewność prawa. Natomiast wartości dynamiczne nie kolidują z ideą pewności prawa, jeśli przyjąć, że ta ostatnia jest funkcjonalnie zależna od szeroko pojętych stosunków społecznych (w tym stosunków językowych; oczywiście diachronicznie ujętych). Z tej perspektywy idea pewności prawa jest prawniczą wersją „analityczności” dawnych filozofów; i sądzę, że podziela jej los. Ta pierwsza pełni podobną funkcję w kontekście instytucjonalno-społecznym, jak ta druga w kontekście systemów pojęciowych: gwarantuje stałość części znaczeń, trwałe „centrum” systemu pojęciowego. Jednak, jak wiemy, wiarę w nienaruszalność praw analitycznych podważali już logiczni pozytywiści (W. Dubislav, A. Tarski, Koło Wiedeńskie) a potem neopragmatyści (wskażąc jednak, jak np. H. Putnam, że może być ono użyteczne właśnie jako pojęcie zrelatywizowane). Analogicznie, czy prawnicza wartość pewności prawa także nie powinna być podobnie zrelatywizowana systemowo? – z tym, że systemem jest tutaj funkcjonujący w określonych warunkach system instytucji prawnych i relacji społecznych, a nie jedynie schemat pojęciowy? Jeśli właściwie zrozumiałem, to autor zdaje się podzielać tę linię rozumowania, gdy
właściwie zgadza się dalej z twierdzeniem L. Nowaka o adaptacyjnym charakterze interpretacji prawniczej (s. 22), traktując adaptatywność interpretacyjną nawet jako podstawową cechę prawa, dla której nie da się przedstawić rozsądnej alternatywy (s. 25). To jednak sugeruje, że sam podział wartości na statyczne i dynamiczne powinien być lepiej zdefiniowany (a same definicje jakoś zrelatywizowane): ocena, czy jakąś teorię wykładni jest statyczną czy dynamiczną powinna zostać głębiej znuansowana. I tak na przykład, jeśli wskażemy pewne rozsądne minimum „stałej treści językowej” gwarantującej realizację postulatu pewności prawa (z uwagi na naturę języka i naturalną ewolucję kontekstu) – i opierając się na tych założeniach zdefiniujemy „statyczność” koncepcji, to nowa wersja oryginalizmu, którą dyskutuje autor na s. 38 będziemy mogli uznać za paradygmatyczną koncepcję statyczną (a nie za teorię, która nie jest „jednoznacznie statyczna”, s. 38). Innymi słowy, wydaje mi się, że za praktyczne kryterium odróżnienia statyczności i dynamiczności należałoby przyjąć pewien minimalny próg zmienności relatywizacji znaczeń, bez którego niemożliwa jest jakakolwiek adaptatywność. Następnie uznać akceptujące ten próg teorie minimalistyczne ciągle za statyczne, a dopiero te, które proponują bogatsze wykorzystanie czynników kontekstowych i głębszą relatywizację – za dynamiczne.
Zastanawiam się także jak takie doprecyzowanie kryterium statyczności (jako uwzględniającej pewną minimalną adaptatywność wykładni) wpłynęłoby na przykład na formułowane dalej przez doktoranta oceny dotyczące omawianych teorii wykładni prawa. Obecna w pracy charakterystyka w zasadzie prowadzi do wniosku, że wszystkie praktycznie stosowane teorie były dynamiczne w jakimś stopniu (s. 41, 43). Tego rodzaju ustalenie przekładałoby się natomiast m.in. na przedefiniowanie sporu pasywizm-aktywizm (50 i n.).
Osobna wątpliwość jest następująca: skoro w praktyce niemożliwe jest stosowanie jakiejkolwiek „czystej” teorii statycznej, to czy to nie jest dobry powód by zrewidować podział statyczny-dynamiczny? Na marginesie, dostrzegłem w pracy pewną niespójność terminologiczną: niejednokrotnie autor pisze o „wykładni dynamicznej” (por. chociażby tytuł pracy), a innym razem „dynamiczna koncepcja wykładni” (np. s. 18). Dynamiczna jest więc wykładnia, jej koncepcja, czy obie te „rzeczy”?
6. [Mit cnót wykładni statycznej] Na s. 45 autor pisze: „Zauważa się jednak pewne prawidłowości zrelatywizowane do typu spraw i gałęzi prawa. Przede wszystkim dostrzega się ostrożność w wykorzystywaniu wykładni dynamicznej tam, gdzie wysoko ceni się takie wartości, jak pewność, przewidywalność i poczucie bezpieczeństwa. W rezultacie do ujęcia dynamicznego podchodzi się z dystansem przede wszystkim w prawie podatkowym i karnym. Niemniej nawet w tych gałęziach prawa nie może być mowy o zakazie stosowania wykładni dynamicznej.” Zważywszy na to, że wykładnia statyczna w czystej postaci jest, jak właściwie dowodzi się w wielu miejscach pracy, niemożliwa, to powstaje pytanie, w jaki sposób taka konkluzja zmienia klasyczne postrzeganie zasady bezpieczeństwa (pewności prawa) w dyscyplinach zajmujących się władczymi relacjami (państwo-obywatel), w tym w prawie karnym i podatkowym czy administracyjnym?
7. [Intuicja jako dowód] Doktorant, powołując się na tekst Eskridge’a (s. 46), wskazuje, że „wykładnią dynamiczną określa się jako podejście w pewnym sensie intuicyjne”. Mój (pewien, a nie całkowity) sceptycyzm wobec tzw. argumentów z intuicji prowokuje pytanie: czyje to są intuicje (tylko Eskridge’a)?; oraz: jaki sens ma doktorant na myśli, gdy pisze „w pewnym sensie”? Gdybym chciał otworzyć filozoficzną puszkę Pandory, to zapytałbym też: „czym jest intuicja?” (Przyznam, że po niedawnej lekturze książek H. Cappelena, T. Pietrzykowskiego i A. Szutty naprawdę nie wiem – i nie mam na ten temat żadnych intuicji).
8. [Ekwiwokacja „znaczenia”] Choć intencje autora są jasne i szlachetne, to pokutuje próba wpisania się przez niego w klasyczne dyskusje prowadzone przez historycznych tuzów polskiej teorii wykładni – teoretyków międzywojennych, czy potem Opatka i Wróblewskiego. Podobnie jak większość klasyków, przyjmowali oni raczej archaiczne poglądy na znaczenie, ignorujące liczne osiągnięcia nowszej filozofii języka (zwłaszcza po tzw. zwrocie pragmatycznym; zbyt sztywno interpretowali też chyba myśl filozofów języka, choćby Ajdukiewicza, której wcale niedaleko było do myśli neopragmatystów, w tym W.V. Quine’a). Co prawda Autor zgadza się z tezą Wróblewskiego, że praktyka prawnicza, w tym prowadząca rozważania nad teorią wykładni, nie przyjmuje żadnej konkretnej teorii znaczenia (s. 107), ale nie wyklucza to przecież, że twierdzenia teoretyczne presuponują jakieś ogólne poglądy na to, czym jest znaczenie. Z całą pewnością, jak zdaje się przyjmować, nie mogą się bez niego obyć. Nie przesądza to jeszcze oczywiście, że klasycy hipostazuują znaczenia, ale rodzi podejrzenie, że może tak być (niezależnie od tego czy pojmują je psychologicznie, czy jako jakieś abstrakcyjne byty platońskie, do których odwołują się klasyczne koncepcje semantyczne). Znów jednak powstaje pytanie: czy znaczenie (klasyczne, semantyczne) jest w takim razie ogóle potrzebne Autorowi? Autor zresztą napisał, że „w podejmowanych w pracy analizach filozoficznojęzykowych chodzi jednak o to, aby wyselekcjonować jedną, właściwą koncepcję znaczenia i następnie podporządkować pod jej założenia koncepcję wykładni prawa. Rozważania odnośnie do pojęcia znaczenia, jego granic i jego ewolucji nie mają na celu odkrycia „prawdziwej natury znaczenia” (choć niepodobna całkowicie pominać kwestii ontologicznych), lecz unaczenienie, jakie uwarunkowania towarzyszą interpretacji komunikatów językowych” (s. 108).
Powiązany problem jest następujący. Skoro z m.in. powyższych powodów nie jest możliwe przyjęcie jednego pojęcia znaczenia, to czy trafne jest wprowadzanie – a to zdaje się robić Autor implicite – podziału samych znaczeń na statyczne (znaczenie spetryfikowane; por. s. 153) i dynamiczne? Innymi słowy, czy dla zdefiniowania znaczenia wystarczy przyjęcie, że jest to „rozumienie [? – przyp. AD] przyjęte w danym punkcie czasowym” (s. 18; wtedy „dynamiczne znaczenie” to byłoby, jak wnoszę, takie rozumienie, które po prostu ewoluje; diachroniczne). Autor pisze jednak zasadniczo o dynamicznych i statycznych koncepcjach znaczenia (s. 20; ale por. też pkt 5 in fine), ale to tym bardziej świadczy o tym, że samo znaczenie może być pojmowane na ich gruncie odmiennie. Sądzę, że problem ekwiwokacji znaczenia powinien być choćby krótko wskazany w jakimś przypisie.
Być może wyżej sformułowana wątpliwość wiąże się pośrednio ze sposobem konstrukcji rozprawy: przedstawieniu filozoficznych koncepcji znaczenia po porównaniu dynamicznych i statycznych koncepcji wykładni. Natomiast gdyby autor najpierw omówił filozoficzne koncepcje znaczenia (w tym spór semantycznych minimalistów z pragmatystami, s. 90 i n.), a dopiero następnie w tym świetle zrekonstruował porównawczo statyczne i dynamiczne koncepcje wykładni, to siłą rzeczy rekonstruowałby teorie wykładni w świetle omówionych koncepcji (sc. w świetle rozpoznania, że nawet minimalizm w kontekstach komunikacyjnych uznaje konieczność odwołania się do względów pragmatycznych, s. 95-96). Wtedy już na poziomie rekonstrukcji i porównania teorii wykładni mógłby dokładnie zidentyfikować założenia nt. pojęcia znaczenia przyjmowane przez te koncepcje. Powyższa uwaga nie stanowi istotnego zarzutu, a jedynie wyraz mojego przekonania, że droga od filozofii do teorii wykładni już w ramach części deskryptywnej lepiej integrowałaby ze sobą rozdziały prawniczy i filozoficzny. Rozumiem jednak względy, które kierowały autorem, gdy konstruował rozprawę w obecny sposób.
Przy okazji, rozważania Autora uwidaczniają historyczno-filozoficzny fakt, że tradycyjne koncepcje znaczenia miały charakter raczej „statyczny” (choć różnie pojmowano czynniki odpowiadające ze tę statycznością). W związku z tym nie dziwi fakt, że rezygnujące z oparcia się na tych czynnikach koncepcje dynamiczne pojmują znaczenie inaczej. Czy ten fakt odmiennego znaczenia znaczenia, które jest konstruowane właściwie jak argument, w przypadku koncepcji dynamicznych nie jest dobrą racją, aby w ogóle z tego pojęcia w kontekście analizy tych koncepcji zrezygnować (i pisać po prostu np. o koncepcjach argumentacyjnych?).
9. [Nieoryginalizm a demokracja] Na s. 54 Doktorant dyskutuje zarzut z demokracji przeciw oryginalizmowi, pisząc, że nieoryginalizm (jako forma aktywizmu) „wyklucza ... wypracowanie kompromisu w procesie demokratycznym, za pomocą ustawodawstwa”. Zauważmy przy tym, że tak skonstruowany argument nie zależy od kierunku przyjętego rozwiązania. Niezależnie więc, czy konkretne rozstrzygnięcie zaostrza, czy też liberalizuje daną sferę normowania, postulat, aby to prawodawca podejmował ostateczne decyzje, pozostaje aktualny.” Moja wątpliwość polega na tym, że nie do końca rozumiem „aktualność” tego postulatu. Czy chodzi o to, że jest on słuszny (a zatem każda normatywna teoria wykładni prawa powinna priorytetyzować rozstrzyganie sporów prawnych przez prawodawcę)? Czy też, chodzi o to, że każda teoria powinna jedynie uwzględniać ten postulat (z jakichś innych, niekoniecznie moralnych, powodów)?
Na marginesie, wskazany argument zasługuje na głębsze rozwinięcie i krytykę, na przykład w postaci osobnego artykułu (Autor robi to częściowo na końcu pracy, s. 211 i n.). O ile mi wiadomo, na przykład w polskim dyskursie konstytucyjnym ten argument stanowi główny i najczęściej powoływany powód sprzeciwu wobec aktywizmu sędziowskiego w jakiejkolwiek formie. Argumentacja Autora pozwala pokazać, że tego rodzaju sprzeciw – przynajmniej w pewnym zakresie – oparty jest na niewiarygodnych i raczej archaicznych założeniach filozoficzno-językowych.
10. [Koncepcja dynamiczna, eksternalizm a zmiany znaczenia w czasie] Autor wskazuje, że eksternalistyczne koncepcje znaczenia są lepsze od koncepcji internalistycznych radzą sobie z wyjaśnieniem zmienności znaczeniowej w czasie. Zmienność w czasie jest jednocześnie charakteryzowana jako „dynamiczna cecha języka” (s. 103). W innych miejscach pracy autor łączy „dynamiczność” teorii wykładni właśnie z jej zdolnością do ujmowania zmiany znaczenia językowego w czasie. Sądzę jednak, że takie postawienie sprawy prowadzi do przesadnie wąskiej koncepcji „dynamiczności”. Zwykle dynamiczne teorie wykładni pojmują się jako takie teorie, które pozwalają na przypisanie tekstowi prawnemu, wskutek zmiany kontekstu społecznego czy politycznego, znaczenia odbiegającego od jego znaczenia językowego (pomimo, że znaczenie językowe nie ewoluowało). Takie też szersze rozumienie zdaje się być przyjmowane w późniejszych fragmentach pracy. Dobrze byłoby, gdy Autor odróżnił różne znaczenia dynamiczności i wskazał, że ostatecznie argumentuje na rzecz szerszego z nich.
11. [Totum divisionis] Niekiedy autor dość niefrasobliwie przeprowadza podziały pojęciowe i nie wskazuje jasno na totum divisionis. I tak np. nie wiadomo co jest całością dzieloną w podziale na statyczność i dynamiczność (s. 19). Czy nie lepiej mówić konsekwentnie o podziale koncepcji wykładni na statyczne i dynamiczne, bo to przecież Autor ma na myśli? Podobnie warto wskazać całość dzieloną przy podziale na eksternalizm i internalizm.
12. [Komunikacja standardowa] Wbrew temu co pisze Autor, w moim przekonaniu nie istnieje coś takiego jako komunikacja standardowa, którą można by jednoznacznie przeciwstawić komunikacji prawnej (s. 13-14; następnie np. s. 119 i n.). W najlepszym zaś razie jest to bardzo niespójna kategoria. Powód jest raczej trywialny: socjolingwistyka i teoria komunikacji wyróżniają bardzo różniące się pomiędzy sobą postacie komunikacji językowej. I tak w teorii wykładni kontrastuje się zwykle komunikację prawną z konwersacją (to w związku z teorią implikatur Grice’a, jak słusznie zauważa Autor). Prowadzone przez Autora w rozdziale III pkt 2 rozważania o cechach komunikacji prawnej są jednak powierzchowne, a charakterystyka komunikacji prawnej powinna być głębsza. Nawet przedstawione przez Autora odwołania do klasycznej pracy T. Gizbert-Studnickiego o języku prawnym z perspektywy socjolingwistycznej, powinny być bardziej skrupulatne (np. Autor powinien wykorzystać dokładnie opracowane przez Gizbert-Studnickiego pojęcie sytuacji socjolingwistycznej). Dyskutowane krótko w drugiej części pracy charakterystyki komunikacji standardowej (nieostrość języka, niski „poziom semantyczny”, brak precyzji pojęciowej, np. s 134) to cechy każdej formy komunikacji, trudno więc je uznać za cechy definiujące komunikacji standardowej. Czym jest komunikacja standardowa i jak obronić twierdzenie o jej odmienności od komunikacji prawnej (jeśli np. Główną cechą tej ostatniej jest, jak wskazuje Autor, pisemność, to jest to także cecha komunikacji standardowej, bo ludzie piszą przecież od tysięcy lat, a literatura jest głównym budulcem kultury i zapisem osiągnięć cywilizacji)? Dokładne zdefiniowanie komunikacji standardowej jest istotne, bo odwołania do niej są częste szczególnie w dalszych częściach pracy. Celowości wprowadzenia dokładniej definicji nie podważa następujący po tych analizach wniosek, że „komunikacja w prawie co prawda charakteryzuje się cechami odróżniającymi ją od
komunikacji standardowej, ale nie na tyle, aby uznać obie sfery za całkowicie odrębne środowiska, w których funkcjonuje język.” (s. 150).
13. [Greenberg] Zastanawia mnie zasadność prowadzonej przez Autora krytyki krytyki M. Greenberga (dot. Standard Picture). W istocie, ta krytyka dokonana przez Greenberga zdaje się chybić celu, gdyż jest oparta na przesadnej generalizacji (z podawanych przez niego przykładów) i przypisaniu zbyt wąskiego rozumienia intencji zwolennikom teorii komunikacyjnej. Nie jest też jasne, czy ktokolwiek podziela Standard Picture. Niemniej, Doktorant zdaje się gubić z oczu główny cel krytyki Greenberga. Inaczej anżeli np. J. Goldsworthya¹, Greenberg wypowiada się ogólnie bardzo sceptycznie na temat roli czy wpływu filozofii języka w ugruntowaniu czy wypracowaniu jakiejkolwiek normatywnej teorii wykładni, gdyż uważa, że nigdy nie będziemy w stanie rozstrzygnąć, która z alternatywnych teorii treści komunikowanej (communicative content) jest trafna (właściwie mamy tutaj do czynienia z formą indeterminacy). Jest to więc ogólniejszy zarzut niż ten, który można sformułować na kanwie krytyki Greenbergowskiej krytyki (po linii Marmor-Matczak i spółka). Nie jestem w związku z tym przekonany czy uprawniony jest wniosek, który wysuwa Autor, że „argumentacja Greenberga nie zagraża wykorzystywaniu ustaleń filozoficznojęzykowych w obszarze wykładni prawa” (s. 113). W rzeczy samej, Greenberg jest sceptyczny ogólnie co do wartości deskryptywnych wniosków formułowanych przez filozofię języka dla przeprowadzenia normatywnego zadania, jakim jest konstruowanie teorii wykładni. Przy czym normatywność teorii wykładni Greenberg rozumie inaczej, anżeli rozumie się to zwykle w dyskursie kontynentalnym: chodzi mu o skonstruowanie instrukcji dla interpretatora, który dzięki niej określi jakie jest słuszne moralnie (right) znaczenie – czy też treść prawna (legal content) – określonych źródeł prawa (np. ustaw); tymczasem w rodzimym dyskursie nad celem wykładni, uznaje się, że cel prowadzenia nie jest moralny, ale profesjonalno-instytucjonalny: chodzi o przedstawienie właściwej (prawnej), a niekoniecznie moralnie słusznej, treści prawnej.
Na kanwie wcześniejszych rozważań Autora odnoszę wrażenie, że się on z Greenbergiem przynajmniej częściowo zgadza. Z całą pewnością Doktorant nie przyjmuje poglądu Goldsworthyego, że na gruncie filozofii prawa i ustaleń językoznawczych można zbudować normatywną teorię wykładni (dla Doktoranta te mają znaczenie niemal wyłącznie „falsyfikujące”); z całą pewnością zgadza się też z tym, że cel konstrukcji takiej teorii wyznacza jakoś strategię jej budowy. Z zainteresowaniem przyjąłbym w związku z tym dokładniejsze wyjaśnienie na czym polegają podobieństwa i różnice w podejściu Greenberga i Autora do konstruowania normatywnych teorii wykładni.
14. [Interpretacja a konstrukcja] W moim przekonaniu niedostatecznie wyjaśnione jest czym jest znaczenie prawne w odróżnieniu od językowego w związku z tym, że jest konstruowane.
¹ “[T]here is no good reason to exclude in advance the possibility that philosophers of language will one day prove that some version of […] Communicative Theory is superior to others [J. Goldsworthy, ‘The Real Standard Picture and How Facts Make Law: A Response to Mark Greenberg’ (2019) 64 The American Journal of Jurisprudence 163, s. 177-8].
Czy chodzi o legal content jak u Greenberga? Czy w takim razie znaczenie komunikowane nie jest w żadnym stopniu konstruowane? (Por. 179; por także teza, że znaczenie prawne nie musi pokrywać się ze znaczeniem językowym, s. 180). Odróżnienie interpretacji i konstrukcji jest kluczowe dla prowadzonych przez Autora krytyk oryginalizmu w końcowych częściach pracy.
Ponadto na s. 131 Doktorant napisał: „Proces wykładni ma doprowadzić do co najmniej jednego (według stanowiska negującego istnienie sfery dyskrecjonalności decydenta – dokładnie jednego) rezultatu wykładni. Nawet przy założeniu, że po przejściu przez proces wykładni istnieje jeszcze sfera, w której interpretator dokonuje wyboru spośród dopuszczalnych rozstrzygnięć, te ostatnie muszą zawierać pełny wzór zachowania. Selekcja musi zostać dokonana spośród produktów końcowych, nie półproduktów. Twierdzenie to pozostaje aktualne, bez względu na to, jak postrzega się cel wykładni. Przeciwnego stanowiska można by było bronić jedynie wtedy, gdyby zawężiło się sferę zainteresowania do „interpretacji” rozumianej jako etap wykładni występujący przed „konstrukcją”. Nie jest dla mnie jasne jak twierdzenie, zgodnie z którym proces wykładni prowadzi do sformułowania (jednego albo wyboru wielu możliwych) wzorów zachowania współgra z twierdzeniem, że proces wykładni ma charakter hermeneutyczny (dialektyczny), czy też po prostu „refleksyjny” (s. 134). Pogląd, że interpretator – szczególnie w skomplikowanej sprawie – przechodzi wielokrotnie cały cykl hermeneutyczny, aby sformułować kilka alternatyw interpretacyjnych wydaje mi się niewiarygodny. Raczej, w wyniku refleksji dochodzi on do jednego rozwiązania. Natomiast jeśli istnieje wiele alternatywnych produktów końcowych, to oznaczałoby, że przeszedł on ten cykl wiele razy. W trakcie cyklu, na poziomie zarządzania półproduktami podejmuje się zresztą różne decyzje, które mają wpływ na produkt końcowy. W zależności od rozległości cyklu i liczby takich decyzji, odpowiednio rośnie liczba alternatywnych produktów końcowych. Gdyby zatem wykładnie sprowadzić do technologii produkcowania treści prawa, to mielibyśmy wiele alternatywnych dróg jej konstruowania. Albo zatem nie jest trafne stwierdzenie, że wybór dokonuje się na końcu procesu wykładni, albo proces ten musi być jakoś tajemniczo zdeterminowany, co jednak nie odpowiada jego hermeneutycznemu czy dialektycznemu pojmowaniu. Nie do końca wiem jak w tym kontekście odróżnić efektywnie interpretację od konstrukcji.
15. [Konsensus] Mam wątpliwości, czy następujący zbiór twierdzeń stanowi rzeczywiście – jak twierdzi Doktorant – konsensus w filozofii języka: i) zawartość semantyczna komunikatu jest niewystarczająca do ustalenia interesujących z punktu widzenia komunikacyjnego warunków prawdziwości; ii) nie da się ściśle rozgraniczyć obszarów semantyki i pragmatyki, co prowadzi do wniosku o otwartości znaczeń na czynniki zmieniające się w zależności od kontekstu; iii) wyjaśnienie zmian zachodzących w języku musi uwzględniać to, jak na jego strukturę wpływają zmiany rzeczywistości, do którego opisu on służy, a także jaką funkcję poszczególne narzędzia językowe pełnią we wspólnocie językowej (por. rozdział 2, także s. 151).
16. [Reguła (Harta) jako akt mowy] Na s. 124 Autor stwierdził, że związki Harta z filozofią języka polegają m.in. na tym, że zastosował on teorię aktów mowy do analizy reguł, co jest o tyle
problematyczne, że „teoria aktów mowy uwypukla... pojedyncze zdarzenia”. Autor napisał dalej: „Pod kątem prowadzonej analizy istotne jest przede wszystkim to, że koncentracja na pojedynczych aktach mowy – regułach, pomija okoliczność, iż konkretna reguła jest wyłącznie jedną spośród wielu obowiązujących. Stoi to w sprzeczności z realiami, w jakich prawnicy dokonują wykładni.” Autor sugeruje tym samym, że właściwsze byłoby zastosowanie teorii znaczenia jako użycia do analizy Hartowskich reguł. Ten wywód wydaje się opierać na nieporozumieniu. Są ku temu dwa powody. Po pierwsze, reguła sama w sobie nie jest aktem mowy i nigdy Hart jej tak nie postrzegał (na pewno nie wynika to z żadnego twierdzenia w Pojęciu prawa, nie przypominam sobie też podobnych twierdzeń w innych jego pracach). Stąd też Hart w moim przekonaniu nie przyjmował „perspektywy punktowej” (w odróżnieniu od „ciągłej”). Aktem mowy są natomiast decyzje o sformułowaniu i o uznaniu określonej reguły za obowiązującą, czemu towarzyszy, jak wskazywał choćby P.F. Strawson określone uzasadnienie. W takim sensie za akt mowy można uznać każdą systemową decyzję, wprowadzającą jakieś reguły albo prawa (czy to w systemie aksjomatycznym, pojęciowym, w kontekście wyjaśnień hipotetyczno-dedukcyjnych, czy jak chciał Hart w systemie prawnym itp.). To zaś, jak w praktyce tak wprowadzona reguła będzie stosowana to osobne zagadnienie (ale fakt przedstawienia uzasadnienia dla samej decyzji-aktu może tę praktykę odpowiednio ukierunkować). Teoria aktów mowy i teoria znaczenia jako użycia mają identyczny rodowód filozoficzny i są raczej komplementarne. Po drugie, wbrew powszechnemu przekonaniu, że Hart korzystał z osiągnięć filozofii języka potocznego, to te wpływy – poza jednym odwołaniem się, raczej retorycznym, do metodologii J.L. Austina we wstępie do Pojęcia prawa – są faktycznie prawie niedostrzegalne. Zwraca na to uwagę m.in. L. Green we wstępie do III wydania The Concept of Law (Oxford 2012). Oczywiście można mówić o „wpływach”, ale raczej w odniesieniu do klimatu czy atmosfery akademickiej, która panowała w Oksfordzie w dwu czy trzech dekadach następujących po zakończeniu II Wojny Światowej.
17. [Myśl Ruth Millikan jako teoretyczny lineaż Autora] Zauważalna jest w pracy inspiracja Doktoranta zainteresowaniami swojego promotora, który wcześniej stosował koncepcje Ruth Millikian do rozwiązywania problemów prawoznawstwa. To oczywiście nie jest grzech, bo koncepcja ta ma swoje zalety. W obecnej pracy brakuje mi jednak jasnego określenia (1) powodu wyboru tej koncepcji jako podstawy proponowanych rozwiązań i (2) jednoznacznego wskazania zalet tej koncepcji w stosunku do innych koncepcji filozoficzno-językowych (choćby nawet tych sformułowanych przez innych uczniów W. Sellarsa, jak R. Brandoma, a także starszych koncepcjach wyjaśniających konwencjonalność języka – D. Lewisa, M. Gilbert itp.). Przydałoby się w pracy jakiś krótkie wyjaśnienie tego wyboru Autora.
18. [Dystynktywność wiedzy prawniczej] Doktorant akceptuje powszechnie przyjmowany pogląd, że edukacja prawnicza, a co za tym idzie wiedza prawnicza (w tym dotycząca wykładni) ma charakter szczególny (s. 199). Nie jest jednak w pracy wyjaśnione – zresztą prawie nigdy też się o tym na wydziałach prawa nie mówi – dlaczego tak miałoby być. W moim przekonaniu wiedza i metody prawnicze nie są ani specyficzne, ani szczególne dla prawa i dyskursu prawnego: obejmują one dokładnie te same metody argumentacji, wykładni (humanistycznej),
heurystyki itd., które stosują inni przedstawiciele nauk społecznych i humanistycznych (w tym np. historycy). Jedyna różnica polega na tym, że prawnicy – chcąc nadać nauce prawa hermetyczny charakter, a co za tym idzie zabezpieczyć „należną jej powagę” – stosują powszechnie znane i niespecyficzne metody w kontekstach instytucjonalnych i nadają im specjalne nazwy. Co więcej, często – bez podawania specjalnych racji ku temu – rozprawiają o różnych „metodologiach” w ramach odmiennych dyscyplin i dogmatyk prawniczych. Tymczasem, właściwie każdy argument prawniczy (czy to z zakresu wykładni, stosowania prawa czy ogólno-teoretycznych rozważań prawniczych), z jakim spotkałem się w moim krótkim prawniczym życiu może być sprowadzony do prostej formy argumentu hipotetyczno-dedukcyjnego, czyli powszechnie stosowanej standardowej formy rozumowania. Takie ćwiczonko pozwala też uwidocznić naturę i siłę przesłanek w prowadzonym rozumowaniu. To, co być może bywa problematyczne (choć to nie jest także cecha szczególna rozumowań prawniczych), to kwestia uzasadnienia tych przesłanek (te oczywiście mogą być uzasadnione eliptycznie, indukcyjnie, heurystycznie, albo nawet w drodze przeświadczeń albo intuicji (*hunch, insight*), czymkolwiek one są; ich wartość logiczna może nie mieć binarnego charakteru, jak w zastosowaniach logik rozmitych do prawniczych systemów eksperckich, co nie przeczy ogólnemu dedukcyjnemu charakterowi rozumowania). Być może cechą dystynktynwną prawników jest względnie wysoka świadomość metodologiczna (i to powoduje, że typowe metody argumentacji, które prawnicy systematyzują i nazywają – np. *a minori ad maius!* – są uznawane za specyficzne dla prawa; tylko, że nie są, bo inni je też stosują, nawet jeśli nie potrafią o tych metodach tak pięknie jak prawnicy rozprawiać).
Na kanwie tej refleksji mam dwa pytania: (1) W jaki sposób Autor uzasadniłby przekonanie o dystynktynwnym charakterze wiedzy prawniczej? (2) Czy założenie o dystynktynwości wiedzy prawniczej jest Autorowi w ogóle potrzebne do osiągnięcia celów, które stawia sobie w pracy? (Szczególnie w obliczu jego wcześniejszych twierdzeń o tym, że język prawa – albo komunikacja prawna – nie odbiega na tyle istotnie od języka potocznego – albo komunikacji standardowej – by stosować do ich analizy zasadniczo inne metody).
19. [Kultura prawnicza] Autor, korzystając z prac Millikana i Matczaka (s. 202 i n.), wskazuje na doniośłość tradycji prawniczej dla rozumienia i konstrukcji znaczenia tekstów prawnych. Z tą tezą trudno się nie zgodzić, nawet jeśli można mieć drobniejsze wątpliwości dotyczące przebiegu samego procesu. Powstaje jednak pytanie jak dalece możemy liczyć na tę tradycję, która jest rozumiana ewolucyjnie (a zatem to, co się już nie sprawdza – Pounda „fałszywe wykładnie” i Holmesa „skamieliny prawnicze”) powinny być w procesie rewidowane i usuwane (tego wymagałaby dobrze rozumiana tradycja). Cechą charakteryzującą zdrową tradycję jest więc jej wewnętrzna auto-krytyka (por. na ten temat np. prace K. Tuoriego na temat *critical legal positivism*, nawiązujące częściowo do osiągnięć tradycji hermeneutycznej). Nie jest to jednak spostrzeżenie odnoszące się tylko do tradycji prawniczych, ale tradycji w ogóle. Kluczowe w kontekście refleksji prawniczej jest pytanie czy edukacja prawnicza i praktyki instytucjonalne – szczególnie te związane z raczej „sztywnym” modelem nauczania prawa i kultywowaniem różnych form metod „statycznych” wykładni prawa – nie ograniczają ewolucji.
tradycji. Innymi słowy, czy nasza rodzima kultura prawna, by użyć sformułowania Jamesa, nie tkwi nazbity głęboko w „koleinach nawyków”, aby móc się rozwijać? Czy przypadkiem nie ulega ona degeneracji?
Na tej kanwie powstaje też drugie pytanie: czy przypadkiem obecna kultura prawnicza w polsce nie jest niedostatecznie homogeniczna, by możliwe było wyodrębnienie dostatecznej liczby czynników stabilizujących? Czy jedną z przyczyn obecnego kryzysu konstytucyjnego nie jest to, że przez lata – prawie dwie dekady po uchwaleniu Konstytucji z 1997 roku – wielu poważnych prawników (głównie autorytety związane z takimi instytucjami jak TK i SN) żywiło i promowało właśnie zbyt optymistyczny pogląd na homogeniczność polskiej kultury prawnej – tym samym odwracając wzrok od zjawisk, których rozpoznanie pomogłoby się lepiej przygotować do kryzysu, który nastąpił? Na przykład cytowany na s. 207 pogląd S. Wrónkowskiej w moim przekonaniu potwierdza to, że poprzednie pokolenia teoretyków prawa widziało swoje zadanie w opracowaniu dostatecznie monolitycznej bazy teoretycznej dla praktyki prawniczej, sądząc, że ta baza zapewni jedność rozwijową nauki prawa. Czy nie jest to jednak założenie przesadne – oparte na wierze, że koncepcje teoretyczne są i będą ochoczo i powszechnie rozpoznawane i akceptowane przez praktyków? Sądzę, że wpływ (wartość) dobrze uzasadnionych (i być może mających nawet jakieś uzasadnienie moralne) twierdzeń teoretycznych jest niestety w praktyce znacznie mniejsza, niż sądzą teoretycy (szczególnie, jeśli nie wykonywali przez lata pracy u podstaw, wskazującej dlaczego takie-a-nie inne sposoby myślenia o prawie i uzasadniania twierdzeń są in principio lepsze – w tym także moralnie lepsze – od innych alternatywnych, możliwych sposobów myślenia, w tym tych cynicznych rozwiązań, które „w imię demokracji” może zaproponować nieskrępowana żadną specjalistyczną teorią władza).
To oczywiście pytania dość ogólne, być może wymagające poważniejszych studiów socjo-historycznych. Niemniej uważam, że Autor powinien wyjaśnić, dlaczego zdaje się przyjmować – uzasadniony jak rozumiem refleksją raczej czysto teoretyczną – optymistyczny pogląd na istnienie licznych czynników stabilizujących (w tym doniosłych lineaży wcześniejszej praktyki orzeczniczej i aktywności teoretycznej).
20. [Ewolucja narzędzi językowych i jej cel] Ewolucja – pojmowana ściśle, jako proces przyrodniczy – nie ma celu (choć niektórzy zwolennicy tej teorii, łącznie z kolegą Darwina – Wallacem – przypisywali jej wyższy cel; motywowane to było jednak dodatkowymi względami religijno-filozoficznymi). W kontekście niniejszej pracy argument z ewolucji pojęć czy też narzędzi językowych pada bardzo często (por. s. 210 w kontekście analizy ewolucji pojęcia „kradzieży z włamaniem”). Interesuje mnie, czy zdaniem Autora proces tej ewolucji jest „kierowany”? Przebija się z argumentacją a’la Millikan twierdzenie, że istotnie „przeszłość wyznacza przyszłość”, ale czy to oznacza, że rozwój ten jest celowy? Czy jest to po prostu autonomiczny, być może zaprogramowany, ale nie celowy w jakimś poważniejszym znaczeniu proces? Osobiście widziałbym pewną rolę czynników moralnych i politycznych, jako motywujących ten proces celowościowo (choć pewnie trudno wskazać na ogólną motywację tego typu, a jedynie na przygodne motywacje w określonych odcinkach czasu). To by jednak
oznaczało, że pojęcie ewolucji, którego tu się używa istotnie odbiega od swojego naturalistycznego pierwowzoru.
21. [Zmiana linii orzeczniczych] Dowodem na stosowanie w praktyce wykładni dynamicznej jest zdaniem Autora faktyczna zmiana linii orzeczniczych (s. 215). Nie jestem pewien, czy jest to dowód, który można interpretować tak jednoznacznie. Powodów jest kilka: (1) Zmiana linii orzeczniczej może być motywowana względami czysto politycznymi (albo innymi względami nie-deliberatywnymi), a nie przemyślaną analizą elementów kontekstowych, badaniem linearity i innymi nobliwymi celami praktycznymi, które opisuje w pracy Autor. (2) Zmiana linii orzeczniczej może być też różnie pojmowana z punktu widzenia odmiennych teorii interpretacji statycznej. I tak, przykładowo, wyobraźmy sobie zatwardziałego zwolennika teorii statycznej (Profesora Zatwardziałego), który uważa, że tylko abstrakcyjne znaczenie zrekonstruowane w oparciu o przekonania przeciętnych obywateli państwa w roku 1997 jest trafnym znaczeniem pewnego ważnego tekstu prawnego. Przyjmijmy, że takie podejście przyjmowali sędziowie pewnego ważnego sądu przed 2015 roku (wtedy zmienili podejście na dynamiczne). Konfrontując się z faktem zmiany linii orzeczniczej w roku 2015 zatwardziały statyk zapewne stwierdzi, że sędziowie popełnili błąd. Sytuację można też „odwrócić”: założymy, że dynamiczna interpretacja królowała do 2015 roku, a potem sędziowie ważnego sądu, uleglszy czarowi koncepcji Profesora Zatwardziałego, przyjęli jego koncepcję. Z jego punktu widzenia będzie to dowód na to, że wreszcie, po latach błądzenia we mgle, przyjęto właściwą metodologię interpretacyjną.
Zatem, formułując tego typu argument ze zmiany linii orzeczniczych należy odróżnić dwie rzeczy: zmianę linii orzeczniczej wynikającą ze stosowania trwale dynamicznych koncepcji wykładni od zmiany linii orzeczniczej wynikającej ze zmiany metodologii (ze statycznej na dynamiczną albo odwrotnie). Jeśli nie dokonamy tego odróżnienia to możemy zostać zmuszeni do zaakceptowania paradoksalnego i jak sądzę fałszywego twierdzenia, że dowodem na stosowanie wykładni dynamicznej jest przejście sędziów na stosowanie wykładni statycznej. Zjawisko zmiany linii orzeczniczej powinno więc zostać głębiej przeanalizowane, zapewne także w wybranym kontekście historyczno-instytucjonalnym, aby zweryfikować tezę, że stanowi ono dowód na stosowanie tej czy innej koncepcji wykładni.
22. [Odpowiedzi na zarzuty pod koniec pracy] Odpowiedzi na antycypowane przez Autora zarzuty, które znajdują się na końcu pracy (s. 204 i n.) uważam za przekonujące. W szczególności zawartą rozwinięcia do postaci osobnego artykułu uważam odpowiedź na zarzut z naruszenia demokracji, o czym wspominałem już wyżej.
Powyższe uwagi i krytyki mają znaczenie głównie polemiczne i klaryfikacyjne. Nie podważają one pozytywnej oceny pracy. To, że praca jest skrzętnie napisana i ukierunkowana na obronę konkretnej tezy, pozwoliło wejść w tę polemikę (a nie skupiać się na niekonsekwencjach argumentacyjnych czy brakach formalnych).
II. ZAGADNIENIA FORMALNE
Struktura rozprawy jest przemyślaną i klarowna. Podział na jednostki redakcyjne odpowiada strukturze rozprawy, jest logiczny, ułatwia orientację w całości pracy. Język rozprawy jest komunikatywny, a wywód elokwentny. Poza drobnymi niefrasobliwościami językowymi, które należy poprawić przed ewentualną publikacją, nie dostrzegłem poważniejszych błędów (np. „Autorytet prawodawcy zostaje zachowany, z korzyścią dla idei demokracji” (s. 212) – nie bardzo rozumiem co to znaczy, że coś jest z korzyścią „dla idei [czegokolwiek]”; zapewne słowo „idei” można usunąć bez straty znaczenia).
Bibliografia obejmuje kilkaset pozycji. Bardzo szeroko wykorzystana jest literatura obca. Dobór jest umiejętny, uzasadniony postawionym problemem badawczym. Cenne są odwołania do literatury najnowszej. Przypisy są starannie wykonane. Odestlania bibliograficzne bez zarzutu.
III. PODSUMOWANIE
Autor rozprawy postawił problem badawczy w sposób trafny, konsekwentnie realizując wyznaczone zamierzenia badawcze. Argumentacja jest klarowna. Autor w sposób oryginalny i twórczy rozwiązuje problem naukowy proponując interdyscyplinarną (filozoficzno-historyczną) analizę znaczenia, zastosowania i filozoficzno-językowych i empirycznych ograniczeń statycznych i dynamicznych teorii wykładni. Argumentacja prowadzi go do wniosku, że teorie dynamiczne nie tylko odpowiadają myśli nowoczesnych filozofów języka, ale także znacznie lepiej sprawdzają się w praktyce stosowania prawa.
Nie mam wątpliwości, że Autor wykazuje się ogólną wiedzą teoretyczną w dziedzinie prawa oraz znajomością kluczowych zagadnień filozoficznych; opanował technikę pisania rozpraw naukowych i posiada umiejętność samodzielnego prowadzenia pracy naukowej.
Wobec powyższego stwierdzam, że rozprawa doktorska p. Macieja Kruka spełnia wymagania stawiane rozprawom doktorskim przez ustawę z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789).
Adam Dyrda
[Signature] | a240c7f6-d4ef-41d4-9ae3-004458655224 | finepdfs | 1.291992 | CC-MAIN-2024-51 | https://wpia.uw.edu.pl/uploads/media/6306058074ea3/recenzja-mgr-m-kruka-od-prof-adama-dyrdy.pdf | 2024-12-08T03:12:02+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066436561.81/warc/CC-MAIN-20241208015349-20241208045349-00829.warc.gz | 562,880,869 | 0.999907 | 0.999919 | 0.999919 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1995,
5435,
8694,
12108,
15583,
18856,
22213,
25436,
28911,
32257,
35657,
39146,
42641,
46003,
49050,
51079
] | 1 | 0 |
| Oznaczenia | Symbol | Jednostka | Próbka dostarczona | Próbka wzboagacona |
|------------------------------------|--------|-----------|--------------------|--------------------|
| Zawartość wilgoci w próbce analitycznej | $W^a$ | % | 11,02 ± 0,32 | - |
| Zawartość popiołu | $A^a$ | % | 5,35 ± 0,30 | - |
| Zawartość części lotnych | $V^a$ | % | 32,98 ± 0,51 | - |
| Ciepło spalania | $Q_{a,d}$ | kJ/kg | 26119 ± 173 | - |
| Wartość opalowa | $Q_i^a$ | kJ/kg | 24863 | - |
| Zdolność spekiania według Rogi | $RI$ | - | 0 ± 1 | - |
| Wskaźnik wolnego wydymania | $SI$ | - | - | - |
| kontrakcja | $a$ | % | - | - |
| dylatacja | $b$ | % | - | - |
| Temperatura: | | | | |
| mięknięcia | $t_1$ | °C | - | - |
| kontrakcji | $t_{II}$ | °C | - | - |
| dylatacji | $t_{III}$ | °C | - | - |
| Atmosfera: | | | | |
| utleniająca | | | | |
| redukująca* | | | | |
| spiekania | $t_s$ | °C | - | - |
| mięknięcia | $t_A$ | °C | - | - |
| topnienia | $t_B$ | °C | - | - |
| płynięcia | $t_C$ | °C | - | - |
| Wskaźnik fixed carbon | - | % | - | - |
| Zawartość części palnych | - | % | - | - |
**STAN ROBOCZY**
| Oznaczenia | Symbol | Jednostka | Próbka dostarczona | Próbka wzboagacona |
|------------------------------------|--------|-----------|--------------------|--------------------|
| Zawartość wilgoci przemijającej | $W_{ex}^r$ | % | 1,51 | - |
| Zawartość wilgoci całkowitej | $W_t^r$ | % | 12,36 | - |
| Zawartość popiołu | $A^r$ | % | 5,27 | - |
| Zawartość części lotnych | $V^r$ | % | 32,48 | - |
| Zawartość siarki całkowitej | $S_t^r$ | % | 0,22 | - |
| Wartość opalowa | $Q_i^r$ | kJ/kg | 24451 | - |
**STAN SUCHY I BEZPOPIOŁOWY**
| Oznaczenia | Symbol | Jednostka | Próbka dostarczona | Próbka wzboagacona |
|------------------------------------|--------|-----------|--------------------|--------------------|
| Zawartość popiołu | $A^d$ | % | 6,01 | - |
| Zawartość siarki całkowitej | $S_t^d$ | % | 0,25 | - |
| Ciepło spalania | $Q_{a,d}$ | kJ/kg | - | - |
| Wartość opalowa | $Q_i^d$ | kJ/kg | - | - |
| Typ węgla według PN-82/G-97002 | | | | |
| Kod klasyfikacji międzynarodowej | | | | |
Wyniki badań dotyczą wyłącznie próbki pobranej i dostarczonej przez Zleceniodawcę. Bez pisemnej zgody Zakładu raport nie może być powielany inaczej jak tylko w całości.
PO-13 - zał. nr 1, wyd.5, str. 3, ważny od 20.01.2016
Formularz zatwierdził: Kierownik Zakładu SW
Raport autoryzował i zatwierdził:
KIEROWNIK
Zakładu Oceny Jakości Paliw Stałych
GŁÓWNEGO INSTYTUTU GÓRNICTWA
dr Leokadia Róg | <urn:uuid:b89fee30-de96-422f-9835-ed50cd885072> | finepdfs | 4.128906 | CC-MAIN-2017-47 | http://dobry-wegiel.com.pl/img/cms/Certyfikat-Sztygar-Premium.pdf | 2017-11-25T05:47:03Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934809419.96/warc/CC-MAIN-20171125051513-20171125071513-00564.warc.gz | 80,153,891 | 0.999972 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4567
] | 1 | 0 |
RAPORT
O STANIE GMINY
MŁYNARZE
za 2022 rok
I. WSTĘP
Obowiązek sporządzenia raportu o stanie gminy wynika z art. 28aa ustawy o samorządzie gminnym. Raport obejmuje podsumowanie działalności Wójta Gminy Młynarze w roku 2022.
II. INFORMACJE OGÓŁNE
Charakterystyka gminy Młynarze
Gmina Młynarze jest jedną z najmniejszych i najmłodszych gmin na Mazowszu. Utworzono ją w 1992 roku z inicjatywy Społecznego Komitetu Utworzenia Gminy. Obszar gminy leży w północno – środkowej części województwa mazowieckiego, w powiecie makowskim. Sąsiaduje z gminami: Sypniewo, Czerwonka, Różan i Olszewo Borki. Rzeka Narew stanowi jej naturalną południowo - wschodnią granicę z gminą Goworowo i Rzekuń.
Gmina ma charakter typowo rolniczy, zajmuje powierzchnię 75,04 km².
Lasy stanowią ponad 30 %. Podzielona jest na 15 sołectw, obejmujących 17 miejscowości: Dlugolęcka Koski, Dlugolęcka Wielka, Gierwaty, Głażewo Cholewy i Głażewo Święszki, Kolaki Młynarze, Modzele, Ochenki, Ogony, Rupin, Sadykierz, Sieluń, Strzemieczne Oleksy, Strzemieczne Wiosny, Strzemieczne Hieronimy, Załęże Ponikiewka.
Siedzibą władz gminnych jest miejscowość Młynarze, leżąca nad rzeką Róż, przy drodze krajowej nr 61 z Warszawy na Pojezierze Mazurskie i Suwalskie i dalej na Litwę.
Młynarze są centrum administracyjnym i usługowym dla wszystkich mieszkańców gminy.
Tu znajdują się następujące urzędy, instytucje oświatowe, instytucje kultury oraz firmy usługowo handlowe:
Urząd Gminy, Publiczna Szkoła Podstawowa z Publicznym Przedszkolem, Publiczne Gimnazjum, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminna Biblioteka Publiczna, ośrodek zdrowia, poczta, punkt kasowy BS Różan, firma BIO PAL, zakład mechaniki samochodowej i wulkanizacji, Rado - Auto -Serwis, zakład przetwórstwa drzewnego P.P.H.U. Trans - Wood s.c. i Centropal, 2 sklepy wielobranżowe, sklep budowlany, restauracja „Braterska”.
Poza tym w innych miejscowościach funkcjonują większe firmy: P.P.U.H. Eliot, Grill IMPEX, Marek Ogonowski H.T.U. i inne firmy związane z przetwórstwem drewna, usługami remontowo-budowlanymi oraz transportem.
Na terenie Gminy działają 4 jednostki OSP z wieloletnią tradycją.
Od 2012 roku Gmina Młynarze ma herb, flagę i pieczęć, nawiązujące do naszej historii.
**Walory Przyrodnicze**
Część terenu gminy znajduje się w sieci Natura 2000 co stanowi 22% powierzchni gminy.
Dogodne połączenie komunikacyjne i drogowe, jak również walory środowiska przyrodniczego: czyste powietrze, obecność lasów oraz urokliwe zakątki Narwi i jej pozostałości starorzeczny tj. jeziora: Sadykierskie, Ogonowskie i Sieluńskie, sprzyjają rozwijowi turystyki pobytowej, zwłaszcza w okresie letnim. Mieszkańcy naszej gminy słyną z gościnności i życzliwości. Niepowtarzalne walory przyrodnicze, czyste powietrze zachwycają bogactwem świata roślinnego i zwierzęcego, czynią gminę szczególnie atrakcyjną dla turystów. Można tu uprawiać wycieczki piesze, rowerowe, zbierać grzyby i owoce runa leśnego, a w rzece Narew i jej starorzeczach łowić ryby.
Od lat na terenie Gminy Młynarze rozwija się budownictwo letniskowe w miejscowościach: Ogony, Modzele, Kolaki, Sadykierz i Młynarze. W przyszłości, po rozbudowie infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej oraz odpowiedniej promocji możliwym będzie zachęcenie turystów do systematycznego odwiedzania naszej gminy w ramach turystyki pobytowej i kwalifikowanej. Tereny nadnarwiaskie łączące wsie: Sieluń, Młynarze, Ogony, Modzele, Sadykierz i Kolaki stwarzają możliwości do prowadzenia szlaków turystyki rowerowej i konnej.
Gmina wyposażona jest w podstawową infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania mieszkańców: sieć wodociągową, telefoniczną i komunikacyjną oraz dobry stan dróg lokalnych.
W okresie letnim gmina organizuje festyny rodzinne z wieloma atrakcjami zwłaszcza dla najmłodszych.
Milśnicy książek mogą korzystać z atrakcyjnych zbiorów w Gminnej Bibliotece Publicznej w Młynarzach zawierających m.in. materiały regionalne tekstowe, stare fotografie i inne. Biblioteka jako jedyna instytucja kultury jest współorganizatorem różnych form pracy kulturalnej. Uczniowie Publicznej Szkoły Podstawowej co roku prezentują programy artystyczne podeczas obchodów, rocznic i świąt państwowych, gminnych oraz kościelnych.
Funkcjonujący na tutejszym terenie Uczniowski Klub Sportowy „Potok” systematycznie organizuje otwarte i gminne turnieje sportowe.
**Z kart historii. Zabytki i Miejsca Pamięci Narodowej**
Jedynym zabytkiem w gminie jest Kościół Parafialny pw. Św. Stanisława Biskupa i Męczennika w miejscowości Sieluń.
Sieluń jest największą miejscowością w gminie i ma ponad 600 letnią historię. W XIII w. stanowił centralny ośrodek dóbr kościelnych, należących do uposażenia biskupstwa płockiego. Dobra te nazywano „Księstwem Sieluńskim”.
Historia Sielunia splata się w jedną całość z dziejami Młynarzy. Nazwa Młynarze pochodzi od wzniesionych 3 młynów w okolicznych wsiach i samej miejscowości położonej nad rzeką Róż. Miejscowa legenda głosi, że założycielem miejscowości był rycerz Grzymała, który dostał te tereny za zasługi wojenne. Najstarszy dokument, w którym jest mowa o wsi Grzymaly Młynarze pochodzi z 1609 r. Wymieniona jest ona wśród miejscowości należących do parafii Sieluń. Po II wojnie światowej do 1954 r. Młynarze należały do gminy Sieluń i były siedzibą gminnej administracji. Młynarze zaistniały również w okresie Powstania Listopadowego. Dnia 15 lipca 1831 roku miała tu miejsce zwycięska potyczka 5 pułku Ułanów Zamyskich, która została uwieczniona w 1890 r. przez znanego malarza Wojciecha Kossaka na obrazie pt. Bitwa pod Młynarzami. W 165 rocznicę tej bitwy przed budynkiem szkoły w Młynarzach odsłonięto pomnik upamiętniający to wydarzenie, ufundowany przez kombatantów AK, władze gminne i mieszkańców.
II wojna światowa od samego początku zapisała się krwawo dla mieszkańców gminy. Na parafialnym cmentarzu znajdują się mogiły pierwszych ofiar hitleryzmu.: rozstrzelanych w miejscu określonym potocznie jako „Wysoki Dział” mieszkańców okolicznych wsi oraz lotników z zalogi samolotu “Karaś” 41 Eskadry Rozpoznawczej Armii Modlin, którzy oddali życie w obronie naszych terenów podczas bojowego lotu nad wsią Modzele.
Zaprezentowane informacje o naszej gminie mogą posłużyć nawiązaniu trwałych kontaktów i korzystnej współpracy oraz stanowić zachętą do odwiedzenia choć raz naszej gminy jak też pobytów okresowych, a nawet stałych.
Demografia
Gminę Młynarze zamieszkuje 1698 mieszkańców, w tym 887 mężczyzn i 811 kobiet.
STATYSTYKA MIESZKAŃCÓW WEDŁUG WIEKU I PŁCI
| Wiek | Mężczyzn | Kobiet | Ogółem |
|----------|----------|--------|--------|
| 0-2 | 23 | 18 | 41 |
| 3 | 8 | 10 | 18 |
| 4-5 | 28 | 26 | 54 |
| 6 | 10 | 10 | 20 |
| 7 | 10 | 15 | 15 |
| 8-12 | 50 | 60 | 110 |
| 13-15 | 25 | 26 | 51 |
| 16-17 | 27 | 18 | 45 |
| 18 | 8 | 11 | 19 |
| 19-65 | 593 | 0 | 593 |
| 19-60 | 0 | 424 | 424 |
| >65 | 105 | 0 | 105 |
| >60 | 0 | 203 | 203 |
| ogółem | 887 | 811 | 1698 |
W roku 2022 urodziło się 14 osób, natomiast zmarło 11 osoby.
LICZBA LUDNOŚCI W PODZIALE NA POSZCZEGÓLNE SOLECTWA
| LP | Solectwo | Liczba mieszkańców |
|----|-------------------|--------------------|
| 1 | Długolęka-Koski | 19 |
| 2 | Długolęka Wielka | 80 |
| 3 | Gierwaty | 80 |
| 4 | Głażewo-Cholewy | 95 |
| 5 | Głażewo-Święszki | 139 |
| 6 | Kołaki | 109 |
| 7 | Młynarze | 273 |
| 8 | Modzele | 44 |
| 9 | Ochenki | 32 |
| 10 | Ogony | 142 |
| 11 | Rupin | 99 |
| 12 | Sadykierz | 164 |
| | Nazwa miejscowości | Liczba ludności |
|---|--------------------|-----------------|
| 13 | Sieluń | 258 |
| 14 | Strzemieczne-Oleksy| 122 |
| 15 | Załęże-Ponikiewka | 42 |
Na początku 2022 roku na terenie gminy było 100 osób zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni, w tym 45 kobiet. Z prawem do zasiłku 7 osób, w tym 2 kobiety. Do 30 roku życia było zarejestrowanych 39 osób. Długotrwałe bezrobotni 63 osób (powyżej 1 roku), powyżej 50 roku życia 16 osób.
Na koniec 2022 roku zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy było 85 osób w tym 42 kobiet, z prawem do zasiłku 9 osób, w tym 6 kobiet. Do 30 roku życia zarejestrowanych było 30 osób, powyżej 50 roku życia 12 osób – długotrwałe bezrobotnych.
**BUDŻET**
Budżet Gminy Młynarze w 2022 roku, który został przyjęty uchwałą Rady Gminy Młynarze nr XXIV/177/2021 z dnia 23.12.2021 roku i zakładał:
- uzyskanie dochodów w kwocie 7 874 382,00 zł;
- realizację wydatków na poziomie 7 874 382,00 zł;
- pozyskanie przychodów w kwocie 99 996,00 zł;
- realizację rozchodów na poziomie 99 996,00 zł.
W Gminie Młynarze dochody i wydatki zaplanowano na tożsamym poziomie. W rezultacie, Gmina zaplanowała przychody w kwocie umożliwiającej pokrycie rozchodów.
W 2022 roku dokonano łącznie 19 zmian budżetu, z czego 9 uchwałami Rady Gminy Młynarze i 10 zarządzeniami Wójta Młynarze, co przedstawia tabela poniżej.
Tabela 1: Wprowadzone zmiany w budżecie na 2022 rok.
| Lp. | Numer uchwały / zarządzenia | Dochody (w zł) | Wydatki (w zł) | Przychody (w zł) | Rozchody (w zł) |
|-----|-----------------------------|----------------|----------------|-----------------|----------------|
| | | zwiększenia | zmniejszenia | zwiększenia | zmniejszenia |
| 1 | 6/2022 | 0,00 | 0,00 | 4 590,00 | 4 590,00 |
| 2 | XXV/182/2022 | 5 565 215,00 | 57,00 | 6 530 468,29 | 11 500,00 |
| 3 | 9/2022 | 0,00 | 0,00 | 10 000,00 | 10 000,00 |
| 4 | XXVI/189/2022 | 726 828,00 | 407 274,00 | 553 421,78 | 162 867,78 |
| 5 | 15/2022 | 164 303,00 | 0,00 | 194 303,00 | 30 000,00 |
| 6 | 16/2022 | 0,00 | 0,00 | 61 550,00 | 61 550,00 |
| 7 | XXVII/200/2022 | 250 790,34 | 45 142,00 | 693 341,34 | 104 393,00 |
| 8 | 20/2022 | 155 526,00 | 0,00 | 155 526,00 | 0,00 |
| 9 | 21/2022 | 2 336,00 | 32 666,00 | 6 021,00 | 36 351,00 |
| 10 | XXVIII/206/2022 | 3 443 987,22 | 58 000,00 | 3 765 162,22 | 297 230,00 |
| 11 | 23/2022 | 7 069 49 | 0,00 | 11 069 49 | 4 000,00 |
| 12 | 26/2022 | 36 443,00 | 0,00 | 36 443,00 | 0,00 |
| 13 | XXIX/214/2022 | 184 990,00 | 24 130,00 | 266 427,00 | 105 567,00 |
| 14 | XXX/221/2022 | 994 500,00 | 0,00 | 994 500,00 | 0,00 |
| 15 | 30/2022 | 1 683,00 | 64 240,00 | 17 033,00 | 79 590,00 |
| 16 | XXXI/223/2022 | 8 143 308,28 | 8 287 836,22 | 7 933 995,23 | 8 673 693,33 |
| 17 | XXXII/30/2022 | 33 855,00 | 4 000,00 | 81 991,00 | 753 945,81 |
| 18 | XXXIII/236/2022 | 1 370 452,39 | 1 123 530,00 | 1 444 008,58 | 1 197 086,19 |
| 19 | 41/2022 | 186,83 | 0,00 | 3 389,83 | 3 203,00 |
| | RAZEM | 21 081 473,55 | 10 046 875,22 | 22 763 240,76 | 11 535 567,11 |
| | | | | | 1 570 474,10 |
| | | | | | 1 377 398,78 |
W wyniku wprowadzonych zmian w ciągu roku:
- plan dochodów wzrósł o 11 034 598,33 zł do kwoty 18 908 980,33 zł;
- plan wydatków wzrósł o 11 227 673,65 zł do kwoty 19 102 055,65 zł;
- plan przychodów wzrósł o 193 075,32 zł do kwoty 293 071,32 zł;
- plan rozchodów nie uległ zmianie.
Na dzień 31 grudnia 2022 roku budżet Gminy Młynarze zamknął się planowanym deficytem budżetowym w kwocie 193 075,32 zł stanowiącym różnicę między planem dochodów a planem wydatków.
W poniższym opisie wykonanie odnosi się do planowanych wartości na dzień 31 grudnia 2022 roku. Ponadto w celach porównawczych na wykresach przedstawiono wielkości dochodów i wydatków zrealizowanych w latach 2020-2021 i 2022 roku.
1.1. **Dane ogólne**
Syntetyczne zestawienie wartości dochodów, wydatków oraz wyniku finansowego wg planu na dzień 1 stycznia 2022 roku, planu na dzień 31 grudnia 2022 roku oraz wykonania za 2022 rok ujęto w ramach poniższej tabeli.
**Tabela 2: Podstawowe dane budżetowe.**
| Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) |
|------------------|-------------------------------|-------------------------------|------------------|-----------------------------------|
| Dochody | 7 874 382,00 | 18 908 980,33 | 17 982 766,04 | 95,10% |
| Wydatki | 7 874 382,00 | 19 102 055,65 | 17 355 950,57 | 90,86% |
| Wynik | 0,00 | -193 075,32 | 626 815,47 | - |
Deficyt został sfinansowany środkami pochodzącymi z:
- Niewykorzystanych środków na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikających z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust.1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków w kwocie 174 015,35 zł.
Porównanie salda budżetu planowanego i wykonanego na koniec 2022 roku na przestrzeni lat 2020-2021 ujęto na wykresie poniżej.
**Wykres 1: Wynik budżetu Gminy Młynarze w 2022 w porównaniu do lat 2020-2021.**
1.2. **DOCHODY OGÓŁEM**
Dochody budżetu Gminy w 2022 roku wyniosły 17 982 766,04 zł, a ich realizacja stanowiła 95,10% planu wynoszącego 18 908 980,33 zł. Realizację planu dochodów w 2022 roku przedstawiają tabele poniżej.
**Tabela 3: Realizacja planu dochodów w 2022 roku w Gminie Młynarze.**
| Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|-----------------------------------|-----------------------------|------------------------------|------------------|------------------------------------|--------------|
| Dochody bieżące | 7 874 382,00 | 13 207 510,33 | 12 943 158,61 | 98,00% | 71,98% |
| Dochody majątkowe | 0,00 | 5 701 470,00 | 5 039 607,43 | 88,39% | 28,02% |
| **RAZEM DOCHODY OGÓŁEM** | **7 874 382,00** | **18 908 980,33** | **17 982 766,04**| **95,10%** | **100,00%** |
**Tabela 4: Realizacja planu dochodów w 2022 roku w Gminie Młynarze według działów klasyfikacji budżetowej.**
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|---------|----------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------|------------------------------|------------------|------------------------------------|--------------|
| 758 | Różne rozliczenia | 2 275 034,00 | 7 281 785,00 | 7 332 620,43 | 100,70% | 40,78% |
| 756 | Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem | 3 087 606,00 | 6 029 923,57 | 5 883 629,20 | 97,57% | 32,72% |
| 855 | Rodzina | 1 714 000,00 | 1 575 757,00 | 1 565 548,32 | 99,35% | 8,71% |
| 853 | Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 0,00 | 1 187 809,90 | 1 172 727,47 | 98,73% | 6,52% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 390 900,00 | 615 207,00 | 514 903,12 | 83,70% | 2,86% |
| 010 | Rolnictwo i łowiectwo | 4 100,00 | 386 280,03 | 387 012,16 | 100,19% | 2,15% |
| 852 | Pomoc społeczna | 71 918,00 | 363 953,00 | 362 689,12 | 99,65% | 2,02% |
| 400 | Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę | 140 300,00 | 255 912,49 | 265 437,89 | 103,72% | 1,48% |
| 801 | Oświata i wychowanie | 62 625,00 | 948 401,76 | 246 777,11 | 26,02% | 1,37% |
| 750 | Administracja publiczna | 30 065,00 | 138 174,83 | 138 184,13 | 100,01% | 0,77% |
| 600 | Transport i łączność | 67 600,00 | 48 000,00 | 45 974,47 | 95,78% | 0,26% |
| 700 | Gospodarka mieszkaniowa | 29 442,00 | 38 442,00 | 30 847,11 | 80,24% | 0,17% |
| 854 | Edukacyjna opieka wychowawcza | 0,00 | 24 276,00 | 21 357,76 | 87,98% | 0,12% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 0,00 | 14 265,75 | 14 265,75 | 100,00% | 0,08% |
| 751 | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa | 792,00 | 792,00 | 792,00 | 100,00% | < 0,01% |
| **RAZEM DOCHODY OGÓŁEM** | **7 874 382,00** | **18 908 980,33** | **17 982 766,04** | **95,10%** | **100,00%** | |
1.3. **DOCHODY BIEŻĄCE**
W strukturze dochodów znaczący udział odgrywają dochody bieżące, które w 2022 roku zostały wykonane na poziomie 12 943 158,61 zł, tj. w 98,00% w stosunku do planu wynoszącego 13 207 510,33 zł. Wartości zrealizowanych w 2022 roku dochodów bieżących według głównych źródeł przedstawia poniższa tabela.
**Tabela 5: Realizacja planu dochodów bieżących w 2022 roku w Gminie Młynarze według działów klasyfikacji budżetowej.**
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|-------|------------------------------------------------------|-----------------------------|------------------------------|------------------|-----------------------------------|--------------|
| 756 | Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem | 3 087 606,00 | 6 029 923,57 | 5 883 629,20 | 97,57% | 44,55% |
| 758 | Różne rozliczenia | 2 275 034,00 | 2 361 785,00 | 2 412 620,43 | 102,15% | 18,27% |
| 855 | Rodzina | 1 714 000,00 | 1 575 757,00 | 1 565 548,32 | 99,35% | 11,85% |
| 853 | Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 0,00 | 1 187 809,90 | 1 172 727,47 | 98,73% | 8,88% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 390 900,00 | 542 600,00 | 442 295,69 | 81,51% | 3,35% |
| 010 | Rolnictwo i łowiectwo | 4 100,00 | 386 280,03 | 387 012,16 | 100,19% | 2,93% |
| 852 | Pomoc społeczna | 71 918,00 | 363 953,00 | 362 689,12 | 99,65% | 2,75% |
| 400 | Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę | 140 300,00 | 255 912,49 | 265 437,89 | 103,72% | 2,01% |
| 801 | Oświata i wychowanie | 62 625,00 | 286 538,76 | 246 777,11 | 86,12% | 1,87% |
| 750 | Administracja publiczna | 30 065,00 | 105 174,83 | 105 184,13 | 100,01% | 0,80% |
| 600 | Transport i łączność | 67 600,00 | 48 000,00 | 45 974,47 | 95,78% | 0,35% |
| 700 | Gospodarka mieszkaniowa | 29 442,00 | 38 442,00 | 30 847,11 | 80,24% | 0,23% |
| 854 | Edukacyjna opieka wychowawcza | 0,00 | 24 276,00 | 21 357,76 | 87,98% | 0,16% |
| 751 | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa | 792,00 | 792,00 | 792,00 | 100,00% | < 0,01% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 0,00 | 265,75 | 265,75 | 100,00% | < 0,01% |
**RAZEM DOCHODY BIEŻĄCE**
7 874 382,00
13 207 510,33
12 943 158,61
98,00%
100,00%
Wykres 3: Dochody bieżące budżetu Gminy Młynarze w 2022 roku wg działów w porównaniu do lat 2020-2021.
| Dział | 2020 | 2021 | 2022 |
|--------------------------------------------|--------|--------|--------|
| Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 1 172 727,47 zł | | |
| Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem | 5 883 629,20 zł | 3 269 066,06 zł | 2 797 281,90 zł |
| Różne rozliczenia | 2 412 620,43 zł | 3 104 284,38 zł | 2 459 998,13 zł |
| Rodzina | 1 565 548,32 zł | 2 849 730,81 zł | 2 962 911,08 zł |
| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 442 295,69 zł | 411 919,70 zł | 303 899,22 zł |
| Pozostałe dochody bieżące | 1 466 337,50 zł | 911 555,19 zł | 982 653,39 zł |
1.3.1. **DZIAŁ 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO**
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 386 280,03 zł, zaś zrealizowane w kwocie 387 012,16 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 100,19%. Środki te:
- w rozdziale 01095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 387 012,16 zł, co stanowi 100,19% planu rocznego wynoszącego 386 280,03 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 381 658,64 zł;
- wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze w kwocie 5 353,52 zł.
**Wykres 5:** Dochody bieżące w dziale Rolnictwo i łowiectwo w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
| Pozostała działalność | 2020 | 2021 | 2022 |
|-----------------------|------|------|------|
| | 351 148,03 zł | 357 587,38 zł | 387 012,16 zł |
1.3.2. **DZIAŁ 400 – WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ, GAZ I WODĘ**
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 255 912,49 zł, zaś zrealizowane w kwocie 265 437,89 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 103,72%. Środki te:
- w rozdziale 40002 Dostarczanie wody zrealizowano w kwocie 117 825,40 zł, co stanowi 106,82% planu rocznego wynoszącego 110 300,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z usług w kwocie 117 664,74 zł;
- wpływy z pozostalych odsetek w kwocie 160,66 zł.
- w rozdziale 40095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 147 612,49 zł, co stanowi 101,37% planu rocznego wynoszącego 145 612,49 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z różnych dochodów w kwocie 102 000,00 zł;
- środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 w kwocie 45 612,49 zł.
**Wykres 6: Dochody bieżące w dziale Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.**
| Dostarczanie wody | 2020 | 2021 | 2022 |
|------------------|------|------|------|
| | 94 617,40 zł | 108 814,63 zł | 117 825,40 zł |
| Pozostała działalność | 2020 | 2021 | 2022 |
|-----------------------|------|------|------|
| | 147 612,49 zł |
---
### 1.3.3. DZIAŁ 600 – TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 48 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 45 974,47 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 95,78%. Środki te:
- w rozdziale 60095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 45 974,47 zł, co stanowi 95,78% planu rocznego wynoszącego 48 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z różnych opłat w kwocie 45 974,47 zł.
**Wykres 7: Dochody bieżące w dziale Transport i łączność w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.**
| Pozostała działalność | 2020 | 2021 | 2022 |
|-----------------------|------|------|------|
| | 43 356,55 zł | 39 475,34 zł | 45 974,47 zł |
---
### 1.3.4. DZIAŁ 700 – GOSPODARKA MIESZKANIOWA
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 38 442,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 30 847,11 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 80,24%. Środki te:
• w rozdziale 70005 Gospodarka gruntami i nieruchomościami zrealizowano w kwocie 20 061,39 zł, co stanowi 93,96% planu rocznego wynoszącego 21 351,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
○ wpływy z usług w kwocie 10 202,79 zł;
○ wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze w kwocie 9 858,60 zł;
• w rozdziale 70007 Gospodarowanie mieszkaniowym zasobem gminy zrealizowano w kwocie 10 785,72 zł, co stanowi 63,11% planu rocznego wynoszącego 17 091,04 zł.
○ wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze w kwocie 7 091,04 zł;
○ wpływy z usług w kwocie 3 694,68 zł.
Wykres 8: Dochody bieżące w dziale Gospodarka mieszkaniowa w Gminie Mynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.3.5. DZIAŁ 750 – ADMINISTRACJA PUBLICZNA
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 105 174,83 zł, zaś zrealizowane w kwocie 105 184,13 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 100,01%. Środki te:
• w rozdziale 75011 Urzędy wojewódzkie zrealizowano w kwocie 30 184,13 zł, co stanowi 100,03% planu rocznego wynoszącego 30 174,83 zł. Na niniejszą wartość składają się:
○ dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 30 174,83 zł;
○ dochody jednostek samorządu terytorialnego związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami w kwocie 9,30 zł.
• w rozdziale 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) zrealizowano w kwocie 67 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 67 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
○ dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego w kwocie 67 000,00 zł.
• w rozdziale 75095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 8 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 8 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
○ dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 8 000,00 zł.
1.3.6. **DZIAŁ 751 – URZĘDY NACZELNYCH ORGANÓW WŁADZY PAŃSTWOWEJ, KONTROLI I OCHRONY PRAWA ORAZ SĄDOWNICTWA**
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 792,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 792,00 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 100,00%. Środki te:
- w rozdziale 75101 Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa zrealizowano w kwocie 792,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 792,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związku kom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 792,00 zł.
Wykres 10: Dochody bieżące w dziale Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.3.7. **DZIAŁ 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA**
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 265,75 zł, zaś zrealizowane w kwocie 265,75 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 100,00%. Środki te:
1.3.8. DZIAŁ 756 – DOCHODY OD OSÓB PRAWNYCH, OD OSÓB FIZYCZNYCH I OD INNYCH JEDNOSTEK NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ ORAZ WYDATKI ZWIĄZANE Z ICH POBOREM
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 6 029 923,57 zł, zaś zrealizowane w kwocie 5 883 629,20 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 97,57%. Środki te:
- w rozdziale 75615 Wpływy z podatku rolnego, podatku leśnego, podatku od czynności cywilnoprawnych, podatków i opłat lokalnych od osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych zrealizowano w kwocie 1 093 264,95 zł, co stanowi 100,09% planu rocznego wynoszącego 1 092 269,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z podatku od nieruchomości w kwocie 1 077 486,43 zł;
- wpływy z podatku leśnego w kwocie 8 208,00 zł;
- wpływy z podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 5 189,00 zł;
- wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat w kwocie 1 271,52 zł;
- wpływy z podatku rolnego w kwocie 622,00 zł;
- wpływy z podatku od środków transportowych w kwocie 456,00 zł;
- wpływy z tytułu kosztów egzekucyjnych, opłaty komorniczej i kosztów upomnień w kwocie 32,00 zł.
- w rozdziale 75616 Wpływy z podatku rolnego, podatku leśnego, podatku od spadków i darowizn, podatku od czynności cywilno-prawnych oraz podatków i opłat lokalnych od osób fizycznych zrealizowano w kwocie 803 377,42 zł, co stanowi 83,37% planu rocznego wynoszącego 963 635,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z podatku od środków transportowych w kwocie 270 201,00 zł;
- wpływy z podatku od nieruchomości w kwocie 242 433,40 zł;
- wpływy z podatku rolnego w kwocie 142 928,22 zł;
- wpływy z podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 85 763,89 zł;
- wpływy z podatku leśnego w kwocie 57 954,60 zł;
- wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat w kwocie 1 860,11 zł;
- wpływy z podatku od spadków i darowizn w kwocie 1 165,00 zł;
- wpływy z tytułu kosztów egzekucyjnych, opłaty komorniczej i kosztów upomnień w kwocie 1 071,20 zł.
- w rozdziale 75618 Wpływy z innych opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego na podstawie ustaw zrealizowano w kwocie 44 167,26 zł, co stanowi 141,56% planu rocznego wynoszącego 31 200,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w kwocie 24 549,45 zł;
- wpływy z części opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych w obrocie hurtowym w kwocie 9 940,81 zł;
- wpływy z opłaty skarbowej w kwocie 9 677,00 zł;
1.3.9. **DZIAŁ 758 – RÓŻNE ROZLICZENIA**
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 2 361 785,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 2 412 620,43 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 102,15%. Środki te:
- **w rozdziale 75801 Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego** zrealizowano w kwocie 1 739 135,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 1 739 135,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- subwencje ogólne z budżetu państwa w kwocie 1 739 135,00 zł.
- **w rozdziale 75807 Część wyrownawcza subwencji ogólnej dla gmin** zrealizowano w kwocie 578 139,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 578 139,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- subwencje ogólne z budżetu państwa w kwocie 578 139,00 zł.
- **w rozdziale 75814 Różne rozliczenia finansowe** zrealizowano w kwocie 65 835,43 zł, co stanowi 438,90% planu rocznego wynoszącego 15 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z pozostałych odsetek w kwocie 65 292,43 zł;
- wpływy z różnych dochodów w kwocie 543,00 zł.
- **w rozdziale 75831 Część równoważąca subwencji ogólnej dla gmin** zrealizowano w kwocie 29 511,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 29 511,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- subwencje ogólne z budżetu państwa w kwocie 29 511,00 zł.
1.3.10. DZIAŁ 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 286 538,76 zł, zaś zrealizowane w kwocie 246 777,11 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 86,12%. Środki te:
- w rozdziale 80101 Szkoły podstawowe zrealizowano w kwocie 152,81 zł, co stanowi 0,00% planu rocznego wynoszącego 0,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z różnych dochodów w kwocie 152,81 zł.
- w rozdziale 80104 Przedszkola zrealizowano w kwocie 82 203,00 zł, co stanowi 71,85% planu rocznego wynoszącego 114 413,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 74 788,00 zł;
- wpływy z opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego w kwocie 7 415,00 zł;
- w rozdziale 80148 Stolówki szkolne i przedszkolne zrealizowano w kwocie 88 789,00 zł, co stanowi 92,49% planu rocznego wynoszącego 96 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z opłat za korzystanie z wyżywienia w jednostkach realizujących zadania z zakresu wychowania przedszkolnego w kwocie 60 537,00 zł;
- wpływy z usług w kwocie 28 252,00 zł.
- w rozdziale 80153 Zapewnienie uczniom prawa do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych zrealizowano w kwocie 11 657,30 zł, co stanowi 95,94% planu rocznego wynoszącego 12 150,76 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 11 657,30 zł.
- w rozdziale 80195 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 63 975,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 63 975,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
dotacja celowa w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego w kwocie 63 975,00 zł.
Wykres 14: Dochody bieżące w dziale Oświata i wychowanie w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.3.11. DZIAŁ 852 – POMOC SPOŁECZNA
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 363 953,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 362 689,12 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 99,65%. Środki te:
- w rozdziale 85213 Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej zrealizowano w kwocie 3 509,94 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 3 510,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 3 509,94 zł.
- w rozdziale 85214 Zasiłki okresowe, celowe i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zrealizowano w kwocie 2 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 2 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 2 000,00 zł.
- w rozdziale 85216 Zasiłki stałe zrealizowano w kwocie 38 999,97 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 39 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 38 999,97 zł.
- w rozdziale 85219 Ośrodki pomocy społecznej zrealizowano w kwocie 50 645,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 50 645,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 50 645,00 zł.
- w rozdziale 85228 Usługi opiekunckie i specjalistyczne usługi opiekunckie zrealizowano w kwocie 1 654,13 zł, co stanowi 120,39% planu rocznego wynoszącego 1 374,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- wpływy z usług w kwocie 1 654,13 zł.
- w rozdziale 85230 Pomoc w zakresie dożywiania zrealizowano w kwocie 11 312,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 11 312,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 11 312,00 zł.
- w rozdziale 85295 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 254 568,08 zł, co stanowi 99,40% planu rocznego wynoszącego 256 112,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 254 568,08 zł.
1.3.12. DZIAŁ 853 – POZOSTAŁE ZADANIA W ZAKRESIE POLITYKI SPOŁECZNEJ
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 1 187 809,90 zł, zaś zrealizowane w kwocie 1 172 727,47 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 98,73%. Środki te:
- w rozdziale 85322 Fundusz Pracy zrealizowano w kwocie 570,00 zł, co stanowi 0,00% planu rocznego wynoszącego 0,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- środki z Funduszu Pracy otrzymane na realizację zadań wynikających z odrębnych ustaw w kwocie 570,00 zł.
- w rozdziale 85395 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 1 172 157,47 zł, co stanowi 98,68% planu rocznego wynoszącego 1 187 809,90 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 w kwocie 1 170 321,47 zł;
- środki z Funduszu Pomocy na finansowanie lub dofinansowanie zadań bieżących w zakresie pomocy obywatelom Ukrainy w kwocie 1 836,00 zł.
1.3.13. DZIAŁ 854 – EDUKACYJNA OPIEKA WYCHOWAWCZA
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 24 276,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 21 357,76 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 87,98%. Środki te:
- w rozdziale 85415 Pomoc materialna dla uczniów o charakterze socjalnym zrealizowano w kwocie 21 357,76 zł, co stanowi 87,98% planu rocznego wynoszącego 24 276,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) w kwocie 21 357,76 zł.
Wykres 17: Dochoły bieżące w dziale Edukacyjna opieka wychowawcza w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.3.14. DZIAŁ 855 – RODZINA
Dochoły bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 1 575 757,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 1 565 548,32 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 99,35%. Środki te:
- w rozdziale 85501 Świadczenie wychowawcze zrealizowano w kwocie 788 333,75 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 788 334,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na zadania bieżące z zakresu administracji rządowej zlecone gminom (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym), związane z realizacją świadczenia wychowawczego stanowiącego pomoc państwa w wychowywaniu dzieci w kwocie 788 333,75 zł.
• w rozdziale 85502 Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego zrealizowano w kwocie 764 663,42 zł, co stanowi 98,70% planu rocznego wynoszącego 774 760,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 763 409,60 zł;
- dochody jednostek samorządu terytorialnego związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami w kwocie 1 253,82 zł.
• w rozdziale 85503 Karta Dużej Rodziny zrealizowano w kwocie 550,55 zł, co stanowi 100,10% planu rocznego wynoszącego 550,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 550,00 zł;
- dochody jednostek samorządu terytorialnego związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami w kwocie 0,55 zł.
• w rozdziale 85513 Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby pobierające zasługi dla opiekunów zrealizowano w kwocie 12 000,60 zł, co stanowi 99,07% planu rocznego wynoszącego 12 113,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związkom powiatowo-gminnym) ustawami w kwocie 12 000,60 zł.
Wykres 18: Dochody bieżące w dziale Rodzina w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.3.15. DZIAŁ 900 – GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA
Dochody bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 542 600,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 442 295,69 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów bieżących wyniósł 81,51%. Środki te:
• w rozdziale 90002 Gospodarka odpadami komunalnymi zrealizowano w kwocie 349 115,70 zł, co stanowi 79,34% planu rocznego wynoszącego 440 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
o wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw w kwocie 349 115,70 zł.
• w rozdziale 90005 Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu zrealizowano w kwocie 22 500,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 22 500,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
o dotacja celowa otrzymana z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących w kwocie 22 500,00 zł.
• w rozdziale 90019 Wpływy i wydatki związane z gromadzeniem środków z opłat i kar za korzystanie ze środowiska zrealizowano w kwocie 1 795,38 zł, co stanowi 44,88% planu rocznego wynoszącego 4 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
o wpływy z różnych opłat w kwocie 1 795,38 zł.
• w rozdziale 90026 Pozostałe działania związane z gospodarką odpadami zrealizowano w kwocie 38 884,61 zł, co stanowi 106,83% planu rocznego wynoszącego 36 400,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
o środki otrzymane od pozostałych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych na realizację zadań bieżących jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych w kwocie 35 000,00 zł;
o wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat w kwocie 2 976,21 zł;
o wpływy z tytułu kosztów egzekucyjnych, opłaty komorniczej i kosztów upomnień w kwocie 908,40 zł.
• w rozdziale 90095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 30 000,00 zł, co stanowi 75,57% planu rocznego wynoszącego 39 700,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
o dotacja celowa otrzymana z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących w kwocie 30 000,00 zł;
1.4. **DOCHODY MAJĄTKOWE**
Dochody majątkowe Gminy Młynarze w 2022 roku zostały wykonane na poziomie 5 039 607,43 zł, tj. w 88,39% w stosunku do planu wynoszącego 5 701 470,00 zł. Strukturę zrealizowanych w 2022 roku dochodów majątkowych według głównych źródeł przedstawia poniższa tabela.
**Tabela 6: Realizacja planu dochodów majątkowych w 2022 roku w Gminie Młynarze według działów klasyfikacji budżetowej.**
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|-------|----------------------------------|-----------------------------|------------------------------|-----------------|-----------------------------------|--------------|
| 758 | Różne rozliczenia | 0,00 | 4 920 000,00 | 4 920 000,00 | 100,00% | 86,29% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 0,00 | 72 607,00 | 72 607,43 | 100,00% | 1,27% |
| 750 | Administracja publiczna | 0,00 | 33 000,00 | 33 000,00 | 100,00% | 0,58% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 0,00 | 14 000,00 | 14 000,00 | 100,00% | 0,25% |
| 801 | Oświata i wykowanie | 0,00 | 661 863,00 | 0,00 | 0,00% | 0,00% |
| | **RAZEM DOCHODY MAJĄTKOWE** | **0,00** | **5 701 470,00** | **5 039 607,43**| **88,39%** | **100,00%** |
Wykres 20: Dochody majątkowe budżetu Gminy Młynarze w 2022 roku wg działów w porównaniu do lat 2020-2021.
| Dział | 2020 | 2021 | 2022 |
|--------------------------------------------|--------|--------|------------|
| Administracja publiczna | 33 000,00 zł | | |
| Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 14 000,00 zł | 25 000,00 zł | |
| Różne rozliczenia | 1 957 508,00 zł | 1 800 000,00 zł | 4 920 000,00 zł |
| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 72 607,43 zł | 49 875,00 zł | 10 000,00 zł |
| Oświata i wychowanie | 84 734,00 zł | | |
| Pozostałe dochody majątkowe | | | |
Legend:
- 2020
- 2021
- 2022
1.4.1. **DZIAŁ 750 – ADMINISTRACJA PUBLICZNA**
Dochoły majątkowe w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 33 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 33 000,00 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów majątkowych wyniósł 100,00%. Środki te:
- w rozdziale 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) zrealizowano w kwocie 33 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 33 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa w ramach programów finansowych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego w kwocie 33 000,00 zł.
1.4.2. **DZIAŁ 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA**
Dochoły majątkowe w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 14 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 14 000,00 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów majątkowych wyniósł 100,00%. Środki te:
- w rozdziale 75412 Ochotnicze straże pożarne zrealizowano w kwocie 14 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 14 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- dotacja celowa otrzymana z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań inwestycyjnych i zakupów inwestycyjnych w kwocie 14 000,00 zł.
1.4.3. **DZIAŁ 758 – RÓŻNE ROZLICZENIA**
Dochoły majątkowe w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 4 920 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 4 920 000,00 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów majątkowych wyniósł 100,00%. Środki te:
- w rozdziale 75816 Wpływy do rozliczenia zrealizowano w kwocie 4 920 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 4 920 000,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- środki otrzymane z Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych na realizację zadań inwestycyjnych w kwocie 4 920 000,00 zł.
1.4.4. **DZIAŁ 801 – OŚWIATO I WYCHOWANIE**
Dochoły majątkowe w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 661 863,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 0,00 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów majątkowych wyniósł 0,00%. Środki te:
- w rozdziale 80101 Szkoły podstawowe w kwocie 661 863,00 zł;
1.4.5. **DZIAŁ 900 – GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA**
Dochoły majątkowe w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 72 607,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 72 607,43 zł, w rezultacie stopień realizacji dochodów majątkowych wyniósł 100,00%. Środki te:
- w rozdziale 90095 Pozostała działalność zrealizowano w kwocie 72 607,43 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 72 607,00 zł. Na niniejszą wartość składają się:
- środki na dofinansowanie własnych inwestycji gmin, powiatów (związków gmin, związków powiatowo-gminnych, związków powiatów), samorządów województw, pozyskane z innych źródeł w kwocie 72 607,43 zł.
1.5. **Wydatki ogółem**
Wydatki budżetu Gminy w 2022 roku wyniosły 17 355 950,57 zł, a ich realizacja wyniosła 90,86% planu wynoszącego 19 102 055,65 zł. Realizację planu wydatków w 2022 roku przedstawiają tabele poniżej.
**Tabela 7: Realizacja planu wydatków w 2022 roku w Gminie Młynarze.**
| Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|----------------------------------|-----------------------------|------------------------------|-----------------|-----------------------------------|--------------|
| Wydatki bieżące | 7 474 382,00 | 12 424 305,65 | 10 969 446,00 | 88,29% | 63,20% |
| Wydatki majątkowe | 400 000,00 | 6 677 750,00 | 6 386 504,57 | 95,64% | 36,80% |
| **RAZEM WYDATKI OGÓŁEM** | **7 874 382,00** | **19 102 055,65** | **17 355 950,57**| **90,86%** | **100,00%** |
**Tabela 8: Realizacja planu wydatków ogółem w 2022 roku w Gminie Młynarze według działów klasyfikacji budżetowej.**
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|--------------------------------|----------------------------------|-----------------------------|------------------------------|-----------------|-----------------------------------|--------------|
| 600 | Transport i łączność | 225 000,00 | 5 816 000,00 | 5 651 450,24 | 97,17% | 32,56% |
| 801 | Oświata i wychowanie | 2 597 440,00 | 3 996 006,82 | 3 572 776,82 | 89,41% | 20,59% |
| 750 | Administracja publiczna | 1 799 713,00 | 2 565 938,73 | 2 202 448,43 | 85,83% | 12,69% |
| 855 | Rodzina | 1 767 260,00 | 1 632 073,00 | 1 610 421,12 | 98,67% | 9,28% |
| 853 | Pozostale zadania w zakresie polityki społecznej | 0,00 | 1 196 052,00 | 1 172 157,47 | 98,00% | 6,75% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 483 600,00 | 1 095 126,82 | 892 504,81 | 81,50% | 5,14% |
| 852 | Pomoc społeczna | 371 160,00 | 764 979,00 | 722 972,56 | 94,51% | 4,17% |
| 010 | Rolnictwo i łowiectwo | 127 917,00 | 688 541,03 | 648 039,08 | 94,12% | 3,73% |
| 921 | Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 202 000,00 | 503 000,00 | 306 899,99 | 61,01% | 1,77% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 158 600,00 | 268 347,53 | 216 389,06 | 80,64% | 1,25% |
| 700 | Gospodarka mieszkaniowa | 46 500,00 | 190 900,00 | 124 684,12 | 65,31% | 0,72% |
| 400 | Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę | 0,00 | 145 612,49 | 71 612,49 | 49,18% | 0,41% |
| 757 | Obsługa długu publicznego | 11 000,00 | 100 000,00 | 69 550,72 | 69,55% | 0,40% |
| 758 | Różne rozliczenia | 42 300,00 | 62 300,00 | 28 321,20 | 45,46% | 0,16% |
| 854 | Edukacyjna opieka wychowawcza | 7 000,00 | 29 276,00 | 26 697,20 | 91,19% | 0,15% |
| 851 | Ochrona zdrowia | 18 900,00 | 22 910,23 | 22 333,26 | 97,48% | 0,13% |
| 710 | Działalność usługowa | 13 200,00 | 15 200,00 | 11 100,00 | 73,03% | 0,06% |
| 926 | Kultura fizyczna | 2 000,00 | 9 000,00 | 4 800,00 | 53,33% | 0,03% |
| 751 | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa | 792,00 | 792,00 | 792,00 | 100,00% | < 0,01% |
| **RAZEM WYDATKI OGÓŁEM** | **7 874 382,00** | **19 102 055,65** | **17 355 950,57** | **90,86%** | **100,00%** | |
1.6. **WYDATKI BIEŻĄCE**
W 2022 roku wydatki bieżące zostały wykonane na poziomie 10 969 446,00 zł, tj. w 88,29% w stosunku do planu po zmianach wynoszącego 12 424 305,65 zł. Wartości zrealizowanych w 2022 roku wydatków bieżących według działów przedstawia tabela poniżej.
**Tabela 9: Realizacja planu wydatków bieżących w 2022 roku w Gminie Młynarze według działów klasyfikacji budżetowej.**
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|-------|------------------------------------------------------|-----------------------------|------------------------------|------------------|-----------------------------------|--------------|
| 801 | Oświata i wychowanie | 2 347 440,00 | 3 696 006,82 | 3 284 145,69 | 88,86% | 29,94% |
| 750 | Administracja publiczna | 1 799 713,00 | 2 477 938,73 | 2 145 531,76 | 86,59% | 19,56% |
| 855 | Rodzina | 1 767 260,00 | 1 632 073,00 | 1 610 421,12 | 98,67% | 14,68% |
| 853 | Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 0,00 | 1 196 052,00 | 1 172 157,47 | 98,00% | 10,69% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 483 600,00 | 977 626,82 | 775 567,66 | 79,33% | 7,07% |
| 852 | Pomoc społeczna | 371 160,00 | 764 979,00 | 722 972,76 | 94,51% | 6,59% |
| 010 | Rolnictwo i łowiectwo | 127 917,00 | 512 541,03 | 474 478,11 | 92,57% | 4,33% |
| 921 | Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 200 000,00 | 203 000,00 | 182 177,99 | 89,74% | 1,66% |
| 600 | Transport i łączność | 125 000,00 | 272 000,00 | 168 149,95 | 61,82% | 1,53% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 108 600,00 | 198 097,53 | 153 738,02 | 77,61% | 1,40% |
| 400 | Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę | 0,00 | 145 612,49 | 71 612,49 | 49,18% | 0,65% |
| 757 | Obsługa długu publicznego | 11 000,00 | 100 000,00 | 69 550,72 | 69,55% | 0,63% |
| 700 | Gospodarka mieszkaniowa | 46 500,00 | 108 900,00 | 44 898,80 | 41,23% | 0,41% |
| 758 | Różne rozliczenia | 42 300,00 | 62 300,00 | 28 321,20 | 45,46% | 0,26% |
| 854 | Edukacyjna opieka wychowawcza | 7 000,00 | 29 276,00 | 26 697,20 | 91,19% | 0,24% |
| 851 | Ochrona zdrowia | 18 900,00 | 22 910,23 | 22 333,26 | 97,48% | 0,20% |
| 710 | Działalność usługowa | 13 200,00 | 15 200,00 | 11 100,00 | 73,03% | 0,10% |
| 926 | Kultura fizyczna | 2 000,00 | 9 000,00 | 4 800,00 | 53,33% | 0,04% |
| 751 | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa | 792,00 | 792,00 | 792,00 | 100,00% | < 0,01% |
**RAZEM WYDATKI BIEŻĄCE**
7 474 382,00
12 424 305,65
10 969 446,00
88,29%
100,00%
1.6.1. **DZIAŁ 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO**
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 512 541,03 zł, zaś zrealizowane w kwocie 474 478,11 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 92,57%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 01030 Izby rolnicze wydatkowano kwotę 2 708,20 zł, co stanowi 75,23% planu rocznego wynoszącego 3 600,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- wpłaty gmin na rzecz izb rolniczych w wysokości 2% uzyskanych wpływów z podatku rolnego w kwocie 2 708,20 zł.
- w rozdziale 01043 Infrastruktura wodociągowa wsi wydatkowano kwotę 90 111,27 zł, co stanowi 71,09% planu rocznego wynoszącego 126 761,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- zakup usług remontowych w kwocie 46 610,01 zł;
- zakup usług pozostałych w kwocie 17 993,80 zł;
- różne opłaty i składki w kwocie 15 572,01 zł;
- zakup energii w kwocie 8 869,44 zł;
- zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 1 066,01 zł.
- w rozdziale 01095 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 381 658,64 zł, co stanowi 99,86% planu rocznego wynoszącego 382 180,03 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- różne opłaty i składki w kwocie 374 175,13 zł (akcyza)
- wynagrodzenia bezosobowe w kwocie 3 597,86 zł;
- zakup usług pozostałych w kwocie 2 569,33 zł;
- składki na ubezpieczenia społeczne w kwocie 615,23 zł;
- zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 612,95 zł;
- składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy w kwocie 88,14 zł.
1.6.2. **DZIAŁ 400 – WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ, GAZ I WODĘ**
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 145 612,49 zł, zaś zrealizowane w kwocie 71 612,49 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 49,18%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 40095 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 71 612,49 zł, co stanowi 49,18% planu rocznego wynoszącego 145 612,49 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- różne opłaty i składki w kwocie 44 718,13 zł;
- zakup usług pozostałych w kwocie 26 023,18 zł;
- zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 871,18 zł.
**Wykres 25:** Wydatki bieżące w dziale Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.6.3. **DZIAŁ 600 – TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ**
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 272 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 168 149,95 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 61,82%. Środki te przeznaczono następująco:
• w rozdziale 60016 Drogi publiczne gminne wydatkowano kwotę 168 149,95 zł, co stanowi 62,39% planu rocznego wynoszącego 269 500,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
○ zakup usług remontowych w kwocie 67 904,61 zł;
○ zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 58 236,00 zł;
○ zakup usług pozostałych w kwocie 39 605,20 zł;
○ różne opłaty i składki w kwocie 2 404,14 zł.
• w rozdziale 60095 Pozostała działalność zaplanowano 2 500,00 zł;
Wykres 30: Wydatki bieżące w dziale Transport i łączność w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.6.4. DZIAŁ 700 – GOSPODARKA MIESZKANIOWA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 108 900,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 44 898,80 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 41,23%. Środki te przeznaczono następująco:
• w rozdziale 70005 Gospodarka gruntami i nieruchomościami wydatkowano kwotę 42 768,20 zł, co stanowi 41,16% planu rocznego wynoszącego 103 900,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
○ zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 29 172,02 zł;
○ zakup usług pozostałych w kwocie 6 970,32 zł;
○ zakup energii w kwocie 3 529,19 zł;
○ różne opłaty i składki w kwocie 1 805,17 zł;
○ zakup usług remontowych w kwocie 1 291,50 zł.
• w rozdziale 70007 Gospodarowanie mieszkaniowym zasobem gminy wydatkowano kwotę 2 130,60 zł, co stanowi 42,61% planu rocznego wynoszącego 5 000,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
○ zakup usług pozostałych w kwocie 2 130,60 zł.
1.6.5. **DZIAŁ 710 – DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA**
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 15 200,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 11 100,00 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 73,03%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 71004 Plany zagospodarowania przestrzennego wydatkowano kwotę 11 100,00 zł, co stanowi 76,55% planu rocznego wynoszącego 14 500,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- zakup usług pozostałych w kwocie 11 100,00 zł.
- w rozdziale 71095 Pozostała działalność zaplanowano 700,00 zł;
**Wykres 32: Wydatki bieżące w dziale Działalność usługowa w Gminie Mlynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.**
1.6.6. **DZIAŁ 750 – ADMINISTRACJA PUBLICZNA**
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 2 477 938,73 zł, zaś zrealizowane w kwocie 2 145 531,76 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 86,59%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 75011 Urzędy wojewódzkie wydatkowano kwotę 30 174,83 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 30 174,83 zł (zadanie zlecone). Została wydatkowana na:
● w rozdziale 75022 Rady gmin (miast i miast na prawach powiatu) wydatkowano kwotę 151 347,64 zł, co stanowi 79,91% planu rocznego wynoszącego 189 400,00 zł tj. wydatkowano na:
● w rozdziale 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) wydatkowano kwotę 1 917 129,91 zł, co stanowi 87,08% planu rocznego wynoszącego 2 201 563,90 zł i została wydatkowana na:
● w rozdziale 75075 Promocja jednostek samorządu terytorialnego wydatkowano kwotę 3 961,88 zł, co stanowi 66,03% planu rocznego wynoszącego 6 000,00 zł i zostały przeznaczone na:
● w rozdziale 75095 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 42 917,50 zł, co stanowi 84,48% planu rocznego wynoszącego 50 800,00 zł tj. wydatkowano na:
### 1.6.7. DZIAŁ 751 – URZĘDY NACZELNYCH ORGANÓW WŁADZY PAŃSTWOWEJ, KONTROLI I OCHRONY PRAWA ORAZ SĄDOWNICTWA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 792,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 792,00 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 100,00%. Środki te przeznaczono następująco:
- Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa
- w rozdziale 75101 Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa wydatkowano kwotę 792,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 792,00 zł.
**Wykres 33:** Wydatki bieżące w dziale Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
### 1.6.8. DZIAŁ 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 198 097,53 zł, zaś zrealizowane w kwocie 153 738,02 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 77,61%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 75412 Ochotnicze straże pożarne wydatkowano kwotę 144 361,77 zł, co stanowi 76,86% planu rocznego wynoszącego 187 831,78 zł.
**Wykres 26:** Wydatki bieżące w dziale Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
### 1.6.9. DZIAŁ 757 – OBSŁUGA DŁUGU PUBLICZNEGO
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 100 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 69 550,72 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 69,55%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 75702 Obsługa papierów wartościowych, kredytów i pożyczek oraz innych zobowiązań jednostek samorządu terytorialnego zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyty i pożyczki wydatkowano kwotę 69 550,72 zł, co stanowi 69,55% planu rocznego wynoszącego 100 000,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- odsetki od samorządowych papierów wartościowych lub zaciągniętych przez jednostkę samorządu terytorialnego kredytów i pożyczek w kwocie 69 550,72 zł.
1.6.10. DZIAŁ 758 – RÓŻNE ROZLICZENIA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 62 300,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 28 321,20 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 45,46%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 75814 Różne rozliczenia finansowe wydatkowano kwotę 28 321,20 zł, co stanowi 64,37% planu rocznego wynoszącego 44 000,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- zakup usług pozostałych w kwocie 28 321,20 zł.
- w rozdziale 75818 Rezerwy ogólne i celowe zaplanowano 18 300,00 zł;
1.6.11. DZIAŁ 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 3 696 006,82 zł, zaś zrealizowane w kwocie 3 284 145,69 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 88,86%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 80101 Szkoły podstawowe wydatkowano kwotę 2 256 510,86 zł, co stanowi 86,27% planu rocznego wynoszącego 2 615 530,75 zł.
- w rozdziale 80103 Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych wydatkowano kwotę 85 462,47 zł, co stanowi 88,49% planu rocznego wynoszącego 96 584,00 zł.
- w rozdziale 80104 Przedszkola wydatkowano kwotę 445 428,26 zł, co stanowi 96,42% planu rocznego wynoszącego 461 966,00 zł.
- w rozdziale 80113 Dowożenie uczniów do szkół wydatkowano kwotę 138 667,00 zł, co stanowi 94,98% planu rocznego wynoszącego 146 000,00 zł.
- w rozdziale 80146 Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli wydatkowano kwotę 7 554,57 zł, co stanowi 75,55% planu rocznego wynoszącego 10 000,00 zł.
- w rozdziale 80148 Stołówki szkolne i przedszkolne wydatkowano kwotę 93 114,77 zł, co stanowi 87,84% planu rocznego wynoszącego 106 000,00 zł.
- w rozdziale 80149 Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego wydatkowano kwotę 26 110,40 zł, co stanowi 92,80% planu rocznego wynoszącego 28 135,25 zł.
- w rozdziale 80150 Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży w szkołach podstawowych wydatkowano kwotę 145 642,75 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 145 642,75 zł.
- w rozdziale 80153 Zapewnienie uczniom prawa do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych wydatkowano kwotę 11 657,30 zł, co stanowi 95,94% planu rocznego wynoszącego 12 150,76 zł.
- w rozdziale 80195 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 73 997,31 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 73 997,31 zł.
Wykres 36: Wydatki bieżące w dziale Oświata i wychowanie w Gminie Mlynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.6.12. DZIAŁ 851 – OCHRONA ZDROWIA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 22 910,23 zł, zaś zrealizowane w kwocie 22 333,26 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 97,48%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 85153 Zwalczanie narkomanii wydatkowano kwotę 7 540,00 zł, co stanowi 96,17% planu rocznego wynoszącego 7 840,00 zł.
- w rozdziale 85154 Przeciwdziałanie alkoholizmowi wydatkowano kwotę 14 793,26 zł, co stanowi 98,16% planu rocznego wynoszącego 15 070,23 zł.
Wykres 37: Wydatki bieżące w dziale Ochrona zdrowia w Gminie Mlynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.6.13. DZIAŁ 852 – POMOC SPOŁECZNA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 764 979,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 722 972,56 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 94,51%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 85202 Domy pomocy społecznej zaplanowano 1 200,00 zł;
- w rozdziale 85203 Ośrodki wsparcia wydatkowano kwotę 11 232,58 zł, co stanowi 99,03% planu rocznego wynoszącego 11 343,00 zł.
- w rozdziale 85205 Zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wydatkowano kwotę 294,00 zł, co stanowi 21,78% planu rocznego wynoszącego 1 350,00 zł.
- w rozdziale 85213 Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacone za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej wydatkowano kwotę 3 509,94 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 3 510,00 zł.
- w rozdziale 85214 Zasiłki okresowe, celowe i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wydatkowano kwotę 5 975,57 zł, co stanowi 54,32% planu rocznego wynoszącego 11 000,00 zł
- w rozdziale 85215 Dodatki mieszkaniowe zaplanowano 1 000,00 zł;
- w rozdziale 85216 Zasiłki stałe wydatkowano kwotę 38 999,97 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 39 000,00 zł.
- w rozdziale 85219 Ośrodki pomocy społecznej wydatkowano kwotę 385 257,76 zł, co stanowi 93,47% planu rocznego wynoszącego 412 173,00 zł.
- w rozdziale 85228 Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze wydatkowano kwotę 8 270,66 zł, co stanowi 98,79% planu rocznego wynoszącego 8 372,00 zł.
- w rozdziale 85230 Pomoc w zakresie dożywiania wydatkowano kwotę 14 864,00 zł, co stanowi 87,85% planu rocznego wynoszącego 16 919,00 zł.
- w rozdziale 85295 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 254 568,08 zł, co stanowi 98,25% planu rocznego wynoszącego 259 112,00 zł.
1.6.14. DZIAŁ 853 – POZOSTAŁE ZADANIA W ZAKRESIE POLITYKI SPOŁECZNEJ
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 1 196 052,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 1 172 157,47 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 98,00%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 85395 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 1 172 157,47 zł, co stanowi 98,00% planu rocznego wynoszącego 1 196 052,00 zł
1.6.15. DZIAŁ 854 – EDUKACYJNA OPIEKA WYCHOWAWCZA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 29 276,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 26 697,20 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 91,19%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 85415 Pomoc materialna dla uczniów o charakterze socjalnym wydatkowano kwotę 26 697,20 zł, co stanowi 91,19% planu rocznego wynoszącego 29 276,00 zł. Niniejsza wartość została wydatkowana na:
- stypendia dla uczniów w kwocie 26 697,20 zł.
1.6.16. DZIAŁ 855 – RODZINA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 1 632 073,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 1 610 421,12 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 98,67%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 85501 Świadczenie wychowawcze wydatkowano kwotę 804 595,69 zł, co stanowi 99,85% planu rocznego wynoszącego 805 822,00 zł,
- w rozdziale 85502 Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego wydatkowano kwotę 783 562,33 zł, co stanowi 98,44% planu rocznego wynoszącego 795 945,00 zł,
- w rozdziale 85503 Karta Dużej Rodziny wydatkowano kwotę 550,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 550,00 zł,
- w rozdziale 85504 Wspieranie rodziny wydatkowano kwotę 9 712,50 zł, co stanowi 55,05% planu rocznego wynoszącego 17 643,00 zł,
- w rozdziale 85513 Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacone za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby pobierające zasiłki dla opiekunów wydatkowano kwotę 12 000,60 zł, co stanowi 99,07% planu rocznego wynoszącego 12 113,00 zł,
1.6.17. DZIAŁ 900 – GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 977 626,82 zł, zaś zrealizowane w kwocie 775 567,66 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 79,33%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 90002 Gospodarka odpadami komunalnymi wydatkowano kwotę 510 705,83 zł, co stanowi 94,58% planu rocznego wynoszącego 540 000,00 zł;
- w rozdziale 90003 Oczyszczanie miast i wsi zaplanowano 2 000,00 zł;
- w rozdziale 90004 Utrzymanie zieleni w miastach i gminach wydatkowano kwotę 2 022,91 zł, co stanowi 36,12% planu rocznego wynoszącego 5 600,00 zł;
- w rozdziale 90005 Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu wydatkowano kwotę 45 000,00 zł, co stanowi 52,33% planu rocznego wynoszącego 86 000,00 zł;
- w rozdziale 90015 Oświetlenie ulic, placów i dróg wydatkowano kwotę 105 067,52 zł, co stanowi 70,98% planu rocznego wynoszącego 148 026,82 zł;
- w rozdziale 90026 Pozostałe działania związane z gospodarką odpadami wydatkowano kwotę 50 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 50 000,00 zł;
- w rozdziale 90095 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 62 771,40 zł, co stanowi 42,99% planu rocznego wynoszącego 146 000,00 zł.
1.6.18. DZIAŁ 921 – KULTURA I OCHRONA DZIEDZICTWA NARODOWEGO
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 203 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 182 177,99 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 89,74%. Środki te przeznaczono następująco:
- w rozdziale 92109 Domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby wydatkowano kwotę 12 177,99 zł, co stanowi 36,90% planu rocznego wynoszącego 33 000,00 zł
- w rozdziale 92116 Biblioteki wydatkowano kwotę 140 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 140 000,00 zł
- w rozdziale 92120 Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami wydatkowano kwotę 30 000,00 zł, co stanowi 100,00% planu rocznego wynoszącego 30 000,00 zł.
1.6.19. DZIAŁ 926 – KULTURA FIZYCZNA
Wydatki bieżące w ramach działu zostały zaplanowane w kwocie 9 000,00 zł, zaś zrealizowane w kwocie 4 800,00 zł, w rezultacie stopień realizacji wydatków bieżących wyniósł 53,33%. W rozdziale 92695 Pozostała działalność wydatkowano kwotę 4 800,00 zł, co stanowi 53,33% planu rocznego wynoszącego 9 000,00 zł zakup materiałów i wyposażenia w kwocie 4 800,00 zł;
Wykres 44: Wydatki bieżące w dziale Kultura fizyczna w Gminie Młynarze wg rozdziałów w porównaniu do lat 2020-2021.
1.7. WYDATKI MAJĄTKOWE
Wydatki majątkowe Gminy Młynarze w 2022 roku zostały wykonane na poziomie 6 386 504,57 zł, tj. w 95,64% w stosunku do planu po zmianach wynoszącego 6 677 750,00 zł. Wartości zrealizowanych w 2022 roku wydatków majątkowych według działów przedstawia tabela poniżej.
Tabela 10: Realizacja planu wydatków majątkowych w 2022 roku w Gminie Młynarze wg działów klasyfikacji budżetowej.
| Dział | Wyszczególnienie | Plan na 1.01.2022 r. (w zł) | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) | Udział (w %) |
|-------|----------------------------------|-----------------------------|------------------------------|-----------------|-----------------------------------|--------------|
| 600 | Transport i łączność | 100 000,00 | 5 544 000,00 | 5 483 300,29 | 98,91% | 85,86% |
| 801 | Oświata i wychowanie | 250 000,00 | 300 000,00 | 288 631,13 | 96,21% | 4,52% |
| 010 | Rolnictwo i łowiectwo | 0,00 | 176 000,00 | 173 560,97 | 98,61% | 2,72% |
| 921 | Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 0,00 | 300 000,00 | 124 722,00 | 41,57% | 1,95% |
| 900 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 0,00 | 117 500,00 | 116 937,15 | 99,52% | 1,83% |
| 700 | Gospodarka mieszkaniowa | 0,00 | 82 000,00 | 79 785,32 | 97,30% | 1,25% |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 50 000,00 | 70 250,00 | 62 651,04 | 89,18% | 0,98% |
| 750 | Administracja publiczna | 0,00 | 88 000,00 | 56 916,67 | 64,68% | 0,89% |
| | **Razem wydatki majątkowe** | **400 000,00** | **6 677 750,00** | **6 386 504,57**| **95,64%** | **100,00%** |
Realizacja planu zadań inwestycyjnych w 2022 roku w Gminie Młynarze.
| Dział | Rozdział | Wyszczególnienie | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) |
|-------|----------|----------------------------------------------------------------------------------|------------------------------|-----------------|-----------------------------------|
| 010 | 01043 | Dostawa i montaż agregatu prądowłoczącego do Stacji Uzdarniania Wody w Młynarzach | 105 000,00 | 102 560,97 | 97,69 |
| 010 | 01043 | Modernizacja sieci wodociągowej na terenie gminy Młynarze | 71 000,00 | 71 000,00 | 100,00 |
| 600 | 60016 | Modernizacja drogi gminnej | 175 000,00 | 164 228,86 | 93,85 |
| 600 | 60016 | Przebudowa dróg gminnych wraz z zakupem sprzętu do ich utrzymania | 19 000,00 | 5 531,00 | 29,11 |
| 600 | 60016 | Przebudowa dróg o znaczeniu strategicznym na terenie Gminy Młynarze | 5 350 000,00 | 5 313 540,43 | 99,32 |
| 700 | 70005 | Zakup nieruchomości zabudowanej(Dz.Nr Ewid.251 i 252) położonej w obrębnie wsi Głązewo-Cholewy | 82 000,00 | 79 785,32 | 97,30 |
| 750 | 75095 | Modernizacja budynków użyteczności publicznej | 29 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 750 | 75095 | Wpłata Gminy Młynarze na rzecz Związku Gmin Ziemi Makowskiej na dofinansowanie zadania inwestycyjnego pn.Modernizacja i poprawa bezpieczeństwa infrastruktury drogowej poprzez budowę ścieżek rowerowych na terenie powiatu makowskiego | 26 000,00 | 23 916,67 | 91,99 |
| 750 | 75023 | Zakup urządzenia wielofunkcyjnego w ramach realizacji projektu grantowego „Cyfrowa gmina” | 33 000,00 | 33 000,00 | 100,00 |
| 754 | 75412 | Dotacja dla OSP Ogony na termomodernizację strażnicy OSP Ogony | 3 300,00 | 3 300,00 | 100,00 |
| Dział | Rozdział | Wyszczególnienie | Plan na 31.12.2022 r. (w zł) | Wykonanie (w zł) | Realizacja planu po zmianach (w %) |
|-------|----------|---------------------------------------------------------------------------------|------------------------------|------------------|-----------------------------------|
| 754 | 75412 | Dotacja dla OSP Rupin na wykonanie instalacji ogniw fotowoltaicznych na dachu strażniczy OSP Rupin | 4 650,00 | 4 650,00 | 100,00 |
| 754 | 75412 | Dotacja dla OSP Załęże Ponikiewka na wykonanie elewacji budynku strażnicy OSP Załęże Ponikiewka | 3 300,00 | 3 300,00 | 100,00 |
| 754 | 75412 | Remont i modernizacja remizy OSP w Sieluniu | 59 000,00 | 51 401,04 | 87,12 |
| 801 | 80101 | Termomodernizacja Budynku Szkoły Podstawowej w Młynarzach | 300 000,00 | 288 631,13 | 96,21 |
| 900 | 90015 | Rozbudowa i modernizacja linii oświetlenia ulicznego na terenie gminy. | 19 000,00 | 18 819,00 | 99,05 |
| 900 | 90095 | Rozbudowa Ścieżki Przyrodniczo-Edukacyjnej w Młynarzach na placu gminnym | 98 500,00 | 98 118,15 | 99,61 |
| 921 | 92109 | Budowa świetlicy wiejskiej przy budynku Urzędu Gminy w Młynarzach na działce nr ew. 51/2 w miejscowości Młynarze gm. Młynarze wraz z modernizacja istniejącego budynku Urzędu Gminy | 300 000,00 | 124 722,00 | 41,57 |
**Razem wydatki inwestycyjne**
| | 6 677 750,00 | 6 386 504,57 | 95,64 |
Wykres 45: Wydatki majątkowe budżetu Gminy Młynarze w 2022 roku wg działów w porównaniu do lat 2020-2021.
| Dział | 2020 | 2021 | 2022 |
|--------------------------------------------|--------|--------|--------|
| Drogi publiczne gminne | 605 320,23 zł | 2 060 148,82 zł | 5 483 300,29 zł |
| Szkoły podstawowe | 1 147 995,00 zł | 288 631,13 zł |
| Infrastruktura wodociągowa wsi | | 173 560,97 zł |
| Domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby | 89 706,85 zł | 124 722,00 zł |
| Pozostała działalność | 66 500,01 zł | 98 118,15 zł |
| Pozostałe wydatki majątkowe | 58 574,20 zł | 145 880,00 zł | 218 172,03 zł |
Wykres 46: Struktura wydatków majątkowych wg działów Gminy Młynarze w 2022 w porównaniu do lat 2020-2021.
| Wykonanie 2020 | Wykonanie 2021 |
|----------------|----------------|
| Transport i łączność (70,76%) | Transport i łączność (57,54%) |
| Oświata i wychowanie (13,23%) | Oświata i wychowanie (31,73%) |
| Kultura i ochrona dziedzictwa (9,69%) | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska (4,93%) |
| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska (1,07%) | Rolnictwo i łowiectwo (0,61%) |
| Administracja publiczna (0,00%) | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona zdrowia (0,00%) |
| Pozostałe (0,00%) | Pozostałe (0,00%) |
| Wykonanie 2022 |
|----------------|
| Transport i łączność (85,86%) |
| Oświata i wychowanie (3,12%) |
| Rolnictwo i łowiectwo (4,52%) |
| Kultura i ochrona dziedzictwa (0,00%) |
| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska (0,00%) |
| Pozostałe (0,00%) |
1.8. **PRZYCHODY**
Przychody w 2022 roku zrealizowano w łącznej kwocie 2 980 797,53 zł, (co stanowi 1 017,09% planu), w tym:
- nadwyżka z lat ubiegłych, pomniejszona o niewykorzystane środki pieniężne, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt. 8 ustawy o finansach publicznych – 39 094,43 zł;
- niewykorzystane środki pieniężne, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 ustawy o finansach publicznych – 1 991 741,10 zł;
- wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy o finansach publicznych – 949 962,00 zł.
1.9. **ROZCHODY**
Rozchody w 2022 roku zrealizowano w łącznej kwocie 99 996,00 zł (co stanowi 100,00% planu), w tym:
- Splaty kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych – 99 996,00 zł.
**Tabela 11:** Zmiana stanu zadłużenia na koniec 2022 roku w Gminie Młynarze.
| Wyszczególnienie | Wartości |
|----------------------------------------------------------------------------------|----------|
| Przychody z tytułu kredytów, pożyczek i emisji papierów wartościowych | 0,00 |
| Rozchody z tytułu splaty kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych | 99 996,00|
| Spadek zadłużenia na koniec roku | 99 996,00|
### 1.10. Należności, zaległości, nadpłaty
**Tabela 12: Zestawienie zmian w należnościach / zaległościach / nadpłatach w 2022 roku w stosunku do końca 2021 roku**
| Dział | Rozdział | Paragraf | Wyszczególnienie | Należności ogółem | Zaległości | Nadpłaty |
|-------|----------|----------|------------------|-------------------|-----------|----------|
| 400 | 40002 | 0830 | Wpływy z usług | wzrost o 12 549,76 zł (z 13 934,63 zł do 26 484,39 zł) | wzrost o 4 006,85 zł (z 9 777,39 zł do 13 784,24 zł) | wzrost o 2,52 zł (z 216,70 zł do 219,22 zł) |
| 400 | 40002 | 0920 | Wpływy z pozostałych odsetek | wzrost o 862,54 zł (z 790,20 zł do 1 652,74 zł) | - | - |
| 756 | 75615 | 0310 | Wpływy z podatku od nieruchomości | wzrost o 11 366,00 zł (z 0,00 zł do 11 366,00 zł) | wzrost o 11 366,00 zł (z 0,00 zł do 11 366,00 zł) | zmniejszenie o 196,57 zł (z 204,39 zł do 7,82 zł) |
| 756 | 75615 | 0320 | Wpływy z podatku rolnego | - | - | wzrost o 20,00 zł (z 1,00 zł do 21,00 zł) |
| 756 | 75615 | 0500 | Wpływy z podatku od czynności cywilnoprawnych | zmniejszenie o 4 502,00 zł (z 5 000,00 zł do 498,00 zł) | zmniejszenie o 4 502,00 zł (z 5 000,00 zł do 498,00 zł) | - |
| 756 | 75615 | 0910 | Wpływy z odsetek od neterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat | wzrost o 913,00 zł (z 0,00 zł do 913,00 zł) | - | - |
| 756 | 75616 | 0310 | Wpływy z podatku od nieruchomości | wzrost o 4 863,00 zł (z 14 631,60 zł do 19 494,60 zł) | wzrost o 4 863,00 zł (z 14 631,60 zł do 19 494,60 zł) | wzrost o 468,40 zł (z 712,36 zł do 1 180,76 zł) |
| 756 | 75616 | 0320 | Wpływy z podatku rolnego | zmniejszenie o 1 503,20 zł (z 6 204,20 zł do 4 701,00 zł) | zmniejszenie o 1 503,20 zł (z 6 204,20 zł do 4 701,00 zł) | zmniejszenie o 766,98 zł (z 2 936,85 zł do 2 169,87 zł) |
| 756 | 75616 | 0330 | Wpływy z podatku leśnego | zmniejszenie o 1 296,20 zł (z 2 023,61 zł do 727,41 zł) | zmniejszenie o 1 296,20 zł (z 2 023,61 zł do 727,41 zł) | wzrost o 493,40 zł (z 952,40 zł do 1 445,80 zł) |
| 756 | 75616 | 0340 | Wpływy z podatku od środków transportowych | wzrost o 8 693,00 zł (z 135 348,81 zł do 144 041,81 zł) | wzrost o 8 693,00 zł (z 135 348,81 zł do 144 041,81 zł) | zmniejszenie o 1 245,00 zł (z 2 543,00 zł do 1 298,00 zł) |
| 756 | 75616 | 0360 | Wpływy z podatku od spadków i darowizn | wzrost o 46 352,00 zł (z 0,00 zł do 46 352,00 zł) | wzrost o 46 352,00 zł (z 0,00 zł do 46 352,00 zł) | - |
| 756 | 75616 | 0500 | Wpływy z podatku od czynności cywilnoprawnych | zmniejszenie o 33,89 zł (z 733,53 zł do 699,64 zł) | wzrost o 94,11 zł (z 605,53 zł do 699,64 zł) | - |
| 756 | 75616 | 0910 | Wpływy z odsetek od neterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat | wzrost o 21 328,00 zł (z 55 706,00 zł do 77 034,00 zł) | - | - |
| 855 | 85502 | 2360 | Dochody jednostek samorządu terytorialnego związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami | wzrost o 9 306,18 zł (z 49 494,07 zł do 58 800,25 zł) | wzrost o 9 306,18 zł (z 49 494,07 zł do 58 800,25 zł) | - |
| 900 | 90002 | 0490 | Wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw | wzrost o 1 286,48 zł (z 51 424,47 zł do 52 710,95 zł) | zmniejszenie o 3 812,52 zł (z 28 659,47 zł do 24 846,95 zł) | wzrost o 1 995,18 zł (z 386,82 zł do 2 382,00 zł) |
| 900 | 90026 | 0910 | Wpływy z odsetek od neterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat | wzrost o 96,79 zł (z 2 246,00 zł do 2 342,79 zł) | - | - |
**Razem**
| Należności ogółem | wzrost o 110 281,46 zł (z 337 537,12 zł do 447 818,58 zł) |
|-------------------|-------------------------------------------------------------|
| Zaległości | wzrost o 74 429,76 zł (z 252 534,88 zł do 326 964,64 zł) |
| Nadpłaty | wzrost o 770,95 zł (z 7 953,52 zł do 8 724,47 zł) |
WIELOLETNI PROGRAM GOSPODAROWANIA MIESZKANIOWYM ZASOBEM GMINY
MŁYNARZE NA LATA 2022-2027
1. Wieloletni program gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Młynarze został opracowany stosownie do postanowień art. 21 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172).
2. Głównym celem programu jest określenie podstawowych założeń i wytycznych działań Gminy Młynarze zabezpieczających racjonalne i efektywne gospodarowanie posiadanym zasobem mieszkaniowym.
3. Działania dotyczące mieszkaniictwa mają za zadanie:
1) utrzymanie zasobu na dobrym poziomie technicznych;
2) zaspokojenie niezbędnych potrzeb mieszkaniowych przez Gminę Młynarze, zwaną dalej „Gminą”.
Prognoza dotycząca wielkości oraz stanu technicznego zasobu mieszkaniowego Gminy Młynarze w poszczególnych latach, z podziałem na lokale socjalne i pozostałe lokale mieszkalne
1. Mieszkańiowy zasób Gminy Młynarze, objęty Programem, tworzą lokale znajdujące się w budynku wolnostojącym oraz lokale w budynku oświatowym stanowiące w całości własność gminy Młynarze.
2. W skład mieszkaniowego zasobu Gminy Młynarze wchodzi 2 budynki w których znajduje się 7 lokali mieszkalnych o łącznej powierzchni użytkowej 270,80 m² w tym:
- 3 lokale mieszkalne przeznaczono na rzecz umów najmu socjalnego o powierzchni użytkowej 112,80m².
3. W okresie obowiązywania niniejszego Programu zasób mieszkaniowy Gminy nie ulegnie zmianom, ponieważ nie przewiduje się budowy nowych budynków mieszkalnych.
4. Szczegółowa informacja o zasobie mieszkaniowym, stanie technicznym budynków wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Młynarze przedstawia tabela nr 1.
Tabela nr 1. Zasób mieszkaniowy, stan techniczny budynków wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy.
| Lp. | Adres lokalu przeznaczenie | Lokale zajęte | Lokale wolne | Powierzchnia użytkowa w m² | Wyposażenie lokali | Stan techniczny | Planowana sprzedaż |
|-----|-----------------------------|---------------|--------------|---------------------------|-------------------|-----------------|-------------------|
| 1. | Młynarze ul. Ostrołęcka 24 Budynek Publicznej Szkoły Podstawowej - mieszkalne | tak | - | 37 | -centralne ogrzewanie - sieć wodociągowa, -lazienka, wc - bezodpływowy zbiornik na nieczystości płynne | bardzo dobry | nie |
| | | tak | - | 37 | -centralne ogrzewanie - sieć wodociągowa, -lazienka, wc - bezodpływowy zbiornik na nieczystości płynne | bardzo dobry | nie |
| | | tak | - | 42 | -centralne ogrzewanie - sieć wodociągowa, -lazienka, wc - bezodpływowy zbiornik na nieczystości płynne | bardzo dobry | nie |
| | | tak | - | 42 | -centralne ogrzewanie - sieć wodociągowa, -lazienka, wc - bezodpływowy zbiornik na nieczystości płynne | bardzo dobry | nie |
| | Razem: | | | 158 | | | |
| 2. | Kołaki 6A - socjalne | - | tak | 37,6 | - sieć wodociągowa, -lazienka, wc | dostateczny | nie |
Analiza potrzeb oraz plan remontów i modernizacji wynikających ze stanu technicznego budynków i lokali z podziałem na kolejne lata
1. Utrzymanie lokali w niepogorszym stanie technicznym to priorytetowe zadanie w dziedzinie gospodarki lokalowej. Dostateczny stan techniczny 3 lokali z zasobu mieszkaniowego gminy wynika z wieloletniego eksploatacji przy braku wystarczających środków na remonty kapitałne. Lokale te wymagają kapitalnego remontu zaś budynek przy Publicznej Szkole Podstawowej w Mlynarzach wymaga bieżących konserwacji.
2. W okresie obowiązywania programu przy kwalifikowaniu poszczególnych budynków do remontów, brane będą pod uwagę wyniki okresowe przeglądów budynków.
3. Źródło finansowania bieżących konserwacji w latach obowiązywania programu, będą środki finansowe budżetu gminy pochodzące z opłat z tytułu czynszu najmu lokali. Wydatki wynikające z zarządzania mieszkaniowym zasobem gminy tj. remonty lokali, modernizacja budynków powinny być pokrywane z wpływów z czynszu, środków własnych gminy oraz pozyskanych funduszy inwestycyjnych.
4. W ramach remontu budynku położonego w msc. Kolaki 6A planuje się:
1) wymianę stolarki okiennej i drzwiowej;
2) wymianę pokrycia dachowego wraz z ociepleniem stropodachu;
3) termomodernizację budynku;
4) wymianę instalacji wodno-kanałizacyjnej i elektrycznej.
5. Remont budynku położonego w msc. Kolaki 6A będzie wykonywany sukcesywnie w zależności od możliwości finansowych gminy w kolejnych latach.
Plan remontów i modernizacji na lata 2022-2027
| Plan robót w poszczególnych latach | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 |
|-------------------------------------|------|------|------|------|------|------|
| Wymiana pokrycia dachowego wraz z ociepleniem stropodachu | - | 50.000 zł – Kolaki 6A | - | - | -- | - |
| Wymiana stolarki okiennej i drzwiowej | - | - | 40.000 zł – Kolaki 6A | - | - | - |
| Termomodernizacja budynku | - | - | - | 80.000 zł – Kolaki 6A | - | - |
| Wymiana instalacji wodno-kanałizacyjnej i elektrycznej | - | - | - | - | 35.000 zł – Kolaki 6A | - |
| Malowanie pomieszczeń – klatka schodowa | - | - | - | - | - | 3.000 zł Mlynarze ul. Ostrołęcka 24 |
W okresie obowiązywania Programu nie planuje się sprzedaży lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Mlynarze.
Zasady polityki czynszowej oraz warunki obniżania czynszu
1. Czynsz najmu za 1 m² powierzchni użytkowej lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy ustala się na podstawie stawki bazowej za 1 m² powierzchni użytkowej z uwzględnieniem czynników obniżających lub podwyższających ich wartość użytkową, a w szczególności, takich jak wyposażenie:
1) wyposażenie budynku i lokalu w urządzenia techniczne i instalacje oraz ich stan,
2) ogólny stan techniczny budynku.
2. Stawki czynszu za 1 m² powierzchni użytkowej lokalu ustala Wójt w drodze zarządzenia.
3. Czynniki obniżające stawkę bazową czynszu, to brak:
a) instalacji centralnego ogrzewania w lokalu – 30%,
b) instalacji kanalizacyjnej – 10%.
4. Warunki obniżenia czynszu:
1) obniżka czynszu o 30%:
a) dla osób samotnych, których dochód nie przekracza 100% najniższej emerytury,
b) dla rodzin, których dochód w przeliczeniu na członka rodziny nie przekracza 80% najniższej emerytury.
Obniżka w wysokości od 10% do 30% należnego czynszu może być udzielona najemcy którego średni dochód miesięczny w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o obniżkę czynszu nie przekracza:
a) 75% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym;
b) 50% najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym;
5. Za dochód uważa się dochód w rozumieniu przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
6. Obniżka czynszu następuje na wniosek Najemcy i udzielona jest na okres 12 miesięcy.
Sposób i zasady zarządzania lokalami i budynkami wchodzącymi w skład mieszkaniowego zasobu Gminy oraz przewidywane zmiany w zakresie zarządzania mieszkaniowym zasobem Gminy w kolejnych latach
1. Obecnie wszystkie budynki i lokale wchodzące w skład mieszkaniowego zasobu gminy stanowią jej własność.
2. Decyzje w sprawie zarządzania mieszkaniowym zasobem Gminy podejmuje Wójt Gminy.
3. Umowy najmu z najemcami zawiera Wójt Gminy.
4. Zarządzanie zasobami mieszkaniowymi gminy odbywać się będzie w najbliższych 6-ciu latach na dotychczasowych zasadach.
5. W Urzędzie Gminy Młynarze prowadzona będzie ewidencja lokali, dokumentacja związana z najmem lokali, obsługa finansowa w zakresie poboru i windykacji należności z tytułu najmu oraz dokonywane będą niezbędne prace remontowo-budowlane.
6. Wójt Gminy jako zarządca mieszkaniowym zasobem gminy będzie współdziałał z najemcami w szczególności w zakresie:
1) zagospodarowania terenów wokół budynków,
2) wykonywania różnych prac z udziałem najemców,
3) przebudowy pomieszczeń mieszkalnych.
Źródła finansowania gospodarki mieszkaniowej w kolejnych latach
Zasadniczym źródłem finansowania gospodarki mieszkaniowej są wpływy z czynszów za lokale mieszkalne. Ponadto dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych gminy i poprawy stanu budynków stanowiących mieszkaniowy zasób gminy, źródłem finansowania mogą być również:
1) kredyty i pożyczki na prace termo modernizacyjne,
2) kredyty na remonty budynków,
3) dotacje celowe z budżetu państwa.
Wysokość kosztów w kolejnych latach, z podziałem na koszty bieżącej eksploatacji, koszty remontów oraz koszty modernizacji lokali i budynków wchodzących w skład zasobu mieszkaniowego Gminy, koszty zarządu nieruchomościami wspólnymi, których gmina jest jednym ze współwłaścicieli, a także koszty inwestycyjne, będą corocznie określane w uchwale budżetowej w miarę możliwości i potrzeb Gminy Młynarze.
1. W celu poprawy wykorzystania i racjonalizacji gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy planuje się w okresie obowiązywania niniejszego programu dążenie do prowadzenia remontów o takim zakresie, który nie wymaga przydzielenia lokalu zmiennego.
2. Lokale z mieszkaniowego zasobu gminy przeznacza się dla najemców, którzy nie są w stanie wynająć lokali z innych zasobów, a jednocześnie ich sytuacja finansowa pozwala na opłacenie czynszów w lokalach komunalnych.
Gmina Młynarze jest właścicielem:
- gruntów zabudowanych o pow. 5,19 ha
- 19 budynków w tym:
- 2 obiektów szkolnych w tym:
- budynek Szkoły Podstawowej w Młynarzach
- budynek Szkoły (byłe Publiczne Gimnazjum w Młynarzach)
- 3 budynków użyteczności publicznej w tym:
- 2 budynków administracyjnych
- budynku Ośrodka Zdrowia
14 innych budynków
- Świątlica w msc. Głażewo- Święszki
- Świątlica w msc. Kołaki
- Świątlica w msc. Gierwaty
- Świątlica w msc. Sadykierz
- Remiza OSP Załęże- Ponikiewka
- Budynek gospodarczy przy budynku socjalnym w msc. Kołaki
- Remiza w msc. Rupin
- Świątlica w msc. Strzemieczne Oleksy
- Budynek socjalny w msc. Kołaki
- Budynek w msc. Głażewo – Cholewy
- Budynek gospodarczy w msc. Głażewo – Cholewy
- 2 Budynek gospodarcze przy Szkole Podstawowej w Młynarzach
- Stacji Uzdlatiania Wody w msc. Młynarze
- Dróg o powierzchni 120,2138 ha
- 3 samochodów strażackich
- Sieci wodociągowej o długości 62,04 km
- Studni nr 2 awaryjnej do zasilania wodociągu w msc. Młynarze
- Studni do zasilania wodociągu w msc. Młynarze
- Punktu czynnego wody w msc. Głażewo – Święszki
- Punktu czynnego wody w msc. Sadykierz.
Jest kontynuowana umowa użyczenia zawarta w 2007r. Między Parafią Rzymskokatolicką p.w. Bp. I M. W Sieluniu – użyczajaczy a Gminą Młynarze biorącym nieruchomości o pow. 2,05 ha przeznaczone na tereny sportu i rekreacji na okres od 05.04.2007 r. Do 04.04.2027 r.
Jest kontynuowana umowa użyczenia lokalu Strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej w Ogonach na okres do 13.07.2024r
Gminny Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Młynarzach
Zrealizowano następujące zadania w 2022 roku:
1. Zwiększenie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu, w tym:
1) Gminna Komisja ds. Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych działała w składzie czteroosobowym. Komisja prowadził rozmowy z osobami nadużywającymi alkohol na: 2 wnioski od Posterunku Policji w Różanie. Wysłano 4 wezwania na rozmowę interwencyjno – motywującą w związku z częstym nadużywaniem napojów alkoholowych. Odbyło się 4 posiedzenia Komisji.
2) Stałe współpracowano z dzielnicowym, obsługującym teren Gminy w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych. Każdorazowo udzielano Policji informacji pisemnej w sprawie podejmowanych działań w stosunku do osób zgłaszanych przez Policję do Komisji. Współpracowano również kuratorem społecznym i sądowym w sprawach osób dozorowanych i nadużywających alkoholu.
3) W roku 2022 działał Punkt Konsultacyjny dla osób z problemem alkoholowym i członków ich rodzin (2 godziny raz w miesiącu). W Punkcie przyjmowała specjalista psychoterapii uzależnień z Ośrodka Terapii w Ostrołęce. Udzielono porad specjalistycznych. Ogółem: udzielono 17 porad.
2. Udzielanie rodzinom, w których występuje problemy alkoholowe pomocy psychologicznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie – w tym:
1) Możliwość korzystania ze wsparcia specjalisty psychoterapii uzależnień w Punkcie Konsultacyjnym działającym przy GKPiRPA w Młynarzach jak i członków Komisji czy też pracowników socjalnych GOPS Młynarze.
3. Prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii w szczególności do dzieci i młodzieży.
1) Punkt Konsultacyjny dla osób z problemem alkoholowym i członków ich rodzin (2 godziny raz w miesiącu).
2) Imprezy profilaktyczne promujące zdrowy styl życia m.in.: spektakl teatralny.
3) Szkolenie dla członków gminnej komisji.
4) Wynagrodzenie członków GKds.PiRPA w Młynarzach.
5) Zakup materiałów i wyposażenia na potrzeby Komisji.
6) Warsztaty profilaktyczne dla uczniów szkoły podstawowej w Młynarzach i ich rodziców.
7) Sfinansowanie Mini eventu profilaktycznego dla uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Papieża Jana Pawła II z Publicznym Przedszkolem w Młynarzach.
8) Sfinansowanie kosztów sądowych w związku z skierowaniem wniosków do Sądu Rejonowego w Przasnyszu o leczenie odwykowe.
9) Szkolenie dla sprzedawców alkoholu;
**Gminny Program Przeciwzdziałania Narkomanii**
W roku 2022 zrealizowano następujące zadania:
1. Prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej, edukacyjnej oraz szkoleniowej w zakresie rozwiązywania problemów narkomanii i narkotyków, a szczególnie dla dzieci i młodzieży w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych dla dzieci i młodzieży:
1) Pozalekcyjne zajęcia sportowe miały na celu wspieranie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju, uświadomienie konieczności dbania o własne zdrowie i bezpieczeństwo bez udziału różnego rodzaju używek. Zajęcia dla uczniów prowadzone były w trzech grupach tj. 2 grupy dla uczniów Szkoły Podstawowej w ilości 108 godzin, 1 grupa dla młodzieży ponadgimnazjalnej i starszych w ilości 60 godzin. Młodzież uczestnicząc w zajęciach zobowiązana była do przestrzegania regulaminu zajęć, który odwoływał się do strategii osobistych decyzji abstynenckich, przekonań normatywnych: prawdziwy sportowiec nie pali, nie zażywa narkotyków i innych środków psychoaktywnych, prowadzi zdrowy styl życia.
2) Zakup akcesoriów sportowych niezbędnych do realizacji zajęć pozalekcyjnych.
Stale współpracowano z dzielnicowym Gminy Młynarze Posterunku Policji w Różanie, obsługującym teren Gminy w zakresie monitorowania sytuacji młodzieży z terenu gminy co do zażywania narkotyków jak i celem przeciwdziałania zjawisku narkomanii.
**Pomoc społeczna**
Pomoc społeczna, jako instytucja polityki społecznej państwa, została powołana po to, żeby osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, poprzez własne zaangażowanie i współpracę z jednostkami do tego powołanymi, zmierzały w kierunku poprawy własnego życia i integracji ze społeczeństwem. Zgodnie z polskim ustawodawstwem większość działań pomocowych umiejscowionych jest na poziomie gminy, a ośrodki pomocy społecznej można uznać za wiodące i stanowiące podstawowe źródło wsparcia dla rodzin znajdujących się w sytuacji kryzysowej. Zajmują się one między innymi wypłacaniem świadczeń pieniężnych, niepieniężnych i udzielaniem wsparcia w zakresie przewyższenia trudnej sytuacji życiowej. Są instytucjami, które na poziomie lokalnym odpowiadają za koordynację działań z zakresu pomocy społecznej oraz za większość działań z zakresu polityki społecznej. Działania Ośrodka Pomocy Społecznej w Młynarzach ukierunkowane są na zapobieganie, łagodzenie skutków i przewyższenie najbardziej dotkliwych zjawisk społecznych: ubóstwa, bezrobocia, chorób, przemocy wielodzietności itp. Ośrodek Pomocy Społecznej przede wszystkim realizuje cele i zdania określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej oraz przepisach wydanych na jej podstawie, w szczególności podejmuje działania zmierzające do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych osób, rodzin oraz w miarę możliwości do życiowego ich usamodzielnienia, a także integracji tych osób i rodzin ze środowiskiem. Większość zadań z zakresu pomocy społecznej jest zadaniami własnymi gminy, w znacznej części dotowanych z budżetu państwa. Do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, które GOPS realizował w 2022 roku w ramach obowiązującej ustawy o pomocy społecznej należało:
- przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych,
- przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych,
• przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych,
• dożywianie dzieci w szkołach,
• opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
• praca socjalna.
Realizacja powyższych zadań przedstawia się następująco:
• Zasiłki stałe,
• Składki na ubezpieczenie zdrowotne,
• Zasiłki okresowe,
• Zasiłki celowe i specjalne celowe,
• Usługi opiekuńcze,
• Program Rządowy „Posiłek w szkole i w domu”,
• Rządowy Program dla rodzin wielodzietnych „Karta Dużej Rodziny”,
• Utrzymanie Ośrodka Pomocy Społecznej,
• Realizacja zadań w zakresie świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego oraz zasiłków dla opiekuna,
• Pomoc Państwa w wychowywaniu dzieci – świadczenia wychowawcze,
• Realizacja obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie,
• Realizacja zadań wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Pomoc i wsparcie w gminie Młynarze z pomocy społecznej w 2022 roku uzyskało 47 osób, co stanowiło 3,20% wszystkich mieszkańców gminy. W gminie Młynarze najczęściej występującymi przyczynami trudnej sytuacji życiowej osób i rodzin a jednocześnie powodami ubiegania się o pomoc społeczną w 2022 roku było kolejno: ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, wielodzietność, niepełnosprawność.
W 2022 roku całkowita kwota przyznanego świadczenia w formie świadczenia wychowawczego wyniosła 785.732,60 zł (1576 świadczeń) oraz koszty obsługi w wysokości 18.863,09 zł. Od 1 czerwca 2022 roku świadczenie wychowawcze czyli „500” wypłacane jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Liczba rodzin pobierających w roku 2022 zasiłek rodzinny wyniosła 63 rodzin oraz 3 rodziny które pobierały świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Oplacano również składki na ubezpieczenie zdrowotne za niektóre osoby pobierające świadczenia opiekuńcze w wysokości 12.000,60 zł.
W roku 2022 – 33 rodziny złożyły wnioski o wydanie Karty Dużej Rodziny. Wydano 61 Kart Dużej Rodziny – z tego 15 dla rodziców i 11 Kart dzieciom. Z tego tytułu wykorzystano dotację z budżetu państwa w wysokości 550,00 zł.
Inne zadania realizowane przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Młynarzach 2022 roku:
• Dodatek Osłonowy: w dniu 04 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym. Dodatek osłonowy przysługiwał gospodarstwom domowym na podstawie kryterium dochodowego. Wyplacono dodatek osłonowy dla łącznie 341 gospodarstw domowych.
• Dodatek węglowy został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym.. Wypłata dodatku węglowego była zadaniem zleconym gminie, która otrzymała środki na realizację wyplat z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Dodatek węglowy wypłacany był jednorazowo w kwocie 3.000,00 zł. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego można było składać od 17.08.2022 r. do 30.11.2022 r.. Wnioski złożone po tym terminie pozostawały bez rozpatrzenia. W tym okresie do Ośrodka Pomocy Społecznej w Młynarzach wpłynęło łącznie 425 wniosków. Pozytywnie rozpatrzone 344 wnioski.
• Dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła (drewno kawałkowe, pelet/biomasa, olej opałowy, gaz LPG): w dniu 20 września 2022 r. weszły w życie zapisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Do Ośrodka Pomocy Społecznej w Młynarzach wpłynęło łącznie 82 wnioski na dodatki dla gospodarstw domowych. Pozytywnie rozpatrzonych zostało 76 wniosków.
• Świadczenie pieniężne dla obywateli Ukrainy „300+”: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w 2022 r. przyznał 6 dodatków dla obywateli Ukrainy w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300,00 zł na osobę, przeznaczonego na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej.
W roku 2022 gmina Młynarze uczestniczyła w realizacji programów:
• wieloletni rządowy program „Posilek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 - objęto pomocą 32 osoby na łączną kwotę 14.294,00 zł,
• program "Karta Dużej Rodziny" – wydano 61 kart Dużej rodziny z tego 15 rodzinom i 11 dzieciom na łączną kwotę 550,00 zł,
• program „Czyste Powietrze” realizowany jest przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W dniu 1 października 2020 r. w życie weszły zmiany w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska, które nakładają na gminy obowiązek wydawania zaświadczeń o wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na 1 członka gospodarstwa domowego dla potrzeb uczestnictwa w programie „Czyste powietrze”. W 2022 roku Ośrodek Pomocy Społecznej w Młynarzach wydał 17 zaświadczeń o wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na 1 członka gospodarstwa domowego dla potrzeb uczestnictwa w programie „Czyste Powietrze”.
realizowano ponadto:
• Program wspierania rodzin na lata 2020-2022: zakłada zapewnienie zintegrowanego i kompleksowego systemu wsparcia dla rodzin z terenu gminy Młynarze przeżywających trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Jest realizowany poprzez działania takie jak: diagnoza i zanalizowanie środowisk rodzinnych i rozwijanie umiejętności opiekuńczo-wychowawczych rodzin, zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych dziecka i rodziny, zapobieganie powstawaniu sytuacji kryzysowych wymagających interwencji oraz rozwiązywaniu już istniejących.
• Gminny program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony przemocy w rodzinie w gminie Młynarze na lata 2017-2022: zakłada skuteczność działań na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinach na terenie gminy Młynarze. Jest realizowany poprzez działania w zakresie: zwiększenia świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy, zapewnienie kompleksowej pomocy członkom rodzin, w których występuje problem przemocy, zwiększenie kompetencji zawodowych pracowników służb, instytucji i organizacji zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie.
Z powyższego wynikają następujące wnioski:
• Wsparcie dla osób starszych.
• Udział w programach ogłaszanych przez MRPiPS.
• Poszerzenie oferty pomocy dla osób i rodzin dotkniętych przemocą domową.
• Wspieranie przedsięwzięć służących utrzymanie dziecka w rodzinie biologicznej. Doskonalić metody pracy z rodziną, realizować różne formy pomocy rodzinie m.in. poprzez pracę socjalną w rodzinach, w których występują problemy opiekuńczo-wychowawcze.
• Wspomaganie funkcjonowania rodzin wieloproblemowych z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym (zatrudnienie asystenta rodziny).
• Podejmować działania profilaktyczne i wspomagające wobec rodzin z problemami opiekuńczo-wychowawczymi.
• Podejmować działania profilaktyczne skierowane do uczniów w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom jak i mieszkańców gminy.
• Zagospodarowania czasu wolnego uczniów poprzez poszerzenie oferty zajęć pozalekcyjnych.
• Zwiększenie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów na terenie szkół w różnych formach w zależności od potrzeb uczniów.
• W celu osiągnięcia zamierzonych efektów konieczne jest dalsze interdyscyplinarne współdziałanie wielu służb działających na rzecz rodziny i dzieci, bowiem wyłącznie praca zespołowa stanowić będzie pełne i kompleksowe wsparcia.
W roku 2022 kadra ośrodka pomocy społecznej liczyła 4 osoby w tym: kadra kierownicza 1 osoba, pracownicy socjalni – 2 osoby, pozostali pracownicy 1 osoba. Spośród zatrudnionych w ośrodku pomocy społecznej pracowników 2 osoby posiadają wykształcenie wyższe, 2 osoby wykształcenie średnie policealne. Kierownik oraz 1 pracownik socjalny posiadają specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej. Na umowę zlecenie jest zatrudnione 2 osoby tj. asystent rodziny i osoba zajmująca się podopieczną, której pomaga w podstawowych czynnościach domowych i życiowych. Ponadto w ramach robót publicznych na czas określony pracowała 1 osoba oraz 4 osoby odbywały staż.
Program współpracy Gminy Młynarze z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na 2022 rok.
Cel główny i cele szczegółowe programu
1. Celem głównym Programu jest rozwijanie działań związanych z tworzeniem demokratycznego ładu społecznego w środowisku lokalnym, poprzez budowanie partnerstwa pomiędzy administracją samorządową i organizacjami pozarządowymi, a także wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji własnych celów społecznych.
2. Cele szczegółowe Programu obejmują działania zmierzające do tworzenia warunków dla powstania inicjatyw i struktur funkcjonujących na rzecz społeczności lokalnej w tym:
- organizowanie i wspieranie działań społecznych na rzecz Gminy i rozwoju więzi lokalnych;
- tworzenie warunków do zwiększenia aktywności społecznej mieszkańców;
- poprawa jakości życia poprzez pełniejsze zaspokajanie potrzeb społecznych;
- zwiększenie udziału zadań realizowanych przez Gminę we współdziałaniu z organizacjami pozarządowymi;
- umacnianie w świadomości społecznej poczucia odpowiedzialności za siebie, swoje otoczenie, wspólnotę lokalną oraz jej tradycję.
Zadaniami priorytetowymi w zakresie współpracy Gminy z organizacjami pozarządowymi są:
1) w zakresie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego:
a/ wspieranie społecznych lokalnych inicjatyw kulturalnych;
b/ wspieranie amatorskiego ruchu artystycznego;
c/ wspieranie przedsięwzięć artystycznych realizowanych na terenie Gminy Młynarze;
d/ wspieranie przedsięwzięć promujących i utrwalających dziedzictwo kulturowe;
2) w zakresie kultury fizycznej i sportu:
a/ wspieranie zadań polegających na upowszechnianiu kultury fizycznej i sportu;
b/ wspieranie organizacji imprez sportowo-rekreacyjnych;
3) w zakresie działań na rzecz dzieci i młodzieży:
a/ wspieranie działań w zakresie przeciwdziałania i zapobiegania zjawiskom patologicznym poprzez organizację czasu wolnego dla dzieci i młodzieży;
b/ wspieranie realizacji programów profilaktycznych realizowanych na rzecz dzieci i młodzieży w świetlicy socjoterapeutycznej;
c/ wspieranie działań edukacyjnych dla dzieci i młodzieży propagujących życie bez nalogów;
d/ wspieranie działań w zakresie integracji osób niepełnosprawnych;
4) w zakresie wypoczynku dzieci i młodzieży:
a/ powierzenie organizacji wypoczynku letniego dla dzieci i młodzieży;
b/ powierzenie organizacji wypoczynku zimowego dla dzieci i młodzieży;
5) w zakresie ochrony i promocji zdrowia:
a/ wspieranie działań w zakresie badań profilaktycznych mieszkańców;
b/ wspieranie działań mających na celu promocję zdrowego stylu życia i promocję honorowego krwiodawstwa;
c/ wspieranie działań w zakresie pomocy osobom niepełnosprawnym;
6) w zakresie pomocy społecznej:
a/ zapewnienie opieki nad dziećmi z rodzin ubogich, niewydolnych wychowawczo i ekonomicznie oraz zagrożonych patologią społeczną;
b/ świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – osobom starszym, samotnym, chorym, niepełnosprawnym.
**KULTURA I OŚWIATY**
**Biblioteka**
**ZBIORY BIBLIOTECZNE**
Biblioteka jest samorządową instytucją kultury, wpisaną do gminnego rejestru instytucji kultury. Prowadzi działalność na podstawie ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
Biblioteka w 2022 r. udostępniała zbiory biblioteczne do domu (na zewnątrz), oraz kody Legimi i Empik – Go.
Przybyło ogółem 629 książek za kwotę 11 946,29 złotych.
Struktura wpływów książek ogółem 629 wol. w tym:
- 279 wol. literatury pięknej dla dorosłych,
- 302 wol. literatury pięknej dla dzieci i młodzieży,
- 48 wol. literatury niebeletrystycznej dla dzieci i młodzieży oraz dorosłych.
Prenumerowano 6 tytułów czasopism: Świat Kobiet, Poradnik domowy, Oliwia, Pani, Twój styl, Biblioteka Publiczna. Urząd Marszałkowski przekazywał nieodpłatnie miesięcznik Mazowsze. Serce Polski.
W związku z udostępnianiem zbiorów zanotowano ogółem 3347 odwiedzin.
Zakupu książki dokonywano samodzielnie, uwzględniając bieżące oraz potencjalne potrzeby środowiska, uczestnicząc w przeglądach nowości zorganizowanych on-line, uczestnicząc w webinariach i spotkaniach wydawniczych. Wybierano najkorzystniejsze i najbardziej atrakcyjne oferty sprzedaży.
Wszystkie książki są opatrzone, naklejką z kodem kreskowym.
Stan wprowadzonych książek do bazy komputerowej na koniec 2022 roku wynosił 100% ogólnej liczby księgozbioru.
Biblioteka w pełni korzystała z systemu Mak+. Katalog online udostępniony był na stronie www biblioteki, gdzie na bieżąco uzupełniano listę nowości bibliotecznych. Kody Legimi w ilości 96 sztuk, tj 8 miesięcznie oraz Kody Empik – Go w ilości 6 sztuk
**CZYTELNICTWO**
Zarejestrowanych ogółem jest 326 czytelników tym:
- dzieci do 5 lat 52
- dzieci 6 – 12 lat 65
- dzieci i młodzież. 13 -15 lat 31
- od 16 – 19 lat 24
20 – 24 lat 19
25 - 44 lat 68
45 – 60 lat 40
powyżej 60 lat 27
Struktura zawodowa wg zajęcia była następująca:
- dzieci i młodzież ucząca się 108
- pracujący 100
- pozostali 118
Zainteresowania i potrzeby czytelnicze były różnorodne. Przybyła bardzo duża grupa czytelników w wieku 3-6 lat, która wypożyczała pięknie wydane książeczki z adresowane właśnie dla najmłodszych. Młodzież ucząca się w systemie dziennym wypożyczala głównie obowiązkowe lektury z języka polskiego. Wśród dorosłych dużym zainteresowaniem cieszyły się bestsellery i nowości wydawnicze z literatury kobiecej, poradniki, kryminały, literatura faktu, a także literatura skandynawska. Dużym powodzeniem cieszą się kody Legimi oraz Empik – Go. Nasza biblioteka jedyna w powiecie, która posiada kody, co bardzo uatrakcyjnia ofertę biblioteki.
Prowadzono następujące formy pracy upowszechniające książkę i bibliotekę:
-Wystawki książek: świąteczne, wakacyjna, promująca zdrowy styl życia, walentynkową, z okazji Dnia Kobiet, Dnia Matki, Dnia Dziecka.
- Pasowanie na czytelnika dzieci z klasy I SP.
- Udział w projekcie „Mała książka Wielki człowiek”
- Spotkanie autorskie z pisarzem „Panem Poetą” dla najmłodszych czytelników,
- Spotkanie z podróżnikiem Robertem Gondkiem dla dzieci i młodzieży z SP,
- Warsztaty ozdob wielkanocnych, współpraca z Komitetem Rodzicielskim,
- Warsztaty plecenia wiązków, współpraca z Komitetem Rodzicielskim
- Noc Świętojańska wspólnie zorganizowana z GBP Sypniewo,
- Alpakoterapia, grill, czytanie, zgadywanki dla najmłodszych czytelników,
- Organizacja wycieczki do Galindii i Kadzidłowa dla najmłodszych czytelników,
- Organizacja wycieczki do Białegostoku, do Farmy Dinozaurów i EPI-CENTRUM dla dzieci.
- Narodowe Czytanie Ballad i Romansów Adama Mickiewicza.
- Czytania z inscenizacją dla najmłodszych dzieci w szkole podstawowej, lekcje biblioteczne, pogadanki.
- odwiedziny przedszkolaków w bibliotece, zapoznanie dzieci z funkcjonowaniem biblioteki, czytanie, zgadywanki, współpraca z Oddziałem Przedszkolnym,
- Warsztaty zdrowia i urody, cykl spotkań na których uczestniczki miały możliwość nauczenia się masażu twarzy, pielęgnacji skóry, zasad zdrowego odżywiania, komponowania posiłków ze zdrowych pożywnych składników.
- Warsztaty Bożonarodzeniowe, współpraca z Komitetem Rodzicielskim,
- Organizacja wyjazdu dla dorosłych mieszkańców do Teatru na komedię „Powiedzmy miłość” i spacer po Warszawskiej Starówce.
SPRAWY ADMINISTRACYJNO - ORGANIZACYJNE
Księgowość biblioteki, placie i sprawy kadrowe dyrektora prowadzono w Urzędzie Gminy na podstawie porozumienia.
Biblioteka prowadziła samodzielna gospodarkę finansową na podstawie planu przychodów i wydatków w ramach przyznanej dotacji z budżetu Gminy.
W 2022 roku w bibliotece zatrudniona 1 osoba tj. Dyrektor biblioteki i 1 osoba bezrobotna.
w ramach robót publicznych, finansowana przez PUP w Makowie Mazowieckim, a następnie przez miesiąc z funduszy bibliotecznych a także 2 stażystów na okres pół roku, finansowanych przez PUP w Makowie Maz.
W sierpniu biblioteka otrzymała z MKiDZn dofinansowanie w kwocie 4.946,29 złotych na realizację zadania w ramach Programu Wieloletniego „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa” Priorytet 1 - Zakup nowości wydawniczych do bibliotek publicznych.
**OŚWIATOWA**
**Zadania oświatowe wynikają w szczególności z postanowień:**
1. Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559)
- zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, między innymi w zakresie edukacji publicznej, należy do zadań własnych gminy.
2. Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.).
Zgodnie z art. 10 ustawy Prawo oświatowe do zadań organu prowadzącego szkołę należy w szczególności:
* zapewnienie warunków działania szkoły, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki;
* zapewnienie warunków umożliwiających stosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym;
* wykonywanie remontów obiektów szkolnych oraz zadań inwestycyjnych w tym zakresie;
* zapewnienie obsługi administracyjnej, w tym prawnej, obsługi finansowej, w tym działań związanych z rachunkowością i obsługi organizacyjnej;
* wyposażenie szkoły w pomocy dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczo-profilaktycznych, przeprowadzania egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych;
* wykonywanie czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w stosunku do dyrektora szkoły lub placówki;
* przekazanie do szkół informacji o podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie leczenia stomatologicznego dla dzieci i młodzieży, finansowanych ze środków publicznych.
**Stan organizacji Publicznej Szkoły Podstawowej im. Papieża Jana Pawła II z Publicznym Przedszkolem w Mlynarzach w roku szkolnym 2021/2022**
| Publiczna Szkoła Podstawowa im. Papieża Jana Pawła II w Mlynarzach | Lp. | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---------------------------------------------------------------|-----|---|---|---|---|---|---|---|---|
| **Oddziały/ucznioowie** | | klasa I | klasa II | klasa III | klasa IV | klasa V | klasa VI | klasa VII | klasa VIII |
| **Liczba oddziałów** | 8 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 1 | 2 |
| **Liczba uczniów w oddziałach** | 16 | 19 | 16 | 20 | 21 | 0 | 15 | 34 |
| Razem uczniów w szkole | 141 |
|------------------------|-----|
| **Oddział przedszkolny przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Papieża Jana Pawła II w Mlynarzach** |
| Liczba oddziałów przedszkolnych | 1 |
| Liczba dzieci | 18 |
| **Publiczne Przedszkole w Mlynarzach** |
| Oddziały | 2 | Liczba dzieci w oddziale |
| Oddział 1: dzieci 3-4 letnie | 23 |
| Oddział 2: dzieci 4-5 letnie | 18 |
| Razem dzieci w przedszkolu | 41 |
| Razem uczniów/dzieci w szkole | 200 |
**Stan bazy lokalowej w Publicznej Szkole Podstawowej im. Papieża Jana Pawła II z Publicznym Przedszkolem w Mlynarzach w roku szkolnym 2021/2022**
| Pomieszczenia (ilość) | Sale lekcyjne | Biblioteka | Gabinet | Pomieszczenia do prowadzenia zajęć wychowania fizycznego | Świetlica | Stolówka | Kuchnia | Pomieszczenia wielofunkcyjne |
|-----------------------|--------------|------------|---------|----------------------------------------------------------|-----------|----------|--------|--------------------------------|
| | 7 | 1 | 2 | 3 | 1 | 1 | 1 | 5 |
1 gabinet profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarńskiej
sala do zajęć grupowych z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej
2 sala lekcyjna, pracownia komputerowa, pracownia językowa, świetlica
gabinet psychologa, pedagoga, logopedy
Kadra i system doskonalenia zawodowego
Zatrudnienie w roku szkolnym 2021/2022
| Wyszczególnienie | Zatrudnienie | w tym: |
|------------------|--------------|--------|
| | | nauczyciele | pozostali |
| | etaty | osoby | etaty | osoby | etaty | osoby |
| 1. Publiczna Szkoła Podstawowa im. Papieża Jana Pawła II z Publicznym Przedszkolem w Młynarzach | 30,20 | 31 | 20,20 | 21 | 10 | 10 |
Stopnie awansu zawodowego nauczycieli w roku szkolnym 2021/2022
| Stopień awansu zawodowego (w osobach) | Stażysta | Kontraktowy | Mianowany | Dyplomowany | Razem |
|--------------------------------------|----------|-------------|-----------|-------------|-------|
| Publiczna Szkoła Podstawowa im. Papieża Jana Pawła II z Publicznym Przedszkolem w Młynarzach | 1 | 3 | 1 | 16 | 21 |
Kształcenie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Pod pojęciem ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi trzeba rozumieć zarówno dzieci, które posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i te, które mają trudności w realizacji standardów wymagań programowych, wynikające ze specyfiki ich funkcjonowania poznawczo-percepcyjnego (niższe niż przeciętne możliwości intelektualne, a także dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia), zdrowotnego (dzieci przewlekle chore) oraz ograniczeń środowiskowych (dzieci emigrantów, dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo). Takie rozumienie specjalnych potrzeb edukacyjnych ma na celu wdrożenie i urzeczywistnienie idei wyrównywania szans edukacyjnych wszystkich uczniów.
Uczniowie ze SPE w szkołach ogólnodostępnych możemy podzielić na trzy grupy:
1. Uczniowie posiadający orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność ruchową, w tym afazję, niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim, słabosłyszenie, słabowidzenie, autyzm, w tym Zespół Aspergera, niepełnosprawności sprzężone, zagrożenie niedostosowaniem społecznym, niedostosowanie społeczne. Dla nich organizowane jest kształcenie specjalne. Mogą korzystać także z różnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
2. Uczniowie posiadający inne orzeczenia lub opinie poradni psychologiczno-pedagogicznej (w tym: uczniowie ze specyficznymi potrzebami edukacyjnymi, chorzy przewlekle, wymagający nauczania indywidualnego, objęci wczesnym wspomaganiem rozwoju lub rocznym obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym) na podstawie rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
3. Uczniowie rozpoznani jako potrzebujący wsparcia psychologiczno-pedagogicznego (w tym: szczególnie uzdolnieni, oczekujący na diagnozę w poradni, że wskazan losowych, po powrocie z zagranicy, na wniosek rodzica itd.) na podstawie rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w Publicznej Szkole Podstawowej w Młynarzach w roku szkolnym 2021/2022
| Lp. | Uczniowie | Liczba uczniów |
|-----|------------------------------------------------|---------------|
| 1. | z niepełnosprawnościami sprzężonymi | 1 |
| 2. | słabosłyszący | 1 |
| 3. | z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim | 5 |
| 4. | z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym | 1 |
| 5. | z autyzmem w tym z zespołem Aspergera | 1 |
Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą potrzebować dodatkowego wsparcia, polegającego na udziale w specjalistycznych zajęciach:
* korekcyjno- kompensacyjnych,
* logopedycznych,
* socjoterapeutycznych,
* rewalidacyjnych i innych.
Zgodnie z dyspozycją art.90b ustawy o systemie oświaty wspomagano uczniów w formie stypendiów szkolnych. Z tej formy wsparcia skorzystało 27 uczniów, którzy zamieszkują na terenie Gminy Młynarze w tym ze szkoły podstawowej, a także szkół ponadpodstawowych, Kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy wynosiło 528,00 zł na członka rodziny.
Wyposażanie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe to zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej w całości finansowane z budżetu państwa. Na realizację tego zadania Gmina Młynarze otrzymała i wydatkowała kwotę 24.112,16 zł.
Laboratoria Przyszłości to Program skierowany do szkół podstawowych oraz ogólnokształcących szkół artystycznych. Jego celem jest budowanie kompetencji kreatywnych i technicznych wśród uczniów. W ramach Programu Gmina Młynarze otrzymała w 2021 r. wsparcie finansowe na zakup wyposażenia technicznego niezbędnego do rozwoju umiejętności praktycznych wśród dzieci i młodzieży w wysokości 60.000,00 zł, które Gmina realizowała do 2022 roku.
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 jest programem uchwalonym na lata 2021-2025 mający na celu poprawę stanu czytelnictwa w Polsce poprzez wzmacnianie roli m.in. bibliotek szkolnych. Gmina Młynarze otrzymała wsparcie finansowe zostało udzielone na zakup książek będących nowościami wydawniczymi i niebędącymi podręcznikami, zakup nowych elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych oraz realizację działań promujących czytelnictwo.
Rada Gminy Młynarze w 2022 roku pracowała nad następującymi Uchwałami:
| Lp. | Numer Uchwały | Treść Uchwały |
|-----|----------------|-------------------------------------------------------------------------------|
| 1. | XXV/181/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 - 2031 |
| 2. | XXV/182/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| Numer | Nr Protokolu | Temat |
|-------|--------------|-------|
| 3. | XXV/183/2022 | w sprawie uchylenia Uchwały Nr XXIV/179/2021 Rady Gminy Młynarze z dnia 23 grudnia 2021 roku w sprawie wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla Członka Ochotniczej Straży Pożarnej |
| 4. | XXV/184/2022 | w sprawie wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych |
| 5. | XXV/185/2022 | w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Młynarze w 2022 roku. |
| 6. | XXV/186/2022 | w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli, ustalenia maksymalnej kwoty dofinansowania opłat za kształcenie nauczycieli oraz form i specjalności kształcenia, na które w roku 2022 dofinansowanie jest przyznawane |
| 7. | XXV/187/2022 | w sprawie rozpatrzenia petycji |
| 8. | XXVI/188/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 - 2031 |
| 9. | XXVI/189/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 10. | XXVI/190/2022 | w sprawie nie wyrażenia zgody na wyodrębnienie funduszu sołeckiego w 2023 roku |
| 11. | XXVI/191/2022 | w sprawie uchylenia Uchwały Nr XXV/186/2022 Rady Gminy Młynarze z dnia 25 lutego 2022 roku w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli, ustalenia maksymalnej kwoty dofinansowania opłat za kształcenie nauczycieli oraz form i specjalności kształcenia, na które w roku 2022 dofinansowanie jest przyznawane |
| 12. | XXVI/192/2022 | w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli, ustalenia maksymalnej kwoty dofinansowania opłat za kształcenie nauczycieli oraz form i specjalności kształcenia, na które w roku 2022 dofinansowanie jest przyznawane |
| 13. | XXVI/193/2022 | w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Młynarze na lata 2022-2027 |
| 14. | XXVI/194/2022 | w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Młynarze |
| 15. | XXVI/195/2022 | w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022-2024 |
| 16. | XXVI/196/2022 | w sprawie wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, składanej przez właścicieli nieruchomości na której zamieszkują mieszkańcy i od domku letniskowego na nieruchomości, albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe |
| 17. | XXVI/197/2022 | w sprawie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości, albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe |
| 18. | XXVI/198/2022 | w sprawie określenia warunków i trybu składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za pomocą środków komunikacji elektronicznej |
| 19. | XXVII/199/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 - 2031 |
| Nr | Nr. protok. | Temat |
|----|-------------|-------|
| 20.| XXVII/200/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 21.| XXVII/201/2022 | zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Młynarze na lata 2022-2027 |
| 22.| XXVIII/202/2022 | w sprawie wotum zaufania dla Wójta Gminy Młynarze |
| 23.| XXVIII/203/2022 | w sprawie zatwierdzenia sprawozdań finansowych wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu Gminy Młynarze za 2021 rok. |
| 24.| XXVIII/204/2022 | w sprawie udzielenia Wójtowi Gminy Młynarze absolutorium z tytułu wykonania budżetu gminy za 2021 rok. |
| 25.| XXVIII/205/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 – 2031 |
| 26.| XXVIII/206/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 27.| XXVIII/207/2022 | w sprawie uchylenia Uchwały Nr XXVI/195/2022 Rady Gminy Młynarze z dnia 24 marca 2022 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022-2024 |
| 28.| XXVIII/208/2022 | w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022-2024 |
| 29.| XXVIII/209/2022 | w sprawie określenia średniej ceny jednostki paliwa |
| 30.| XXVIII/210/2022 | w sprawie wprowadzenia zmian w Statucie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Młynarzach |
| 31.| XXVIII/211/2022 | w sprawie zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska kierownicze, tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych nauczycieli i specjalistów, obowiązujących w szkołach prowadzonych przez Gminę Młynarze |
| 32.| XXVIII/212/2022 | w sprawie określenia zasad rozliczania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dla nauczycieli, dla których ustalony plan zajęć jest różny w poszczególnych okresach roku szkolnego, obowiązujących w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Młynarze |
| 33.| XXIX/213/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 – 2031 |
| 34.| XXIX/214/2022 | w sprawie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości, albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe |
| 35.| XXIX/215/2022 | w sprawie wyznaczenia miejsc do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi, a także wyrobami rękodziela wytworzonymi w gospodarstwie rolnym oraz uchwalenia regulaminu tego handlu |
| 36.| XXIX/216/2022 | w sprawie wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości przez Gminę Młynarze |
| 37.| XXIX/217/2022 | w sprawie sposobu sprawienia pogrzebu przez Gminę Młynarze |
| 38.| XXIX/218/2022 | w sprawie rozpatrzenia petycji |
| 39.| XXIX/219/2022 | w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustalenia stawki takiej opłaty oraz zwolnienia w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi kompostujących bioodpady stanowiące odpady komunalne w kompostowniku przydomowym |
| Nr | Nr protok. | Tematyka |
|----|------------|----------|
| 40 | XXIX/220/2022 | w sprawie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości, albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe |
| 41 | XXX/221/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 42 | XXXI/222/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 – 2031 |
| 43 | XXXI/223/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 44 | XXXI/224/2022 | w sprawie przyjęcia planu pracy Komisji Rewizyjnej |
| 45 | XXXI/225/2022 | w sprawie przyjęcia planów pracy stałych Komisji Rady Gminy Młynarze |
| 46 | XXXI/226/2022 | w sprawie przyjęcia planów pracy stałych Komisji Rady Gminy Młynarze |
| 47 | XXXI/227/2022 | w sprawie przyjęcia planu pracy Komisji Skarg, Wniosków i Petycji |
| 48 | XXXI/228/2022 | w sprawie przyznania dotacji dla Kościoła Parafialnego w Sieluniu |
| 49 | XXXII/229/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 – 2031 |
| 50 | XXXII/230/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 51 | XXXII/231/2022 | w sprawie Programu współpracy Gminy Młynarze z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na 2023 rok. |
| 52 | XXXII/232/2022 | w sprawie obniżenia średniej ceny skupu żyta za okres 11 kwartałów będącej podstawą do ustalenia podatku rolnego na rok podatkowy 2023, na obszarze gminy Młynarze |
| 53 | XXXII/233/2022 | w sprawie podatku od środków transportowych na terenie Gminy Młynarze |
| 54 | XXXII/234/2022 | w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości |
| 55 | XXXIII/235/2022 | w sprawie zmiany W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2022 – 2031 |
| 56 | XXXIII/236/2022 | w sprawie zmian w budżecie Gminy Młynarze na rok 2022 |
| 57 | XXXIII/237/2022 | w sprawie W Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Młynarze na lata 2023 – 2031 |
| 58 | XXXIII/238/2022 | w sprawie uchwalenia budżetu Gminy Młynarze na 2023 rok |
| 59 | XXXIII/239/2022 | w sprawie określenia stawki za 1 kilometr przebiegu pojazdu będącej podstawą do ustalenia zwrotu rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży, uczniów oraz rodziców do placówek oświatowych, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 14 grudnia – Prawo oświatowe |
| 60 | XXXIII/240/2022 | w sprawie upoważnienia Wójta Gminy Młynarze w celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa |
Gmina Młynarze w następnych latach planuje dalszą poprawę infrastruktury drogowej poprzez przebudowę i modernizację dróg gminnych, modernizację infrastruktury sportowej na terenie szkoły w Młynarzach oraz remonty świetlic, poprawę efektywności energetycznej i zagospodarowanie terenów należących do Gminy Młynarze.
Wójt
I/- Adam Rupiński | 1a936cb0-0c18-42e8-b770-be534ac17d8e | finepdfs | 2.025391 | CC-MAIN-2023-50 | http://mlynarze.bipgminy.pl/public/get_file.php?id=572185 | 2023-11-28T19:08:01+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679099942.90/warc/CC-MAIN-20231128183116-20231128213116-00303.warc.gz | 30,598,916 | 0.999792 | 0.999906 | 0.999906 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"... | pol_Latn | {} | true | [
43,
1857,
6357,
7953,
9390,
12145,
14516,
19904,
23918,
24856,
26521,
28426,
31054,
32242,
34808,
36170,
38057,
39747,
41223,
42242,
43667,
45778,
47712,
49557,
50387,
51775,
53292,
59082,
63735,
65246,
66317,
67844,
68989,
71807,
73197,
74539,
... | 1 | 0 |
ZATWIERDZAM
DYREKTOR
DEPARTAMENTU ADMINISTRACYJNEGO
Piotr LIS
Dnia 14 września 2010 r.
Ogłoszenie o przetargu nieograniczonym
o wartości poniżej 125.000 euro
Ministerstwo Obrony Narodowej, Departament Administracyjny, 00-911 Warszawa, al. Niepodległości 218, ogłasza przetarg nieograniczony na roboty budowlane, polegające na remoncie poddasza w budynku Nr 1 w kompleksie Nr 3594 przy ul. Klonowej 1 w Warszawie, obejmującym wykonanie nowej termoizolacji całości poddasza., nr sprawy: 63/ZP/10.
Przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, polegające na remoncie poddasza w budynku Nr 1 w kompleksie Nr 3594 przy ul. Klonowej 1 w Warszawie, obejmującym wykonanie nowej termoizolacji całości poddasza.
1. Roboty budowlane będą polegały na:
1) rozebraniu pomostów transportowych;
2) rozebraniu istniejącej izolacji z welny;
3) wymianie opraw oświetleniowych;
4) wykonaniu impregnacji ogniociochronej drewnianej konstrukcji poddasza,
5) wykonaniu nowej termoizolacji całości poddasza oraz jego malowanie.
Szczegółowy zakres robót budowlanych, jakie należy wykonać w ramach niniejszego zamówienia zawiera -Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych, stanowiąca Załącznik nr 8 do SIWZ oraz przedmiar robót. Załącznik nr 9 do SIWZ.
Klasyfikacja według Wspólnego Słownika Zamówień CPV:
45000000-7– Roboty budowlane;
45310000-3– Roboty instalacyjne elektryczne;
45432114-6– Roboty w zakresie podłóg drewnianych;
45440000-3– Roboty malarskie i szklarskie;
45450000-6– Roboty budowlane wykończeniowe, pozostałe.
Wymagany termin wykonania zamówienia: do 15 grudnia 2010 r.
Kryteria wyboru ofert i ich znaczenie: cena – 100 %.
Zamawiający nie dopuszcza składania ofert częściowych.
Zamawiający nie dopuszcza składania ofert wariantowych.
Zamawiający nie przewiduje udzielenie zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 113, poz. 759), zwanej dalej ustawą
Zamawiający nie przewiduje aukcji elektronicznej.
Zamawiający nie przewiduje zawarcia umowy ramowej.
Zamawiający nie zamierza ustanowić dynamicznego systemu zakupów.
Zamawiający nie ogranicza możliwości ubiegania się o zamówienie publiczne tylko dla Wykonawców, u których ponad 50 % pracowników stanowią osoby niepełnosprawne.
Zamawiający nie przewiduje udzielania zaliczek na poczet wykonania zamówienia.
Na podstawie art. 36 ust. 4 ustawy, Wykonawca jest zobowiązany umieścić w składanej ofercie informację o części zamówienia, którą powierzy podwykonawcom. Zamawiający nie zastrzega żadnej części zamówienia, która nie może być powierzona podwykonawcom.
1. Każda oferta musi być zabezpieczona wadium o wartości 2.100,00 zł (słownie złotych: dwa tysiące sto złotych 00/100).
2. Wadium może być wniesione w jednej lub kilku następujących formach:
1) pieniądzu,
2) poręczeniach bankowych lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo – kredytowej, z tym, że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym,
3) gwarancjach bankowych,
4) gwarancjach ubezpieczeniowych,
5) poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
3. Wadium w formie pieniężnej należy wnieść na rachunek bankowy Zamawiającego:
nr: 16 1010 1010 0041 6313 9120 0000
4. Wadium wnoszone w formie poręczenia bankowego, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej lub poręczeniach udzielanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, należy złożyć w formie oryginału najpóźniej do wyznaczonego terminu składania ofert do godz. 11.00 w pokoju nr 728 (do oferty należy załączyć kserokopię).
5. W przypadku wniesienia wadium w formie gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych, z treści tych gwarancji musi w szczególności jednoznacznie wynikać:
1) nieodwołalne i bezwarunkowe zobowiązanie gwaranta (banku, zakładu ubezpieczeń) do wypłaty Zamawiającemu pełnej kwoty wadium w okolicznościach określonych w art. 46 ust. 4a i 5 ustawy, na pierwsze pisemne żądanie zgłoszone przez Zamawiającego w terminie związania oferta;
2) termin obowiązywania gwarancji;
3) miejsce i termin zwrotu gwarancji.
6. Wadium musi być wniesione najpóźniej do wyznaczonego terminu składania ofert do godz. 11.00.
7. Wniesienie wadium w pieniądzu będzie skuteczne, jeżeli w podanym terminie znajdzie się na rachunku bankowym Zamawiającego.
8. Wykonawca, który nie wniesie wadium lub nie zabezpieczy oferty akceptowaną formą wadium zostanie wykluczony z postępowania, a jego oferta zostanie uznana za odrzuconą.
9. Zamawiający zwróci wadium wszystkim Wykonawcom niezwłocznie po wyborze oferty najkorzystniejszej lub uieważeniu postępowania, z wyjątkiem Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, z zastrzeżeniem ust. 14.
10. Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, Zamawiający zwróci wadium niezwłocznie po zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego oraz wniesieniu zabezpieczenia należytego wykonania umowy, jeżeli jego wniesienia żądano.
11. Zamawiający zwróci niezwłocznie wadium na wniosek Wykonawcy, który wycofał ofertę przed upływem terminu składania ofert.
12. Zamawiający zaząda ponownego wniesienia wadium przez Wykonawcę, któremu zwrócono wadium na podstawie ust. 9, jeżeli w wyniku rozstrzygnięcia odwołania jego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza. Wykonawca wniesie wadium w terminie określonym przez Zamawiającego.
13. Jeżeli wadium wniesiono w pieniądzu, Zamawiający zwróci wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszty prowadzenia rachunku bankowego oraz prowizję bankową za przelew pieniędzy na rachunek bankowy wskazany przez Wykonawcę.
14. Zamawiający zatrzyma wadium wraz z odsetkami, jeżeli Wykonawca w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3 ustawy, nie złoży dokumentów lub oświadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy, lub pełnomocnictw, chyba że udowodni, że wynika to z przyczyn nieleżących po jego stronie.
15. Zamawiający zatrzyma wadium wraz z odsetkami, jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana:
1) odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie,
2) nie wniosł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy,
3) zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy.
SIWZ zamieszczona jest na stronie internetowej: http://www.bip.mon.gov.pl
SIWZ można również bezpłatnie odebrać w siedzibie Zamawiającego w godz. 9.00 – 14.00.
Potwierdzenie pobrania SIWZ można przesłać faksem, nr: 22 / 684 06 42
Oferty należy składać w Kancelarii Jawnej nr 6, al. Niepodległości 218, Warszawa.
Termin składania ofert upływa dnia 30 września 2010 r. o godzinie 11:00
Otwarcie ofert nastąpi w siedzibie Zamawiającego w dniu 30 września 2010 r. o godzinie 12:00
Termin związania ofertą: 30 dni.
UWAGA!!!
Zamawiający przewiduje wizję lokalna na placu budowy.
W przypadku chęci udziału w wizji lokalnej należy potwierdzić przybycie przedstawicieli Wykonawców faksem na nr 22 684 06 42, lub e-mail: email@example.com. Przybyłe osoby winne posiadać ze sobą dowód tożsamości ze zdjęciem.
Warunki udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonywania oceny spełniania tych warunków
1. O udzielenie zamówienia mogą się ubiegać Wykonawcy, co do których brak jest podstaw do wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy oraz którzy spełniają warunki zawarte w art. 22 ust. 1 ustawy dotyczące:
1) posiadania uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania;
2) posiadania wiedzy i doświadczenia
Wykonawca musi wykazać, że wykonał w okresie ostatnich pięciu lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, co najmniej dwie roboty budowlane polegające na wykonaniu termoizolacji budynków o wartości nie mniejszej niż 50.000,00 zł. (słownie złotych: pięćdziesiąt tysięcy) każda;
3) dysponowania odpowiednim potencjałem technicznym oraz osobami zdolnymi do wykonania zamówienia
Wykonawca musi wykazać, że do realizacji zamówienia będzie dysponować niżej wymienionymi osobami:
- co najmniej jednym kierownikiem robót z uprawnieniami budowlanymi co najmniej z ograniczeniami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej;
- co najmniej jednym kierownikiem robót z uprawnieniami budowlanymi co najmniej z ograniczeniami w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych, i elektroenergetycznych,
oraz przedstawi informację na temat ich kwalifikacji zawodowych niezbędnych do wykonania zamówienia.
Zamawiający nie dopuszcza przedstawienia tej samej osoby do pełnienia więcej niż jednej funkcji wymienionej wyżej.
Osoby wskazane przez Wykonawcę do pełnienia funkcji: kierownika robót w specjalności konstrukcyjno – budowlanej z ograniczeniami, kierownika robót w specjalności instalacyjnej z ograniczeniami w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych, muszą posiadać ważne zaświadczenie o przynależności do Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa lub posiadać odpowiednie kwalifikacje zawodowe do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie zgodnie z art. 12a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.).
4) sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia
Wykonawca musi posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, w tym związanej z przedmiotem niniejszego zamówienia, o wartości nie mniejszej niż 50.000,00 zł (słownie złotych: pięćdziesiąt tysięcy 00/100).
2. Ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu, określonych w ust. 1 dokonana zostanie zgodnie z formułą „spełnia – nie spełnia” w oparciu o informacje zawarte w oświadczeniach i dokumentach wyszczególnionych w
Rozdział V niniejszej SIWZ. Z treści załączonych dokumentów musi jednoznacznie wynikać, iż ww. warunki Wykonawca spełnił.
3. Wykonawca na żądanie Zamawiającego i w zakresie przez niego wskazanym jest zobowiązany wykazać odpowiednio, nie później niż na dzień składania ofert, spełnianie warunków, o których mowa w ust. 1 i brak podstaw do wykluczenia z powodu niespełniania warunków, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy.
4. Brak wykazania spełnienia któregokolwiek z warunków udziału w postępowaniu, określonych w ust. 1 skutkować będzie wykluczeniem Wykonawcy z postępowania, a tym samym uznaniu złożonej przez niego oferty za odrzuconą, z zastrzeżeniem art. 26 ust. 3 ustawy.
Wykaz dokumentów i oświadczeń, jakie mają dostarczyć Wykonawcy
1. W celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu zawartych w art. 22 ust. 1 ustawy, Wykonawca składa:
1) oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu określonych w art. 22 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy, zgodnie ze wzorem oświadczenia stanowiącym Załącznik nr 2 do SIWZ;
2) wykaz robót budowlanych w zakresie niezbędnym do wykazania spełniania warunku wiedzy i doświadczenia, wykonanych w okresie ostatnich pięciu lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, z podaniem ich rodzaju i wartości, daty i miejsca wykonania oraz załączeniem dokumentu potwierdzającego, że roboty zostały wykonane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej i prawidłowo ukończone, zgodnie z wzorem stanowiącym Załącznik nr 5 do SIWZ;
3) wykaz osób, które będą uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia, w szczególności odpowiedzialnych za kierowanie robotami budowlanymi, wraz z informacjami na temat ich kwalifikacji zawodowych, doświadczenia i wykształcenia niezbędnych do wykonania zamówienia, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności, oraz informacją o podstawie do dysponowania tymi osobami wraz z oświadczeniem, że osoby, które będą uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia, posiadają wymagane uprawnienia, jeżeli ustawy nakładają obowiązek posiadania takich uprawnień, zgodnie ze wzorem stanowiącym Załącznik nr 6 do SIWZ;
4) opłaconą polisę, a w przypadku jej braku inny dokument potwierdzający, że Wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia.
2. W celu wykazania braku podstaw do wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy, Wykonawca składa rw. oświadczenia i dokumenty:
1) oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy, zgodnie ze wzorem oświadczenia stanowiącym Załącznik nr 3 do SIWZ;
2) aktualny odpis z właściwego rejestru, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru, w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia w oparciu o art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy, wystawnionego nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert, a w stosunku do osób fizycznych oświadczenie w zakresie art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy (zgodnie ze wzorem oświadczenia stanowiącym Załącznik nr 4 do niniejszej SIWZ).
Uwaga: Pod pojęciem „osoby fizycznej” należy rozumieć zarówno:
a) przedsiębiorców będących osobami fizycznymi i wspólnikami spółki cywilnej, którzy zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2004, Nr 173, poz. 1807 z późn. zm.) podlegają wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej, jak i
b) osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, które w związku z wejściem w życie w dniu 31 marca 2009 r. ustawy nowelizującej ustawę z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz 535 z późn. zm.) uzyskały możliwość ogłoszenia upadłości.
W stosunku do osób fizycznych oświadczenie w zakresie art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy składają:
a) osoba fizyczna nie prowadząca działalności gospodarczej
- oświadczenie podpisane przez osobę fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej lub oświadczenie podpisane przez odpowiednio umocowanego pełnomocnika osoby fizycznej (wraz z załączonym pełnomocnictwem lub innym dokumentem, z którego wynika jego umocowanie),
b) osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą,
- oświadczenie podpisane przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą lub oświadczenie podpisane przez odpowiednio umocowanego pełnomocnika osoby fizycznej (wraz z załączonym pełnomocnictwem lub innym dokumentem, z którego wynika jego umocowanie),
- w przypadku spółki cywilnej (osoby fizyczne), tj. każdy ze wspólników spółki cywilnej składa odpowiednio podpisane przez wspólnika/ współników spółki cywilnej lub umocowanego pełnomocnika wspólników spółki cywilnej (wraz z załączonym pełnomocnictwem lub innym dokumentem, z którego wynika jego umocowanie) jako:
- oddzielne (osobne) oświadczenie lub
- łączone oświadczenie podpisane.
3. Ponadto do oferty należy załączyć następujące dokumenty:
1) wypełniony i podpisany formularz ofertowy, zgodnie z wzorem stanowiącym Załącznik nr 1 do SIWZ;
2) informację o części zamówienia, którą Wykonawca zamierza powierzyć podwykonawcom zgodnie z art. 36 ust. 4 ustawy;
3) kosztorys ofertowy sporządzony na podstawie przedmiaru robót stanowiącego Załącznik nr 9 do SIWZ.
4) dokument potwierdzający wniesienie wadium.
4. Wykonawca powołujący się przy wykazywaniu spełnienia warunków udziału w postępowaniu na wiedzę i doświadczenie, potencjał techniczny, osoby zdolne do wykonania zamówienia lub zdolność finansową innych podmiotów (niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi stosunków) zobowiązany jest udowodnić Zamawiającemu, iż będzie dysponował zasobami niezbędnymi do realizacji zamówienia, w szczególności przedstawiając w tym celu pisemne zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonaniu zamówienia.
5. Jeżeli wykonawca wykazując spełnienie warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy i określonych w Rozdziale IV ust. 1, polega na zasobach innych podmiotów na zasadach określonych w art. 26 ust. 2b ustawy, a podmioty te będą brały udział w realizacji części zamówienia, Zamawiający żąda od Wykonawcy przedstawienia w odniesieniu do tych podmiotów dokumentów wymienionych w Rozdziale V ust. 2, iż w stosunku do tych podmiotów nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 24 ust. 1 ustawy.
6. Jeżeli Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast dokumentu, o którym mowa w Rozdziale V ust. 2 pkt 2) składa dokument wystawiony w kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzający, że nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości – wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert.
7. Jeżeli w miejscu zamieszkania osoby lub w kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, nie wydaje się dokumentu, o którym mowa w ust. 6, zastępuje się go dokumentem zawierającym oświadczenie złożone przed notariuszem, właściwym organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego odpowiednio kraju pochodzenia osoby lub kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania.
8. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia. Wykonawcy występujący wspólnie muszą ustanowić pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie niniejszego zamówienia lub do reprezentowania ich w postępowaniu oraz zawarcia umowy o udzielenie przedmiotowego zamówienia publicznego. Pełnomocnictwo musi być złożone w formie oryginału lub notarialnie potwierdzonej kopii. **Uwaga:** treść pełnomocnictwa powinna dokładnie określać zakres umocowania.
9. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia:
1) żaden z Wykonawców nie może podlegać wykluczeniu z powodu niespełnienia warunków, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy;
2) przynajmniej jeden z Wykonawców lub wszyscy Wykonawcy łącznie muszą spełniać warunki udziału w postępowaniu.
10. Dokumenty należy złożyć w oryginale lub kopii poświadczonej „ZA ZGODNOŚĆ Z ORYGINALEM” przez Wykonawcę. W przypadku składania elektronicznych dokumentów powinny być one opatrzone przez wykonawcę bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu.
Zamawiający przewiduje dokonanie zmiany terminu wykonania umowy jeżeli umowa nie może być wykonana w terminie z winy Zamawiającego.
Osoba uprawniona do kontaktów z Wykonawcami: Małgorzata Kucharska, nr tel.: 22 / 684 00 86, 22 / 684 00 07, w godz. 9.00 – 14.00, adres e-mail: firstname.lastname@example.org
Dnia 14 września 2010 r. opublikowano ogłoszenie o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych pod numerem 251067 – 2010. | <urn:uuid:0fd1d12b-8644-4ae7-86ea-ee5576b0b748> | finepdfs | 1.069336 | CC-MAIN-2018-43 | http://archiwumbip.mon.gov.pl/pliki/file/Przetargi%202010%20r/DA/63_2010/63%20ogloszenie%20o%20przetagu.PDF | 2018-10-21T13:28:04Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583514005.65/warc/CC-MAIN-20181021115035-20181021140535-00382.warc.gz | 28,679,869 | 0.999997 | 0.999999 | 0.999999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4190,
10129,
16530,
18893
] | 6 | 0 |
NOWOCZESNE TECHNOLOGIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA W KOLEJNICTWIE
MODERN TECHNOLOGIES AND SYSTEMS INCREASING THE EFFICIENCY OF MANAGING RAILWAY TRANSPORT
Kraków 2009
REDAKTOR NACZELNY ZESZYTÓW
Jolanta Żurowska
SEKRETARZ REDAKCJI
Danuta Schwertner
REDAKTOR TECHNICZNY ZESZYTU 149
Danuta Schwertner
Wszystkie artykuły podlegały procedurze recenzowania
RECENZENCI
prof. dr hab. inż. Włodzimierz Czyczuła
mgr inż. Sergiusz Lisowski
TŁUMACZENIE STRESZCZEŃ
Zofia Bryniarska – język angielski
Biuro Tłumaczeń Ost-West, Andrzej Chyba - język niemiecki
ISSN 1231-9155
Opracowanie edytorskie, łamanie i druk
Wydawnictwo PiT, Kraków
ORGANIZATORZY KONFERENCJI
Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej Oddział w Krakowie, przy udziale:
- Krajowej Sekcji Kolejowej SITK RP
- Politechniki Krakowskiej – Katedry Infrastruktury Transportu Szynowego i Lotniczego
- PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. Oddział Regionalny w Krakowie
- Małopolskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa w Krakowie
PATRONAT HONOROWY
Juliusz Engelhardt - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury
Adam Wieladek - Honorowy Przewodniczący UIC
Wiesław Jarosiewicz - Prezes Urzędu Transportu Kolejowego
Andrzej Wach - Prezes Zarządu PKP S.A.
Zbigniew Szafrański - Prezes Zarządu PKP Polskich Linii Kolejowych S.A.
KOMITET NAUKOWY
prof. dr hab. inż. Henryk Bałuch
prof. dr hab. inż. Roman Bogacz
prof. dr hab. inż. Włodzimierz Czyczuła
prof. dr hab. inż. Kazimierz Klosek
prof. dr hab. inż. Marek Krużyński
prof. dr hab. inż. Łucjan Siewczyński
prof. dr hab. inż. Wiesław Starowicz
prof. dr hab. inż. Kazimierz Towpik
dr hab. inż. Wiesław Zabłocki
dr inż. Andrzej Żurkowski
KOMITET ORGANIZACYJNY
Przewodnicząca Józefa Majerczak
Sekretarz organizacyjny Janina Mrowińska
Członkowie Marek Błeszyński
Jerzy Hydzik
Teresa Jaszczyyszyn
Sergiusz Lisowski
Karol Nędza
Stanisław Waligóra
Józef Wieczorek
Włodzimierz Żmuda
Piotr Serafin
ZŁOTY SPONSOR KONFERENCJI
KRAKOWSKIE ZAKŁADY AUTOMATYKI S.A.
OFICJALNI SPONSORZY KONFERENCJI
Bombardier Transportation (ZWUS) Polska Sp. z o.o.
Firma Torowo – Spawalnicza „SPAW–TOR”
OHL ŹS A.S. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce
Przedsiębiorstwo Usługowo - Techniczne GRAW Sp. z o.o.
ThyssenKrupp GfT Polska Sp. z o.o.
TINES SPÓŁKA AKCYJNA
Wytwórnia Podkładów Strunobetonowych STRUNBET Sp. z o.o.
Zakład Instalacji Sanitarnych i Robót Inżynieryjnych „SANEL” Sp. z o.o.
Zakłady Automatyki „KOMBUD” S.A.
SPONSORZY KONFERENCJI
Handel Büro Ziaja
KZESO S.A. Kachowskie Zakłady Maszyn i Urządzeń Spawalniczych
MGGP S.A.
MITRON OY
Przedsiębiorstwo „UNITOR B” Sp. z o.o.
Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe RAMATECH – INSTAL s.c.
Przedsiębiorstwo Robót Komunikacyjnych w Krakowie S.A.
SIKA POLAND Sp. z o.o.
Zakład Produkcyjno-Usługowy „LEMIX” Sp. z o.o.
PATRONI MEDIALNI
Nowoczesne Budownictwo Inżynierjne
PRZEGLĄD komunikacyjny
tts Technika Transportu Szynowego
SPIS TREŚCI
ARTYKUŁY.........................................................................................................................7
Henryk Baluch
Trwałość w projektowaniu, budowie i utrzymaniu nawierzchni kolejowej ..........................9
Maria Baluch
Jakość podbijania rozjazdów kolejowych...........................................................................25
Przemysław Brona, Baptiste Calvet
Możliwości utworzenia kolejowego korytarza transportu towarów pomiędzy
Holandią i Polską................................................................................................................41
Mariusz Bulawa
System informatyczny DSAT – pierwsze doświadczenia eksploatacyjne.............................59
Włodzimierz Czyczula, Witold Groll
Badania oddziaływań dynamicznych układu pojazd - nawierzchnia na odcinkach
testowych linii CMK............................................................................................................67
Tadeusz Dobroslawski
Systemy informatyczne w detekcji stanów awaryjnych taboru - SID ...............................79
Igor Gisterek, Marek Krużyński
Analiza efektów powierzchniowej stabilizacji podsypki żywicami syntetycznymi ..............93
Krzysztof Grochowski, Ireneusz Sitek, Mariusz Maciejewski, Sławomir Jasiński
Budowa urządzeń kierowania i sterowania ruchem ILTOR-2 i WT UZ ...............................105
Karol Gruszka
Techniczna koncepcja zabudowy systemu ETCS (założenia ogólne) ................................117
Krzysztof Grzegorzewicz, Andrzej Giergowicz
Przebudowa mostów kolejowych pod ruchem....................................................................135
Barbara Kaleta, Maciej Puchala
Komputerowe wspomaganie kierowania ruchem pociągów ................................................171
Jan Kmita
Nowa generacja łożysk mostowych ze stopu aluminium i magnezu..................................195
Tomasz Kolakowski, Wojciech Lorenc, Günter Seidl
Nowoczesne konstrukcje zespolone w mostach kolejowych...........................................207
Krzysztof Kozioł, Krzysztof Stypula
Pomiary drgań i symulacje komputerowe w projektowaniu wibroizolacji
nawierzchni szynowych........................................................................................................219
Wojciech Kozłowski, Andrzej Surowiecki
Wpływ konfiguracji oporowej ściany gabionowej na stateczność nasypu
komunikacyjnego................................................................................................................235
Mariusz Maciejewski
Zróżnicowanie struktur komputerowych urządzeń zależnościowych ..............................249
Jarosław Majchrzak
System TAF TSI w obsłudze logistycznej przewozów kolejowych ..................................263
Ivana Martinčević, Przemysław Brona
Systemy kolejowo - tramwajowe na przykładzie Chemnitz i Kassel ...............................283
Andrzej Massel
Rozmieszczenie połączeń rozjazdowych na modernizowanych liniach kolejowych ..........313
Radosław Mazurkiewicz
Rola transportu szynowego w obsłudze EURO 2012 we Wrocławiu.................................................325
Stanisław Oszczak, Cezary Specht, Władysław Koc
Próba oceny dokładności pomiarów satelitarnych toru kolejowego..................................................341
Jan Raczynski
Program budowy linii dużych prędkości w Polsce..............................................................................363
Łucjan Siewczyński
Badania i technologie łączonych napraw podtorza w modernizacji....................................................373
Juliusz Solkowski
Wpływ parametrów mechanicznych nawierzchni kolejowej na ugięcia szyny
w strefach przejściowych.......................................................................................................................389
Grzegorz Stencel
Nawierzchnia kolejowa na liniach dużych prędkości...........................................................................417
Mieczysław Strzeboński, Henryk Bęczkowski, Zbigniew Kania
Rozwój mechanizacji, technologii i organizacji utrzymania dróg kolejowych na PKP .....................435
Andrzej Surowiecki, Wojciech Kozłowski, Wiesław Kielanowski
Wybrane zagadnienia nośności podłoża dróg szynowych ze wzmożnieniem........................................457
Kazimierz Towpik
Problemy diagnostyki toru bezstykowego.............................................................................................473
Adam Wielądek
Jak zapobiec kurczeniu się kolei?..........................................................................................................493
Andrzej Wiśniewski
Innowacyjność stymulatorem rozwoju firmy.......................................................................................513
Wiesław Zablocki
Synteza funkcji zależnościowych stacjonnego systemu srk..................................................................523
Roman Bogacz, Andrzej Chudzikiewicz, Peter Meinke
Ocena jakości toru kolejowego i układów biegowych na podstawie wielkości
fizycznych mierzonych na korpusach lożysk zestawów kołowych.......................................................549
Maciej Jamka, Sergiusz Lisowski, Michał Strach
Zastosowanie współczesnych technologii geodezyjnych w określaniu geometrii toru
w aspekcie dopuszczalnych prędkości pociągów...............................................................................567
Ryszard Sikora
Założenia i wyniki ocen efektywnościowych projektów kolejowych, a możliwe
do uzyskania dofinansowanie unijne ..................................................................................................583
Andrzej Uznański
Estymacja precyzji i dokładności wyników pomiarów RTN w odniesieniu
do sieci ASG-EUPOS..........................................................................................................................595
Andrzej Uznański
Satelitarne techniki pomiarowe.............................................................................................................611
ARTYKUŁY SPONSOROWANE
Andrzej Noworyta
Kontrakty „Projektuj i Buduj” – optymalna formula realizacyjna - doświadczenia
KZA S.A. Kraków.....................................................................................................................................635
Jan Ziaja, Marcin Szwed
Izolacje natryskowe oraz podtorza w świetle analizy kosztów LCC..................................................649
INFORMACJE FIRM, PRZEDSIĘBIORSTW I ORGANIZACJI..................................................665
Henryk Bałuch\(^1\)
**TRWAŁOŚĆ W PROJEKTOWANIU, BUDOWIE I UTRZYMANIU NAWIERZCHNI KOLEJOWEJ**
**Streszczenie**
Trwałość nawierzchni kolejowej zależy od wielu czynników, włącznie z rodzajem stali szynowej, sztywnością, układem geometrycznym toru i jakości robót nawierzchniowych. W ostatnich 10–15 latach w szynach narastają ciągle uszkodzenia kontaktowo-zmęczeniowe. Ten rodzaj degradacji może doprowadzić ostatecznie do całkowitego uszkodzenia szyn, a nawet do wykolejenia. Znaczącą rolę odgrywa przy tym gatunek stali szynowej. Wpływ podkładek pod podkładami na sztywność nawierzchni, degradacje podsypki i absorpcję wibracji ma również znaczenie w trwałości nawierzchni. Czynniki te oraz przyrost przyspieszeń na pojedynczych połączeniach torów są omawiane w tym artykule.
**Słowa kluczowe:** trwałość nawierzchni, układy geometryczne, jakość robót
1. **Wprowadzenie**
W ostatnich latach w budownictwie obiektów inżynieryjnych rozwija się szybko nowa filozofia projektowania na trwałość (Durability design) [6]. W metodzie tej, w której stosuje się często podejście probabilistyczne, nie można pomijać okresu i sposobu eksploatacji obiektu oraz jego zmian w czasie. Według referatu [17] trzeba umieć te zmiany przewidzieć i choćby oszacować ich wpływ na trwałość. Oszacowanie tego wpływu jest zadaniem istotnym, lecz niewystarczającym. Inżynier eksploatator nie może bowiem być jedynie obserwatorem zjawisk de-
\(^1\) prof.dr.hab.inż., Wydział Inżynierii Lądowej i Geodezji Wojskowa Akademia Techniczna
gradacji obiektów, lecz powinien również wiedzieć jak te zmiany spowalniać, tzn. jak metodami eksploatacyjnymi trwałość tę przedłużać.
Trwałość jest definiowana jako zdolność obiektu do spełniania wymaganych funkcji, aż do osiągnięcia stanu granicznego [15]. Stan graniczny w przypadku nawierzchni kolejowej może mieć dwojaką postać:
- techniczną, tj. osiągnięcie pełnej niezdarności eksploatacyjnej [3],
- ekonomiczną, a więc uzasadnioną dużymi nakładami ponoszonymi na utrzymanie, przekraczającymi w sumie (nawet przy zmniejszeniu prędkości) koszty wymiany.
Projektowanie na trwałość nie powinno się ograniczać jedynie do nowych obiektów, równie ważne jest dostrzeganie możliwości zwiększenia trwałości nawierzchni, w tym zwłaszcza rozjazdów kolejowych poprzez odpowiednie projektowanie odchyłek dopuszczalnych, układów geometrycznych toru i procesów technologicznych.
W znaczeniu ogólnym trwałość nawierzchni kolejowej można przedstawić jako funkcję wyrażoną w czasie lub obciążeniu:
\[
T = \varphi(\kappa, \varsigma, \varepsilon, \rho),
\]
gdzie:
- \( \kappa \) – ogół cech konstrukcyjno-materiałowych,
- \( \rho \) – jakość robót przy budowie i naprawach,
- \( \varepsilon \) – warunki eksploatacyjne (prędkość, naciski osi, rodzaj oraz stan pojazdów szynowych itp.),
- \( \varsigma \) - czynniki ekonomiczne.
2. Nowe kierunki zwiększania trwałości konstrukcji nawierzchni kolejowej
2.1. Postęp w jakości szyn
Rozwój w budowie nawierzchni kolejowej, zwłaszcza na liniach przeznaczonych do dużych prędkości pociągów będzie polegał na wykorzystaniu w coraz większym stopniu osiągnięć inżynierii materiałowej. W odniesieniu do szyn poszukiwania będą zmierzać do wyprowadowania ich ze stali, w których nie będą się rozwijać uszkodzenia.
kontaktowo-zmęczeniowe, szczególnie zaś rysy (nadpęknienia) znane pod angielską nazwą *head checks* (rys. 1).
Duże nadzieje wiąże się z szynami wykonanymi ze stali bainitycznej, w których w ogóle nie wystąpiły uszkodzenia zmęczeniowe w przeciwieństwie do innych gatunków stali [12]. Zalety stali bainitycznej są omawiane również w pracy [5]. Autorzy tej pracy, związani z jedną z dużych wytwarzni szyn, podają wiele informacji o wielokrotnym wzrostu odporności szyn wykonanych z gatunków stali twardziej na uszkodzenia kontaktowo - zmęczeniowe i rozwój zużycia falistego. Inny wniosek wynika z badań scharakteryzowanych w pracy [7], w której stwierdzono, że samo zwiększanie twardości stali szynowej nie jest środkiem zmniejszającym występowanie uszkodzeń kontaktowo - zmęczeniowych. Przeczą temu jednak wyniki badań prowadzonych w ciągu 5 lat na poligonie FAST w Pueblo [8], gdzie po całkowitym obciążeniu 560 Tg zarówno w szynach szlifowanych, jak i nieszlifowanych nie stwierdzono pęknięć zmęczeniowych. Szyny te były jednak wykonane ze stali o wysokiej jakości.
**2.2. Postęp w zakresie współpracy podkładów z podsypką**
Jakościową zmianę we współpracy podkładów z podsypką mogą spowodować podkładki przyklejane do podstawy podkładów (*Under
Sleeper Pads – USP), zwane dalej podkładkami podpokładowymi, które będziemy oznaczać skrótem PP (fot. 1). Mają one zwiększyć trwałość dróg kolejowych i zmniejszyć ogólne koszty ich cyklu życia. Pierwsze zastosowania tych podkładek przypadają na połowę lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Wprowadzono je w celu zwiększenia sprężystości nawierzchni i zapewnienia korzystniejszego rozkładu nacisków przekazywanych przez podkładki i podrozjazdnicę na podsypkę i podłoże. Podkładki te są stosowane również na liniach kolejowych przeznaczonych do dużych prędkości pociągów oraz w rozjazdach\(^2\). Należy zauważyć, że o ile ich zastosowanie w torach jest stosunkowo proste, to wykorzystanie tego rozwiązania w rozjazdach wymaga dość złożonych obliczeń, mających na celu dobranie podkładek o zróżnicowanej sztywności. Skoro, bowiem przy zróżnicowanej sztywności poszczególnych stref rozjazdów dążą się do wyrównania ciśnienia w podsypce, to sposobem prowadzącym do tego celu jest właśnie dobranie PP o różniącej się sztywności.
![Fot. 1. Podkładki z PP [10]](image)
Zastosowanie PP o współczynniku \(C_{pp}\) wyrażającym stosunek ciśnienia do ugięcia w nawierzchni o współczynniku podłoża \(C_n\) zmniej-
---
\(^2\) Obecnie produkowane PP składają się z trzech warstw – siatki wzmacniającej klej, właściwej podkładki sprężystej i cienkiej warstwy zabezpieczającej przed perforacją od ziaren tłucznia.
sza współczynnik podłoża nowego układu do wartości $C_z$ według równania
$$\frac{1}{C_z} = \frac{1}{C_n} + \frac{1}{C_P}$$ \hspace{1cm} (2)
Stosując model Winklera można obliczyć współczynnik $\delta_p$ zmniejszający ciśnienie wywierane na podsypkę przez podkładы mające PP w stosunku do podkładów bez PP wg wzoru:
$$\delta_p = \left( \frac{\left( \frac{1}{\frac{1}{C_n} + \frac{1}{C_{pp}}} \right)}{C_n} \right)^{0,25}$$ \hspace{1cm} (3)
Z rysunku 2 przedstawiającego tę zależność wynika, że największe zmniejszenie ciśnienia uzyskuje się przy sztywnej nawierzchni i miękkich PP. Spadek ciśnienia w podsypce, w torze o współczynniku podłoża 0,20 N/mm$^3$ przy zastosowaniu PP mających $C_{pp} = 0,25$ N/mm$^3$ wynosi 13,7 %. Granice analizowanego przedziału oznaczają tor na podłożu miękkim ($C_n = 0,10$ N/mm$^3$) i tor na podłożu bardzo twardym ($C_n = 0,40$ N/mm$^3$). Dobór sztywności PP powinien zapewniać ugięcie szyn nie mniejsze niż 1,0 ÷ 1,2 mm [9].
**Rys. 2. Współczynnik określający zmniejszenie ciśnienia w podsypce przy zastosowaniu PP**
Zmniejszenie ciśnienia można też wyznaczyć mając sztywność nawierzchni przed zastosowaniem PP i sztywność po ich zastosowaniu. Zgodnie z teorią Zimmermanna, ciśnienie oblicza się ze wzoru:
\[
p_p = \frac{Q_s}{2} \left( \frac{C_n a^3}{4EIA^3} \right)^{0.3}
\]
gdzie:
- \( Q_s \) – nacisk koła,
- \( a \) – rozstaw podkładów,
- \( E \) – moduł sprężystości stali szynowej,
- \( I \) – moduł bezwładności szyn,
- \( A \) – połowa powierzchni podkładu.
Z wzoru tego wynika, że tylko duże zmniejszenie współczynnika podłoża może przynieść zauważalne zmniejszenie ciśnienia w podsypce pod podkładem i tak np. zmiana z 0,40 N/mm\(^3\) do 0,25 N/mm\(^3\), tj. o 37,5% zmniejszy ciśnienie tylko o:
\[
\left(1 - \left(\frac{0,25}{0,40}\right)^{0.25}\right) \cdot 100 = 11,09\%
\]
Konstrukcje nawierzchni z PP były badane w warunkach rzeczywistych oraz na modelach [9,10]. Badania prowadzono m.in. na linii Kolonia – Aachen, na której maksymalna prędkość pociągów wynosi 250 km/h a naciski osi (przy mniejszych prędkościach) 225 kN. [19]. Porównywano m.in. narastanie nierówności toru na kilku odcinkach doświadczalnych. W ciągu dwuletniej eksploatacji na odcinku z miękkimi PP nierówność początkowa po podbiciu toru wynosząca 1,5 mm wzrosła do 3,0 mm, na odcinku zaś z twardymi PP – z 2,0 do 4,0 mm. Przyrosty nierówności wynosiły więc odpowiednio 1,5 i 2,0 mm. W tym samym czasie na 4. odcinkach bez PP przyrost nierówności wynosił od 3,5 do 6 mm [13]. Wyniki tych obserwacji są więc korzystniejsze niżby to wynikało z rysunku 2.
Przyczyną tej pozornej sprzeczności jest istotny szczegół, którego nie uwzględnia się w modelach obliczeń ciśnienia wywieranego na podsypkę, tzn. rzeczywista powierzchnia styku podkładu z podsypką. W istocie rzeczy z podkładem przez długi okres eksploatacji stykają się tylko małe powierzchnie oddzielnych ziaren tłucznia. I tak szacuje
się, że podkład betonowy bez PP styka się z tłuczniem na powierzchni nie większej niż 12% swej podstawy, zastosowanie zaś sztywnych PP zwiększa tę powierzchnię do 18%, miękkich zaś do 36% [13]. Potwierdzają to obserwacje podkładów wyjętych z toru, podczas których stwierdzono wgniecenia ziaren tłucznia w PP o powierzchni ok. 100 do 200 mm². Same PP nie wykazywały jednak żadnych uszkodzeń, tzn. nie doszło do ich perforacji. Te właśnie wgniecenia zwiększają powierzchnię, na którą jest przekazywany nacisk.
Wpływ PP na zmniejszenie pionowych nierówności toru ilustruje rysunek 3. Na odcinku z PP wynoszą one 1 mm i tylko w jednym miejscu przekraczają 2 mm, na odcinkach zaś przylegających wynoszą 3÷4 mm, a miejscami przekraczają 5 mm.
Inne korzyści omawiane w artykułach dotyczących PP, to spowolnienie uszkodzeń przekładek pod szyną i zmniejszenie o połowę rozwoju falistego zużycia szyn w tokach wewnętrznych łuków, gdzie po obciążeniu 25 Tg głębokość fal wynosiła 0,075÷0,1 mm, podczas gdy bez PP 0,15÷0,18 mm. Według niektórych prac [18,19] zastosowanie PP umożliwia zmniejszenie grubości warstwy podsypki, do czego jednak należałoby się odnieść z pewną rezerwą.
Korzystną cechą PP jest zmniejszanie drgań. W paśmie 40÷50 Hz zmniejszenie to wynosi nawet 15 dB(A). Obiecujące wyniki zastosowań PP opisano również w artykule [9] podając następujące powody zmniejszenia intensywności narastania odkształceń nawierzchni:
- zwiększenie powierzchni styku podsypki z podkładami od 5÷8% do 30÷35%,
- zmniejszenie nacisku przekazywanego na podsypkę o 10÷25%,
- korzystniejszą stabilizację górnej warstwy podsypki,
- zmniejszenie sił przekazywanych na podsypkę przez podkłady wiszące, (tzn. nie podbite),
- zmniejszenie drgań w podsypce i otoczeniu.
Wynikiem tych cech jest, zdaniem autora tego artykułu, 2,5÷3 krotne wydłużenie cykli między podbiciami podkładów i dwukrotne zwiększenie trwałości podsypki. Można domniemywać, że takie wnioski autor oparł na wyrażanych niekiedy poglądach, że zmniejszenie ciśnienia w podsypce zmniejsza postęp jej degradacji w czwartej potędze, a zatem realne uzyskanie współczynnika $\delta_p$ równego 0,8 spowodowałoby zmniejszenie postępu degradacji do $0,8^4=0,41$.
Po czteroletnim stosowaniu poliamidowych PP wykonanych z sylomeru, po przeniesieniu obciążenia 190 Tg stwierdzono w nich wspomniane już wcięcia ziaren tłucznia, co tylko zwiększyło opór tych podkładów na przesunięcia poprzeczne. Zwiększenie tego oporu potwierdziły niektóre doświadczenia prowadzone w łukach o małych promieniach (230÷265 m). Przesunięcia rusztu torowego na podkładach z twardymi PP wynosiły 0,1 mm (w skrajnych przypadkach 0,3 mm) na miękkich PP 0,2 mm (w skrajnych przypadkach 0,6 mm) i na podkładach bez PP – 2,5 mm. Warto jednak zaznaczyć, że o ile inne badania niemieckie i austriackie nie wykazały zmniejszenia oporu poprzecznego, o tyle w badaniach szwajcarskich taki spadek odnotowano. Zależy to jednak od materiału, z jakiego są wykonywane PP.
W ocenie wariantu wibroizolacji z PP przydatne są również doświadczenia rosyjskie. Dotyczą one podkładów betonowych układanych pod złączami torów klasycznych na torze doświadczalnym w Szczerbince. Podklady te z podklejoną warstwą gumy o grubości 10 i 20 mm na długości 1,0 m, licząc od ich końców, przeniosły obciążenie $2,134 \cdot 10^{-7}$ Tg, tj. czterokrotnie większe niż wynosi przewidywana trwałość rozjazdów [11]. To zmniejszenie sztywności w warunkach statycznych i dynamicznych spowodowało spadek (prawie o połowę) impulsów sił. Doświadczenia eksploatacyjne wykazały też znaczne zmniejszenie średnich wartości osiadań podkładów z podklejoną warstwą gumy (o około 50%) i ich odchyleń standardowych.
Przechodząc do zastosowań PP w rozjazdach warto odnotować, że na kolejach autriackich były one stosowane już w roku 2002. W porównaniu z torem, gdzie obliczenia wibroizolacji są łatwe, w rozjazdach zagadnienie to komplikuje się ze względu na różne profile części stalowych i długości podrozjazdnic, co sprawia, że ugięcia statyczne i dynamiczne tych konstrukcji różnią się w poszczególnych strefach. Zastosowanie PP w podrozjazdnicach wymaga więc, w świetle dotychczasowych badań, dodatkowych analiz teoretycznych i eksperymentów. Wiadomo już, że nie osiągnie się korzyści układając PP o jednokowej sztywności.
Sumując doświadczenia innych kolei i wyniki własnych rozważań można oczekiwać, że zastosowanie PP powinno przynieść:
1) zmniejszenie intensywności degradacji nawierzchni, równoznaczne z wydłużeniem cykli między kolejnymi naprawami ciągłymi, głównie zaś między kolejnym podbijaniem toru,
2) spowolnienie zużycia podsypki i wydłużenie okresów między jej oczyszczaniem (o ile nie będzie ono konieczne z innych powodów, np. wskutek zanieczyszczenia usypującymi się materiałami (miał węglowy, ruda, itp.).
Rozwiązanie to charakteryzuje się prostą technologią budowy i utrzymania nawierzchni (istnieje nawet możliwość zastąpienia obecnego przyklejania PP do podkładów łączeniem ich w toku produkcji z betonem na mokro). Z doniesień obcych wynika również, że jest ono tańsze niż stosowanie mat. Stosunek kosztów w rozjazdach jest prawdopodobne odwrotny.
Wprowadzenie tego rozwiązania na szerszą skalę w Polsce wymagałoby jednak przeprowadzenia badań i obserwacji w warunkach laboratoryjnych i na eksploatowanych liniach kolejowych, ze zwróceniem szczególnej uwagi na kilka zagadnień, co do których nie ma jeszcze pełnych informacji. Dotyczy to:
1) zbadania oporów poprzecznych podkładów z PP w łukach o mniejszych promieniach,
2) obserwacji wpływu PP na powstawanie wytrysków błotnych w miejscach gorzej obrobionych spoin i zgrzein oraz na odcinkach linii o dużym obciążeniu ruchem towarowym,
3) eksperymentów z zastosowaniem podkładów z PP na przejazdach w poziomie szyn o dużym obciążeniu ruchem ciężkich samochodów,
4) wykorzystania podkładów z PP o zróżnicowanej sztywności do budowy stref przejściowych na mostach i wiaduktach,
5) eksperymentów z zastosowaniem bliźniaczych podkładów (twin block sleepers) z PP w łukach o małych promieniach w torach bezstykowych w celu rozszerzenia zakresu stosowania tych torów do promieni 250 m.
Zastosowanie podrozjazdnic z PP należałoby rozpocząć od rozjazdów o większych promieniach torów zwrotnych, np. od wchodzących dopiero do eksploatacji rozjazdów 60E1-760-1:14, układanych na liniach modernizowanych. Do obliczeń zestawów PP o zróżnicowanej sztywności warto wykorzystać opracowane już zagranicą oprogramowanie, które prawdopodobnie było wielokrotnie modyfikowane stosownie do zbieranych wyników pomiarów i obserwacji na większej liczbie rozjazdów. Opracowanie takiego oprogramowania w Polsce jest oczywiście możliwe. Porównywanie opartych na nim rozwiązań z wynikami pomiarów eksploatowanych rozjazdów wymagałoby jednak co najmniej kilku lat.
2.3. Podkłady i podrozjazdnice z kompozytów polimerowych
Przyszłość w budownictwie będzie należała do materiałów niekonwencjonalnych, głównie kompozytów polimerowych zbrojonych włóknami (węglowymi, szklanymi, syntetycznymi). Z kompozytów tych buduje się już eksperymentalne kładki i mosty. Istnieje też projekt budowy kompozytowego mostu przez Cieśninę Gibraltarską o nieprawdopodobnej rozpiętości przęseł 3100+8400+4700 m [20].
Zastosowanie kompozytowych podkładów i podrozjazdnic przyniesie korzystne zmiany we współpracy rusztu torowego z podsypką. Podkłady z poliuretanu zbrojonego włóknem szklanym wykonano do celów doświadczalnych w Japonii już w roku 1980 [1]. Od tego czasu wyprodukowano już ich ponad 1 mln szt. i zastosowano na Tajwanie, w Chinach oraz w metrze wiedeńskim. Na liniach Shinkansen w Japonii stosuje się je na mostach bez podsypki. W tunelu podmorskim, w ciągu 15 lat eksploatacji, przeniosły one obciążenie ok. 300 Tg. Podkłady te wykazują zdecydowaną przewagę nad podkładami z drewna bukowego, np. ich wytrzymałość na ściskanie wynosi 28 N/mm² w porównaniu z 17 N/mm², dopuszczalne naprężenie rozciągające przy zginaniu 142 N/mm² w porównaniu z 80 N/mm², nasiąkliwość wodą jest mniejsza ponad 40 razy. Największą ich zaletą jest więc całkowita odporność na procesy biologiczne, bardzo duża rezystancja elektryczna, łatwość wiercenia otworów na wkręty oraz możliwość produkcji na długich torach. Z kompozytów polimerowych wykonywane są też podrozjazdnice układane w rozjazdach tworzących pojedyncze połączenia torów. W Niemczech na 136 podrozjazdnicach polimerowych
o długości 2,20 do 4,50 m ulożono rozjazd o długości 74 m. Istnieje możliwość wytwarzania podrozjazdnic o długości 9,60 m dostosowanych do połączeń torów [16,14].
3. Problemy trwałości w projektowaniu układów torowych
Zasadę projektowania na trwałość układów torowych przedstawiono w pracy [4]. Z trwałością układów torowych należy się liczyć również przy wyborze promieni rozjazdów niezależnie od ich konstrukcji. W najczęściej spotykanym, pojedynczym połączeniu torów istotnym czynnikiem wpływającym na trwałość konstrukcji i spokojność jazdy jest przyrost przyspieszeń $\psi$ występujący na torach zwrotnych i wstawce prostej między rozjazdami (rys. 4) obliczany ze wzoru:
$$\psi = \frac{V^3}{3,6^3} \cdot \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2}$$ \hspace{1cm} (6)
gdzie:
$R_1$ i $R_2$ – promienie rozjazdów (z reguły $R_1 = R_2$),
$b$ – baza sztywna wagonu przyjmowana jako 20 m,
$w$ – wstawka prosta.
Przyrosty przyspieszeń na pojedynczych połączeniach torów zbudowanych z rozjazdów stosowanych obecnie i przewidywanych do zastosowania w niedługim czasie przedstawia rysunek 4. Na jego podstawie można stwierdzić, że przy rzadkich przejazdach po kierunku zwrotnym warto stosować nawet na liniach o dużej prędkości pociągów rozjazdy o promieniu 500 m, zapewniające znacznie większą spokojność jazdy niż zapewniają to rozjazdy o dużych promieniach.
4. Wpływ jakości robót w naprawach nawierzchni na jej trwałość
Zagadnienie zawarte w tytule tego rozdziału może stanowić przedmiot oddzielnej obszernej pracy. Ze względu na ramy artykułu warto zasygnalizować jedynie wpływ uzyskiwanej dokładności na cykle podbijania podkładów. Do tego celu zastosowano zależność empiryczną opisującą trwałość szyn w funkcji wskaźnika syntetycznego $J$, zakładając w uproszczeniu, że analogiczny związek zachodzi między stanem toru a przyrostem degradacji (rys. 5).
$$\varepsilon = 4,1 \cdot 10^{-4} J^3 - 1,4 \cdot 10^{-2} J^2 - 6 \cdot 10^{-2} J + 1,12$$ \hspace{1cm} (7)
Uwzględniając małe różnice między wskaźnikiem $J$ i odchyleniem standardowym nierówności pionowych ($S_z \approx J$) przyjęto, że przy odchyleniu standardowym 1,0 cykle między podbijaniem toru przy nateżeniu przewozów 12 Tg/rok i prędkości 140 km/h wynoszą 36 miesięcy. Dopuszczalna nierówność pionowa $z_d$ przy prędkości 140 km/h wynosi 8 mm.
Stosując zasadę:
$$S_z = \frac{z_d}{2,5}$$
(8)
i podstawiając $z_d = 8$ mm, otrzymuje się $S_z = 2,25$ mm. Przyjmując, że jakość robót będzie się charakteryzować wskaźnikiem $J = 1,75$ mm można oszacować, że cykl między podbijaniem toru zmaleje do 15 miesięcy.
5. Wnioski
Z przedstawionych rozważań wypływa kilka wniosków. Pierwszy odnosi się do zagadnień związanych z utrzymaniem szyn. Na dłuższą metę, mimo ciągłych postępów w technologii szlifowania szyn, nie da się zwalczać szybko narastających uszkodzeń kontaktowo - zmęczeniowych jedynie tą metodą, która wydaje się obecnie niezastąpiona, co jednak nie oznacza, że tak musi być w przyszłości. Przyszłość należy dostrzegać, bowiem w produkcji szyn ze stali, w których te wady nie będą się pojawiać, lub ich występowanie stanie się rzadkością. W tym zakresie kolej powinna udzielać daleko idącego wsparcia pracom nad wprowadzeniem takich szyn do masowej produkcji.
Za małe jest oddziaływanie środowisk nawierzchniowych na producentów taboru. Rozwoju falistego zużycia szyn nie można tylko przypisywać zwiększaniu prędkości pociągów. Nasze własne doświadczenia krajowe wykazały dobrze, że wprowadzenie pewnej nowszej generacji pojazdów szynowych spowodowało szybki rozwój falistego zużycia szyn przy tej samej prędkości pociągów.
W projektowaniu nowych konstrukcji nawierzchni, zwłaszcza dla linii o dużych prędkościach pociągów, trzeba się zdecydować, czy mają to też być linie dla ruchu towarowego (co dzisiaj jest już anachronizmem), a jeśli nie, to odejść od materiałochołnych i energochłońnych rozwiązań na rzecz poszukiwań konstrukcji wykorzystujących osiągniecia inżynierii materialowej, przede wszystkim zaś charakteryzujących się mniejszą energochłonnością produkcji i większą trwałością w eksploatacji.
Wprowadzenie w nawierzchni kolejowej projektowania na trwałość nie powinno być jedynie hasłem odpowiadającym narastającemu nurtowi w projektowaniu obiektów inżynieryjnych. Od konstruktorów nowych rozwiązań nawierzchniowych, zwłaszcza zaś rozjazdów, należałoby wymagać by określali trwałość projektowanych przez siebie konstrukcji, podając, do jakich warunków eksploatacyjnych trwałość tę odnoszą i aby podawali graniczne zużycie swych wyrobów w eksploatacji.
Literatura
1. Abe N., *Synthetic sleepers*, Japanese Railway Engineering 2008, No 160.
2. *Applications for elastic sleeper pads include vibration isolation*, www.railway technology.com/contractors/...getzner5.html.
3. Bałuch H., *Diagnostyka nawierzchni kolejowej*, WKŁ, Warszawa 1978.
4. Bałuch H., Bałuch M., *Kształtowanie układów geometrycznych torów z uwzględnieniem trwałości nawierzchni*, Technika Transportu Szynowego 2009, nr 7-8.
5. Girsch G., Frank N., *Harder rails prove their worth*, International Railway Journal 2008, No. 12.
6. Gjory O., *Durability design of concrete structures in severe invironment*, Taylor and Francis, 2009.
7. Jaiswal J., *Railway must adopt a system approach*, International Railway Journal 2005, No. 3.
8. LoPresti J., *Curve grinding aids performance*, Railway Track and Structures 1999, No. 7.
9. Loy H., *Under sleeper pads, improving track quality while reducing operational costs*, European Railway Review 2008, No. 4.
10. Loy H., *Under sleeper pads in turnouts*, European Railway Technology Review 2009, No. 2.
11. Lysiuk V.S. (pod.red.), *Upravlenie nadezhnostiu besstikovogo puti*, Moskwa, Transport 1999.
12. Matoba K., *Four key technologies can not only help optimize the wheel/rail interface, but save money*, Railway Track and Structures 2000, No.7.
13. Müller-Buruttau F.H., Kleinert U., *Innovative ballasted track: concrete sleepers with sole pads*, IMB Dynamik 2001.
14. Müller-Buruttau F.H., Kleinert U., *Betonschwellen mit elastischer Sole-Erfahrungen und Erkenntnisse mit einem neuartigen Bauteil*, Eisenbahntechnische Rundschau 2002, Heft 3.
15. Niezawodność, jakość usługi, PN-93/N-50191.
16. *Plastic track installed in Germany*, Railway Gazette International 2008, No. 10.
17. Radomski W., *Wspomaganie i usprawnianie działalności inżyniera-organizatora-eksploataторa – refleksje nad tematyką sympozjum ze względu na budownictw.*, Sympozjum WAT Wspomaganie i usprawnianie działalności inżyniera organizatora-eksploataторa 16 października 2009.
18. Riessberger K., *Ballast track for high speeds*. Proceedings: Track for high-speeds railways, Porto, Portugal 2006.
19. Shilder R., *Applications and benefits of elastic elements in ballasted track*, UIC Seminar, Paris 17 October 2006.
20. *Tendencje rozwojowe mostownictwa – świat i Polska –Skyscraper City*, www. skyscraper-city.com.
21. Veit P., *Track quality, track behaviour, track durability*, UIC Seminar, Athens 2007.
22. Witt S., *The influence of under sleeper pads on railway dynamics*, Linköping University, Institute of Technology 2008.
*Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2006-2009 jako projekt badawczy Nr N509 001 31/0045*
DURABILITY IN DESIGN, CONSTRUCTION AND MAINTENANCE OF RAILWAY TRACK
Summary
Durability of railway track depends on many factors including the sort of steel of rail, track stiffness, track geometry and quality of repair works. During the last 10 – 15 years the rails has suffered increasingly from rolling contact fatigue. This type of degradation can lead ultimately to complete failure of the rail and even to derailment. Significant role for this failures plays the sort of rails steel. Under sleeper pads and their influence on track stiffness, ballast degradation and vibrating absorption have also impact on track durability. These factors and jerk on simple cross over are presented in the paper.
Keywords: track durability, track geometry, quality of track works
DAUERHAFTIGKEIT IN PROJEKTIERUNG, ERRICHTUNG UND INSTANDHALTUNG DES OBERBAUS
Zusammenfassung
Dauerhaftigkeit des Oberbaus hängt von vielen Faktoren ab, einbeziehend Art des Schienenstahls, Steifheit, geometrische Anordnung des Gleises und Qualität der Oberbauarbeiten. In den letzen 10 – 15 Jahren treten in den Schienen immer wieder Roll-Kontaktermüdungsschäden auf. Diese Art der Degradation kann letztendlich nicht nur zur völligen Beschädigung der Schienen, sondern auch zur Entgleisung führen. Eine bedeutende Rolle spielt dabei die Schienenstahlsorte. Einfluss von Unterlagen unter den Bahnschwellen auf Steifheit des Oberbau, Bettungsdegradation und Absorption von Vibrationen sind auch für die Dauerhaftigkeit des Oberbaus nicht ohne Bedeutung. In dem Beitrag werden diese Faktoren sowie Beschleunigungszunahme an den einfachen Gleisverbindungen erörtert.
Schlüsselworte: Dauerhaftigkeit des Oberbaus, geometrische Anordnung, Qualität der Oberbauarbeiten.
JAKOŚĆ PODBIJANIA ROZJAZDÓW KOLEJOWYCH
Streszczenie
Dokładność regulacji położenia rozjazdów podczas ich podbijania podbijarkami automatycznymi ma zasadniczy wpływ na trwałość rozjazdów i spokojność jazdy. Jakość robót wykonywanych na rozjazdach wpływa również na długość cyklu dzielącego czas jednej naprawy od drugiej. W artykule przedstawiono syntezę wyników badań jakości robót podbijania rozjazdów oraz spostrzeżenia dotyczące najczęściej spotykanych nieprawidłowości.
Słowa kluczowe: rozjazdy kolejowe, niwelacja, nierówności, gradient wysokości
1. Zakres badań
Badaniem dokładności robót na rozjazdach objęto 50 rozjazdów położonych na 6 stacjach kolejowych. Wśród badanych rozjazdów 13 zostało ułożonych w latach 2001÷2002, dwa w roku 1998, a wiek pozostałych wynosił od 15 do 25 lat, co jest przedziałem dość reprezentatywnym dla linii znaczenia ogólnego. W ramach badań wykonano 4 serie pomiarów niwelacyjnych: pierwszą serię – bezpośrednio przed ich podbiciem podbijarkami automatycznymi typu PLM 275, druga – niezwłocznie po podbiciu, trzecią – po 4÷7 miesiącach od podbicia i czwartą – po kolejnych 6 miesiącach od ostatniego pomiaru. Niwelowano zewnętrzne toki szynowe w torze zasadniczym i zwrotnym w odstępach co $k = 3$ m. Pomiarami objęto również po 3 punkty przed i za końcem każdego rozjazdu.
1 dr hab. inż., centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa, Warszawa, e-mail: firstname.lastname@example.org
2. Charakterystyka wyników badań
Wyniki przeprowadzonych pomiarów niwelacyjnych charakteryzowały się dużym rozrzutem. I tak, w torach zasadniczych odchylenia standardowe drugich różnic wysokości (gradientów wysokości) przed podbiciem rozjazdów wynosiły od 1,18 do 20,21 mm, a po podbiciu od 0,69 do 9,36 mm (rys. 1). W torach zwrotnych wartości te wahały się odpowiednio w granicach 1,19 ÷ 14,9 oraz 0,59 ÷ 9,49 mm (rys. 2).
Z rysunków tych można wysnuć wniosek, że przy dużych nierównościach pionowych na rozjazdach (w tym przypadku o numerach 17 do 20 na rysunku 1) nie udaje się doprowadzić rozjazdu do stanu zadowalającego. Dotyczy to również położenia rozjazdów w płaszczyźnie poziomej, co wykazały pomiary wykonane toromierzami elektronicznymi.
Rys. 1. Odchylenia standardowe gradientów wysokości w torach zasadniczych; 1 - przed podbiciem, 2 - po podbiciu
W torach zwrotnych zdarzają się przypadki, w których stosunkowo niewielkie odchylenie standardowe przed podbiciem rozjazdu zwiększa się po jego podbiciu, jak np. w rozjazdach o numerach 3÷6, 32 i 42 (rys. 2). Przyczyną tej anomalii jest nieodpowiednie ukształtowanie przejścia od podniesionego toru zwrotnego do toru za rozjazdem, którego się najczęściej nie podbija i co jest dużym błędem. Typowymi przykładami takich błędów są charakterystyki niwelety dwóch rozjazdów, pokazane na rysunkach 3 i 4.
Obniżenia torów zwrotnych w stosunku do torów zasadniczych na krótkich odcinkach dochodzą tu nawet do 50 mm, tworząc pochylenia przekraczające 5‰ i wichrowatość 4‰. Na rozjeździe przedstawionym na rysunku 3 średnia wartość gradientów wysokości w torze zasadniczym przed podbiciem wynosiła 2,8 mm, odchylenie standardowe 1,66 mm. Po podbiciu wartości te zmalały odpowiednio do 1,5 i 1,15 mm, a po 12 miesiącach od podbicia (wyniki 4. serii pomiarów nie pokazane na rysunku) ponownie wzrosły do 2,8 i 2,0 mm. Można stwierdzić, że poza jednym wyrównaniem krótkiej nierówności w torze łączącym przed krzyżownicą, rozjazd ten był jedynie podnoszony o 15
÷ 20 mm – a nie wyrównywany. Podobny stan charakteryzuje rozjazd pokazany na rysunku 4, na którym nie udało się usunąć wyraźnej nierówności w strefie styku przediglicowego.
**Rys. 3. Obniżenie toru zwrotnego na rozjeździe UIC 60-300-1:9 eksploatowanym 14 lat, nie usunięte podczas podbijania**
**Rys. 4. Rozjazd UIC 60-300-1:9 eksploatowany 14 lat; nierówności przed i po podbiciu są prawie takie same**
Większe odkształcenia rozjazdów pozostają nie tylko po jednym podbiciu. Również drugie podbicie, wykonane po sześciu miesiącach od pierwszego, nie usunęło widocznych załomów profilu (rys. 5).
Rys. 5. Załom w strefie zwrotnicy rozjazdu UIC 60-300-1:9 eksploatowanego 10 lat
W pewnych przypadkach przyczyną niezadowalającej jakości robót jest ich niewłaściwe przygotowanie, tzn. niedokręcenie śrub i wkrętów lub zły stan podrozjazdnic. W stanie przedstawionym na fotografii 1 podbijarka podnosi szyny nie podnosząc wraz z nimi podrozjazdnic.
Przedstawienie jedynie przypadków wadliwie wykonanych robót zaciemniłoby obraz rzeczywisty. Warto więc pokazać przykłady uzywanej dobrej dokładności robót. Przykład taki przedstawia rysunek 6. Rozjazd ten w środkowej części został podniesiony o 50 mm. Przy tak dużym podniesieniu maleje jednak skuteczność robót, tzn. druga cecha jakości. Tak też było w tym przypadku, na co wskazuje rysunek 7. Na długości zwrotnicy i początkowej części szyn łączących występuje zauważalne obniżenie niwelety.
Najlepszą jakość robót wykazały pomiary rozjazdów położonych na Centralnej Magistrali Kolejowej. Należy jednak zauważyć, że ich stan przed podbiciem był również lepszy niż rozjazdów opisanych wcześniej. Syntetyczne wyniki dwóch serii pomiarów wykonanych na Centralnej Magistrali Kolejowej przedstawiono w tablicy 1. Analizując te wyniki można dojść do wielu interesujących wniosków. Skupmy np. uwagę na rozjeździe oznaczonym liczbą porządkową 5. Jego stan geometryczny był przed podbiciem gorszy niż innych. W wyniku podbicia stan ten zdecydowanie poprawiono. Kolejny pomiar wykazał jednak pogorszenie tego stanu. Czwarta seria pomiarów ujawniła dalsze pogorszenie, co w sumie prowadzi do stwierdzenia, że mimo uzyskania dobrej dokładności robót na tym rozjeździe, nie uzyskano pożądanej skuteczności. Przyczynę tego stanu wyjaśnia rysunek 8, z którego wynika, że rozjazd ten podniesiono o 50 mm, a więc dużo więcej niż pozostałe rozjazdy.
Fot. 1. Duży stopień degradacji podrozjazdnic sosnowych i przytwierdzeń eksploatowanych 24 lata; pod lewym, znacznie bardziej obciążonym, tokiem podkładki są zagłębione, pod prawym – nie przylegają do, powierzchni podrozjazdnic (fot. W. Arach)
Rys. 6. Dokładność robót przy podbijaniu rozjazdu UIC 60-300-1:9 eksploatowanego 8 lat na linii magistralnej
Rys. 7. Niweleta rozjazdu przedstawionego na rysunku 7 po 4 i 10 miesiącach od podbicia
Tablica 1. Syntetyczne wyniki pomiarów rozjazdów na Centralnej Magistrali Kolejowej przed i po podbiciu
| Lp. | Gradient wysokości |
|-----|-------------------|
| | Przed podbiciem | Po podbiciu | Przed podbiciem | Po podbiciu |
| | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. |
| 1. | 3,0 | 2,39 | 2,4 | 2,52 | 4,6 | 5,54 | 4,7 | 4,73 |
| 2. | 1,7 | 1,35 | 2,0 | 1,41 | 1,6 | 1,19 | 1,3 | 1,30 |
| 3. | 2,6 | 2,11 | 1,7 | 1,17 | 2,7 | 2,37 | 1,8 | 1,12 |
| 4. | 2,9 | 1,97 | 1,9 | 1,69 | 2,1 | 1,64 | 1,5 | 1,15 |
| 5. | 3,0 | 2,37 | 1,0 | 0,70 | 4,7 | 4,91 | 1,1 | 0,86 |
| 6. | 3,1 | 2,34 | 2,3 | 1,97 | 1,3 | 3,60 | 2,5 | 2,22 |
| 7. | 0,1 | 1,89 | 1,4 | 0,69 | 2,8 | 2,43 | 1,3 | 1,37 |
| 8. | 2,2 | 2,16 | 1,3 | 1,12 | 2,9 | 2,18 | 3,1 | 3,50 |
| 9. | 2,4 | 2,06 | 1,8 | 1,66 | 2,5 | 2,10 | 2,2 | 2,00 |
| 10. | 2,3 | 2,00 | 1,6 | 1,03 | 1,9 | 1,45 | 1,4 | 1,23 |
| 11. | 2,1 | 1,80 | 1,6 | 0,88 | 2,3 | 1,85 | 1,3 | 1,40 |
| 12. | 2,1 | 1,33 | 1,5 | 0,91 | 3,4 | 3,84 | 1,7 | 0,99 |
| 13. | 3,1 | 1,94 | 1,7 | 1,20 | 3,8 | 3,75 | 1,5 | 1,35 |
| 14. | 2,7 | 2,13 | 1,5 | 1,29 | 1,9 | 1,59 | 0,3 | 2,67 |
| 15. | 3,0 | 2,25 | 2,4 | 1,87 | 2,3 | 1,60 | 2,7 | 1,87 |
| 16. | 2,2 | 1,22 | 1,4 | 1,28 | 2,7 | 1,66 | 0,9 | 0,59 |
Rys. 8. Niweleta rozjazdu UIC 60-500-1:12 przed i po podbiciu
Oddzielne badania wykonano na zmodernizowanej stacji kolejowej S. Obejmowały one niwelację 15 rozjazdów ułożonych na podsypce z matą. Biorąc pod uwagę, że zastosowanie mat, mających cechy wibroizolacyjne, może stanowić jeden ze sposobów poprawy współdziałania podrozjazdnic z podsypką, niwelację w tych samych punktach rozjazdów powtórzono po siedmiu miesiącach. Syntetyczne wyniki niwelacji w postaci gradientów wysokości przedstawia tablica 2.
**Tablica 2. Wyniki pomiarów**
| Nr rozj. | Typ, promień, skos | Gradient wysokości |
|----------|---------------------|--------------------|
| | | Kierunek prosty | | Kierunek zwrotny |
| | | I seria pomiarów | II seria pomiarów| I seria pomiarów | II seria pomiarów |
| | | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. | Średnia | Odch. st. |
| 76 | 60E1-190-1:9 | 3,9 | 1,79 | 4,0 | 1,86 | 4,3 | 3,23 | 4,3 | 3,19 |
| 77 | 60E1-300-1:9 | 3,0 | 1,76 | 3,8 | 2,21 | 2,6 | 1,35 | 2,6 | 1,33 |
| 78 | 60E1-300-1:9 | 4,3 | 3,75 | 4,8 | 3,53 | 5,5 | 3,77 | 5,2 | 3,39 |
| 95 | 60E1-190-1:9 | 2,8 | 2,07 | 3,4 | 2,08 | 4,3 | 6,52 | 4,6 | 6,40 |
| 96 | 60E1-300-1:9 | 3,4 | 2,83 | 3,4 | 2,94 | 5,0 | 5,55 | 5,4 | 6,02 |
| 97 | 60E1-300-1:9 | 2,8 | 1,47 | 2,7 | 1,06 | 4,1 | 4,74 | 4,1 | 4,64 |
| 98 | 60E1-300-1:9 | 2,6 | 1,56 | 3,1 | 1,87 | 3,3 | 3,33 | 3,6 | 3,07 |
| 99 | 60E1-300-1:9 | 2,6 | 1,32 | 2,7 | 1,47 | 3,0 | 2,76 | 2,9 | 2,55 |
| 100 | 60E1-190-1:9 | 2,4 | 1,64 | 2,8 | 2,01 | 5,4 | 7,94 | 5,7 | 8,05 |
| 102 | 60E1-190-1:9 | 5,2 | 2,70 | 5,8 | 2,90 | 3,9 | 2,54 | 4,0 | 2,84 |
| 105 | 60E1-300-1:9 | 2,7 | 1,52 | 2,9 | 1,38 | 4,1 | 2,23 | 4,0 | 2,09 |
| 133 | 60E1-300-1:9 | 2,4 | 1,90 | 2,6 | 2,03 | 3,3 | 3,24 | 3,6 | 3,37 |
| 134 | 60E1-300-1:9 | 3,6 | 3,00 | 4,0 | 3,16 | 4,2 | 3,85 | 4,3 | 3,74 |
| 223 | 60E1-300-1:9 | 3,0 | 1,50 | 3,3 | 1,63 | 3,9 | 2,99 | 4,1 | 3,15 |
| 225 | 60E1-300-1:9 | 2,3 | 1,91 | 2,5 | 2,15 | 2,5 | 2,27 | 2,8 | 2,43 |
| Średnia w kolumnach | 3,1 | 2,05 | 3,5 | 2,15 | 4,0 | 3,75 | 4,1 | 3,75 |
| Odchylenie std. w kolumnach | 0,78 | 0,68 | 0,88 | 0,68 | 0,88 | 1,70 | 0,90 | 1,74 |
Analiza wyników niwelacji wykonanej na nowych rozjazdach znajdujących się w początkowej fazie eksploatacji (nowych) wykazała małe przyrosty odkształceń między pierwszą, a drugą serią pomiarów w torach zasadniczych rozjazdów i nieco większe, lecz również nieduże, w torach zwrotnych – co dobrze świadczy o skuteczności robót z zastosowaniem mat pod podsypką\(^2\). Duże wartości różnic wysokości w obu seriach pomiarów i różnice estymatorów między poszczególnymi rozjazdami są natomiast dowodem przeciętnej dokładności robót podczas układania i ostatecznego podbicia tych rozjazdów\(^3\). Warto zauważyć przy tym, że różnice występujące między poszczególnymi
---
\(^2\) Niwelację w tej serii wykonywali pracownicy Zakładu Dróg Kolejowych i Przewozów CNTK – A. Klonowski i N. Rustowski.
\(^3\) O jakości robót nawierzchniowych świadczą dwie cechy – dokładność, tj. uzyskanie jak najmniejszych odchyleń od wymiarów nominalnych i skuteczność, czyli odporność na zmiany tych wymiarów podczas eksploatacji.
rozjazdami są tu często wielokrotnie większe niż między pomiarami w pierwszej i drugiej serii.
Doceniając znaczenie miar statystycznych przy wyciąganiu tego rodzaju wniosków ogólnych, należy zwrócić jednak uwagę na możliwość popełnienia błędów w ocenie stanu poszczególnych rozjazdów. I tak np. na podstawie tablicy 2 można by stwierdzić, że najlepszą jakość robót spośród rozjazdów o promieniu 300 m uzyskano na rozjeździe 99, najgorszą zaś na rozjeździe 78. Przeanalizujmy więc wykresy profili toków szynowych rozjazdu nr 99 (rys. 9). Stosunkowo niewielkie, w porównaniu z innymi rozjazdami, drugie różnice wysokości występują prawie na całej długości tego rozjazdu z wyjątkiem punktu 32. Rysunek 9 daje pełny obraz położenia tego rozjazdu w płaszczyźnie pionowej. Okazuje się, że od samego początku miał on źle ukształtowany profil z obniżeniem części środkowej i dużą deformację za krzyżownicą w postaci dużego zawyżenia toru zwrotnego. Minimalne różnice profili między pierwszym i drugim pomiarem wykluczają całkowicie ewentualną hipotezę, że stan ten mógł powstać w wyniku oddziaływań pociągów. Z rysunku 9 wynika ponadto, że deformacja końcowej części rozjazdu i przylegającego do niego toru na kierunku zwrotnym tworzy wichrowatość 3,4 %.
Stan rozjazdu nr 78 (rys. 10) podobnie jak stan rozjazdu nr 99 i innych badanych na stacji S, uległ bardzo niewielkim zmianom między kolejnymi pomiarami, ale dokładność wykonanych na nim robót była również niezadowalająca. Szczególnie grubym błędem była i pozostała różnica wysokości toru zasadniczego i zwrotnego dochodząca w środkowej części do 15 mm. Różnica ta zanika dopiero w torach za rozjazdem.
Na podstawie dwóch scharakteryzowanych grup pomiarów – pierwszej wykonanej na rozjazdach znajdujących się w eksploatacji kilka- naście lat oraz drugiej wykonanej na rozjazdach nowych – można stwierdzić, że na powstawanie i rozwój nierówności toków szynowych duży wpływ wywiera jakość robót, począwszy od ułożenia rozjazdów. Zwłaszcza druga grupa badań wykazała dobrinnie, że niedokładne ukształtowanie rozjazdu w płaszczyźnie pionowej bezpośrednio po zakończeniu wszystkich robót przy jego budowie lub wymianie, pozostanie na długo w takiej samej postaci.
**Rys. 10. Profile toków szynowych w rozjeździe nr 78**
3. Wpływ stanu rozjazdów przed podbiciem na ich położenie po podbiciu
Wpływ stanu rozjazdów przed podbiciem na ich położenie po podbiciu potwierdza analiza regresyjno-korelacyjna (rys. 11) przeprowadzona dla 50 rozjazdów, których wyniki pomiarów przedstawiają rysunki 1 i 2. Równanie regresji między odchyleniami standardowymi gradientów wysokości przed podbiciem $\sigma_{w_1}$ i po podbiciu $\sigma_{w_2}$ ma postać
$$\sigma_{w_2} = 0,457 \sigma_{w_1} + 0,76$$
(1)
przy współczynniku korelacji $r = 0,83$.
Istotną zależność między odchyleniami standardowymi gradientów wysokości przed i po podbiciu rozjazdów stwierdzono również w pracy [2]. Podstawą analizy były tu wyniki pomiarów niwelacyjnych wykonanych na 25 rozjazdach, z których 20 znajdowało się w torach głównych zasadniczych i głównych dodatkowych, a 5 w bocznych torach stacyjnych. Uzyskany współczynnik korelacji w torze zasadniczym wynosił 0,86, a w torze zwrotnym 0,81.
Wyniki pomiarów w płaszczyźnie pionowej 9 rozjazdów, przedstawione w pracy [3], również potwierdziły duży wpływ stanu rozjazdu przed podbiciem na dokładność jego ukształtowania po podbiciu.
4. Podsumowanie
Oceniając ogólnie jakość uzyskiwanych robót przy podbijaniu rozjazdów, na tle opracowanych odchyłek dopuszczalnych przedstawionych w pracy [1], można stwierdzić, że realne jest uzyskanie odchylenia standardowego gradientu wysokości około 3 mm po podbiciu rozjazdów eksploatowanych znajdujących się w przeciętnym stanie utrzymania.
Zakładając, że maksymalna prawdopodobna wartość drugich różnic wysokości spełnia warunek określony równaniem (2) można przyjąć, że przy średniej bezwzględnej wartości tych różnic ok. 3 mm uzyskanie gradientu $w_{g_{\text{max}}}$ około 11 mm jest osiągalne.
$$w_{gp} = \bar{w}_g + 2,5\sigma_w$$ \hspace{1cm} (2)
gdzie:
- $\bar{w}_g$ - bezwzględna wartość średnia gradientu wysokości,
- $\sigma_w$ - odchylenie standardowe gradientu wysokości.
Ten rząd dokładności podbicia odpowiada prędkości 120 km/h, ale przy odbiorach robót wymagania są ostrzejsze. I tak, wg [4] przy odbiorze robót bieżącego utrzymania w torach o prędkości 80 km/h nierówności poziome nie powinny przekraczać 13 mm, pionowe zaś 12 mm. Pewna część pomierzonych rozjazdów nie odpowiada jednak nawet tej prędkości.
Z dokładnej analizy przeprowadzonych pomiarów wynika, że na przeszkodzie w uzyskiwaniu lepszej jakości robót przy podbijaniu rozjazdów stoją różne przyczyny\(^4\), a do najważniejszych z nich należą:
1) Niewykonanie podbijania we właściwym czasie, tj. w czasie, gdy odkształcenia toków szynowych nie mają jeszcze postaci odkształceń trwałych, nie dających się już usunąć całkowicie przez podbijarki.
---
\(^4\) Ze względu na ograniczone ramy artykułu nie podano wszystkich szczegółowo analizowanych zależności.
2) Zbyt duża wysokość podnoszenia rozjazdów, związana częściowo z opóźnieniem wymienionym w poprzednim punkcie, powodująca z reguły pogorszenie skuteczności robót, nawet przy uzyskaniu dobrej dokładności początkowej.
3) Ograniczanie się do podbijania samych rozjazdów, z pominięciem przyległych odcinków torów. Niedocenianie wpływu stanu torów przyległych na stan rozjazdu jest spotykane dość często i wynika z niezrozumienia, że zwiększone drgania pojazdu szynowego, występujące na źle utrzymanym torze przed wjazdem na rozjazd, powodują zwiększone oddziaływania na rozjeździe.
4) Wadliwa organizacja pracy, tj. niepełne wykonanie robót poprzedzających, braki podsypki, przerwy w pracy podbijarki powodowane przyczynami ruchowymi, brak pomiarów geodezyjnych w przypadkach, w których są konieczne, niedokładne odbiory robót lub ich całkowity brak.
Syntetyzując scharakteryzowane badania można stwierdzić, że uzyskanie odpowiedniego efektu robót po podbiciu rozjazdów zależy w dużym stopniu od ich stanu przed podbiciem. W przypadku rozjazdu charakteryzującego się odchyleniem standardowym gradientu wysokości powyżej 3 mm przed podbiciem, doprowadzenie go do stanu wymaganego na liniach znaczenia ogólnego jest bardzo trudne. Rozjazd mający duże nierówności pionowe będzie ulegał szybszej degradacji, a zatem czas jego eksploatacji skróci się. Wykonywanie napraw rozjazdów, zanim jeszcze nie dojdzie do ich trwałych odkształceń nabiera więc dużego znaczenia.
**Bibliografia**
1. Bałuch H., Bałuch M.: *Eksploatacyjne metody zwiększenia trwałości rozjazdów kolejowych*. Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa, Warszawa 2009.
2. Dolot S.: *Dokładność robót przy podbijaniu rozjazdów w zależności od ich deformacji*. Praca końcowa wykonana pod kier. H. Bałucha na Studium Podyplomowym WAT „Projektowanie i modernizacja dróg kolejowych”, Warszawa, 2008.
3. Karpiesiuk K.: *Dokładność robót przy podbijaniu rozjazdów w zależności od ich deformacji*. Praca końcowa wykonana pod
kier. H. Bałucha na Studium Podyplomowo-wym WAT „Projektowanie i modernizacja dróg kolejowych”, Warszawa, 2008.
4. Warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych Id-1(D-1). PKP PLK S.A., Warszawa 2005.
Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2006-2009, jako projekt badawczy nr N509 001 31/0045 „Zwiększenie trwałości, rozjazdów w drogach szynowych metodami eksploatacyjnymi”.
QUALITY OF RAIL TURNOUT TAMPING
Summary
The accuracy of turnout position regulation, while tamping by tamping machine, has got a fundamental impact on turnout durability and train trip smoothness. The quality of works at turnouts influence on the length of cycle time between successive repairs. The synthesis of results of research on quality of works on turnout tamping and observations considering the most often met faultiness have been presented in the paper.
Keywords: rail turnout, levelling, irregularity, height gradient,
STOPFENQUALITÄT DER EISENBAHNWEICHEN
Zusammenfassung
Genauigkeit der Einstellung der Position der Weichen beim Stopfen mit automatischen Stopfmaschinen hat einen grundsätzlichen Einfluss auf Dauerhaftigkeit der Weichen und Fahrtruhe. Qualität der an den Eisenbahnweichen ausgeführten Arbeiten beeinflusst auch Länge des Zyklus zwischen den einzelnen Reparaturen. In dem Artikel wurden Synthese der Untersuchungsergebnisse der Qualität von Stopfarbeiten der Weichen und Bemerkungen zu den am meisten festgestellten Fehlern dargestellt.
Schlüsselworte: Eisenbahnweichen, Nivellieren, Unebenheiten, Höhengradient
Przemysław Brona\textsuperscript{1}
Baptiste Calvet\textsuperscript{2}
MOŻLIWOŚCI UTWORZENIA KOLEJOWEGO
KORYTARZA TRANSPORTU TOWARÓW
POMIĘDZY HOLANDIĄ I POLSKĄ
Streszczenie
Artykuł jest próbą przybliżenia projektu mającego na celu zbadanie możliwości utworzenia kolejowego korytarza transportu towarowego między Holandią i Polską, a także próbą oceny stanu i perspektyw rozwoju transportu towarowego między tymi krajami wraz z identyfikacją istniejących barier i propozycją wskazania połączeń kolejowych między Polską i Holandią.
Słowa kluczowe: transport międzynarodowy, transport intermodalny, kolejowe przewozy towarów
1. Wprowadzenie
Centrum Naukowo – Techniczne Kolejnictwa (Polska) we współpracy z NEA (Holandia) realizuje obecnie projekt współfinansowany przez Ministerstwa ds. Transportu obu krajów, mający na celu zbadanie możliwości utworzenia kolejowego korytarza transportu towarów pomiędzy Holandią i Polską.
Projekt przygotowuje grono konsultantów ze strony polskiej i holenderskiej we współpracy z obydwoma ministerstwami. Cały projekt został podzielony na 4 zadania, w których przedstawione zostały założenia, wykorzystane do określenia ustaleń koniecznych na wykonanie Europejskiego korytarza towarowego Wschód - Zachód między
\textsuperscript{1} Zakład Dróg Kolejowych i Przewozów, CNTK
\textsuperscript{2} Zakład Dróg Kolejowych i Przewozów, CNTK
Holandią i Polską. Zakłada się, że ostateczna wersja pracy zostanie przedstawiona w 2010 roku.
Niniejszy artykuł przedstawia kluczowe elementy z trzech pierwszych zadań:
- obecny stan i perspektywy rozwoju transportu towarowego pomiędzy Polską i Holandią,
- identyfikacja istniejących barier w transporcie kolejowym,
- określenie korytarza i propozycja tras kolejowych pomiędzy Polską i Holandią.
2. Przegląd obecnej sytuacji i perspektywy rozwoju
2.1. Obecna sytuacja w kolejowych przewozach towarów pomiędzy Holandią i Polską
Pomiędzy Holandią, a Polską już w chwili obecnej realizowane są przewozy towarów na poziomie około 6,7 milionów ton rocznie, z czego 430 tys. ton jest przewożonych transportem kolejowym (w obu kierunkach łącznie). Udział w rynku przewozów kolejowych w kierunku Holandia - Polska wynosi 9 % (47 % drogowy, 44 % morski), natomiast w kierunku Polska - Holandia udział ten wynosi odpowiednio 4 % (33 % drogowy, 63 % morski).
Analiza danych pokazuje, że największy udział w wielkości przewożonych towarów w obu kierunkach ma grupa towarów zakwalifikowana jako „inne produkty” (patrz rys. 1). W grupie tej zawierają się towary przemysłowe, średnio i wysoko przetworzone. Towary te są głównie przewożone w kontenerach, których wykorzystanie może w znacznym stopniu przyczynić się do rozwoju kolejowego transportu intermodalnego.
Wielkości przewożonych towarów pomiędzy Polską i Holandią są dość ograniczone i kształtują się na zdecydowanie niższym poziomie, niż między Holandią i Niemcami oraz między Polską i Niemcami.
Z uwagi na rozszerzoną na kraje wschodnie Unię Europejską oraz na dodatni, pomimo kryzysu gospodarczego, w roku 2009 wskaźnik PKB w Polsce, należy założyć rozwój międzynarodowej wymiany towarów w relacji wschód – zachód.
W poniższych tabelach (1 i 2) przedstawiono podsumowanie najważniejszych cech każdego środka transportu w przewozach towarowych między Holandią i Polską. Z ich analizy wynika, że transport kolejowy może być nawet o 40% tańszy niż transport drogowy, przy czym czas dostawy wydłuży się o 3 dni. Aktualne ceny w przewozie żeglugą morską (przez przewoźników feederowych) są niższe do 50% niż w transporcie drogowym, choć trwają średnio trzy razy dłużej.
Pomimo stosunkowo korzystnej oferty przewozowej w transporcie kolejowym, obserwuje się bardzo ograniczony udział kolei w globalnych przewozach towarowych. Sytuacja taka spowodowana jest po- przez inne czynniki mające większe znaczenie, niż tylko koszty ponoszone przez klienta.
Należy również zauważyć, że poziom kosztów w transporcie drogowym jest wyłącznie orientacyjny, ponieważ większość informacji jest utrzymywana w tajemnicy przez podmioty konkuruujące ze sobą rynku (dumping cenowy). Obecny kryzys gospodarczy zmusza operatorów do zmniejszania nawet najniższych cen o 30%. Uczciwą konkurencję pomiędzy przewoźnikami w transporcie drogowym zaburza również fakt, że taryfy przez nich oferowane, nie pokrywają nawet kosztów własnych działalności logistycznych.
### Tablica 1. Czas przewozu pomiędzy Holandią (Rotterdam) i Polską
| Miasto | Transport drogowy (door-door) | Transport kolejowy (median)\(^3\) | Żeglugą morska (Short sea transport)\(^4\) |
|--------------|-------------------------------|----------------------------------|------------------------------------------|
| Poznań | 2 dni (960 km) | 3 dni (range = 1 – 5 dni) | 6 dni |
| Wrocław | 2 dni (1045 km) | 3 dni (range = 2 – 5 dni) | 6 dni |
| Gliwice | 2 dni (1178 km) | 4 dni (range = 2 – 6 dni) | 6 dni |
| Gdańsk | 2 dni (1225 km) | 3 dni | 5 dni |
| Warszawa | 2 dni (1300 km) | 3 dni (range = 2 – 5 dni) | 6 dni |
| Malaszewicze | 2 dni (1427 km) | 5 dni (range = 4 – 6 dni) | 6 dni |
### Tablica 2. Ceny przewozu za kontener pomiędzy Holandią (Rotterdam) i Polską
| Połączenie | Oplata za TEU | Oplata za 40’ | Oplata za 45’ |
|---------------------|---------------|---------------|---------------|
| Żeglugą morska (Short sea)\(^4\) | Rotterdam – Gdynia (<->) | € 450 | € 550 | € 600 |
| Kolej\(^5\) | Rotterdam – Poznan (<->) | € 900 | € 1,050 | € 1,100 |
| | Rotterdam – Warsaw (<->) | € 560 | € 835 | € 835 |
| | Rotterdam – Wrocław (<->) | € 480 | € 720 | € 720 |
| Samochód | Rotterdam – Warsaw (<->) | € 1,100 | € 1,100 | € 1,100 |
| | Rotterdam – Wrocław (<->) | € 1,225 | € 1,225 | € 1,225 |
### 2.2. Możliwości rozwoju rynku
Dla potrzeb określenia rozwoju rynku przewozów towarowych zostały opracowane prognozy dla poszczególnych środków transportu w planowanym korytarzu kolejowym Holandia - Polska. Obliczenia te zostały wykonane dla trzech scenariuszy rozwoju społeczno-gospodarczego (niski wzrost gospodarczy, umiarkowany wzrost gospodarczy i wysoki wzrost) oraz w trzech horyzontach czasowych 2020, 2030 i 2040. Wyniki prognoz dostarczają informacji o obecnych i przyszłych przepływach towarów koleją pomiędzy Holandią i Polską oraz wskażują na duże szanse przejęcia przewozów przez transport kolejowy z innych środków transportu.
---
\(^3\) Including one day pre- and end haulage. There exists transit time difference between the rail services; that is why the median transit time of the rail services has been selected.
\(^4\) Including one day pre-haulage; end haulage to other cities is one day extra. Transit time on sea is equal to 4 days.
\(^5\) Including container handling tariffs.
Przez połączenie różnych wariantów rozwoju społeczno-gospodarczego (niski, umiarkowany, wysoki) z wariantami rozwoju sytuacji na rynku transportowym (umiarkowany, wysoki) zostały wyróżnione trzy różne scenariusze:
- niskiego wzrostu gospodarczego i umiarkowanego wzrostu na rynku transportowym (scenariusz LG),
- umiarkowanego wzrostu gospodarczego i umiarkowanego wzrostu w transporcie (scenariusz GG),
- wysokiego wzrostu gospodarczego i wysokiego wzrostu transportu (scenariusz HV).
Wśród tych trzech wariantów, scenariusz GG może być traktowany jako scenariusz bazowy, zawierający europejskie scenariusze tendencji w zakresie wzrostu gospodarczego. W odniesieniu do zmian na rynku transportu jest on zbliżony do prowadzonej polityki i przewidywanych zmian w przyszłości. Scenariusz ten opisuje bieżące i przewidywane przyszłe zmiany, jednak nie biorąc pod uwagę "skrajnych" wydarzeń. Ze względu na brak dostępności danych, prognozy zostały utrzymane w skali krajowej.
Wyniki opracowanych prognoz są następujące:
- w ciągu następnych lat, wielkości przewożonych ładunków z Holandii do Polski wahać się będą pomiędzy 460 tys. ton, w scenariuszu niskiego wzrostu w 2020 roku, do ponad 1,2 milionów ton, w scenariuszu optymistycznego wzrostu w roku 2040 (patrz rys. 2).
- w przeciwnym kierunku z Polski do Holandii, zakres wielkości zawierać się będzie pomiędzy 180 tys. ton w scenariuszu niskiego wzrostu w 2020r., do ponad 870 tys. ton w scenariuszu optymistycznym wzrostu na rok 2040 (patrz rys. 3).
Mimo, że wielkości kolejowych przewozów towarowych będą miały silny przyrost w wyniku makroekonomicznych i globalnych zmian na rynku transportu, wzrost udziału w rynku kolejowym do 2040 wyniesie co najwyżej kilka punktów procentowych, jak przedstawiono na rysunku 2.
Przy opracowywaniu prognoz dla poszczególnych scenariuszy rozwoju rynku przewozów kolejowych w planowanym korytarzu, nie zostały wzięte pod uwagę konkretne działania mające znaczący wpływ na wykorzystanie transportu kolejowego. Jeśli wystąpią szczególne zmiany na rynku kolejowych przewozów towarowych i zostaną podjęte
konkretnie działania oraz decyzje polityczne, mające znaczący wpływ na wykorzystanie transportu kolejowego można oczekiwać, że nastąpi wzrost przewozów transportem kolejowym w tym korytarzu.
**Rys. 2. Przewidywana zmiana wielkości przewozów między Holandią i Polską**
*Źródło: NEA/CNTK Intermodal Corridor NL-PL Study, 2009*
**Rys. 3. Udział w rynku towarowych przewozów kolejowych między Holandią i Polską**
*Źródło: NEA/CNTK Intermodal Corridor NL-PL Study, 2009*
3. Koncepcje istniejących korytarzy
Koncepcje korytarzy są rozwijane od początku liberalizacji rynku kolejowego. Muszą być one postrzegane szerzej, niż tylko jako proste ponadnarodowe połączenia sieci, ale jako silna współpraca pomiędzy wszystkimi podmiotami zaangażowanymi w proces przewozu towarów w celu usprawnienia ich działalności. Jednym z przykładów takiej współpracy jest korytarz Rotterdam - Genua utworzony w 2003 roku.
Rozwój tego korytarza dla transportu kolejowego rozpoczął się, kiedy ministerstwa krajów położonych wzdłuż korytarza podpisały stosowne umowy - Memorandum of Understanding (MoU). Od tamtej pory osiągnięto liczne porozumienia i podjęto szereg działań przez coraz więcej podmiotów publicznych i prywatnych. Przez ten czas prace prowadzone w korytarzu Rotterdam - Genua okazały się udane, a podejście stosowane w zarządzaniu tego korytarza może być dobrym przykładem w przypadku innych inicjatyw lub projektów w ogólnej domenie kolejowych przewozów towarowych. Podejście do zarządzania w korytarzu Rotterdam - Genua obejmuje trzy zasadnicze składniki: korytarz, rynek i współpraca.
Korytarz poprowadzony jest w osi północ - południe przez cztery kraje UE, a mianowicie: Holandię, Niemcy, Austrię i Włochy oraz przez jeden kraj spoza UE – Szwajcarię. Korytarz swój początek ma w porcie w Rotterdamie i prowadzi do Genui, łącząc ze sobą 6 portów śródlądowych oraz około 40 terminali intermodalnych. Całkowita długość korytarza wynosi około 1400 kilometrów.
Korytarz ten odnotowuje najwyższe wielkości kolejowych przewozów towarowych w Europie i przed kryzysem gospodarczym wykazywał stały ciągły wzrost popytu na przewozy. W 2006r., w korytarzu przewieziono 35 mln ton na łączną odległość około 100 milionów kilometrów i co roku wielkość ta wzrasta o 6 – 8 %.
4. Korytarz dla zapewnienia spójności programów unijnych
Doświadczenia w rozmieszczeniu korytarzy, takich jak między Rotterdamem i Genuą, wykazały, że korytarze muszą być poprowadzone wzdłuż istniejących tras handlowych. Trasy na rysunku 4 (oznaczone
czarnym kolorem), mają ściśle powiązania z kilkoma projektami trans-europejskimi, takimi jak: RNE, ERTMS lub TEN - T. Poniżej opisano w skrócie powiązania projektów między sobą i zasadność utworzenia korytarza transportu towarowego pomiędzy Holandią a Polską.
Rys. 4. Mapa istniejących kolejowych tras między Holandią i Polską
Rysunek 5 przedstawia zarówno sieci priorytetowe ERTMS i TEN - T. Należy przy tym wspomnieć, że obecnie obsługiwane trasy pociągów towarowych pomiędzy Holandią i Polską, częściowo odbywają się już w korytarzu F ERTMS, przynajmniej na niektórych odcinkach w Niemczech. W rzeczywistości, korytarz F ERTMS zaczyna się już w Antwerpii. Trasa korytarza D TREND uwzględnia także podobne powiązania i połączenia. Projekt TREND odgrywa ważną rolę w rozwoju większości paneuropejskich korytarzy kolejowych.
Połączenia transportowe wschód - zachód zwykle nie są wystarczająco promowane ani jako rozwiązania alternatywne, ani jako obligatoryjne. Dlatego też podjęcie inicjatywy ze strony ministerstw NL i PL ma kluczowe znaczenie w skali europejskiej również dlatego, że korytarz F ERTMS i kolejowy korytarz transportu towarowego NL - PL, są ze sobą ściśle powiązane.
W chwili obecnej żaden z priorytetowych projektów intermodalnych TEN - T nie skupia się na połączeniu Morza Północnego z Polską, wspierane są jedynie projekty w żegludze śródlądowej (patrz rysunek 6). Dlatego też rozwój miedzynarodowego połączenia kolejowego pomiędzy Holandią, a Polską powinien być wprowadzony do planów rozwoju sieci TEN – T. Kolejowy korytarz transportu towarowego NL - PL
ma realną szansę na uzyskanie połączenia Morza Północnego z Polską.
Propozycja korytarza PL - NL daje szersze spojrzenie na istniejącą sieć TEN-T, która w obecnym kształcie obniża znaczenie międzynarodowych tras kolejowych przez Niemcy. Trasy te mogłyby zwiększyć udział przewozów towarów transportem kolejowym z/do Rosji i Azji (patrz rys. 7).
**Rys. 5. Projekty priorytetowych sieci ERTMS I TEN-T**
*Źródło: TEN-T EA, 2009*
Obecnie znaczna część ładunków z Rosji i z Azji jest wysyłana przez połączenia feederowe z portów w krajach nadbałtyckich do niemieckich portów, gdzie następnie są rozsyłane po całej Unii Europejskiej. Należy przy tym zauważyć, że również funkcjonujące połączenia kolejowe odbywają się z pominięciem Polski. Zapewnienie linii kolejowych od wschodniej granicy Unii Europejskiej do głównych portów w Niemczech i Holandii, z pewnością będzie decydującym krokiem do zwiększenia udziału w rynku kolejowych przewozów towarowych zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, przez które przebiegają korytarze transportowe.
**Rys. 6. Mapa priorytetowych projektów intermodalnych sieci TEN-T**
*Źródło: TEN – TEA, 2009*
Biorąc pod uwagę bariery dostrzegane przez uczestników rynku kolejowych przewozów towarowych, w tym brak skuteczności w działalności One-Stop-Shop, można wyciągnąć wniosek, że potencjał transportu kolejowego pomiędzy Holandią, a Polską jest poważnym problemem i jednym ze sposobów rozwiązania go będzie projekt korytarza.
Obecna organizacja podmiotów zarządzających infrastrukturą w ramach RNE uwzględnia już korytarz Wschód - Zachód.
Zbliżony przebieg korytarza F ERTMS i korytarza 3 RNE (patrz rys 8) sugeruje konieczność włączenia do współpracy rządów Belgii i Niemiec w ramach korytarza PL - NL. Aby porty w Antwerpii Rotterdamie i Hamburgu mogły przyciągać więcej klientów i towarów, należy zapewnić efektywny i konkurencyjny rynek usług transportu towarowego.
Rys. 7. Mapa projektowanej sieci TEN-T i międzynarodowych połączeń
Źródło: TEN – T EA, 2009
Rys. 8. Porównanie przebiegu korytarzy ERTMS F i RNE 03
Źródło: European Commission, Department of Transports, 2008
Zwiększenie znaczenia kolejowych projektów infrastrukturalnych pozwoli z jednej strony na osiągnięcie standardów unijnych i spełnienie oczekiwań klientów w wyniku modernizacji linii kolejowych i poprawy stanu technicznego infrastruktury (rewitalizacja), a drugiej strony doprowadzi do zwiększenia dochodów operatorów intermodalnych poprzez wzrost atrakcyjności kolejowego transportu towarowego.
5. Przegląd głównych barier
Nadrzędnymi barierami są różnice pomiędzy poszczególnymi sieciami kolejowymi występujące w międzynarodowym towarowym ruchu kolejowym, wynikające z odmiennych systemów sterowania i zasilania w poszczególnych krajach (patrz tablica 3).
**Tablica 3. System sterowania ruchu kolejowego i zasilania na holenderskiej, niemieckiej i polskiej sieci kolejowej**
| Kraj | System sterowania ruchu kolejowego | System zasilania trakcyjnego |
|--------|-----------------------------------|------------------------------|
| Niderlandy | ATB EG, ATB NG, ATB ++, ETCS | 1.500 V I 25 kV DC |
| Niemiec | INDUSI, PZB, LZB | 15.000 V AC |
| Polska | SHP | 3 kV DC |
W celu identyfikacji barier, które ograniczają międzynarodowy przewóz kolejowy towarów pomiędzy Holandią i Polską, w ramach tego projektu konsultanci przeprowadzili standardowe wywiady z uczestnikami rynku kolejowego. Uzyskane odpowiedzi zostały sklasyfikowane w czterech grupach: bariery techniczne, bariery instytucjonalne, bariery rynkowe oraz bariery operacyjne.
W tablicy 4 przedstawiono syntetycznie kluczowe bariery. Należy jednak przy tym pamiętać, że prawie wszystkie wymienione bariery są barierami subiektywnymi zgłoszonymi przez uczestników rynku kolejowego.
Tablica 4. Główne bariery dla przewozu towarów koleją pomiędzy NL I PL według uczestników rynku
| Bariery Techniczne: |
|---------------------|
| • Słaby stan infrastruktury kolejowej pomiędzy Niderlandami i Polską: na niektórych odcinkach w Polsce (na przykład na linii E30), wąskie gardła w Niemczech (na przykład na odcinku Knappenrode – Horka), (parametry techniczne linii kolejowych, pojemność terminali, przejścia graniczne, inne systemy sterowania ruchu i zasilania). |
| • Słaby stan infrastruktury terminali pomiędzy Niderlandami i Polską (brak kilku terminali w Holandii). |
| • Brak standaryzacji pojemności linii (na przykład inne długości pociągów). |
| • Niewystarczająca liczba lokomotyw wielosystemowych dozwolona dla przewoźników w PL, DE, NL. |
| Bariery Instytucjonalne: |
|-------------------------|
| • Oplaty za dostęp do infrastruktury kolejowej (poziom opłat, brak harmonizacji kalkulacji, brak szczegółowych zasad opłat rezerwacyjnych). |
| • Niedostateczna współpraca międzynarodowa pomiędzy zarządcami infrastruktury (One Stop Shop). |
| • Brak kodyfikacji linii w Polsce (kontenery High Cube traktowane jako niestandardowe ładunki). |
| Bariery Rynkowe: |
|------------------|
| • Nierówna konkurencja z innymi środkami transportu szczególnie z transportem drogowym i z połączeniami feederowymi. |
| • Silna pozycja niemieckich portów. |
| Bariery Operacyjne: |
|---------------------|
| • Brak synchronizacji rozkładów jazdy pomiędzy uczestnikami rynku w przewozach kolejowych. |
| • Brak uniformizacji pojemności toru. |
| • Konkurencja z pociągami pasażerskimi na trasach pociągów (prawie cała trasa na liniach z ruchem mieszany). |
Po zaproponowaniu najbardziej korzystnych tras dla korytarza kolejowego Holandia – Polska, konieczne będzie podjęcie skoordynowanych działań pomiędzy zaangażowanymi krajami w celu eliminacji powyższych barier.
6. Propozycja korytarza
Źródła i cele korytarza w Holandii stanowią ważne terminaly kolejowe w portach w Rotterdamie, Amsterdamie i w Venlo. Dlatego istotnym jest, aby dostosować również trasy pociągów do sytuacji intermodalnej i logistycznej w Polsce.
W Polsce zlokalizowanych jest 28 terminali intermodalnych. Wielkość tych terminali oraz wyposażenie techniczne jest zróżnicowane: od małych terminali obsługujących jednego operatora do dużych terminali ogólnodostępnych.
Największa koncentracja terminali intermodalnych znajduje się w bliskiej lokalizacji głównych polskich miast: w okolicach Warszawy, Poznania, Wrocławia oraz w aglomeracji Górnośląskiej (rysunek 9). Pozostałe terminalne zlokalizowane są w portach morskich (dwa w
Gdyni, dwa w Gdańsku, w Świnoujściu oraz w Szczecinie) oraz na granicy wschodniej (Małaszewicze, Hrubieszów, Medyka). Taka lokalizacja ma swoje odzwierciedlenie w lokalizacji głównych ciągów komunikacyjnych kraju: drogowych i kolejowych (przed wszystkim korytarzy AGTC w Polsce). Terminale w Małaszewiczach, Żurawicy oraz Sławkowie obecnie funkcjonują na styku dwóch szerokości torów 1435 mm/1520 mm.
**Rys. 9. Rozmieszczenie centrów logistycznych – terminali intermodalnych w Polsce**
*Źródło: CNTK, 2009*
Terminale kontenerowe w Gdańsku i Gdyni, Euroterminal Sławków oraz suchy port w Małaszewiczach są największymi punktami przeładunkowymi w Polsce i zlokalizowane są wzdłuż linii AGTC, odpowiednio na C-E65, C-E30 oraz C-E20.
Model ten jest uzupełniony głównymi centrami logistycznymi, które zlokalizowane są w Gliwicach (Śląskie Centrum Logistyczne), w Swarzędzu koło Poznania (CLIP), w Koninie (Wielkopolskie Centrum Logistyczne), w Szczecinie, w Mszczonowie koło Warszawy (Europa Park) i w Piotrkowie Trybunalskim (Logistic City). Do tej listy może być też dodany Euroterminal w Sławkowie, ponieważ obecnie realizowane są projekty rozbudowy i powiększenia pojemności tego terminala.
Rysunek 9 pokazuje także, że terminale intermodalne (oznaczone rombami) i główne centra logistyczne (oznaczone kółkami) mają zbliżone do siebie lokalizacje. Lokalizacje te są również zbliżone w porównaniu z sześcioma rejonami logistycznymi w Polsce (oznaczonymi linia przerywana), które były zaproponowane w projekcie z 1998 roku, a którego koordynatorem był Instytut Morski w Gdańsku.
Perspektywa rozwoju sieci terminali logistycznych uwzględnia, według planów operatorów intermodalnych, budowę kilku nowych terminali intermodalnych, na których techniczne możliwości będą oferować lepszy poziom obsługi. Nowe terminalne przeładunkowe powstaną m.in. w: Kutnie, Tarnowie, Ostaszewie koło Torunia, Puławach, Tczewie, Wrocławiu, Sosnowcu oraz Koninie. Strategia powstania nowych terminali częściowo uwzględnia korytarze AGTC w Polsce.
Aby możliwy był sprawny przewóz towarów, w odniesieniu do m.in.: kategorii trasy, prędkości maksymalnej, trakcji, przejść granicznych i czasu przewozu, proponowany jest następujący przebieg kolejowego korytarza towarowego pomiędzy Holandią i Polską:
- w Holandii: Rotterdam – Betuweroute – Zevenaar – Emmerich am Rhein (Granica NL – DE). Kategoria linii D4: 22,5 ton/oś,
- w Niemczech: Emmerich am Rhein - Ruhr area – Hannover – Magdeburg - Szczecin Gumience/ Frankfurt / Oder / Horka (3 przejścia graniczne DE – PL). Kategoria linii D4: 22,5 ton/oś,
- w Polsce: korytarz rozdziela się na 2 linie włączone w sieć linii AGTC, tak aby łączyły ze sobą jak największą liczbę obszarów, w których zlokalizowane są centra logistyczne i terminale intermodalne. Główna linia w korytarzu: Rotterdam – Zagłębie Ruhry – Hannover – Magdeburg rozdziela się już w Niemczech według punktów docelowych w Polsce (lub punktów początkowych w Holandii):
- w kierunku środkowej Polski: linia C-E20 przez Poznań, Warszawę, Małaszewicze oraz Terespol (granica polsko-białoruska). Połączenie z ważnymi terminalami kontenerowymi w Gdańsku i Gdyni będzie możliwe przez linię C-E65. Kategoria linii C3/D3 (20,0 ton/oś – 22,5 ton/oś),
– w kierunku południowej Polski: linia C-E30 przez Wrocław, aglomerację Górnośląską (połączenie z dużym terminaliem w Sławkowie), Kraków oraz Medykę (granica polsko-ukraińska). Kategoria linii C3/D3 (20,0 ton/oś – 22,5 ton/oś).
Opisane powyżej trasy, powinny pojawić się w opracowywanych planach modernizacji linii kolejowych oraz w planach budowy nowych i modernizacji istniejących terminali intermodalnych. Plany takie pozwolą na poprawę przewozu towarów koleją pomiędzy Polską i Niderlandami i przyczynią się do skutecznej konkurencji z innym środkami transportu, na przykład z drogowymi lub feederowymi (Short Sea Shipping).
Proponowane trasy włączają się również do obecnych i planowanych korytarzy europejskich obsługujących przewozy kolejowe, np. korytarze ERTMS, korytarze TEN-T oraz RailNetEurope (RNE korytarz 3).
W celu umożliwienia skutecznej realizacji przewozów towarów w planowanym korytarzu, należy zaproponować i zaplanować odpowiednie działania, które powinny być ze sobą skoordynowane i powiązane z:
– adaptacją i odpowiednim utrzymaniem infrastruktury kolejowej oraz infrastruktury na terminalach,
– adaptacją taboru do przewozu ładunku (lokomotywy i wagony) w każdym z krajów planowanego korytarza (interoperacyjność),
– zapewnieniem wysokiej jakości przewozu i obsługi przeładunkowej na terminalach.
Końcowym etapem omawianego projektu będzie przygotowanie Action Planu – Planu Działania na najbliższe 5 lat. Plan ten wraz z całym projektem zostanie zaprezentowany na początku 2010 roku. Zwierać on będzie propozycje działań w następujących obszarach: jakości obsługi, administracji, infrastruktury oraz taboru. Działania te będą miały na celu eliminację występujących barier, a także rozwój przewozów towarowych pomiędzy obydwoma krajami oraz skuteczną konkurencję z innymi środkami transportu.
POSSIBILITY OF CREATING RAIL FREIGHT CORRIDOR BETWEEN THE NETHERLANDS AND POLAND
Summary
There is in the paper an attempt at description of the project exploring the possibilities of creating rail goods transport between Netherlands and Poland and an attempt at not only an assessment of present stage and prospect of goods transport development but an identification of existing barriers and formulation of proposals of rail connections between Poland and Netherlands as well.
Keywords: international transport, intermodal transport, railway goods transport
MÖGLICHKEIT DER SCHAFFUNG EINES EISENBAHN-GÜTERVERKEHRSKORRIDORS ZWISCHEN DEN NIEDERLANDEN UND POLEN
Zusammenfassung
In dem Beitrag wird ein Versuch der näheren Erläuterung des Projektes unternommen, das zum Ziel hat, die Möglichkeit der Schaffung eines Eisenbahngüterverkehrskorridors zwischen den Niederlanden und Polen zu prüfen. Es wird auch bemüht, den Stand und Perspektiven der Entwicklung des Güterverkehrs zwischen diesen Ländern mit der Identifizierung der bestehenden Barrieren zu bewerten und Hinweise zu Eisenbahnverbindungen zwischen Polen und den Niederlanden zu geben.
Schlüsselworte: Internationaler Verkehr, intermodaler Verkehr, Eisenbahngüterverkehr
SYSTEM INFORMATYCZNY DSAT – PIERWSZE DOŚWIADCZENIA EKSPLOATACYJNE
Streszczenie
W artykule przedstawiono system informatyczny DSAT gromadzący i udostępniający informacje z urządzeń detekcji stanów awaryjnych taboru wdrażany na sieci PKP PLK S.A. Omówiono również pierwsze doświadczenia eksploatacyjne związane z funkcjonowaniem systemu oraz pozyskiwanymi informacjami diagnostycznymi dotyczącymi taboru eksploatowanego na polskiej sieci kolejowej.
Słowa kluczowe: detekcja stanów awaryjnych taboru, systemy informacyjne
1. Wprowadzenie
Urządzenia detekcji stanów awaryjnych taboru (DSAT, ang. train inspection systems, hazard notification systems – check points for rolling stock) są przeznaczone do wykrywania zagrożeń bezpieczeństwa ruchu kolejowego, będących skutkiem nieprawidłowości stanu technicznego taboru, takich jak uszkodzone lożyska osiowe, wadliwe działanie układu hamulcowego, deformacje powierzchni tocznych kół, czy wady zawieszenia. Zmiany regulacji prawnych związanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstw kolejowych, zwłaszcza oddzielenie funkcji Zarządcy Infrastruktury od funkcji Przewoźnika znajdują swoje odzwierciedlenie również w obszarze rozwiązań DSAT i wymagań na
te systemy. Ta nowa tendencja znalazła swój wyraz w dynamicznym rozwoju nowej grupy kolejowych systemów informacyjnych zorientowanych na możliwie pełne wykorzystanie informacji z urządzeń DSAT. Kierunki rozwoju tych systemów zostały uwzględnione w scentralizowanym systemie detekcji stanów awaryjnych taboru dla sieci PKP PLK S.A., zwanym SI-DSAT. System ten docelowo może być podstawowym źródłem informacji o stopniu zużycia infrastruktury kolejowej (sumaryczne rzeczywiste obciążenia linii, w tym oddziaływania dynamiczne tabor-tor) oraz o stanie technicznym taboru przewoźników użytkujących sieć kolejową.
Poniżej przedstawiono ogólne informacje o systemie SI-DSAT oraz wybrane doświadczenia uzyskane w ciągu pierwszego roku jego eksploatacji.
2. Koncepcja scentralizowanego systemu DSAT na sieci PKP PLK S.A.
Pierwsze koncepcje centralizacji informacji z urządzeń DSAT rozważane w europejskich zarządach były prezentowane już na początku lat 90-tych. W Polsce po raz pierwszy znalazło to odzwierciedlenie w wymaganiach na system DSAT przewidziany do zabudowy na modernizowanej linii E-20 pod koniec lat 90-tych. Z uwagi na ówczesne uwarunkowania techniczno-organizacyjne przedsiębiorstwa PKP, gdzie za urządzenia DSAT odpowiadały tzw. służby taborowe, funkcjonalność systemu była zorientowana głównie na ich potrzeby. Po zmianach organizacyjnych PKP odpowiedzialność za całokształt zagadnień związanych z urządzeniami DSAT została przeniesiona do Biura Automatyki i Telekomunikacji. Zaowocowało to nie tylko formalnym uregulowaniem statusu urządzeń DSAT, ale przede wszystkim sukcesywnym dopasowaniem wymagań na rozwiązania systemowe w tym zakresie do ewoluujących potrzeb PKP PLK S.A.
Wdrożony system informatyczny SI-DSAT uwzględnia jego otoczenie systemowe i organizacyjne. Z technicznego punktu widzenia kluczowym zagadnieniem są interfejsy między współpracującymi systemami, zagadnienia transmisji danych oraz bezpieczeństwa systemowego. Informacje, których źródłem są urządzenia DSAT, aby stać się informacjami podatnymi na pełne wykorzystanie, wymagają uzupełnienia informacjami z innych systemów (identyfikacja pociągu, pojazdu, zdarzenia). W realiach przedsiębiorstwa PKP PLK S.A. systemami, z którymi system DSAT wymienia informacje są przede wszystkim system SEPE oraz systemy dyspozytorskie w LCS-ach (np. Ebiscreen).
Ogólną strukturę systemu SI-DSAT oraz architekturę oprogramowania przedstawiają rys. 1 i rys. 2.
**Rys. 1. Struktura scentralizowanego systemu informatycznego DSAT**
W systemie można wyróżnić:
1) podsystemy diagnostyczne realizujące oczekiwane funkcje wykrywania stanów awaryjnych i nieprawidłowości związanych z taborem; na tym poziomie pozyskiwane są informacje o stanie technicznym taboru. Dodatkowo zapewniony jest monitoring stanu technicznego urządzeń,
2) terminale użytkowników lokalnych (Dyżurni Ruchu); na tym poziomie odbywa się prezentacja danych w zakresie niezbędnym do awaryjnej ingerencji w ruchu pociągów, dodatkowo prowadzona jest niezbędna dokumentacja eksploatacyjna w postaci elektronicznej (Elektroniczny Rejestr Stanów Awaryjnych Taboru),
3) serwer centralny gromadzący i przetwarzający informacje diagnostyczne oraz zapewniający integrację systemu DSAT z systemem SEPE,
4) serwer WWW odpowiedzialny za udostępnianie informacji użytkownikom zarówno wewnętrznych (PKP PLK S.A), jak i zewnętrznym (Przewoźnicy),
5) terminale użytkowników systemu bazodanowego (Dyspozytorzy, Przewoźnicy); na tym poziomie odbywa się prezentacja informacji zbiorczych, zestawieniowych itp. z wykorzystaniem standarowej przeglądarki WWW,
6) podsystem transmisji danych (VPN GSM, WAN PKP PLK, SLK), bazujący na łączach umożliwiających tworzenie bezpiecznych podsieci prywatnych.
Rys. 2. Zarys architektury oprogramowania
W roku 2008 zostały zabudowane serwery i do uruchomionego systemu SI-DSAT sukcesywnie dołączane są kolejne stanowiska szlakowe DSAT. Planowany stan zaawansowania wdrożenia na koniec 2009 to system obejmujący prawie 100 stanowisk diagnostycznych zabudowanych na większości głównych linii kolejowych.
3. Doświadczenia eksploatacyjne
Pierwszy rok eksploatacji systemu SI-DSAT pozwolił na zebranie bogatych i wielowymiarowych doświadczeń eksploatacyjnych. Pierwszy wymiar to doświadczenia związane z wdrożeniem złożonego, rozproszonego na terenie całego kraju systemu informacyjnego. W przedsięwzięciu uczestniczyły zarówno komórki organizacyjne użytkownika – przede wszystkim Biuro Automatyki i Telekomunikacji oraz Biuro Informatyki, jak i podmioty zewnętrzne – TENS Sp. z o.o. (dostawca systemu) oraz PTC Sp. z o.o. (dostawca usług transmisji danych GPRS). Problemy, które wymagały rozwiązań dotyczyły zarówno sfery technicznej (różne technologie teleinformatyczne, powiązania z istniejącą infrastrukturą i systemem SEPE), jak i organizacyjnej, w szczególności doprecyzowania odpowiedzialności i zadań szczegółowych podmiotów uczestniczących w projekcie. Istotnym aspektem wdrożenia były uwarunkowania czasowe wynikające z relatywnie krótkich terminów kontraktowych (6 miesięcy).
Drugi wymiar doświadczeń, to współpraca z docelowymi użytkownikami systemu SI-DSAT, wśród których, obok dyżurnych ruchu, najliczniejszą grupę stanowili dyspozytorzy zakładowi oraz z Centrum Zarządzania Ruchem Kolejowym. W tym obszarze, po konsultacjach w zakresie interfejsu użytkownika i przygotowaniu jego wersji prototypowej przeprowadzono eksploatację próbną z udziałem ograniczonej grupy użytkowników. Efektem były uwagi i sugestie pozwalające przygotować ostateczną wersję interfejsu użytkownika.
Kolejny wymiar to wdrożenie Elektronicznego rejestru stanów awaryjnych, narzędzia pozwalającego wprowadzić do systemu SI-DSAT informacje o działaniach dyżurnego ruchu, związanych z reakcją na sytuacje niesprawności taboru zagrażające bezpieczeństwu ruchu. W tym obszarze pojawiła się konieczność ujednolicenia obowiązujących regulaminów obsługi urządzeń DSAT. Eksploatowany rejestr
okazuje się niezwykle efektywnym narzędziem nadzoru nad działaniami związanymi z wyłączeniami niesprawnego taboru.
Innym, niezwykle interesującym wymiarem jest syntetyczny obraz stanu technicznego taboru, zarówno w kwestii stanu zestawów koloowych i zawieszenia, jak i układów hamulcowych. Konstruktywne wykorzystanie tych informacji jest wyzwaniem dla Zarządcy infrastruktury i może znaczaco poprawić bezpieczeństwo oraz płynność ruchu, a także zmniejszyć proces degradacji infrastruktury.
Ostatnim obszarem doświadczeń była ocena skali uchybień związanych z załadunkiem, powodujących przeciążenie wagonów i całych pociągów. Również tutaj wydaje się, że istnieje znaczne pole do poprawy sytuacji.
4. Podsumowanie
Rosnące potrzeby w zakresie dysponowania wiarygodnymi i czytelnymi informacjami dotyczącymi styku Zarządca Infrastruktury-Przewoźnik, wymusza inwestowanie w rozwiązania systemowe usprawniające ten obszar. Wdrożenie systemu SI-DSAT otwiera przed PKP PLK S.A. nowe możliwości w zakresie poprawy bezpieczeństwa ruchu kolejowego, zmniejszenia zużycia infrastruktury przez tabor w złym stanie technicznym oraz poprawy płynności ruchu poprzez prewencyjne informowanie przewoźników o wykrywanych nieprawidłowościach. Dotychczasowe doświadczenia pozwalają upatrywać w systemie SI-DSAT bogatego źródła informacji podatnych na efektywne zarządzanie i wykorzystanie w celu tworzenia długoterminowych podstaw do dobrej współpracy PKP PLK S.A. z użytkownikami jej infrastruktury. Wymaga to jednak nowego, pełniejszego spojrzenia Zarządcy infrastruktury na procesy związane ze sprzedażą usług, eksploatacją oraz utrzymaniem infrastruktury, co powinno zaowocować nowymi, adekwatnymi do potrzeb regulacjami wewnętrznymi.
Bibliografia
1. UIC Track/Vehicle Interaction Workshop. Wayside and Onboard Detection Devices. Paris 2005.
2. Bulawa M.: Scentralizowany system detekcji stanów awaryjnych taboru dla sieci PKP PLK S.A. Seminarium Automatyki i Telekomunikacji, Międzyzdroje 2008.
3. Wołoszyk P.: Zarządzanie informacjami z urządzeń detekcji stanów awaryjnych taboru na sieci PKP PLK S.A. na przykładzie Systemu Informatycznego DSAT. Konferencja „Doświadczenia na kolejach świata w realizacji projektów z wykorzystaniem nowych technologii a efekty biznesowe” Szczyrk, 1-2 październik 2009.
4. Materiały informacyjne firmy TENS Sp. z o.o.
IT SYSTEM DAT – FIRST EXPLOITATION EXPERIENCES
Summary
The IT system DSAT storing and making available data from stock brake-down detection devices and implemented at the railway network administrated by Polish Railway Lines Company has been presented in the paper. The first exploitation experiences on system operation and diagnostic information on rolling stock technical condition operated on Polish railway network have been described.
Key words: stock brake-down detection, IT system
INFORMATIONSSYSTEM DAST – ERSTE BETRIEBSERFAHRUNGEN
Zusammenfassung
In dem Artikel wurde das in den Netzen von PKP PLK S.A. umgesetzte Informationssystem DSAT dargestellt, in dem Daten aus den Vorrichtungen zur Erkennung der Fehler in den Eisenbahnfahrzeugen gesammelt und zur Verfügung gestellt werden. In dem Beitrag wurden auch erste Betriebserfahrungen besprochen, die mit dem Funktionieren dieses Systems und den erfassten Diagnosedaten aus den in den im polnischen Eisenbahnnetz betriebenen Eisenbahnfahrzeugen verbunden sind.
Schlüsselworte: Erkennung der Fehler in den Eisenbahnfahrzeugen, Informationssysteme
Włodzimierz Czyczuła\textsuperscript{1}
Witold Grall\textsuperscript{2}
BADANIA ODDZIAŁYWAŃ DYNAMICZNYCH
UKŁADU POJAZD - NAWIERZCHNIA NA
ODCINKACH TESTOWYCH LINII CMK
Streszczenie
W artykule przedstawiono badania przyspieszeń drgań korpusów łożysk w pojazdzie oraz sił na styku koło z szyną podczas przejazdu pociągu testowego z różnymi prędkościami (od około 100 km/h do 230 km/h). Badania te przeprowadzono przy przejeździe pociągu przez odcinki testowe, usytuowane na linii CMK, gdzie znajdują się różne typy nawierzchni: typowa nawierzchnia z podkładem PS-94 i przytwierdzeniem rodziny SB, nawierzchnia z podkładem PS-94, przytwierdzeniem rodziny SB ze wzmacnioną podsypką oraz nawierzchni z podkładem PS-08 i przytwierdzeniem ICOSTRUN-02. Badania wykazały, że w przypadku nawierzchni z podkładem PS-08 z przytwierdzeniem ICOSTRUN-02 prędkość pociągu w niewielkim stopniu wpływa na parametry dynamiczne mierzone w pojazdzie. Natomiast w przypadku typowej nawierzchni SB wzrost oddziaływań wraz z prędkością jest istotny.
Słowa kluczowe: oddziaływanie układu pojazd-tor, drgania pojazdu, nawierzchnie kolejowe
1. Wprowadzenie
Wiele prac z zakresu dynamiki nawierzchni i pojazdów pokazuje, że – generalnie – oddziaływania dynamiczne zarówno w nawierzchni,
\textsuperscript{1} prof. dr hab. inż., Politechnika Krakowska
\textsuperscript{2} mgr inż., Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa
jak i w pojeździe rosną wraz z prędkością pociągu (por. np. [1, Bajer Cz., Bogacz R., Tokaj P – 2007], [2, Czyczula W., Stawowiak J, Szcze-paniak G.- 2009].
W pracy [2] przedstawiono wyniki badań przyspieszeń drgań w elementach nawierzchni przy przejeździe pociągu testowego z lokomo-tywami typu Husarz. W badaniach tych wykazano, że przeniesienie drgań z szyny na podkład i z szyny na podsypkę jest – w przypadku nawierzchni z podkładem PS-08 i przytwierdzeniem typu ICOSTRUN-02 – znacznie bardziej korzystne niż w przypadku nawierzchni z pod-kładem PS-94 i przytwierdzeniem rodziny SB; zarówno przy zbrojonej, jak i tradycyjnej podsypce. Wykazano, że pionowe przyspieszenia sku-teczne podkładu i podsypki – w odniesieniu do pionowych przyspie-szeń skutecznych szyny – maleją wraz z prędkością pociągu testowego znacznie bardziej intensywnie w przypadku nawierzchni z podkładem PS-08 i przytwierdzeniem typu ICOSTRUN-02, niż w przypadku na-wierzchni typowej, z przytwierdzeniem rodziny SB.
Pokazano, że ta relacja zachodzi także w przypadku analizy charak-terystyk amplitudowo-częstotliwościowych „szyna – podkład” i „szyna – podsypka”; w prawie całym, istotnym zakresie częstotliwości cha-rakterystyki amplitudowo-częstotliwościowe w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02 są korzystniejsze, niż w przypadku nawierzchni typowej, z przytwierdzeniem rodziny SB.
Praca niniejsza stanowi uzupełnienie badań, przedstawionych w opracowaniu [2], a dotyczy badań parametrów dynamicznych, mie-rzonych w pojeździe. Wykażemy, że – w przypadku nawierzchni z pod-kładem PS-08 i przytwierdzeniem ICOSTRUN-02 – wpływ prędkości pociągu na oddziaływania, mierzone w pojeździe – jest pomijalny lub znacznie mniej intensywny, niż w przypadku nawierzchni z podkła-dem PS-94 i przytwierdzeniem rodziny SB. Szczegółowe wyniki prze-prowadzonych badań znajdują się w sprawozdaniu [4, praca zbiorowa, 2009]
2. Stanowiska pomiarowe i pociąg testowy
Celem badań była ocena oddziaływań dynamicznych w układzie „pojazd-nawierzchnia”, mierzonych w wyznaczonych odcinkach, gdzie występują różne typy nawierzchni. Podstawowa część pomiarowa badań sprowadza się do przeprowadzenia rejestracji przyspieszeń w elementach taboru przy przejeździe – z różnymi prędkościami – nad nawierzchnią typu:
a) BGT (szyna 60E1, przytwierdzenie SB4/SB7, podkłady PS-94, kompozyt tłuczniowy z siatkami na poziomie 15 cm od spodu podkładu i 30 cm od spodu podkładu),
b) ICOSTRUN-02 (szyna 60E1, podkład PS-08, przytwierdzenie ICOSTRUN-02, podsypka typowa – szczegółowy opis nawierzchni znajduje się w pracy [3, 2008]),
c) typowa nawierzchnia SB.
Przyśpieszenia mierzono w następujących elementach pojazdu:
- Na korpusach lożysk z obu stron toru w płaszczyźnie pionowej i poziomej,
- Na poziomie podłogi pojazdu w płaszczyźnie poziomej i pionowej.
Dodatkowo wyznaczano doświadczalnie siły na styku koła z szyną w jednym zestawie kołowym, po obu stronach toru.
Pociąg testowy składał się z dwóch czteroosiowych lokomotyw (jedna na każdym końcu składu) i z trzech czteroosiowych wagonów. Odległość skrajnych osi całego składu wynosiła 111 m.
Badania w pojeździe przeprowadzono, gdy pociąg testowy poruszał się z różnymi prędkościami, w zakresie od około 100 km/h do 230 km/h.
3. Wyniki badań
Z uwagi na cel badań analizie poddano odchylenia standardowe przyśpieszeń i odchylenia standardowe sił na styku kola z szyną, uśredniając – dla danych prędkości i typu nawierzchni – zarejestrowane wielkości z obu stron toru. W celu określenia różnicy w oddziaływaniu taboru w przypadku nawierzchni z podkładem PS-94 oraz z przytwierdzeniem rodziny SB, a także nawierzchni z podkładem PS-08 i przytwierdzeniem ICOSTRUN-02, podstawowe analizy dotyczą zależności odchyleń standardowych mierzonych wielkości od prędkości pociągu testowego.
Rys. 2. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń pionowych korpusów łożysk w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02
Rys. 3. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń pionowych korpusów łożysk w przypadku nawierzchni typu SB (typowa i BGT)
Na rys. 2 pokazano wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe pionowych przyspieszeń drgań korpusu łożysk w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02, a na rysunku 3 wpływ prędkości pociągu w przypadku nawierzchni z przytwierdzeniem SB.
Zwraca uwagę fakt, że – w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02 – analizowana zależność korelacyjna jest nieistotna (współczynnik korelacji bliski zeru), podczas gdy w przypadku nawierzchni typu SB, występuje wyraźny wpływ prędkości na wzrost oddziaływań dynamicznych.
Jakościowo ten sam wniosek dotyczy odchyleń standardowych sił na styku koła z szyną (por. rys. 4 i 5); wprawdzie odchylenia standardowe nacisków kół w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02 rosną wraz z prędkością pociągu, ale rosną bardzo wolno i przy kwaradzie współczynnika korelacji zaledwie na poziomie 0,1. Natomiast w przypadku nawierzchni typu SB, naciski kół rosną istotnie wraz z prędkością (kwadrat współczynnika korelacji na poziomie 0,97).
W odniesieniu do odchyleń standardowych poziomych przyspieszeń korpusów łożysk, uzyskamy zależności, pokazane na rys. 6 i 7 – zależność w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02 jest nieistotna, a w przypadku nawierzchni SB jest na wysokim poziomie korelacji.
Jeśli rozważymy odchylenia standardowe przyspieszeń drgań, mierzonych w nadwoziu pojazdu (a więc drgania „przefiltrowane” przez zawieszenie pojazdu), to uzyskujemy zależności, pokazane na rys. 8 i 9 – w tym przypadku uzyskano najwyższy poziom istotności korelacji w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02, lecz kwadrat tego współczynnika jest na poziomie poniżej 0,3, podczas gdy w przypadku nawierzchni SB – na poziomie ponad dwukrotnie wyższym.
Rys. 4. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe nacisków kół w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02
Rys. 5. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe nacisków kół w przypadku nawierzchni typu SB (typowa i BGT)
Rys. 6. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń poziomych korpusów łożysk w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02
Rys. 7. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń poziomych korpusów łożysk w przypadku nawierzchni typu SB
Rys. 8. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń pionowych nadwozia w przypadku nawierzchni typu ICO-STRUN -02
Rys. 9. Wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyśpieszeń pionowych nadwozia w przypadku nawierzchni typu SB (typowa i BGT)
Na zakończenie analiz, dotyczących oddziaływań dynamicznych, mierzonych w pojazdzie, zbadajmy zależności korelacyjne pomiędzy przyspieszeniami pionowymi korpusów łożysk i siłami na styku koła z szyną. Na rys. 10 i 11 pokazano zależności pomiędzy odchyleniami standardowymi przyspieszeń pionowych łożysk i odchyleniami standardowymi nacisków kół, określonych dla tego samego typu nawierzchni i tych samych prędkości.
Jak widać – dla obu typów nawierzchni – korelacje są istotne; zatem do oceny oddziaływań można użyć – znacznie łatwiejszej do pomiaru wielkości fizycznej, tzn. przyśpieszenia korpusu łożyska.
Rys. 10. Wpływ odchyleń standardowych przyspieszeń korpusów łożysk na odchylenia standardowe sił na styku koła z szyną w przypadku nawierzchni typu ICOSTRUN-02, przy tych samych prędkościach pociągu testowego
Rys. 11. Wpływ odchyleń standardowych przyspieszeń korpusów łożysk na odchylenia standardowe sił na styku koła z szyną w przypadku nawierzchni typu SB, przy tych samych prędkościach pociągu testowego
4. Wnioski
1. Analizując wpływ prędkości pociągu testowego na odchylenia standardowe przyspieszeń drgań korpusów łożysk (zarówno pionowych, jak i poziomych) oraz odchylenia standardowe nacisków kół stwierdzono, że w przypadku nawierzchni typu SB oddziaływania dynamiczne rosną wraz z prędkością pociągu testowego (kwadraty współczynników korelacji na poziomie 0,83 - 0,97). W przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02 uzyskano kwadraty współczynników korelacji na poziomie bliskim zeru (0,001 - 0,11). Oznacza to, że w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02 prędkość pociągu nie ma wpływu na oddziaływania dynamiczne, mierzone w pojeździe, w bezpośrednim sąsiedztwie styku koła z szyną.
2. Analizując przyśpieszenia, mierzone w nadwoziu, uzyskano jakościowo podobne rezultaty; kwadrat współczynnika korelacji w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02 wynosi poniżej 0,3 a w przypadku nawierzchni SB jest ponad dwukrotnie wyższy (0,7). Oznacza to, że prędkość pociągu testowego ma bardzo mały wpływ na przyśpieszenia nadwozia w przypadku nawierzchni ICOSTRUN-02, natomiast w przypadku nawierzchni SB wpływ ten jest znaczaco większy.
3. Zależności korelacyjne, pomiędzy odchyleniami standardowymi przyśpieszeń korpusów łożysk i odchyleniami standardowymi nacisków kół, określone dla tych samych prędkości pociągu testowego, są istotne w obu przypadkach analizowanych nawierzchni. Oznacza to, że do oceny oddziaływań w układzie koło-szyna można użyć, – znacznie łatwiejszych pomiarowo – przyśpieszeń korpusów łożysk.
4. Badania wielkości dynamicznych, mierzonych w pojeździe, potwierdzają wnioski, wynikające z badań wielkości dynamicznych w elementach nawierzchni kolejowej [2, Czyczuła W. i wsp., 2009]: nawierzchnia typu ICOSTRUN-02 (ciężki podkład PS-08 z przytwardzeniem typu ICOSTRUN-02) jest szczególnie przydatna do zastosowania na liniach dużych prędkości, bowiem – w przypadku oddziaływań dynamicznych mierzonych w pojeździe – jest niewrażliwa lub bardzo słabo wrażliwa na wzrost prędkości.
Literatura
1. Bajer Cz., Bogacz R., Tokaj P.: *Dynamika toru z podkładami tradycyjnymi oraz typu „Y” – symulacja i badania*, Materiały konf. „Symulacja w badaniach i rozwoju”, Kraków 2007, księga konf. str. 11-20.
2. Czyczula W., Stawowiak J., Szczepaniak, Krupowski G.: Badania porównawcze nawierzchni kolejowej na odcinkach testowych linii CMK, Technika Transportu Szynowego, 2009, nr 7-8, str. 93-96.
3. Czyczula W., Stawowiak J. i wsp.: Badania laboratoryjne systemu przytwierdzenia ICOSTRUN – 02, Prace Politechniki Krakowskiej, Kraków 2008.
4. Praca zbiorowa – Nawierzchnia kolejowa dla linii dużych prędkości w warunkach polskich, Sprawozdanie z badań, etap III, Politechnika Krakowska, Kraków 2009.
SURVEY OF DYNAMIC INTERACTION OF A SET VEHICLE-TRACK STRUCTURE AT TEST SECTIONS OF CMK LINE
Summary
The survey of acceleration of bearing body vibrations in vehicle and forces at rolling contact of wheel and rail while test train was running at various speed (from about 100 km/h to 230 km/h). The survey have been conducted in train running by test section of the CMK line, where there are several different track structures: typical track structure with PS-94 sleeper and SB fastening, track structure with PS-94 sleeper and SB fastening and heavy ballast and track structure with PS-08 sleeper and ICOSTRUN-02 fastening. The results of research have been shown that in case of track structure with PS-08 sleeper and ICOSTRUN-02 fastening the train speed has a little influence on dynamic parameters measured in vehicle. However in case of typical track structure with PS-94 sleeper and SB fastening the increase of interactions while train speeds up is essential.
Keyword: vehicle-track interaction, vehicle vibration, truck structure
Zusammenfassung
In dem Beitrag wurden Untersuchungen der Beschleunigung von Schwingungen der Lagergehäuse im Fahrzeug und der auf der Berührungsfläche Rad - Schiene auftretenden Kräfte beim Fahren des Testzuges mit verschiedenen Geschwindigkeiten (von ca. 100 km/h bis 230 km/h) dargestellt. Diese Untersuchungen wurden beim Durchfahren durch den Zug der Teststrecken durchgeführt, die auf der CMK Strecke lokalisiert waren. Auf dieser Strecke sind verschiedene Oberbautypen vorhanden: ein typischer Oberbau mit Eisenbahnschwellen PS-94 und Befestigung der Reihe SB, Oberbau mit Eisenbahnschwellen PS-94, Befestigung der Reihe SB mit einer verstärkten Bettung sowie Oberbau mit Eisenbahnschwellen PS-08 und Befestigung ICOSTRUN-02. Die Untersuchungen haben ergeben, dass bei einem Oberbau mit Eisenbahnschwellen PS-08 und Befestigung ICOSTRUN-02 die Zuggeschwindigkeit nur in einem geringen Maß dynamische, im Zug gemessene Parametern beeinflusst. Bei einem typischen Oberbau dagegen sind die Einwirkungen mit der wachsenden Geschwindigkeit bedeutend größer.
Schlüsselworte: Einwirkung der Anordnung Fahrzeug - Gleis, Fahrzeugschwingungen, Eisenbahnoberbau
SYSTEMY INFORMATYCZNE W DETEKCJI STANÓW AWARYJNYCH TABORU - SID
Streszczenie
Artykuł prezentuje rozwój kluczowych dla podniesienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego systemów detekcji stanów awaryjnych taboru (DSAT). Zwraca szczególną uwagę na rolę najnowszych technik i technologii informatycznych w technice pomiarowej, jak i w zarządzaniu pozyskanymi informacjami. Artykuł oparty został na doświadczeniach z eksploatacji urządzeń DSAT na sieci kolejowej zarządzanej przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. na przestrzeni 2002 – 2009 roku oraz doświadczeń z wdrażania systemu informatycznego SID, przeznaczonego do zarządzania informacjami technicznymi o taborze kolejowym.
Słowa kluczowe: system DSAT, system informatyczny detekcji stanów awaryjnych taboru, wykrywanie płaskie miejsce, oddziaływania dynamiczne, czujnik oddziaływań dynamicznych, nacisk na oś, zagrzone maźnice, zagrzone hamulce, SID, funkcje GM, GH, OK, PM(PD)
W europejskich zarządach pierwsze koncepcje informatyzacji ukie-runkowane na centralizację informacji, w obszarze urządzeń detekcji stanów awaryjnych taboru (DSAT), były prezentowane już na początku lat 90-tych XX wieku. W Polsce po raz pierwszy znalazły odzwierciedlenie w wymaganiach na system DAT, przewidziany do zabudowy na modernizowanej linii E-20 pod koniec lat 90-tych. Z uwagi na ówczesne uwarunkowania techniczno - organizacyjne przedsiębiorstwa PKP, gdzie za urządzenia DSAT odpowiadały „slużyby taborowe”, funk-
1 mgr. inż., Biuro Automatyki i Telekomunikacji, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Naczelnik Wydziału Diagnostyki, email@example.com, tel. (22) 473 20 55
cjalność systemu była zorientowana głównie na ich potrzeby. Po zmianach organizacyjnych w PKP, odpowiedzialność za całokształt zagadnień związanych z urządzeniami DSAT została przeniesiona do PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pion Automatyki i Telekomunikacji).
Rozwój urządzeń DSAT podyktowany był i będzie rozwojem techniki i technologii, ich dostępności, a funkcjonalność zdeterminowana organizacją systemu kolejowego w Polsce. Kolejowy system transportowy to złożony układ wzajemnych powiązań, w którym uczestniczy wiele podmiotów rynku przewozowego. Wzajemne relacje w systemie są regulowane prawodawstwem krajowym, modelowanym przepisami Unii Europejskiej, umowami pomiędzy uczestnikami procesu przewozowego oraz wymaganiami technicznymi.
Na wymaganiach technicznych opierają się, stanowiące podstawę realizacji przewozów, procesy konstruowania rozkładów jazdy i umów przewozowych, jak również procesy techniczne takie jak projektowe, budowlane i utrzymaniowe zarówno taboru kolejowego jak i infrastruktury kolejowej.
Przyjęte wymagania techniczne dla układu tor-pojazd kolejowy mają charakter szczegółowy, pozwalają bowiem na wzajemne dostosowanie ich konstrukcji, budowy i utrzymania do celu jakim jest sprawa i bezpieczna realizacja transportu pasażerskiego i towarowego.
Spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. jako zarządca infrastruktury, w myśl Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 18 lipca 2005r., w sprawie ogólnych warunków prowadzenia ruchu kolejowego i sygnalizacji, opracowała i przyjęła do stosowania „Wytyczne techniczno-eksploatacyjne urządzeń do wykrywania stanów awaryjnych taboru” Ie-3. Wytyczne dotyczą szczególnego obowiązku, jaki spoczywa na zarządcy infrastruktury, to jest zapewnienia bezpieczeństwa ruchu pociągów i osłony infrastruktury poprzez stworzenie mechanizmów śledzenia zmian zachodzących w elementach biegowych taboru, mogących doprowadzić do katastrofy kolejowej. Konieczność uruchomienia mechanizmów śledzenia parametrów biegowych wynika z możliwości dostępu do trasy kolejowej przez przewoźników posiadający zróżnicowany technicznie tabor, a który nie posiada diagnostyki pokładowej, calopociągowej, stosowanej na liniach zamkniętych z taborem dedykowanym. Stąd, sieć linii kolejowej zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., została wyposażona w przytorowe urządzenia detekcji stanów awaryjnych taboru (DSAT). Urządzenia te,
we współczesnej technologii prowadzenia ruchu kolejowego, stanowią nieodzowny element wyposażenia linii kolejowej, zakładając otwarty dostęp dla wielu przewoźników (pasażerskich, towarowych i przewozów specjalnych).
**Bezpieczeństwo ruchu** kolejowego w zakresie realizowanym przez urządzenia i systemy DSAT, uzyskuje się przez wczesne ostrzeganie o możliwości wystąpienia stanu awaryjnego w elementach biegowych taboru (zagrzana maźnica, uszkodzenia hamulca, przeciążenia taboru) oraz ochronę infrastruktury kolejowej przed wjazdem taboru w złym stanie technicznym powodującym uszkodzenia szyn i rozjazdów.
Systemy DSAT również same w sobie spełniać muszą określone wymagania bezpieczeństwa. Funkcjonalność urządzeń została określona na podstawie licznych opracowań ośrodków badawczych, doświadczeń własnych, jak również doświadczeń innych zarządców infrastruktury kolejowej oraz przewoźników. Urządzenia umożliwiają w zależności od konfiguracji diagnostycznej:
1. **Wykrywanie zagrzanych lożysk osiowych (tzw. „gorące maźnice”) – GM.**
Łożyska osiowe zestawu kołowego są narażone na duże obciążenia, co w przypadku jego uszkodzenia prowadzi w konsekwencji do „ukręcenia osi” i wykolejenia taboru. Z uwagi na szybkość tego destrukcyjnego procesu, niezbędne jest skuteczne i odpowiednio wczesne wykrycie stanu awaryjnego. Urządzenia przytorowe dokonują oceny temperatury każdej osi pociągu, a przekroczenie progów alarmowych sygnalizowane jest automatycznie na posterunku dyżurnego ruchu, co pozwala na zatrzymanie pociągu i wyłączenie niesprawnego taboru.
2. **Wykrywanie uszkodzonych hamulców klockowych i tarczowych (tzw. gorące obręcze i tarcze hamulcowe”) – GH.**
Niesprawność układu hamulcowego jest często występującym uszkodzeniem taboru, co w konsekwencji może doprowadzić do przegrzania się obręczy koła (hamulec klockowy) lub tarczy hamulcowej, uszkodzeń mechanicznych bieżni kół (płaskie miejsca), czy być przyczyną pożaru itp. Urządzenia mogą wykrywać niesprawność zarówno hamulców klockowych jak i tarczowych. Metoda wykrywania uszkodzonych hamulców bazuje na ocenie temperatury obręczy bądź tarczy hamulcowej. Przekroczenie zdefiniowanych progów alarmowych sygnalizowane jest automatycznie na posterunku dyżurnego ruchu, następstwem tego jest zatrzymanie pociągu i wyłączenie niesprawnego taboru lub usunięcie usterki.
3. Wykrywanie deformacji bieżni kół (tzw. „płaskie miejsca”) – **PM** lub **PM(PD)** (tzw. „przeciążenia dynamiczne”),
Urządzenie z tą funkcją wykrywa następujące niesprawności na części tocznej kół, takie jak: „płaskie miejsca”, nalepy, wzery oraz ovalizacje kół, promieniowe i boczne bicia, nierówność średnic kół w zestawie, wady zawieszenia i osprzęzyowania pojazdu. Również automatycznie urządzenia powiadamiają nadzór ruchu, o niesprawności tego typu, umożliwiając wyłączenie taboru, eliminując przyspieszone zużycie toru (podspypki, podkładów) oraz pęknięcie szyn i rozjazdów. Urządzenia w praktyce uwzględniają występujące pojedynczo bądź grupowo wszystkie w/w niesprawności na podstawie ustalonych nastaw, które odpowiadają „modelowemu płaskiemu miejscu” – 60 mm lub oddziaływaniu siły dynamicznej o wielkości przekraczającej 350 kN.
4. Wykrywanie przeciążeń wagonu (tzw. obciążenie koła) - **OK**
Funkcja szeroko wprowadzana w zarządcach kolei UE, pozwalająca na kontrolę prawidłowości załadunku towarów (niewłaściwy załadunek to również źródło zagrożenia bezpieczeństwa do spowodowania wypadku włącznie), sprawdzania przekroczenia dopuszczalnych obciążeń na oś kursujących pociągów, zliczania ogólnego tonażu kursujących pociągów na danej linii, pozwalającego zarządzać wymianą wyeksploatowanych szyn. Również w przyszłości nierównomierności obciążenia osi, wózków jak i wagonu (nieprawidłowości załadunku). Metoda pomiarowa oparta jest na pomiarze nacisków pojedynczych kół w czasie normalnej (eksplatacyjnej) prędkości jazdy składu pociągu.
Przekroczenie zdefiniowanych progów granicznych, ostrzegawczych lub alarmowych sygnalizowane jest automatycznie. Dla funkcji GM i GH progi określone są wielkościami temperatur, natomiast dla funkcji PM wielkością (długość i głębokość) geometryczną modelowego płaskiego miejsca, dla PM(PD) wielkością sił dynamicznych, dla OK sił statycznych.
Wykorzystanie technologii informatycznych pozwala na objęcie rozległych obszarów sieci, zintegrowanymi systemami pozyskiwania danych diagnostycznych jak i kierowania ruchem. Wspomaganie decyjii dyspozytorskich przez systemy wykrywania i rozwiązywania konfliktów ruchowych optymalizuje realizację procesów przewozowych. Funkcje monitoringu oraz automatyczne prowadzenie dokumentacji ruchowej znacznie zwiększały wydajność pracy w zespołach kierowania i nadzoru ruchu.
Podstawowo, wymagania dla urządzeń DSAT wynikają z istoty ich działania tzn. wykrywania niesprawności taboru w czasie normalnej ich eksploatacji (w czasie jazdy). Szybkość wykrywania defektów i natchmiastowe udostępnianie informacji dla personelu prowadzenia ruchu, to gwarancja bezpieczeństwa na liniach zarządzanych przez Spółkę PKP PLK S.A. Tendencje uregulowań europejskich na poziomie norm i dyrektyw, zmierzają w kierunku wypracowania narzędzi, pozwalających wzbogacić mechanizmy rozliczeń i kontroli dotrzymania warunków zawieranych umów pomiędzy zarządcą infrastruktury, a przewoźnikami. Warunki powinny być dotrzymywane zarówno na etapie dostępu jak i w trakcie realizacji zamówionej trasy i dotyczą np. kontroli prawidłowości załadunku, dopuszczania do ruchu sprawnego taboru, dotrzymania wartości obciążeń. Urządzenia DSAT, w zakresie realizowanej funkcjonalności wpisują się w wymagania określone ustawą o transporcie kolejowym oraz w strategie rozwoju kolei europejskich. Konieczność ich rozwoju jest nieunikniona.
PKP PLK S.A. określiła kierunkowe działania również w obszarze diagnostyki skupionej wokół urządzeń DSAT, które w przyszłości pozwolą na wkomponowanie diagnostyki utworzonej na bazie Systemu DSAT (rys. 1) w organizację prowadzenia i zarządzania ruchem kolejowym, będąc spójnym z innymi systemami diagnostycznymi Spółki.
System DSAT to uporządkowana struktura techniczna dla pozyskiwania i śledzenia informacji o niesprawnościach kursującego taboru oraz zarządzania niesprawnym taborem.
Warstwa podstawowa systemu jest odpowiedzialna za czytanie i rejestrację parametrów biegowych pojazdów oraz udostępnianie ich dla personelu obsługi w przypadku wykrycia stanu niebezpiecznego.
Zadaniem Lokalnego Centrum Diagnostyki (LCD) będzie śledzenie trendów zmian parametrów technicznych elementów biegowych taboru na podstawie informacji z warstwy podstawowej (obiektów liniowych), tzn. na podstawie analiz odpowiadać na pytanie: czy zmiany parametrów w trakcie jazdy nie zmierzają w kierunku wartości krytycznych, przy których istnieje ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa?
Dodatkowo LCD powinno realizować **zdalną diagnostykę** warstwy podstawowej systemu z wykorzystaniem łączy transmisyjnych.
**Rys. 1. Model strukturalny Systemu DSAT**
**Regionalne Centrum Diagnostyki (RCD),** na podstawie informacji przekazanych z LCD i warstwy podstawowej będzie zarządzać niesprawnym taborzem. RCD wspierane będzie informatyczną bazą danych o niesprawnym taborze zarejestrowanym na sieci PLK oraz dedykowanym oprogramowaniem eksperckim. Decyzje generowane przez RCD, będą miały kluczowe znaczenie dla eliminacji z sieci zarządzanej przez Spółkę PKP PLK S.A. niesprawnego taboru.
Rozwój kolei ukierunkowany na podnoszenie prędkości kursujących pociągów, wymusza stosowanie najnowszych technologii. Urządzenia powinny bezbłędnie i szybko ustalać, które parametry zestawów kołowych wykraczają poza przyjęte wartości oraz jaka jest ich tendencja zmian. Dla warstwy podstawowej, Spółka PKP PLK S.A. w ramach uregulowań wewnętrznych, określiła wymagania technologiczne dla nowobudowanych systemów DSAT. Technologia skanerów wielowiązkowych dla łożysk osiowych i hamulców, urządzenia wykrywania deformacji bieżni kół oraz pomiaru przeciążeń, odpowiada najwyższym standardom technicznym stosowanym na świecie. Skuteczności Systemu DSAT w dużej mierze uwarunkowana jest szybkością i pewnością informacji przesyłanych pomiędzy warstwą podstawową.
urządzeń, Lokalnym Centrum Diagnostyki (LCD) i Regionalnym Centrum Diagnostyki (RCD). Stąd, koniecznym jest zastosowanie w LCD i RCD nowoczesnych systemów komputerowych z dedykowanym oprogramowaniem przetwarzania i analizy danych oraz umożliwienia przesyłu informacji przy wykorzystaniu technologii optoelektronicznej lub bezprzewodowej. Taka funkcjonalność zaprojektowano dla Systemu Informatycznego Detekcji stanów awaryjnych taboru (SID), uruchomionego na sieci PKP PLK S.A.
Model wyposażenia linii kolejowej w systemy DSAT wspomaga realizację, zawieranych przez Spółkę PKP PLK S.A. umów na udostępnianie i obsługę trasy pociągów i wpisuje się w strategię regulacji prawnych kolei UE. Bieżąca komunikacja na poziomie RCD z przewoźnikami, szybkie dostarczanie informacji o trudnościach wynikających z niesprawności taboru, czyni skuteczniejszym proces przewozowy i podnosi znacząco atrakcyjność transportu kolejowego oraz jakość świadczonych usług. Objęcie systemem DSAT kluczowych, ważnych dla działalności Spółki linii kolejowych, znacząco podnosi bezpieczeństwo kursowania pociągów oraz umożliwia utrzymanie wymaganej kondycji technicznej zmodernizowanej infrastruktury kolejowej. System DSAT jest dopełnieniem (uzupełnieniem) modelu organizacji sterowania i zarządzania ruchem kolejowym, zarówno na poziomie warstwy podstawowej jak i LCS oraz RCS.
SID jest wkomponowany w modelową strukturę Systemu DSAT (rys. 2). Głównie stanowi narzędzie wspomagające na poziomie zarządzania niesprawnym taborem, – choć nie tylko.
**Rys. 2. Usytuowanie Systemu Informatyczny DSAT**
Czym jest System Informatyczny DSAT (SID)? To zespół środków techniczno-sprzętowych i narzędzi informatycznych, wykorzystywanych do przesyłania, przetwarzania, przechowywania informacji (danych) pozyskanych z monitoringu układów biegowych taboru, przez przytorowe urządzenia DSAT (dotyczy również informacji o stanie technicznym tych urządzeń).
Konstrukcja Systemu SID jest zróżnicowana pod względem technologicznym w odniesieniu do węzłów przetwarzania i dostępowych, przesyłu danych jak również pod względem zastosowanej techniki oprogramowania poszczególnych komponentów systemu. Warto podkreślić zwłaszcza różnorodność technik przesyłowych (mediów). Już na poziomie warstwy podstawowej zastosowano technikę światłowodową, przewodowy oraz bezprzewodowy przesył danych (GSM).
Realizacja systemu informatycznego uwzględnia jego otoczenie systemowe i organizacyjne. Z technicznego punktu widzenia kluczowym zagadnieniem są interfejsy między współpracującymi systemami, zagadnienia transmisji danych oraz bezpieczeństwa systemowego. Informacje, których źródłem są urządzenia DSAT, aby stać się podatnymi na pełne wykorzystanie, wymagają uzupełnienia informacjami z innych systemów. W szczególności chodzi o możliwość jednoznacznej identyfikacji pociągu, wagonu, zdarzenia, co obok synchronizacji
czasu we współpracujących systemach wymaga skojarzenia informacji diagnostycznych z numerem pociągu, jego składem, informacja o wynikach oględzin awaryjnie zatrzymanego taboru.
SID jest systemem w swej konstrukcji zbliżonym do systemów akwizycji danych czasu rzeczywistego. Rozwój technologii informatycznej związanej bezpośrednio z obsługą procesów w obszarze właściwym urządzeniom DSAT, zaowocował wzrostem ilości informacji, których akwizycja, przetwarzanie i udostępnianie staje się niebanalnym wyzwaniem dla Spółki PKP PLK S.A. Wymagania związane ze wzrostem liczby przetwarzanych informacji i skróceniem okresu ich akwizycji nie pozostają bez wpływu na wzrost funkcjonalności i użyteczności urządzeń DSAT. Działa tu swoiste sprzężenie zwrotne pomiędzy urządzeniami DAT, a systemami informatycznymi „obsługującymi” te urządzenia. Zastosowanie wyrafinowanej aplikacji informatycznej do urządzeń, umożliwia wprowadzenie nowej funkcji w urządzeniach, a jej wprowadzenie wymusza upgrade aplikacji IT.
Informacje pozyskiwane, przetwarzane i przesyłane w SID, podzielone zostały na moduły, zależne od obszarów techniki i charakterystycznych procesów występujących w systemie przewozowym Spółki. Na etapie projektowania wydzielone zostały **moduły (danych - informacji)**:
1. Eksploatacja (parametry przewozowe).
2. Decyzje eksploatacyjne (ERSAT).
3. Parametry biegowe taboru.
4. Parametry techniczne urządzeń DSAT.
5. Serwis i utrzymanie urządzeń DSAT.
6. Obsługa IT.
7. Inne.
Podstawą dystrybucji przetworzonych danych jest własna, wewnętrzna sieć informatyczna PKP Polskich Linii Kolejowych, z możliwością wykorzystania sieci Internet, dla wybranych i ustalonych użytkowników.
Informacje przetwarzane w systemie prezentowane są w predefiniowanej formie: zestawień tekstowych, zestawień tabelarycznych, prezentacji graficznych oraz wykresów w dowolnej przeglądarce internetowej. Dopracowano szereg możliwości tworzenia przez użytkownika interaktywnych filtrów danych, pozwalających w szybki i łatwy sposób uzyskać dokładnie te dane, które interesują użytkownika.
Tablica 1. Podstawowe informacje przetwarzane w SID
| Eksplotacja | Decyzje eksploatacyjne (ERSAT) | Wartości progowe | Parametry techniczne urządzeń DSAT | Serwis i utrzymanie urządzeń DSAT | Obsługa IT |
|-------------|---------------------------------|------------------|-----------------------------------|----------------------------------|------------|
| z urządzeń DSAT | – Decyzja
– prędkość
– masa brutto
– długość pociągu
– kierunek jazdy
– liczba osi
– liczba pojazdów w składzie
– czas
– lokalizacja
– … | – ID personel sprawdz.
– ID personel obsług.
– ID pojazd
– Wynik weryfikacji | – GM
– GH
– PM(PD)
– OK
– brutto
– NNO
– NNW
– … | – wyniki autotestów
– statusy alarmowe systemów
– stan zasilania
– stany połączeń wew. systemu
– inicjalizacje urządzeń DSAT
– kody zdarzeń i błędów
– statusy transmisji
– stan komunikacji SID-DSAT
– stan komunikacji wew. DSAT
– … | – raporty z obsługi urządzeń DSAT
– alarma i przeglądy sieci antywłamaniowej
– alarma i przeglądy urządzeń ppoż.
– … | – logowanie do systemu
– uprawnienia użytkowników
– ustawienia kont dostępowych
– … |
Bezpośrednimi grupami użytkowników i odbiorców danych z SID mogą być użytkownicy wewnętrzni PKP PLK S.A. oraz zewnętrzni, tj.:
– przewoźnicy kolejowi realizujący przewozy na sieci zarządzanej przez PKP PLK S.A., na podstawie zawartych umów przewozowych,
– personel eksploatacji (sterowania ruchem) - dyżurni ruchu,
– dyspozytorzy zakładowi,
– personel techniczny i usługowy na poziomie zarządzania w Spółce (Centrum Kierowania Przewozami, Biuro Dróg Kolejowych, Biuro Sprzedaży, Biuro Eksploatacji,…),
– pion obsługi technicznej urządzeń DSAT z poziomu Zakładu Linii Kolejowych oraz Sekcji Eksploatacji,
– podmioty zewnętrzne świadczące usługi serwisowe,
– i inni.
Na etapie konstrukcji dużą wagę przywiązywano do szeroko rozumianej polityki bezpieczeństwa pozyskiwanych i tworzonych danych (informacji). Uwzględniono procedury przyjęte do stosowania w Spółce przez Zarząd PKP PLK S.A. tj.
– polityki bezpieczeństwa – dotyczącej przetwarzania, przechowywania, dystrybucji, wykorzystania i prezentacji informacji,
– polityki bezpieczeństwa informacji – dotyczącej informacji wrażliwych,
– polityki bezpieczeństwa systemu informatycznego – dotyczy kon-
cepacji bezpieczeństwa interpretowanych, jako wymagania syste-
mowe,
– polityki bezpieczeństwa technologicznego – dotyczy przetwarza-
nia informacji na bazie wykorzystywanych zasobów własnych.
Poniżej przedstawione są przykładowe konfiguracje interfejsu użytkownika systemu SID.
Na etapie projektowania i wdrażania SID, rozwiązano szereg problemów wynikających z różnorodności stosowanych rozwiązań technicznych i odmiennych wymagań stawianych SID na różnych poziomach hierarchicznej struktury Systemu DSAT. SID wpisany został w funkcjonowanie świata rzeczywistości kolejowej opartego na twardych wymaganiach dotyczących nieprzerwanej pracy, zdeterminowanego czasu reakcji, wymogach wysokiej niezawodności i konieczności zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania nadzorowanych przez niego urządzeń. Utworzony system realizuje operacje na ogromnych zestawach danych, służących wychwyceniu niepożądanych zjawisk zachodzących w kursującym taborze. SID ma szansę uzyskania statusu narzędzia wspomagającego zarządzanie przedsiębiorstwem, opartego na profesjonalnych rozwiązaniach.
Rys. 5. Podstawowy ekran graficznie prezentuje niesprawność taboru
Rys. 6. Prezentacja niesprawności GM i GH oraz podjętych decyzji eksploatacyjnych
IT SYSTEMS IN STOCK BRAKE-DOWN DETECTION DEVICES – SID
Summary
The state of the art in the area stock brake-down detection systems (DSAT) providing railway traffic safety has been presented in the paper. The special notice has been given to the newest IT techniques and IT technologies in the area of measurement techniques as well as the management of acquired information. We have described in the paper our experience from operating DSAT devices on railway network administrated by PKP Polish Railway Lines JCS, within the period between 2002 and 2009 and also the experience from implementation the SID IT system, which was designed for managing of rolling stock technical information.
Keywords: The DSAT System, the detection system of rolling stock emergency state, wheel flat detection, dynamic impact, dynamic impact sensor, wheel and axle load, wheel impact load detector, wheel dynamic overload detector, hot-box detector, hot-wheel detector, SID, GM,GH,OK,PM(PD) functions.
INFORMATIONSSYSTEME ZUR ERKENNUNG DER STÖRUNGEN IN FAHRZEUGEN - SID
Zusammenfassung
In dem Beitrag wird Entwicklung der in Bezug auf Erhöhung der Eisenbahnverkehrssicherheit wichtigen Systeme zur Erkennung der Störungen in Fahrzeugen (DSAT) dargestellt. Eine besondere Aufmerksamkeit wird der Rolle der neuesten Techniken und Informationstechnologien in der Messtechnik und beim Management der gesammelten Informationen gewidmet. Dieser Beitrag wurde auf der Basis der Erfahrungen, die im Zeitraum 2002 – 2009 beim Betrieb von DSAT-Vorrichtungen im Bahnnetz von PKP Polskie Linie Kolejowe S.A (Polnische Bahnen) gesammelt wurden, und der Erfahrungen bei Umsetzung des Informationssystems SID, das für Management der technischen Informationen über Eisenbahnfahrzeuge bestimmt ist.
Schlüsselworte: DSAT - System, Informationssystem zur Erkennung der Störungen in Fahrzeugen, Erkennung, Flachstelle, dynamische Einwirkung, Sensor für dynamische Einwirkungen, Achslast, heißes Radsatzlager, heiße Bremsen, SID, Funktionen GM,GH,OK,PM(PD)
ANALIZA EFEKTÓW POWIERZCHNIOWEJ STABILIZACJI PODSYPKI ŻYWICAMI SYNTETYCZNYMI
Streszczenie
W artykule przedstawiono wyniki symulacji efektów stabilizacji żywicami syntetycznymi górnej warstwy podsypki tłucznioowej w torze kolejowym. Rozwiązanie to ma na celu uzmocnienie pryzmy podsypki w torach przystosowanych do eksploatacji z dużymi prędkościami. Przeanalizowano rozkłady przemieszczeń w kierunku wzdużnym nawierzchni i w kierunku poprzecznym do osi toru, w tym dla modelu ze stabilizowaną tylko górną warstwą podsypki i całą warstwą powierzchniową, ze skarpami włącznie. Wyniki badań i obliczeń komputerowych wskazują na celowość zastosowania tego rodzaju technologii przy budowie dróg kolejowych dla dużych prędkości ruchu pociągów.
Słowa kluczowe: tor kolejowy, podsypka tłuczniowa, stabilizacja podsypki
1. Wprowadzenie
Budowa linii kolejowych przystosowanych do dużych prędkości wymaga rozstrzygnięcia licznych problemów technicznych i podjęcia decyzji dotyczących między innymi konstrukcji nawierzchni. W nawierzchniach tradycyjnych za najsłabszy element należy uznać podsypkę wykonaną z tłucznia ze skał twardych, która stanowi materiał
1 mgr inż., Zakład Infrastruktury Transportu Szynowego, Politechnika Wrocławskaw, (071) 320 45 56, firstname.lastname@example.org
2 dr hab. inż., prof. nadzw., Zakład Infrastruktury Transportu Szynowego, Politechnika Wrocławskaw (071) 320 23 32, marek.kruzyński@pwr.wroc.pl
niespoisty i trudno zagęszczalny. Podsypka tworząca warstwę niepo-
wiązanych ze sobą ziaren materiału skalnego pod i między podkła-
dami oraz otaczająca podkłady jest szczególnie wrażliwa na wpływy
dynamiczne. Obciążenie jej szybkozmiennymi siłami pochodzącymi
od przejeżdżających z dużą prędkością pociągów powoduje wzbudze-
nie drgań poszczególnych ziaren w warstwie tłucznia oraz nadanie im
przyspieszeń rzędu przyspieszenia ziemskiego, wywołując ich prze-
mieszczenia i obroty, a w efekcie trwałe odkształcenia podsypki. Do-
tyczy to w szczególności powierzchniowej warstwy podsypki między
podkładami i poza ich czołami, a także na skarpach przyzmy, ponieważ
ziarna tam usytuowane są obciążone tylko ciężarem własnym.
Rozwiązaniem tego problemu jest wyeliminowanie podsypki z kon-
strukcji nawierzchni i zastosowanie nawierzchni bezpodsypkowych.
Nie jest to jednak rozwiązanie pozbawione wad. Oprócz wysokich kosztów
i trudności technologicznych związanych z ich budową, powodują one
przeszytnienie nawierzchni, niekorzystne z uwagi na zjawiska dy-
namiczne w układzie koło - szyna i pojazd - tor oraz uniemożliwiają
mechanizację robót utrzymaniowo - naprawczych w stopniu, w jakim
jest to możliwe w nawierzchniach z podsypką.
Porównanie zalet i wad obydwu rozwiązań oraz doświadczenia eks-
ploatacyjne kolei francuskich z nawierzchniami tradycyjnymi i ko-
lei niemieckich z bezpodsypkowymi skłaniają do rozważenia moż-
liwości ulepszenia nawierzchni z podsypką poprzez jej wzmocnienie.
Wzmocnienie to, aby nie powodowało istotnego usztywnienia podpar-
cia podkładów, a równocześnie zabezpieczyło najbardziej wrażliwe na
wpływy dynamiczne strefy przyzmy podsypki, powinno być wykony-
wane powierzchniowo. Najprostszym sposobem wzmocnienia mate-
rialu niespoistego jest wytworzenie spójności między jego ziarnami,
co w przypadku podsypki może być zrealizowane poprzez stabilizację
chemiczną.
Na podstawie takich rozważań zrodził się pomysł powierzchniowej
stabilizacji przyzmy podsypki w torze kolejowym. Po niewykorzysta-
nych próbach rozwiązania tego problemu na Politechnice Wrocław-
skiej w latach siedemdziesiątych [1], powrócono do niego z inicjatywy
profesora Basiewicza w roku 2008 [2].
W ramach prac dofinansowanych przez firmę MC-Bauchemie
i w ramach programu badawczego nad nawierzchniami kolejowymi
dla dużych prędkości prowadzonego przez Politechnikę Krakowską
wykonano w Zakładzie Infrastruktury Transportu Szynowego Instytutu Inżynierii Łądowej Politechniki Wrocławskiej serię badań laboratoryjnych. Rezultatem było oznaczenie podstawowych parametrów tłucznia stabilizowanego żywicami syntetycznymi [3]. Następnie, podczas budowy odcinka doświadczalnego na Centralnej Magistrali Kolejowej w rejonie stacji Psary, na odcinku o długości 1200 m została wykonana powierzchniowa stabilizacja podsypki, dla której na podstawie wyników badań laboratoryjnych ustalono ilości preparatu stabilizującego i technologię stabilizacji [4]. Na miejscu sprawdzono grubość warstwy tłucznia stabilizowanego, uzyskiwaną przy zastosowaniu dwóch różnych ilości preparatu na jednostkę powierzchni podsypki [5]. Stwierdzono również możliwość prowadzenia robót nawierzchniowych w torach ze stabilizowaną górną warstwą podsypki.
Obecnie monitorowany jest stan stabilizowanej, powierzchniowej warstwy podsypki podczas eksploatacji toru na tym odcinku.
Kolejnym etapem badań było przyjęcie modelu teoretycznego nawierzchni kolejowej z podsypką stabilizowaną powierzchniowo i numeryczna analiza stanu przemieszczeń. Rozpoznano wstępnie rozkłady przemieszczeń ziaren tłucznia pod wpływem obciążenia podkładami i obciążenia eksploatacyjnego:
- wzdłuż osi toru, przyjmując stabilizację podsypki w okienkach między podkładami
oraz
- prostopadle do osi toru w dwóch wariantach:
a) przy stabilizacji tylko górnej powierzchni podsypki poza czołem podkładu – analogicznie jak na odcinku doświadczalnym,
b) przy stabilizacji górnej powierzchni podsypki i jej skarp.
Wyniki symulacji komputerowych przedstawiono w dalszej części pracy.
2. Efekty stabilizacji podsypki wzdłuż osi toru
Podstawowym efektem poprawnie zaprojektowanej i wykonanej stabilizacji wzdłuż toru jest ograniczenie wypierania podsypki z okienek międzypodkładowych, powodowane wciskaniem podkładów w warstwę tłucznia. Dodatkowo uzyskuje się powierzchniową powłokę, zapobiegającą unoszeniu przypadkowych ziaren podczas przejazdu pociągu z dużą prędkością oraz ułatwiającą chodzenie personelowi technicznemu dokonującemu inspekcji szlaku. Sztynność powłoki jest uzależniona od dwóch podstawowych parametrów: grubości wykonanej warstwy oraz doboru odpowiedniego lepiszczca. Proponowane do stosowania żywice różnią się surowcami użytymi do ich wyrobu, a co za tym idzie modułem Younga i podatnością na odkształcenia sprężyste pod tym samym obciążeniem. Na poniższych rysunkach (rys. 1, 2) przedstawiono widok całkowitych przemieszczeń oraz przemieszczeń pionowych w przyjętym modelu pryzmy podsypki z górna warstwą stabilizowaną, obciążonej za pośrednictwem połówek dwóch sąsiednich podkładów.
**Rys. 1. Przemieszczenia całkowite w przekroju podłużnym toru**
Analizując przedstawione ilustracje, można zaobserwować klasyczny model wypierania materiału sypkiego spod obciążonych elementów sztywnych. Przemieszczenia całkowite są największe w pobliżu połowy wysokości warstwy podsypki pod podkładami i dotyczą kierunku poziomego (rys. 1). Ich skierowane przeciwne zwroty doprowadzają do
wynoszenia i wypierania tłucznia w środku długości okienka między-pokładowego, co ilustrują zamodelowane wartości przemieszczeń pionowych na rys.2. Jednym z zadań warstwy stabilizowanej jest ograniczenie tych przemieszczeń pionowych.
3. Efekty stabilizacji podsypki poprzecznie do osi toru
Do badań przyjęto dwa modele stabilizacji podsypki w przekroju poprzecznym do osi toru. W pierwszym warstwa stabilizowana obejmuje wyłącznie strefę obsypania czoł podkładów, natomiast w drugim dodatkowo skarpy pryzmy podsypki. W modelach przyjęto sposób podparcia jako odebranie możliwości przemieszczeń w pionie na całej szerokości podstawy, natomiast możliwość przemieszczenia w obydwu płaszczyznach ograniczono jedynie w jej środkowym punkcie. Rozwiązanie takie odbiega od rzeczywistości na niekorzyść modelu teoretycznego, ponieważ istnieje pewna istotna spójność w postaci tarcia pomiędzy dolnymi ziarnami podsypki, a stropem warstwy ochronnej. Sprawdzono również wariant realizacji podparcia przez odebranie
możliwości przemieszczeń pionowych i poziomych na całej długości spodu modelu. Taki sposób odebrania stopni swobody jest korzystniejszy niż warunki rzeczywiste, ale pozwala na lepsze zobrazowanie sił i przemieszczeń działających w obszarze samej pryzmy podsypki. Porównanie obydwu modeli przeprowadzono w celu stwierdzenia wpływu stabilizacji dodatkowego obszaru skarp pryzmy podsypki na stateczność warstwy. Obciążenie w postaci sił skupionych przyłożono w rozstawie 150 cm prostopadle do sztywnego podkładu.
3.1. Stabilizacja górnej warstwy podsypki
Rys. 3. Całkowite przemieszczenia tłucznia przy stabilizacji górnej warstwy podsypki i podparciu przesuwnym
Zdecydowano się na opracowanie takiego modelu, ponieważ możliwe jest potwierdzenie jego dokładności odwzorowania w istniejącym torze rzeczywistym, mając wykonany odcinek doświadczalny w torze testowym na Centralnej Magistrali Kolejowej w pobliżu stacji Psary. Jedyna różnica polega na szerokości wykonanej stabilizacji od czół
podkładów – w modelu przyjęto strefę stabilizowaną do krawędzi pryzmy podsypki, czyli o szerokości 45 cm, natomiast w torze doświadczalnym na szerokości około 30–35 cm od czół podkładów. W najbliższej przyszłości przewiduje się sporządzenie modelu komputerowego ściśle odpowiadającego charakterystyce warstwy wykonanej na odcinku doświadczalnym.
**Rys. 4. Całkowite przemieszczenia tłucznia przy stabilizacji górnej warstwy podsypki i podparciu nieprzesuwnym**
Biorąc pod uwagę porównanie obydwu wariantów podparcia, należy stwierdzić istotne różnice pomiędzy miejscem występowania maksymalnych odkształceń skarp pryzmy podsypki. W przypadku zablokowania możliwości przesuwu poprzecznego spodu podsypki największe odkształcenia pojawiają się tuż pod warstwą wzmocnioną (rys.4), co można wy tłumaczyć faktem, że jest to najkrótsza droga pomiędzy dolnym narożnikiem podkładu, a powierzchnią tłucznia nie stabilizowanego na pryzmie podsypki, więc jednocześnie jest to najkrótsza trajektoria przemieszczeń ziaren przy wypieraniu tłucznia. Przy założeniu
możliwości przesuwu spodu pryzmy podsypki po warstwie ochronnej (rys.3) dochodzi do rozpelzania nasypu w jego spodniej części, czego warstwa stabilizowana znajdująca się na szczycie konstrukcji nie jest w stanie powstrzymać. Ze względu na założony brak oporu najkorzystniejsza trajektoria przemieszczeń przebiega w takim przypadku od dolnego narożnika podkładu do dolnego narożnika pryzmy podsypki.
3.2. Stabilizacja górnej warstwy podsypki i skarp pryzmy
Rys. 5. Siatka odkształcona przy stabilizacji górnej warstwy podsypki i skarp pryzmy
Obecnie nie jest jeszcze możliwe potwierdzenie praktycznego zastosowania takiego modelu stabilizacji i udowodnienia jego ewentualnej przewagi nad stabilizacją częściową. Przez około rok istniał kilkumetrowy fragment toru z tak zastabilizowaną podsypką na Torze Doświadczalnym Centrum Naukowo – Technicznego Kolejnictwa w Węglewie koło Źmigrodu, jednak wykonano go tylko w celach demonstracyjnych i nie przeprowadzono na nim żadnych miarodajnych badań.
Nie stwierdzono żadnych mankamentów takiej modyfikacji w okresie eksploatacji tego odcinka nawierzchni. Spójność powłoki żywicznej została przerwana podczas zmechanizowanego podbijania toru. Nie stwierdzono wówczas żadnego negatywnego wpływu warstwy stabilizowanej na funkcjonowanie maszyn torowych.
**Rys. 6. Całkowite przemieszczenia tłucznia przy stabilizacji górnej warstwy podsypki i skarp pryzmy**
Wyniki symulacji komputerowej przemieszczeń tłucznia w przyjętym modelu zostały przedstawione na rys. 5 i 6. Pomimo stabilizacji, największe przemieszczenia tłucznia stwierdzono na powierzchni skarp. Wniosek taki wynika z obserwacji odkształceń siatki elementów skończonych przedstawionych na rys. 5. Potwierdza to również obraz przemieszczeń całkowitych tłucznia (rys. 6), na którym maksymalne przemieszczenia występują w górnej części powierzchni skarp. Świadczy to o zasadności wzmacniania tej części powierzchni podsypki, ponieważ można wnioskować, że przy wielokrotnym dynamicznym
obciążaniu toru, ta właśnie część pryzmy podsypki będzie ulegała największym deformacjom, umożliwiając usuwanie się tłucznia spod podkładów i powodując ich osiadanie.
4. Podsumowanie i wnioski
Porównując modele różniące się szerokością wykonanej stabilizacji, można stwierdzić występowanie pewnych różnic wynikających z tego parametru jedynie w przypadku nieprzesuwnego podparcia całej pryzmy podsypki na torowisku. Jeżeli dopuści się swobodny przesuw podsypki, warstwa stabilizowana nie jest w stanie powstrzymać procesu rozpelzania się pryzmy pod wpływem obciążenia, niezależnie od szerokości warstwy stabilizowanej. Należy uznać, że bliższy rzeczywistości jest model pierwszy, kiedy tarcie pomiędzy ziarnami podsypki, a warstwa filtracyjną ma duże znaczenie. W takiej sytuacji występują różnice pomiędzy zastabilizowaniem jedynie okolicy czół podkładów, a całej skarpy pryzmy podsypki. W przypadku ograniczonego zasięgu strefy wzmocnionej dochodzi do istotnego odkształcania skarp podsypki pomiędzy punktami podparcia na spodzie skarpy oraz na skraju warstwy stabilizowanej. Zjawisko to jest również obserwowane przy zastabilizowaniu całej powierzchni skarp.
Po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych oraz wykonaniu wstępnych symulacji komputerowych za pomocą programu metody elementów skończonych można wnioskować, że wykonanie stabilizacji powierzchniowej warstwy podsypki kolejowej jest celowe i zapewnia sypkiemu materialowi kamiennemu pewną pożądaną wytrzymałość na rozciąganie bez pogorszenia jego dotychczasowych właściwości. Wskazane jest prowadzenie dalszych badań nad różnymi modelami zasięgu stosowania wzmocnienia za pomocą konglomeratu tłucznio-wo - żywicznego oraz na podstawie kolejnych iteracji doprowadzenie symulacji komputerowej do stanu najlepiej opisującego rzeczywistość. Badania praktyczne w torze kolejowym [4] dowiodły, że w sprzyjających warunkach atmosferycznych możliwe jest prawidłowe wykonanie powłoki stabilizowanej o jednolitej, zadanej grubości przy określonym wydatku spojwa. Szczególna uwagę należy przykładać do czystości kruszywa oraz do wymaganego ograniczenia jego wilgotności.
LITERATURA:
1. Mazur S., Włodarczyk J.: Bitumiczna masa powłokowa nanoszona na zimno. Prace naukowe Instytutu Inżynierii Ładowej Politechniki Wrocławskiej. Konferencje nr 1, Wrocław 1973.
2. Basiewicz T., Gołaszewski A., Towpik K., Kukulski J.: Nawierzchnia kolejowa dla linii dużych prędkości w warunkach polskich, Zadanie badawcze 2.1: Opracowanie szczegółowej koncepcji konstrukcji nawierzchni kolejowej ze wzmacnioną podsypką.
3. Krużyński M., Gisterek I.: Badania i analiza efektów stabilizacji podsypki kolejowej według technologii MC-Bauchemie, Raport Instytutu Inżynierii Ładowej PWr, grudzień 2008.
4. Krużyński M., Gisterek I.: Badania wzmacnienia przyzmy podsypki kolejowej z przeznaczeniem na odcinki doświadczalne na Centralnej Magistrali Kolejowej, Raport SPR 12/2009 Instytutu Inżynierii Ładowej PWr, lipiec 2009.
5. Gisterek I., Krużyński M.: Nawierzchnia kolejowa ze wzmacnioną podsypką, Ogólnopolska Konferencja Naukowo – Techniczna „Nowoczesne metody stabilizacji podłoża pod nawierzchnie drogowe i kolejowe”, Żmigród 22-23.10.2009.
ANALYSIS OF SURFACE BALLAST STABILISATION WITH SYNTHETIC RESINS EFFECTS
Summary
The results of simulations of stabilization with synthetic resins effects in the upper layer of ballast in railway track have been presented in the paper. The aim of this solution is to strengthen the ballast in railway tracks dedicated for running high speed trains. The distribution of displacement along a surface and cross to the axis of the track have been analysed in the model with stabilized only upper part of the ballast and in the model where whole surface layer was stabilized including the slopes as well. The results of research and computer counting pointed at the advisability to apply this technology while building railway track dedicated for high speed trains.
Keywords: railway track, crushed stone ballast, ballast stabilization
ANALYSE VON EFFEKten
DER SCHOTTERSTABILISIERUNG MIT KUNSTHARZ
Zusammenfassung
In dem Beitrag wurden Ergebnisse der Simulation von Effekten der Stabilisierung mit Kunstharzen der oberen Schicht des Schotters im Eisenbahngleis dargestellt. Diese Lösung sollte den Schotter in Eisenbahngleisen beim Betrieb mit hohen Geschwindigkeiten verstärken. Es wurden Verlagerungsverteilungen in Längsrichtung des Oberbaus und in Querrichtung zur Gleisachse analysiert, dabei auch für das Modell mit der stabilisierten nur oberen Schicht des Schotters und der gesamten Oberflächenschicht, Böschungen eingeschlossen.
Ergebnisse der Untersuchungen und Computerberechnungen weisen auf Zweckmäßigkeit der Anwendung derartiger Technologie beim Errichten der Eisenbahnstraßen für hohe Geschwindigkeiten des Zugverkehrs hin.
Schlüsselworte: Eisenbahngleis, Schotter, Schotterstabilisierung
Krzysztof Grochowski\textsuperscript{1}
Ireneusz Sitek\textsuperscript{2}
Mariusz Maciejewski\textsuperscript{3}
Sławomir Jasiński\textsuperscript{4}
\textbf{BUDOWA URZĄDZEŃ KIEROWANIA I STEROWANIA RUCHEM ILTOR-2 I WT UZ}
\textbf{Streszczenie}
Artykuł prezentuje podstawowe cechy funkcjonalne i strukturę techniczną urządzeń kierowania i sterowania ruchem, proponowanych dla kolejnictwa polskiego, budowanych jako połączenie systemów ILTOR-2 i WT UZ.
\textbf{Słowa kluczowe}: komputerowe urządzenia zależnościowe, urządzenia kontroli dyspozytorskiej, urządzenia zdalnego sterowania, urządzenia diagnostyczne.
\section*{1. Wprowadzenie}
Politechnika Warszawska opracowała komputerowe urządzenia zależnościowe typu WT UZ, które mogą współpracować z dowolnym pulpitem nastawczym oraz z dowolnymi urządzeniami wykonawczymi. Natomiast wraz z firmą Kontron East Europe opracowała dla firmy Siemens system ILTOR-2, będący uniwersalnym wielofunkcyjnym systemem kierowania ruchem umożliwiającym zdalne sterowanie,
\textsuperscript{1} dr inż., adiunkt, Prodziekan ds. Nauczania, tel. (022) 234 73 64, e-mail: email@example.com, Politechnika Warszawska, Wydział Transportu, Zakład Sterowania Ruchem, Zespół Sterowania Ruchem Kolejowym,
\textsuperscript{2} dr inż., adiunkt, tel. (022) 234 78 82, e-mail: firstname.lastname@example.org, Politechnika Warszawska, Wydział Transportu, Zakład Sterowania Ruchem, Zespół Sterowania Ruchem Kolejowym,
\textsuperscript{3} mgr inż., st. specjalista, tel. (022) 234 78 82, e-mail: email@example.com, Politechnika Warszawska, Wydział Transportu, Zakład Sterowania Ruchem, Zespół Sterowania Ruchem Kolejowym,
\textsuperscript{4} mgr inż., wiceprezes, firstname.lastname@example.org, Kontron East Europe Sp. z o.o.
kontrolę dyspozytorską, przekazywanie informacji o pociągu, współpracę z dróżnikami przejazdowymi itd. Firma Kontron East Europe jest dostawcą sprzętu komputerowego dla obu systemów. Systemy te uzupełniają się wzajemnie i mogą być stosowane w kompleksowej konfiguracji. Obecnie taki komplet urządzeń zabudowany został w okręgach nastawczych PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście na stacjach Gdynia Główna i Gdynia Orłowo. Kończony jest montaż urządzeń na stacji Sopot i rozpoczęto prace na stacji Gdańsk Oliwa. Przewiduje się ich zastosowanie na wszystkich stacjach linii nr 250 od Gdańska Głównego do Gdyni Chylonii, z nastawnią sterowania zdalnego i centrum kontroli dyspozytorskiej w Gdyni Głównej [1].
2. Struktura rozwiązania technicznego
2.1. Centrum Sterowania
Przewiduje się zasadniczo sterowanie z Regionalnego Centrum Sterowania (RCS), pełniącego funkcje posterunku dyspozytora liniowego i nastawni zdalnego sterowania (NZS) dla kilku odcinków zdalnego sterowania ruchem (zs). W razie potrzeby można oczywiście funkcję Centrum Sterowania ograniczyć tylko do zdalnego sterowania ruchem na jednym odcinku, a nawet jednym posterunku ruchu. Urządzenia zdalnego sterowania ruchem umożliwiają odcinkowemu dyżurnemu ruchu prowadzenie ruchu we wszystkich podległych okręgach nastawczych, na torach szlakowych szlaków stycznych i szlaków wewnątrz okręgu sterowania oraz na styku okręgów nastawczych należących do różnych okręgów sterowania (dysponujących). Urządzenia kontroli dyspozytorskiej wspomagają dyspozytora liniowego w zakresie: nadzorowania biegu pociągów, wykrywania zakłóceń w procesie, operatywnego planowania i regulowania ruchu pociągów, wykonywania dokumentów dyspozytorskich. Dodatkowo urządzenia w RCS zawierają podsystem diagnostyczny.
Komputerowe urządzenia [2] kierowania i sterowania ruchem, zainstalowane w Regionalnym Centrum Sterowania obejmują:
- dwa elektroniczne pulpity nastawcze podsystemu ILTOR-ZS,
- komputer śledzenia z terminalami dialogowymi podsystemu ILTOR-CKR,
– serwer i komputer archiwizacji z centralnym zegarem podsystemu ILTOR-DIAG.
Strukturę techniczną (rys. 1) stanowią: komputery śledzenia (KS), centralny serwer danych (CSD), komputery podstawowych stanowisk operatorskich (KSO) i pomocniczych (rezerwowych) stanowisk operatorskich (KSOpom), komputery zobrazowania przeglądowego (KZP), komputery centralne sterowania (KC), centralny serwer diagnostyki (CSD), komputer diagnostyczny (KD), zegar GPS. Poza tym struktura zawiera elementy stanowiące interfejsy operatorów: monitory, klawiatury, myszy (lub inne urządzenia wskazujące) i czytniki kart zbliżeniowych. Elementy te dołączone są do komputerów realizujących funkcje konsoli operatorskiej.
Komputery połączone są siecią transmisyjną ze sobą oraz z komputerami poszczególnych posterunków sterowanych, przy czym podstawowa sieć transmisyjna jest zdublowana.
Każdy pulpit nastawczy składa się monitorów zobrazowania sytuacji ruchowej i monitora dialogowego i myszy, stanowiących wyposażenie miejsca pracy odcinkowego dyżurnego ruchu oraz z komputera stanowiska operatorskiego i komputera zobrazowania.
Komputer centralny obsługuje transmisję informacji pomiędzy RCS i posterunkami sterowanymi, kontroluje stan pętli transmisyjnej, kontroluje sterowanie posterunkiem z jednego pulpitu nastawczego w danym momencie. W systemie może być zastosowanych do 32 komputerów centralnych.
Komputer stanowiska operatorskiego (zasadniczego lub rezerwowego) realizuje funkcje konsoli operatorskiej, przetwarza polecenia operatora (dyżurnego ruchu, dyspozytora itp.) na polecenia skierowane do właściwych urządzeń, przetwarza sygnały meldunkowe z poszczególnych urządzeń na właściwe zobrazowanie (podglądowe) sytuacji ruchowej, kontroluje poprawność wprowadzanych poleceń, umożliwia przełączanie obrazów na monitorach, steruje obrazem monitora dialogowego umożliwia korzystanie z danych i funkcji komputera śledzenia oraz serwera danych. W systemie może być zastosowanych do 98 komputerów stanowisk operatorskich.
Komputer zobrazowania przeglądowego steruje monitorem zobrazowania sytuacji ruchowej, zapewniając ciągłą aktualizację zobrazowania. W systemie może być zastosowanych do 255 komputerów zobrazowania przeglądowego.
Komputer śledzenia realizuje funkcje śledzenia, zadania obsługi funkcjonalnej stanowiska pracy dyspozytora liniowego, steruje zobrazowaniem sytuacji ruchowej dla kontroli i nadzoru ruchu.
Centralny serwer danych tworzy i aktualizuje zbiory danych archiwalnych oraz udostępnia je wybranym użytkownikom.
Rys. 1. Struktura funkcjonalno - sprzętowa urządzeń w Regionalnym Centrum Sterowania
Rys. 2. Struktura funkcjonalno - sprzętowa urządzeń systemu WT UZ w przekaźnikowni okręgu nastawczego posterunku ("GG-SKM"), w którym zlokalizowano Centrum Sterowania
Rys. 3. Struktura funkcjonalno - sprzętowa urządzeń systemu WT UZ w nastawni (kontenerze) zdalnie sterowanego okręgu nastawczego ("Nnn-SKM")
2.2. Posterunki sterowane
We wszystkich okręgach nastawczych mogą być zastosowane elektroniczne urządzenia zależnościowe typu WT UZ (rys. 2 i rys. 3), przystosowane do zdalnego sterowania, współpracujące z elektronicznymi licznikami osi lub innymi systemami kontroli niezajętości torów i rozjazdów ze zmodyfikowanymi (zelektronizowanymi) obwodami światel i zwrotnicowymi obwodami nastawczymi oraz z innymi zelektronizowanymi lub przekaźnikowymi obwodami wykonawczymi (w razie potrzeby). Regionalne Centrum Sterowania wyposażane jest w dwa stanowiska dyżurnego ruchu, dlatego można zrezygnować z odrębnego pulpitu nastawczego dla okręgu nastawczego, w którym zlokalizowano RCS. W przypadku pozostałych okręgów można zastosować rezerwowe pulpity nastawcze KSO podsystemu ILTOR-ZS lub zrezygnować z odrębnych rezerwowych pulpitów nastawczych i wykorzystywać komputery przenośne, dołączone w razie potrzeby do urządzeń miejscowych poprzez gniazdo w wydzielonym pomieszczeniu.
Urządzenia zależnościowe WT UZ są urządzeniami wielokomputerowymi obejmującymi [3]:
- dwa komputery zależnościowe (zapewniające dwukanałowe przetwarzanie funkcji zależnościowych i polecen specjalnych),
- komputer wybierający (zapewniający jednokanałowe przetwarzanie funkcji nie mających wpływu na bezpieczeństwo ruchu pociągów),
- pary zależnościowych komputerów obiektowych zbierających informacje o stanie urządzeń zewnętrznych i wewnętrznych, z zespołami układów pomiarowych i zespołem komparatorów,
- komputer diagnostyczny.
Komputery urządzeń WT UZ powiązane są siecią transmisyjną.
Informacje (polecenia i meldunki) przekazywane między komputerami, a urządzeniami wykonawczymi podzielono na dwie klasy: informacje krytyczne (których przekłamanie może stworzyć zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu pociągów lub dla personelu) i niekrytyczne. Informacje krytyczne przetwarzane są dwukanalowo przez komputery zależnościowe, a niekrytyczne przez komputer wybierający.
Funkcje zależnościowe realizowane są w sposób bezpieczny dzięki:
- dwukanałowemu przetwarzaniu informacji krytycznych,
- zastosowaniu specjalnych obwodów odczytywania stanu urządzeń przytorowych,
- zastosowania komparatora bezpiecznego w obwodach poleceniowych.
**Komputer zależnościowy** (wraz z obiektowymi komputerami zależnościowymi) realizuje podstawowe funkcje srk, do których należy:
- kontrola zależności,
- czytanie meldunków krytycznych,
- pobieranie informacji dotyczących polecen nastawczych wydawanych przez dyżurnego ruchu za pośrednictwem pulpitu elektronicznego,
- generowanie krytycznych sygnałów poleceniowych i przekazywanie ich do komparatora,
– zwrotne czytanie informacji o generowanych poleceniach,
– generowanie sygnałów alarmowych w przypadku niezgodności sygnałów (poleceniowych i meldunkowych),
– realizacja procedur komunikacyjnych.
Komputer wybierający stanowi interfejs między elektronicznym pulpitem nastawczym, a komputerami zależnościowymi i zapewnia:
– przekazywaniu poleczeń nastawczych wydawanych przez dyżurnego ruchu do komputerów zależnościowych,
– przetwarzanie funkcji niekrytycznych,
– przekazywanie sygnałów poleceniowych niekrytycznych do urządzeń srk,
– czytanie meldunków niekrytycznych,
– przekazywanie informacji o stanie urządzeń do elektronicznego pulpitu nastawczego,
– badanie predyspozycji (warunków wstępnych) do nastawiania przebiegów lub realizacji polecenia,
– przetwarzanie poleczeń złożonych na polecenia proste (np. polecenie nastawienia przebiegu zamienione zostaje na polecenie ustawienia odpowiednich zwrotnic i nakaz wyświetlenia sygnału zezwalającego) przekazywane do komputerów zależnościowych,
– realizacja funkcji diagnostycznych,
– odbieranie poleczeń dotyczących obrazu na monitorze diagnostycznym, a przekazywanych za pomocą klawiatury,
– przekazywanie obrazów do monitora diagnostycznego.
Zespół komparatorów zawiera komparatory COMP spełniające wymagania fail-safe, sterowane równocześnie z dwu komputerów zależnościowych (obiektowych zależnościowych) generujących polecenie w kanale A i B oraz oddziaływujące bezpośrednio na obwody wykonawcze (obwody światel, obwody nastawcze zwrotnicowe, obwody sterujące blokadą liniową itp.). Liczba komparatorów odpowiada liczbie krytycznych sygnałów poleceniowych.
Układy pomiarowe SENS są włączone w obwody światel sygnalizatorów i mierzają płynący w nich prąd. Wartość prądu przekazywana jest do obu komputerów zależnościowych lub do komputera zależnościowego kanału A, w zależności czy informacja o stanie światel jest traktowana jako krytyczna czy też nie.
Terminal diagnostyczny przeznaczony jest dla personelu utrzymania jako narzędzie usprawniające lokalizację usterek w działaniu.
urządzeń oraz ułatwiające wykonywanie zabiegów konserwacyjnych. Umożliwia wykorzystywanie informacji o wartości prądu w obwodach światel sygnalizatorów do regulacji parametrów tych obwodów. System diagnostyczny umożliwia:
- rejestrację stanu urządzeń i zdarzeń,
- podgląd aktualnej sytuacji ruchowej oraz stanu urządzeń,
- podgląd stanu sterownika zależnościowego,
- przegląd archiwalnych rejestrów zdarzeń i stanu urządzeń.
Przewiduje się zasadniczo stosowanie elektronicznych obwodów światel sygnalizatora oraz elektronicznych obwodów nastawczych, sterowanych bezpośrednio z pakietów elektronicznych i wykorzystujące elektroniczne układy kontrolne [5, 6] (niezawierające przekaźników kontroli światel i kontroli położenia zwrotnicy).
Zastosowano również zdalne sterowanie przełączaniem zasilania (podstawowe-rezerwowe) na każdej stacji z wykorzystaniem sterowników WAGO.
Wszystkie polecenia i meldunki dotyczące sbl będą realizowane według procedur WT UZ analogicznie jak sterowanie i kontrola urządzeń stacyjnych. Dlatego odpowiednio dostosowuje się obwody blokady poprzez eliminację w nich zależności przekaźnikowych realizowanych jako zależności komputerowe oraz poprzez zastąpienie sterowania z pulpitu nastawczego – sterowaniem komputerowym.
Podobnie dostosowuje się (w razie potrzeby) obwody innych urządzeń kontrolowanych lub sterowanych.
2.3. Charakterystyka realizowanego projektu
System sterowania ruchem SKM stanowią nowobudowane stacyjne urządzenia sterowania ruchem wraz z istniejącymi urządzeniami blokady liniowej oraz urządzenia zdalnego sterowania i system kontroli dyspozytorskiej (kd). Docelowo urządzenia będą współpracować z systemem przekazywania informacji o pociągu (pip), a obszar zdalnego sterowania może być rozszerzony dla objęcia zdalnym sterowaniem stacji techniczno-postojowej Gdynia Cisowa, czy dołączenia dalszych posterunków po rozszerzeniu obszaru zarządzanego przez SKM (np. Gdańsk Śródmieście) itp.
W przypadku urządzeń liniowych przewiduje się tymczasowe pozostawienie istniejących blokad samoczynnych typu E i Ea, natomiast
istniejąca blokada półsamoczynna zastąpiona zostanie blokadą prze-
kaźnikową typu Eap.
Projekty budowy nowych urządzeń sterowania ruchem kolejowym
[1], przewidują podział obecnych okręgów nastawczych na dwa okręgi
nastawcze: jeden - stanowiący infrastrukturę PLK i drugi – stanowia-
cy infrastrukturę SKM.
Na układzie torowym, pozostającym w zarządzie SKM, prowadzony
będzie zasadniczo ruch pociągów pasażerskich SKM, składających się
z elektrycznych zespołów trakcyjnych i niezbędne jazdy manewrowe.
Dopuszcza się przejazdy innych pociągów pasażerskich, a w konse-
kwencji przejazdy pociągów z układu torowego PLK na układ torowy
SKM i odwrotnie. Dopuszcza się również podobne jazdy manewrowe
w razie konieczności.
Przewiduje się zasadniczo zdalne sterowanie z Dyspozytorskiego
Centrum Sterowania (DCS), pełniącego funkcje posterunku dyspozy-
tora liniowego i nastawni zdalnego sterowania dla linii 250, umiesz-
czonego w pomieszczeniach Dworca Podmiejskiego SKM na stacji
Gdynia Główna.
We wszystkich okręgach SKM zastosowane zostaną elektroniczne
urządzenia zależnościowe typu WT UZ. Dla kontroli niezajętości wyko-
rzystane został system liczenia osi typu ACS2000 firmy Frauscher [6].
Dyspozytorskie Centrum Sterowania wyposażone zostanie w dwa
stanowiska dyżurnego ruchu, dlatego nie przewiduje się odrębnego
pulpitu nastawczego dla okręgu „GG-SKM”. W przypadku pozosta-
łych okręgów przewidziano wykorzystywanie rezerwowych pulpitów
nastawczych systemu ILTOR-ZS.
Przejazdy pociągów z układu torowego należącego do jednego za-
rządcy na układ torowy należący do drugiego zarządcy będą realizo-
wane jako przebiegi zorganizowane. W przypadku stacji Gdynia Chy-
lonia – rozwiązanie takie przewidziano również dla jazd manewrowych,
ponieważ jazdy te przecinają tory główne zasadnicze w okręgu SKM.
Urządzenia srk w sąsiadujących okręgach, na stacji Gdynia Główna,
Sopot, Gdańsk Wrzeszcz, Gdańsk Główny i Gdynia Chylonia, muszą
zapewniać przekazywanie informacji (sygnałów) zależnościowych dla
realizacji funkcji blokady stacyjnej (wykluczenie przebiegów sprzecz-
nych, ustalenie kierunku ruchu), dla zapewnienia ochrony bocznej
przez urządzenia sąsiedniego okręgu oraz dla uzależnienia sygnału na
semaforach od stanu następnego semafora lub semafora sąsiadującego (którego wskazania mogą wprowadzić w błąd maszynistę) ustawionego obok niego, znajdującego się w sąsiednim okręgu nastawczym. Projektanci urządzeń srk, dla okręgu Gdynia Główna Osobowa pozostającego w zarządzie PLK, przewidują zastosowanie blokady Eap dla powiązania okręgów PLK i SKM.
W urządzeniach srk dla SKM przewiduje się samoczynne powtarzanie nastawiania przebiegów dla przejazdu przez stację oraz dla zawracania na stacjach końcowych i strefowych.
Przewiduje się możliwość wykorzystania elementów systemu do sterowania automatyczną informacją dla podróżnych (sygnalizacja zbliżania pociągów do peronów stacji i przystanków osobowych SKM) oraz do współpracy z innymi systemami.
**Bibliografia**
1. Projekty wykonawcze przebudowy urządzeń sterowania ruchem kolejowym linii kolejowej nr 250 na odcinku Gdańsk Główny – Gdynia Chylonia – Gdynia Cisowa Postojowa. Politechnika Warszawska Wydział Transportu, Zakład Sterowania Ruchem Kolejowym. Warszawa, 2005-2006.
2. Dokumentacja techniczno-ruchowa DTR–ILTOR-2/07 v1.2. System sterowania i kierowania ruchem kolejowym ILTOR–2 dla PKP. Siemens Transportation Systems TS RA PL. Warszawa, 2007.
3. Dokumentacja techniczno-ruchowa elektronicznych urządzeń nastawczych z komputerowymi urządzeniami zależnościowymi typu WT UZ. WT PW / DTR WT UZ / 01/07. Politechnika Warszawska Wydział Transportu, Zakład Sterowania Ruchem Kolejowym. Warszawa, 2007.
4. Dokumentacja techniczno-ruchowa. Rodzina układów pomiarowych SENS dla urządzeń srk. DTR – 2003/PEP-02 Kontron East Europe Sp. z o.o. Warszawa, 2003.
5. Dokumentacja techniczno-ruchowa bezpiecznych komparatorów serii COMP-2. DTR – 2004/PEP-01 Kontron East Europe Sp. z o.o. Warszawa, 2004.
6. Dokumentacja techniczno-ruchowa D1360-1 Instrukcja projektowania i sprawdzania systemu liczenia osi ACS2000. FRAUSCHER Polska Sp. z o. o. Katowice, 2004.
INSTALLATION OF DEVICES OF SUPERVISION AND TRAFFIC CONTROL ILTOR-2 AND WT UZ
Summary
The basic functional features and technical structure of supervision and control devices, that are proposed for Polish railways and are installed as a connection of ILTOR-2 and WT UZ systems have been presented in the paper.
Keywords: computer interlocking devices, supervision devices, remote control devices, diagnostic devices.
AUFBAU VON EINRICHTUNGEN ZUR LEITUNG UND STEUERUNG DES VERKEHRS ILTOR-2 I WT UZ
Zusammenfassung
In dem Beitrag werden grundsätzliche funktionelle Eigenschaften und technische Struktur der dem polnischen Eisenbahnwesen zur Verfügung stehenden Einrichtungen zur Leitung und Steuerung des Verkehrs geschildert, die als Verbindung von Systemen ILTOR-2 und WT ZU gebaut werden.
Schlüsselworte: elektronische Stellwerke, Dispatcher Systeme, Fernbedienungssysteme, Diagnosesysteme.
TECHNICZNA KONCEPCJA ZABUDOWY SYSTEMU ETCS (ZAŁOŻENIA OGÓLNE)
Streszczenie
Artykuł prezentuje skrótowy opis systemu ETCS, ze wskazaniem różnic w architekturze i funkcjonalności poszczególnych poziomów. Jednocześnie wskazuje na cechy charakterystyczne systemu, które wyróżniają system ETCS spośród innych systemów Bezpiecznej Kontroli Jazdy Pociągu BKJP. Wskazane zostały także kryteria, które mogą posłużyć do optymalnego wyboru poziomu systemu ETCS, w zależności od parametrów linii. Na koniec przedstawiono propozycję dotyczącą sieci kolejowej w Polsce.
Słowa kluczowe: ETCS, European Train Control System, Europejski System Sterowania Pociągiem, ERTMS, European Rail Traffic Management, System, Europejski System Zarządzania Ruchem Kolejowym, BKJP, Bezpieczna Kontrola Jazdy Pociągu, interoperacyjność, interoperability
1. Wstęp
Systemy Bezpiecznej Kontroli Jazdy Pociągu (BKJP) stanowią rozwinięcie sygnalizacji przytorowej i wraz z urządzeniami sterowania ruchem kolejowym (srk) służą zapewnieniu bezpiecznego i sprawnego przejazdu pociągów. Rozwój wymienionych systemów postępował niezależnie w poszczególnych krajach i był silnie uzależniony od przyjętych zasad prowadzenia ruchu kolejowego. W wyniku izolacji rynków krajowych, możemy wyróżnić około 20 rodzajów systemów BKJP
1 mgr inż., Dyrektor Projektu ds. ETCS, Biuro Automatyki i Telekomunikacji PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., 03-734 Warszawa, ul. Targowa 74, tel. (022) 473 20 56, e-mail: email@example.com
obecnie stosowanych w krajach wspólnoty. Zagadnienie to jest o tyle istotne, że standaryzacja systemów BKJP jest jednym z warunków osiągnięcia interoperacyjności technicznej.
Prace nad opracowaniem europejskiego systemu BKJP zapoczątkowały przedsiębiorstwa kolejowe zrzeszone w Międzynarodowym Związku Kolejowym UIC (International Union of Railways) w ramach Europejskiego Instytutu Badawczego Kolejnictwa ERRI (European Rail Research Institute). Następnie do badań nad nowym systemem kontroli jazdy pociągu zaproszono przemysł, reprezentowany przez Europejskie Zrzeszenie Przemysłu Kolejowego UNIFE – UNISIG (Union of the European Railway Industries – Union Industry of Signaling). Obecnie prace te są wspierane przez Komisję Europejską i zarządzane przez ERA (European Rail Agency) [1].
Podstawowym celem projektu stało się zaproponowanie jednolitego rozwiązania, które zagwarantuje interoperacyjność. Kolejne ważne cechy systemu, to zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa i umożliwienie prowadzenia ruchu kolejowego z prędkością dochodzącą do 500 km/h. Założenia te spełnia Europejski System Sterowania Pociągiem ETCS (European Train Control System), który realizuje sygnalizację kabinową i ciągłą kontrolę pracy maszynisty.
System ETCS wraz z Globalnym Systemem Kolejowej Radiokomunikacji Ruchomej GSM-R (Global System for Mobile Communication – Rail) jest podstawowym składnikiem Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym ERTMS (European Rail Traffic Management System).
2. Charakterystyka systemu ETCS
System ETCS został opracowany w celu zastąpienia obecnie eksploatowanych systemów BKJP. W związku z powyższym powinien zapewniać wszystkie podstawowe funkcje realizowane przez tego typu systemy. Nie jest to zadaniem wymagającym, jeśli chodzi o systemy BKJP starszej generacji. Funkcjonalność tych systemów była ograniczona, w celu dopasowania jej do dostępnej technologii, ograniczenie to w szczególności dotyczyło transmisji tor-pojazd.
Jednocześnie podkreślić należy, że choć najnowsze systemy BKJP, takie jak LZB (koleje niemieckie), czy TVM (koleje francuskie), zapewniają realizację większego zbioru funkcji, to są rozwiązaniami w pewnym sensie niszowymi. Ograniczona liczba instalacji tychże systemów wynika z ich charakterystyki technicznej, która do prawidłowego działania wymaga określonych parametrów pojazdów kolejowych i linii, takich jak: dopuszczalne prędkości, długości odstępów blokowych i stacyjnych, stawność sygnalizacji, czy też skuteczności hamowania pociągu.
System ETCS wykorzystuje nowoczesne technologie telematyczne, dzięki czemu umożliwia realizację wszystkich niezbędnych funkcji ostrzegania, ochrony i sterowania pociągiem. Obecny stan wiedzy w dziedzinie obróbki i transmisji danych umożliwia realizację systemu BKJP opartą na wysokim poziomie „inteligencji” urządzeń pokładowych. Przyjęte w systemie ETCS rozwiązanie prowadzi do standaryzacji zespołu pokładowego – bezpiecznego komputera wraz obsługą niezbędnych peryferii, takich jak: odometr, układ hamulcowy, pulpit maszynisty – DMI, itp. Jednocześnie wymiana informacji tor-pojazd nie jest ograniczona do jednego rozwiązania, jak było to we wcześniejszych technologiach, ale jest kombinacją rozwiązań zapewniających dużą przepustowość, opartych na cyfrowej transmisji punktowej (balisy), odcinkowej (pętle) i ciągłej (system radiowy – GSM-R).
System ETCS charakteryzuje się następującymi cechami, wyróżniającymi to rozwiązanie w stosunku do pozostałych systemów BKJP:
- **Uniwersalnością** – dzięki temu system ETCS jest doskonałym rozwiązaniem dla zróżnicowanych systemów kolei (linie dużych prędkości, konwencjonalne, czy regionalne), obsługujących różne rodzaje ruchu kolejowego (pasażerski, towarowy i mieszany). Wynika to z przekazania odpowiedzialności za wybór najbardziej restrykcyjnego profilu prędkości MRSP (Most Restrictive Speed Profile) i za dynamiczny nadzór prędkości DMS (Dynamic Speed Monitoring) do komputera pokładowego. Zespół przytorowy opracowuje jedynie Zezwolenie na Jazdę MA (Movement of Authority) wraz z zestawem statycznych profili prędkości SSP (Static Speed Profile) [2, 3].
- **Skalowalnością** – specyfikacja systemu ETCS wyróżnia trzy podstawowe poziomy zaawansowania, co umożliwia kolejom dostosowanie funkcjonalności systemu do potrzeb wynikających z założonych parametrów eksploatacyjnych poszczególnych linii kolejowych. Oprócz trzech poziomów podstawowych, można wyróżnić rozwiązania o zmodyfikowanej funkcjonalności, z których część jest zgodna z wymaganiami interoperacyjności, a część jeszcze nie została za takie uznana. Do pierwszej grupy możemy zaliczyć wszystkie wersje systemu ETCS poziomu 1, rozszerzone o funkcję uaktualnienia (infill), przy wykorzystaniu dodatkowych balis (uaktualnianie punktowe), petli (uaktualnianie odcinkowe), czy radia (uaktualnianie obszarowe – zbliżone do ciągłej transmisji). Z drugiej zaś strony funkcjonują rozwiązania jeszcze nie przyjęte za interoperacyjne, które zostały opracowane w ramach projektu UIC „ETCS Low Cost” tj. Limited Supervision (oparty na poziomie 1) oraz Regional (pierwsze rozwiązanie oparte na założeniach poziomu 3 systemu ETCS) [1, 4].
- Adaptowalnością – w systemie ETCS przewidziano możliwość dostosowania systemu do określonych warunków lokalnych i przepisów krajowych. Odbija się to poprzez przesłanie do urządzeń pokładowych systemu wartości Zmiennych Narodowych (National Values) obowiązujących na obszarze, po którym porusza się pociąg. Dzięki temu w sposób prosty i przezroczysty następuje adaptacja systemu do regulacji krajowych/lokalnych, wymaga to jedynie potwierdzenia przez maszynistę. Za zmienne narodowe odpowiada zarządca infrastruktury [5].
- Kompatybilnością elektromagnetyczną – transmisja danych toropojazd w systemie ETCS odbywa się przy wykorzystaniu dwóch podstawowych kanałów transmisji (balisa – antena BTM Balise Transmision Module oraz radio GSM-R) i jednego opcjonalnego (pętla – antena LTM Loop Transmision Module). Balisa jest urządzeniem pasywnym montowanym w osi toru, która jest aktywowana i zasilana impulsem z anteny przejeżdżającego pociągu. Transmisja punktowa zapewnia ograniczony obszar oddziaływania elektromagnetycznego, zaś kodowanie cyfrowe jest gwarantem poprawności odebranych danych. Umożliwia to, przy zachowaniu należytych środków ostrożności, współistnienie systemu ETCS razem z innymi systemami BKJP na jednej linii kolejowej [6]. Transmisja radiowa przy wykorzystaniu systemu GSM-R zapewnia jeszcze większą separację od dotychczas stosowanych torów transmisyjnych danych, dodatkowo dotyczy to także komunikacji do celów rozmownych. Systemy radiolączności klasy B wykorzystują inne pasma częstotliwości niż system GSM-R.
[4]. Wiecej komplikacji wprowadza rozwiązanie opcjonalne – tor transmisyjny pętla – antena LTM. W tym przypadku może dojść do pewnych zakłóceń w działaniu systemów BKJP opartych na transmisyjnych obwodach torowych, tj. ALSN, KHP, TVM, czy system na linii Nowe Tokaido, lub opartych na obwodach przewodowych, tj. LZB 80, SELCAB [4, 7, 8].
3. Opis systemu ETCS
Jak zostało to już wcześniej nadmienione, system ETCS dzieli się na dwie współpracujące ze sobą części. Są to: zespół pokładowy OBU (on board unit), określany też (trainborn), instalowany na pojazdzie kolejowym oraz zespół przytorowy (trackside) bezpośrednio współpracujący z urządzeniami srk.
**Rys. 1. Uproszczona architektura systemu ETCS**
Poniżej wymieniono elementy składowe zespołu przytorowego systemu ERTMS/ETCS, na podstawie [3]:
- Eurobalisa – podstawowy element transmisyjny systemu ERTMS/ETCS, występuje w wersji:
- nieprzelączalnej (fixed) – wysyłające jeden, stały komunikat do urządzeń pokładowych pojazdu,
---
2 Opracowano na podstawie: System Requirements Specification v 2.3.0 Chapter 2 Basic System Description [3]
– przełączalnej (switchable) – wysyłające różne komunikaty uzależnione od aktualnej sytuacji ruchowej.
- Euroloop – podobnie jak balisa służy do transmisji tor-pojazd. Pętla zapewnia odcinkową transmisję. Urządzenie to wykorzystywane jest w poziomie 1 systemu ERTMS/ETCS z funkcją „loop infill”. W rozważanym przez nas projekcie nie jest przewidziana instalacja pętli.
- LEU (Lineside Electronic Unit) – sterownik elektroniczny służący do współpracy z urządzeniami transmisyjnymi systemu ERTMS/ETCS z jednej strony, a urządzeniami srk z drugiej.
- RBC (Radio Block Center) – Centrum Sterowania Radiowego. Podstawowy element systemu ERTMS/ETCS poziomu 2 i 3, w którym zaszyta jest logika systemu.
- System GSM-R (Global System for Mobile Communication – Rail) – Globalny System Kolejowej Radiokomunikacji Ruchomej. Wykorzystywany w poziomach 2 i 3 systemu ERTMS/ETCS do transmisji danych tor-pojazd i w drugą stronę. W przypadku poziomu 1 może służyć do komunikacji głosowej, oraz do realizacji funkcji „radio infill”.
- Elementy składowe zespołu pokładowego (OBU) systemu ERTMS/ETCS.
- EVC (European Vital Computer) – Europejski Bezpieczny Komputer. Jednostka centralna odpowiedzialna za bezpieczne przetwarzanie informacji dostępnych w systemie ERTMS/ETCS na pokładzie pojazdu kolejowego.
- BTM (Balise Transmission Module) – Pokładowy Moduł Anteny dla Balisy. Służy do współpracy z balisą umieszczoną w torze. Realizuje funkcje: zasilania balisy – „Tele-powering”, odbioru informacji od balisy – „Up-link”, oraz transmisję do balisy – „Down-link”.
- LTM (Loop Transmission Module) – Pokładowy Moduł Anteny dla Pętli. Urządzenie pokładowe wykorzystywane do odbioru informacji uaktualniającej z urządzeń torowych, realizuje funkcję „loop infill”. Element systemu opcjonalny i mający zastosowanie tylko w poziomie 1 z wymienioną wcześniej funkcją uaktualnienia informacji.
- EURORADIO, antena systemu GSM-R. Służy do komunikacji głosowej personelu pokładowego z personelem zarządcy infrastruktury, bądź obsługą innego pojazdu kolejowego. Kolejną funkcją jest transmisja danych pomiędzy urządzeniami przytowrowymi, a pokładowymi. Rozróżniamy transmisję służącą realizacji funkcji „radio infill”, obecną jako rozwiązanie opcjonalne systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 oraz ciągłą i bezpieczną transmisję danych wykorzystywaną w poziomach 2 i 3 do komunikacji urządzeń pokładowych z RBC.
- Odometr – jest to zespół urządzeń służących do pomiaru prędkości i drogi przebytej przez pociąg. Zadanie to realizowane jest w czasie rzeczywistym.
- ETCS DMI (ETCS Driver-Machine Interface) – pulpit pokładowy systemu ERTMS/ETCS. Urządzenie to jest standardowym panelem dotykowym i służy interakcji maszynisty z systemem Bezpiecznej Kontroli Jazdy Pociągu – ERTMS/ETCS.
- EIRENE DMI (European Integrated Railway Radio Enhanced Network Driver-Machine Interface) – terminal pokładowy maszynisty służący do komunikacji głosowej i realizacji funkcji z tym związanych.
- TIU (Train Interface Unit) – Interfejs Pociągowy, który jest jednostką wykonawczą rozkazów wydanych przez komputer pokładowy.
- TIU (Train Integration Unit) – Kontrola Ciągłości Pociągu. Urządzenie niezbędne w przypadku jazdy pociągu pod nadzorem systemu ERTMS/ETCS poziomu 3, z ruchomym odstępem blokowym.
- JRU (Juridical Recorder Unit) – Rejestrator Prawny. Jest to standardowa „czarna skrzynka” instalowana na pojazdzie.
- STM (Specific Transmission Module) – Specyficzny Moduł Transmisyjny. Element ten nie podlega standaryzacji systemu ERTMS/ETCS i w związku z tym nie jest jego częścią, a jedynie z nim współpracuje. STM służy do współpracy urządzeń pokładowych systemu ERTMS/ETCS z narodowymi systemami Bezpiecznej Kontroli Jazdy Pociągu. Rozwiązanie to umożliwia wykorzystanie części funkcji systemu ERTMS/ETCS do ograniczonego nadzoru jazdy pociągu po infrastrukturze niewyposażonej, a wyposażonej w narodowy system.
4. Charakterystyka wybranych poziomów systemu ETCS
Potrzeba wdrażania systemu ETCS w krajach europejskich wynika z konieczności zapewnienia interoperacyjności. Jednakże z instalacją systemu ETCS wiążą się także inne korzyści, takie jak wdrożenie sygnalizacji kolejowej, poprawa bezpieczeństwa ruchu kolejowego, czy odnowa urządzeń sterowania ruchem kolejowym oraz odnowa taboru kolejowego. W zależności od charakterystyki kraju oraz funkcjonalności narodowego systemu BKJP, różne kraje przypisują różne wagi poszczególnym czynnikom wpływającym na wdrażania ETCS. W przypadku Polski za kluczowe cechy uznano zwiększenie bezpieczeństwa ruchu pociągów oraz interoperacyjność [9].
Podkreślić również należy fakt, że ze względu na oferowaną funkcjonalność, system ETCS jest wdrażany także w krajach, gdzie nie ma potrzeby zagwarantowania interoperacyjności. Przykładami mogą być instalacje w Meksyku, Algierii, Turcji, Arabii Saudyjskiej, Indiach, Chinach, Tajwanie, Korei Południowej, czy Australii [10].
Wypełnienie wymagań interoperacyjności technicznej możliwe jest przy wykorzystaniu dowolnego z poziomów ETCS, uzupełnionego o system GSM-R do celów radiokomunikacji rozmownej. Dlatego wybór optymalnej technologii powinien zostać poprzedzony stosowną analizą kosztów i korzyści. Przeprowadzenie stosownych analiz przez państwa członkowskie zostało wymuszone przez zapisy artykułu 3 Technicznych Specyfikacji Interoperacyjności odnoszących się do podsystemu sterowania (2006/679/WE), które wymuszają na państwach członkowskich opracowanie krajowych planów wdrożenia.
Dla Polski taka analiza została przeprowadzona w ramach „Wstępnego studium wykonalności wdrożenia systemu ERTMS w skali sieci PKP PLK S.A.” (praca CNTK nr 4184/10) [11], które poprzedzało dokument pt.: „Narodowy Plan Wdrażania Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym w Polsce” [12]. Opracowany dokument przewiduje zabudowę systemu ETCS poziomu 2 na 5 222 km linii oraz zabudowę systemu GSM-R na 14 849 km linii.
Przyjęcie Narodowego Planu Wdrożenia ERTMS, nie zwalnia jednak zarządcy infrastruktury od indywidualnej analizy, mającej na celu wybór poziomu systemu ETCS najlepiej dopasowanego do charakterystyki linii. Z jednej strony należy określić założenia projektu, z drugiej zaś konieczne jest porównanie dostępnych na rynku rozwiązań. Wskazane jest przy tym, aby zakres analizy był możliwie szeroki, a przyjęte kryteria oceny mierzalne.
Również na poziomie Międzynarodowego Związku Kolejowego, UIC, prowadzone są prace w grupach roboczych mających na celu analizę kosztów i korzyści wdrażania poszczególnych poziomów systemu ETCS. W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim dwa programy Platformy ERTMS: „Track maintenance cost and position of ERTMS/ETCS” oraz „ERTMS implementations benchmark”.
Celem drugiego projektu jest określenie średnich kosztów związanych z implementacją systemu ETCS na podstawie dotychczasowych doświadczeń kolei europejskich. W opracowaniu wzięto pod uwagę koszty związane z pełnym cyklem życia produktu, czyli z fazami: badań i rozwoju, inwestycji, utrzymania i eksploatacji oraz fazy wycofywania z użytku. Zebrane dane pogrupowano w trzech obszarach: zespoły przytorowe systemu ETCS poziomu 1, zespoły przytorowe systemu ETCS poziomu 2, zespoły pokładowe systemu ETCS [13, 14].
Pierwsze wyniki analiz zawarto w dokumencie pn.: „ERTMS implementations benchmark. Final report.”. Należy jednak podkreślić, że rezultaty te nie mogą być traktowane jako miarodajne. Powodem jest ograniczona liczba instalacji systemu ETCS, które poddano analizie: 5 projektów poziomu 1, 4 projekty poziomu 2 oraz 5 projektów związanych z instalacją urządzeń pokładowych oraz odmienna specyfika projektów realizowanych przez poszczególnych inwestorów europejskich. Z powyższych przyczyn przyjmuje się, że dokument ten nie jest zamknięty i będzie ulegał ewolucji wraz z nowymi doświadczeniami.
Średnie koszty związane z inwestycją w system ETCS poziomu 1 zostały oszacowane na około 110 000 EUR/km linii, podczas gdy poziomu 2 na 900 000 EUR/km linii oraz 360 000 EUR/pojazd dla instalacji pokładowych. Koszty utrzymania i eksploatacji na cały okres cyklu życia produktu wynoszą odpowiednio 30 000 EUR/km linii dla poziomu 1 i 200 000 EUR/km linii dla poziomu 2 oraz 80 000 EUR/pojazd. Zaznaczyć należy jednak, że inwestycja poziomu 2 uwzględnia zabudowę nowych urządzeń srk, bądź ich przystosowanie do współpracy z systemem ETCS.
Przytoczone wyniki sugerują, że instalacja systemu ETCS poziomu 2, jest około 8-krotnie droższa od instalacji systemu ETCS poziomu 1. Jednocześnie doświadczenia polskie wskazują, że różnica ta nie jest większa niż 2-krotność\(^3\). Tak duża różnica w kosztach zabudowy systemu ETCS poziomu 1 i poziomu 2, może wynikać z uwzględnienia
---
\(^3\) Wielkość określono na podstawie złożonych ofert w przetargach na „Projekt i zabudowa systemu ETCS poziom 1 na odcinku linii kolejowej nr 4 CMK Grodzisk Mazowiecki – Zawiercie” oraz „Modernizacja linii kolejowej E 30, etap II. Pilotowe wdrożenie ERTMS w Polsce na odcinku Legnica – Węgliniec – Bielawa Dolna – w części ETCS II”.
zabudowy nowych urządzeń srk oraz odmiennej specyfiki realizowanych projektów.
Obok kosztów systemu ETCS, w dokumencie „ERTMS implementations benchmark. Final report”, przedstawiono Kluczowe Wskaźniki Wydajności KPI (Key Performance Indicators). Można je stosować do porównania parametrów oferowanych przez poszczególne poziomy systemu ETCS oraz linii niewyposażonej w system. W dokumencie określono następujące kategorie wskaźników:
* Bezpieczeństwo, które można określić różnymi parametrami statystycznymi, tj. liczba wypadków przejechania przez pojazd za sygnał wskazujący „stój”. Inną możliwością jest wartość współczynnika tolerowanego zagrożenia THR (Tolerable Hazard Rate), który dla całego systemu ETCS wynosi 10-9/h (dla uszkodzeń losowych), co odpowiada 4 poziomowi integralności bezpieczeństwa SIL [4].
* Przepustowość/Punktualność, ta grupa parametrów odnosi się do następstwa pociągów, liczonego w minutach, ale także uwzględnia maksymalną dopuszczalną prędkość na linii. Następstwo pociągów, a tym samym przepustowość linii silnie zależy od systemu srk, przyjętej sygnalizacji i systemu BKJP. W ostatnim przypadku ma to związek z zasięgiem „widoczności elektronicznej” oraz sposobu transmisji sygnałów: punktowej (poziom 1 ETCS), odcinkowej (poziom 1 sytemu ETCS z funkcją loop infill), bądź transmisja ciągła (poziom 2). Uwzględniając powyższe, instalacja systemu ETCS poziomu 1 bez funkcji infill spowoduje obniżenie przepustowości linii. Poniżej prezentuję za [15, 16] szacunkowy wpływ systemu ETCS na przepustowość linii konwencjonalnej (do 160 km/h) w zależności od wybranego poziomu, przy założeniu że system ETCS poziomu 1 zapewnia 100% przepustowości. Wpływ poziomu systemu ETCS na przepustowość linii kształtuje się następująco:
– ETCS poziom 1 – 100 %,
– ETCS poziom 1 z balise infill (400 m przed semaforem) – 101,6 %,
– ETCS poziom 1 z loop/radio infill – 103,1 %,
– ETCS poziom 2 – 105,2 %,
– ETCS poziom 2 z zoptymalizowanymi odcinkami blokady – 137,3.
Z parametrem przepustowości wiąże się inny parametr, mogący stanowić ilustrację wydajności systemu ETCS, czyli opóźnienia związane z uszkodzeniem/blędami systemu. Zwrócić należy uwagę, że pojedyncze opóźnienia mogą powodować narastanie opóźnień na danej linii w przypadku, gdy rozkład jazdy przewiduje maksymalne obciążenie linii.
* Niezawodność, jest prawdopodobieństwem, że system będzie realizował swoje funkcje w określonym przedziale czasu, określana jest najczęściej parametrem MTBF (Mean Time Between Failures). Z tym parametrem wiąże się także następujące: Dostępność i Podatność utrzymaniowa. Prezentacja powyższych wskaźników powinna być zgodna z zapisami normy PN-EN 50126 Zastosowania kolejowe – Specyfikacja niezawodności, dostępności, podatności utrzymaniowej i bezpieczeństwa (EN 50126 Railway applications – The specification and demonstration of reliability, availability, maintainability and safety (RAMS)) [17].
5. Rekomendowane sposoby zabudowy systemu ETCS
Do dalszych rozważań przyjąłem, że instalacje systemu ETCS zabudowywane na sieci kolejowej PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. powinny być w pełni zgodne z obowiązującą specyfikacją systemu i gwarantować interoperacyjność. Założenie to wyklucza zastosowanie rozwiązań ETCS Limited Supervision i ETCS Regional. Dodatkowo wskazane jest, aby przyjęte rozwiązanie nie wymuszało stosowania opcjonalnych elementów systemu, takich jak moduł LTM (poziom 1 loop infill), TIU (poziom 3). Wreszcie ostatecznym kryterium jest dostępność danej technologii na rynku.
Uwzględniając powyższe do zabudowy systemu ETCS na terytorium Polski należy rozważyć następujące rozwiązania:
- ETCS poziomu 1 bez uaktualniania,
- ETCS poziomu 1 z funkcją „balise infill”,
- ETCS poziomu 1 z funkcją „radio infill”,
- ETCS poziomu 2.
Do dalszych rozważań przyjęto następujące założenia:
- wdrożenie systemu ETCS i GSM-R powinno zostać ze sobą sko• zabudowa systemu ERTMS/ETCS poziomu 2 na sieci PKP PLK S.A. jest możliwa dopiero po zakończeniu wdrożenia pilotowego na odcinku linii E30 Legnica – Węgliniec – Bielawa Dolna (zakończenie projektu kwiecień 2012 r.),
• zabudowa systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 na sieci PKP PLK S.A. jest możliwa dopiero po zakończeniu wdrożenia pierwszej instalacji na odcinku linii E65, CMK, Gorodzik Mazowiecki – Zawiercie (zakończenie projektu czerwiec 2011 r.),
• możliwe jest zwiększenie funkcjonalności systemu ETCS poprzez wykorzystanie funkcji uaktualnienia informacji (infill):
o jednakże żaden z powyższych projektów nie przewiduje wykorzystania funkcjonalności uaktualniania informacji,
o specyfikacja systemu ETCS umożliwia wykorzystanie trzech rodzajów funkcjonalności:
▪ Balise infill – wykorzystuje dodatkowe balisy – zwiększa liczbę punktów oddziaływania tor-pojazd,
▪ Loop infill – wykorzystuje pętlę promieniującą i wymaga instalacji na pojazdzie dodatkowego modułu LTM – Loop Transmision Module – umożliwia transmisję odcinkową. Rozwiązanie to nie jest zalecane ze względu na konieczność dodatkowego wyposażenia pojazdów,
▪ Radio infill – wykorzystuje system GSM-R – umożliwia transmisję obszarową i dzięki temu rozwijaniu funkcjonalność systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 z funkcją Radio infill zbliża się do funkcjonalności systemu ERTMS/ETCS poziomu 2,
▪ Brak jest wiarygodnych informacji o kosztach funkcji Radio infill,
• zabudowa systemu ETCS wymaga zmodernizowanej infrastruktury (ustalonych układów torowych, a przede wszystkim docelowych urządzeń srk):
o zabudowa systemu ERTMS/ETCS poziomu 2 wymaga kompletnej modernizacji w zakresie systemów srk – sugeruje się przyjęcie założenia, że obszar zawiadywany przez 1 RBC odpowiada obszarowi 1 Lokalnego Centrum Sterowania LCS,
o możliwe jest zabudowanie systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 na nie w pełni zmodernizowany system srk, choć wiąże się to z pewnymi kosztami dodatkowymi, które należy ponieść po zakończonej modernizacji:
• dobudowa urządzeń systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 na odcinkach pierwotnie niewyposażonych,
• ponowna instalacja i przeprogramowanie urządzeń systemu ERTMS/ETCS poziomu 1 po modernizacji odcinka już wyposażonego,
- systemy srk zabudowane do roku 2015 – przewiduje się niezależne przetargi na zabudowę systemów srk i ERTMS/ETCS,
- systemy srk zabudowywane po roku 2015 – przewiduje się wspólne przetargi na zabudowę systemów srk i ERTMS/ETCS,
- harmonogram wdrażania systemu ERTMS/ETCS na sieci PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. powinien uwzględnić, że priorytetem są linie kolejowe ujęte w Decyzji Komisji 2009/561/WE [18], a przewidziane do zabudowy systemu ERTMS.
**Porównanie cech różnych poziomów systemu ERTMS/ETCS**
**ERTMS/ETCS poziom 1:**
- Czynniki przemawiające za wdrożeniem systemu:
- mniejszy poziom skomplikowania projektu – w wersji minimalnej wymaga podłączenia balis do semaforów za pośrednictwem kodera LEU,
- pobieranie informacji z urządzeń przytorowych – informacje mogą być pobierane z semaforów przy pomocy balis za pośrednictwem LEU,
- nie wymaga odrebnego przetargu na interfejs srk – ETCS – informacja może być pobierana z semafora przez włączenie się w obwody świateł,
- mniejszy koszt zabudowy,
- możliwość wykorzystania uaktualnienia:
- radio infill – uaktualnienie może być realizowane za pomocą systemu GSM-R,
- balise infill – możliwość wykorzystania dodatkowych grup balis w celu uaktualnienia informacji przesyłanych do pociągu,
- loop infill – rozwiązanie nie zalecane, patrz Założenia.
- w przypadku przebudowy linii, mniejsze koszty integracji w już zainstalowany system,
- dla rozwiązania tymczasowego nie jest niezbędna modernizacja urządzeń srk.
• Wady systemu:
o zmniejszenie przepustowości linii w przypadku systemu poziomu 1 bez funkcji infill (ze względu na zasięg widoczności „elektronicznej” – transmisja tor pojazd za pomocą balis).
o zaimplementowanie funkcji infill podniesie koszty projektu zabudowy systemu ERTMS/ETCS poziomu 1.
**ERTMS/ETCS poziom 2:**
• Czynniki przemawiające za wdrożeniem systemu:
o podnosi przepustowość linii w stosunku do linii nie wyposażonej oraz wyposażonej w system poziomu 1,
o system ETCS poziom 2 umożliwia przesyłanie zezwolenia na jazdę do pojazdu trakcyjnego o dłuższym zasięgu w porównaniu z poziomem 1, co zapewnia większą płynność prowadzenia pociągu,
o system ERTMS/ETCS poziom 2 umożliwia wprowadzanie ograniczeń czasowych do systemu z poziomu panelu operatorskiego dyżurnego ruchu. System ERTMS/ETCS poziomu 1 wymaga instalacji balis tymczasowych w celu wprowadzenia informacji o ograniczeniach,
o potencjalnie jest możliwe wprowadzenie informacji o stanie przejazdów kolejowych z poziomu RBC, funkcjonalność taka jest przewidziana w nowej wersji wymagań systemowych SRS 3.0.0 dla systemu ERTMS/ETCS poziomu 2. Rozwiązanie to zwiększy bezpieczeństwo na przejazdach kolejowych dzięki ciągłej informacji o sytuacji na przejeździe,
o system ERTMS/ETCS poziomu 2 jest systemem scentralizowanym i przy wykorzystaniu dwukierunkowej transmisji tor-pojazd za pomocą GSM-R umożliwia autodiagnostykę systemu (np. wykrywanie uszkodzonych balis).
• Wady systemu:
o zabudowa systemu jest uzależniona od dostępności systemu GSM-R (z pełną redundancją),
o większy koszt zabudowy,
o niezbędna jest modernizacja urządzeń srk (niedbany LCS),
o w przypadku zabudowy systemu ERTMS/ETCS poziomu 2 do roku 2015, niezbędne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania przetargowego na interfejsy urządzenia srk – ETCS.
6. Wnioski
W przypadku linii magistralnych przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego z prędkościami dochodzącymi do 200 km/h wskazana jest instalacja systemu ETCS poziomu 2. Rozwiązanie to zapewnia większą funkcjonalność, płynny ruch oraz lepsze wykorzystanie linii kolejowej.
Wybór poziomu systemu ETCS dla pozostałych linii powinien zostać dokonany na podstawie analizy indywidualnej. Dla linii przeznaczonych dla ruchu z prędkościami dochodzącymi do 160 km/h i małym obciążeniu nie jest konieczne instalowanie systemu ETCS poziomu 2. Można zaproponować architekturę opartą o system ETCS poziomu 1 z funkcją uaktualniania (infill). W tym zakresie obiecujące jest rozwiązanie uaktualniania radiowego (radio infill).
W przypadku linii drugorzędnych i lokalnych, gdzie priorytetem jest ograniczenie nakładów inwestycyjnych wskazany jest system ETCS poziomu 1, bądź inne rozwiązania ETCS Limited Supervision lub Regional.
Bibliografia
1. Winter P. (red): *Compendium on ERTMS European Rail Traffic Management System*, DW Media Group GmbH I Eurailpress, Hamburg, 2009.
2. ERA ERTMS/ETCS Functional Requirement Specification v.5.0 (Specyfikacja Wymagań Funkcjonalnych).
3. UNISIG Subset-026 System Requirement Specification v.2.3.0 (Specyfikacja Wymagań Systemowych).
4. DECYZJA KOMISJI z dnia 28 marca 2006 r. dotycząca technicznej specyfikacji dla interoperacyjności odnoszącej się do podsystemu sterowania ruchem kolejowym transeuropejskiego systemu kolei konwencjonalnych (*notyfikowana jako dokument nr C(2006) 964*) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2006/679/WE z późn. zm.).
5. ETCS Implementation handbook v.2.1, dokument opracowany przez Olivier Levêque, UIC, Paris 2008.
6. UNISIG Subset-036, FFFIS for Eurobalise v.2.4.1.
7. UNISIG Subset-044, FFFIS for Euroloop sub-system v.2.2.0.
8. Bergiel K., Karbowiak H.: *Automatyzacja prowadzenia pociągu*, EMI-PRESS Łódź, Łódź 2005.
9. Białoń A., Gradowski P., Pawlik M. i inni: *Koncepcja wdrażania interoperacyjności w zakresie sterowania ruchem kolejowym (ERTMS) na PKP – Etap I*, temat CNTK nr 4035/10, Warszawa 2003.
10. Atlas of ERTMS. Worldwide implementation 2009, UIC, Paris 2009.
11. Pawlik M, Woś M. i inni: *Wstępne studium wykonalności wdrożenia systemu ERTMS w skali sieci PKP PLK S.A.*, praca CNTK nr 4184/10, Warszawa 2006.
12. *Narodowy Plan Wdrażania Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym w Polsce*, Warszawa 2007.
13. De Cicco P., Markovic-Chénais S., Mayer M.: ERTMS implementations benchmark. Case studies: Project context and company profile, UIC, Paris 2009.
14. De Cicco P., Markovic-Chénais S., Mayer M.: *ERTMS implementations benchmark*. Final report, UIC, Paris 2009.
15. UIC Code 406 „Capacity”, Editions Techniques Ferroviaires, Paris 2004.
16. Wendler E., Limmer B., Jacobs J.: Influence of the European Train Control System ETCS on the performance behavior of railway facilities, Draft, RWTH, 2007.
17. PN-EN 50126 Zastosowania kolejowe – Specyfikacja niezawodności, dostępności, podatności utrzymaniowej i bezpieczeństwa, PKN, 2002.
18. Decyzja Komisji z dnia 22 lipca 2009 r. zmieniająca decyzję 2006/679/WE w odniesieniu do wdrażania technicznej specyfikacji dla interoperacyjności odnoszącej się do podsystemu sterowania ruchem kolejowym transeuropejskiego systemu kolei konwencjonalnych (2009/561/WE).
TECHNICAL CONCEPTION OF ECTS SYSTEM
(BASIC ASSUMPTIONS)
Summary
There is in the paper a brief description of ECTS system and indication of differences in architecture and functionality of every level. At the same time the system features that distinguish system ECTS among other Automatic Train Protection/Automatic Train Control systems have been given. Some criterions for a choice of optimal level of ECTS system depending on line parameters have been shown. The proposal referring to railway network in Poland has been formulated.
Keywords: ETCS, European Train Control System, ERTMS, European Rail Traffic Management, BKJP, Automatic Train Protection/Automatic Train Control, interoperability.
TECHNISCHE KONZEPTION DER VERLEGUNG
VON ETCS-SYSTEMS (ALLGEMEINE GRUNDLAGEN)
Zusammenfassung
Der Aufsatz präsentiert die kurze Beschreibung des ETCS - Systems mit der Angabe der Unterschiede in der Architektur und der funktionalen Verschiedenheit von einzelnen Levelen. Gleichzeitig weist er auf die charakteristischen Merkmale des Systems, die das ETCS – System zwischen anderen Systemen für die gefahrlose Überwachung des Zugbetriebes bevorzugen. Es werden die Kriterien, die für den Auswahl des optimalen Levels von ETCS – Systems in Abhängigkeit von Streckenparametern angewandt werden können, auch angegeben. Zum Schluss wird ein Vorschlag für das Bahnnetz in Polen dargestellt.
Schlüsselwörter: ETCS, Europäisches Leit- und Sicherungssystem, ERTMS, European Railway Traffic Management System, gefahrlose Überwachung des Zugbetriebes, die Interoperabilität
Krzysztof Grzegorzewicz\textsuperscript{1}
Andrzej Giergowicz\textsuperscript{2}
**PRZEBUDOWA MOSTÓW KOLEJOWYCH POD RUCHEM**
**Streszczenie**
W artykule przedstawiono wybrane sposoby budowy i wzmocniania fundamentów oraz konstrukcji oporowych, ze szczególnym uwzględnieniem mostów kolejowych, po których może odbywać się ruch. Przybliżono różne rozwiązania konstrukcyjne i rodzaje fundamentów oraz ścian oporowych, omawiając sposób ich wykonania oraz zalety i wady.
**Słowa kluczowe:** fundament, ściana oporowa, wzmocnienie podłoża
1. **Budowa i wzmacnianie fundamentów przebudowywanych mostów kolejowych pod ruchem**
Projektowanie przebudowy mostów kolejowych pod ruchem wymaga dobrej znajomości technicznych możliwości firm i służb budowlanych oraz twórczego wykorzystania tej wiedzy. Budowa lub wzmacnianie fundamentów takich obiektów oraz budowa konstrukcji oporowych, umożliwiających zmianę zagospodarowania terenu przyległego do linii kolejowej, to zadanie szczególnie trudne. Potrzebna jest bardzo dobra znajomość różnych rodzajów fundamentów i wiedza o sposobie ich budowy, uwarunkowaniach technologicznych oraz możliwości sprostania przez wykonawcę szczególnych wymagań kolejowych.
\textsuperscript{1} mgr inż., Instytut Badawczy Dróg i Mostów
\textsuperscript{2} mgr inż., Instytut Badawczy Dróg i Mostów
Artykuł ogranicza się do przedstawienia fundamentów przydatnych w tego typu robotach. Omówienie sposobu ich wykonania oraz zalet i wad ułatwią projektantowi wybór optymalnego rozwiązania. Wybór nie będzie łatwy, bowiem trzeba przeanalizować wszystkie uwarunkowania miejscowe obiektu oraz charakter i obciążenie linii kolejowej, szanse uzyskania wyłączenia torów z użytkowania, częstotliwość wyłączeń i czas ich trwania.
2. Wzmacnianie podłoża metodą wgłębnego mieszania gruntu (DSM)
Mieszanie wgłębne (ang. deep soil mixing) jest metoda formowania w podłożu kolumn lub ich układów, albo masywnych bloków, utworzonych z miejscowego gruntu mieszanego ze spoiwem: najczęściej z wapnem i/lub cementem, niekiedy z mieszanką cementowo-piaskową. Metoda ta jest wykorzystywana do wzmacniania grubych warstw (ponad 20 m) słabych gruntów spoistych, namułów i torfów, które trudno byłoby wymienić albo wzmocnić innymi metodami.
Wytwarzane elementy mają postać pojedynczych kolumn, ścian, rusztów lub bloków (rys. 1). Średnica kolumn wynosi od 0,4 do 1 m, długość zwykle do 10 m ale osiąga 20 m i więcej. Kolumny są zwykle rozmieszczane w siatce $1 \times 1$ m do $2 \times 2$ m albo w rzędach (styczne lub wcięte). Odmianą kolumn są cienkie “minipale” o średnicy do 200 mm ze słabego gruntu mieszanego z wprowadzaną świdrem ślimakowym mieszanką piaskowo-cementową. Mają one długość od 3 do 10 -12 m, rozmieszczane są w liczbie 1 do 2 na m$^2$.
![Rys. 1. Przykłady układów kolumn DSM: pojedynczych oraz ścian, rusztu i bloku z kolumn stycznych lub przecinających się [EN 14679]]
Celem zabiegu jest poprawa właściwości mechanicznych podłoża. Zaletą metody, w porównaniu z wymianą gruntu, jest szybkie uzywkiwanie wzmocnienia podłoża i możliwość obciążenia kolumn już po paru tygodniach po ich wykonaniu. Natomiast trzeba mieć świadomość, że formowane kolumny nie są sztywnymi elementami konstrukcyjnymi, jak pale. Często też celowo są wykonywane jako dość podatne, co zapewnia włączenie do współdziałania z nimi otaczającego gruntu. W zależności od warunków podłoża mieszanie wglebne jest wykorzystywane do wzmocnienia podłoża, głównie dużych masywów ściśliwego gruntu w celu zwiększenia nośności i poprawy stateczności oraz ograniczenia osiadania, np. pod budowanymi lub poszerzanymi nasypami drogowymi albo kolejowymi, dojazdami do mostów; stabilizacji bloków gruntu (zwykle głębokości 2 do 5 m) w celu uzyskania ich jednorodnej wytrzymałości; formowania przegród przeciwfiltracyjnych; zapobiegania upłynnieniu luźnych gruntów piaszczystych.
Fot. 1, 2. Mieszadła do formowania na sucho kolumn DSM średnicy 600 – 800 mm
Przydatność tej metody jest ograniczona, jeżeli w gruncie występują przeszkody utrudniające mieszanie, grunt ma niekorzystne właściwości chemiczne itp. Aby określić ilość spojwa potrzebną w występujących gruntach, należy wykonać wstępne badania mieszanki na próbnych mieszankach w laboratorium lub wykonując kolumny próbne na obiekcie. W przypadku gruntów o dużej zawartości części organicznych należy sprawdzić możliwość uzyskania wymaganej wytrzymałości, przepuszczalności i długotrwałej stateczności.
W metodzie suchej wytrzymałość na ścianie stabilizowanego gruntu wzrasta od 10 do 40 razy, zwykle do 100 – 150 kPa. W metodzie mokrej wytrzymałość na ściskanie kolumn cementowo - wapiennych osiąga 3 do 6 MPa, zależnie od właściwości gruntu oraz rodzaju i ilości użytego spojwa. Szczególnie dużą wytrzymałość uzyskują kolumny formowane z użyciem mieszanki cementu i granulowanego żużla wielkopiecowego; ale w gruntach organicznych wytrzymałość jest znacznie mniejsza. W świecie kolumnie może być osadzane zbrojenie. Wadą metody, szczególnie technologii mokrej, jest zanieczyszczenie terenu zaczynem cementowym, miejsca robót i przyległego terenu. Wymagania dotyczące wykonywania i projektowania zawiera norma EN 14679:2005.
3. Posadowienia głębokie (pale i inne techniki)
3.1. Pale
W Polsce rynek zdominowały pale wiercone, zwłaszcza wielkośrednicowe. W latach 70-tych, gdy te pale wprowadzono, to nastąpił przełom – można było nimi zastąpić kesony. Pozwoliły znacznie łatwiej wykonywać fundamenty w rzekach i to głównie spowodowało, że pale się okazały wysoce konkurencyjne. Sytuacja do tej pory się nie zmieniła, jeżeli obiekty posadowione są w wodzie lub gdy są bardzo duże obciążenia skupione albo też jest potrzebna duża sztywność, to inne rodzaje pali jej nie zapewniają. Jednak pale wielkośrednicowe są obecnie nadużywane, a równie dobre i często konkurencyjne cenowo są inne pale, np. wbijane (prefabrykowane żelbetowe i strunobetonowe, z kształtowników stalowych) oraz różne pale formowane w gruncie, zwłaszcza wiercone bezurobkowo, a także pale wkręcane.
3.1.1 Charakterystyka pali przemieszczeniowych
Dawniej podstawowym rodzajem pali były pale wbijane. Rozpowszechnienie w latach 70-tych pali wierconych spowodowało niemal wyparcie z użycia pali wbijanych. W ostatnich latach zyskują one na nowo dużą popularność. Należą do nich głównie żelbetowe pale prefabrykowane, a także pale z kształtowników stalowych (rur, dwuteowników) oraz pale formowane w gruncie.
3.1.2 Pale prefabrykowane
Pale mają przekroje okrągłe, kwadratowe, prostokątne, a pale stalowe – użytego kształtownika (np. H, rura, para grodzic itp.). Długość pali drewnianych wynosi zwykle 5 do 15 m, prefabrykowanych betonowych – nawet ponad 30 m, a stalowych – ponad 50 m. Pale mogą być pionowe lub o pochyleniu 5:1, a nawet 3:1.
Szerokie zastosowanie znalazły pale prefabrykowane w wykonywaniu fundamentów słupów kolejowej sieci trakcyjnej. Wykorzystuje się do tego specjalne zestawy sprzętowe dostosowane do torów kolejowych. Szczegółowe wymagania dotyczące wykonawstwa zawiera norma PN-EN 12699:2002.
Zalety pali prefabrykowanych to: czyste (bez powstawania urobku), suche i szybkie wykonawstwo (nawet 200 – 300 m dziennie), łatwość wykonania pali ukośnych (pozwala zmniejszyć wymiary zwieńczenia), osiąganie dużej głębokości dzięki użyciu łączenia z odcinków, możliwość szybkiego obciążenia pali (nie oczekuje się na dojrzewanie betonu). Wskutek przemieszczania gruntu na boki i zagęszczania go, pale wbijane uzyskują duże opory pobocznicy i ostrza. Głębokość wbijania można dostosować do występujących oporów gruntu. Pomiar wpędu lub przebiegu fali sprężystej umożliwia pośrednią kontrolę nośności pala. Zaletą pali prefabrykowanych jest duża wydajność wykonywania oraz możliwość obciążenia niemal natychmiast po wbiciu, ewentualnie po wykonaniu zwieńczenia.
Wady pali prefabrykowanych to ryzyko zbyt małego zagłębiania podstawy w warstwę nośną i trudność przebicia twardych przewarstwień. Istnieje groźba uszkodzenia pali prefabrykowanych podczas podnoszenia, transportu lub zbyt intensywnego wbijania, a pali formowanych w gruncie – podczas wbijania sąsiednich pali, jeśli ich beton nie uzyskał dostatecznej wytrzymałości. Średnica pali jest ograniczona zwykle do 70 cm (większe wymiary mogą mieć pale z rur wbijjanych z otwartym dnem. Podczas wbijania pale mogą odchylać się od planowanego położenia, a nawet wyginać i popękać. Wbijanie pali, zwłaszcza pełnych przekrojów, wywołuje wstrząsy i hałas. W nieściśliwych gruntach spoistych wbijanie pali powoduje ich rozpychanie na boki i w górę, co może wywołać uniesienie wcześniej wbitych pali. Wbijanie pali wykonuje się kafarami sprawnie poruszającymi się po terenie, ale potrzebna jest duża powierzchnia placu budowy i dogodne dojazdy. Kafar może wbić kilka pali w czasie przerwy w ruchu kolejowym i wycofać się poza obszar ruchu. Do miejsca robót trzeba dowieźć długie elementy do wbijania; wymaga to odpowiednich dróg dojazdowych.
**Pale stalowe** w konstrukcjach trwałych nie są chętnie stosowane. Powszechna jest obiekcja, co do trwałości, powodowana obawą korozji – są to zastrzeżenia nieuzasadnione, przeczą im doświadczenia zagraniczne. Nie bez znaczenia w naszym, polskim podejściu jest też wieloletnie traktowanie żelbetu jako zasadniczego materiału konstrukcyjnego, podczas gdy stal była reglamentowana, dostępna ze skąpych przydziałów.
Za granicą stalowe profile wbijane są stosowane w konstrukcjach obiektów. Szerokie zastosowanie znajdują elementy grodzic; wykonuje się z nich ściany oporowe oraz przyczółki i słupowe filary w obiektach mostowych.
### 3.1.3. Pale wbijane formowane w gruncie
**Pale Franki**
Są to pale przemieszczeniowe, formowane w gruncie w rurach pograżanych metodą udarową. Pale mają średnicę nominalną 35, 40 i 50 cm, długość do 12 m, wyjątkowo do 18 m. Zasada wykonania jest następująca (rys. 2). W prowadnicach kafara ustawia się stalową rurę formowniczą i opiera ją o teren w miejscu wykonywania pala. Do rury wsypuje się wilgotną mieszankę betonową i zageszcza młotem. Młot metalowy o masie 2,5 ÷ 5,0 t, uformowany w kształcie cygara, ma średnicę około 15 cm mniejszą od średnicy rury. Młot jest wprowadzony do rury i w niej podciągany – zrzucony. Mieszanka betonowa ubijana najpierw przy małym spadku młota zageszcza się i klinuje w rurze tworząc w niej korek. Przy odpowiedniej wysokości korka, opory wynikające z zaklinowania betonu są tak duże, że silne uderzenia młota spadającego ze znacznej wysokości powodują wciaganie rury
w grunt. Po osiągnięciu wymaganego zagłębienia rury zawiesza się ja i unieruchamia na linach kafara, a następnie bardzo silnymi uderzeniami młota powoduje częściowe wybiecie korka betonowego poniżej rury. Tworzy się w ten sposób poszerzona podstawa pala. Pale mogą być zbrojone; wtedy wstawia się do rury kosz zbrojeniowy i przystępuje się do formowania trzonu pala.
Systematycznie dosypuje się do rury wilgotną mieszankę betonową i ubijając ją podciąga rurę do góry. Wybijana młotem mieszanka tworzy poszerzenia poboczniczy. Młot jest podciągany i opuszczany wewnątrz szkieletu zbrojeniowego.
Pale Franki wyróżnia duża nośność. Są szczególnie zalecane w gruntach niespoistych. W wyniku wykonywania tych pal niestępuje zagęszczenie gruntu, co przyczynia się do bardzo dużej nośności fundamentu. Nadmierne zagęszczenie gruntu może spowodować uszkodzenie lub zniszczenie wcześniej wykonanych pal. Z tego powodu należy tak organizować prace, aby jako pierwsze wykonywać pale wewnętrzne fundamentu i przesuwać się na zewnątrz. Jeśli fundament ma być otoczony ścianką szczelną, to powinna ona być wbijana dopiero po wykonaniu pali.
Wada pali Franki jest wywoływanie hałasu oraz drgań terenu, które mogą być szkodliwe dla pobliskich budowli. Wykonawstwo tych pali wyróżnia duży nakład roboczy. Mimo to, z uwagi na zasoby już zamortyzowanego ale w pełni sprawnego sprzętu, mogą się okazać tańsze od innych pali. O wyborze pali powinny decydować również względy ekonomiczne.
Pale Franki są wskazane w miejscach, gdzie trudno dowieźć długie prefabrykaty lub dojechać betonowozem. Do formowania pali Franki stosuje się beton wilgotny, który nie wymaga mieszania w czasie transportu, a więc może być dowożony ciągnikiem rolniczym na przyczepie lub saniach.
**Pale rurowe BSP**
Pale BSP są odmianą pali Franki. Wykonuje się je z użyciem traconych rur osłonowych, zamkniętych od dołu przyspawaną blachą. Przy ich wykonywaniu stosuje się analogiczną metodę pograżania rury jak przy palach Franki, ale nie wyciąga się rur, tylko je pozostawia w gruncie i wypełnia betonem. Dzięki temu nie są potrzebne kafary; do obsługi młota wystarczy dźwig z wciągarką wolnospadową. Jest to dość prymitywna technologia przydatna przy małej liczbie pali. Stosuje się ją w specjalnych przypadkach, np. przy budowie fundamentów rusztowań w miejscach niedostępnych dla ciężkich maszyn lub w szczególnych warunkach wykonawstwa. Przykładem może być pograżanie pali w torowisku kolejowym, w czasie przerwy w ruchu pociągów; jeśli wykonanie pala nie zostanie zakończone w limitowanym czasie, wystającą część rury można obciąć, a w kolejnej przerwie ruchu pociągów dospawać ją, dokończyć wbijanie (na stary korek trzeba dosypać nowego, wilgotnego betonu), a po osiągnięciu wymaganego poziomu wstawić zbrojenie i wypełnić rurę betonem. Betonowanie można wykonać w dowolnym czasie po wbiciu rur.
Do formowania pali BSP najbardziej przydatne są cienkościenne rury spiralnie spawane. W kraju rury te są produkowane ze stali ST 3S o średnicach 322,9 i 355,6 mm, przy grubości ścianki 5 do 8 mm. Rury o grubszych ściankach stosuje się w konstrukcjach tymczasowych, jak rusztowania, pomosty robocze. W takim przypadku nie wypełnia się ich mieszanką betonową, przez co mogą być wyciągnięte i użyte ponownie. Minimalne wielkości: grubości rur, masy młota i udźwigu pali podano w tablicy 1.
**Tablica 1. Minimalne grubości rur, masa młota i udźwig pali BSP**
| Średnica rury [mm] | Minimalna grubość rury [mm] | Masa młota [t] | Udźwig pala [kN] |
|--------------------|-----------------------------|----------------|-----------------|
| 254 | 3.3 | 0.75 | 150-200 |
| 305 | 3.3 | 1.2-1.8 | 300-400 |
| 356 | 3.3 | 2.0-2.7 | 400-550 |
| 406 | 3.7 | 2.5-3.5 | 500-650 |
| 457 | 4.0 | 3.0-4.0 | 650-750 |
| 508 | 4.5 | 4.0-4.5 | 800-1000 |
W ostatnich latach jedna z firm palowych wykonywała pale BSP wykorzystując szczególne ich zalety przy budowie fundamentów filarów mostu budowanych w korycie rzeki, w innym przypadku przy wykonywaniu podpór mostu objazdowego. Pale BSP można wykorzystać do wzmacniań posadowania w miejscach, gdzie wprowadzenie dużych maszyn jest niemożliwe. Także w warunkach ograniczonej wysokości roboczej np. pod mostem (rury pali są wtedy spawane z odcinków). Zaletą pali BSP jest użycie lekkiego, mobilnego sprzętu, przydatnego w warunkach utrudnionego dostępu. Dzięki pozostawieniu rury stalowej pal może przenosić znaczne obciążenia wkrótce po wykonaniu. Wadą jest wolne tempo robót, ale w przypadkach remontu, gdy liczba pali jest nieznaczna, mała prędkość może nie być wadą.
**3.1.4. Pale formowane w rurach wkrcanych, wbijanych lub wciśkanych**
Pale **Tubex** są wykonywane metodą wkrcania z równoczesnym wciskaniem. Składają się one (rys. 3) z trzonu stalowego (rura Ø 220 ÷ 457 mm) i metalowej podstawy (stożek Ø 300 ÷ 760 mm, z uzwojeniem spiralnym).
Pograżanie pala jest wspomagane podpłukiwaniem. Używa się do tego zaczynu cementowego. W wyniku tego, w dolnej części pala i wokół pobocznicy, powstaje otoczka z zaczynu cementowego lub mieszaniny zaczynu i gruntu. Otoczka zespalając pal z gruntem znacznie zwiększa jego nośność. Trzon pala może pozostać pusty lub być wy pełniony betonem albo betonem zbrojonym.
Pale wykonuje się przy użyciu maszyny wyposażonej w przelotowy stół obrotowy, przystosowanej do wkręcania pali pionowych i ukośnych (nawet do 45°). Pale można wykonywać w miejscach o ograniczonej wysokości (w halach, pod wiaduktami). Stosuje się wtedy krótkie odcinki rury, które dokłada się i spawa z trzonem w miarę wkręcania pala. Technologia pali Tubex nie dopuszcza przerwy w wykonawstwie. Pal należy zakończyć zanim zaczyn wtłoczony do gruntu nie rozpocznie wiązania.
Pale Tubex mogą być stosowane w budowlach nowych lub wykorzystane do wzmacniania posadowienia istniejących obiektów. Pale są szczególnie zalecane w gruntach niespoistych. W wyniku przesycenia gruntu wokół pala zaczynem cementowym, wtłaczanym jako czynnik podpłukujący i zmniejszający opory pograżania, uzyskuje się znacznie większą średnicę „roboczą” pala niż jego wymiar nominalny. Nośność pali Tubex, w porównaniu z innymi palami o zbliżonych wymiarach, jest wyjątkowo duża. Duży też jest ich koszt, głównie z powodu traconej podstawy i pozostawianej rury. W szczególnych przypadkach pale te, mimo wysokiego kosztu, dzięki swym zaletom stwarzają możliwość uzyskania racjonalnego i ekonomicznego posadowienia.
Pale Tubex są wykonywane w Polsce od dziesięciu lat. Pale Fundex mają średnicę nominalną do 0,4 m. Wykonuje się je przy użyciu kafara wyposażonego w stół obrotowy i parę siłowników, przeznaczonych do pograżania lub wyciągania z równoczesnym pokręcaniem rury obsadowej. Inwentarzowa rura jest od dołu zamykana traconą końcówką o średnicy 540 mm.
Po zagłębieniu rury do projektowanej rzędnej umieszcza się w niej zbrojenie, a następnie całkowicie wypełnia mieszanką betonową. Rura obsadowa jest pokręcana stolem obrotowym i wyciągana siłownikami. Nad pozostawioną w gruncie końcówką (butem) formuje się powiększona stopa pala i jego trzon. Podczas wykonywania pala grunt jest rozpychany na boki. Sprzyja to poprawie nośności podłoża. Nowością jest stosowanie popłukiwania w trakcie wkręcania pala. Stosuje się zaczyn cementowy, który – rozprowadzany w gruncie w czasie pograżania podstawy – i znacząco zwiększa nośność pobocznicy pala. Metoda umożliwia wykonywanie pali pionowych i ukośnych.
Pale Vibrex są formowane przy użyciu rury obsadowej z podstawą zamkniętą traconym butem stalowym, wbijanej za pomocą młotów hydraulicznych lub spalinowych. Rura jest wyciągana przy użyciu wyciągarki i wibratora. Średnica pali Vibrex wynosi 457 mm lub 508 mm, długość do około 25 m. Istnieje możliwość powiększenia średnicy podstawy i pobocznicy w rejonie podstawy (system Super Vibrex) przez ponowne wbijanie rury w czasie betonowania. Pale są stosowane w gruntach luźnych, średnio zagęszczonych i zagęszczonych, cechuje je bardzo duża nośność $N_t$ 1,5 do 2,5 MN i bardzo małe osiadania (5–8 mm).
**Rys. 4. Technologia formowania pali Vibrex**
Pale VDP (ang. Vibro Displacement Piles) systemu Kellera. Wykonanie pali polega na wwirowaniu w grunt stalowej rury na określoną głębokość lub do momentu uzyskania wymaganych oporów pograżania. Podczas pograżania rury grunt jest rozpychany na boki, powodując dogęszczenie podłoża wzdłuż pobocznicy pala oraz pod podstawą. Do wykonania pali stosuje się stalowe rury o średnicy np. 356 mm lub 406 mm, ze szczelną podstawą zamykaną w trakcie pograżania rury i otwieraną w trakcie jej podciągania. Wyciąganiu rury z gruntu przy użyciu wibratora towarzyszy wypływ betonu i formowanie trzonu pala. Betonowanie pod ciśnieniem zapewnia uzyskanie dobrego styku z gruntem na pobocznicy pala i pozwala na osiągnięcie projektowanych nośności pala już przy niewielkich zagłębieniach podstawy w podłoże nośne.
Do wykonania pali VDP stosuje się wibratory nasadowe lub przełotowe. Zastosowanie wibratora przełotowego umożliwia wykonanie pali o praktycznie dowolnej długości. W przypadku konieczności znacznego zagłębiania podstawy pala w grunty zagęszczone, stosuje się dodatkowo wspomaganie płuczką wodną. Pale VDP wykonuje się na ogół z betonu klasy C20/25 lub wyższej. Jeżeli względy statyczne tego wymagają, pale zbroi się np. koszem zbrojeniowym lub profilem stalowym. Zastosowanie wibratora przełotowego do wykonywania pali VDP pozwala na szybkie i pewne wprowadzenie zbrojenia o dowolnej długości jeszcze przed zabetonowaniem pala.
3.1.5 Pale wiercone z usuwaniem urobku
Pale wiercone są obecnie najbardziej rozpowszechnione w Polsce. Można powiedzieć, że są one nadużywane, zwłaszcza pale wielkośrednicowe. Najpopularniejsze stały się pale CFA.
Pale CFA
Pale formowane świdrem ciągłym, nazywane powszechnie CFA (ang. Continuous Flight Auger), weszły do praktyki robót fundamentowych w Polsce w połowie ubiegłego dziesięciolecia. Ich liczne zalety spowodowały bardzo szeroki i szybki rozwój bazy technicznej. Co najmniej 10 firm ma te pale w swojej ofercie. Obecnie pale CFA stanowią znakomitą większość pali wierconych wykonywanych w przedziale średnic do 0,80 m.
Fazy wykonywania pali CFA przedstawiono schematycznie na rys. 5:
a) świdr ciągły,
b) wiercenie świdrem z jednoczesnym jego zagłębianiem,
c) dowiercenie do pełnej głębokości,
d) podciąganie świdra z jednoczesnym tłoczeniem mieszanki betonowej przez rurę rdzeniową,
e) zabetonowanie pala z pewnym naddatkiem,
f) pograżanie zbrojenia,
g) umieszczenie zbrojenia w górnej części pala (nie na całej długości).
Rys. 5. Schemat technologii pali CFA
Jeśli pale są formowane z poziomu wyższego niż głowice pali, bezpośrednio po zakończeniu podawania betonu trzeba usunąć grunt, oczyścić powierzchnię betonu, wcisnąć szkielet zbrojeniowy i wykop zasypać. Zasypywanie trzeba wykonać ze starannością, aby nie spowodować przemieszczenia zbrojenia.
Technologia CFA umożliwia budowę pali pionowych. Jako wyjątkowe należy traktować wykonywanie pali o małym pochyleniu. Najbardziej rozpowszechnione są pale o średnicy 0,6-0,8 m. Wykonuje się też pale cieńsze, np. 0,5 i 0,4 m a ostatnio też pale o średnicy 1,0 i 1,2 m. Głębokość palowania zależy od możliwości technicznych sprzętu; są maszyny ze świdrami przekraczającymi długość 20 m. Imponująca jest prędkość robót. Wykonanie pala trwa, zależnie od średnicy i głębokości, od kilkunastu minut do godziny. Zasadą jest, że wkręcanie
świdra należy rozpoczynać dopiero wtedy, gdy na budowie jest już autobetoniarka z betonem w ilości niezbędnej do uformowania pala.
Stosowanie pali CFA, podobnie jak innych nowych rozwiązań technicznych, napotyka na niechęć i uprzedzenie inwestorów albo – przeciwnie – ich wygórowane oczekiwania. Warto więc powiedzieć o wadach i zaletach tych pali, aby ustrzec inwestorów przed zbędnym sceptycyzmem lub – co groźniejsze – nadmiernym optymizmem. Pale CFA wykonywane są w różnych gruntach, nawet na kilku budowach przechodzono nimi przez gytie i torfy nalegające w Rynnie Żoliborskiej w Warszawie. Zaleca się jednak ostrożność z kończeniem pali w piaskach drobnych i pylastych. Łatwo spowodować upłynnienie tych gruntów w początkowej fazie formowania pala, gdy podciągany jest ku górze świdre. Podobnie jest z palami posadowionymi w gruntach z napiętym zwierciadłem wody. W gruntach spoistych pale CFA są korzystne, ponieważ nie ma nawet krótkotrwałego odprężenia; w czasie wkręcania świdra grunt jest rozpierany, a czasie betonowania naciska na niego dużym ciśnieniem beton.
**Pale wiercone (wielkośrednicowe)**
Do niewątpliwych zalet pali wierconych można zaliczyć:
- duże średnice - ponad 300 cm (w Polsce do 180 cm),
- bardzo duża nośność > 20 MN,
- bardzo duża długość > 50 m,
- duża sztywność zginania,
- możliwość przewiercania twardych przeszkód,
- kontrola przewiercanego gruntu,
- łatwe dostosowanie długości do warunków gruntowych,
- brak wstrząsów, umiarkowany hałas,
- duża wydajność, zwłaszcza pali CFA.
Spośród wad tych pali można wymienić:
- potrzebny kosztowny sprzęt i wykwalifikowany personel,
- możliwość defektów trzonów (przewężeń, słabych przewarstwień),
- możliwość obwałów otworów nierurowanych, osłabienia gruntu wokół pala,
- zapewnienie jakości wymaga doświadczenia i rzetelnego nadzoru,
- ograniczone pochylenie,
- urobek - czasami trudny do "zagospodarowania".
Celowe jest stosowanie pali wierconych, gdy:
- występują przeszkody uniemożliwiające wbijanie pali,
- potrzebne są bardzo długie pale, o różnej, zmiennej długości albo o dużej sztywności na zginanie,
- pale dochodzą do skały lub są w nią wwiercane,
- niedopuszczalne są wstrząsy i hałas,
- są wykonywane w agresywnym środowisku (duże przekroje, możliwość zabezpieczenia pozostawianą rurą lub koszulką).
Pale wiercone są stosowane do budowy ściany palowej (zbrojone są wszystkie pale lub co drugi pal) oraz do wzmacniania fundamentów (zwłaszcza pali Tubex i mikropali).
Ograniczenia stosowania:
- można wykonywać tylko pale pionowe lub z małym pochyleniem (wyjątki: pale wkręcane Tubex; mikropale – mogą mieć niemal dowolne pochylenie).
- brak możliwości dostępu ciężkich maszyn (wyjątek: technologie specjalne, mikropale)
- pale wkręcane i wiercone przemieszczeniowe trudno zagłębić w bardzo mocne grunty lub przebić przez mocne przewarstwienia.
Zasady wykonywania pali wierconych podaje norma PN-EN 1536. Zbrojenie pali nie jest konieczne do dna, zwłaszcza niewskazane w palach CFA, gdzie usiłowanie wciśnięcia zbrojenia do spodu uformowanego pala może tylko zaszkodzić. Wartości minimalnego przekroju zbrojenia As (%) określono odmienne niż w krajowych normach konstrukcji żelbetowych, redukując wymagane zbrojenie większych przekrojów:
- w przypadku przekroju betonu $Ac \leq 0,5 \text{ m}^2$ :
$$As \geq 0,5\% Ac,$$
- przy przekroju betonu $0,5 \text{ m}^2 < Ac \leq 1,0 \text{ m}^2$ :
$$As \geq 25 \text{ cm}^2,$$
- przy przekroju betonu $Ac > 1,0 \text{ m}^2$ :
$$As \geq 0,25\% Ac.$$
Korzystne jest stosowanie **zabiegów zwiększania nośności**, np. różnych sposobów wzmocniania zastrzykami w celu zwiększenia opórów podłoża; w ich wyniku pal zachowuje się pod obciążeniem jak pal przemieszczeniowy. Najczęściej jest stosowane naprężanie podłoża podstawy, które powoduje wzbudzenie jej oporu już przy małych osiadaniach - zabieg ten naprawdę daje efekt. Rzadziej stosowane są w Polsce zastrzyki zwiększające opory pobocznicy. Rozwiercanie podstaw jest przydatne tylko w mocnych gruntach spoistych, zapewniających stateczność rozwiercenia, rozwiązanie to jest mało efektywne, rzadko stosowane i obecnie zanika.
**Barety**
Stosowanie baret w miejsce pali wielkośrednicowych staje się coraz powszechniejsze. Początkowo wykonywano je tylko jako fundamenty podpór tymczasowych w głębokich wykopach otoczonych ścianami szczelinowymi, rozpieranymi stropami kondygnacji podziemnych (metoda stropowa). Sprzęt i zaplecze służące do głębienia szczelin wykorzystywano do głębienia otworów baret. W ostatnich kilku latach rozpoczęto wykonywanie takich fundamentów przy budowie mostów i wiaduktów. Prostokątny kształt barety stwarza korzystne warunki do przenoszenia obciążeń poziomych. Znaczna sztywność przekroju prostokątnego w jednym kierunku a w drugim kierunku duża powierzchnia przekazu na grunt sił poziomych daje konstruktorowi łatwość kształtowania fundamentu obciążonego wielkimi silami poziomymi. Z takimi właśnie przypadkami mamy do czynienia w posadowieniach obiektów mostowych. Zachętą do rozpowszechniania takich zastosowań baret stana się zapewne wyniki badań nośności. Dotychczas znane są wyniki zaledwie kilku polskich badań, ale rezultaty wskazują na dużą nośność zbadanych elementów.
Obecnie co najmniej 8 firm posiada sprzęt i doświadczenie umożliwiające wykonywanie baret na szerszą skalę. Podstawowe wymiary głębionego otworu zależną od stosowanego chwytaka. Oto gama dostępnych w kraju chwytaków:
- długość 2,5 m (z zaokrąglonymi powierzchniami), szerokość 0,6 lub 0,8 m, nawet 1,0 m,
- długość 2,8 m (kształt prostokątny lub z zaokrąglonymi powierzchniami), szerokość 0,6 lub 0,8 m, nawet 1,0 m.
Należy zaznaczyć, że barety są łatwiejsze i szybsze w budowie niż rurowane pale wielkośrednicowe. Zalety (i mankamenty) technologii z użyciem zawiesiny ilowej są analogiczne jak w robotach związanych z palami wielkośrednicowymi. Roboty z użyciem zawiesiny bentonitowej powodują zanieczyszczenie otoczenia. Na kilku obiektach w centrum Warszawy stosowano iniekcyjne naprężanie podstaw baret.
**Tablica 2. Podstawowe parametry techniczne pali wierconych**
| Rodzaj pala | średnice [cm] | nośność obliczeniowa [MN] |
|--------------------------------------------------|---------------------|----------------------------|
| małośrednicowe | do 50 - 60 | do 0,6 - 1,0 |
| wielkośrednicowe (rurowane, w zawiesinie) | > 60 - 80 | 1,5 - 6,0 |
| | do 300 (450) | max > 20 |
| formowane świdrem ciągłym CFA | 50 – 100 (120) | 1 - 3 |
| barety Ab < 10 m² | w ≥ 40 | max > 15 - 20 |
| bezurobkowe np. Omega, De Waal | 30 - 60 | zwykle 1,0 - 2,0 |
| wkręcane (np. Atlas, Fundex, Tubex) | 30 - 56 (67) | do 2,5 (3,5) |
| mikropale | 8 - 30 | 0,3 – 0,8 (max >2,0) |
**3.1.6. Pale przemieszczeniowe wiercone (bezurobkowe) i wkręcane**
Nową generację stanowią systemy „bezurobkowego” wykonywania pali wierconych przemieszczeniowych oraz pali wkręcanych, które poprawiają nośność pali oraz eliminują wywożenie z budowy zwiercin. Pale te o średnicach 300 do 800 mm i długości do 30 m są udoskonaleniem pali CFA. Pale są formowane świdrem z różnymi końcówkami (rys. 8), np. z traconym ostrzem, o zmiennym skoku i kierunku spirali oraz przekroju rury rdzeniowej. Specjalne ukształtowanie końcówek zmniejsza opory wkręcania i - jak wykazują doświadczenia - zapewnia nośność większą od wbijanych pali prefabrykowanych o 20 – 30 %. Jednak w bardzo mocnych gruntach np. zageszczonych piaskach i żwiirach bywa trudne uzyskanie wymaganego zagłębiania. Tak formowane są typowe pale nośne (także ukośne), a w gruntach niespoistych mogą one
pełnić rolę pali zageszczających podłoże. W kraju wykonywane są m.in. pale Atlas, Fundex, Omega i Screwsol.
Pale przemieszczeniowe wiercone i wkręcane umożliwiają szybkie i ekonomiczne posadowanie niemalże wszystkich rodzajów fundamentów w różnych warunkach gruntowych.
Rys. 7. Przykłady końcówek do formowania pali wkręcanych: a. Atlas, b. Omega, c. Fundex, d. Olivier, e. Screwsol, f. De Waal
Tablica 3. Parametry pali wierconych przemieszczeniowych i wkręcanych
| Rodzaj pala | Moment obrotowy [kNm] | Średnica podstawy [cm] | Średnica trzonu [cm] | Uwagi |
|-------------|------------------------|------------------------|----------------------|-------|
| Atlas | 450 | 46 – 82 | 31 – 61 | „gwintowany” |
| Olivier | 400 | ostrze 51 – 71 | 36 – 56 | - |
| Omega | brak danych | tracone ostrze | 31 – 61 | - |
| De Waal | 170 | 30 – 50 | 22 – 32,4 | - |
| Fundex | 500 | 45 – 56 (66) | 38 – 46 (52) | można z iniekcją |
| Tubex | brak danych | 30 – 65 | 22 – 45,7 | z iniekcją |
| Screwsol | 450 – 500 | 33 | 25/40 – 35/50 | „gwintowany” |
Do zalet pali wkręcanych należą:
– brak urobku wydobywanego na powierzchnię,
– duże nośności spowodowane dogęszczeniem gruntu wokół pala w czasie wykonawstwa,
– szybki i pewny montaż zbrojenia,
– małe zużycie betonu w porównaniu z palami o większych prze- krojach,
– duża szybkość wykonania oraz umiarkowane koszty.
Większości tych rodzajów pali nie obejmują normy PN-EN 1936:1999 i PN-EN 12699:2000, a tym bardziej norma palowa PN-B-02482:1983 lub inne normy krajowe.
3.1.7. Mikropale
Do zastosowań specjalnych jak wzmocnianie konstrukcji i w warunkach utrudnionego wykonawstwa, szczególnie przydatne są mikropale. Istnieje wiele ich odmian, różniących się konstrukcją i sposobem formowania (wiercone i iniektowane; wbijane, wciskane).
Rys. 8. Przykłady zastosowań mikropali: a) wzmocnienie fundamentu bezpośredniego, b) wzmocnienie fundamentu palowego, c) konstrukcja stabilizująca osuwisko
Rys. 9. Typowe przekroje poprzeczne mikropali: żelbetowego i zespołowych
Mikropale wiercone mają średnicę do 300 mm. Trzon formowany jest z betonu zbrojonego rurą lub profilem stalowym albo koszem lub wiązką z prętów zbrojeniowych. Mikropale przemieszczeniowe wykonuje się przez wbijane, wciskane, wwibrowywane lub wkręcanie elementów o średnicy do 150 mm. Ich trzon najczęściej stanowi stalowa lub żeliwna rura grubościenna. Długość mikropali może być znaczna, osiągać ponad 30 m.
Mikropale pomimo małych przekrojów osiągają nośności porównywalne z nośnością tradycyjnych pali wierconych czy wbijanych. Duża nośność mikropali jest uzyskiwana dzięki ich formowaniu z użyciem techniki zastrzykowej, zapewniającej dobre zespolenie z gruntem. Szczególnie duże nośności uzyskuje się stosując iniekcję wielokrotną (przez rurę z zaworami opaskowymi) i zbrojenie z grubościennych rur stalowych średnicy 200 – 240 mm.
Obciążenia mikropali przenoszone są głównie przez pobocznicę. Graniczna nośność podstawy osiąga 15 do 20 % nośności pobocznicy, dla tego można uwzględniać ją szacunkowo. Osiadania mikropali są niewielkie i zwykle nie przekraczają 3 do 8 mm. Element nośny mikropala powinien być zabezpieczony na całej długości przed korozją. Zwykle wystarcza otulenie betonem lub zaprawą grubości 30 do 45 mm, bądź kamieniem cementowym grubości 20 do 35 mm. Niekiedy zwiększa się przekrój zbrojenia ze względu na straty korozyjne.
Mikropale nadają się do przenoszenia sił rozciągających i często są stosowane jako tańsza alternatywa trwałych kotew gruntowych. Specyficzne cechy mikropali powodują, że są one szczególnie chętnie stosowane do wzmacniania istniejących budowli (mostów, estakad itp.) oraz w celu przeniesienia obciążeń od wpływów sejsmicznych. Dzięki możliwości praktycznie dowolnego pochylenia mikropale są bardzo przydatne do przenoszenia obciążeń poziomych.
W Polsce mikropale wykonuje co najmniej 9 firm. Każda z nich ma specjalistyczny sprzęt i proponuje własne rozwiązania konstrukcyjne oraz technologie, dostosowane do potrzeb i miejscowych warunków. Wykonawcy dysponują również sprzętem zminiaturyzowanym, umożliwiającym pracę w trudno dostępnych miejscach. Stosuje się duże pochylenie pali, aby przez wytworzenie układów kozłowych przejść i przekazać na podłoże siły poziome.
W krótkim artykule nie sposób kompleksowo przedstawić całej charakterystyki techniki palowania oraz omówić zalety i wady. Tablica 4 zawiera skondensowane informacje, pozwalające wstępnie je porównać.
Tablica 4. Porównanie różnych technik palowania
| Rodzaj pali | Rodzaj gruntu wzdłuż poboczniczy | Nieprzystępuje | Spotyka się | Organiczne, słabe | Miękkie skały | Możliwość oceny gruntu w czasie robót | Wykonanie w gruntach z wodą pod ciśnieniem | Wykonanie pod wodą powierzchniową | Głębokość [m] | Pochylenie trzonu | 7:1 | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | Odległość pali od istniejącego obiektu [m] | Zabiegi specjalne | Uciążliwość prac | Nagrzanie podstawy | Zastrzyki poboczniczy | Poszerzanie podstawy | Halas | Organia, wietrzały | Rejestracja parametrów technologicznych |
|-------------|---------------------------------|----------------|-------------|------------------|--------------|----------------------------------------|------------------------------------------|--------------------------------------|----------------|-------------------|-----|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|---------------------------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-------|-----------------|-----------------|
| Wielkośrednicowe z rurowaniem | + | + | + | + | + | + | + | + | ≈30 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Wielkośrednicowe bez rurowania | + | + | ■ | ■ | + | + | ■ | ■ | ≈30 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Barety | + | + | + | ■ | + | + | ■ | ■ | ≈30 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| CFA | ■ | ☼ | + | ■ | + | ■ | ■ | ■ | ≤25 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| VdW | + | + | + | ■ | + | ■ | ■ | ■ | / | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Wbijane–betonowe | + | ■ | + | ■ | − | + | + | + | ≤28 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Wbijane–stalowe | + | ■ | + | + | − | + | + | + | / | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Franki | + | + | ■ | ■ | − | + | − | − | ≤18 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| BSP | + | + | + | ■ | − | + | ± | + | ± | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Mikropale | + | + | + | + | ± | + | ± | + | >50 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Tubex | ☼ | + | + | ■ | − | + | + | + | ± | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Fundex | + | + | + | ■ | − | + | + | + | ≈20 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Vibrex | + | ■ | + | ■ | − | + | + | + | ≈20 | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
| Kolumny iniekcjyne | + | + | ± | + | ± | + | ± | + | ± | 7:1 | | Wykonywanie w niskich pomieszczeniach | Możliwość formowania głowicy pali ponad terenem | 0,5 | + | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ | ☼ |
Inspiracją do opracowania powyższej tablicy był folder firmy FRANKI
Oznaczenia
- nieprzydatne, brak możliwości
- przydatne z zastrzeżeniami
- użycie wibracji nie jest wskazane
- zalecane
- przydatne, tak
- nie
- zależy od różnych czynników
- brak informacji
3.2. Iniekcja strumieniowa
Iniekcja strumieniowa (ang. *jet grouting*) jest to proces wzmacniania podłoża i formowania w nim elementów z tłoczonego zaczynu i związanego nim gruntu. Polega na niszczeniu struktury i odspajaniu gruntu (lub słabej skały) oraz jego częściowej wymianie i mieszaninie ze spoiwem - najczęściej zaczynem cementowym. Odspajanie odbywa
się za pomocą wysokoenerygetycznego strumienia cieczy, która sama może być czynnikiem wiążącym. W wyniku procesu iniekcji powstaje kompozyt gruntowo-cementowy. Są z niego formowane elementy iniekcyjne: walcowe - pale lub płaskie - ściany. Z elementów tych mogą być tworzone różne konstrukcje: bloki zeskalonego gruntu, palisady, przegrody, płyty, sklepienia itp. Elementy iniekcyjne mogą być zbrojone elementami stalowymi. Iniekcja strumieniowa jest stosowana w budowlach tymczasowych lub trwałych, do wykonywania albo do wzmacniania fundamentów (rys. 10) lub podłoża, do formowania konstrukcji oporowych lub podpierających.
Zaletą, zwłaszcza wobec tradycyjnych zastrzyków, jest przydatność tej metody praktycznie we wszystkich rodzajach gruntów (mineralnych i antropogenicznych), w zwietrzelinach, a nawet w słabych skałach. Jednak w gruntach spoistych, a zwłaszcza w organicznych, wytrzymałość powstałego tworzywa jest mała (nawet tylko 500 kPa). Kolumny (zwykle średnicy od 60 cm do 3 m, a nawet do 8 m) ze cementowanego gruntu pozwalają formować różne konstrukcje, np. elementy nośne.
przypominające pale wielkośrednicowe, głębokie fundamenty masywne, „studnie” ze stykających się kolumn, przegrody przeciwfiltracyjne i wiele innych.
Główne parametry procesu iniekcji strumieniowej to: ciśnienie i wydatek cieczy, mierzone w żerdzi iniekcyjnej; skład zaczynu iniekcyjnego; prędkość przesuwu i obrotów żerdzi iniekcyjnej. W systemie jednomediowym ciśnienie iniektu wynosi zwykle 30 – 50 MPa, a wydatek 50 – 450 l/min. Skuteczność zabiegu i wybór parametrów iniekcji należy zweryfikować podczas prób wstępnych. Dobór rodzaju i parametrów iniekcji strumieniowej jest oparty głównie na wcześniejszych miejscowych doświadczeniach. Iniekcja strumieniowa może być wspomagana przez wstępną fazę odspajania (tzw. iniekcję wstępną), tylko za pomocą strumienia wody lub wody i powietrza.
Kolumny iniekcyjne mogą być zbrojone elementami stalowymi (prętami, rurami, kształtownikami), osadzanymi podczas lub po wykonaniu iniekcji strumieniowej. W przypadku wzmocniania fundamentów należy zapewnić ścisły kontakt pomiędzy jego spodem, a górną powierzchnią kolumny. Konstrukcje iniekcyjne są formowane następująco:
- „świeży w świeżym” tj. kolejno, bez oczekiwania na związanie iniektu w zachodzących na siebie elementach,
- „pierwotny-wtórny”, gdy zachodzące na siebie elementy wykonuje się po upływie określonego czasu twardnienia lub po osiągnięciem przewidzianej wytrzymałości wcześniej elementów.
W odniesieniu do kolumn rozpowszechniły się błędne nazwy „pale iniekcyjne” lub „pale jet grouting”, niezgodne z normą PN-EN 1536. W konsekwencji tego nieporozumieniem jest traktowanie kolumn formowanych z miejscowego gruntu mieszanego z zaczynem jako palnośnych, pomimo wielu dobrych doświadczeń. Nie można przyjmować wytrzymałości cementogruntu jak betonu B25 lub większej, podczas gdy międzynarodowe zalecenia dotyczące takich konstrukcji ograniczają użyteczną wytrzymałość cementogruntu do 5 MPa (pomimo tego, że można osiągnąć większe jej wartości, zwłaszcza w piaskach). Do wytrzymałości takiego materiału należy stosować większe zapasy bezpieczeństwa, niż wobec betonu o kontrolowanej jakości.
Szczególną zaletą iniekcji strumieniowej jest możliwość wykonywania elementów o znacznym pochyleniu. W przypadku wzmocniania fundamentów istniejących podpór wykonuje się w ich konstrukcji przewierty (otwory o średnicy kilkanaście centymetrów) i przez nie
formuje kolumnę o wielokrotnie większym przekroju. Połączenie tych właściwości daje ogromne możliwości wykonawcze. W odróżnieniu do innych metod, iniekcja strumieniowa umożliwia wykonywanie wzmocnień fundamentów ze stanowisk roboczych usytuowanych w oddaleniu od osi obiektu, z boku w stosunku do miejsca wzmocnienia, z miejsca poza skrajnią kolejową. Procesowi iniekcji strumieniowej towarzyszy wypływ na powierzchnię urobku, będącego mieszaniną cząstek gruntu i cieczy iniekcyjnej. Należy ograniczać jego szkodliwy wpływ na środowisko. Szczególną uwagę należy zwrócić na postępowanie z urobkiem: odbiór z otworu wiertniczego, czasowe składowanie na budowie, możliwą utylizację i końcowe składowanie.
3.3. Ścianki stalowe
Stalowe ścianki szczelne, w kraju na ogół są stosowane jako tymczasowe obudowy wykopów. Nieliczne są przykłady budowy obiektów trwałych z użyciem stalowych grodzic jako elementów konstrukcyjnych. Podobnie jak w przypadku prętów stalowych, powszechna jest obiekcja co do trwałości, powodowana obawą korozji. Za granicą stalowe profile wbijane są stosowane w konstrukcjach obiektów. Szerokie zastosowanie znajdują elementy grodzic; wykonuje się z nich ściany oporowe oraz przyczółki i słupowe filary w obiektach mostowych.
Fot. 3, 4. Konstrukcja oporowa i przyczółki wiaduktu wykonane z grodzic stalowych
Przyczółki z grodzic, choć na razie rzadko stosowane w Polsce, mają wiele zalet. Są korzystne z uwagi na szybkie i proste wykonawstwo, ograniczenia „mokrych” procesów na obiekcie, a w wyniku tego – zmniejszenie kosztu robót. Obawy o trwałość konstrukcji z grodzic zagłębianych w gruncie są zwykle przesadne, najczęściej stosuje się pewną obliczeniową redukcję grubości elementów ze względu
na ubytki korozyjne materiału. Przyczółki z grodzic są konstrukcją szczególnie przydatną do mostów zintegrowanych. Zaletami ich jest duża podatność na zginanie i możliwość dużych odkształceń grodzic (wydłużeń mostu) bez negatywnych skutków. Przykładami krajowych realizacji są dwa wiadukty kolejowe: w Lewinie Brzeskim (fot. 5) i Swarzędzu (fot. 6).
**Fot. 5. Wiadukt kolejowy w Lewinie Brzeskim**
*Fot. Mittal-Arcelor*
**Fot. 6. Wiadukt kolejowy w Swarzędzu podczas budowy (2006 r.)**
*Fot. Mittal-Arcelor*
Wiadukt kolejowy w Lewinie Brzeskim, o rozpiętości teoretycznej 9,84 m, zbudowano w 2003 r. Przyczółki mostowe wykonano z jednego rzędu grodzic. Do budowy przyczółków o szerokości 9,24 m wykorzystano grodzice o szerokości systemowej 600 mm, wskaźniku wytrzymałości 3200 cm³/m i długości 14 m. Po pograżeniu widoczny odcinek grodzic tj. ok. 4 m pokryto powłokami antykorozyjnymi. Pograżanie grodzic wykonano przy użyciu wibratora zabudowanego na prowadnicy kafara. Ze względu na trudne warunki gruntowe (duże zagęszczenie gruntu), w niektórych miejscach przed rozpoczęciem pograżania grodzic rozluźniono go przez wykonanie dodatkowych wiercen świdrem ciągłym o średnicy 420 mm wiertnicą zamontowaną na wcześniej wspomnianym kafarze. Głównym powodem wyboru takiego rozwiązania były ograniczenia czasowe. Mosty kolejowe na czynnych i szczególnie obciążonych liniach kolejowych wymagają bardzo krótkiego okresu wyłączenia z użytkowania. Czas zamknięcia linii wyznaczony przez PKP wynosił 36 godzin. W tym okresie rozebrano istniejącą nawierzchnię kolejową, pograżono grodzice i zmontowano tymczasową konstrukcję wsporczą. Prefabrykowane żelbetowe płyty wiaduktu przetoczono w terminie późniejszym. Zamiana tradycyjnych przyczółków żelbetowych na grodzice stalowe pozwoliła znacznie przyspieszyć roboty.
Zbliżoną konstrukcję przyczółka zastosowano w wiadukcie w Swarzędzu (fot. 6), lecz „skrzydła” przyczółka przyjęto równolegle do toru.
Budowa tunelu podperonowego w Koluszkach była prowadzona w obudowie z rozpartych ścianek stalowych. Sposób wykonania przedstawiono na poniższych obrazach pochodzących z dokumentacji firmy AARSLEFF.
**Rys. 11. Schemat przejścia podperonowego**
Rys. 12. Przekrój poprzeczny przejścia
Większość grodzic pograżano bezrezonansowym wibromlotem, ale część, w pobliżu budynku wciśnięto bezwibracyjnie, przy użyciu urządzenia do wciskania, kotwiącego się do wcześniej wykonanej ścianki. Trzeba wyjaśnić, że wciśnięcie pierwszych kilku elementów ściany odbywa się z wykorzystaniem dowiezionych na budowę grodzic, służących jako balast urządzenia wciskającego. Ten sposób może być stosowany we wszystkich przypadkach, gdy dynamiczne działanie jest niedopuszczalne.
Fot. 7. Grodzice wciskane urządzeniem kotwionym do wykonanej ścianki
Fot. 8. Ruch kolejowy odbywa się po tymczasowych konstrukcjach
Rys. 13. Budowa wiaduktu pod drogą; roboty przeprowadzono przy wyłączeniu z użytkowania połowy szerokości drogi wg schematu:
1. Wbicie ścianki stalowej po stronie północnej (użytkowana strona południowa)
2. Wbicie ścianki stalowej po stronie południowej (użytkowana strona północna)
3. Wykonanie ustroju niosącego po stronie południowej (użytkowana strona północna)
4. Wykonanie ustroju niosącego po stronie północnej j (użytkowana strona południowa)
5. Usunięcie gruntu spod ustroju niosącego (użytkowane są obie strony drogi)
Kolejny przykład dotyczy drogi samochodowej o intensywnym ruchu, pod którą należało wykonać wiadukt i przeprowadzić jezdnię dla ruchu lokalnego. Prace wykonano wg poniższego schematu, zamykając ruch na połowie szerokości drogi samochodowej. Przyczółki i ukośne skrzydełka wykonano używając elementy ścianki stalowej. Podobne rozwiązanie można zastosować w przypadku dwutorowej linii kolejowej, której jeden tor może być wyłączony przez kilka tygodni.
Stalowa ścianka, zabezpieczająca torowisko łącznicy z zakładem przemysłowym, umożliwiła wykonanie konstrukcji oporowej i podpór wiaduktu, na który zostanie przełożona to torowisko. Pod wiaduktem będzie przeprowadzona autostrada. Konstrukcja oporowa ze ścian szczelinowych będzie pełniła funkcję skrzydełka przyczółka wiaduktu.
Fot. 9, 10. Stalowa ścianka jest kotwiona ściagiem przeprowadzonym pod torowiskiem. Ściana szczelinowa o przekroju T-owym będzie konstrukcją oporową przesuniętego torowiska
3.4. Konstrukcje oporowe z gabionów
Przydatność gabionów do budowy konstrukcji oporowych jest coraz częściej dostrzegana przez projektantów i inwestorów. Nowoczesne zabezpieczenia antykorozyjne drutu gabionów stopem cynkowo-aluminiowym są bardzo skuteczne i trwałe. Z takich gabionów można wykonywać trwałe konstrukcje oporowe.
4. Podpory
4.1. Wzmacnianie podpór
Na sieci PLK w wielu mostach kolejowych podpory pochodzą z okresu budowy linii w XIX wieku lub z okresu międzywojennego. Są to konstrukcje ceglane, kamienne, betonowe lub żelbetowe. Projektowane były z reguły z dużym zapasem bezpieczeństwa, przez co uszkodzenia wynikające z przyciążenia są niezmiernie rzadkie. Tak długi okres eksploatacji spowodował jednak, że występowanie uszkodzeń pochodenia korozyjnego jest nieuniknione. Dotyczy to głównie powierzchni zewnętrznych korpusów podpór, ale także miejsc przecieków wody od strony nasypu w podporach przyczółkowych. Częste są także uszkodzenia ciosów podłożyskowych.
Dla bezpieczeństwa eksploatacji ściskanej i zginanej konstrukcji, jaką jest podpora, ważne jest zapewnienie odpowiedniego współczynnika bezpieczeństwa dla płaszczyzn obwodowych korpusu podpory. Jeżeli na obwodzie naprężenia wynikające z eksploatacji nie przekraczają dopuszczalnych, to materiał wewnątrz korpusu nie musi spełniać jakichś szczególnych wymagań wytrzymałościowych. Można to przyrównać do wytrzymałości na ściskanie płynu w cylindrze zamkniętym tłokiem.
Wzmocnienie podpory będzie polegało na usunięciu z powierzchni korpusu warstw materiałów uszkodzonych korozyjnie i obudowanie płytami kotwionymi w korpusie (rys. 14), lub w skonsolidowanym gruncie za przyczółkiem (rys. 15).
Rys. 14. Wzmocnienie przyczółka płytami żelbetowymi
Rys. 15. Wzmocnienie przyczółka płytami żelbetowymi zakotwienia w gruncie
Kotwienie w korpusie w za pomocą kotew rozprężnych iniektowanych kompozytem polimerowym jest zalecane, gdy nie występują przecieki przez podporę. Dla kontroli skuteczności procesu wzmocniania należy wykonać próbne kotwy i sprawdzić ich odporność na wyrywanie.
W przypadku, gdy przecieki występują, materiał korpusu podpory jest silnie zdegradowany wytrzymałościowo i może zachodzić konieczność kotwienia w gruncie z przyczółkiem. Przede wszystkim należy usunąć przyczynę przecieków przez konsolidację uszczelniającą gruntu nasypu za podporą. Konsolidację wykonuje się za pomocą iniekcji cementowej lub cementowo-polimerowej. Dobór metody i zakresu iniekcji może nastąpić po starannym rozpoznaniu właściwości gruntu, z jakiego wykonany jest nasyp. Należy przewidzieć czynności kontrolne, sprawdzające, czy grunt został uszczelniony zgodnie z oczekiwaniami.
Płyty obudowy korpusu powinny być możliwie cienkie, aby nie zmniejszać światła mostu. W IBDiM opracowano konstrukcję płyt o grubości 5 cm, stosując zbrojenie z prętów 6mm zabezpieczonych antykorozyjnie i beton wysokiej wytrzymałości ze zbrojeniem rozproszonym z włókna szklanego.
Kolejność czynności technologicznych przy obudowywaniu korpusu podpory jest następująca:
- oczyszczenie powierzchni podpory z produktów korozji,
- ułożenie siatki zbrojenia na powierzchni podpory,
- wywiercenie otworów na kotwy i wstawienie kotew,
- ustawienie prefabrykowanych płyt dolnego poziomu,
- wlanie iniektu polimerobetonowego w przestrzeń między płytą a korpusem,
- naprężenie kotew,
- powtórzenie operacji na kolejnych poziomach płyt.
Zastosowanie iniektu polimerobetonowego jest uzasadnione jego cechami. Dzięki bardzo niskiej lepkości wpłynie on w każdą szczelinę bez konieczności wibrowania. Nie ma własności skurczowych przy wiązaniu, a wiązanie następuje w kilkanaście minut. Jest całkowicie szczelny, przez co odporny na przecieki. Całkowicie zabezpiecza pręty zbrojeniowe przed korozją. Ma około czterokrotnie niższy moduł Yuong’a (przy zbliżonej wytrzymałości na ściskanie) w porównaniu z betonem, przez co przy docisku kotwionej płyty łatwiej będzie
wyrównywać płyty do płaszczyzny. Wylewany polimerobeton bardzo dobrze łączy się z utwardzonym we wcześniejszej operacji, przez co nie wystąpią niekorzystne zjawiska towarzyszące przerwom w betonowaniu.
Nowy rodzaj polimerobetonu na bazie kompozytu poliuretanowego opracowano w programie „Most w 3 miesiące” we współpracy IBDiM i Instytutu Chemii Przemysłowej. Jest on znaczaco tańszy od podobnych materiałów importowanych.
W przypadku konieczności wymiany ciosów podłożyskowych można nowe ciosy sprefabrykować wyposażone w lożyska. Po skuciu istniejących należy wyrównać podłoże cienką warstwą polimerobetonu. Nowe ciosy należy przytwierdzić za pomocą kotew sprężających w czasie, gdy polimerobeton był w fazie późnego żelowania. Wymiana ciosów wchodzić będzie w skład operacji wymiany przesła przesel nie powinna wymagać czasu dłuższego niż 2 godziny.
4.2. Wymiana przesel
Dostępne w Polsce żurawie dużej nośności pozwalają na wymianę przesel w zamknięciach 24-godzinnych nawet dla obiektów o dużych rozpiętościach. W roku 2008, przy udziale projektowym IBDiM, wybudowano z toru na linii Warszawa – Gdańsk przesło kratowe przesel masie 130 t przy wysięgu ramienia żurawia 30 m. Konstrukcja zawiesia miała masę 10 ton.
4.3. Wzmacnianie przesel
W przypadku niespełniających wymogów bezpieczeństwa eksploatacji konstrukcji stalowych przesel małych rozpiętości, zwłaszcza silnie zdegradowanych przez korozję, wymiana konstrukcji na nową jest z reguły uzasadniona ekonomicznie. W przypadku, gdy mamy do czynienia z przesłami większej rozpiętości należy każdorazowo rozważyć możliwość wzmocnienia.
Współczesne technologie dają możliwość relatywnie łatwego wzmocniania elementów rozciąganych przez:
– dodanie prętów lub lin sprężających,
– powiększenie przekroju przez dodanie blach mocowanych połączeniami klejowo-sprężonymi,
– przez dodanie kształtowników kształtowników z włókna węglowego.
Technologia SPS (Sandwich Plate System) pozwala na skuteczne powiększanie nośności elementów ściskanych i silnie skorodowanych. Polega ona na dodaniu na całej długości do istniejącego elementu nowej blachy lub kształtownika w odstępie kilku centymetrów i wypełnieniu przestrzeni między nowym, a starym elementem polimerobetonom (rys. 16).
Technologia SPS jest stosowana przy naprawach skorodowanych kadłubów statków pełnomorskich i przy wzmacnianiu uszkodzonych płyt ortotropowych w mostach autostradowych. Wzmocnione tą metodą krzyżulce ściskane i pasy górne kratownic będą miały zwiększoną odporność na wyboczenie i obniżone naprężenia ściskające. Metodą tą można również wzmacniać blachy węzłowe. Operacje wzmacniania można wykonać w kilkugodzinnych przerwach w ruchu.
W starych mostach kolejowych technologia SPS może być bardzo efektywna przy konieczności wzmacniania konstrukcji nitowanych.
RECONSTRUCTION OF RAILWAY BRIDGES UNDER TRAFFIC
Summary
The selected ways of construction and substructure strengthening and retaining walls including in particular railway bridges on which the trains run have been presented in the paper. The various constructional solutions and various substructures and retaining walls have been described putting attention on the manner of their structure, their advantages and disadvantages.
Keywords: substructure, retaining wall, subgrade strengthening
UMBAU DER EISENBAHNBRÜCKEN BEI VERKEHR
Zusammenfassung
Im Beitrag wurden ausgewählte Bau- und Verstärkungsarten der Fundamente und Stützkonstruktionen, unter besonderer Berücksichtigung der Eisenbahnbrücken dargestellt, über welche der Verkehr stattfinden kann. Es wurden verschiedene Konstruktionslösungen und Bauarten von Fundamenten und Stützwänden näher erläutert, wobei deren Ausführungsweise sowie Nach- und Vorteile besprochen wurden.
Schlüsselworte: Fundament, Stützwand, Bodenverstärkung
Barbara Kaleta\textsuperscript{1}
Maciej Puchała\textsuperscript{2}
\textbf{KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE KIEROWANIA RUCHEM POCIĄGÓW}
\textbf{Streszczenie}
Szerokie zastosowanie systemów komputerowych zmienia charakter pracy na poszczególnych stanowiskach. W artykule przedstawiono ten problem w odniesieniu do stanowiska dyżurnego ruchu, który współpracując z dyspozytorem realizuje proces kierowania ruchem pociągów. Wyposażenie stanowisk dyżurnych ruchu w odpowiednio oprogramowane terminalne pracujące w sieci umożliwia dostęp do koniecznej informacji, a także wymianę tej informacji z innymi stanowiskami związanymi z ruchem pociągów. Inne zagadnienie to komputerowe systemy sterowania ruchem kolejowym oraz cyfrowe systemy łączności tak przewodowej jak i bezprzewodowej. Również te systemy stanowią wyposażenie stanowiska dyżurnego ruchu. Komputeryzacja procesu kierowania ruchem pociągów jest więc zagadnieniem wielowątkowym i ważnym z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu pociągów.
\textbf{Słowa kluczowe:} systemy komputerowe, kierowanie ruchem pociągów, stanowisko dyspozytora, stanowisko dyżurnego ruchu
\section*{1. Wprowadzenie}
Funkcjonowanie gospodarki w każdym państwie byłoby niemożliwe bez sprawnie działającego systemu transportowego. W Polsce dominujące gałęzie transportu to transport drogowy i kolejowy. Podstawowy podział przewozów w tych gałęziach transportu to przewóz (rzeczy)
\textsuperscript{1} inż., PKP PLK S.A. Zakład Linii Kolejowych w Krakowie, Sekcja Eksploatacji w Bukownie, firstname.lastname@example.org
\textsuperscript{2} dr inż., Zakład Organizacji i Ekonomiki Transportu, Politechnika Krakowska, tel. (012) 628 30 95, email@example.com
towarów i pasażerów (osób). Charakteryzując transport można podawać dane bezwzględne: liczba przewiezionych ton lub osób; albo też dane o zakresie pracy przewozowej: liczba tonokilometrów (tkm) lub pasażerokilometrów (paskm).
W zakresie przewozu towarów w 2008 roku przewieziono w Polsce ogółem 1 655 965 tys. ton (8 % wzrost w porównaniu z 2007r.), z czego 248 860 tys ton to transport kolejowy (1,4 % wzrostu) a 1 339 473 tys. ton transport drogowy (10,4 % wzrostu). Wykonana praca przewozowa w tkm to 279 172,1 mln (4,4 % wzrostu), z tego 52 043,4 mln (spadek 4,1 %) przypada na transport kolejowy a 174 222,6 mln (9,2 % wzrostu) na transport drogowy. W podziale masy przewiezionych towarów pomiędzy poszczególne gałęzi transportu kolej w 2008r. miała 15 % udział, przy 80,9 % udziale transportu drogowego. W wykonanej pracy przewozowej jest to odpowiednio 18,6 % oraz 62,4 %. Proporcje te świadczą o przewozach kolejowych na nieco większe odległości. Średnia odległość przewozu jednej tony to 209 km w transporcie kolejowym i 130 km w transporcie drogowym [16].
Z przedstawionego zestawienia widać jak wielka jest przewaga w przewozach towarów transportu drogowego nad kolejowym oraz że ta dysproporcja powiększa się z każdym rokiem. Idea zrównoważonego rozwoju transportu zakłada konieczność dołożenia wszelkich starań, aby ta dysproporcja została zmniejszona i aby transport kolejowy, szczególnie w zakresie przewozów towarów masowych na duże odległości był bardziej wykorzystywany. Szczególnie, że koszt jednostkowy w transporcie kolejowym jest mniejszy, a także koszty zewnętrzne transportu kolejowego są mniejsze w porównaniu z transportem drogowym. Procentowy udział w kosztach zewnętrznych transportu przedstawia się następująco [8]:
- transport kolejowy – 1,9 %,
- transport drogowy – 83,7 %,
- transport lotniczy – 14 %,
- żegluga śródlądowa – 0,4 %.
Również w zakresie przewozu osób dominuje transport drogowy. W 2008r. przewieziono ogółem 966 mln pasażerów (spadek do roku poprzedniego o 4 %), z czego transportem kolejowym 292 mln (w 2007r. 280mln) a drogowym 666 mln (w 2007r. 718 mln). W pracy przewozowej te proporcje są nieco lepsze dla transportu kolejowego,
ponieważ średnia odległość przejazdu w transporcie kolejowym wynosi 69 km, podczas gdy w drogowym 40 km. Dane te nie obejmują transportu osób prywatnymi samochodami. Wskaźnik motoryzacji wzrósł z 383 (w 2007 r.) do 422 (w 2008 r.) samochodów na 1000 mieszkańców [16].
Należy dokładać wszelkich starań, aby podnieść popularność transportu kolejowego. Można osiągnąć to poprzez poprawę jakości usług przewozów kolejowych. Poprawa jakości usługi z punktu widzenia klienta to dostępność usługi, terminowość dostaw przesyłek, bezpieczeństwo i szybkość przewozu, punktualność pociągów, dostępność informacji dla klientów itp.
Ważnym elementem w zakresie podnoszenia jakości usługi przewoźników kolejowych jest stosowanie nowoczesnych i funkcjonalnych systemów komputerowych w poszczególnych ogniwach procesu przewozowego. Szczególnie ważne jest organizowanie i kierowanie ruchem pociągów na sieci kolejowej.
2. Podstawowe zasady kierowania ruchem pociągów na sieci PKP
Warunkiem funkcjonowania rynku przewozów kolejowych (podobnie zresztą jak drogowych) jest istnienie i sprawne funkcjonowanie infrastruktury. Zarządcą infrastruktury kolejowej w Polsce jest firma PKP PLK S.A. i do niej należy organizowanie i kierowanie ruchem pociągów na sieci PKP.
Obecnie sieć PKP to 20 296 km linii, co daje gęstość 6,4 km/100km². W tym zelektryfikowanych 11 924 km, jednotorowych 11 269 km i wielotorowych 8 738 km. Dopełnieniem stanowią linie wąskotorowe [12].
Struktura organizacyjna firmy PKP PLK S.A. to [12]:
- Zarząd Spółki i Centrala Spółki w Warszawie,
- Centrum Zarządzania Ruchem Kolejowym, Centrum Diagnostyki, Komenda Główna SOK w Warszawie, Zakład Maszyn Torowych w Krakowie
- Oddziały Regionalne (w liczbie) 8,
- Zakłady Linii Kolejowych (w liczbie 27).
Kierowaniem ruchem pociągów zajmuje się Centrum Zarządzania Ruchem Kolejowym (ID) z Dyspozyturą Główną (IDD) w Warszawie, która współpracuje z Ekspozyturami Kierowania Ruchem (IDDE) zlokalizowanymi w Oddziałach Regionalnych (Warszawa, Lublin, Kraków, Katowice, Gdańsk, Wrocław, Poznań, Szczecin). Każda Ekspozytura nadzoruje ruch pociągów na liniach w swoim obszarze. Nadzór ten sprawują dyspozytorzy poszczególnych linii współpracując z dyżurnymi ruchu na stacjach zlokalizowanych na tej linii [12].
Tak zorganizowana infrastruktura kolejowa stanowi podstawę do realizacji przewozów pasażerskich i towarowych. Największym przewoźnikiem w grupie przewozów pasażerskich jest Spółka Przewozy Regionalne z grupy PKP, natomiast w grupie przewozów towarowych Spółka Cargo również z grupy PKP. Przewozy towarowe realizowane są przez wielu prywatnych przewoźników. Do największych z nich należą: PCC Holding, PTK Holding czy CTL Rail [15].
Prowadzenie (kierowanie) ruchem pociągów odbywa się zgodnie z zasadami zawartymi w instrukcji [6]. Instrukcja ta definiuje podział sieci kolejowej i następnie, w jaki sposób należy prowadzić ruch pociągów, aby zachować zasadę bezpieczeństwa.
Linie kolejowe stanowiące sieć podzielone są na odcinki, szlaki i odstępy. Z punktu widzenia ruchu pociągów najważniejsze są dwa ostatnie.
Szlak jest to część linii kolejowej pomiędzy:
- dwoma sąsiednimi posterunkami zapowiadawczymi,
- ostatnim posterunkiem zapowiadawczym i końcowym punktem linii bez posterunku zapowiadawczego.
Odstęp jest to część toru szlakowego pomiędzy:
- posterunkiem zapowiadawczym, a najbliższym posterunkiem odstępowym (bocznicowym) lub semaforem odstępowym blokady samoczynnej,
- dwoma kolejnymi posterunkami odstępowymi (bocznicowymi),
- posterunkiem odstępowym i bocznicowym,
- dwoma kolejnymi semaforami odstępowymi blokady samoczynnej dla tego samego kierunku jazdy przy danym torze.
Zasada bezpieczeństwa mówi, że w zależności od wyposażenia linii na jednym szlaku lub odstępie musi znajdować się tylko jeden pociąg. Jeżeli na linii zamontowane są urządzenia automatycznego prowadzenia pociągów wówczas nie ma podziału na odstępy i pociągi jadą
na tzw. „elektryczną widoczność”. Maszynista w kabinie ma informację o odległości od poprzedniego pociągu i długości drogi hamowania. W przypadkach awaryjnych system sam reguluje prędkość pociągu.
Ruch pociągów jest prowadzony przez dyżurnych ruchu, pracujących na posterunkach zapowiadawczych, współpracujących z dyspozytorem liniowym mającym nadzór nad większym obszarem obejmującym część linii kolejowej (odcinek dyspozytorski).
Prowadzenie ruchu pociągów jest realizowane dla:
- jazd w obrębie stacji,
- jazd na szlaku.
Jazdy pociągowe w obrębie stacji odbywają się po drodze przebiegu pociągu. Drogi przebiegu ustawiane są z jednej nastawni lub też w ich ustawianiu uczestniczy kilka nastawni. Ostatecznie decyzję o sygnale zezwalającym na jazdę podejmuje dyżurny ruchu dysponujący (zasada jednoosobowej odpowiedzialności za bezpieczeństwo ruchu pociągu). Jeżeli w ustawianiu drogi przebiegu uczestniczy kilka nastawni wówczas stacja wyposażona jest w urządzenia blokady stacyjnej uzależniającej czynności poszczególnych osób zaangażowanych w ustawienie drogi przebiegu.
Jazdy pociągowe na szlaku odbywają się na podstawie:
- telefonicznego zapowiadania pociągów,
- obsługi urządzeń blokady liniowej półsamoczynnej,
- działania urządzeń blokady liniowej samoczynnej,
- działania urządzeń automatycznego prowadzenie ruchu.
Nadzór ruchu pociągów na odcinkach dyspozytorskich odbywa się przy pomocy urządzeń łączności dyspozytorskiej (przewodowej i bezprzewodowej), a także systemów kontroli dyspozytorskiej, w których urządzenia centrum dyspozytorskiego współpracują z urządzeniami na stacjach. Stacje mogą być wyposażone w urządzenia sterowania lokalnego lub urządzenia sterowania zdalnego. W dalszej części artykułu przedstawiony będzie problem przetwarzania danych na stanowisku dyżurnego ruchu oraz jego realizacja przy pomocy systemów komputerowych.
3. Informacje niezbędne dyżurnemu ruchu przy kierowaniu ruchem pociągów
Wykonując swoje obowiązki dyżurny ruchu posługuje się istniejącą infrastrukturą: urządzeniami do sterowania ruchem kolejowym na stacji, urządzeniami łączności stacyjnej i radiołączności, podsystemami komputerowego wspomagania. Wszystkie docierające do niego informacje musi weryfikować swoją wiedzą w zakresie prowadzenia ruchu pociągów (odpowiednie instrukcje). Oprócz informacji przekazywanych za pomocą urządzeń i niezbędnej wiedzy, potrzebna jest również informacja odbierana bezpośrednio za pomocą wzroku i słuchu, tj. obserwacja bezpośrednia własnego okręgu nastawczego.
Najbardziej pożądana jest wiedza na temat co, gdzie i kiedy ma jechać. Informacja ta zawarta jest w rocznym rozkładzie jazdy pociągów lub dociera do dyżurnego ruchu w formie telegramów. W zależności od nadawanej treści, telegramy według adresów liczbowych dzielą się na pięć rodzajów. W zakresie pracy dyżurnego ruchu najistotniejszy jest rodzaj III (telegramy w sprawach ruchu pociągów, wyłączenia z pociągów pasażerskich wagonów, zmiany norm obciążenia lokomotyw, zamknięcia torów dla ruchu pociągów, wydawania ostrzeżeń doraźnych, otwarcia lub zamknięcia posterunków ruchu, przystanków, ładowni i bocznic, przerw w dostarczaniu energii elektrycznej) [7].
Zasadnicze źródła informacji dla dyżurnego ruchu to [7]:
- obowiązujące przepisy i instrukcje będące na wyposażeniu każdego stanowiska pracy. Dyżurny ruchu obowiązany jest do znajomości przepisów i instrukcji dotyczących prowadzenia ruchu pociągów na PKP, techniki pracy manewrowej, sposobu obsługi urządzeń srk (zastosowanych na danej stacji), postępowania przy przewozie koleją przesyłek niebezpiecznych i wielu innych,
- regulamin techniczny stacji (RTS), który uszczegóławia sposoby postępowania na konkretnej stacji, opisuje istniejącą infrastrukturę - układ torowy i urządzenia srk, możliwości dokonywania takich czynności jak wyprzedzanie, krzyżowanie, skomunikowanie z innymi pociągami, uwarunkowania terenowe jak spadki i wzniesienia, sposoby zabezpieczenia taboru przed zbiegnięciem czy skrajnię budowli,
- służbowy rozkład jazdy (SRJ) i dodatki do niego (zmiany doraźne w rozkładzie jazdy),
– polecenia dyspozytora odcinkowego,
– sposób prowadzenia ruchu – normalny czy też z obostrzeniami, w trakcie zamknięć torowych lub z ograniczeniami wynikającymi z powodu nietypowej pogody (śnieżyca, silne opady deszczu itp.), prac w urządzeniach, braku łączności, itp.
Oprócz typowych informacji docierających utartymi strumieniami dyżurny ruchu informowany jest o wszelkich nietypowych sytuacjach, do jakich dochodzi zarówno na stacji jak i przyległych szlakach oraz w przejeżdżających pociągach. Sytuacje odmienne od normalnych zawsze stanowią wyzwanie dla prowadzącego ruch dyżurnego. Otrzymując informacje o np. pożarze w pociągu, obrzuceniu pociągu kamieniami czy naglej niedyspozycji maszynisty, dyżurny musi podjąć takie działania, aby chronić życie ludzkie i mienie kolejowe. Podejmując decyzje dyżurny ruchu musi mieć na względzie przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, a dopiero w dalszej kolejności minimalizowanie opóźnień w ruchu pociągów [7].
Wiele czynności wykonywanych w trakcie pracy dyżurny ruchu jest zobowiązany dokumentować ze względu na bezpieczeństwo ruchu a także wykazanie zgodności postępowania z obowiązującymi zasadami. Między innymi jest zobowiązany do prowadzenia:
– dziennika ruchu (R-146) – na stacjach węzłowych oddzielny dla każdej linii,
– książek przebiegów (R-142),
– dziennika telefonicznego (R-138),
– kontrolki zajętości torów (R-292),
– książek przekazania dyżuru,
– rejestru przesyłek niebezpiecznych i nadzwyczajnych,
– dziennika oględzin rozjazdów (D-831),
– książek kontroli urządzeń sterowania ruchem kolejowym (E-1758),
– książek uszkodzeń urządzeń łączności,
– bloków rozkazów pisemnych: „S”(R-305), „N”(R-306) i „N-Rob”(R-315), „O”(R-307),
– dziennika pracy dróżnika,
– książek ostrzeżeń wg dodatku nr1 do SRJP,
– rejestru uszkodzeń wagonów w pociągu – ASDEK,
– rejestru incydentów,
– załącznika do rozliczenia „Uslug dodatkowych”.
Ponadto dyżurny ruchu na bieżąco nanosi poprawki w SRJP oraz dodatkach nr1 i nr2, a także obowiązujących instrukcjach.
Odnośnie zamknięć torowych - dokonuje zapisów telefonogramów w dziennikach ruchu i zgłasza dyspozytorowi zakładowemu i odcinkowemu oraz zainteresowanym posterunkom - każdą rozmowę rejestrując ją w dzienniku rozmów telefonicznych. W przypadku wypadku, kradzieży itp., zgłasza dyspozytorowi zakładowemu i ewentualnie odcinkowemu oraz w/g RTS: na policję, do SOK, do pogotowia ratunkowego, zwierzchnikom służbowym w godzinach pracy. Dodatkowo każdą rozmowę streszcza w dzienniku rozmów telefonicznych z podaniem kolejnych numerów i nazwisk rozmówców.
Zważywszy powyższe, lwią część czasu pracy pochłania dyżurnemu ruchu przyjmowanie informacji i jej rejestracja. Ważnym czynnikiem jest też czytelność dokumentów tak na wejściu, jak i na wyjściu. Stąd też tak ważne jest wyposażenie stanowiska dyżurnego ruchu w odpowiednio oprogramowane terminalne systemów komputerowych.
4. Rozwój systemów komputerowych wspierających pracę dyżurnego ruchu
Już w latach 70-tych XX wieku (1975 – 1977) pojawiły się próby konstruowania systemów kontroli dyspozytorskiej dla potrzeb śledzenia ruchu pociągów. W ówczesnej Śląskiej DOKP funkcjonował system SKD 2 z centrum dyspozytorskim w Katowicach i terminalami na stacjach będących w obszarze systemu. Komputerem centralnym był PRS 4 (programowany rejestrator. cyfrowy) produkcji Zakładu Elektroniki Górniczej w Tychach. Również oprogramowanie dla SKD 2 powstawało przy udziale specjalistów z ZEG-u [2]. Sytuacja ruchowa prezentowana była na panoramicznym planie świetlnym z wyświetlacząmi numerów pociągów. Plan ten nazwany był tablicą synoptyczną lub pociągoskopem centralnym [15], w odróżnieniu od pociągoskopu dyżurnego ruchu zainstalowanego w stacyjnym terminalu. System ten, chociaż dawał pewną informację dyżurnemu ruchu był jednak przeznaczony dla potrzeb dyspozytora odcinkowego.
Wraz ze zmianą technologii i dalszymi doświadczeniami z eksploatowanymi już systemami powstała kolejna wersja systemu dyspozytorskiego. Był to Wielokomputerowy System Kierowania Ruchem
(WSKR). Jego pilotowa instalacja to linia magistralna Kraków – Medyka. W ramach tego systemu powstała wersja zdalnego sterowania WSKR-ZS (system hybrydowy). Centrum dyspozytorskie WSKR współpracuje z terminalami zainstalowanymi na stacjach (podsystem informacji o pociągu – PIP). Podstawowymi urządzeniami przekazywania informacji dla dyspozytora lub dyżurnego ruchu są monitory ekranowe.
W systemie PIP stanowisko dyżurnego ruchu obejmuje zestaw monitorów i klawiaturę. Na monitorze pokazana jest sytuacja ruchowa na stacji i przyległych szlakach. Dyżurny może zażądać wyświetlenia dziennika ruchu, który jest tworzony automatycznie (archiwizowany na poziomie Centrum), a także uzyskać inne informacje, np. o zbliżaniu się pociągu spoza stacji sąsiednich, rozkład jazdy i niektóre raporty. Informacje o ruchu pociągów mogą być wprowadzane do systemu półautomatycznie (PIP-PA), lub automatycznie (PIP-AW). W przypadku wersji PIP-PA nie ma sprzężenia z urządzeniami nastawczymi. Informacje do systemu wprowadza dyżurny ruchu ręcznie. W wersji PIP-AW jest realizowana automatyczna kontrola przejazdu i w jej wyniku odpowiednie telegramy generowane są automatycznie. Jeśli urządzenia PIP współpracują z urządzeniami zdalnego sterowania, instalowana jest wersja PIP-ZS. W takim przypadku wszelkie informacje o ruchu pociągów w okręgu zdalnego sterowania są pobierane automatycznie z urządzeń srk [1,3].
Kolejnym przykładem całkowicie skomputeryzowanych urządzeń zdalnego sterowania ruchem kolejowym jest system ILTOR-2 [4]. System kierowani i sterowania ruchem ILTOR-2 spełnia następujące funkcje [4]:
– kierowania ruchem (kr),
– zdalnego sterowania urządzeniami (zs),
– przekazywania informacji o pociągu (pip),
– automatyzacji powiadamiania dróżników (apd),
– sterowania miejscowego (sm),
– urządzeń należnościowych (uz).
Podsystem przekazywania informacji o pociągach (ILTOR-PIOP) wspomaga działania dyżurnych ruchu w zakresie prowadzenia ruchu, wykonywania dokumentów stacyjnych, komunikacji z dyspozytorem, komunikacji z dyżurnymi na sąsiednich posterunkach ruchu oraz komunikacji z dróżnikami.
Należy również wspomnieć o szeroko zakrojonych pracach nad stworzeniem Systemu Kierowania Przewozami i Zarządzania (SKPZ) [14]. System ten miał obejmować swoim zasięgiem całość działań związanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa PKP. Początki jego opracowywania to jeszcze czas przed restrukturyzacją PKP. Wśród jego modułów były planowane takie jak [14]:
- system kierowania praca stacji,
- śledzenie ruchu pociągów,
- tworzenie i aktualizacja rozkładu jazdy.
Spośród wymienionych aplikacja dotycząca rozkładu jazdy została zrealizowana i wdrożona. Pozostałe związane z kierowaniem ruchem pociągów nie zostały do końca wdrożone. Restrukturyzacja PKP wymusiła działania dopasowujące do realiów i tak zostały wdrożone i są dalej wdrażane systemy opisane w dalszej części artykułu.
5. Systemy komputerowe pracujące na stanowisku dyżurnego ruchu
Stanowisko dyżurnego ruchu charakteryzuje się dużą różnorodnością informacji do niego docierających. Informacje te dotyczą różnych zagadnień i docierają różnymi drogami. Podstawowym zagadnieniem na tym stanowisku jest kierowanie ruchem pociągów. Możemy wyróżnić następujące rodzaje dróg przekazywania informacji:
- systemy sterowania ruchem kolejowym wyposażone w urządzenia zobrazowania danych (najczęściej monitory ekranowe) i urządzenia oddziaływania (klawiatura, myszka, digitizer),
- systemy łączności przewodowej i radiowej (w zakresie łączności pomiędzy okręgami nastawczymi, dyżurnym i dyspozytorem, dyżurnym i drużynami pociągowymi),
- inne przetwarzanie informacji tekstowych w systemach sieci komputerowych.
5.1. Komputerowe wspomaganie w zakresie sterowania ruchem pociągów
Sterowanie ruchem pociągów może być realizowane przy pomocy stacyjnych urządzeń sterowania lokalnego, a także urządzeń sterowania zdalnego. Stacyjne urządzenia współpracują z urządzeniami liniowymi, tworząc system bezpiecznego kierowania ruchem kolejowym na danym obszarze. Komputerowe urządzenia stacyjne sterowania ruchem pociągów występują w dwu wersjach:
- przekaźnikowo – komputerowe tzw. hybrydowe (rys. 1 i 3),
- komputerowe (rys. 2 i 4).
Na rys. 1 i 2 pokazana jest ogólna zasada konstrukcji tychże urządzeń, natomiast rys. 3 przedstawia realizację konkretnego systemu OSA-H zainstalowanego na kilkunastu stacjach [11]. Rys. 4 przedstawia system zdalnego sterowania zainstalowany w okręgu stacji Żywiec z możliwością dalszej rozbudowy. Instalacja ta nosi obecnie nazwę systemu ILTOR-2 [4].
**Rys. 1. Schemat blokowy przekaźnikowych i komputerowo – przekaźnikowych systemów sterowania ruchem kolejowym**
*Źródło: opracowanie własne*
W skali całej sieci PKP udział poszczególnych rodzajów urządzeń sterowania na stacjach przedstawia się następująco (% z ogólnej liczby zwrotnic uzależnianych w przebiegach pociągowych): [12]:
- mechaniczne – kluczowe (10,94 %),
- mechaniczne scentralizowane (33,73 %),
- elektryczne suwakowe (7,15 %),
- przekaźnikowe (42,73 %),
- przekaźnikowo – komputerowe (2,26 %),
- komputerowe – (3,19 %).
**Rys. 2. Schemat blokowy komputerowych systemów sterowania ruchem kolejowym**
*Źródło: opracowanie własne*
Sposób obsługi przez dyżurnego ruchu urządzeń przekaźnikowo-komputerowych i komputerowych niewiele się różni. Są to urządzenia w wysokim stopniu zcentralizowane o jednym okręgu nastawczym, w związku z czym nie wymagają blokady stacyjnej. Różnice w obsłudze dotyczą zakresu informacji przekazywanych i różnorodności funkcji realizowanych w systemie. Komputerowe systemy sterowania ruchem kolejowym zainstalowane są w 68 okręgach nastawczych,
sterując 1 577 zwrotnicami i 1 827 sygnalizatorami. Urządzenia zdalnego sterowania obejmują 642,1 km linii kolejowych i 55 stacji, na których bezpieczne kursowanie pociągów nadzoruje 15 centrów zdalnego sterowania ruchem [12].
Z punktu widzenia obciążenia praca stanowiska dyżurnego ruchu istotne jest, czy wymienione urządzenia generują automatycznie dokumentację związaną z prowadzeniem ruchu pociągów np. dziennik ruchu czy też nie.
Komputerowe systemy sterowania ruchem są bardziej podatne na tworzenie systemów zdalnego sterowania. Przykładem jest chociażby system zainstalowany na stacji Żywiec (rys. 4) obecnie rozbudowywany o dalsze posterunki ruchu zdalnego sterowania.
**Rys. 3. Schemat blokowy przekaźnikowo – komputerowego systemu OSA-H**
Źródło: Matuszewski K., Zimny P. - „Oszczędnościowy system automatyki sterowania ruchem kolejowym OSA” - Kolejowe Zakłady Automatyki, Kraków, czerwiec 1994
Rys. 4. Schemat blokowy systemu SIMIS-W zainstalowanego na stacji Żywiec
Źródło: opracowanie własne na podstawie[13] – rysunek i objaśnienia zostały przetworzone ze względu na rosyjską wersję językową zamieszczoną na podanej stronie internetowej
Legenda:
– OSA-H3 – stanowisko dyżurnego ruchu stosowane w hybrydowych urządzeniach OSA instalowanych na sieci PKP,
– Service – dodatkowe stanowisko diagnostyczne,
– ILTIS – stanowisko dyżurnego ruchu w systemie SIMIS – W,
– ICC – komputer realizujący funkcje sterowania obszarowego,
– BUS-Z – urządzenie sterowania magistralą IL,
– ACC – komputer zależnościowy dla danego obszaru,
– AzSM, AzS 350 – sterowniki dla obwodów torowych z licznikami osi,
– SOT – aparatura dla tradycyjnych obwodów torowych bezzałączowych SOT,
– Eap – półsamoczynna blokada liniowa Eap.
5.2. Komputerowe wspomaganie w zakresie łączności
W transporcie kolejowym do bezpośredniego kierowania ruchem pociągów używana jest tak zwana łączność ruchowa, która jest stosowana wyłącznie do prowadzenia ruchu pociągów.
Łączność ruchową dzieli się na [10]:
– telefoniczną łączność zapowiadałową,
– telefoniczną łączność strażnicową,
– telefoniczną łączność stacyjną,
– telefoniczną łączność wypadkową,
– telefoniczną łączność selektorową,
– radiotelefoniczną łączność pociągową.
Łączność zapowiadawczą zalicza się do najważniejszych łączności na sieci PKP, od niej bowiem zależy bezpieczny ruch pociągów. W razie wystąpienia awarii w liniach telekomunikacyjnych łączność ta jest uruchamiana jako pierwsza. Łączność zapowiadawcza służy do porozumiewania się dwóch dyżurnych ruchu z sąsiednich posterunków zapowiadawczych. Dzięki niej jest możliwe wyprawianie pociągów na szlak położony między tymi posterunkami. W łącze zapowiadawcze nie wolno włączać dodatkowych aparatów telefonicznych, z wyjątkiem aparatów przeznaczonych dla posterunków odstępowych znajdujących się na danym szlaku kolejowym.
Łączność strażnicowa umożliwia porozumiewanie się dyżurnych ruchu dwóch sąsiednich posterunków zapowiadawczych z dróżnikami przejazdowymi wówczas, gdy między tymi posterunkami występuje obsługiwane skrzyżowanie dróg publicznych z linią kolejową w jednym poziomie.
Łączność stacyjna umożliwia pracownikom posterunków ruchu znajdujących się w obrębie stacji kolejowej natychmiastową wymianę informacji. Użytkownikami tej łączności są dyżurni ruchu (dysponujący, peronowy, manewrowy) nastawniczy, zwrotniczy, pracownicy lokomotywowni oraz inni abonenci uczestniczący w organizowaniu ruchu kolejowego na stacji kolejowej.
Łączność wypadkowa służy do nawiązania łączności między pociągiem zatrzymanym na szlaku, miejscem wypadku lub miejscem pracy na szlaku a dyżurnymi ruchu sąsiednich stacji. W obecnym czasie duży rozwój łączności radiowej i komórkowej powoduje rezygnację z utrzymywania łączności wypadkowej, co prowadzi do całkowitego wycofania się z używania tej łączności.
Telefoniczna łączność selektorowa służy do porozumiewania się dyspozytora odcinkowego z dyżurnymi ruchu posterunków zapowiadawczych znajdujących się na danym odcinku linii kolejowej. Oprócz wywołań indywidualnych dyspozytor ma możliwość wywołania grupowego lub zbiorczego.
Radiotelefoniczna łączność pociągowa umożliwia porozumiewanie się dyżurnych ruchu z maszynistami oraz maszynistów dwóch pociągów za pomocą radiotelefonów zamontowanych na posterunkach zapowiadawczych i na lokomotywach [10].
Wszystkie wymienione funkcje podsystemów łączności mogą być obecnie realizowane w technologii cyfrowej. Przykładem może być chociażby system łączności dyspozytorskiej SLK produkowany przez KZŁ w Bydgoszczy. System Łączności Dyspozytorskiej - SLK ma wszelkie cechy by stać się podstawowym systemem telekomunikacyjnym użytkowym przez PKP, a proponowane przez niego usługi i możliwości czynią go konkurencyjnym w stosunku do podobnych systemów krajowych oraz zagranicznych [9].
Centrale tworzące sieć łączności systemu SLK zapewniają komunikację pomiędzy dyżurnymi ruchu lub uprawnionymi osobami nadzorującymi ruch kolejowy a wszystkimi posterunkami znajdującymi się w obrębie danej stacji kolejowej, sąsiednimi i oddalonymi stacjami, dyspozytorem odcinkowym oraz posterunkami rozmieszczonymi wzdłuż szlaku kolejowego, jak również umożliwia transmisję danych niezbędnych dla sterowania, utrzymania, eksploatacji, zapewnienia bezpieczeństwa oraz administrowania ruchem kolejowym. Centrale systemu SLK są połączone ze sobą za pomocą traktów PCM.
Każda z central obsługuje [9]:
- łącza informacyjno-rozgłoszeniowe,
- łącza selektorowe,
- łącza stacyjno-ruchowe,
- łącza strażnicowe,
- łącza wypadkowe,
- łącza zapowiadawcze,
- łącza podsieci ogólnoeksploatacyjnej,
- łącza radiowe,
- łącza transmisji szeregowej RS 232,
- łącza transmisji danych (KOLPAK).
Centrala jest urządzeniem nieobsługiwany. Może być instalowana w dowolnym pomieszczeniu bez konieczności zapewnienia specjalnych warunków klimatycznych. Jest również urządzeniem programowanym. Wybór funkcji i sterowanie odbywa się przy pomocy odpowiedniego oprogramowania zainstalowanego na stanowisku komputerowym.
Każda centrala systemu SLK jest wyposażona w stanowiska dyspozytorskie dyżurnego ruchu, który może komunikować się z wszystkimi użytkownikami dołączonymi do danego węzła oraz z wybranymi abonentami dołączonymi do innych central pracujących w sieci telekomunikacyjnej. Operator ma możliwość nawiązania łączności z 1000 użytkowników systemu. Może prowadzić równocześnie dwie niezależne rozmowy za pośrednictwem aparatów telefonicznych lub też wolnostojącego mikrofonu oraz urządzenia głosnomówiącego. Istnieje możliwość rejestracji rozmów, katalogowania ich z podaniem czasu rozpoczęcia rozmowy, jej zakończenia oraz numeru abonenta.
Centrala może być opcjonalnie wyposażona w rejestrator rozmów, który jest przeznaczony do nagrywania seansów łączności użytkowników centrali SLK. Może on równocześnie rejestrować rozmowy na 16 ścieżkach z zapamiętaniem dnia, godziny i ścieżki trwałego dysku, na której są one zapisywane. Rejestrator może być wyposażony w dodatkowy moduł adaptacyjny umożliwiający rejestrację sygnałów analogowych otrzymywanych z innych źródeł [9].
5.3. Komputerowe wspomaganie w zakresie przetwarzania danych
Podstawowym produktem PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. jest rozkład jazdy ułożony na zamówienie przewoźnika kolejowego. Trasy zawarte w rozkładzie jazdy wynikają z[12]:
- rocznego rozkładu jazdy – przygotowywanego na podstawie wniosków przewoźników i aktualizowanego w ustalonych terminach,
- indywidualnego rozkładu jazdy – opracowywanego na podstawie wniosku przewoźnika o przydzielenie trasy pociągu, w związku z nieoczekiwana zmianą popytu na usługi przewozowe, niemożliwą do przewidzenia w okresie składania wniosków do rozkładu rocznego,
- tras katalogowych zgodnie z parametrami przyjętymi przez zarządce infrastruktury kolejowej i podanymi do publicznej wiadomości.
Wszystkie planowane przejazdy pociągów zawarte są w Systemie Ewidencji Pracy Eksplotacyjnej (SEPE). System SEPE pozwala na realizację rozkładu jazdy na liniach kolejowych zarządzanych przez PKP PLK S.A., wprowadzanych do systemu przez dyspozytorów liniovych na stanowiskach znajdujących się w ekspozyturach kierowania ruchem kolejowym. Sporządza on również wykres rzeczywisty biegu pociągów, które mają w systemie założony szczegółowy rozkład jazdy (tj. kwalifikowanych pasażerskich i towarowych). Zbieranie danych do systemu SEPE przez dyspozytorów, dokonywane jest przy pomocy dyżurnych ruchu (zapisy w dzienniku ruchu) oraz automatyczne pozyskiwanie do systemu danych dotyczących realizacji rozkładu jazdy z urządzeń przytorowych oraz z funkcjonujących na niektórych liniach informatycznych systemów sterowania ruchem kolejowym oraz odbiorników GPS. Dzięki bieżącemu zbieraniu informacji przez dyspozytorów realizacji rozkładu jazdy pociągów i wykonanej pracy eksploatacyjnej, a także przyczyn opóźnień pociągów kwalifikowanych oraz wydarzeń zaistniałych na sieci linii kolejowych, można sporządzać statystyki i analizy z pracy eksploatacyjnej (liczba uruchomionych pociągów, punktualności kursowania pociągów, ilość przejechanych pociągo-kilometrów) i przyglądać się im pod różnym kątem: daty kursowania, przewoźnika, stacji, itp. [7].
System SEPE jest aplikacją obsługiwana przez pracowników szczebla dyspozytorskiego. Dla zagwarantowania dyżurnym ruchu pełnej i aktualnej informacji na temat planowanych przejazdów pociągów w drugiej połowie 2008r. opracowano System Wspomagania Dyżurnego Ruchu (SWDR). System ten umożliwia podgląd danych umieszczonych w bazie danych SEPE (tj. rozkładu jazdy, planowanych przebiegów pociągowych, kodów opóźnień pociągów, planowanych przewozów towarów niebezpiecznych oraz z przekroczoną skrajnią). Aplikacja pozwala również na dostęp do SRJP (Służbowego Rozkładu Jazdy Pociągów) i na bieżąco sprawdzić zmiany w rozkładzie jazdy bez konieczności „wertowania” kilkudziesięciu telegramów na zmianę czasu kursowania pociągów. Można również zobaczyć dopuszczalny ciężar brutto pociągu, maksymalną dopuszczalną długość czy lokomotywę, na którą pociąg został zaplanowany[7]. Po pełnym wdrożeniu SWDR na wszystkich posterunkach dyżurnych ruchu, wszelkie informacje związane z planowaniem, zarządzaniem, przejazdem i dokumentowaniem przejazdu pociągów, będą zawarte w Systemie. Dodatkowa korespondencja w postaci telegraficznego zarządzania indywidualnych rozkładów jazdy, przejazdów w trasach katalogowych, przesyłek nadzwyczajnych i niebezpiecznych będzie zbędna. Ponadto wdrożenie Systemu przyniesie uszczelnienie procesu dokumentowania pracy eksploatacyjnej, poprzez zweryfikowanie przez dyżurnego ruchu, czy pociąg, który został przez niego uruchomiony, jest wprowadzony do Systemu [12].
Celem dalszego eliminowania ręcznego sporządzania dokumentów na stanowisku dyżurnego ruchu rozpoczęto wdrażanie Systemu Elektronicznej Rejestracji i Wydawania Ostrzeżeń Doraźnych (SERWO). Zadaniem Systemu jest:
– prowadzenie książki ostrzeżeń doraźnych (R-189), jak również drukowanie rozkazów pisemnych (R-307, R-305, R-315) – rys. 5,
– ułatwienie pracy dyżurnych ruchu, wyeliminowanie powielania błędów, rozwiązanie problemów sprzętowych i systemowych, występujących obecnie podczas eksploatacji Systemu ROZKAZ.
**Rys. 5. Wydruk rozkazu szczegółowego z programu SERWO**
*Źródło: [7]*
Również uruchomienie na każdym posterunku dyżurnego ruchu poczty elektronicznej i komunikatora znakomicie uproszczy przesyłanie telegramów związanych z prowadzeniem ruchu pociągów i komunikowanie się poprzez krótkie informacje tekstowe z innymi pracownikami w pionie inżynierii ruchu. Opracowanie i wdrożenie zasad tworzenia pocztowych adresów elektronicznych dla posterunków ruchu ułatwi przesyłanie i archiwizowanie informacji tekstowych.
6. Zakończenie
Cechą infrastruktury kolejowej jest jej długowieczność, a co za tym idzie różne jest wyposażenie techniczne jej elementów. W zależności od zaawansowania technologicznego różnie wygląda praca dyżurnego ruchu na różnych stacjach. I o ile nie zmieniają się obowiązki w zakresie prowadzenia ruchu pociągów, o tyle różnie wygląda sposób wykonywania tych obowiązków. Istnieją stacje, na których dyżurny osobistę wychodzi w teren, gdzie ręcznie układa drogę przebiegu, którą zabezpieczają urządzenia kluczowe i tuż obok stacje zdalnie sterowane urządzeniami najnowszej generacji. Pozostawienie stacji z urządzeniami sterowania ruchem kolejowym przestarzałymi technologicznie (kluczowymi itp.) wymusza zatrudnienie dużej liczby personelu do obsługi tych urządzeń. Zatrudnienie pracowników wymusza wzrost kosztów, stąd muszą być poczynione inwestycje, które zmodernizują Polskie Koleje.
Prowadzenie ruchu obejmuje: realizację rozkładu jazdy, regulowanie następstwa pociągów, zapowiadanie pociągów, przygotowywanie dróg przebiegu, organizowanie i realizowanie pracy manewrowej, powiadamianie drużyn pociągowych o warunkach ruchu, powiadamianie dróżników przejazdowych, informowanie podróżnych, obserwację pociągów. Prowadzenie ruchu ściśle wiąże się z kierowaniem ruchem rozumianym jako kontrola i nadzór ruchu oraz minimalizacja zakłóceń ruchowych, realizowanymi przez dyżurnego ruchu. Duża część tych czynności może być wykonywana automatycznie. Szczególną rolę mogą tu odegrać komputerowe urządzenia zdalnego sterowania ruchem i urządzenia do przekazywania informacji o pociągu. Komputeryzacja czynności związanych z prowadzeniem ruchu pociągów umożliwia ograniczenia w zatrudnieniu, likwidację części posterunków dyżurnych ruchu i nastawniczych. Likwidacja zbędnych stanowisk powoduje zmniejszenie kosztów.
Wiele stacji dzisiaj posiada infrastrukturę dojazdową do bocznic, które dawnie przestały funkcjonować i do tego układy torowe znacznie przewyższające obecne potrzeby. Zatrudnieni są tam pracownicy pozostający w gotowości, na wypadek gdyby zaszła potrzeba obsłużenia rzeczonej bocznic. Dla przykładu stacja Olkusz w roku 2008 dwa razy podstawiała wagony na tory ogólne. Na stacji zatrudnionych jest pięciu dyżurnych ruchu, pięciu nastawniczych i pięciu dróżników
przejazdowych dla utrzymania ciągłości ruchu. Do tego na przyległych szlakach są jeszcze dwie strażnice, a więc dziesięciu pracowników. Długości szlaków na linii 062 wskazywałyby na możliwość całkowitej likwidacji powyższej stacji (pozostawiając przystanek osobowy) bez szkody dla przepustowości linii.
Łącznie na przykładzie Sekcji Eksploatacji Bukowno, gdzie obecnie jest jedenaście nastawni dysponujących, jeden posterunek odstępowy, cztery nastawnie wykonawcze, trzy posterunki skp i trzy stanowiska zwoźniczych usytuowane przy dyżurnych ruchu, po modernizacji zakładającej pozostawienie co piątej stacji, a biorąc pod uwagę uwarunkowania miejscowe pozostawiając trzy stacje centralnego sterowania, likwidacji mogłoby ulec: osiem nastawni dysponujących, jeden post. odstępowy, cztery nastawnie wykonawcze i trzy posterunki skp. Wskaźnik zatrudnienia na posterunkach ruchu ciągłego wynosi 5,1. Łącznie 5,1 pomnożone przez 16 posterunków daje 81,6, a więc możliwość redukcji zatrudnienia w pionie inżynierii ruchu przynajmniej 81 ze 112 etatów [7].
Faktem jest, że proces komputeryzacji stanowisk pracy daje w efekcie mniejsze zatrudnienie. Zmienia się również charakter pracy, praca fizyczna ustępuje miejsca pracy bardziej wyrafinowanej intelektualnie. Stanowi to również wyzwanie dla samych dyżurnych ruchu, zwiększając atrakcyjność pracy na tym stanowisku.
**Bibliografia**
1. Dąbrowa-Bajon M.: *Podstawy sterowania ruchem kolejowym – funkcje, wymagania, zarys techniki*, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2002.
2. http://itpedia.pl/index.php/Na_ziemi_i_pod_ziemi %C4 %85 – IT pedia – Śląsk komputerem sterowany.
3. http://www.kontrakt-bhp.com.pl/paul/kolej/srk_pip.php – strona o systemach sterowania ruchem kolejowym.
4. http://www.rynek-kolejowy.pl/iltor_rynek_dodatek.pdf; - opis systemu ILTOR-2, instalacja na stacji Żywiec.
5. *Instrukcja Ie-13 (E-25) – o zasadach wykonywania obsługi technicznej urządzeń telekomunikacji kolejowej*, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Warszawa 2004.
6. *Instrukcja Ir-1 (R-1) – o prowadzeniu ruchu pociągów*, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Warszawa 2007.
7. Kaleta B.: *Komputerowe wspomaganie pracy dyżurnego ruchu pociągów*, praca dyplomowa w Instytucie Zarządzania w Budownictwie i Transportie Politechniki Krakowskiej, praca niepublikowana, Kraków 2009.
8. Koźlak A.: *Ekonomika transportu - teoria i praktyka gospodarcza*, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2007.
9. Kwapiń Ł.: *Rozwój podsistemów łączności warunkiem wzrostu jakości usług w transporcie kolejowym*, praca dyplomowa w Instytucie Zarządzania w Budownictwie i Transportie Politechniki Krakowskiej, praca niepublikowana, Kraków 2006.
10. Machłowski J.: *Zarys telekomunikacji kolejowej*, WKiŁ, Warszawa 1992.
11. Matuszewski K., Zimny P.: *Oszczędnościowy system automatyki sterowania ruchem kolejowym OSA-H*, Kolejowe Zakłady Automatyki, Kraków, czerwiec 1994.
12. *Roczny raport 2008 – PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.*, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Warszawa 2009.
13. Schubath S., Grotheer. U.: *Mikroprocesorowa nastawnica SIMIS-W w Polsce*, Signal und Draht, nr. 2002/6 – www.css-mps.ru/zdm/11-2002/02216.htm# (w rosyjskiej wersji językowej).
14. *Systemy informatyczne opracowywane i wdrażane przez Centrum Informatyki Kolejnictwa*, Centrum Informatyki Kolejnictwa, Warszawa 1999.
15. *Transport szynowy – statystyki i analizy*, nr 3 (8)/2009.
16. *Transport – wyniki działalności w 2008r.*, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2009.
**COMPUTER AIDED TRAIN TRAFFIC MANAGEMENT**
**Summary**
The wide application of computer systems changes the character of work at every position. This problem with reference to the position of traffic controller, who cooperating with dispatcher runs the process of train traffic management, has been presented in the paper. The equipment of train traffic controller position in adequate software of terminals allows for not only the access to
the necessary information but for the information exchange with other positions taking part in train traffic management as well. The other problems concern the computer aided rail traffic control systems and the digital communication systems. These systems provide the position of train controller as well. The computerisation of train traffic management process is a multithreaded problem and it is very important from the train traffic safety point of view.
**Keywords:** computer systems, train traffic management, dispatcher, traffic controller
---
**COMPUTERGESTÜTZTE LEITUNG DES EISENBAHNVERKEHRS**
**Zusammenfassung**
Eine breite Anwendung von Computersystemen beeinflusst den Arbeitscharakter an den einzelnen Arbeitsplätzen. Dieses Problem wurde in dem Beitrag in Bezug auf den Arbeitsplatz eines Fahrdienstleiters dargestellt, der in Zusammenarbeit mit dem Dispatcher den Zugverkehr leitet. Ausstattung der Fahrdienstleiterarbeitsplätze mit entsprechend programmierten Netzterminalen ermöglicht den Zugang zu notwendigen Informationen und Austausch dieser Informationen mit anderen mit dem Zugverkehr verbundenen Arbeitsplätzen. Andere erörterte Probleme sind Computersysteme für Zugverkehrsteuerung und Digitalsysteme für den drahtgebunden und drahtlosen Fernmeldeverkehr. Auch diese Systeme gehören zur Ausstattung eines Fahrdienstleiterarbeitsplatzes. Einbindung der Computer in den Prozess der Zugverkehrsleitung ist somit ein vielseitiges und in Hinsicht auf Zugverkehrssicherheit wichtiges Problem.
**Schlüsselworte:** Computersysteme, Leitung des Eisenbahnverkehrs, Fahrdienstleiterarbeitsplatz, Dispatcherarbeitsplatz.
NOWA GENERACJA ŁOŻYSK MOSTOWYCH
ZE STOPU ALUMINIUM I MAGNEZU
Streszczenie
W artykule przedstawiono nową generację łożysk mostowych ze stopu aluminium i magnezu (AlMg4.5). Przybliżono zalety przedstawionych łożysk i ich wyższość nad dotychczas produkowanymi. Pokazano, że w związku na obłazymie możliwości eksploatacyjne, łożyska soczewkowe mają dużą przydatność, szczególnie w mostach kolejowych.
Słowa kluczowe: łożysko kołyskowe, łożysko soczewkowe
1. Wprowadzenie
"Prawie 90% wszystkich łożysk typu garnkowego po wykonaniu zbyt dużego obrotu ulega zniszczeniu. W skrajnym przypadku następuje blokada przemieszczeń i obrotu"
dr inż. A. Niemierko
To stwierdzenie wybitnego znawcy w dziedzinie budowy i eksploatacji łożysk mostowych pozwala na wysnucie jednoznacznego wniosku - skonstruowanie poprawnie działającego łożyska jest konieczne dla właściwej eksploatacji mostów. Pomijając wysokie koszty wymiany uszkodzonych łożysk z obiektu mostowego, powstaje dylemat, czym je zastąpić? Łożyska typu garnkowego mają więcej wad niż zalet. Ich największym mankamentem jest zjawisko kontaktu metal – metal
1 inż., ALTA Sp. z o.o.
w czasie przenoszenia obciążeń poprzecznych ustroju nośnego, gdy wewnętrzna część cylindra styka się z zewnętrzną częścią tłoka (rys. 1). Dodatkowym problemem jest starzenie się elastomeru.
2. Jak powstało łożysko?
Przystępując do prac projektowych nad łożyskiem, które nie powie-
łałoby błędów swoich poprzedników i było niezniszczalne, miano na
uwadze następujące parametry techniczne i eksploatacyjne:
- wyeliminowanie zjawisk korozji,
- wyraźne zwiększenie kąta obrotu,
- usunięcie występowania kontaktu metal – metal,
- dokładność wykonania elementów łożyska,
- brak połączeń spawanych.
W celu wyeliminowania zjawiska korozji do wykonania wszystkich
elementów łożyska zastosowano stop aluminium i magnezu AlMg4.5.
Jest to stop odporny na najtrudniejsze warunki atmosferyczne (dzie-
lanie wody morskiej). Dodatkowo wszystkie elementy składowe łoży-
ska są anodowane, antykorozyjnie, a soczewki czy kołyski są anodo-
wane utwardzająco do około 34 HRC.
Wyzwaniem było zapewnienie dużego kąta obrotu łożyska, gdyż do-
tychczasowe łożyska garnkowe czy też soczewkowe (w całości ze stali
węglowej) nie przekraczały kąta 0,01 rad (0,57°). Należało znaleźć taki
"węzeł" kinematyczny, który pozwala łożysku wykonać obrót znacznie
większy (do 0,1 rad). Co prawda tak duży kąt nie jest potrzebny, sta-
nowi jednak wyznacznik możliwości eksploatacyjnych. Problem został
rozwiązyany, co było równoznaczne z wynalezieniem zupełnie nowatorskiej zasady działania nowych łożysk.
3. Rzuty aksonometryczne łożyska kołyskowego
Rys. 2. Łożysko kołyskowe stałe
Rys. 3. Łożysko kołyskowe jednokierunkowo przesuwne
4. Rzuty aksonometryczne łożyska soczewkowego
Rys. 4. Łożysko soczewkowe stałe
Rys. 5. Łożysko soczewkowe jednokierunkowo przesuwne
a)
b)
Rys. 6. Łożyska mostowe kołyskowe
Jak widać na rys. 6a, kołyska oddzielona jest od płyty górnej i dolnej wykładziną z PTFE. Tym sposobem usunięto problem kontaktu metal – metal. Rys. 6b obrazuje możliwości łożyska w uzyskaniu dużego kąta obrotu. Jak już wspomniano, tak duży kąt nie jest potrzebny dla prawidłowej pracy (wystarczy 0,01 rad).
Jednak w praktyce okazuje się, że warto mieć „zapas” możliwości obrotu z wielu powodów:
- ustrój nośny może być wstępnie ugięty z różnych przyczyn,
- rektyfikacja łożyska wykonana niedbale,
- naruszenie ustawionego łożyska podczas transportu,
- nieprzewidziane zmiany obciążeń mostu spowodowane złym użytkowaniem.
Wynika z tego jeden wniosek: wszystkie te przypadki można pominać wiedząc, że łożysko nawet po przekroczeniu kąta 0,01 rad ma jeszcze zapas obrotu. Problem zatarcia lub blokady nie występuje przy stosowaniu tego rodzaju łożysk.
Bardzo istotnym problemem okazała się dokładność wykonania poszczególnych elementów łożyska. Powierzchnie wykonujące obrót względem siebie powinny być odwzorowane (promień kołyski pomniejszony o grubość wykładziny z PTFE w stosunku do promienia gniazda). Wykonanie tych cylindrycznych płaszczyzn jest bardzo proste (wykorzystując niezbyt skomplikowane oprzyrządowanie będące tajemnicą wynalazcy). Dokładność wykonania tych płaszczyzn sprawdza się za pomocą suwmiarki podczas obróbki. Po wytoczeniu i zdjęciu z oprzyrządowania, sprawdzenie poprawności wykonania jest niemożliwe.
5. Przykłady gotowego łożyska kołyskowego
Fot. 1. Łożysko kołyskowe jednokierunkowo przesuwne
6. Łożyska mostowe soczewkowe (w całości ze stopu aluminium i magnezu)
Łożyska soczewkowe wykonane całkowicie ze stali mają wiele wad technologicznych:
– zła jakość wykonywanych soczewek,
– korodowanie powłoki chromowanej,
– korozja płyt górnej i dolnej w miejscu styku podczas przenoszenia sił poziomych.
Wykonanie soczewek wbrew pozorom nie jest trudne, mając do dyspozycji specjalne oprzyrządowanie. Powtarzalność wykonania tych soczewek jest nieograniczona, gdyż raz ustawiony przyrząd pomaga wykonać powierzchnię sferyczną z założoną tolerancją. Gniazdo soczewki też wymaga specjalnego oprzyrządowania z możliwością ustalania zadanego promienia powierzchni sferycznej.
7. Kształty soczewek przy błędnym ustawieniu oprzyrządowania
Rys. 7. Kształty soczewek przy błędnym ustawieniu przyrządu
Łożyska soczewkowe są szczególnie przydatne dla mostów kolejowych, gdyż można je projektować na żądane wartości siły poziomej niezależnie od siły pionowej. Do tej pory stosunek siły pionowej $V$ do siły poziomej $H$ był jak $10/1$, czyli w przypadku obciążenia łóżyska siłą $V=10$ MN, siła poprzeczna $H = 1$ MN. Okazuje się, że na mostach kolejowych relacje między siłami $V / H$ są zupełnie odmienne niż w mostach drogowych. Poniżej (rys. 8) pokazano rozwiązanie tego zagadnienia.
Wymiar (a) zależy od żądanej siły poziomej $H$. Należy sprawdzić, czy pole przekroju [a x A] jest wystarczające by przenieść naprężenia ścinające [kś] dla stopu aluminium i magnezu. W łóżysku soczewkowym co prawda występuje kontakt metal - metal, lecz stykają się w nim dwa płaskowniki z mosiądzu aluminiowego. Na podstawie wzorów Hertza na docisk można sprawdzić naprężenia w miejscu styku,
które nie przekraczają dopuszczalnej wartości 1280 Mpa. W przypadku stosunku $V / H = 10/2$ wartość naprężeń rzeczywistych wynosi około 780 Mpa.
Rys. 8. Rozwiązanie łożyska soczewkowego z zastosowaniem płaskowników z mosiądzu aluminiowego
8. Przykłady złożonego łożyska soczewkowego
Fot. 3. Łożysko soczewkowe stałe
9. Podsumowanie
Łożyska nowej generacji nie powielają błędów konstrukcyjnych dotychczas produkowanych łożysk, dlatego ze względów ekonomicznych powinny być stosowane bez zastrzeżeń w mostach drogowych, a szczególnie w kolejowych, ze względu na ich niezwykle możliwości eksploatacyjne. Za zastosowaniem obu typów łożysk przemawia ich nowatorskie rozwiązania techniczne. Łożyska prawidłowo eksploatowane są niezniszczalne i trwałe.
NEW GENERATION OF BRIDGE BEARINGS
OF ALUMINIUM AND MAGNESIUM ALLOY
Summary
The new generation of bridge bearings of aluminium and magnesium alloy (AlMg4.5) has been presented in the paper. The advantages of bearings and their superiority to the bearings produced up to the present have been shown. The lenticular bearings have got significant applicability, particularly in rail bridges, because of their great exploitation possibilities.
Keywords: rocking bearing, lenticular bearing
NEUE GENERATION DER BRÜCKENLAGER
AUS DER LEGIERUNG VON ALUMINIUM
UND MAGNESIUM
Zusammenfassung
Im Aufsatz wird die neue Generation der Brückenlager aus der Legierung von Aluminium und Magnesium dargestellt. Es werden die Vorteile der dargestellten Lager und ihre Überlegenheit im Verhältnis zu den bisher produzierten Lagern näher gebracht. Es wird gezeigt, dass die Linsenlager, in Hinsicht auf die großen Nutzungsmöglichkeiten, die breite Brauchbarkeit, besonders in Bahnbücken, haben.
Schlüsselwörter: der Wiegelager, der Linsenlager.
Tomasz Kołakowski\textsuperscript{1}
Wojciech Lorenc\textsuperscript{2}
Günter Seidl\textsuperscript{3}
NOWOCZESNE KONSTRUKCJE ZESPOLONE
W MOSTACH KOLEJOWYCH
Streszczenie
W artykule przedstawiono nowoczesne konstrukcje stosowane w przęsłach mostów kolejowych oraz perspektywy ich rozwoju w najbliższej przyszłości. Przedstawiane konstrukcje oparte są na pomyśle stosowania do budowy przęseł przeciętych dwuteowników walcowanych. W ten sposób powstaje ekonomiczna i trwała konstrukcja będąca formą pośrednią pomiędzy konstrukcją z dźwigarów obetonowanych, a typowym przęstem zespolonym.
Słowa kluczowe: konstrukcje zespolone, innowacyjne zespolenie, mosty kolejowe, mosty zintegrowane
1. Wprowadzenie
Podstawą proponowanych rozwiązań jest nowy rodzaj zespolenia, ang. “composite dowels”, który umożliwia trwałe połączenie rozciętych połówek dwuteowników walcowanych z betonem w trwałą konstrukcję zespoloną (rys. 1). W połączeniu z technologią VFT już stosowaną w obiektach kolejowych (rys. 2), nowe rozwiązanie umożliwia budowanie trwałych i ekonomicznych obiektów mostowych.
\textsuperscript{1} mgr. inż., Europrojekt Gdańsk Sp. z o.o.
\textsuperscript{2} dr inż., Politechnika Wrocławska
\textsuperscript{3} dip.—Ing., SSF Ingenieure GmbH
Rys. 1. Idea zastosowania rozciętych dźwigarów walcowanych i technologii VFT zamiast klasycznych belek obetonowanych
Rys. 2. Rama zespolona o rozpiętości 42,65 m wybudowana w technologii VFT - most nad Teltowkanal w Berlinie w ciągu dwutorowej linii kolejowej.
2. Podstawy teoretyczne
Prace nad opracowaniem zasad projektowania nowego rodzaju połączenia ścinanego, były przedmiotem między innymi zakończonego w 2009 roku projektu międzynarodowego PreCo-Beam [2]. Stosowane obecnie do projektowania zasady wymiarowania betonu podał Seidl [3]. Bazują one na metodzie nośności granicznej, klasycznej mechanice konstrukcji i próbach ścinanych zgodnie z Eurokodem 4.
Stalowa część przeciętego środnika (kształt przecięcia zbliżony do klotoidy, tzw. CL) wymiarowana jest na podstawie podejścia zaproponowanego przez Lorenca z liniową aproksymacją rozwiązania dla pierwszej ćwiartki (rys. 4) w układzie bezwymiarowych nośności na ścinanie i rozciąganie środnika. Bazuje ona na wynikach badań (odczyty z tensometrów) i metodzie elementów skończonych. Zmęczenie stalowych łączników uwzględnia się rozpatrując naprężenie geometryczne odniesione do trwałości zmęczeniowej dla odpowiedniej krzywej S-N (krawędź przecięta palnikiem automatycznym). Uwzględnia się interakcję efektów w postaci naprężeń od globalnego zginania przekroju i ścinania podłużnego zespolenia.
Kluczową sprawą była technologia wytwarzania konstrukcji stalowej – należało otrzymać kształt o możliwie wysokiej nośności zmęczeniowej w sposób szybki i prosty. Technologia taka została opracowana w Polsce i obecnie jest podstawą wytwarzania przedmiotowych konstrukcji.
3. Badania ukierunkowane na zastosowanie w przęsłach kolejowych
Oprócz badań prowadzonych w ramach projektu PreCo-Beam [1] przeprowadzono w 2009 roku niezależne badania ukierunkowane na zastosowanie nowych konstrukcji do mostów kolejowych. Celem było ustalenie nośności pod obciążeniem cyklicznym. W obu przypadkach stosowano przekrój konstrukcji w skali naturalnej. Badania w Monachium (fot. 2) prowadzono pod obciążeniem powodującym skutki jak obciążenie normowe LM71 wg Eurokodu (odpowiednik dla klasy $k=+2$ według PN-85/S-10030) na obiekcie. Po 800 tysiącach cykli obciążenia nie zaobserwowano żadnych zmian w konstrukcji. Zmiana wartości naprężenia $\sigma_s$ zgodnie z koncepcją Lorenca wynosiła w najbardziej wytężonym łączniku 124 MPa i nie zaobserwowano widocznych efektów zmęczenia stali w połączeniu ścinanym. Celem badań było potwierdzenie przydatności konstrukcji do stosowania w kolejnictwie. Celem badań przeprowadzonych w ramach projektu M3M koordynowanego przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów było potwierdzenie nośności zespolenia pod pełnym obciążeniem obliczeniowym (w projektowanym równolegle obiekcie mostowym) i ocena trwałości pod dużym obciążeniem cyklicznym (ponad 2.5 razy większe ściananie łączników pod obciążeniem cyklicznym aniżeli w rzeczywistym obiekcie). Konstrukcja (fot. 3) wytrzymała takie obciążenie przyłożone 50 tysięcy razy. Badania potwierdzają wysoką trwałość łączników pod obciążeniem statycznym i przydatność do stosowania w mostach kolejowych.
Obecnie prowadzone są w Niemczech dalsze badania, które pozwolą na precyzyjne ustalenie trwałości zmęczeniowej nowego zespolenia.
**Fot. 2. Badania konstrukcji tymczasowego przęsła kolejowego w Monachium (2009)**
**Fot. 3. Badania konstrukcji belki zespolonej w Żmigrodzie (2009)**
4. **Most kolejowy nad Wierną Rzeką**
Pierwszy most kolejowy w nowej technologii został zaprojektowany w Polsce (Linia nr 61 Kielce – Fosowskie, km 23.0 + 93) jako rozwiązanie zamienne w stosunku do pierwotnego projektu klasycznego przęsła.
zespolonego i obecnie jest realizowany. Konstrukcję stanowią 4 przęsła swobodnie podparte (2 w każdym torze) o rozpiętości 16,5m. Przekrój poprzeczny przęsła pokazano na rys. 4. Zastosowano przecięte kształtowniki HE1000x438 ze stali S460ML oraz beton C50/60 w prefabrykatach i C40/50 w płycie monolitycznej - przęsła są budowane w technologii VFT (rys. 5). Konstrukcję nośną przęseł zaprojektowano bez żadnej śruby oraz spoiny, a proces jej wytwarzania przedstawiono w [4].
**Rozwiązanie dla mostów tymczasowych i konstrukcji odciągających**
Rozwiązanie przedstawiono na rys 6, 7 i 8, może być ono stosowane jako konstrukcja odciągająca, ale również jako trwała konstrukcja mostowa zarówno do torów w linii prostej jak i w łuku poziomym. Na obecnym etapie (przebadany prototyp konstrukcji) przyjmuje się nazywać ją konstrukcją dla obiektów tymczasowych, co nie wyklucza
stosowania jej w przyszłości jako normalnej konstrukcji przęsła mostu. Dzięki odpowiedniej sztywności możliwe jest zwiększenie dopuszczalnej prędkości na obiekcie (np. podczas przebudowy) w stosunku do stosowanych zazwyczaj 30 km/h. Badaniom pod obciążeniem cyklicznym (fot. 2) poddano dźwigar w skali naturalnej o rozpiętości 12 m.
Rys. 6. Rozwiązanie dla mostów tymczasowych
Rys. 7. Podstawowe elementy konstrukcji przęsła tymczasowego
Rys. 8. Przekrój poprzeczny dźwigara przęsła tymczasowego
5. Przejście pod torami
W konstrukcji przęseł zespołonych obiektu kolejowego zastosowano teowniki z wycięciami do wykonania przejścia pod wielotorową linią kolejową w Warszawie. Realizacja ta jest wynikiem współpracy w ramach projektu M3M koordynowanego przez IBDiM [1]. Odmienne do wcześniejszych przykładów zastosowano tutaj konstrukcję z blach spawanych jako alternatywne rozwiązanie belek stalowych (rys. 9, fot. 4). Obiekt nie był wznoszony w technologii VFT, lecz teowniki zostały podparte tymczasowo, następnie zostały ułożone blachy trapezowe i wykonana płyta betonowa na mokro. Wysokość konstrukcji wynosi 43 cm, rozpiętość teoretyczna wynosi 7,5 m.
Rys. 9. Przekrój poprzeczny i podłużny konstrukcji przejścia pod torami
Fot. 4. Widok ogólny od spodu konstrukcji podczas obciążenia próbnego i strefa podparcia w obrębie dylatacji podłużnej
Podczas obciążenie próbne ugięcie konstrukcji wynosiło jedynie około 0,3 mm.
6. Projekt wiaduktu kolejowego o konstrukcji ramowej
Rys. 10. Widok z boku/przekrój podłużny wiaduktu o konstrukcji ramowej
Rys. 11. Wiadukt o konstrukcji ramowej: przekrój poprzeczny wiaduktu z widokiem na filar i model konstrukcji pod wybranym przypadkiem obciążenia pionowego
Zaprojektowano układ pod dwa tory i przekrój poprzeczny o konstrukcji jak w przypadku obiektu nad Wierną Rzeką. Konstrukcję
stanowi rama o przęsłach 17 m oraz 10,5 m posadowiona na palach wierconych (rys. 10, 11). Konstrukcja jest w skosie - kąt skrzyżowania z osią drogi pod obiektem wynosi 81,79 stopni.
7. Perspektywy rozwoju
Obecnie realizowane projekty studialne obejmują przede wszystkim rozwiązania w postaci ram jedno i wieloprzęsłowych o zmiennej wysokości konstrukcyjnej dźwigara oraz o większych rozpiętościach przęseł, jako że konstrukcje ramowe są ekonomiczne i szczególnie przydatne dla mostów kolejowych gdzie występują duże siły poziome do przeniesienia na podpory.
8. Podsumowanie
Przedstawiane technologie wykorzystujące teowe przekroje stalowe z nowym połączeniem ścinanym pomiędzy stalą i betonem [4] są rozwiązaniem nowoczesnym i tańszym aniżeli konstrukcje z dźwigarów obetonowanych - stal konstrukcyjna w ścislanej części przekroju zespolonego jest po prostu niepotrzebna (jedynie montaż bez podpierania belek stalowych uzasadniałby jej użycie). Betonowanie bez podparcia w torze nie jest jednak często konieczne, a technologia VFT jest rozwiązaniem bardziej ekonomicznym. Zastosowanie przecietych belek walcowanych powoduje uzyskanie najwyższej możliwej kategorii zmęczeniowej w odniesieniu do pasa dolnego, tak jak w przypadku dźwigarów obetonowanych. W ten sposób możliwe jest zatem budowanie trwałych i ekonomicznych konstrukcji mostowych.
Literatura
1. Lorenc W., Kołakowski T., Kosecki W., Seidl G.: VFT-VIB® - prefabrykowane dźwigary zespolone z innowacyjnym połączeniem stali i betonu. Mosty w 3 Miesiące – konferencja towarzysząca targom AUTOSTRADA-POLSKA w Kielcach, IBDiM, Warszawa 2008.
2. PreCo-Beam: *Prefabricated enduring composite beams based on innovative shear transmission*. Research Fund for Coal and Steel, Contract N° RFSR-CT-2006-00030. 01/07/2006 – 30/06/2009.
3. Seidl G.: *Behaviour and load bearing capacity of composite dowels in steel-concrete composite girders*. Rozprawa doktorska. Instytut Budownictwa Politechniki Wrocławskiej 2009, Raport serii PRE nr 4/2009.
4. Seidl G., Lorenc W., Kołakowski T.: *Innovative composite bridges*. Zespolone konstrukcje mostowe. Kraków 2009.
**MODERN COMPOSITE STRUCTURES OF RAILWAY BRIDGES**
**Summary**
The modern constructional solutions of applied in railway bridges spans and perspectives for development of such solutions in nearest future have been presented in the paper. This construction is based on the idea to use rolled crossed double-tee bar for bridge span. This way it is made an economic and durable construction which is an intermediate form between construction of concrete girder and typical composite span.
**Key words:** composite structures, composite dowels, railway bridges, integral bridges
**MODERNE VERBUNDKONSTRUKTIONEN DER EISENBAHNBRÜCKEN**
**Zusammenfassung**
In dem Artikel wurden moderne, in den Eisenbahnbrückenfeldern verwendete Konstruktionslösungen dargestellt. Es wurde auch auf Entwicklungsperspektiven dieser Lösungen in der nächsten Zukunft hingewiesen. In den besprochenen Konstruktionen werden beim Errichten der Brückenfelder durchgeschnittene gewalzte I-Profile eingesetzt. Auf diese Weise entsteht eine wirtschaftliche und beständige Konstruktion, die eine Mittelform zwischen einer aus betonierten Trägern bestehenden Konstruktion und einem typischen Verbundbrückenfeld ist.
**Schlüsselworte:** Verbundkonstruktionen, innovative Verbundkonstruktion, Eisenbahnbrücken, integrierte Brücken
Krzysztof Kozioł\textsuperscript{1}
Krzysztof Stypuła\textsuperscript{2}
\textbf{POMIARY DRGAŃ I SYMULACJE KOMPUTEROWE W PROJEKTOWANIU WIBROIZOLACJI NAWIERZCHNI SZYNOVYCH}
\textbf{Streszczenie}
W artykule przedstawiono problematykę pomiarów w budynkach drgań generowanych przez transport szynowy oraz wymagania w zakresie akredytacji laboratoriów oferujących takie pomiary i wykonywanie ocen wpływu drgań na budynki i na ludzi przebywających w budynkach. Wskazano na rolę baz danych pomiarowych oraz symulacji komputerowych jako narzędzia do prognozowania wspomnianych wpływów oraz projektowania wibroizolacji nawierzchni szynowych. Zaprezentowano przykłady zastosowania symulacji komputerowych w projektowaniu wibroizolacji nawierzchni kolejowej w tunelu oraz nawierzchni tramwajowej na trasie W-Z w Warszawie (na ulicy i na Wiadukcie Pancera).
\textbf{Słowa kluczowe:} drgania budynków, drgania kolejowe, drgania tramwajowe, wibroizolacja.
\section*{1. Wprowadzenie}
Jedną z uciążliwości związanych z eksploatacją transportu szynowego są wibracje, czyli drgania mechaniczne. Czym są wibracje dla otaczającego środowiska? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w ustawie „Prawo ochrony środowiska” z dnia 27 kwietnia 2001(Dz.
\textsuperscript{1} dr inż., Politechnika Krakowska Instytut Mechaniki Budowli, 31-155 Kraków, ul. Warszawska 24, adiunkt, tel. 12 628 2340
\textsuperscript{2} dr hab. inż., prof. PK, Politechnika Krakowska Instytut Mechaniki Budowli, 31-155 Kraków, ul. Warszawska 24, Z-ca Dyrektora Instytutu, tel. 12 628 2394, adres e-mail: firstname.lastname@example.org
U. z 2001r. Nr 62, poz. 627). W art. 3 tej ustawy, stwierdzono m.in., że ilekroć w Ustawie jest mowa o:
- **zanieczyszczeniu** - rozumie się przez to **emisję**, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska (art. 3, pkt 49),
- **emisji** - rozumie się przez to wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi:
a) substancje,
b) energie, takie jak ciepło, hałas, **wibracje** lub **pole elektromagnetyczne** (art. 3, pkt 4).
Tak więc, w świetle wspomnianej Ustawy, drgania (wibracje) są emisją zanieczyszczeń do środowiska, czyli wszystkie wymagania odnoszące się do emisji zanieczyszczeń dotyczą także emisji drgań.
Warto w związku z tym przywołać dwa inne artykuły cytowanej Ustawy:
**Art. 137**
Przeciwdziałanie zanieczyszczeniom polega na zapobieganiu lub ograniczaniu wprowadzania do środowiska substancji lub energii oraz
**Art. 139**
Przestrzeganie wymagań ochrony środowiska związanych z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, lotnisk oraz portów zapewniają zarządzający tymi obiektami.
Z powyższych zapisów wynika, że zarządca infrastruktury transportu szynowego (linii kolejowej, tramwajowej, metra itp.) jest m.in. zobowiązany do zapobiegania emisji drgań lub jej ograniczania. Obowiązek ten regulowany jest także innymi przepisami (rodzina norm ISO 14000 dotyczących „zarządzania środowiskiem”, tzw. „środowiskowe” dyrektywy Unii Europejskiej etc.) i obejmuje sporządzanie ocen wpływu drgań na środowisko (na budynki i na ludzi w budynkach), wykonywanie prognoz tych wpływów, a także ich monitorowanie w postaci doraźnych (kontrolnych) pomiarów drgań lub rejestracji drgań prowadzonych w sposób ciągły.
Jak już wspomniano oddziaływania drgań na środowisko dotyczą głównie wpływu drgań na budynki oraz wpływu drgań na ludzi przebywających w budynkach, rzadziej wpływu na czułe na drgania urządzenia. Podstawę prawną wykonywania ocen tych wpływów stanowią dwie normy opracowane w Instytucie Mechaniki Budowli Politechniki Krakowskiej [3, 4]:
- PN-85/B-02170. Ocena szkodliwości drgań przekazywanych przez podłoże na budynki.
- PN-88/B-02171. Ocena wpływu drgań na ludzi w budynkach.
Określono w nich zasady, sposoby i kryteria wykonywania wspomnianych ocen.
2. Pomiary drgań w budynkach i wymagania dotyczące akredytacji laboratoriów w tym zakresie
Podstawą wykonywania wszelkich ocen i analiz wpływu drgań na budynki i na ludzi w nich przebywających są przeprowadzone odpowiednio pod tym kątem pomiary drgań. Również prognozy takich wpływów i oceny oddziaływań dynamicznych inwestycji na środowisko są uzależnione od wyników pomiarów drgań uzyskanych z pomiarów przeprowadzonych doraźnie w danym przypadku lub zgromadzonych w bazach danych pomiarowych. Tak więc, wyniki monitorowania wpływu drgań na środowisko, rezultaty wspomnianych wyżej ocen i analiz są w istotny sposób uzależnione od wiarygodności wyników uzyskiwanych z pomiarów drgań.
Uzyskanie wiarygodnych wyników pomiarów wymaga zastosowania specjalistycznej aparatury do pomiaru drgań budowli w zakresie niskich częstotliwości (od 1 do 100 Hz) o odpowiednio wysokiej czułości (w zależności od potrzeb: 10 V/g lub 1 V/g). Nie wystarcza, jak to się nierzaz zdarza, prosty przyrząd diagnostyczny (dozymetryczny), którego odczyt służy jedynie wstępnemu określeniu wysokości poziomu wpływu drgań na budynek lub na ludzi w budynku, lecz aparatura powinna umożliwiać rejestrację drgań, co pozwala na przeprowadzenie dalszych analiz dynamicznych konstrukcji budynku. Również wykonawcy takich pomiarów powinni posiadać specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w zakresie wykonywania pomiarów drgań w budynkach. Trzeba tu odnotować wyraźnie sformułowane w normie PN-85/
B-02170 zobowiązanie ujęte na początku tej normy w takich zdaniach: „Do wykorzystania normy, szczególnie w przypadku diagnostyki, potrzebne są pomiary drgań. Mogą je wykonywać jednostki naukowo-badawcze lub służby techniczne dysponujące sprzętem pomiarowym i obsługującą go ekipą specjalistów, w której skład powinien wchodzić inżynier budownictwa”. Z doświadczeń autorów wynika, że niejednokrotnie usługi obejmujące pomiary drgań w budynkach oferują specjaliści innych pokrewnych dziedzin (akustyki, geofizyki, górnictwa itd.), osoby nie dysponujące ani pełną wiedzą w dziedzinie dynamiki budowli, ani odpowiednio przystosowaną aparaturą. Powstaje zatem pytanie: jak ma się ustrzec zleceniodawca przed zleceniem opracowania ekspertyzy obejmującej pomiary drgań i oceny ich wpływu na budynki i ludzi w budynkach nieodpowiedniemu wykonawcy? Pytanie to jest szczególnie istotne, gdy praktycznie jedynym kryterium wyboru oferenta w postępowaniach przetargowych jest kryterium najniższej ceny. Co prawda jest jeszcze wymóg przedstawienia doświadczenia w zakresie objętym przetargiem ale nie jest on wystarczający w sytuacji, gdy zamawiający często udzielają wykonawcy rekomendacji praktycznie nie weryfikując takich specjalistycznych opracowań. Aby uniknąć, choć w części tego typu problemów, został wprowadzony system akredytacji laboratoriów, a w Ustawie „Prawo ochrony środowiska” ustawodawca wprowadził art. 147a, którego ustęp 1 brzmi:
1) Prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są obowiązani zapewnić wykonanie pomiarów wielkości emisji lub innych warunków korzystania ze środowiska przez:
- akredytowane laboratorium w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2004r. Nr 204, poz. 2087, z późn. zm.) lub
- laboratorium posiadające uprawnienia do badania właściwości fizykochemicznych, toksyczności i ekotoksyczności substancji i preparatów nadane w trybie ustawy z dnia 11 stycznia 2001r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84, z późn. zm.)
- w zakresie badań, do których wykonywania są obowiązani.
Należy zaznaczyć, że zgodnie z przywołana ustawą do instalacji i urządzeń zalicza się także budowle w tym drogi, linie kolejowe, linii tramwajowe, lotniska oraz porty.
Do tej pory, w praktyce, najczęściej zamawiający bał się umieszczania wymogu posiadania akredytacji przez wykonawcę w obawie przed
możliwość unieważnienia postępowania przetargowego. Tymczasem w świetle cytowanych wyżej zapisów ustawy zarządca infrastruktury kolejowej, czy tramwajowej ma nie tylko prawo, ale obowiązek domagać się od wykonawcy pomiarów drgań czy hałasu, posiadania akredytacji w zakresie badań objętych zamówieniem. W przypadku pomiarów drgań powinien to być zakres pomiarów drgań w budynkach (budowlach) zgodnie z normami PN-85/B-02170 i PN-88/B-02171, są też bowiem jednostki akredytowane w zakresie pomiarów drgań niezwiązanych z ochroną środowiska, np. dotyczących pomiarów drgań maszyn czy pomiarów drgań na stanowiskach pracy. Szczegółowy zakres akredytacji danej jednostki badawczej nie jest podawany na certyfikacie, lecz można go sprawdzić na stronie internetowej Polskiego Centrum Akredytacji: www.pca.gov.pl. Reasumując, zamawiający powinien wymagać od oferenta zarówno udokumentowanego doświadczenia jak i posiadania akredytacji w zakresie pomiarów drgań budowli (udokumentowanego kopią certyfikatu i wydrukiem zakresu akredytacji).
3. Symulacje komputerowe jako narzędzie prognozowania drgań i projektowania wibroizolacji nawierzchni szynowych
Oprócz badań kontrolnych aktualnego poziomu wpływu drgań na budynki lub ludzi w budynkach, dysponując wynikami pomiarów można wykonywać obliczenia symulacyjne w celu prognozowania takich wpływów. Najczęściej dotyczy to prognozowania drgań sąsiedniej zabudowy wywołanych przyszłą eksploatacją projektowanej (lub modernizowanej) linii transportu szynowego lub prognozowania drgań budynku projektowanego w sąsiedztwie linii istniejącej. Zdarza się, jak to ma miejsce w Warszawie, prognozowanie drgań budynku projektowanego w sąsiedztwie projektowanej linii (w tym przypadku dotyczy to linii metra).
Jeżeli prognoza dotyczy budynku projektowanego w sąsiedztwie istniejącej arterii komunikacyjnej (drogi lub linii transportu szynowego) to wykonując pomiary w miejscu przyszłego posadowienia obiektu oraz/lub dysponując wynikami z bazy danych pomiarowych należy ustalić prognozowane wymuszenie kinematyczne budynku (drgania budynku w poziomie fundamentów), sporządzić model budynku do
obliczeń symulacyjnych (rys. 1), obliczyć siły dynamiczne (siły bezwładności) obciążające dodatkowo elementy budynku i sprawdzić jego konstrukcję pod względem wytrzymałościowym oraz określić prognozowany poziom wpływu drgań na ludzi w budynku.
Rys. 1. Model przestrzenny budynku do obliczeń MES
Natomiast w przypadku prognozowania wpływu na sąsiednią zabudowę arterii komunikacyjnej, która ma dopiero być budowana lub modernizowana, zwykle konieczne jest oprócz modelowania budynków wykonanie również obliczeń symulacyjnych propagacji drgań z nowego ich źródła do istniejącego lub projektowanego budynku (rys. 2).
Takie modele, uwzględniające propagację drgań z szyny przez konstrukcję nawierzchni i grunt do budynku, pozwalają prognozować skutki zastosowania różnych rozwiązań wibroizolacji nawierzchni szynowej, jeżeli tylko znane są charakterystyki (sztywność, tłumienie drgań w różnych pasmach częstotliwości itp.) zastosowanych materiałów. Obliczenia symulacyjne są narzędziem w projektowaniu skutecznych i optymalnych rozwiązań wibroizolacyjnych. Na rys. 3 – 6 przedstawiono wyniki obliczeń prognozowanego wpływu na ludzi drgań posadzki parteru analizowanego budynku wywołanych przejazdami pociągów w tunelu w odniesieniu do nawierzchni tradycyjnej oraz trzech wariantów proponowanej wibroizolacji (rys. 7):
- system EBS
- system EBS + mata wibroizolacyjna o grubości 12 mm pod płytą torową,
- system EBS + mata wibroizolacyjna o grubości 25 mm pod płytą torową.
Rys. 2. Model do obliczeń symulacyjnych propagacji drgań z tunelu kolejowego do budynku
Rys. 3. Wpływ drgań na ludzi na parterze budynku S w przypadku tradycyjnej nawierzchni szynowej w tunelu
Rys. 4. Wpływ drgań na ludzi na parterze budynku S w przypadku na-
wierzchni szynowej z systemem EBS
Rys. 5. Wpływ drgań na ludzi na parterze budynku S w przypadku na-
wierzchni szynowej z systemem EBS oraz matą wibroizolacyjną o grubości
12 mm
Rys. 6. Wpływ drgań na ludzi na parterze budynku S w przypadku nawierzchni szynowej z systemem EBS oraz matą wibroizolacyjną o grubości 25 mm
Rys. 7. Schemat konstrukcji nawierzchni szynowej w rozważanym tunelu
Należy zaznaczyć, że wcześniej wykonane obliczenia symulacyjne pozwoliły dobrą odpowiednią sztywność mat, ponieważ zbyt miękką matą pomimo teoretycznie większego tłumienia powodowała wzrost poziomu drgań w wyniku powstawania nadmiernych odkształceń toru.
Podobne obliczenia wykonane przez autorów w ramach projektowania ostatniego odcinka I linii metra w Warszawie pozwoliły nie tylko odpowiednio dobrą konstrukcję wibroizolacji, lecz także zop-
---
3 Projekt wykonało Biuro Projektów METROPROJEKT Sp. z o.o.
tymalizować rozwiązanie przez wyznaczenie odcinków nawierzchni o różnej grubości mat wibroizolacyjnych w zależności od wymaganej skuteczności. Osiągnięcie tej skuteczności potwierdziły pomiary kontrolne po zrealizowaniu projektu.
Innym przykładem zastosowania symulacji komputerowej mogą być wykonane przez autorów obliczenia wibroizolacji do projektu\(^4\) II Etapu remontu i rozbudowy trasy tramwajowej W-Z w Warszawie, tj. w ciągu al. Solidarności od al. Jana Pawła II do ul. Jagiellońskiej. Etap ten obejmował dwa odcinki trasy naziemnej oraz dwa obiekty inżynierskie: Wiadukt Pancera i Most Śląsko-Dąbrowski. W ramach remontu i rozbudowy trasy tramwajowej W-Z w Warszawie na tym odcinku, przewidziano wymianę nawierzchni szynowej. W dotychczasowym rozwiązaniu do redukcji poziomu drgań na trasie poza obiektami służyły podkłady ułożone na tłuczniu, a na Moście Śląsko Dąbrowskim i na Wiadukcie Pancera - podkładki gumowe. Obecnie zdecydowano się zastąpić te rozwiązania przez zastosowanie systemu mocowania szyn ERS (szyna w otulinie) oraz mat wibroizolacyjnych.
Celem obliczeń było doprecyzowanie przyjętego wstępnie rozwiązania konstrukcji wibroizolacji i sprawdzenie czy pozwoli ono co najmniej utrzymać dotychczasowy poziom drgań przekazywanych na otoczenie po przejściu przez wibroizolację, a nawet w miarę możliwości - jeszcze go nieco obniżyć. Na podstawie wykonanych analiz dynamicznych zaproponowano rozwiązania dotyczące wibroizolacji na poszczególnych odcinkach analizowanej linii tramwajowej (trasa naziemna, Wiadukt Pancera, Most Śląsko-Dąbrowski) oraz w odniesieniu do tych rozwiązań przedstawiono wyniki obliczeń prognozowanego obniżenia poziomu drgań. Analizowano dwa podstawowe warianty rozwiązania: z płytą pod jednym torem i z płytą wspólną dla obu torów (rys. 8).
Przykładowo na rys. 9 przedstawiono model obliczeniowy MES w przypadku płyty torowej pod jednym torem. Przez przyjmowanie jednej z trzech odmian masy zalewowej Corkelast (VA-40, VA-60 i VA-70) oraz jednej z dwu odmian przekładki podszynowej Edilon Resilient Strip 2000 lub 3000, optymalizowano rozwiązanie celem otrzymania najlepszej redukcji drgań podłoża obok toru w stosunku do dotychczasowej konstrukcji nawierzchni. W odniesieniu do Wiaduktu Pancera (rys. 10) zamieszczono na rys. 11 i 12 wibrogramy (przebiegi czasowe
---
\(^4\) Projekt wykonało Przedsiębiorstwo Projektowania Realizacji i Wdrożeń „BPK Katowice” Sp. z o.o. a obliczenia wibroizolacji KONSPROJBUD Biuro Doradcze i Projektowe Krzysztof Stypula
drgań), a na rys. 13 i 14 analizy FFT (Fast Fourier Transformation) dające porównanie dotychczasowego poziomu drgań pionowych nawierzchni wiaduktu w poszczególnych pasmach częstotliwości z wartościami prognozowanymi w przypadku jednego z projektowanych wariantów nawierzchni.
Rys. 8. Rozważane warianty płyty torowej w przypadku trasy naziemnej
Rys. 9. Model MES nawierzchni szynowej na trasie poza obiektami - z płytą pod jeden tor (całość i fragment wokół szyny)
Rys. 10. Schematyczny przekrój podłużny Wiaduktu Pancera
Rys. 11. Wibrogram przyśpieszeń drgań pionowych pomostu Wiaduktu Pancera w przypadku dotychczasowej konstrukcji nawierzchni szynowej
Rys. 12. Wibrogram prognozowanych przyśpieszeń drgań pionowych pomostu Wiaduktu Pancera w przypadku projektowanej konstrukcji nawierzchni szynowej
Rys. 13. Analiza FFT przyśpieszeń drgań pionowych pomostu Wiaduktu Pancera w przypadku dotychczasowej konstrukcji nawierzchni szynowej
Rys. 14. Analiza FFT prognozowanych przyśpieszeń drgań pionowych pomostu Wiaduktu Pancera w przypadku projektowanej konstrukcji nawierzchni szynowej
W poszczególnych pasmach częstotliwości obliczono wartości redukcji drgań prognozowanych po zastosowaniu projektowanej wibroizolacji w stosunku do dotychczasowego poziomu tych drgań. W tablicy 1 zamieszczono przykładowe wyniki tych obliczeń uzyskane w przypadku Wiaduktu Pancera dla wariantu wspólnej płyty na macie pod dwoma torami. Podano zakresy, w jakich mieściły się wartości redukcji uzyskane w poszczególnych 1/3 oktawowych (tercjowych) pasmach częstotliwości oraz wartości redukcji globalnej w całym paśmie częstotliwości od 1 do 100 Hz.
Wykonano także obliczenia redukcji drgań w przypadku zastosowania oddzielnych mat pod każdym torem, uzyskując gorsze wyniki.
redukcji drgań, wynoszące globalnie 25,64%, 34,20% oraz 36,35% odpowiednio w odniesieniu do składowych drgań X, Y oraz Z.
**Tablica 1. Prognozowany poziom redukcji drgań pomostu Wiaduktu Pancerza w stosunku do dotychczasowego rozwiązania konstrukcyjnego nawierzchni szynowej**
| Składowa drgań | Zakres redukcji amplitud drgań w 1/3 oktawowych pasmach częstotliwości [%] | Globalna redukcja amplitud drgań [%] |
|----------------|---------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------|
| X – drgania poziome wzdłuż toru | 10,72 – 92,59 | 28,25 |
| Y – drgania poziome poprzeczne do toru | 11,77 – 94,57 | 36,71 |
| Z – drgania pionowe | 11,88 – 95,09 | 40,97 |
**4. Podsumowanie**
W przypadku konieczności wykonania pomiarów drgań w budynkach, czy to bezpośrednio dotyczących oceny oddziaływań drgań na środowisko, czy też w celach wykorzystania w projektowaniu zabezpieczeń przed tymi oddziaływaniami, wykonawcy takich pomiarów powinien być stawiany wymóg posiadania akredytacji w zakresie pomiarów drgań w budynkach, ściślej w zakresie norm PN-85/B-02170 i PN-88/B-02171.
Projektowanie wibroizolacji w nawierzchniach szynowych powinno obejmować wykonanie symulacji komputerowych, których wynikiem są prognozy skuteczności projektowanych rozwiązań. Podstawą obliczeń symulacyjnych powinny być wiarygodne wyniki pomiarów drgań przeprowadzonych w danym przypadku lub zaczerpniętych z baz danych pomiarowych. Prognozy mogą dotyczyć nie tylko wpływu drgań na sąsiednie budynki i przebywających w nich ludzi, lecz także ograniczenia spodziewanych drgań obiektów inżynierskich (mostów, wiaduktów).
Instytut Mechaniki Budowli PK dysponuje akredytowanym (przez Polskie Centrum Akredytacji) Laboratorium Badania Odkształceń i Drgań Budowli wykonującym pomiary drgań oraz zgromadził obszerne bazy danych pomiarowych (obejmujące m.in. drgania od metra [1, 2] oraz kolejowe np. [5, 6, 7]).
Bibliografia
1. Stypuła K.: Doświadczenia Metra Warszawskiego. Problemy dynamiczne w projektowaniu oraz podczas budowy i eksploatacji, Budownictwo Górnicze i Tunelowe, 2003, nr 1, s. 9-10.
2. Stypuła K.: Drgania mechaniczne wywołane eksploatacją metra płytkiego i ich wpływ na budynki, Zeszyty Naukowe Politechniki Krakowskiej, Inżynieria Ładowa, nr 72, Kraków 2007.
3. PN-85/B-02170: Ocena szkodliwości drgań przekazywanych przez podłoże na budynki.
4. PN-88/B-02171: Ocena wpływu drgań na ludzi w budynkach.
5. Badania wpływu na budynki drgań wywołanych przejazdami pociągów na odcinku od km 10,5 do 11,9 linii nr 17 Łódź Fabryczna – Koluszki dla dotychczasowego rozwiązania konstrukcji nawierzchni kolejowej. Instytut Mechaniki Budowli Politechniki Krakowskiej, Kraków, czerwiec 2007.
6. Badania wpływu na budynki drgań wywołanych przejazdami pociągów na odcinku od km 62,1 do 68,6 linii nr 1 Warszawa – Katowice dla dotychczasowego rozwiązania konstrukcji nawierzchni kolejowej. Instytut Mechaniki Budowli Politechniki Krakowskiej, Kraków, czerwiec 2007.
7. Badania kontrolne drgań powodowanych przejazdami pociągów po kompleksowej naprawie tunelu średnicowego w Warszawie ze szczególnym uwzględnieniem budynków przy ul. Smolnej 9 i Al. Jerozolimskich 28. Instytut Mechaniki Budowli Politechniki Krakowskiej, Kraków, 2007.
MEASUREMENTS OF VIBRATIONS AND COMPUTER SIMULATIONS IN THE DESIGNING OF THE RAIL TRACK VIBROINSULATION
Summary
The issues connected with measurements of building vibrations generated by rail transport have been presented in the paper. The requirements of accreditation of laboratories which offer measurements of this kind and performance of evaluation of vibrations influence on buildings and on people in buildings have been discusssed. The role of measurement databases and computer simulations as a tool for forecasting of these influences and rail track vibroinsulation design has been indicated. Also some examples of application of computer simulations in designing of rail track vibroinsulation in rail tunnel and of tram track vibroinsulation in the street and on viaduct in Warsaw have been presented.
**Keywords:** building vibrations, rail transport vibrations, tram traffic vibrations, vibroinsulation.
---
**SCHWINGUNGSMESSUNGEN**
**UND COMPUTERSIMULATIONEN BEIM PROJEKTIEREN**
**DER VIBROISOLIERUNG DES OBERBAUS**
**Zusammenfassung**
In dem Beitrag wurde Problematik der Messungen von den durch den Schienenverkehr erzeugten Schwingungen sowie Anforderungen im Bereich der Akkreditierung der Prüflaboratorien und Beurteilung des Einflusses der Schwingungen auf Gebäude und Menschen dargestellt. Es wurde auf die Rolle der Messdatenbanken sowie Computersimulationen als eines Werkzeuges zur Vorhererkennung (Prognostizierung) der erwähnten Einflüsse und Projektierung der Vibroisolierung des Oberbaus hingewiesen. Es wurden Beispiele für Anwendung von Computersimulationen bei Projektierung der Vibroisolierung des Oberbaus im Tunnel sowie des S-Bahn-Oberbaus auf der W-Z-Trasse in Warschau (auf der Straße und der Brücke) präsentiert.
**Schlüsselworte:** Gebäudeschwingungen, Schwingungen erzeugt durch Schienenverkehr, Schwingungen erzeugt durch S-Bahnverkehr, Vibroisolierung.
Wpływ konfiguracji oporowej ściany gabionowej na stateczność nasypu komunikacyjnego
Streszczenie
Obiektem badań jest nasyp komunikacyjny ze skarpą stabilizowaną przy zastosowaniu oporowej ściany złożonej z koszy siatkowo-kamiennych (gabionów). Przeprowadzono analizę stateczności ściany, w zakresie wartości współczynników stateczności: na przesunięcie, wywrócenie oraz obrót względem powierzchni poślizgu obejmującej całość budowli z fragmentem podłoża. Parametrem zmiennym jest konfiguracja ściany. Wartości współczynników stateczności były podstawą weryfikacji autorskiego programu numerycznego. Program został sporządzony w celu wspomagania klasycznych obliczeń i uwzględnia postępujące deformacje elementów ściany.
Słowa kluczowe: ściana gabionowa, nasyp komunikacyjny, stateczność, deformacje elementów ściany
1. Wprowadzenie
Rozpatrywane w referacie konstrukcje siatkowo - kamienne, nazywane gabionowymi są złożone z elementów (modułów) zasadniczo powtarzalnych (w pewnym sensie podatnych), niepołączonych monolitycznie. Przedmiotowe obiekty są realizowane na zasadzie lekkich ścian oporowych (wykorzystując w możliwie dużym stopniu zjawisko
---
1 dr inż., Politechnika Opolska, Wydział Budownictwa, Katedra Dróg i Mostów, email@example.com
2 dr hab. inż., Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Katedra Budownictwa i Infrastruktury, Wyższa Szkoła Humanistyczna we Wrocławiu, Wydział Techniczno Ekonomiczny, tel. (071) 320 55 17, firstname.lastname@example.org
współpracy ośrodka gruntowego z konstrukcją, w aspekcie redukcji poziomego parcia). Mają więc zalety gruntu zbrojonego o kapitałnym znaczeniu dla budownictwa komunikacyjnego w ekstremalnych warunkach, np. powódź. Obiekty te są racjonalne pod względem technicznym i ekonomicznym oraz życzliwe środowisku. Wobec dynamicznego rozwoju zastosowań lekkich konstrukcji oporowych, a szczególnie konstrukcji siatkowo-kamiennych w budownictwie komunikacyjnym, wymagane jest od konstruktora zachowanie szczególnej ostrożności w procesie projektowania, a więc użycie właściwej metody obliczeniowej. Studia stanu wiedzy przedmiotu [3, 4-14] wskazują potrzebę pogłębiania aktualnych analiz statycznych większości typów lekkich konstrukcji oporowych. Istniejąca procedura wymiarowania budowli ziemnych wzmacnianych lekkimi konstrukcjami oporowymi, w tym również ścian gabionowych [4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13] zawiera znaczne uproszczenia i jest oparta w dużej mierze na teoriach o rodowodzie intuicyjnym. Poradniki [1, 2, 3, 5, 6] wprowadzie podają uproszczoną procedurę wymiarowania, jednak nie wnikając w osobliwości funkcjonowania ściany, będącej zespołem modułów oddziaływujących na siebie złożonym układem naprężeń (stycznych i normalnych). Uściślenie metod projektowania powinno wygenerować wyczerpującą analizę lokalnej i globalnej stateczności. Ponadto należy podkreślić, że większość dotychczas zrealizowanych badań koncentruje się wokół fizycznych cech komponentów, tworzących tzw. grunt zbrojony jako materiał stosowany w konstrukcjach. Mniej rozpoznane są zagadnienia odkształceń obiektów wykonanych z gruntów wzmacnionych. Autorzy niniejszego referatu proponują analizę stateczności ściany, w zakresie wartości współczynników stateczności, przyjmując konfigurację ściany jako parametr zmienny i posługując się autorskim programem numerycznym. Program uwzględnia postępujące deformacje elementów ściany.
2. Metoda badań
Obliczono wartości trzech współczynników stateczności ściany gabionowej: na przesunięcie, wywrócenie oraz obrót względem powierzchni poślizgu obejmującej całość budowli z fragmentem podłoża. Obliczenia wykonano dla wybranych modeli ściany niezdeformowanej
oraz po zaistnieniu deformacji. Mając na uwadze szerokie spektrum możliwości zniszczenia ściany oporowej gabionowej, przyjęto jeden ze schematów zniszczenia, polegający na poziomym przemieszczaniu pojedynczego gabionu lub kilku gabionów łącznie – co znacznie uprościło zakres rozpatrywanego zagadnienia. Parametry modelu (w tym także wartości współczynników stateczności zostały oszacowane na sześciu poziomach pomiarowych każdej ściany, oznaczonych: I-I, II-II,...VI-VI).
3. Wyniki badań
3.1. Ściany z odsadzkami zewnętrznymi (bez wymuszonych przemieszczeń)
Model I-1 z odsadzką fundamentową
Dane do obliczeń, zamieszczone poniżej, przyjęto wg [6]:
- przekrój poprzeczny pionowy ściany oporowej wg rysunku 1;
- wysokość nasypu $H_1 = 5,0$ m;
- głębokość posadowienia $H_2 = 1,0$ m;
- parametry geotechniczne gruntu w poziomie posadowienia (piaski średnioziarniste):
- wartości charakterystyczne: stopień zageszczenia $I_D^{(n)} = 0,5$; kąt tarcia wewnętrznego $\varphi_u^{(n)} = 33^\circ$; spójność $c_u^{(n)} = 0$; ciężar objętościowy $\gamma_B^{(n)} = 17,0$ kN/m$^3$;
- wartości obliczeniowe: $\varphi_u^{(r)} = \gamma_m \times 33 = (1 \pm 0,1) \times 33 = 29,7^\circ$ $(36,3^\circ)$; $\gamma_B^{(r)} = \gamma_m \times 17,0 = (1 \pm 0,1) \times 17 = 15,3$ kN/m$^3$ $(18,7$ kN/m$^3)$, $\gamma_m$ - współczynnik materiałowy;
- obciążenie krytyczne podłoża: $\sigma_{kr} = 0,2$ MPa;
- współczynniki nośności wg [98]: $N_D = 18,4$; $N_B = 7,5$;
- parametry geotechniczne zasypki za (i przed) ścianą oporową (piasek średnioziarnisty zageszczony):
- wartości charakterystyczne: $I_{Dz}^{(n)} = 0,4$; $\varphi_{uz}^{(n)} = 32^\circ$; $c_{uz}^{(n)} = 0$; $\gamma_z^{(n)} = 17,0$ kN/m$^3$;
Rys. 1. Pionowy przekrój poprzeczny (model I-1 z odsadzką fundamentową) [6]
Zestawienie wyników obliczeń znajduje się w tablicy 1. Wartości, które przekraczają dopuszczalne, wyróżniono w sposób specjalny.
Znaczenie symboli jest następujące: $\Sigma G_i$ – suma sił pionowych, $\Sigma E_i$ – suma sił poziomych, $M_u$ – moment utrzymujący, $M_o$ – moment obracający, $n_o$ – współczynnik stateczności na obrót, $Q_{tf}$ - wypadkowa siła utrzymująca, $Q_t$ – wypadkowa sił przesuwających, $n_p$ – współczynnik stateczności na przesunięcie, $N$ – siła normalna w poszczególnych przekrojach, $c$ – odległość punktu przyłożenia wypadkowej od krawędzi przekroju, $h$ – szerokość przekroju, $e$ – mimośród siły $N$ względem środka przekroju, $\sigma_1$, $\sigma_2$ – naprężenia normalne w przekroju, $\text{tg}\varphi$, $\text{tg}\varphi_f$ – parametry dotyczące dodatkowego warunku stateczności ściany na kontakcie fundament-podłoże.
**Tablica 1. Parametry modelu I-1**
| Przekrój poziomy | $\Sigma G_i$ [kN] | $\Sigma E_i$ [kN] | $M_u$ [kNm] | $M_o$ [kNm] | $n_o$ [-] | $Q_{tf}$ [kN] | $Q_t$ [kN] | $n_p$ [-] | $N$ [kN] | $c$ [m] | $h$ [m] | $h/6$ [m] | $e$ [m] | $\sigma_1$ [kN/m$^2$] | $\sigma_2$ [kN/m$^2$] | $\text{tg}\varphi$ [-] | $\text{tg}\varphi_f$ [-] |
|------------------|------------------|------------------|-------------|-------------|-----------|--------------|------------|-----------|---------|--------|--------|--------|--------|----------------|----------------|----------------|----------------|
| I–I | 19,0 | 5,68 | 9,50 | 2,39 | 3,97 | 7,6 | 5,68 | 1,33 | 19,0 | 0,37 | 1,0 | 0,17 | 0,13 | 33,82 | 4,18 | - | - |
| II–II | 47,5 | 16,58 | 40,37 | 13,13 | 3,07 | 19,0 | 16,58 | 1,14 | 47,5 | 0,57 | 1,5 | 0,25 | 0,18 | 54,45 | 8,86 | - | - |
| III–III | 85,5 | 32,68 | 120,12 | 37,28 | 2,73 | 34,2 | 32,68 | 1,04 | 85,5 | 0,76 | 2,0 | 0,33 | 0,24 | 73,53 | 11,97 | - | - |
| IV–IV | 133,0 | 54,02 | 204,24 | 80,07 | 2,55 | 53,2 | 54,02 | 0,98 | 133,0 | 0,93 | 2,5 | 0,42 | 0,32 | 94,16 | 12,23 | - | - |
| V–V | 190,0 | 80,57 | 356,24 | 147,28 | 2,42 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 1,09 | 3,0 | 0,50 | 0,41 | 115,26 | 11,39 | - | - |
| VI–VI | 266,0 | 109,73 | 698,24 | 241,78 | 2,88 | 93,1 | 109,73 | 0,85 | 266,0 | 1,71 | 4,0 | 0,67 | 0,29 | 95,09 | 37,91 | 0,41 | 0,35 |
**Model I-2 bez odsadzki fundamentowej** (rys. 2)
Obliczone parametry modelu w przekrojach od I-I do V-V są identyczne jak w modelu I-1. Tablica 2 przedstawia parametry modelu I-2.
3.2. Ściany z odsadzkami zewnętrznymi (z wymuszonymi przemieszczeniami)
Przyjęto założenie teoretyczne, że po zrealizowaniu przemieszczenia gabionu lub grupy gabionów, wytwarza się za ścianą trwający przez moment w czasie lokalny stan przestrzeni niewypełnionej materiałem ośrodka gruntowego. Ten stan jest rozpatrywany w poniższych analizach parametrów ścian z wymuszonymi przemieszczeniami elementów modułowych.
Model I-1.1 - rys. 3 (gabion górny przesunięty poziomo na zewnątrz na odległość 0,5 m w stosunku do modelu zasadniczego I-1). Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 3.
**Rys. 3. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model I-1.1) [6]**
**Tablica 3. Parametry modelu I-1.1**
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE [kN] | M₁ [kNm] | M₂ [kNm] | n₁ [-] | Q₁ [kN] | Q₂ [kN] | n₂ [-] | N [kN] | c [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ₁ [kN/m²] | σ₂ [kN/m²] | tgφ₁ [-] | tge₁ [-] |
|------------------|---------|---------|----------|----------|--------|---------|---------|--------|--------|-------|-------|---------|-------|-----------|-----------|---------|---------|
| I-I | 19,0 | 5,68 | 9,50 | 2,39 | 3,97 | 7,6 | 5,68 | 1,33 | 19,0 | 0,37 | 1,0 | 0,17 | 0,13 | 33,82 | 4,18 | - | - |
| II- II | 47,5 | 16,58 | 30,87 | 13,13 | 2,35 | 19,0 | 16,58 | 1,14 | 47,5 | 0,37 | 1,5 | 0,25 | 0,38 | 79,78 | -16,46 | - | - |
| III-III | 85,5 | 32,68 | 92,62 | 37,28 | 2,48 | 34,2 | 32,68 | 1,04 | 85,5 | 0,64 | 2,0 | 0,33 | 0,36 | 88,92 | -3,42 | - | - |
| IV-IV | 133,0 | 54,02 | 194,74 | 80,07 | 2,43 | 53,2 | 54,02 | 0,98 | 133,0 | 0,86 | 2,5 | 0,41 | 0,39 | 102,99 | 3,72 | - | - |
| V-V | 190,0 | 80,57 | 346,73 | 147,28 | 2,35 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 1,04 | 3,0 | 0,50 | 0,46 | 121,59 | 5,06 | - | - |
| VI-VI | 266,0 | 109,73 | 688,73 | 241,78 | 2,85 | 93,1 | 109,73 | 0,85 | 266,0 | 1,68 | 4,0 | 0,66 | 0,32 | 98,42 | 34,58 | 0,41 | 0,35 |
**Model I-1.2** – rys. 4 (gabion górny przesunięty poziomo na zewnątrz na odległość 1,0 m w stosunku do modelu zasadniczego I-1). Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 4.
**Rys. 4. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model I-1.2) [6]**
### Tablica 4. Parametry modelu I-1.2
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE [kN] | Mₐ [kNm] | Mₐ' [kNm] | nₐ [-] | Qₜ [kN] | Qₕ [kN] | nₕ [-] | N [kN] | C [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ₁ [kN/m²] | σ₂ [kN/m²] | tgp [-] | tgp₀ [-] |
|------------------|---------|---------|----------|-----------|--------|---------|---------|--------|-------|------|------|--------|------|------------|------------|--------|--------|
| I-I | 19,0 | 5,68 | 0,00 | 2,39 | 0,00 | 7,6 | 5,68 | 1,33 | 19,0 | 0,13 | 0,5 | 0,08 | 0,38 | 180,50 | -180,50 | - | - |
| II- II | 47,5 | 16,58 | 21,37 | 13,13 | 1,62 | 19,0 | 16,58 | 1,14 | 47,5 | 0,17 | 1,5 | 0,25 | 0,58 | 105,11 | -41,79 | - | - |
| III-III | 85,5 | 32,68 | 83,12 | 37,28 | 2,23 | 34,2 | 32,68 | 1,04 | 85,5 | 0,53 | 2,0 | 0,33 | 0,47 | 103,02 | -17,53 | - | - |
| IV-IV | 133,0 | 54,02 | 185,24 | 80,07 | 2,31 | 53,2 | 54,02 | 0,98 | 133,0 | 0,79 | 2,5 | 0,41 | 0,46 | 111,93 | -5,32 | - | - |
| V-V | 190,0 | 80,57 | 337,23 | 147,28 | 2,28 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 0,99 | 3,0 | 0,50 | 0,51 | 127,93 | -12,6 | - | - |
| VI-VI | 266,0 | 109,73 | 679,23 | 241,78 | 2,81 | 93,1 | 109,73 | 0,85 | 266,0 | 1,64 | 4,0 | 0,66 | 0,36 | 102,41 | 30,59 | 0,41 | 0,35 |
### 3.3. Ściany z licem gładkim bez wymuszonych przemieszczeń
**Model II-1 z gabionami w pojedynczym pionowym rzędzie** – rys. 5. Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 5.
![Rys. 5. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model II-1) [6]](image)
### Tablica 5. Parametry modelu II-1. Znaczenie symboli podano w tekście
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE [kN] | Mₐ [kNm] | Mₐ' [kNm] | nₐ [-] | Qₜ [kN] | Qₕ [kN] | nₕ [-] | N [kN] | C [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ₁ [kN/m²] | σ₂ [kN/m²] | tgp [-] | tgp₀ [-] | h/2 [m] |
|------------------|---------|---------|----------|-----------|--------|---------|---------|--------|-------|------|------|--------|------|------------|------------|--------|--------|--------|
| I-I | 19,0 | 5,68 | 9,5 | 2,39 | 3,97 | 7,6 | 5,68 | 1,33 | 19,0 | 0,37 | 1,0 | 0,17 | 0,13 | 33,82 | 4,180 | - | - | 0,5 |
| II- II | 38,0 | 16,58 | 19,0 | 13,13 | 1,44 | 15,2 | 16,58 | 0,91 | 38,0 | 0,15 | 1,0 | 0,17 | 0,35 | 117,80 | -41,80 | - | - | 0,5 |
| III-III | 57,0 | 32,68 | 28,5 | 37,28 | 0,76 | 22,8 | 32,68 | 0,69 | 57,0 | 0,15 | 1,0 | 0,17 | 0,65 | 222,30 | -222,30 | - | - | 0,5 |
| IV-IV | 76,0 | 54,02 | 38,0 | 80,07 | 0,47 | 30,4 | 54,02 | 0,56 | 76,0 | 0,55 | 1,0 | 0,17 | 1,05 | 478,80 | -478,80 | - | - | 0,5 |
| V-V | 95,0 | 80,57 | 47,5 | 147,28 | 0,32 | 38,0 | 80,57 | 0,47 | 95,0 | 1,05 | 1,0 | 0,17 | 1,55 | 883,50 | -883,50 | - | - | 0,5 |
| VI-VI | 114,0 | 109,73 | 57,0 | 241,78 | 0,23 | 45,6 | 109,73 | 0,41 | 114,0 | 1,62 | 1,0 | 0,17 | 2,12 | 1450,10 | -1450,10 | 0,96 | 0,35 | 0,5 |
Model II-2 zawierający dwa pionowe rzędy gabionów - rys. 6.
Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 6.
**Rys. 6. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model II-2) [6]**
**Tablica 6. Parametry modelu II-2**
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE₁ [kN] | M₁ [kNm] | M₀ [kNm] | n₀ [-] | Qₐ [kN] | Qt [kN] | nₜ [-] | N [kN] | C [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ₁ [kN/m²] | σ₂ [kN/m²] | tgp [-] | tgp₀ [-] | h/2 [m] |
|------------------|---------|----------|----------|----------|--------|--------|--------|--------|-------|------|------|--------|------|------------|------------|--------|--------|--------|
| I-I | 38,0 | 5,68 | 38,0 | 2,39 | 15,89 | 15,2 | 5,68 | 2,67 | 38,0 | 0,94 | 2,0 | 0,33 | 0,06 | 22,42 | 12,77 | - | - | 1,0 |
| II- II | 76,0 | 16,58 | 76,0 | 13,13 | 5,78 | 30,4 | 16,58 | 1,83 | 76,0 | 0,83 | 2,0 | 0,33 | 0,17 | 57,38 | 18,62 | - | - | 1,0 |
| III-III | 114,0 | 32,68 | 114,0 | 37,28 | 3,05 | 45,6 | 32,68 | 1,39 | 114,0 | 0,67 | 2,0 | 0,33 | 0,33 | 114,0 | 0,00 | - | - | 1,0 |
| IV-IV | 152,0 | 54,02 | 152,0 | 80,07 | 1,89 | 60,8 | 54,02 | 1,12 | 152,0 | 0,47 | 2,0 | 0,33 | 0,53 | 196,84 | -44,84 | - | - | 1,0 |
| V-V | 190,0 | 80,57 | 190,0 | 147,28 | 1,29 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 0,22 | 2,0 | 0,33 | 0,78 | 317,30 | -127,30 | - | - | 1,0 |
| VI-VI | 228,0 | 109,73 | 228,0 | 241,78 | 0,94 | 91,2 | 109,73 | 0,83 | 228,0 | 0,06 | 2,0 | 0,33 | 1,06 | 362,52 | -362,52 | 0,48 | 0,35 | 1,0 |
### 3.4. Ściany z licem gładkim (z wymuszonymi przemieszczeniami)
**Model II-2.1** - rys. 7. Ściana zawiera dwa pionowe rzędy gabionów (trzy górne piętra gabionów zostały przesunięte poziomo na zewnątrz na odległość 0,5 m w stosunku do modelu zasadniczego II-2). Fundament nie zawiera odsadzek. Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 7.
**Rys. 7. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model II-2.1) [6]**
**Tablica 7. Parametry modelu II-2.1. Znaczenie symboli podano w tekście**
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE₁ [kN] | M₀ [kNm] | Mₐ [kNm] | n₁ [-] | Qₜ [kN] | Qt [kN] | N [kN] | C [m] | h/6 [m] | e [m] | α₁ [kN/m²] | α₂ [kN/m²] | tgφ₁ [-] | tgφ₂ [-] | h/2 [m] |
|------------------|---------|----------|----------|----------|--------|--------|--------|-------|------|---------|------|------------|------------|---------|---------|--------|
| I-I | 38,0 | 5,68 | 38,0 | 2,39 | 15,89 | 15,2 | 5,68 | 2,67 | 38,0 | 0,94 | 2,0 | 0,33 | 0,06 | 22,42 | - | 1,0 |
| II–II | 76,0 | 16,58 | 76,0 | 13,13 | 5,78 | 30,4 | 16,58 | 1,83 | 76,0 | 0,83 | 2,0 | 0,33 | 0,17 | 57,38 | 18,62 | - | 1,0 |
| III–III | 114,0 | 32,68 | 57,0 | 37,28 | 1,52 | 45,6 | 32,68 | 1,39 | 114,0| 0,17 | 1,5 | 0,25 | 0,58 | 252,32 | -100,32 | - | 0,75 |
| IV–IV | 152,0 | 54,02 | 95,0 | 80,07 | 1,18 | 60,8 | 54,02 | 1,12 | 152,0| 0,09 | 2,0 | 0,33 | 0,91 | 283,48 | -131,48 | - | 1,0 |
| V–V | 190,0 | 80,57 | 133,0 | 147,28 | 0,90 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0| 0,07 | 2,0 | 0,33 | 1,07 | 304,95 | -304,95 | - | 1,0 |
| VI–VI | 228,0 | 109,73 | 171,0 | 241,78 | 0,71 | 91,2 | 109,73 | 0,83 | 228,0| 0,31 | 2,0 | 0,33 | 1,31 | 448,02 | -448,02 | 0,48 | 0,35 | 1,0 |
**Model II-2.2** – rys. 8. Ściana zawiera dwa pionowe rzędy gabionów (trzy górne piętra gabionów zostały przesunięte poziomo na zewnątrz na odległość 0,5 m w stosunku do modelu zasadniczego II-2). Fundament zawiera odsadzkę zewnętrzną o długości 1,0 m. Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 8.
**Rys. 8. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model II-2.2) [6]**
**Tablica 8. Parametry modelu II-2.2**
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE [kN] | M_u [kNm] | M_o [kNm] | n_p [-] | Q_p [kN] | Qt [kN] | n_p [-] | N [kN] | C [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ_1 [kN/m²] | σ_2 [kN/m²] | tgp [-] | tgo [-] | h/2 [m] |
|------------------|---------|---------|-----------|-----------|--------|----------|--------|--------|-------|------|------|--------|------|------------|------------|--------|--------|-------|
| I-I | 38,0 | 5,68 | 38,0 | 2,39 | 15,89 | 15,2 | 5,68 | 2,67 | 38,0 | 0,94 | 2,0 | 0,33 | 0,06 | 22,42 | 12,77 | - | - | 1,0 |
| II- II | 76,0 | 16,58 | 76,0 | 13,13 | 5,78 | 30,4 | 16,58 | 1,83 | 76,0 | 0,83 | 2,0 | 0,33 | 0,17 | 57,38 | 18,62 | - | - | 1,0 |
| III-III | 114,0 | 32,68 | 57,0 | 37,28 | 1,52 | 45,6 | 32,68 | 1,39 | 114,0 | 0,17 | 1,5 | 0,25 | 0,58 | 252,32 | -100,32 | - | - | 0,75 |
| IV-IV | 152,0 | 54,02 | 95,0 | 80,07 | 1,18 | 60,8 | 54,02 | 1,12 | 152,0 | 0,09 | 2,0 | 0,33 | 0,91 | 283,48 | -131,48 | - | - | 1,0 |
| V-V | 190,0 | 80,57 | 133,0 | 147,28 | 0,90 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 0,07 | 2,0 | 0,33 | 1,07 | 304,95 | -304,95 | - | - | 1,0 |
| VI-VI | 247,0 | 109,73 | 408,5 | 241,78 | 1,68 | 86,45 | 109,73 | 0,78 | 247,0 | 0,67 | 3,0 | 0,50 | 0,83 | 218,92 | -54,32 | 0,44 | 0,35 | 1,5 |
**Model II-2.3** – rys. 9. Ściana zawiera dwa pionowe rzędy gabionów (trzy górne piętra gabionów zostały przesunięte poziomo na zewnątrz na odległość 0,5 m w stosunku do modelu zasadniczego II-2). Fundament zawiera odsadzkę zewnętrzną o długości 2,0 m. Wyniki obliczeń zestawiono w tablicy 9.
![Rys. 9. Pionowy przekrój poprzeczny przez ścianę (model II-2.3) [6]](image)
**Tablica 9. Parametry modelu II-2.3**
| Przekrój poziomy | ΣG [kN] | ΣE [kN] | M_u [kNm] | M_o [kNm] | n_p [-] | Q_p [kN] | Qt [kN] | n_p [-] | N [kN] | C [m] | h [m] | h/6 [m] | e [m] | σ_1 [kN/m²] | σ_2 [kN/m²] | tgp [-] | tgo [-] | h/2 [m] |
|------------------|---------|---------|-----------|-----------|--------|----------|--------|--------|-------|------|------|--------|------|------------|------------|--------|--------|-------|
| I-I | 38,0 | 5,68 | 38,0 | 2,39 | 15,89 | 15,2 | 5,68 | 2,67 | 38,0 | 0,94 | 2,0 | 0,33 | 0,06 | 22,42 | 12,77 | - | - | 1,0 |
| II- II | 76,0 | 16,58 | 76,0 | 13,13 | 5,78 | 30,4 | 16,58 | 1,83 | 76,0 | 0,83 | 2,0 | 0,33 | 0,17 | 57,38 | 18,62 | - | - | 1,0 |
| III-III | 114,0 | 32,68 | 57,0 | 37,28 | 1,52 | 45,6 | 32,68 | 1,39 | 114,0 | 0,17 | 1,5 | 0,25 | 0,58 | 252,32 | -100,32 | - | - | 0,75 |
| IV-IV | 152,0 | 54,02 | 95,0 | 80,07 | 1,18 | 60,8 | 54,02 | 1,12 | 152,0 | 0,09 | 2,0 | 0,33 | 0,91 | 283,48 | -131,48 | - | - | 1,0 |
| V-V | 190,0 | 80,57 | 133,0 | 147,28 | 0,90 | 76,0 | 80,57 | 0,94 | 190,0 | 0,07 | 2,0 | 0,33 | 1,07 | 304,95 | -304,95 | - | - | 1,0 |
| VI-VI | 266,0 | 109,73 | 664,99 | 241,78 | 2,75 | 93,1 | 109,73 | 0,85 | 266,0 | 1,59 | 4,0 | 0,67 | 0,41 | 107,39 | 25,93 | 0,41 | 0,35 | 2,0 |
4. Uwagi podsumowujące
Obliczenia wartości współczynników stateczności (na przesunięcie, wywrócenie oraz obrót względem powierzchni poślizgu obejmującej całość budowli) wykonano dla wybranych modeli ściany gabionowej nie zdeformowanej oraz po zaistnieniu deformacji. Spektrum możliwości zniszczenia ściany oporowej gabionowej jest dość szerokie [12, 14] (poślizg; obrót; wyparcie, czyli przekroczenie nośności podłoża; przekroczenie granicznych naprężeń stycznych $\tau > \tau_{gr}$; przekroczenie naprężeń normalnych $\sigma > \sigma_{gr}$; poślizg międzygabionowy; zerwanie połączeń; zniszczenie poślizgowe; zniszczenie wierzchołkowe). Przyjęto jeden ze schematów zniszczenia, polegający na poziomym przemieszczeniu pojedynczego gabionu lub kilku gabionów łącznie – co znacznie uprościło zakres rozpatrywanego zagadnienia.
Stwierdzono możliwość sterowania wartościami współczynników stateczności poprzez wymuszenie deformacji ściany w zaprogramowanym miejscu i zakresie (przemieszczenie liniowe lub kątowe). Wartości współczynników stateczności obliczone dla ścian, których elementom zadano wymuszone przemieszczenia, były podstawą do weryfikacji autorskiego programu numerycznego Mr GABIONS v.1.0. Program ten – przedstawiony w szczegółach w publikacji [6]– został sporządzony w celu wspomagania klasycznych obliczeń i umożliwia analizę zmian wartości współczynników stateczności danego modelu w funkcji postępującej deformacji.
Bibliografia
1. EKO-kosze, EKO-materace, EKO-walce, EKO-kosze systemu Kombi. Wskazówki do projektowania. Wyd. Przeds. Inżynierii i Hydrotechniki TAN S.A.-SIETE, Wrocław 1999.
2. Gabiony MACCAFERRI. Officine MACCAFERRI S.P.A. Polibeton Sp.z o.o., ul. Jagiellońska 79, Warszawa 2003.
3. GGU Gabion. Calculation of Gabion Walls. Geotechnical Computation. Civilserve DP for Civil Engineering, Braunschweig, Germany, August 2001.
4. Jarominiak A.: Lekkie konstrukcje oporowe, WKiŁ, Warszawa 1999.
5. Kozłowski W., Surowiecki A.: *Application Program Robot Millennium to Modelling Deformations of Gabion’s Retaining Wall*. Proc. International Scientific Conference “Krizovy management”. Brno, Czech Republic, 23-24.06.2004, s. 293-302.
6. Kozłowski W.: *Analiza zachowania się oporowych ścian gabionowych i ich elementów pod wpływem obciążenia statycznego*, pr. dokt. Raport serii PRE nr 3, 2007, Politechnika Wr., Instytut Inż. Ładowej, Wrocław 2007.
7. Kozłowski W., Surowiecki A.: *Laboratory test of deformation of retaining wall gabion-element*. Proc. International Scientific Conference TRANSCOM 2005, Zilinska Univerzita, Zilina, Slovakia, 27-29.06.2005, s. 61-66.
8. Kozłowski W., Surowiecki A.: *Doświadczalne i numeryczne modelowanie odkształceń elementu gabionowej ściany oporowej nasypu kolejowego*. Zesz. Nauk. Politechniki Śląskiej nr 1692, Budownictwo, z. 103, Gliwice 2005, s. 135-142.
9. Kozłowski W., Surowiecki A.: *Numerica simulation of deformations of gabion-retaining wall segment*. Proc. International Scientific Conference “Riesenie krizovych situacii v specifickom prostredi”. Zilinska Univerzita v Ziline, Fakulta Specialneho Inzinierstva, Zilina 23-24 juna 2004, s.573-579.
10. Kuc M.: *Wybrane przykłady zastosowania konstrukcji gabionowych*. Inżynieria i Budownictwo, nr 11, 1996, s. 634-637.
11. Prospekt Officine MACCAFERRI S.P.A. Polibeton Sp. Z o.o., Warszawa, 1996.
12. Simac M. R., Bathurst R. J., Fennessey T. W.: *Case study of a hybrid gabion basket geosynthetic reinforced soil wall*. Ground Improvement I, 1977, p. 9-17.
13. Surowiecki A.: *O projektowaniu konstrukcji gabionowych w budownictwie komunikacyjnym*, Drogownictwo, SITK, Rok LVI, Nr 3, 2001, s. 81-86.
14. Szczęśniak K.: *Geotechniczne zabezpieczenia przed skutkami powodzi*, Zesz. Nauk. Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Seria: Konferencje XXI, Nr 339, Wrocław 1998.
INFLUENCE OF CONFIGURATION OF GABION RETAINING WALL AT THE STABILITY OF COMMUNICATIONS EMBANKMENT
Summary
The object of research is communication embankment with slope stabilised using anchor wall consisting of cages filled with riprap (gabions). The analysis of wall stability in the range of stability coefficients values on displacement, overturn and turn in relation to slide surface enfolding whole construction and a part of substructure. The variable parameter is wall configuration. The values of stability coefficients have been basis of verification in the author’s numerical programme. The program has been elaborated to support the classic calculations and it includes progressive deformation of wall elements.
Keywords: gabion retaining wall, communications embankment, stability, deformation of wall elements
EINFLUSS DER KONFIGURATION DER GABIONWAND AUF STABILITÄT DES BAHNDAMMES
Zusammenfassung
Gegenstand der Untersuchungen ist Bahndamm mit der Böschung, die unter Anwendung einer aus Drahtschotterkörben (Gabionen) bestehenden Stützwand stabilisiert ist. Geprüft wurde Stabilität der Wand in Bezug auf Stabilitätsfaktorenwerte: Verlagerung, Kippen und Umdrehung gegen die das ganze Bauwerk mit einem Bodenteil umfassende Gleitfläche. Eine variable Kenngröße ist die Wandkonfiguration. Werte der Stabilitätsfaktoren bildeten die Grundlage für Verifizierung des numerischen Autorenprogramms. Das Programm wurde zur Unterstützung der klassischen Berechnungsmethoden unter Berücksichtigung von auftretenden Wanddeformationen erstellt.
Schlüsselworte: Gabionwand, Bahndamm, Stabilität, Verformung der Wandbestandteile
Mariusz Maciejewski
ZRÓŻNICOWANIE STRUKTUR
KOMPUTEROWYCH URZĄDZEŃ
ZALEŻNOŚCIOWYCH
Streszczenie
W artykule zostały omówione podstawowe czynniki charakteryzujące współczesne komputerowe (zależnościowe) systemy srk, a także wybrane zagadnienia analizy porównawczej tych systemów. Analiza porównawcza obejmuje tzw. filozofię zapewnienia bezpieczeństwa, metodologię tworzenia oprogramowania, opis typowych struktur (warstw) komputerowych systemów srk oraz kryteria podziału na okręgi nastawcze. W podsumowaniu postawiono tezę, że podstawą wyboru systemu są możliwości i zakres realizowanych przez system srk funkcji.
Słowa kluczowe: transport kolejowy, system, sterowanie ruchem, komputerowe urządzenia zależnościowe
1. Wprowadzenie
W chwil obecnej na PKP buduje się coraz więcej komputerowych urządzeń zależnościowych. Praktycznie prawie każda modernizacja urządzeń srk sprowadza się do zmiany urządzeń pędnioowych, klu- czowych lub przekaźnikowych na systemy elektroniczne. Obecnie w Polsce istnieje kilka systemów pochodzących od różnych producen-tów komputerowych nastawnic. Autor w swoim artykule spróbował omówić różne filozofie w konstrukcji sprzętowej oraz różne filozofie działania takich urządzeń.
1 mgr inż., Wydział Transportu, Politechnika Warszawska
2. Rys historyczny
Jeżeli popatrzmy na historię stacyjnych urządzeń zależnościowych poczynając od urządzeń kluczowych po stan dzisiejszy, możemy prześledzić rozwój myśli technicznej i rozwiązań mających na celu zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu. W różnych chwilach/etapach rozwoju dominowały różne rozwiązania i podejście do zagadnień bezpieczeństwa. Rozwiązania ewaluowały w czasie, co wynikało z doświadczeń oraz rosnących możliwości technicznych. Na początku lat 80 rozpoczęto w Europie konstruowanie elektronicznych urządzeń srk. Ich sposób działania oraz filozofia jest różna u różnych producentów, ale jednocześnie skupia 100 lat doświadczeń w konstruowaniu systemów srk.
3. Różne filozofie zapewnienia bezpieczeństwa
Na początku lat 80 przy konstruowaniu pierwszych elektronicznych urządzeń zostały przyjęte dwie różne filozofie zapewnienia bezpieczeństwa. Jest to rezultatem różnych doświadczeń, mentalności narodowych i lokalnych przepisów. Możemy powiedzieć, że zarysowało się podejście skandynawskie i niemieckie.
W Niemczech przyjęto założenie, że największym zagrożeniem jest awaria sprzętu, która może spowodować katastrofalne skutki. Uważano, że o ile oprogramowanie można dogłębnie sprawdzić to nikt nie jest w stanie przewidzieć, jakie uszkodzenia wystąpią w sprzecie. W tej filozofii działania możemy dopatrzeć się analogi do konstruowania przekaźnikowych urządzeń srk. W systemach przekaźnikowych zakładano, że projektant i osoba weryfikująca potrafią skonstruować system działający bezpiecznie, lecz trzeba zabezpieczyć się przed awariami sprzętowymi takimi jak zacięcie przekaźników, zwarcia w żyłach kabla, przerwanie obwodów, awaria zasilania itp. Filozofia ta jest stosowana do dzisiaj w wszystkich przekaźnikowych urządzeniach srk. Stosujemy przekaźniki klasy N i C. Zabezpieczamy się przed skutkami awarii zasilania przez stosowanie przekaźników z podtrzymaniem magnetycznym lub mechanicznym. Stosujemy zasadę, że jeżeli przekaźnik odpadł, to oznacza to brak zgody na niektóre działania (przekaźniki utwierdzenia, kontrola niezajętości, kontrola świateł itp.)
Wszystkie te działania chronią nas przed skutkami uszkodzeń w większym lub mniejszym stopniu. Podejście to widać bardzo wyraźnie w konstrukcji takich nastawnic elektronicznych, jak np. pierwsza wersja systemu SIMIS produkcji firmy Siemens. Pierwszy komputer SIMIS został zbudowany w początku lat osiemdziesiątych głównie dla zastosowań wojskowych. Jego konstrukcja determinuje jego sposób działania. System był zbudowany jako układ „2 z 2”. Specjalny układ bezpiecznego komparatora porównywał działanie obu kanałów w każdym taktcie zegara procesora. Porównywane były stany na wszystkich liniach danych i adresowych procesorów oraz wszystkie linie sygnałowe zdwojonej magistrali. Układ powodował zatrzymanie się systemu w chwili wykrycia niezagodności. System był wyposażony w moduł pamięci historii. Personel w chwili wystąpienia awarii mógł odczytać ostatnie kroki systemu. Firma Siemens przygotowała specjalny podręcznik zawierający drzewo możliwych uszkodzeń, który pozwalał na szybką lokalizację wadliwego elementu. Trzeba było odnaleźć w dokumentacji kod ostatniego zdarzenia (ostatni rozkaz) i postępować według instrukcji. Firma chwaliła się, że wystarczy odczytać maksymalnie 3, 4 ostatnie kroki komputera, aby zlokalizować usterkę. Taka zasada działania wymagała identycznego oprogramowania w obu kanałach procesora. Nazwa SIMIS jest skrótem od „Ślichere MIkrocomputer System”, co oznacza bezpieczny system komputerowy. Jak więc widać twórcy systemu dbali o bezpieczną pracę systemu przez wykrywanie wszystkich uszkodzeń komponentów elektronicznych. Opracowano wtedy zasady, które do dzisiaj są ujęte w normie EN 50129 zalecające badanie/analizę uszkodzeń pojedynczych komponentów obwodu elektronicznego. I tak dla przykładu działanie diody w układzie analizuje się pod kątem wystąpienie jednego z następujących uszkodzeń:
- przerwa,
- zwarcie,
- zwiększenie prądu wstecznego,
- zmniejszenie wstecznego napięcia przebicia,
- zwiększenie spadku napięcia w stanie przewodzenia,
- zmniejszenie spadku napięcia w stanie przewodzenia,
- zmniejszenie napięcia progowego,
- zwarcie do przewodzącej obudowy.
Analiza uszkodzeń np. rezystora obejmuje 5 przypadków. Możliwe uszkodzenie tranzystora analizuje na 19 sposobów itp. W Niemczech zachodnich dominowała wtedy opinia, że oprogramowanie można zweryfikować w 100%. Modna była zasada tzw. „reverse engineering” polegająca na tym, że z kodu wynikowego, czyli z zawartości pamięci programu odtwarzano kod źródłowy oprogramowania, a następnie algorytm działania urządzenia. Przyjmowano przy tym zasadę, że tylko człowiek jest nieomylny i zakazane było używanie jakiegokolwiek oprogramowania. Stąd w pierwszych normach dotyczących bezpiecznych systemów komputerowych wprowadzono zalecenie wydruków zawartości pamięci. Była to filozofia mająca zastosowanie w czasach, gdy program komputerowy był bardzo mały. W tamtych czasach stosowane były 8 bitowe systemy mikrokomputerowe. Ich maksymalna pamięć wynosiła 64 KB, czyli w przybliżeniu 64 tysiące byte. W dniu dzisiejszym pamięć np. telefonu komórkowego jest znacznie większa. Dla przykładu firma Siemens podawała, że kody programów w poszczególnych komputerów zajmuje maksymalnie 8KByte, czyli 8192 byte. Znany jest przypadek oprogramowania dla elektrowni atomowej, gdzie analiza kodu przy pomocy „reverse engineering” zajęła kilka lat. Analiza wykazała bezbłędność algorytmów, ale w międzyczasie technika tak się rozwinęła, że zrezygnowano z wypracowanego z takim trudem rozwiązania i skonstruowano nowy system.
W Skandynawii przyjęto inną filozofię polegającą na tym, że o ile możemy się bardziej lub mniej skomplikowanymi technicznymi metodami zabezpieczyć przed awarią sprzętu, to nie ma technicznej możliwości zabezpieczenia się przed błędami oprogramowania. Jeżeli na skutek wadliwego algorytmu nastawnica wyda rozkaz wyświetlenia światła zezwalającego, to chociażby najbardziej wyrafinowany system nie jest w stanie tego skontrolować i zablokować. Stąd podejście zróżnicowania oprogramowania.
Zakłada się, że do działania systemu potrzebna jest zgodna praca dwóch lub więcej programów. Programy te powinny być napisane przez różne zespoły programistów w celu uniknięcia takich samych błędów. Filozofia zakłada, że jeżeli założenia do systemu są spójne, to istnieje bardzo małe prawdopodobieństwo, żeby dwa niezależne zespoły popełniły taki sam błąd. Obecnie prawie 30 - letnie doświadczenia z powszechnego użycia komputerów potwierdza słuszność zasady, że znacznie częściej zawodzi oprogramowanie niż sprzęt komputerowy.
Pierwsza wersja nastawnicy elektronicznej Ebilock posiadała dwa programy przetwarzania funkcji zależnościowych pracujących w jednym komputerze. Konstrukcja wyjść bezpiecznych polegała na tym, żeby podać i podtrzymywać sygnał na wyjściu potrzebne było ciągłe cykliczne sterowanie wyjścia przez programy A i B. Brak sterowania (odświeżenia) wyjścia powodował zanik sygnału sterującego, co powodowało w następstwie np. wygaszenie sygnału zezwalającego na sygnalizatorze. Autorzy zakładali, że jeżeli nastąpi uszkodzenie komputera, to przestaną działać oba programy i system przejdzie w stan bezpieczny. Oczywiście każda usterka powodująca wadliwe działanie przynajmniej jednego programu powodowała podobny skutek. Tak więc bezpieczeństwo było zapewnione, mimo zastosowania jednego komputera. Normy bezpieczeństwa dzisiaj obowiązujące zalecają zróżnicowanie kanałów w celu eliminacji błędów programistycznych. Stwierdzono bowiem, że nieprawidłowe działanie systemu może być spowodowane nie tylko przez błędne zakodowanie algorytmów, lecz również błąd procesora, systemu operacyjnego, czy kompilatora lub zakłócenie. Znany jest przypadek błędu w procesorze Pentium powodujący błędne obliczenia. Również tak zwana rozszerzona pamięć w komputerach klasy PC była spowodowana błędną emulacją procesora 8086 z PC XT przez procesor 80286 stosowany w komputerach PC AT. Wynikiem tego błędu była możliwość zaadresowania dodatkowych 64 KByte pamięci. Dlatego też dąży się do stosowania w różnych kanałach różnych platform sprzętowych lub też różnych systemów operacyjnych i kompilatorów. Z tego samego powodu unika się stosowania w elektronicznych urządzeniach srk najnowszych technologii wchodzących dopiero na rynek. Najnowsze linie procesorów dopiero po zweryfikowaniu przez rynek i usunięciu błędów wieku dziecięcego mogą być użyte w systemach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Oprócz zapewnienia bezpiecznej pracy komputerowych urządzeń srk równie ważne jest zapewnienie ich sprawności w długim przedziale czasu. W urządzeniach przekaźnikowych uszkodzenia można było stosunkowo łatwo naprawić wymieniając uszkodzony przekaźnik, przewód czy też bezpiecznik. W systemie komputerowym nie jest możliwa szybka naprawa uszkodzonych pakietów na stacji. Personel obsługi jest w stanie zlokalizować przyczynę awarii najwyżej z dokładnością do pojedynczego modulu. Naprawa pakietów komputera wymaga jednak specjalizowanych i drogich urządzeń. Ponadto obecnie buduje się
coraz więcej centrów sterowania obejmujących wiele sterowanych posterunków ruchowych. Na skutek tego coraz częściej na sterowanym obiekcie nie ma personelu obsługi, który mógłby odpowiednio szybko zareagować na ewentualne usterki. Dlatego też w wszystkich rozwiązaniach nastawnic elektronicznych stosuje się różne rozwiązania redundancji, które umożliwiają prowadzenie ruchu mimo usterek. Należy jednocześnie zaznaczyć, że w tradycyjnej technice przekaźnikowej stosowanie redundancji, o ile techniczne możliwe, nie było realizowane ze względu na rozmiary urządzeń, ich wagę czy też koszty. Ponadto pojedyncza awaria powodowała najczęściej niewielkie ograniczenie funkcji ruchowych i dyżurny ruch mógł nadal prowadzić ruch mimo pewnych ograniczeń. W przypadku urządzeń komputerowych awaria komputera głównego powoduje awarię całego systemu. W takim przypadku dyżurny ruchu nie tylko nie ma możliwości wydawania poleceń nastawczych, lecz również nie zna stanu urządzeń na sterowanym obiekcie. W przypadku urządzeń komputerowych znane są od dawna różne techniki redundancji pozwalające na zwiększenie dostępności systemu. Możliwe są dwie techniki nadmiarowej konstrukcji systemu:
- wprowadzenie rezerwy całego lub części systemu elektronicznego,
- stosowanie systemów typu „2 z 3” lub ogólniej „n z m” (gdzie \( n < m \)).
W pierwszym przypadku buduje się dwa identyczne systemy sterowania. Jeden z nich steruje obiektem, a drugi jest w stanie zimnej lub gorącej rezerwy. W razie usterki personel może dokonać przełączenia na system rezerwowy. Czas przełączenia w zależności od realizacji wahau się ok. kilku sekund do kilku minut. Przełączenia można dokonać zdalnie z odległego centrum sterowania. W przypadku systemu typu „2 z 3” do prawidłowej pracy nastawnicy wystarcza sprawność „2 z 3” komputerów. Tak więc pojedyncza awaria jednego sterownika nie powoduje zatrzymania całego systemu. W obu przypadkach elementem krytycznym jest wyjście sterujące nastawnicy czy też pojedyncza kasa wejścia/wyjścia. Jednak skutki awarii jednego wyjścia czy wejścia są porównywalne do awarii jednego przekaźnika w tradycyjnym systemie. Ponadto takie awarie są łatwo lokalizowane przez personel obsługi i stosunkowo łatwo naprawiane przez wymianę jednego uszkodzonego pakietu. Należy przy tym zaznaczyć, że bezpieczny system komputerowy musi sam diagnozować swój stan i wykrywać
wszystkie uszkodzenia mające wpływ na bezpieczeństwo. Jeżeli więc istnieje dobry system diagnostyki, to personel ma możliwość bardzo szybkiego zdiagnozowania miejsca awarii.
4. Różne filozofie programowe
Komputerowe nastawnice są konstruowane w oparciu o dotychczasowe doświadczenia z konstrukcji urządzeń mechanicznych, suwakowych, a zwłaszcza przekaźnikowych. W systemach przekaźnikowych można wyróżnić dwa rodzaje rozwiązań. Urządzenia konstruowane indywidualnie dla każdej stacji oraz uniwersalne urządzenia zblokowane. W Polsce typowymi przykładami są:
- urządzenia typu E,
- urządzenia zblokowane typu JZH, PB, SUP.
Ponadto w konstrukcji urządzeń przekaźnikowych można dodatkowo wyróżnić podział systemu srk na stacji na warstwy. W tradycyjnych urządzeniach typu "E" wyraźnie można wyróżnić warstwę zależnościową, grupę wybierającą oraz warstwę zobrazowania i dialogu w postaci pulpitu kostkowego. Grupa wybierająca była systemem pomocniczym nie mającym wpływu na bezpieczeństwo i ułatwiała jedynie pracę dyżurnego ruchu. W urządzeniach zblokowanych bloki zwrotnic, sygnalizatorów, odcinków kontroli niezajętości były powiązane ze sobą w sposób geograficzny. Urządzenia te posiadały zintegrowaną grupę wybierającą. Pewną niedogodnością takiego rozwiązania jest trudność w implementacji systemu przy nietypowych układach torowych. Wiadać to zwłaszcza na przykładzie urządzeń przekaźnikowych typu JZH. Typowe bloki były wyposażone w wiele przekaźników, które mogły być użyte tylko w niektórych przypadkach i pracowały sporadycznie.
W konstrukcji nastawnic komputerowych widać wyraźnie odzwierciedlenie sposobu działania urządzeń przekaźnikowych. Zwłaszcza w konstrukcjach skandynawskich widać powielenie geograficznej zasady pracy funkcji zależnościowych. Zaletą takiego rozwiązania jest posiadanie uniwersalnego oprogramowania funkcji obsługi zwrotnicy, semafora, odcinka toru itp. Dla implementacji systemu dla konkretnej stacji wystarczą informacje o geografii stacji. Dzięki programowej implementacji bloków geograficznych rozrost funkcji poszczególnych bloków związanych z nietypowymi przepadkami układu torowego ma
wpływ na opracowanie systemu, lecz nie ma bezpośredniego wpływu na końcowy koszt systemu. Niedogodnością takiego rozwiązania jest implementacja funkcji wybierania drogi przebiegu w warstwie zależnościowej podlegającej certyfikacji na poziomie SIL-4. Powoduje to wzrost nakładów na rozwój i utrzymanie systemu. Część systemów komputerowych działa jednak na zasadzie podobnej do klasycznych urządzeń typu „E”. Dane o stacji zawierają komputerowy zapis klasycznej tablicy zależności lub kart przebiegów. Wada urządzeń typu „E” była potrzeba indywidualnego projektowania i montażu systemu na stacji. W przypadku urządzeń komputerowych ta niedogodność nie występuje. System podobnie jak i w urządzeniach geograficznych zawiera uniwersalne funkcje obsługi rozjazdu, sygnalizatora, itp. Dodatkowo system zawiera oprogramowanie interpretujące komputerowy zapis tablicy zależności. Zaletą takiego rozwiązania jest większa łatwość weryfikacji oprogramowania i implementacji rozwiązań dla poszczególnych obiektów. Dodatkowo w rozwiązaniu takim można również dokonać podziału systemu na warstwy podobnie jak w systemie „E”. System zależnościowy nie wybiera drogi przebiegu, lecz ją tylko weryfikuje. Jeżeli urządzenia są w stanie pasującym do jednego z wierszy w tablicy zależności to system umożliwia taki przebieg. Jeżeli nie to polecenie utwierdzenia takiego przebiegu jest odrzucone. Zaletą takiego rozwiązania jest brak potrzeby weryfikacji oprogramowania funkcji wybierających na poziomie SIL-4. Jeżeli system wybierania będzie działał źle, to tak jak w tradycyjnym rozwiązaniu przebieg nie da się utwierdzić i nie ma to wpływu na bezpieczeństwo. Tak więc warstwa zależnościowa realizuje w sposób bezpieczny następujące funkcje:
- przestawienie zwrotnicy,
- utwierdzenie przebiegu:
- drogi jazdy,
- drogi ochronnej,
- ochrony bocznej,
- zwolnienie poszczególnych sekcji przebiegu,
- wyświetlenie sygnału zezwalającego na sygnalizatorze początkowym,
- wyświetlenie sygnału STÓJ na sygnalizatorze początkowym, gdy predyspozycje są niespełnione,
- współpraca z urządzeniami zewnętrznymi takimi jak blokady, przejazdy drogowo-kolejowe itp.
W działaniu niektórych systemów widać wpływ obu filozofii w działaniu funkcji zależnościowych. Część funkcji działa na zasadzie geograficznej. Jednak niektóre funkcje związane z nietypowa ochrona boczną czy droga ochronną są zapisane indywidualnie.
5. Podział na warstwy
Tak jak już wspomnialiśmy, w różnych rozwiązaniach nastawnic elektronicznych można wyróżnić różne podziały na warstwy. W znaczącej części rozwiązań system srk jest monolitycznym rozwiązaniem składającym się z:
- komputera zależnościowego,
- warstwy zobrazowania i dialogu.
W części z nich można nadal wyróżnić podział na trzy warstwy:
- zależnościową,
- wybierającą i funkcji pomocniczych
- zobrazowania i dialogu.
Różny podział na warstwy oraz co za tym idzie różne miejsce i sposób implementacji niektórych funkcji ma wpływ na działanie i koszt systemu. Przy modelu składającym się z dwóch warstw wszystkie funkcje pomocnicze muszą być zaimplementowane w systemie zależnościowym, co podnosi koszt końcowego rozwiązania. Tyczy się to zwłaszcza takich i informacji i poleceń jak:
- informacja o zasilaniu
- obecność napięć zasilania obwodów torowych, 24V, ładowania baterii obecność napięcia nastawczego itp.,
- stan agregatu,
- stan UPS,
- przepływ prądu nastawczego,
- stan sieci podstawowej i rezerwowej,
- informacja o stanie oświetlenia (np. wskaźników),
- sterowanie oświetleniem,
- informacja o temperaturze, działaniu wentylatorów oraz stan urządzeń klimatyzacji,
- informacja o stanie urządzeń alarmowych,
- itp.
Przy urządzeniach komputerowych nastawnic bazujących na modelu trzywarstwowym wszystkie informacje i polecenia pomocnicze są realizowane w warstwie pomocniczej, co znacznie obniża koszty i umożliwia dostosowanie systemu do lokalnych warunków i wymagań.
6. Różne filozofie realizacji okręgów składających się z wielu obiektów
Obecnie dąży się do realizacji lokalnych centrów sterowania obejmujących swoim zasięgiem coraz większej liczby posterunków ruchu. W nowoczesnych systemach nastawnic elektronicznych istnieje tendencja do realizacji wielu odległych posterunków w jeden system zależnościowy. Takie podejście daje wiele zalet. Jednym z nich jest integracja urządzeń stacyjnych i liniowych w jednym systemie. Tyczy się to zwłaszcza tak zwanych szlaków wewnętrznych. Zdejmuję to z dyżurnego ruchu konieczność proszenia samego siebie o pozwolenie zmiany kierunku blokady, czy też wyprawienia pociągu na szlak. W rozwiązaniach takich zazwyczaj główny komputer zależnościowy znajduje się na stacji, skąd odbywa się sterowanie a na odległych posterunkach znajdują się jedynie kasety obsługi meldunków i polecień nieodpowiadających za realizację funkcji zależnościowych.
Z punktu wiedzenia technicznego jest to bardzo eleganckie rozwiązanie. Niestety, tak jak większość rozwiązań, posiada również wady. Największą z nich jest globalizacja usterek. Awaria systemu na głównej stacji unieruchamia cały okręg nastawczy bez możliwości przejęcia sterowania na odległych posterunkach ruchu. Dodatkowym problemem jest potencjalna rozbudowa systemu i obejmowanie zdalnym sterowaniem nowych posterunków ruchu. W takim przypadku następuje zmiana danych w głównym komputerze zależnościowym i trzeba dokonać weryfikacji poprawnego działania całego obszaru zdalnego sterowania. Weryfikacja dotyczy również starych obiektów od dawna objętych działaniem systemu.
Inną koncepcją jest budowa systemu składających się z wielu oddzielnych obiektów. Przy takim podejściu usterki mają zazwyczaj lokalny charakter. Łatwa jest realizacja dwóch lub więcej niezależnych centrów sterowania obszaru, które łatwo mogą przejmować
sterowanie częścią obszaru w razie usterek lub w zależności od potrzeb ruchowych. Łatwa jest również realizacja miejscowych pulpitów nastawczych umożliwiających przejęcie kontroli nad posterunkiem ruchu w razie awarii. Miejscowy pulpit nastawczy może być na stałe zabudowany na oddalonym posterunku ruchu lub też może być zrealizowany przy pomocy przenośnego komputera z odpowiednim oprogramowaniem i instalowany na życzenie. W rozwiązańiu takim również istnieje możliwość implementacji automatycznego sterowania blokadą w ramach szlaków wewnętrznych. Rozszerzenie obszaru sterowania o nowe posterunki ma niewielki wpływ na stacje istniejące już w systemie. Dodatkową zaletą takiego rozwiązania jest możliwość integracji w ramach jednego centrum sterowania wielu różnych typów urządzeń srk na poszczególnych posterunkach ruchowych.
7. Diagnostyka
W tradycyjnych systemach przekaźnikowych zbudowanie systemów umożliwiających łatwą i szybką diagnostykę systemu było bardzo utrudnione. W praktyce jedynym zrealizowanym systemem diagnostyki była sygnalizacja przepalenia się bezpiecznika w systemie JZH zapożyczona z systemów central telefonicznych. Wprowadzenie systemów komputerowych otworzyło praktycznie nieograniczone możliwości przed systemami diagnostyki oraz rejestracji działania systemów srk. W różnych systemach instalowanych w Polsce zostały zaimplementowane systemy diagnostyczne oferujące różne możliwości.
Wydaje się jednak, że wraz ze wzrostem skomplikowania systemów oraz wzrostem zawansowania technicznego niezbędne jest wyposażanie systemów w systemy diagnostyczne umożliwiające łatwą i szybką lokalizację potencjalnych usterek. Nie należy zapominać, że statystycznie urządzenia przekaźnikowe są znacznie bardziej awaryjne, niż nowoczesne nastawnice komputerowe. Dlatego też personel utrzymania ma znacznie mniejsze doświadczenie w usuwaniu usterek. Firma Siemens, po zainstalowaniu pierwszych nastawnic komputerowych, zorganizowała system okresowych szkoleń personelu utrzymania. Szkolenia odbywały się raz na miesiąc. W centrum szkoleniowym była zainstalowana nastawnica, która była celowo uszkadzana przez trenera. Monter musiał sam usunąć usterkę nabywając w ten sposób odpowiednich umiejętności. Autor ma możliwość obserwacji podobnego systemu zainstalowanego w Metrze Warszawskim. W ciągu ok. 15 lat zdarzyły się tylko nieliczne awarie. Można zaobserwować duży stres związany z każdą usterką niekoniecznie związaną z awarią urządzeń komputerowych. Urządzenia są utrzymywane w sposób wzorowy, co skutkuje bardzo rzadkimi awariami mimo bardzo gestego ruchu. Dla przykładu zwrotnica na stacjach końcowych przekłada się ok. 1000 razy na dobę. Co ok. 4 miesiące rozjazdy starego typu poddaje się wymianie lub przeglądowi generalnym po osiągnięciu 100 tysięcy przełożeń. Dzięki współpracy służby utrzymania z autorami systemu powstał bardzo rozbudowany system diagnostyki umożliwiający pełne monitorowanie pracy systemu. Dodatkowo na wszystkich stacjach są zainstalowane urządzenia rejestrujące każdą zmianę stanu nadzorowanych urządzeń z dokładnością do 100 ms. Obecnie można odtworzyć działanie systemu nawet wiele lat wstecz. Wszystkie statystyki są dostępne na poziomie stacji oraz na poziomie centrum zdalnego sterowania oraz kierownictwa personelu utrzymania. Umożliwia to analizę przyczyn usterek a także planowanie przeglądów.
8. Podsumowanie
Jak widać w różnych nowoczesnych systemach komputerowych urządzeń srk prezentowane są różne filozofie oprogramowania oraz konstrukcje samego systemu. Rozwiązania te zmieniają się w czasie. Jest to związane z doświadczeniami z pracy tego rodzaju urządzeń, wzrostu możliwości technicznych oraz nowych wymagań stawianych przed nowymi systemami przez zarządy kolejowe. Trudno jest jednoznacznie stwierdzić, który system jest lepszy, a który gorszy. Większość obecnie oferowanych nastawnic elektronicznych oferuje podobną funkcjonalność i poziom bezpieczeństwa oraz niezawodności. Błędem byłoby dzisiaj dokonywanie wyboru jedynej słusznej drogi. Jednak odbiorca systemów powinien dopominać się istnienia odpowiednio zawsławanych funkcji diagnostycznych oraz otwartych systemów transmisyjnych, umożliwiających budowę centrów zdalnego sterowania i pozyskiwanie informacji o ruchu pociągów dla celów kontroli dyspozytorskiej, systemów informacji dla podróżnych, ewidencji pracy przewozowej itp.
THE DIVERSIFYING OF STRUCTURES OF COMPUTER INTERLOCKING DEVICES (ATC)
summary
The basic factors defining present computer aided (interlocking) rail traffic control systems and some problems referring to comparative analysis of those systems have been described in the paper. The comparative analysis include philosophy for safety provision, methodology of software development, description of typical structures (layers) of computer aided rail traffic control systems and criterions of division into control areas. In the end of the paper the thesis has been formed that the basis of the choice of the system are the possibilities and the range of function controlled by the rail traffic control system.
Keywords: rail transport, system, traffic control, computer interlocking devices
DIFFERENZIERUNG VON STRUKTUREN DER ELEKTRONISCHEN STELLWERKE
Zusammenfassung
In diesem Beitrag wurden grundsätzliche Faktoren von modernen (abhängigen) elektronischen Stellwerken für Eisenbahnverkehrssteuerung, sowie auch ausgewählte Fragen der Vergleichsanalyse dieser Systeme dargestellt. Die Vergleichsanalyse umfasst die s.g. Philosophie der Gewährleistung der Sicherheit, Verfahren zur Entwicklung der Software, Beschreibung der typischen Strukturen (Schichten) von Computersystemen für Eisenbahnverkehrssteuerung sowie Kriterien der Einteilung in Stellwerkbezirke. Im Restümee wurde die These gestellt, dass bei der Auswahl des Systems die Möglichkeiten und Umfang der durch das System der Eisenbahnverkehrssteuerung ausgeführten Funktionen entscheidend sind.
Schlüsselworte: Eisenbahnverkehr, System, Verkehrssteuerung, elektronische Stellwerke
SYSTEM TAF TSI W OBSŁUDZE LOGISTYCZNEJ PRZEWOZÓW KOLEJOWYCH
Streszczenie
W artykule przedstawiono prawne, organizacyjne i techniczne aspekty wdrożenia w przedsiębiorstwach kolejowych państw członków Unii Europejskiej, systemu wspomagającego interoperacyjność kolejowych przewozów towarowych. Celem systemu jest wzmocnienie rynkowej pozycji kolejowych przewoźników towarowych, w stosunku do transportu drogowego. TSI TAF (Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności, Telematyczne Aptikacje dla Przewozów Towarowych) jest systemem obejmującym dwa aspekty. Część techniczna obejmuje opracowanie i wdrożenie systemu informatycznego umożliwiającego przesyłanie komunikatów między różnymi przedsiębiorstwami kolejowymi w Europie. System w możliwie bezinwazyjny sposób będzie się łączyć ze sobą lokalne systemy informatyczne wspomagające przewozy towarowe. System będzie przesyłać zaszyfrowane dane w postaci komunikatów. System TSI TAF składać się będzie z modułu centralnego, który umożliwi administrowanie systemem. W module centralnym zapisane będą także dane referencyjne i pliki danych stowarzyszonych wspólnych dla wszystkich użytkowników. Poszczególne systemy krajowe będą komunikować się ze sobą, poprzez lokalnie zainstalowane instancje Interfejsu Uniwersalnego (Common Interface). Część funkcjonalna systemu obejmuje komunikaty, które będą przesyłane między użytkownikami systemu. Opis każdego komunikatu obejmuje zawartość i okoliczności, które determinują jego nadanie. Poza budową części wspólnej – europejskiej, system wymagać będzie dostosowania aplikacji krajowych. Nieodzowne będzie zbudowanie infrastruktury przejściowej i modułów we-
1 PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Biuro Informatyki
1. Wprowadzenie
Pragnąc przeciwdziałać spadkowi przewozów towarowych należy poddać analizie te aspekty kolejowego transportu, które w oczach klienta poważnie obniżają poziom oferty handlowej przewoźników kolejowych. W obecnej, szybko zmieniającej się gospodarce wolnorynkowej, bardzo ważne jest przedstawienie klientowi elastycznej, dopasowanej do jego potrzeb, oferty przewozowej. Z rynkowego punktu widzenia kolej należy traktować jak grupę przedsiębiorstw kolejowych tworzących jednolity, uzupełniający się łańcuch gospodarczy. Klientem jest partner zewnętrzny, korzystający z usługi oferowanej przez przewoźnika kolejowego (RU). Wewnątrz łańcucha przewoźnik kolejowy jest z kolei klientem zarządcy infrastruktury (IM). Zatem oferta skierowana do klienta zewnętrznego, winna obejmować połączone ze sobą oferty przewoźnika i zarządcy infrastruktury.
Szersze i pełniejsze otwarcie przedsiębiorstw kolejowych na klienta może być wsparte przez zastosowanie nowych rozwiązań informatycznych. Dotyczy to m.in. niżej wymienionych elementów procesu przewozowego.
1) Zamówienie trasy przejazdu (rozkładu jazdy) ad-hoc.
2) Lokalizacja pociągów, wagonów i przesyłek.
3) Wyliczanie i dostarczanie informacji o planowanym przybyciu pociągów/wagonów/przesyłek do punktów charakterystycznych i docelowych.
4) Wspomaganie przesyłania listów przewozowych.
2. Idea TSI TAF
TSI TAF - Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności. Telematyczne Aplikacje dla Przewozów Towarowych
TSI – Techniczne specyfikacje Interoperacyjności określają wymogi interoperacyjności kolei, czyli standardy techniczne, jakie winny być
spełnione przez przedsiębiorstwa zaangażowane w działalność kolejową. TAF jest szczegółową instrukcją, określającą standardy wymiany danych dla przewozów towarowych, przy wykorzystaniu technologii teleinformatycznych.
Zasady interoperacyjności transeuropejskiego systemu kolei konwencjonalnych (TSI) zostały zawarte w Dyrektywie 2001/16/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 roku.
Techniczne specyfikacje dla interoperacyjności odnoszące się do przewozów towarowych transeuropejskiego systemu kolei konwencjonalnych zostały określone w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 62/2006 z 23 grudnia 2005 roku. Wdrożenie TSI TAF jest obligatoryjne dla państw członków Unii Europejskiej.
Najnowszym unijnym aktem prawnym jest Dyrektywa 2008/57 EC Parlamentu Europejskiego z dnia 17 czerwca 2008r. o Interoperacyjności we Wspólnotcie Europejskiej, który w jednym dokumencie scala postanowienia dotyczące wymagań interoperacyjności dla kolei konwencjonalnej oraz dla kolei dużych prędkości.
Ideą TSI TAF jest podniesienie konkurencyjności transportu kolejowego w stosunku do innych gałęzi transportu i wzrost udziału transportu kolejowego ogółem.
Zgodnie z zamierzeniami Unii Europejskiej transport kolejowy winien dążyć do stworzenia jednolitego systemu kolejowego. Interoperacyjność taboru i infrastruktury pozwoli na swobodny transport towarów, niezależnie od właścicieli poszczególnych elementów kolejowego łańcucha przewozowego. Bardzo ważną rolę w tym procesie, odgrywać będzie system informatyczny wspomagający szybkie, bezpieczne i dokładne przesyłanie danych między poszczególnymi aktorami – przedsiębiorstwami kolejowymi.
TSI TAF nie ingeruje bezpośrednio w działalność handlową przedsiębiorstwa. System nie będzie przetwarzał danych wrażliwych, czyli tych, które mają bezpośredni wpływ na pozycję rynkową organizacji. Celem TSI TAF jest polepszenie oferty przewozowej kolejowych przewoźników towarowych skierowanej do klienta zewnętrznego, co poprawia przewagę konkurencyjną całego sektora.
Rys. 1. Usytuowanie TSI TAF w procesie przewozowym
W styczniu 2007 r. ogłoszono SEDP – Europejski Strategiczny Plan Wdrożenia TSI TAF. Celem SEDP było zaprezentowanie wizji wdrażania TSI TAF w kolejnictwie europejskim, kwalifikację technicznych i ekonomicznych możliwości jego wdrożenia oraz przedstawienie harmonogramu wdrożenia. Dokument SEDP TSI TAF obejmuje szeroki opis systemu, oraz specyfikację wymagań funkcjonalnych.
Specyfikacja TSI TAF zakłada istnienie trzech ról biznesowych w procesie przewozowym:
- Zarządca Infrastruktury – Infrastructure Manager (IM),
- Przedsiębiorstwo Przewozowe – Railway Undertaking (RU),
- Wiodące Przedsiębiorstwo Przewozowe – Leading Railway Undertaking (LRU).
Wiodącym Przedsiębiorstwem Przewozowym jest ta organizacja, która świadczy usługę bezpośrednio klientowi zewnętrznemu.
Opis systemu zawarty w SEDP obejmuje dwa zakresy tematyczne. Pierwszy to specyfikacja komunikatów, które będą przedmiotem wymiany danych. Dokument zawiera opis i definicję poszczególnych elementów – danych wchodzących w skład komunikatów oraz samej składni komunikatów. Drugi zakres tematyczny, to funkcjonalny opis działania przyszłego systemu.
W dyrektywie 2001/16/EWG określono zakres funkcjonalny systemu. Obejmuje on w szczególności:
- aplikacje dla przewozów towarowych obejmujące monitorowanie towarów i pociągów w czasie rzeczywistym,
- systemy zestawcze i przydziałowe (skład pociągów),
- systemy rezerwacyjne tras pociągów,
– zarządzanie połączeniami z innymi rodzajami transportu i tworzenie elektronicznych dokumentów towarzyszących.
**Rys. 2. Obszar aplikacji teleinformatycznych TSI TAF**
W zakresie TSI TAF nie mieszczą się systemy płatności i fakturowania dla klientów, ani też podobne systemy do obsługi płatności i fakturowania pomiędzy różnymi dostawcami usług, takimi jak przewoźnicy kolejowi lub zarządcy infrastruktury. Poza zakres specyfikacji TSI TAF wykracza także długoterminowe planowanie rozkładów jazdy\(^2\).
Specyfikacje funkcjonalne i techniczne systemu TSI TAF obejmują m.in. następujące pozycje:
– dane listu przewozowego,
– żądanie trasy,
– przygotowanie pociągu,
– prognoza jazdy pociągu,
---
\(^2\) Dyrektywa 62/2006 z 23 grudnia 2005 roku
– informacja o zakłóceniu służby,
– lokalizacja pociągu,
– ETI/ETA wagonów/jednostek intermodalnych,
– ruch wagonów,
– raportowanie o wymianie,
– pierwotne dane źródłowe,
– różnorodne źródłowe pliki i bazy danych,
– elektroniczne przesyłanie dokumentów.
Przykładowa lista z sekwencją wymienianych komunikatów wymienianych między RU i IM wygląda następująco:
Komunikat: „Skład pociągu”.
Komunikat: „Żądanie trasy”.
Komunikat: „Dostępność trasy”.
Komunikat: „Anulowanie trasy”.
Komunikat: „Trasa anulowana”.
Komunikat: „Przygotowanie pociągu”.
Komunikat: „Pociąg gotowy”.
Komunikat: „Prognoza jazdy pociągu”.
Komunikat: „Położenie pociągu”.
Komunikat: „Informacja o zakłóceniu jazdy”.
Komunikat: „ETI/ETA wagonu/przesyłki”
Komunikat: „Powiadomienie o ograniczeniach w infrastrukturze”.
Chcąc zagwarantować jednoznaczność interpretacji przesyłanych danych, konieczne jest zagwarantowanie jednolitych zasad kodowania i jednolitych danych słownikowych obowiązujących każdego użytkownika systemu. Obejmują one m.in.:
– kody lokalizacji/położeń miejsc związanych z transportem kolejowym,
– kody przedsiębiorstw kolejowych,
– kody państw (zgodne z kartą UIC i normą ISO),
– poddany harmonizacji system numeracji pociągów.
Budowa, a następnie wdrożenie systemu składać się będzie z dwóch zasadniczych części:
– część ogólnoeuropejska,
– część krajowa.
3. Część ogólnoeuropejska
Na część ogólnoeuropejską systemu składa się Interfejs Uniwersalny (Common Interface) oraz Centralna Baza Elementów Wspólnych (Central Repository). Interfejs Uniwersalny jest wyspecjalizowanym oprogramowaniem, który zainstalowany będzie w siedzibach przedsiębiorstw kolejowych – partnerach TAF. Interfejs Uniwersalny składać się będzie trzech zasadniczych części:
- Warstwy Ochrony i Transportu,
- Warstwy Translacyjno – Walidującej,
- Programowalnych Interfejsów Aplikacyjnych.
Warstwa Ochrony i Transportu odpowiedzialna będzie za kompresję, podpisywanie, kodowanie i transport komunikatów.
Warstwa Translacyjno-Walidująca wspomagać będzie przekształcanie obecnie używanych komunikatów zgodnych z kartą UIC 407, Hermes oraz komunikatów wewnętrznych do postaci komunikatów TSI TAF XML.
Interfejsy Aplikacyjne obsługujące protokoły MQ, IP Socket, SOAP (http), ftp, smtp umożliwiają połączenie systemu TSI TAF z systemami krajowymi. Systemy te, to aplikacje wspomagające planowanie i wykonanie rozkładu jazdy, bazy danych zawierające opis sieci oraz obowiązujące ograniczenia w infrastrukturze.
Rys.4. Schemat funkcjonalny Interfejsu Uniwersalnego (Common Interface)
Drugą częścią systemu jest Centralne Repozytorium. Jest to swoiste jądro systemu, które zarządza pracą całości. Centralne repozytorium poprzez złożone w nim certyfikaty, weryfikuje użytkowników i na bieżąco kontroluje poprawność realizacji wszystkich procesów zachodzących w całym systemie. W sytuacjach awaryjnych uruchamia procedury ratunkowe i ostrzegawcze informując poszczególnych użytkowników o zagrożeniach, czy usterkach systemu. Wspomniana Baza Elementów Wspólnych zawiera bazę danych, w której zapisano dane referencyjne. Składają się na nie słowniki kodów lokalizacji oraz słowniki kodów przedsiębiorstw kolejowych. Tutaj także zainstalowane zostaną moduły umożliwiające replikację danych słownikowych do lokalnych instancji Interfejsów Uniwersalnych.
Idea systemu sprowadza się do automatycznego przesyłania komunikatów, zawierających istotne dla przewoźników i zarządców infrastruktury dane, bezpośrednio między ich lokalnymi systemami informatycznymi. Każdy komunikat będzie przesyłany od nadawcy do odbiorcy bez pośrednictwa modułu centralnego, który ma jedynie administrować systemem, oraz pełnić funkcję repozytorium dla danych stałych - referencyjnych, wspólnych dla wszystkich użytkowników systemu. Założono, że poszczególne instancje Interfejsu Uniwersalnego (współpracujące z systemami krajowymi) będą wyposażone w lokalne kopie danych referencyjnych. W przypadku zmiany zawartości danych referencyjnych złożonych w module centralnym, aktualizacji ulegną także dane w bazach lokalnych.
Przesyłanie propozycji zmian w danych stałych będzie możliwe z każdej instancji Interfejsu Uniwersalnego. Komunikaty zawierające dane aktualizacyjne będą przesyłane do modułu centralnego. Po zaktualizowaniu zapisów centralnych, seria komunikatów zawierających
dane skorygowane zostanie rozesłana do wszystkich instancji Interfejsu Uniwersalnego.
**Rys. 5. Schemat przesyłania komunikatów w systemie TSI TAF**
Administrowanie modułem centralnym możliwe będzie za pomocą specjalnie opracowanego modułu komunikacyjnego zawierającego ręczny interfejs użytkownika (HMI). Analogiczne interfejsy użytkownika przewidziano dla „ręcznego” odbioru i nadawania komunikatów. Zatem system TSI TAF będzie także wspierać te przedsiębiorstwa, które nie dysponują rozbudowaną infrastrukturą i odpowiednimi systemami informatycznymi.
Poza komunikatami przesyłanymi bezpośrednio między umawiającymi się stronami, system TSI TAF będzie oferować możliwość przesyłania komunikatów do europejskich, informatycznych systemów wspomagających przewozy kolejowe.
Są to między innymi:
- PATHFINDER – system wspomagający uzgadnianie rozkładów jazdy pociągów międzynarodowych,
- EUROPTIRAILS – aplikacja służąca do bieżącego podglądu przebiegów pociągów kursujących w zatłoczonych, europejskich kolejowych korytarzach transportowych,
- ORFEUS – międzynarodowy system wymiany listów przewozowych,
- ISR – monitorowanie wagonów towarowych.
Ponadto w systemie przewiduje się możliwość przesyłania indywidualnych komunikatów opracowanych specjalnie przez dwie lub więcej umawiające się strony. Pozwoli to na elastyczne dostosowanie możliwości systemu tak, aby sprostać wyjątkowym i nietypowym oczekiwaniom grup użytkowników.
Celem opracowania części Europejskiej systemu, w ramach UIC powołano Zespół Elementów Wspólnych – (CCG - Common Components Group). W skład zespołu wchodzą przedstawiciele europejskich przedsiębiorstw kolejowych, które podjęły się sfinansowania projektu. Zadaniem zespołu jest opracowanie zasad finansowania budowy systemu, zarządzanie procesem projektowym i wdrożeniowym, oraz zdefiniowanie zadań do wykonania przez Zespół Wdrożeniowy – Deployment Team. Zespół wdrożeniowy opracował i przeprowadził przetarg na opracowanie, wykonanie, wdrożenie i utrzymanie części wspólnej systemu. Zwycięzcą przetargu została firma ELOG Scandinavia ze Szwecji\(^3\). Zgodnie z wymaganiami przedstawionymi w materiałach przetargowych, dostawca przyszłego systemu użyje w maksymalnym możliwym zakresie, gotowych rozwiązań dostępnych na rynku.
Budowa systemu będzie realizowana w oparciu o poniższe zasady:
- Transmisja komunikatów odbywać się będzie w oparciu o elektroniczną sieć publiczną (Internet), zatem nie zachodzi potrzeba budowy sieci prywatnej.
- Architektura systemu oparta będzie o zasady SOA (Service Oriented Architecture – Architektura Zorientowana na Usługi), czyli budowa systemu podporządkowana jest usługom żadanym przez użytkownika.
- Transmisja danych między poszczególnymi aplikacjami oraz modułami systemu opierać się będzie o architekturę ESB (Enterprise Service Bus – Korporacyjna Magistrala Usług).
- Gwarancja zabezpieczenia najwyższego poziomu bezpieczeństwa jest priorytetem.
- System będzie się charakteryzować bardzo wysokim poziomem skalowalności i elastyczności.
- System umożliwi łatwą integracje z już działającymi systemami informatycznymi.
\(^3\) [http://ted.europa.eu/Exec?DataFlow=N_one_doc_access.dfl&Template=TED/N_one_result_detail_curr.htm&docnumber=32631-2009&docId=32631-2009&StatLang=EN](http://ted.europa.eu/Exec?DataFlow=N_one_doc_access.dfl&Template=TED/N_one_result_detail_curr.htm&docnumber=32631-2009&docId=32631-2009&StatLang=EN)
I tak zgodnie z informacjami przedstawionymi przez ELOG transmisja danych między poszczególnymi instancjami Interfejsu Uniwersalnego będzie realizowana w oparciu o technologie JBOSS ESB – Serwer aplikacji oraz Enterprise Service Bus wspomagająca zasady przetwarzania i przesyłania danych między różnymi autonomicznymi przemysłowymi systemami informatycznymi. Funkcje szyfrowania i kodowania przesyłanych komunikatów będą realizowane m.in. poprzez dostępne na rynku systemy PKI – Personal Key Infrastruktura (Infrastruktura Klucza Publicznego). Bezpieczeństwo przesyłanych komunikatów będzie gwarantowane poprzez szyfrowanie danych. Budowany system będzie miał strukturę zdecentralizowaną. Transmisja komunikatów będzie odbywać się bezpośrednio między lokalnymi instancjami Interfejsu Uniwersalnego, który będzie mógł łączyć się z korporacyjnymi systemami informatycznymi różnego typu. Struktura przesyłanych komunikatów będzie weryfikowana zgodnie z opracowanymi metadanymi, gwarantującymi jednoznaczność przesyłanych danych. Dane referencyjne będą złożone i zarządzane w centralnym repozytorium, a ich repliki będą kopiowane do lokalnych instancji Interfejsu Uniwersalnego.
W chwili obecnej dostawca przyszłego systemu kończy opracowanie prototypu. Pierwsza wersja działającego prototypu zostanie poddana testom funkcjonalnym, które pozwolą stwierdzić, czy założenia leżące u podstaw idei systemu zostały we właściwy sposób zaimplementowane w przez Wykonawcę. Pracujący prototyp nie będzie oferować wszystkich określonych w wymaganiach projektowych funkcjonalności. Test prototypu obejmie moduły centralny oraz lokalny. Procesowi testowania podlegać będzie w pierwszym rzędzie proces instalacji i konfiguracji systemu oraz procedury logowania i audytu użytkowników. W dalszym etapie, przetestowana zostanie poprawność działania modułów służących do wprowadzania, czytania, edycji i usuwania zapisów w plikach danych referencyjnych i metadanych. W końcowej fazie przeprowadzanych testów, sprawdzeniu podlegać będzie prawidłowa praca interfejsów łączących system TSI TAF z krajowymi systemami korporacyjnymi. Systemy te są podstawowymi źródłami danych podlegających wymianie realizowanej przez TSI TAF.
Harmonogram testów prototypu systemu jest następujący:
- dostawa sprzętu – połowa września 2009r.,
- dostawa oprogramowania – 12 października 2009r.,
- szkolenie użytkowników – 12-16 października 2009r.,
- instalacja – 19 października 2009,
- test zasadniczy – 12 października – 18 grudnia 2009r.,
- akceptacja raportu końcowego – 26 stycznia 2010r.
Drugim testem, jaki został zaplanowany jest test referencyjny systemu. W jego ramach sprawdzeniu podlegać będzie całość oprogramowania. Dotyczyć to będzie wszystkich funkcjonalności interfejsu uniwersalnego, plików referencyjnych, zarządzania metadanymi oraz poprawności działania modułów gwarantujących bezpieczną i niezakłóconą pracę systemu.
Czas przeprowadzenia testu referencyjnego będzie długi i obejmie okres od maja do końca października 2010 roku. Po zakończeniu pozytywnym raportem testów referencyjnych, system zostanie w płynny sposób wdrożony jako system produkcyjny. Jego wdrażanie w poszczególnych przedsiębiorstwach kolejowych państw członków Unii Europejskiej będzie postępowało wraz z dostosowaniem korporacyjnych systemów informatycznych do współpracy z TSI TAF.
4. Część krajowa
Opracowanie części krajowej systemu wymaga wspólnego zaangażowania krajowego Zarządcy Infrastruktury - PKP PLK S.A oraz krajowych lub operujących na rynku krajowym kolejowych przewoźników towarowych. Każda ze stron zobowiązana jest określić zakres danych, które przetwarza, a które będą przedmiotem wymiany poprzez TSI TAF. Wynikiem analiz będzie raport określający systemy, tabele i pola, do których dostęp należy przewidzieć tak, aby zagwarantować sprawny przepływ polecień i danych. Raport zawierać winien także analizę ilościową, która wskaże poziom przyrostu ilości danych w jednostce czasu. Na podstawie powyższych wskaźników, określone zostaną parametry przyszłego serwera dostępowego współpracującego z Interfejsem Uniwersalnym TSI TAF. Tym samym określona zostanie wymagana przepustowość sieci wewnętrznej łączącej serwery lokalne z serwerem dostępowym.
Kolejny krok obejmie opracowanie projektu, a następnie budowę modułów wewnętrznych (interfejs wewnętrzny) będących bezpośrednio związanych z systemami krajowymi. Wspomniany interfejs będzie realizować następujące funkcje:
- przyjęcie zapytania przychodzącego z Interfejsu Uniwersalnego systemu TSI TAF (zapis standaryzowany xml),
- przekształcenie zapytania do formatu akceptowanego przez system krajowy,
- uruchomienie zapytania wewnętrznego i uzyskanie odpowiedzi,
- przekształcenie treści odpowiedzi do formatu standaryzowanego – np.: xml,
- przesyłanie danych z systemów lokalnych do serwera dostępowego,
– przekazanie odpowiedzi zapisanej w formacie xml do Interfejsu Uniwersalnego TSI TAF.
Jednocześnie należy przeprowadzić harmonizację krajowych danych słownikowych. Dotyczy to:
– kodów lokalizacji pierwszego i drugiego rzędu,
– kodów przedsiębiorstw kolejowych,
– kodów przyczyn opóźnień,
– kodów ograniczeń infrastruktury.
W obszarach wspólnych z regulacjami UIC należy dostosować stosowane, krajowe słowniki danych do wymagań europejskich. Należy zauważyć, że w wewnętrznych systemach informatycznych spółki, stosowane są kody lokalizacji (stacji i posterunków eksploatacyjnych) zgodne z ENEE, który jest normą dla TSI TAF. Stwierdzone rozbieżności dotyczą pojedynczych przypadków. Analogicznie kody państw winny być zgodne z kartą UIC 920-14 oraz normą ISO 3166-1. Celem jednoznacznej identyfikacji uruchamianych pociągów należy dokonać harmonizacji identyfikatorów pociągów. Zaproponowanym rozwiązaniem, jest powiązanie ze sobą identyfikatora trasy (indywidualnego numeru pociągu) z identyfikatorem stacji początkowej oraz datą i godziną odjazdu pociągu ze stacji początkowej. Wspomniany klucz złożony z czterech elementów jest w stanie w sposób jednoznaczny identyfikować każdy kursujący pociąg.
Określenie chronologii uruchomienia obsługi poszczególnych komunikatów i ich grup wymaga ścisłej współpracy różnych przedsiębiorstw zaangażowanych w kolejowym procesie przewozowym. Konieczne jest ustalenie metod współpracy, obszarów odpowiedzialności i podziału zadań. Zgodnie z SEDP kolejność uruchamiania poszczególnych komunikatów jest następująca:
– komunikaty dotyczące bieżącej i przewidywanej jazdy pociągu,
– komunikaty o przerwie/przeszkodzie w jeździe pociągu,
– komunikaty dotyczące informacji o gotowości pociągu do jazdy.
– komunikat z informacją o ograniczeniach w infrastrukturze.
– komunikaty dotyczące zamówienia, akceptacji/odrzucenia trasy pociągu.
– komunikat – list przewozowy/zamówienie wagonu.
– komunikat ETA/ETI – prognozowane przybycie przesyłki do miejsca docelowego.
Powyższa kolejność uwzględnia fakt, że przedsiębiorstwa kolejowe będą zmuszone do dostosowania użytkowanych lub opracowania nowych systemów informatycznych tak, aby możliwa była swobodna wymiana komunikatów TSI TAF.
Struktura powyższego komunikatu jest następująca (przykład):
Rys. 7. Schemat przykładowego komunikatu
PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. są jedną ze stron, która będzie uczestniczyć w testach systemu. PKP PLK S.A. przeprowadzi testy weryfikujące poprawną pracę poszczególnych modułów systemu. Ponadto PKP PLK S.A. wraz z DB Netze planuje przeprowadzić testowe
przesłanie komunikatu „Informacja o Jeździe Pociągu” – TrainRunningInformationMessage”.
```xml
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TrainRunningInformationMessage xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
xsi:noNamespaceSchemaLocation="C:\DOCUMENT\USER\Pulpit\taf_cat_complete_v5-1-6.xsd">
<MessageHeader>
<CI_MessageStatus>1</CI_MessageStatus>
<MessageReference>
<MessageType>2002</MessageType>
<MessageTypeVersion>
<MessageNumber>1</MessageNumber>
<MessageDateTime>2009-12-17T09:30:47Z</MessageDateTime>
</MessageReference>
<Sender>0051</Sender>
<Recipient>0080</Recipient>
</MessageHeader>
<MessageStatus>1</MessageStatus>
<TrainIdentifier>
<TrainNumber>
<PathIdent>00446</PathIdent>
<ScheduledDepartureDateTime>2009-12-17T09:30:47Z</ScheduledDepartureDateTime>
</TrainNumber>
<ScheduledDateTimeAtTransfer>2009-12-17T09:30:47Z</ScheduledDateTimeAtTransfer>
</TrainIdentifier>
<ReferenceTrainIdent>
<TrainIdentifier>
<TrainNumber>
<PathIdent>00446</PathIdent>
<ScheduledDepartureDateTime>2009-12-17T09:30:47Z</ScheduledDepartureDateTime>
</TrainNumber>
<PathDepartureLocation>
<CountryCodeISO>DE</CountryCodeISO>
<LocationPrimaryCode>03865</LocationPrimaryCode>
</PathDepartureLocation>
<TrainNumber>
<ScheduledDateTimeAtTransfer>2009-12-17T09:30:47Z</ScheduledDateTimeAtTransfer>
</TrainIdentifier>
</ReferenceTrainIdent>
<TrainLocationReport>
<Location>
<CountryCodeISO>PL</CountryCodeISO>
<LocationPrimaryCode>02610</LocationPrimaryCode>
<PrimaryLocationName>Zbaszynek</PrimaryLocationName>
</Location>
<ActualLocationDateTime>2009-12-17T09:30:47Z</ActualLocationDateTime>
<TrainLocationStatus>04</TrainLocationStatus>
<BookedLocationDateTime>2009-12-17T09:30:47Z</BookedLocationDateTime>
<ReScheduledLocationTime>2009-12-17T09:40:47Z</ReScheduledLocationTime>
<TrainDelay>
<AgainstBooked>10</AgainstBooked>
</TrainDelay>
</TrainLocationReport>
<TransferPoint>
<CountryCodeISO>PL</CountryCodeISO>
<LocationPrimaryCode>02592</LocationPrimaryCode>
<PrimaryLocationName>Kunowice</PrimaryLocationName>
</TransferPoint>
<TransereeIM>0080</TransereeIM>
</TrainRunningInformationMessage>
```
**Rys. 8. Zapis przykładowego komunikatu w standardzie xml**
Wspomniany komunikat będzie generowany przez stronę polską, a następnie przesyłany do partnera niemieckiego. Całość źródłowych danych niezbędnych do zbudowania prawidłowego komunikatu zawarta jest w eksploatowanym przez PKP PLK S.A. systemie Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej – SEPE.
Po konwersji powyższego komunikatu do zestandardyzowanego zapisu XML, zapis informacji o jeździe pociągu przedstawiono na następnej stronie.
5. Spodziewane efekty
Wprowadzenie systemu TSI TAF do eksploatacji umożliwi rozszerzenie współpracy krajowych systemów informatycznych z systemami europejskich zarządców kolejowych. Dotyczyć będzie to przede wszystkim systemów wspomagania planowania tras przejazdu, budowy rozkładów jazdy oraz realizacji wykonania złożonego zlecenia. Ujednoliceniu ulegną metody i standardy transmisji danych przesyłanych między różnymi podmiotami kolejowymi operującymi na terytorium UE.
Rozszerzeniu ulegnie oferta handlowa skierowana do klienta zewnętrznego. Oferta ta obejmie szybkie (ad hoc) zamawianie tras przejazdu (rozkładu jazdy) według zlecenia zamawiającego, a następnie bieżące informowanie o sytuacji ruchowej i planowanym czasie dojazdu (odpowiednio) pociągu/wagonu/przesyłki do punktów charakterystycznych lub do miejsca przeznaczenia. Podjęte działania skutkować będą lepszym wykorzystaniem zdolności przepustowej infrastruktury. Efektywniejsze zarządzanie taborem (lokomotywy, wagony, jednostki intermodalne) zwiększy wykorzystanie zdolności przepustowej pociągów.
W dalszej kolejności, wykorzystując wartość dodaną systemu polegającą na szybkim zsynchronizowaniu współpracy różnych przedsiębiorstw kolejowych i środków transportu możliwe będzie rozszerzenie oferty handlowej przedsiębiorstw kolejowych tak, aby na wybranych rynkach, stała się konkurencyjna w stosunku do transportu samochodowego.
TAF TSI SYSTEM IN LOGISTIC SERVICE OF RAILWAY TRANSPORT
Summary
This article presents the legal, organizational and technical aspects of implementation among the rail members of the European Union countries to assist the interoperability of rail freight services. Its purpose is to strengthen the market position of the rail freight, compared to the road transport. TSI TAF (Technical Specifications for Interoperability, Telematic applications for freight) is a system consisting of two aspects. The technical part covers the development and implementation of an information system capable of sending messages between the various railway companies in Europe. The system, in not intrusive way, will connect with each other local information systems supporting freight transport. The system will send encrypted data in the form of messages. TAF TSI system will consist of a central module, which will administer the system. In the module will also be centrally stored reference data dictionary and data files shared by all users. The different national systems will communicate with each other, through the locally installed instances of the Common Interface. The functional part of the system includes messages that will be sent between users of the system. A description of each message includes the content and the circumstances which determine its usage. In addition to the construction of the common - the European part, system will require the adaptation of national applications. It will be essential to build the transition infrastructure and internal modules which safely and accurately interpret a received query and generate an appropriate response.
Keywords: Technical Specifications for Interoperability, Telematic applications for freight transport
TAF TSI-SYSTEM IN DER LOGISTISCHEN BEDIENUNG DER EISENBAHNBEFÖRDERUNGEN
Zusammenfassung
In diesem Artikel wurden die rechtlichen, organisatorischen und technischen Umsetzungsaspekte des Systems für die Unterstützung der Interoperabilität von Güterbeförderungen im Schienenverkehr, das die Eisenbahnunternehmen in den Mitgliedsländern der Europäischen Union realisieren, dargestellt. Das Ziel des
Systems ist die Marktpositionsstärkung des Schienengüterverkehrs im Vergleich zum Straßenverkehr. Die TSI TAF – Systeme (Technische Spezifikationen für die Interoperabilität und Telemikanwendung in dem Güterverkehr) umfassen zwei Aspekte. Der technische Teil umfasst die Bearbeitung und die Umsetzung eines Informationssystems, dass die Übertragung von Nachrichten zwischen den verschiedenen europäischen Eisenbahnunternehmen ermöglicht. Das System verbindet die lokalen Informationssysteme, die den Schienengüterverkehr unterstützen, möglichst ohne Einmischung. Das System wird die verschlüsselten Daten in Form von Meldungen senden. Das TSI TAF-System wird aus einem zentralen Modul, dass die Verwaltung des Systems ermöglicht, bestehen. Im zentralen Modul werden auch Referenzdaten und Wörterbuchdateien gespeichert, die für alle Nutzer zugänglich sind. Die lokal installierten Instanzen der Universal-Schnittstelle (Common Interface) ermöglichen die Kommunikation zwischen den einzelnen nationalen Systemen. Der funktionelle Teil des Systems umfasst die Nachrichten, die an die Nutzer des Systems gesendet werden. Die Beschreibung der einzelnen Meldungen enthält einen Inhalt und die Umstände, die ihre Versendung bestimmen. Neben dem Bau des gemeinsamen europäischen Teils erfordert das System die Anpassung den nationalen Anwendungen. Es ist notwendig, eine Übergangsinfrastruktur und interne Module zu schaffen, die die gesandten Anfragen auf sichere und präzise Weise interpretieren und die angemessene Reaktion erzeugen.
**Schlüsselwörter:** der Schienenverkehr, die Interoperabilität, die technischen Spezifikationen, der Güterverkehr.
SYSTEMY KOLEJOWO - TRAMWAJOWE NA PRZYKŁADZIE CHEMNITZ I KASSEL
Streszczenie
W niniejszym artykule przedstawione zostały systemy kolejowo-tramwajowe powstałe w dwóch niemieckich miastach – Chemnitz i Kassel. Dla każdego miasta podano charakterystykę linii, po których poruszają się tramwaje dwusystemowe, między innymi parametry techniczne linii, długości tras, a także lokalizację i infrastrukturę przystankową. Opisano również organizację ruchu tramwajów dwusystemowych w warunkach kolejowych. Następnie scharakteryzowano pojazdy i podano ich podstawowe parametry. Artykuł zawiera także krótki opis uwarunkowań formalno-prawnych dla takich systemów. Opisano również plany rozbudowy systemów kolejowo-tramwajowych w tych miastach.
Słowa kluczowe: tramwaj, kolej, Chemnitz, Kassel
1. Wprowadzenie
Systemy kolejowo-tramwajowe funkcjonują w kilku miastach w Niemczech – w Karlsruhe, Kassel, Chemnitz i Saarbrucken. Istnieją kolejne plany na ich rozbudowy w kolejnych ośrodkach, co stawia Niemcy na pozycji lidera w tej dziedzinie. Wielką zaletą takich systemów jest możliwość współużytkowania infrastruktury kolejowej,
1 Zakład Dróg Kolejowych i Przewozów, CNTK
2 Zakład Dróg Kolejowych i Przewozów, CNTK
która jest w wielu wypadkach wykorzystywana w nieznacznym stopniu, często tylko w ruchu towarowym. Dzięki takiemu rozwiązaniu nie ma konieczności wykupu terenów pod nową inwestycję, co ogranicza znacznie jej koszty. Miejscami poprowadzenie nowej linii w danych warunkach terenowych byłoby wręcz niemożliwe, ze względu na duże zageszczenie zabudowy. Dlatego coraz częściej mówi się o zastosowaniu takich systemów również w Polsce. Autorom tego artykułu zależało na przybliżeniu czytelnikom tych systemów na podstawie dwóch miast – Chemnitz i Kassel.
2. Systemy kolejowo – tramwajowe w Chemnitz
Chemnitz to miasto położone w Środkowej Saksonii. W grudniu 2002 roku otwarto regularne połączenia kolejowo – tramwajowe na linii numer 522. Stworzono dla niej nowy system łączący ze sobą dwa systemy transportu – kolejowy i tramwajowy. Powodem wyboru tego rozwiązania było wykorzystanie, na odcinku Stolberg – Altchemnitz, istniejącej linii kolejowej, w małym stopniu używanej w ruchu towarowym, do utworzenia bezpośredniego połączenia Chemnitz z miejscowościami położonymi w okolicy tej linii. W ten sposób utworzono połączenie bez konieczności przesiadania się z pojazdów kolejowych do pojazdów komunikacji miejskiej. Pozwoliło to na pełniejsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury, w szczególności kolejowej, oraz na zwiększenie liczby pasażerów korzystających z transportu publicznego.
Spośród dotychczas istniejących systemów kolejowo-tramwajowych w Niemczech model Chemnitz charakteryzuje się zastosowaniem niskich peronów (o wysokości 0,20 m) na całej trasie, również na odcinku kolejowym.
Na przestrzeni lat liczba pasażerów zmieniała się. W pierwszych latach tuż po uruchomieniu liczba pasażerów korzystających z tego połączenia wynosiła około 600 osób w ciągu doby. Obecnie wynosi ona około 6 tys. pasażerów/dobę.
2.1. Charakterystyka linii i organizacja ruchu
Długość całej trasy wynosi 23,1 km, z czego 6,8 stanowi dwutorowa linia tramwajowa, przebiegająca w warunkach miejskich na odcinku Chemnitz Hbf - Chemnitz-Altchemnitz. Jest ona jedną z czterech linii tramwajowych funkcjonujących w ramach sieci tramwajowej miasta Chemnitz (rys. 1)
Rys. 1. Linia 522 na tle sieci linii tramwajowych w Chemnitz
Źródło: www.urbanrail.net
Pozostała część trasy to jednotorowa linia kolejowa o długości 16,3 km (Chemnitz-Altchemnitz – Stollberg), dotychczas wykorzystywana jedynie do lokalnego ruchu pociągów towarowych. Linię na tle regionalnej sieci kolejowej przedstawia rys. 2.
*Rys. 2. Linia 522 na tle regionalnej sieci kolejowej*
*Źródło: www.city-bahn.de*
Pierwotnie linia ta była niezelektryfikowana. W celu stworzenia szybkiego połączenia regionalnego tramwajem dwusystemowym, linię kolejową dostosowano do potrzeb systemu kolejowo - tramwajowego. Linia została zelektryfikowana, przy czym napięcie w sieci trakcyjnej na odcinku kolejowym wynosi 750 V, natomiast na sieci tramwajowej pozostawiono napięcie wynoszące 600 V. Maksymalna prędkość jazdy w warunkach miejskich między Chemnitz Hbf i Altchemnitz wynosi 60 km/h. Poza miastem między Chemnitz - Altchemnitz i Stollberg prędkość wynosi 80 km/h. Czas przejazdu między Chemnitz Hauptbahnhof a Stollberg wynosi 49 minut. Tramwaje jeżdżą każdego dnia od godziny 4.30 do 01.00. Rozkłady jazdy ułożone są tak, że pojazdy kursują w stałym cyklu co 30 minut. W godzinach szczytu przewozowego cykl ten jest zageszczony do 15 minut. Stworzenie cyklicznego
rozkładu jazdy i wspomnianej częstotliwości ruchu możliwe było dzięki zbudowanym na linii kolejowej mijankom.
Rozkład jazdy pociągów towarowych dostosowano do rozkładu jazdy tramwajów dwusystemowych, w ten sposób że trasy pociągów towarowych wpisują się pomiędzy trasy tramwajów. Do rozkładów jazdy tramwajów dwusystemowych dostosowane są także rozkłady jazdy autobusowych linii dowozowych. Dzięki temu uzyskano pełne skomunikowanie między tymi dwoma środkami transportu.
W ciągu doby liczba kursujących pojazdów rozkładu się następująco:
- w dni robocze 34 pary pociągów,
- w soboty 27 par pociągów,
- w niedziele i święta 19 par pociągów.
Fot. 1. Wyposażenie kabiny sterowniczej pojazdu
Fot. I. Martincevič i P. Brona
System sygnalizacji w mieście jest standardowym systemem dla sieci tramwajowych. Dlatego w warunkach miejskich tramwaj porusza się zgodnie z przepisami EBOStrab. Na linii kolejowej obowiązują przepisy budowy i eksploatacji kolei (EBO). Wjeżdżając na linię kolejową tramwaje wykorzystują system sterowania ruchem obowiązujący na kolei. W tym celu tramwaje musiały zostać wyposażone w urządzenia współpracujące z kolejowymi systemami sterowania. Ponadto w kabinach sterowniczych oprócz standardowego pulpitu tramwajowego zamontowano dodatkowy pulpit wykorzystywany w ruchu kolejowym. Wyposażenie kabiny sterowniczej przedstawia fot. 1.
2.2. Stacje i przystanki
Linia na odcinku tramwajowym ma swój początek w pobliżu głównego dworca kolejowego w Chemnitz (fot. 2).
Fot. 2. Przystanek Chemnitz Hauptbahnhof
Fot. I. Martinčević i P. Brona
Wzdłuż trasy przebiegającej po torach tramwajowych zlokalizowanych jest 16 przystanków (rys. 3). Średnia odległość pomiędzy przystankami wynosi około 600 m.
Przejście z systemu tramwajowego na kolejowy następuje przy przystanku Altchemnitz (fot. 3).
Fot. 3. Granica między systemem kolejowym i tramwajowym (Altchemnitz)
Fot. I. Martincević i P. Brona
Jest on także granicą, na której następuje zmiana:
– systemu sterowania – z tramwajowego na kolejowy PZB (Indusi),
– systemu zasilania sieci trakcyjnej – z 600V na 750V,
– infrastruktury torowej – z nawierzchni tramwajowej na nawierzchnię kolejową,
– właściciela i zarządcy infrastruktury – na odcinku tramwajowym CVAG, na odcinku kolejowym City – Bahn Chemnitz.
Od tego przystanku linia przebiega po torach kolejowych, na których zlokalizowano 10 stacji i przystanków. Średnia odległość pomiędzy przystankami wynosi 1,5 km. Aby było możliwe krzyżowanie się pojazdów na tym odcinku zorganizowano dwie mijanki. Schemat linii tramwaju dwusystemowego na odcinku kolejowym przedstawia rys. 4.
Rys. 4. Schemat linii tramwaju dwusystemowego na odcinku kolejowym
Źródło: www.city-bahn.de
Stacje i przystanki zostały wyposażone w odpowiednią infrastrukturę. Wybudowano nowe perony o wysokości 0,20 m w celu ujednolicenia ich z typowymi peronami na sieci tramwajowej w tym mieście. Zadbano również o infrastrukturę umożliwiającą integrację pomiędzy różnymi środkami transportu. W pobliżu przystanków zbudowano parkingi w systemie Park & Ride oraz Bike and Ride. Na każdym przystanku istnieje także możliwość przesiadki do dowozowych linii autobusowych.
Linia kończy się na stacji Stollberg. Na stacji tej utworzono węzeł integracyjny z lokalnymi liniami autobusowymi i linią kolejową do Meerane obsługiwana przez szynobusy. Na fot. 4, po prawej stronie widać tramwaj dwusystemowy, natomiast po lewej szynobus RegioShuttle do obsługi linii kolejowej do Meerane.
Na stacji jeden z peronów rozwiązano w ten sposób, że połączone ze sobą dwie różne konstrukcje peronów – przeznaczone do obsługi pojazdów kolejowych i kolejowo – tramwajowych. Różnią się one wysokością i odległością od główki szyny. Różnica wysokości zniwelowana została poprzez wykonanie pochylenia między nimi. Prezentuje to fot. 5 i fot. 6.
Fot. 4. Stacja Stollberg
Fot. I. Martincević i P. Brona
Fot. 5. Peron na stacji Stollberg – zmiana wysokości peronu
Fot. I. Martincević i P. Brona
Dzięki takiemu rozwiązaniu, podróżni przesiadający się np. z pociągu do tramwaju dwusystemowego odprawiani są z tego samego peronu. Wpływa to na skrócenie czasu potrzebnego na przesiadkę. Ma to szczególne znaczenie dla osób z ograniczoną możliwością poruszania się.
2.3. Opis pojazdów
Na całej długości trasy zastosowany jest jednolity tabor, tzn. Vario-bahn NGT6-LDZ. Pojazd prezentuje fot. 7.
Wszystkie pojazdy są dwukierunkowe. Posiadają na obu krańcach kabiny sterownicze. Z uwagi na kursowanie pojazdów po linii kolejowej, na której perony nie zawsze znajdują się po tej samej stronie linii, pojazdy wyposażono w drzwi zlokalizowane po obu stronach pojazdu. Cecha charakterystyczną omawianego pojazdu jest dostosowanie podłogi pojazdu do krawędzi peronu, bez użycia dodatkowego wyposażenia, np. wysuwnych stopni (fot. 8). Ma to szczególne znaczenie dla osób z ograniczoną możliwością poruszania się.
*Fot. I. Martincević i P. Brona*
Pojazdy tramwajowe napędzane są silnikami elektrycznymi, z których napęd jest bezpośrednio przeniesiony na koła pojazdu. Z uwagi na różnice w konstrukcji nawierzchni kolejowej i tramwajowej, w szczególności wysokość główkii szyny, zastosowano nowy rodzaj kół, będący pośrednim rozwiązaniem pomiędzy kołem kolejowym i tramwajowym. Główna różnica dotyczy wysokości obrzeża koła. Wynosi ona 0,35 m. Dla porównania wysokość obrzeża w pojazdach kolejowych wynosi 0,50 m, natomiast w pojazdach tramwajowych wynosi 0,20 m. Podstawowe parametry pojazdu znajdują się w poniższej tablicy.
Tablica 1. Parametry techniczne pojazdu Variobahn NGT6-LDZ
| Parametry pojazdu | Wartość |
|-----------------------------------|------------------|
| Długość | 31.380 mm |
| Szerokość | 2.650 mm |
| Wysokość | 3.350 mm |
| Wysokość podlogi przy drzwiach wejściowych | 300 mm |
| Masa pojazdu z pełnym wyposażeniem | 37.800 kg |
| Maksymalna ładowność | 21.200 kg |
| Szerokość toru | 1.435 mm |
| Minimalny promień łuku | 20.000 mm |
| Średnica kół (nowych / zużytych) | 663 / 623 mm |
| Liczba miejsc siedzących | 73 |
| Liczba miejsc składanych | 5 |
| Liczba miejsc stojących | 124 |
| Napięcie zasilania | 600 V / 750 V |
| Moc silników elektrycznych | 8x45 kW |
| Maksymalna prędkość | 80 km/h |
Źródło: www.city-bahn.de
Ponieważ pojazdy kursują zarówno po sieci linii tramwajowych, jak i po linii kolejowej, prowadzący pojazd musi posiadać uprawnienia zarówno do kierowania pojazdem tramwajowym, jak i kolejowym (kategoria II). Wynika to z odrębności przepisów stosowanych dla systemów kolejowych (EBO) i tramwajowych (EBOStrab). W tym celu przeprowadzane były odpowiednie szkolenia pracowników. Niektórzy prowadzący, oprócz uprawnień do kierowania pojazdami kolejowymi i tramwajowymi, posiadają również prawo jazdy ważne na autobusy. Prowadzący pojazd na przystanku granicznym w Altchemnitz zmienia system sterowania z tramwajowego na kolejowy. Od tego momentu korzysta z wydzielonego pulpitu, który jest dostosowany do sygnalizacji kolejowej. Ponadto prowadzący pojazd przejeżdżając na wybiegu przez odcinek izolowany, przełącza zdalnie w pojazdzie system zasilania z 600 V na 750 V.
2.4. Uwarunkowania formalno – prawne i plany dalszej rozbudowy systemu kolejowo – tramwajowego w Chemnitz
Obecnie operatorem połączenia kolejowo – tramwajowego jest City – Bahn Chemnitz. Spółka ta również zarządza infrastrukturą na odcinku kolejowym dzierżawionym od DB. Natomiast infrastruktura tramwajowa w mieście zarządza spółka CVAG (Chemnitzer VerkehrsAktiengesellschaft).
Sprawy formalno – prawne dotyczące pomysłu połączenia ze sobą systemu kolejowego i tramwajowego zostały rozpoczęte na początku 1997 roku. Powołano do życia City – Bahn Chemnitz jako spółkę zależną CVAG (60 % udziałów) i Bus GmbH w Saksonii (40 % udziałów). Rok po utworzeniu spółki została podpisana umowa o świadczeniu usług transportowych w ramach regionalnego transportu kolejowego z ZVMS (Der Zweckverband Verkehrsverbund Mittelsachsen, czyli Związek Przedsiębiorstw Komunikacyjnych Środkowej Saksonii) i SMWA (Staatsministerium fur Wirtschaft, Arbeit und Verkehr, czyli Ministerstwo Gospodarki i Pracy Saksonii). W połowie 2001 weszła w życie umowa dzierżawy infrastruktury kolejowej od DB AG. W grudniu 2002 roku rozpoczęto przewozy na linii numer 522.
W związku z dużą frekwencją i zainteresowaniem pasażerów oraz przebudową głównego dworca kolejowego w Chemnitz, położonego w pobliżu krańcowego przystanku - Hauptbanhof, postanowiono rozbudować sieć połączeń kolejowo-tramwajowych. W ramach przebudowy dworca tory tramwajowe zostaną połączone z częścią czołowych torów na stacji. Dzięki temu będzie możliwa nie tylko pełna integracja komunikacji miejskiej z transportem kolejowym, ale także utworzenie kolejnych połączeń w kierunku na północ od Chemnitz. Umożliwi to bezpośrednie połączenie z takimi miastami jak Burgstädt, Mittweida, Hainichen i Flöha bez konieczności przesiadki na dworcu głównym w Chemnitz. Schemat rozbudowy przedstawiono na rys. 5.
Rys. 5. Schemat rozbudowy sieci połączeń kolejowo-tramwajowych
3. Systemy kolejowo-tramwajowe w Kassel
Kassel to miasto położone w Północnej Hesji. Posiada rozbudowaną sieć linii tramwajowych. Jest również ważnym węzłem kolejowym na
mapie Niemiec. Powstanie nowego systemu tramwajowo – kolejowego pozwoliło na udoskonalenie istniejącego systemu transportu publicznego nie tylko w mieście Kassel, ale również w całym regionie. Wcześniej pasażerowie, jadący z pobliskich miejscowości i chcący poruszać się po obszarze Kassel, zmuszeni byli do zmiany środków lokomocji.
W warunkach miejskich RegioTram poruszają się po liniach tramwajowych. Wyjeżdżając na linie kolejowe uczestniczą w ruchu pociągów pasażerskich i towarowych. Centralnym punktem, łączącym oba systemy, jest główny dworzec kolejowy Kassel-Hauptbahnhof.
3.1. Charakterystyka linii i organizacja ruchu
Obecnie sieć RegioTram obejmuje cztery linie, zbiegające się na dworcu kolejowym w Kassel. Łączna długość wszystkich linii wynosi 184 km, z czego dobudowanych zostało jedynie 6 km nowej infrastruktury. Są to następujące linie:
- **RT 3** z Warburga do Kassel (Auestadion).
Pojazdy RegioTram poruszają się po linii kolejowej zelektryfikowanej, na której odbywa się regularny ruch pasażersko – towarowy. Czas podróży na całej linii zajmuje 66 min. Pojazdy kursują w stałym takcie 1 lub 2 razy na godzinę (Pon-Sob) oraz raz na 2 godziny (w Nd).
- **RT 4** z Wolfhagen do Kassel (Am Stern).
Pojazdy RegioTram poruszają się po linii kolejowej niezelektryfikowanej, na której odbywa się regularny ruch pasażersko – towarowy. Czas podróży do centrum miasta trwa 54 minuty. Pojazdy kursują w stałym cyklu raz na godzinę (od Pon do Sob) lub raz na dwie godziny (w Nd).
- **RT 5** z Melsungen do Kassel (Auestadion lub Leipzigestrasse / Papierfabrik).
Pojazdy RegioTram poruszają się po linii kolejowej zelektryfikowanej, na której odbywa się regularny ruch pasażersko – towarowy. Czasy podróży z Melsungen do:
- Auestadion wynosi 45 min,
- Leipzigestrasse wynosi 53 min / Papierfabrik wynosi 58 min.
Pojazdy kursują w stałym cyklu raz lub dwa razy na godzinę (od Pon do Sob) oraz raz na godzinę (w Nd).
• RT 9 Schwalmstadt – Treysa.
Pojazdy RegioTram poruszają się po linii kolejowej zelektryfikowanej, na której odbywa się regularny ruch pasażersko – towarowy. Czas podróży z Schwalmstadt - Treysa do końcowego przystanku Leipziger Strasse zajmuje 82 minuty. Na końcowym odcinku trasa linii RT9 pokrywa się z trasą linii RT5. Pojazdy kursują w stałym cyklu raz na godzinę (od Pon do Pt) lub raz na dwie godziny (w weekendy).
Schemat połączeń RegioTram w okolicach Kassel przedstawia rys. 6.
Rys. 6. Schemat połączeń RegioTram w okolicach Kassel
3.2. Stacje i przystanki
Centralnym punktem sieci RegioTram jest dworzec główny w Kassel. Dworzec został przebudowany w ten sposób, że w środkowej części grupy torów kolejowych i peronów zastąpiono torami tramwajowymi, które prowadzą do tunelu pod dworcem kolejowym. Tunel ten umożliwia włączenie się w miejską sieć tramwajową. Część stacji przeznaczona dla RegioTram składa się z trzech torów oraz dwóch peronów. Położone są one na znacznym pochyleniu, możliwym do zastosowania jedynie w warunkach infrastruktury tramwajowej (fot. 9 – 12).
Fot. 9. Widok na dworzec główny w Kassel patrząc od strony kolejowej
Fot. I. Martincević i P. Brona
Fot. 10. Widok na perony dworca głównego w Kassel
Fot. I. Martinčević i P. Brona
Fot. 11. Widok na tory kolejowe dworca głównego w Kassel przy wyjeździe na linie kolejowe
Fot. I. Martinčević i P. Brona
Fot. 12. Widok od strony miejskiej na tunel prowadzący na dworzec główny w Kassel
Tak jak wspominano wcześniej na dworcu tym zbiegają się wszystkie linie RegioTram. Schemat stacji, przykładowo z linią RT 9, przedstawia rys. 7.
Na stacji tej następuje zmiana systemów – z tramwajowego na kolejowy:
- Zasilania – przełączenie napięcia zasilającego z 750 V DC na 15 kV 16⅔ Hz AC lub przejście z zasilania elektrycznego na system hybrydowy spalinowo – elektryczny.
- Sterowania – z sygnalizacji tramwajowej na sygnalizację kolejową.
Na poszczególnych liniach RegioTram ilość przystanków jest następująca:
- RT 3 z Warburga do Kassel (Auestadion).
Do dworca głównego w Kassel (Hauptbahnhof) pojazdy RegioTram zatrzymują się na 11 przystankach (z czego poza granicami Kassel na 8). Na sieci tramwajowej RT 3 zatrzymuje się na 6 przystankach.
- RT 4 z Wolfhagen do Kassel (Am Stern).
Na odcinku kolejowym pojazdy RegioTram zatrzymują się na 13 przystankach z czego poza granicami Kassel na 10. Na sieci
tramwajowej linia RT4 przebiega w ramach pętli miejskiej, na której końcowym przystankiem jest Am Stern.
**Rys. 7. Schemat stacji z linią RT 9**
• RT 5 z Melsungen do Kassel (Auestadion lub Leipzigestrasse / Papierfabrik).
Na odcinku kolejowym pojazdy RegioTram linii RT5 zatrzymują się 9 przystankach z czego poza granicami Kassel na 7 przystankach. Na sieci tramwajowej linia RT5 ma dwa warianty przebiegu: pierwszy podstawowy do Leipziger Strasse z 14 przystankami (z możliwością wydłużenia do Kaufungen, Papierfabrik) lub drugi do Aue-stadion z 6 przystankami.
• RT 9 z Schwalmstadt – Treysa.
Na odcinku kolejowym pojazdy RegioTram zatrzymują się na 13 przystankach z czego poza granicami Kassel na 11 przystankach. Na sieci tramwajowej pojazdy zatrzymują się na 10 przystankach.
Podobnie jak w przypadku Chemnitz zadbane o integrację różnych rodzajów transportu na poszczególnych stacjach, przystankach, po-przez budowę węzłów integracyjnych. Na większości przystanków na liniach RegioTramu istnieje możliwość przesiadki do lokalnych linii autobusowych. Przy większości z nich są również zlokalizowane parkingi typu Park&Ride i Bike&Ride. Interesującym rozwiązaniem na przystankach są także boksy do przechowania rowerów (fot. 13).
Fot. 13. Boksy do przechowania rowerów
Fot. I. Martincević i P. Brona
skim), jak i na odcinku kolejowym (pozamiejskim), tj. linii RT3, RT5 i RT9. Do obsługi tych linii zamówionych zostało 18 pojazdów.
Druga wersja pojazdów RegioCitadis wykorzystywana jest do obsługi linii RT4. Wynika to z faktu, że odcinek kolejowy od Vellmar - Obervellmar do Wolfhagen nie jest zelektryfikowany. Dla obsługi tej linii pojazdy wykorzystują napęd spalinowo – elektryczny. Liczba pojazdów wynosi 10 sztuk. Pojazdy w tej wersji są dostosowane do poruszania się po sieci tramwajowej, jak również po nieelektryfikowanych liniach kolejowych jako lekki pojazd kolejowy. Wyposażenie elektryczne pojazdu pozwala na automatyczne przełączenie pomiędzy siecią miejską i siecią kolejową. Pojazdy są dwukierunkowe. Przy każdych drzwiach wejściowych pojazdu znajduje się wysuwany stopień. Ułatwia on wysiadanie przy peronach kolejowych, tzn. wypełnienia on przestrzeń pomiędzy pojazdem a peronem kolejowym (fot. 15).
Fot. 15. Wysuwany stopień w pojazdach RegioCitadis
Fot. I. Martincević i P. Brona
Jedną z zalet Regio Citadis jest zastosowanie niskiej podłogi na całej długości pojazdu. Pojazdy posiadają od 3 do 5 par drzwi wejściowych po obu stronach o wysokości 2,1 m. Przestronne wielofunkcyjne przestrzenie w pojazdzie pozwalają na umieszczenie wózków dziecięcych, rowerów lub bagażu. Jest to również przestrzeń przeznaczona dla wózków inwalidzkich. Osoby niepełnosprawne mogą łatwo dostać się do pojazdu dzięki rozkładanej platformie.
**Tablica 2. Dane techniczne pojazdów Regio Citadis - wersja (D-E) i (E-E)**
| Typ pojazdu | Dwukierunkowy |
|--------------------------------------------------|---------------|
| Długość pojazdu | ok. 36,7 m |
| Szerokość pojazdu | 2,65 m |
| Wysokość pojazdu z wyposażeniem na dachu | ok. 3,7m (D-E) / 3,6m (E-E) |
| Szerokość toru | 1435 mm |
| Minimalny promień łuku | 22 m |
| Wytrzymałość wzdłużna | 600 kN |
| Maksymalny nacisk na oś | 11 ton |
| Wysokość podłogi (nad główką szyny) | |
| obszar niskiej podłogi | ok 420 mm |
| obszar podłogi średniej | ok 650 mm |
| Część niskiej podłogi | 75% |
| Wysokość wejścia (nad główką szyny) | max 350 mm (opcjonalnie 420 mm) |
| Liczba drzwi na stronę | 3 –5 |
| Liczba miejsc siedzących | 92(D-E) / 98(E-E) |
| Liczba miejsc stojących (4 os na m2) | ok 130 |
| Szerokość pomiędzy siedzeniami | ok 600 mm |
| System zasilania | 600/750 V DC + spalinowo-elektryczny (D-E) |
| | 600/750 V DC + 15 kV AC 16 2/3 Hz (E-E) |
| Układ osi | Bo’2’2’Bo’ |
| Prędkość max | 100 km/h |
| Moc silników | 4 x 150 kW |
| Typ silników | asynchroniczny 3-fazowy |
| Średnica kół (nowych/zużytych) | 660/580 mm |
*Źródło: www.alstom.com*
### 3.4. Linia tramwajowa nr 4 Kassel – Helsa – Hessisch Lichtenau
Oprócz opisanych powyżej linii RegioTram, w ramach systemu kolejowo-tramwajowego warto również zwrócić uwagę na linię tramwajową nr 4. Linia ta częściowo wykorzystuje lokalną linię towarową. Ponieważ nie posiadała ona wcześniej infrastruktury do obsługi pasażerów, mogła zostać zaadoptowana do potrzeb ruchu tramwajowego. Prowadzi ona z Centrum Kassel do miejscowości Hessisch Lichtenau. Ciekawym rozwiązaniem w tym przypadku jest dostosowanie infrastruktury torowej do kursujących pojazdów. Z uwagi na różnice w wymiarach skrajni kolejowej i tramwajowej zdecydowano się na wybranych przystankach na interesujące rozwiązanie. Na przystankach w torze kolejowym zastosowano splot torów polegający na zbliżeniu części tramwajowej torów do platform przystankowych (fot. 16). Dzięki takiemu rozwiązaniu przestrzeń pomiędzy podłoga pojazdu, a krawędzią peronu (znajdującego się w skrajni budowli toru kolejowego) zredukowana została do niezbędnego minimum - wynikającego ze skrajni tramwajowej (fot. 17). Ułatwia to wsiadanie i wysiadanie pasażerom o ograniczonych możliwościach poruszania się (niepełnosprawni na wózkach inwalidzkich, matki z wózkami dla dzieci itp.)
Fot. 16. Splot torów na linii nr 4
Fot. I. Martincević i P. Brona
Jednak w kilku przypadkach zdecydowano się na wyodrębnienie infrastruktury kolejowej od infrastruktury tramwajowej. W tym celu zastosowano odgałęzienie od linii kolejowej i zorganizowanie części tramwajowej stacji jako osobnej infrastruktury. Tak jest na przykład na przystanku w mieście Helsa, gdzie obok linii kolejowej znajduje się osobny przystanek tramwajowy z dwoma torami i peronami (fot. 18).
Fot. 18. Przystanek w Helsa. Przykład wydzielenia z infrastruktury kolejowej
Fot. I. Martincević i P. Brona
W takich miejscach zorganizowano również węzły przesiadkowe z lokalnymi dowozowymi liniami autobusowymi (fot. 19).
Fot. 19. Przykład węzła przesiadkowego na linii nr 4
Fot. I. Martincević i P. Brona
3.5. Uwarunkowania formalno – prawne i plany dalszej rozbudowy systemu kolejowo – tramwajowego w Kassel
Jednostka odpowiedzialną za zarządzanie i organizację połączeń kolejowo – tramwajowych jest NVV (Nordhessisher Verkehrsverbund). Natomiast operatorem połączeń jest RegioTram. Zarządzaniem infrastruktury zajmują się:
- Kasseler Verkehrs – Gesellschaft AG (KVG),
- DB RegioNetz Infrastruktur GmbH (Kurhessenbahn),
- DB Station 7 Service AG,
- DB Netz AG,
- DB Energie GmbH.
Natomiast właścicielem taboru jest Regionalbahn Kassel (RBK).
Rozwój sieci RegioTram przedstawiał się następująco. W 2000 roku rozpoczęto tworzenie planów dotyczących infrastruktury. W 2001 roku zawarto pierwsze umowy między NPT, rządem federalnym Hesji, rządami uczestniczącymi i CVP. W 2004 roku równolegle z budową infrastruktury rozpoczęto dostawę nowych pojazdów RegioTram. W kolejnych latach włączano poszczególne linie kolejowe w sieć połączeń RegioTram, na których częściowo przebudowano układy torowe na stacjach. W 2007 roku oddano do użytku przebudowaną część dworca głównego w Kassel wraz z tunelem.
Dalsze plany rozwoju systemu linii RegioTram obejmują zarówno projektowanie i budowę nowych elementów infrastruktury, jak i zakup nowego taboru. Główne cele to:
- budowa nowego dworca na stacji Melsungen Bartenwetzerbrücke,
- budowa nowego dworca kolejowego i głównego dworca autobusowego na stacji Melsungen,
- budowa trzeciego toru na stacji w Ober Vellmar,
- budowa stacji Ahnatal Casselbreite,
- przebudowa stacji kolejowej Hecker Hausen i Espenau-Mönchehof,
- 30 minutowy podstawowy cykl na wszystkich trasach RegioTram.
4. Podsumowanie
Opisane w powyżej systemy kolejowo-tramwajowe w Chemnitz i w Kassel są przykładem innowacyjnych rozwiązań w transporcie szybowym. Zintegrowanie dwóch odrębnych środków transportu, które do tej pory funkcjonowały niezależnie od siebie pozwoliło na osiągnięcie efektu synergii. Ważna w tym aspekcie jest także integracja transportu miejskiego z regionalnym. Najlepszym potwierdzeniem odniesionego sukcesu przez te systemy jest duże zainteresowanie i ciągłe wzrastająca liczba pasażerów.
Dlatego warto byłoby rozpocząć prace nad wprowadzeniem podobnych rozwiązań również w Polsce, szczególnie że w wielu miastach istnieje możliwość połączenia sieci tramwajowych z liniami kolejowymi. Należy przy tym jednak pamiętać, że zastosowanie takiego systemu jest skomplikowane pod względem formalno-prawnym np. utworzenie odpowiednich przepisów.
RAIL-TRAM SYSTEMS ON CASE OF CHEMNITZ AND KASSEL
summary
The rail-tram systems operating in two German towns - Chemnitz and Kassel have been presented in the paper. For each of the towns the characteristics of the lines, where the dual-capable trams run, among other the technical parameters of the lines, lines length, the location and the steps infrastructure have been given. The dual-capable trams traffic organization in railway conditions has been characterized. Afterwards the characteristics of the tram cars and their main parameters have been given. The short description of formal and legal conditions for such systems has been included. The plans for rail-tram systems development in both towns have been described.
Keywords: tramway, railway, Chemnitz and Kassel
S-BAHN UND BAHNSYSTEME AM BEISPIEL
DER STÄDTE CHEMNITZ I KASSEL
Zusammenfassung
In diesem Beitrag wurden die Bahn- und S-Bahnsysteme dargestellt, die in zwei deutschen Städten – Chemnitz und Kassel entstanden sind. Für jede Stadt wurde eine Strecke charakterisiert, die von den Zweisystembahnen befahren wird, mit Angabe unter anderem von technische Daten der Strecke, Trassenlängen sowie Lokalisation und Infrastruktur der Haltestellen. Es wurde auch die Verkehrsorganisation der Zweisystembahnen unter Eisenbahnbedingungen beschrieben. Anschließend wurden die Fahrzeuge und deren Grunddaten charakterisiert. Dieses Artikel enthält auch eine kurze Beschreibung der sachrechtlichen Voraussetzungen für solche Systeme. Es wurden auch Ausbaupläne für S-Bahn und Bahnsysteme in diesen Städten geschildert.
Schlüsselworte: S-Bahn, Bahn, Chemnitz, Kassel
ROZMIESZCZENIE POŁĄCZEŃ ROZJAZDOWYCH NA MODERNIZOWANYCH LINIACH KOLEJOWYCH
Streszczenie
Artykuł przedstawia praktykę modernizacji linii kolejowych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem schematu funkcjonalnego linii i rozmieszczenia posterunków ruchu. Zostały porównane odległości między posterunkami umożliwiającymi zmianę toru oraz wyprzedzanie pociągów na wybranych liniach kolejowych w Czechach, w Niemczech i w Polsce. Przedstawiono wskazania do projektowania zawarte w opracowanych standardach - szczegółowych warunków technicznych dla modernizacji lub budowy linii kolejowych do prędkości $v_{\text{max}} \leq 200$ km/h dla taboru konwencjonalnego oraz 250 km/h dla taboru z wychylnym pudłem.
Słowa kluczowe: modernizacja linii, połączenia rozjazdowe, standardy techniczne, projektowanie
1. Wprowadzenie
Rozmieszczenie posterunków ruchu na liniach kolejowych wynikało z dwóch grup przesłanek. Pierwszą z nich stanowiły przesłanki handlowe. Kolej stanowiła podstawowy środek transportu osób i towarów. Stacje kolejowe były budowane nawet w stosunkowo niewielkich miejscowościach z zadaniem obsłużenia określonego obszaru ciążenia. Drugą grupą przesłanek były przesłanki techniczno-ruchowe, przede wszystkim zaś fakt, że do zapewnienia obsługi towarowej na stacji niezbędny był, niekiedy bardzo rozbudowany, układ toro-
1 dr inż., Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa
wy. Równocześnie niewielkie prędkości pociągów, szczególnie towarowych, wymuszały takie rozmieszczenie posterunków, które zapewniało odpowiednią do potrzeb przepustowość linii.
Z powyższych względów stacje kolejowe na głównych liniach kolejowych były rozmieszczone dość gęsto. Stan taki został w wielu wypadkach utrwalony na całe dziesięciolecia. Jeszcze w latach osiemdziesiątych na niektórych odcinkach linii Warszawa – Poznań – Kunowice, odległości między kolejnymi stacjami wynosiły tylko 4-5 km. Na przykład na odcinku Konin – Września (51km) zlokalizowane było aż siedem stacji [4]:
– Spławie,
– Cienin,
– Słupca,
– Strzałkowo,
– Wólka,
– Otoczna,
– Gutowo Wielkopolskie.
Maksymalna odległość między stacjami (Konin – Spławie) wynosiła 11,72 km, a minimalna (Otoczna – Gutowo Wielkopolskie) tylko 3,25 km. Na każdej z wymienionych stacji zapewniona była możliwość zmiany toru, a także wyprzedzania pociągów wolniejszych przez szybsze. Zmiana układu posterunków ruchu na liniach kolejowych następuje w wyniku modernizacji linii kolejowych.
2. Modernizacja linii a układ posterunków ruchu
Inwestycje lat osiemdziesiątych XX wieku wiązały się głównie z przygotowaniem linii kolejowych do ich elektryfikacji. W tym czasie modernizowane były między innymi linia Warszawa – Gdańsk oraz Magistrala Nadodrzańska Wrocław – Szczecin. Inwestycje te w zasadzie nie zmieniały rozmieszczenia posterunków ruchu na liniach kolejowych, aczkolwiek układy torowe poszczególnych stacji podlegały niekiedy istotnym zmianom.
Szczególne znaczenie miało podjęcie w początku lat dziewięćdziesiątych XX modernizacji linii stanowiących element paneuropejskich korytarzy transportowych, w pierwszej kolejności linii E20 na odcinku Warszawa – Kunowice. Linia była modernizowana do wymagań
zwartych w umowie AGC, przy czym wymagania te zostały określone w wydanych w 1993 roku standardach technicznych – szczegółowych warunkach technicznych dla modernizacji linii kolejowej E20 Kunowice – Poznań – Warszawa – Terespol. Przy modernizacji linii E20 została przyjęta prędkość maksymalna 160 km/h. Podobne założenie przyjęto przy modernizacji linii E30 na odcinkach Opole – Wrocław – Legnica, Legnica – Węgliniec oraz Węgliniec – Zgorzelec [2].
Realizowane na liniach korytarzowych projekty modernizacyjne wiążą się ze znacznymi zmianami w schematach funkcjonalnych poszczególnych linii. W szczególności zmniejszeniu ulega liczba stacji, których część jest redukowana do roli przystanków osobowych. Na wspomnianym wcześniej odcinku linii E20 między Koninem a Wrześnią zlikwidowano aż pięć stacji: Spławie, Słupca, Wólka, Otoczna, Gutowo Wielkopolskie, zamieniając je na przystanki osobowe. W efekcie powyższych zmian znacząco zwiększyły się odległości między połączeniami torów. Maksymalna długość szlaku wzrosła do 20 km (szlak Konin – Cienin).
W przypadku niektórych stacji pozostawiane jest przejście trapezowe, a tory główne dodatkowe i boczne są likwidowane. Taka stacja po przebudowie pełni funkcję posterunku odgałęźnego, umożliwiającego zmianę toru. Tego rodzaju przypadki występują na przykład na wschodnim odcinku linii E20, na którym do roli posterunku odgałęźnego ograniczono dotychczasowe stacje Kotuń, Szaniawy oraz Sokule.
Istotną innowacją w praktyce modernizacji linii kolejowych w Polsce było wybranie do realizacji na E65 Warszawa – Działdowo – Gdynia opcji 2 obejmującej modernizację infrastruktury do prędkości 160 km/h dla pociągów pasażerskich z uwzględnieniem możliwości eksploatacji na linii taboru z wychylnym nadwoziem z prędkością do 200 km/h. Bardzo intensywne prace modernizacyjne na linii trwają od 2007 roku. Również na tej linii przekształceniu ulega schemat funkcjonalny, ale skala redukcji liczby posterunków ruchu jest mniejsza niż na linii E20. W ramach modernizacji całkowicie zlikwidowane zostaną stacje Turza Wielka, Ząbrowo, Mikołajki Pomorskie, Lisewo. Część stacji będzie przebudowana na posterunki odgałęźne (Świercze, Montowo). Na linii Warszawa – Gdańsk największą długość będzie miał szlak Prabuty – Mleczewo (20,17 km). Nie zmieni się długość bardziej obciążonego szlaku Gąsocin – Ciechanów (18,39 km).
3. Rozmieszczenie posterunków
Na liniach kolejowych zlokalizowane są posterunki ruchu, które pełnią dwie podstawowe funkcje:
– zapewnienie możliwości wyprzedzania pociągów,
– zapewnienie możliwości zmiany toru szlakowego.
Możliwość realizacji obu wymienionych funkcji występuje na stacjach, natomiast posterunki odgałęźne (przejścia dyspozytorskie) pozwalały jedynie na możliwość zmiany toru szlakowego. Do najważniejszych decyzji podejmowanych w procesie przygotowania modernizacji linii jest przypisanie funkcji poszczególnym posterunkom zlokalizowanym na długości linii. To przypisanie jest wynikiem analiz ruchowo-przewozowych i następuje na etapie studium wykonalności opracowywanego dla danego projektu modernizacyjnego. Należy przypomnieć, że rozmieszczenie posterunków na modernizowanej linii powinno spełniać następujące cele:
– minimalizacja kosztów inwestycji,
– maksymalizacja sprawności, niezawodności i płynności prowadzenia ruchu, a w konsekwencji stabilności rozkładu jazdy.
Wymienione cele są ze sobą sprzeczne. Zmniejszenie kosztów wymaga redukcji liczby posterunków i liczby zlokalizowanych na nich rozjazdów. Płynność i niezawodność ruchu wymaga z kolei możliwie małej odległości pomiędzy posterunkami.
Ze względu na występujące wątpliwości, co optymalnej odległości między posterunkami ruchu, przeprowadzano analizy rozmieszczenia posterunków ruchu na kilku reprezentatywnych dwutorowych liniach kolejowych w kraju oraz za granicą. Zbadano przy tym rzeczywiste odległości między posterunkami uwzględniając dwa podstawowe ich rodzaje:
– posterunki umożliwiające zmianę toru (posterunki odgałęźne, tzw. przejścia dyspozytorskie)
– posterunki umożliwiające wyprzedzanie pociągów (stacje).
**Tablica 1. Odległości między posterunkami umożliwiającymi zmianę toru [km]**
| Linia | Kraj | Odległość minimalna | Odległość średnia | Odległość maksymalna |
|------------------------------|----------|---------------------|-------------------|----------------------|
| Prerov – Ceska Trebova | Czechy | 2,918 | 7,282 | 11,068 |
| Ceska Trebova – Praha Libeň | Czechy | 1,863 | 7,241 | 13,391 |
| Berlin Spandau – Hamburg Hbf| Niemcy | 2,100 | 9,143 | 16,700 |
| Hannover Hbf – Hamburg Harburg | Niemcy | 2,800 | 7,230 | 13,700 |
| Berlin Südkreuz – Halle | Niemcy | 3,500 | 7,917 | 15,500 |
| Warszawa Wsch – Terespol | Polska | 1,580 | 8,914 | 18,743 |
| Warszawa Zach – Kunowice | Polska | 2,110 | 10,429 | 20,220 |
Tablica 2. Odległości między posterunkami umożliwiającymi wyprzedzanie [km]
| Linia | Kraj | Odległość minimalna | Odległość średnia | Odległość maksymalna |
|------------------------|----------|---------------------|-------------------|----------------------|
| Prerov – Ceska Trebova | Czechy | 2,918 | 7,282 | 11,068 |
| Ceska Trebova – Praha Libeň | Czechy | 3,688 | 8,384 | 13,391 |
| Berlin Spandau – Hamburg Hbf | Niemcy | 6,300 | 11,429 | 20,900 |
| Hannover Hbf – Hamburg Harburg | Niemcy | 2,800 | 7,559 | 23,800 |
| Berlin Südkreuz – Halle | Niemcy | 3,500 | 8,665 | 15,500 |
| Warszawa Wsch – Terespol | Polska | 2,366 | 13,668 | 34,009 |
| Warszawa Zach – Kunowice | Polska | 2,940 | 12,714 | 25,860 |
Z zestawienia zawartego w tablicy 1 widoczne jest, że średnie odległości pomiędzy posterunkami umożliwiającymi zmianę toru na liniach w Czechach, w Niemczech i w Polsce są podobne i wynoszą 7 – 9 km. Jedynie na linii E20 Warszawa – Kunowice średnia odległość między przejściami rozjazdowymi jest nieco większa i wynosi 10,4 km.
Istotniejszym problemem wydaje się zróżnicowanie odległości między posterunkami na długości linii (tablica 2). Maksymalne odległości w Czechach (11,0 km oraz 13,4 km) są wyraźnie mniejsze niż na obu odcinkach linii E20 w Polsce (odpowiednio 18,7 km oraz 20,2 km).
Średnia odległość między posterunkami umożliwiającymi wyprzedzanie (stacjami) na wschodnim odcinku linii E20 Warszawa – Terespol wynosi około 13,7 km, a na zachodnim odcinku tej linii Warszawa – Kunowice – 12,7 km. Tymczasem w Czechach na linii Praga – Ceska Trebova taka odległość wynosi 8,4 km, a na niemieckiej linii Berlin – Halle - około 8,7 km. Duże odległości miedzy punktami wyprzedzania są niekorzystne, jeżeli weźmie się pod uwagę stosunkowo małe prędkości maksymalne i handlowe pociągów towarowych oraz pasażerskich regionalnych w Polsce.
Najczęściej występującym błędem popełnianym przy ustalaniu rozmieszczenia posterunków ruchu wydaje się niedostosowanie rozmieszczenia posterunków do obciążenia linii i struktury ruchu i nadmierne odległości między posterunkami. Przyczynami błędów w rozmieszczeniu posterunków są [1]:
– nieprzestrzeganie zasady, że w obszarze ciężenia dużych aglomeracji odległości miedzy sąsiednimi posterunkami z możliwością wyprzedzania pociągów i zmiany torów (stacjami) powinny być zmniejszone,
– nieuwzględnianie faktu, że wraz ze wzrostem prędkości pociągów pasażerskich wzrasta częstotliwość wyprzedzania pociągów wolniejszych przez szybsze,
– brak zachowania równowagi między możliwościami wyprzedzania, a możliwościami zmiany toru szlakowego.
Jako przykład szczególnie negatywnego rozwiązania może być wskazana likwidacja stacji Dębice Wielkie podczas modernizacji linii E20 na odcinku Warszawa – Terespol. Wskutek tej likwidacji powstał szlak Sulejówek Miłosna – podg Stojadla (obecnie rejon stacji Mińsk Mazowiecki) o długości 17,5 km. W efekcie na bardzo obciążonym odcinku Warszawa – Mińsk Mazowiecki brakuje możliwości wyprzedzania pociągów podmiejskich, czasy jazdy pociągów pospiesznych są sztucznie wydłużane, a cały układ jest wrażliwy na występowanie opóźnień.
Pozostawienie w miejscu dotychczasowej stacji posterunku odgałęźnego w postaci przejścia trapezowego nie zawsze jest wystarczające, bowiem przejście takie jest wykorzystywane jedynie podczas zamknięć torowych wynikających z prowadzenia różnego rodzaju robót. Nie jest możliwe natomiast wyprzedzanie pociągów. Na przykład na linii E20 wskutek redukcji stacji Kotuń do roli posterunku odgałęźnego odległość między miejscami wyprzedzania pociągów (Mrozy i Siedlce) zwiększyła się do 34 km.
Poza opisanymi różnicami w długościach szlaków, z analiz schematów funkcjonalnych linii wynika duże zróżnicowanie praktyk eksploatacyjnych w wymienionych krajach, a w szczególności:
– dominacja pojedynczych połączeń torów głównych zasadniczych na sieci kolei niemieckich,
– masowe stosowanie pełnych przejść trapezowych w obu głowicach stacyjnych na kolejach czeskich i austriackich.
4. Wskazania do projektowania
Dotychczasowa praktyka modernizacji linii wskazuje na duże zróżnicowanie w zakresie przyjmowanych rozwiązań technicznych. Różnice te dotyczą przede wszystkim schematu funkcjonalnego linii, obejmującego rozmieszczenie posterunków ruchu, a także ich układy torowe. Problemem nie jest przy tym samo zróżnicowanie, ale brak powiązania stopnia rozbudowania układów torowych z obciążeniem
linii i ze strukturą ruchu. Wymagań w tym zakresie nie zawiera rozporządzenie MTiGM w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie [3].
Istnieje potrzeba pewnego ujednolicenia zasad wymiarowania układów torowych na liniach kolejowych. W drugiej połowie 2008 roku zostały podjęte prace nad standardami technicznymi – szczegółowymi warunkami technicznymi dla modernizacji lub budowy linii kolejowych do prędkości $v_{\text{max}} \leq 200$ km/h (dla taboru konwencjonalnego)/ 250 km/h (dla taboru z wychylnym pudłem) [5]. Standardy te różnicują wymagania dla poszczególnych podsystemów w zależności od typu linii. Linie zostały oznaczone literą określającą rodzaj ruchu kolejowego (P - pasażerski, M - mieszany, T – towarowy) oraz liczbą oznaczającą maksymalną prędkość. Na przykład typ M200 oznacza linię przeznaczoną do ruchu mieszanego o prędkości maksymalnej 200 km/h.
Dla poszczególnych typów linii w Tomie I Standardów określono wymagania dotyczące rozmieszczenia poszczególnych rodzajów posterunków ruchu, a także niezbędnej liczby torów głównych dodatkowych na stacjach.
**Tab. 3. Wymagania dotyczące rozmieszczenia posterunków w Standardach [5]**
| Typ linii | Odległość między stacjami [km] (min/max) | Odległość między posterunkami umożliwiającymi zmianę toru [km] (min/max) | Minimalna liczba torów dodatkowych | Liczba torów zasadniczych/dodatkowych z krawędziami peronowymi |
|-----------|------------------------------------------|-------------------------------------------------|----------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| P250 | 20/40 | 15/20 | 2 | 0/2 |
| P200 | 20/40 | 10/20 | 1 | 2/1 |
| M200 | 8/20 | 8/20 | 2 | 2/2 |
| P160 | 10/20 | 10/20 | 1 | 2/1 |
| M160 | 8/20 | 8/20 | 2 | 2/2 |
| P120 | 15/30 | 8/15 | 1 | 2/1 |
| M120 | 15/30 | 8/15 | 2 | 2/2 |
| T120 | 20/40 | 10/20 | 1 | 2/1 |
| P80 | 10/20 | - | 1 | 2/1 |
| M80 | 10/20 | - | 1 | 2/1 |
| T80 | 20 | - | 1 | 2/1 |
Standardy powinny być traktowane jako wskazania do projektowania, choć oczywiście nie wyczerpują one wszystkich możliwych przypadków. Istotne jest, że wymagania zawarte w Standardach są dopasowane do warunków eksploatacyjnych poszczególnych typów linii. Poniżej przedstawiono proponowane rozwiązania dla linii o prędkości 200 km/h.
Dla linii o prędkości maksymalnej 200 km/h przeznaczonych zasadniczo dla ruchu pasażerskiego (P200) za najwłaściwsze uznano rozmieszczenie na długości linii naprzemiennie stacji oraz posterunków odgałęźnych (przejśc dyspozytorskich). Wynika to z faktu, że przypadki wyprzedzania na takich liniach będą występowały bardzo rzadko i w praktyce tory dodatkowe będą wykorzystywane do odstawienia zdefektowanego taboru lub do postoju maszyn torowych.
Wymagane odległości między posterunkami uzależnione są od prognozowanego obciążenia linii ruchem. Przy 40 parach pociągów na dobę wystarczające jest rozmieszczenie stacji co 40 km, a w połowie odległości między nimi powinny się znajdować przejścia dyspozytorskie. Przy obciążeniu rzędu 100 par pociągów na dobę odległości między stacjami powinny być zmniejszone do 20 km. Również i w tym przypadku niezbędne jest zlokalizowanie pomiędzy stacjami przejść dyspozytorskich.
Układy torowe stacji na liniach specjalizowanych dla ruchu pasażerskiego mogą być maksymalnie uproszczone, z lokalizacją tylko pojedynczych połączeń torów głównych zasadniczych w każdej głowicy rozjazdowej (półtrapezy). Rozwiązanie takie nazywa się układem jednotrapezowym.
**Rys. 1. Schemat rozmieszczenia posterunków na linii typu P200 przy dobowym obciążeniu ruchem do 100 par pociągów**
**Rys. 2. Schemat rozmieszczenia posterunków na linii typu P200 przy obciążeniu ruchem 40 par pociągów na dobę**
Z kolei dla linii typu M200 przewiduje się prowadzenie zarówno ruchu pasażerskiego z prędkością maksymalną 200 km/h, jak i towarowego z prędkością minimalną 80 km/h. W takich warunkach układy torowe posterunków muszą zapewnić możliwość wyprzedzania pociągów. Dlatego wszystkie posterunki ruchu na linii powinny być budowane jako stacje z dwoma torami głównymi dodatkowymi, po jednym dla każdego kierunku. Również i w tym przypadku wymagane odległości między posterunkami uzależniono od obciążenia linii wyrażonego liczbą par pociągów na dobę. Przy sumarycznym obciążeniu wynoszącym 40 par pociągów wystarczające jest rozmieszczenie stacji na liniach typu M200 co 20 km, a przy 100 parach pociągów na dobę – co 8 km.
Rys. 3. Schemat rozmieszczenia posterunków ruchu na linii typu M200 przy obciążeniu ruchem rzędu 100 par pociągów na dobę
Rys. 4. Schemat rozmieszczenia posterunków ruchu na linii typu M200 przy dobowym obciążeniu ruchem rzędu 40 par pociągów
Dla linii typu M200, z uwagi na zróżnicowanie struktury ruchu przyjęto stacje w układzie półtoratrapezowym (w jednej głowicy pełen trapez, w drugiej półtrapez) lub dwutrapezowym (w obu głowicach pełne przejścia trapezowe).
Takie zróżnicowanie odległości między posterunkami w zależności od prognozowanego obciążenia i jego struktury dotyczy wszystkich typów linii opisanych w Standardach.
5. Wnioski
Opracowanie prawidłowego schematu funkcjonalnego linii jest bardzo istotne dla późniejszej jej eksploatacji. Trzeba mieć świadomość, że decyzje o budowie czy zaniechaniu budowy danego posterunku ruchu, jak również wymiarowanie układów torowych posterunków mają duży wpływ nie tylko na koszty inwestycyjne, które są ponoszone jednorazowo, ale także na koszty eksploatacyjne, rozłożone na cały cykl życia projektu. Prawidłowo zwymiarowane układy torowe warunkują również osiągnięcie celów modernizacji linii, takie jak poprawa warunków podróżowania na danej trasie, skrócenie czasu przejazdu dla wszystkich pociągów i zmniejszenie kosztów eksploatacji.
Literatura
1. Massel A.: *Błędy w projektowaniu modernizacji dróg kolejowych*. Projektowanie, budowa i utrzymanie infrastruktury w transporcie szynowym. INFRASZYN 2009. Zakopane 22-24 kwietnia 2009.
2. Massel A.: *Wyzwania związane z modernizacją głównych linii kolejowych w Polsce*. XIV Konferencja Drogi Kolejowe 2007. Poznań – Rosnówko 19-20 października 2007.
3. Rozporządzenie z dnia 10 września 1998r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie. Dz.U. 1998, nr 151, poz. 987.
4. Służbowy rozkład jazdy pociągów pasażerskich. Zeszyt VII-1. Zachodnia DOKP. Poznań 1983.
5. Standardy techniczne – szczegółowe warunki techniczne dla modernizacji lub budowy linii kolejowych do prędkości $v_{\text{max}} \leq 200$ km/h (dla taboru konwencjonalnego)/ 250 km/h (dla taboru z wychylnym pudłem). Tom I – droga szynowa. Praca nr 4336/12. CNTK. Warszawa listopad 2009.
*Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2006-2009 jako projekt badawczy nr N 509 001 31/0045*
SPACING OF CROSS-OVERS ON MODERNISED RAILWAY LINES
Summary
The practice of railway lines modernisation in Poland including in particular the functional scheme of lines and the location of operation control points have been presented in the paper. The distances between operating control points allowing for tracks exchange and trains overtaking at selected railway lines in Czech, Germany and Poland have been compared. Some recommendations for designing included in standards – detailed technical conditions for railway lines modernisation and construction for speed $v_{\text{max}} \leq 200$ km/h and conventional rolling stock and 250 km/h for tilting trains have been presented.
Keywords: line modernisation, cross-over, technical standards, designing
VERTEILUNG VON WEICHENVERBINDUNGEN AUF DEN MODERNISIERTEN EISENBAHNSTRECKEN
Zusammenfassung
In diesem Beitrag wird die Praxis bei der Modernisierung von Eisenbahnstrecken in Polen geschildert, unter besonderer Berücksichtigung von funktionellem Schema der Strecke und Verteilung der Verkehrsposten. Dem Vergleich wurden die Abstände zwischen den Posten unterzogen, die den Gleiswechsel und Überholung der Züge an ausgewählten Eisenbahnstrecken in Tschechien, Deutschland und in Polen ermöglichen. Es wurden Hinweise zur Projektierung, enthalten in den erstellten Normen, angegeben – detaillierte technische Anforderungen für Modernisierung oder Errichtung der Eisenbahnstrecken für Geschwindigkeiten bis $v_{\text{max}} \leq 200$ km/h für konventionelle Fahrzeuge und 250 km/h für Fahrzeuge mit einem schwenkbaren Kasten
Schlüsselworte: Modernisierung der Strecke, Weichenverbindungen, technische Normen, Projektierung.
ROLA TRANSPORTU SZYNOWEGO W OBSŁUDZE EURO 2012 WE WROCŁAWIU
Streszczenie
W referacie przedstawiono ogólne założenia organizacji mistrzostw Europy w piłce nożnej Euro 2012 we Wrocławiu. Opisano rolę, jaką ma pełnić kolej w czasie mistrzostw. Scharakteryzowano główne planowane inwestycje w zakresie infrastruktury kolejowej, które są przewidziane do zakończenia przed połową roku 2012. W referacie zamieszczono także słabe strony koncepcji przewidzianych do realizacji, przedstawiono ich niektóre mankamenty oraz zasygnalizowano sposoby ich poprawy.
Słowa kluczowe: Euro 2012, Wrocław, stadion Maślice, kolej aglomeracyjna, DKD
1. Wprowadzenie
W kwietniu 2009 roku upłynęły dwa lata od przyznania Polsce prawa do współorganizowania finałów Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej EURO 2012. Jednym z najważniejszych warunków sprawnej organizacji tak dużej imprezy jest zapewnienie skutecznego, szybkiego i wygodnego transportu pasażerskiego w miastach – gospodarzach mistrzostw. Zaspokojenie potrzeb przemieszczania się ogromnej liczby osób w krótkim czasie stanowi duże wyzwanie organizacyjne, zwłaszcza w warunkach istnienia znacznych zaległości w zakresie infrastruktury i niedostatków taborowych.
1 dr inż., adiunkt, Zakład Infrastruktury Transportu Szynowego, Instytut Inżynierii Lądowej, Politechnika Wrocławska, Wybrzeże Wyspińskiego 27, 50-370 Wrocław, tel. (071) 320 31 27, e-mail: email@example.com
Zasadniczą rolę w obsłudze imprezy powinien pełnić transport zbiorowy. Podczas organizacji mistrzostw Europy w roku 2008 w Austrii i w Szwajcarii przyjęto założenie, że środkami komunikacji publicznej w miastach będzie przewiezionych aż około 80% kibiców [1].
W artykule zostanie opisana zakładana przez Biuro ds. Euro 2002 we Wrocławiu oraz przez Dolnośląski Urząd Marszałkowski rola kolei w obsłudze transportu pasażerskiego w czasie zawodów. Zasygnalizowane zostaną także pewne słabe punkty założonych koncepcji. Przedmiotem rozważań będzie wyłącznie miejska i podmiejska komunikacja kolejowa, pominięty zostanie natomiast transport międzyregionalny i międzynarodowy.
2. Założenia ogólne organizacji imprez Euro 2012 we Wrocławiu
Zasadniczą areną widowisk piłkarskich w stolicy Dolnego Śląska ma być nowopowstały stadion położony na osiedlu Maślice, w północno-zachodniej części miasta. Obiekt ma pomieścić około 41÷42 tysięcy widzów [8]. Jednym z głównych atutów lokalizacji nowobudowanego stadionu jest mała odległość od portu lotniczego i położenie w bezpośrednim sąsiedztwie linii kolejowej oraz powstającej obwodnicy autostradowej.
Oprócz stadionu, na terenie miasta ma zostać zorganizowanych kilka tzw. fan zones – stref dla kibiców z zainstalowanymi ekranami, na których będzie możliwość oglądania meczów. Łączna pojemność wydzielonych w tym celu miejsc ma wynieść około 130 tysięcy osób. Do jesieni 2009 ustalona została lokalizacja jednej strefy – tzw. Centrum, mieszczącej się w Rynku i mogącej pomieścić 60 000 osób. W sprawie położenia innych stref nie zapadły jeszcze wiążące decyzje. Brane są pod uwagę następujące miejsca:
- Pola Marsowe, przylegające do istniejącego Stadionu Olimpijskiego na osiedlu Sępolno, o pojemności 15÷30 tysięcy osób,
- Hala Ludowa na osiedlu Dąbie, mogąca pomieścić 6÷7 tysięcy osób,
- stadion klubu Śląsk Wrocław na osiedlu Grabiszyn – około 8 tysięcy osób,
– Wrocławski Tor Wyścigów Konnych na osiedlu Partynice – 30÷60
tysięcy osób,
– Hala Orbita na osiedlu Popowice – około 6 tysięcy osób.
Obok wymienionych powyżej miejsc bardzo istotnymi punktami, w których koncentrują się znacznej wielkości potoki podróżnych, są dworce obsługujące dalekobieżny ruch kolejowy i transport lotniczy. Należy tu wymienić przede wszystkim dworzec kolejowy Wrocław Główny i port lotniczy im. Mikołaja Kopernika na osiedlu Strachowice. Orientacyjne rozmieszczenie wymienionych miejsc pokazano na rysunku 1.
Rys. 1. Lokalizacja najważniejszych obiektów we Wrocławiu przygotowywanych na Euro 2012
Oznaczenia: 1 – stadion piłkarski, 2 – port lotniczy, 3 – strefa kibiców Centrum – Rynek, 4 – strefa kibiców Pola Marsowe, 5 – strefa kibiców Hala Ludowa, 6 – strefa kibiców stadion Śląska, 7 – strefa kibiców Tor Wyścigów Konnych, 8 – strefa kibiców Hala Orbita
Oprócz stadionów i stref przeznaczonych dla kibiców powinna powstać lub być zaadoptowana infrastruktura towarzysząca treningowo-pobytowa, między innymi:
– hotele o różnym standardzie, w tym 5-gwiazdkowe,
– trzy pełnowymiarowe boiska treningowe,
– inne obiekty zaplecza treningowego (odnowa biologiczna, baseny, siłownie, itp.),
– obiekty gastronomiczne.
Zespół ds. weryfikacji centrów treningowo-pobytowych powołany przez Ministra Sportu i Turystyki zarekomendował UEFA jedenaście lokalizacji znajdujących się na terenie całego Dolnego Śląska. W kontekście organizacji transportu zbiorowego w aglomeracji obiekty tego typu ze względu na ich charakter, znaczną liczbę i rozproszenie po całym mieście i województwie nie stworzą większych problemów organizacyjnych.
3. Założenia dotyczące roli transportu kolejowego w obsłudze Euro 2012
3.1. Koncepcja Dolnośląskich Kolei Dojazdowych
W pierwszej połowie roku 2009 Departament Infrastruktury Dolnośląskiego Urzędu Marszałkowskiego zaprezentował koncepcję stworzenia kompleksowego systemu transportu kolejowego w regionie – Dolnośląskich Kolei Dojazdowych (DKD) [5, 6] (rys. 2). DKD ma funkcjonować nie tylko na obszarze bezpośredniego sąsiedztwa miasta Wrocławia, ale docelowo dotrze także do ośrodków regionalnych, takich jak np. Legnica, Wałbrzych, czy Świdnica. Założono wstępnie, że każda linia będzie obsługiwana taborem Kolei Dolnośląskich oraz pociągami regionalnymi uruchamianymi przez PKP Przewozy Regionalne. Koncepcja obejmuje też wprowadzenie zintegrowanego elektronicznego biletu strefowego, obowiązującego w pociągach i w środkach komunikacji miejskiej oraz wprowadzenie jednolitej taryfy obowiązującej dla wszystkich przewoźników.
Pierwszym etapem tworzenia DKD było uruchomienie od września 2009 przewozów na linii Wrocław – Trzebnica, przejętej od PKP PLK przez spółkę Dolnośląskie Koleje Regionalne.
Po wytypowaniu Wrocławia jako miasta, w którym mają odbywać się mecze Euro 2012, uległy zmianom inwestycje i projekty o charakterze priorytetowym. Urząd Marszałkowski planuje uruchomienie co najmniej kilku linii DKD do czasu rozpoczęcia mistrzostw. Zakłada
się otwarcie w pierwszej kolejności linii kolei miejskiej, biegących ze stacji Wrocław Główny, Wrocław Świebodzki, ewentualnie Wrocław Nadodrze w stronę lotniska oraz w kierunku nowego stadionu piłkarskiego. Przedsięwzięcia te są krótko scharakteryzowane w kolejnych podrozdziałach.
Rys. 2. Schemat docelowej sieci Dolnośląskich Kolei Dojazdowych
Oznaczenia: □ - stacje i przystanki istniejące, ■ - przystanki projektowane, D1-D13 – planowane linie kolei DKD
Obok inwestycji infrastrukturalnych przewiduje się zakup co najmniej kilkunastu jednostek nowoczesnego taboru (EZT i autobusów szynowych).
3.2. Projekt połączenia kolejowego do stadionu piłkarskiego na Maślicach
W bliskim sąsiedztwie działki, na której powstaje nowy stadion piłkarski, przebiega dwutorowa zelektryfikowana linia kolejowa kategorii
magistralnej nr 273 Wrocław Grabiszyn – Szczecin. W pobliżu planowanej lokalizacji stadionu nie ma obecnie stacji ani przystanku kolejowego (oś stacji Wrocław Kuźniki - w odległości około 1800 metrów, oś stacji Wrocław Pracze - w odległości około 4100 metrów).
Według przyjętych założeń, połączenie kolejowe stadionu z centrum miasta miałoby rozpoczynać się na nieczynnej obecnie stacji Wrocław Świebodzki i przebiegać przez stację Wrocław Muchobór. W rejonie obiektu sportowego przewidywane jest wykonanie jedynie przystanku osobowego z dwiema zewnętrznymi krawędziami peronowymi przy istniejących torach głównych zasadniczych. Nie jest planowana jakakolwiek rozbudowa istniejącego układu torowego.
Perony przystanku mają powstać po południowej stronie wiaduktu w ciągu ulicy Kosmonautów, w rejonie krzyżowania się linii nr 273 z torami tramwajowymi, biegnącymi w stronę osiedla Leśnica na osobnym wiadukcie. Taka lokalizacja peronów była podyktowana zamiarem stworzenia węzła przesiadkowego, powiązanego z liniami tramwajowymi. Przy zakładanym położeniu przystanku średnia odległość dojścia do stadionu będzie wynosić około 450 metrów [1].
3.3. Projekt nowego połączenia kolejowego do portu lotniczego
W ostatnich latach zostało sformułowanych kilka koncepcji doprowadzenia torów kolejowych w rejon lotniska. Jedną z ważniejszych była propozycja wykorzystania istniejącej nieczynnej boczniczy, prowadzącej od południa ze stacji Wrocław Zachodni na tereny wojskowe, położone w pobliżu lotniska. Koncepcja ta była opisywana między innymi w [2].
Aktualnie proponuje się wykonanie połączenia kolejowego od strony północnej wzdłuż przewidzianej do budowy drogowej Trasy Stabłowickiej. Odgałęzienie nowo budowanego odcinka ma zostać zrealizowane na linii nr 275 (E30) na szlaku Wrocław Żerniki – Wrocław Leśnica lub na stacji Wrocław Żerniki. Układ torowy odgałęzienia powinien zapewniać możliwość dojazdu pociągów od strony zarówno centrum miasta (Wrocława Głównego), jak i od strony Legnicy (Wrocławia Leśnicy). Końcowy odcinek trasy w pobliżu terminala lotniczego będzie wprowadzony do tunelu. Pod ziemią ma zostać również wykonany końcowy przystanek osobowy w sąsiedztwie lotniska, o układzie czołowym, z dwiema krawędziami peronowymi.
3.4. Otwarcie stacji Wrocław Świebodzki
Zarówno docelowa koncepcja Dolnośląskich Kolei Dojazdowych, jak i założenia formułowane w perspektywie przygotowań do Euro 2012, przewidują przejęcie od PKP dworca Wrocław Świebodzki i otwarcie go dla aglomeracyjnych przewozów kolejowych.
Obecnie budynek dworca jest zamknięty, a ruch kolejowy, zarówno pasażerski, jak i towarowy, jest zawieszony. Część pomieszczeń dworcowych została wydzierżawiona innym podmiotom, m.in. znajduje się tam scena Teatru Polskiego. Obiekt uniknął kompletnej dewastacji, również dlatego, że w niedziele na peronach i na torowiskach organizowane jest wielkie targowisko miejskie i teren jest strzeżony. Sieć trakcyjna i urządzenia srk są zdemontowane. Większość torów głównych istnieje, lecz ich nawierzchnia jest zdegradowana i wymagałaby naprawy przed uruchomieniem przewozów. Ze względu na ruch samochodów dostawczych na targowisko, szyny istniejących torów są w wielu miejscach zasypane ziemią.
Lokalizacja dworca Świebodzki jest dogodna, dworzec znajduje się niedaleko centrum miasta. W sąsiedztwie stacji przebiega szereg linii autobusowych i tramwajowych, przy czym ich obecny przebieg nie jest najkorzystniejszy, mając na uwadze popularne kierunki przemieszczania się osób w mieście.
3.5. Projekt modernizacji dworca Wrocław Główny
Jednym z elementów przewidzianych w harmonogramie przedsięwzięć infrastrukturalnych w zakresie transportu kolejowego – tzw. masterplanie [7], jest rewitalizacja dworca Wrocław Główny wraz z otoczeniem. Do roku 2009 został rozstrzygnięty konkurs na głównego wykonawcę projektu i obecnie trwają prace projektowe.
Zakłada się wykonanie gruntownego remontu zabytkowego gmachu dworca oraz budowę pasażu handlowo-usługowego od strony południowej torów. Ponadto przewidywana jest rewitalizacja terenu położonego przed głównym wejściem do budynku dworcowego od strony północnej, zagospodarowanego obecnie w sposób chaotyczny (kioski handlowe, parkingi, postój taksówek).
Od strony południowej stacji planowane jest wyłączenie z ruchu samochodowego ulicy Suchej i stworzenie dużego węzła przesiadkonego tramwajowo-autobusowego zlokalizowanego w rejonie wylotu głównego tunelu podperonowego, zintegrowanego również z położonym w bezpośrednim sąsiedztwie Dworcem Centralnym PKS.
W zakresie infrastruktury kolejowej zakłada się remont peronów i dojść do nich, a także konserwację zabytkowej wiaty peronowej. Nie zapadły jeszcze ostateczne decyzje co do zakresu modernizacji infrastruktury kolejowej w obrębie stacji. W pierwszym etapie rewitalizacji nie przewidywano żadnej przebudowy układu torowego stacji. W przypadku uzyskania gwarancji finansowania zakłada się między innymi możliwość korekty geometrii peronów (wydłużenie kosztem likwidacji niektórych torów żeberkowych), poprawę geometrii układów torowych w sąsiedztwie peronów (dostosowanie położenia osi torów do wymogów skrajni budowli, likwidacja niektórych rozjazdów i torów żeberkowych położonych czołowo za peronami), modernizacje systemów odwodnienia (peronów, ich zadaszenia oraz torowisk), modernizację sieci trakcyjnej, urządzeń srk i instalacji zasilania.
Nie planuje się budowy peronu przeznaczonego wyłącznie do obsługi ruchu aglomeracyjnego, ani przebudowy układu torowego zachodniej głowicy wjazdowej na stację w celu rozdzielenia ruchu dalekobieżnego i lokalnego. Oznacza to, że w najbliższym horyzoncie czasowym przepustowość stacji i liczba krawędzi peronowych nie zostanie zwiększona, pomimo planów uruchamiania kolejnych linii DKD.
4. Niektóre zagrożenia i mankamenty przyjętych koncepcji
4.1. Przepustowość szlaku Wrocław Główny – posterunek odgałęźny Grabiszyn
Ponaddwukilometrowy szlak Wrocław Główny – posterunek odgałęźny Grabiszyn obsługuje obecnie ruch pociągów w sześciu z dwudzięciu eksploatowanych kierunków wybiegających z Wrocławia Głównego. Powoduje to znaczne obciążenie tego odcinka. Rezerwy przepustowości są niewielkie; szczególnie w godzinach szczytowych szlak funkcjonuje w pobliżu granicy przepustowości.
Głowne problemy generuje fakt, że szlak jest trzytorowy. Brak czwartego toru uniemożliwia rozdzielenie ruchu dalekobieżnego i aglomeracyjnego, przeznaczając dla każdego rodzaju ruchu po dwa
niezależne tory. Szlak przebiega w całości przez gęsto zabudowany obszar śródmiejski, na znacznym odcinku na zabytkowej estakadzie, co stwarza poważne trudności jego rozbudowy o czwarty tor.
Uruchamianie regularnych linii DKD, a nawet jedynie pociągów specjalnych, wyprawianych w dniach rozgrywek piłkarskich, spowoduje znaczne komplikacje ruchowe na przedmiotowym szlaku.
Możliwe jest przyjęcie jednej z trzech opcji.
1) Opcja „zero” – nierozdzielanie przebiegów dalekobieżnych i aglomeracyjnych, prowadzenie ruchu pociągów na dotychczasowych zasadach, tj. dwukierunkowo po każdym torze bez określania kierunku właściwego. Wystąpią duże kłopoty z ułożeniem rozkładu jazdy, uwzględniającego ruch nowych pociągów DKD w ogóle, a zwłaszcza w regularnym takcie.
2) Rozdzielenie ruchu dalekobieżnego i aglomeracyjnego na szlaku, przyjmując układ torów 2+1. W początkowej fazie organizacji systemu sieci kolei DKD, a więc również w okresie trwania mistrzostw Europy, korzystniejsze będzie przyjęcie dwóch torów dla ruchu międzyregionalnego. Pociągi kursujące w obrębie aglomeracji w regularnych odstępach czasowych na krótkich relacjach, powinny być mniej podatne na opóźnienia, a tym samym stwarzać będą mniejsze zaburzenia ruchowe na newralgicznym jednotorowym szlaku Wrocław Główny – posterunek odgałęźny Grabiszyn. Oczywiście, przepustowość odcinka będzie znacznie ograniczona i przyjęcie tego sposobu prowadzenia ruchu możliwe jest tylko przy niezbyt dużym natężeniu ruchu pociągów DKD.
3) Budowa czwartego toru na szlaku. Przedsięwzięcie byłoby skomplikowane inżyniersko i kosztowne, ze względu na lokalizację szlaku w śródmieściu. W przypadku uruchomienia regularnych linii szybkiej kolei miejskiej lub aglomeracyjnej (DKD), mających funkcjonować także po zakończeniu mistrzostw, szlak stanie się „wąskim gardłem” ograniczającym przepustowość całego węzła. Modernizacja estakady, połączona z dobudowaniem czwartego toru, jest konieczna, jeżeli przewiduje się zorganizować tak rozbudowany system szybkiej kolei miejskiej i podmiejskiej, jakim jest koncepcja Dolnośląskich Kolei Dojazdowych. Mistrzostwa Euro 2012 były być może szansą na pozyskanie znacznych funduszy na zrealizowanie trudnej i drogiej przebudowy szlaku,
która rozwiązałaby na długie lata problemy ruchowe dojazdu do dworca Głównego od strony zachodniej.
4.2. Nieoptymalny układ torowy posterunku odgałęźnego Wrocław Grabiszyn
W obrębie posterunku odgałęźnego Wrocław Grabiszyn występują obecnie szczególnie niekorzystnie warunki prowadzenia ruchu. Z trzytorowego szlaku Wrocław Główny – posterunek odgałęźny Grabiszyn rozgałęziają się cztery linie kolejowe: nr 271 Wrocław – Poznań (E-59), nr 273 Wrocław – Szczecin (CE-59, równocześnie łącznik w korytarzu E30), łącznica nr 761 Wrocław Grabiszyn - Wrocław Świebodziński (do linii nr 274 Wrocław –Zgorzelec) oraz łącznica nr 753 Wrocław Grabiszyn - Wrocław Gądów - w sumie 7 torów. Poważną wadą układu torowego posterunku, znacznie ograniczającą jego przepustowość, jest zbieganie się dwóch linii dwutorowych (nr 761 i nr 273) w linie jednotorowej przed włączeniem w układ dróg zwrotnicowych posterunku, a ponadto te dwa odcinki jednotorowe zbiegają się wraz z torem łącznicy nr 753 w jednym rozjeździe. Taki stan rzeczy oznacza, że wykluczone są dwa jednoczesne przebiegi na lub ze wspomnianych linii. Przebiegi pociągów jadących w przeciwnych kierunkach możliwe są tylko dla linii nr 271 (relacje w kierunku Poznania lub Oleśnicy). Dodatkowym niekorzystnym faktem mającym wpływ na przepustowość posterunku jest znaczna liczba przebiegów zwrotnych (dwukrotny przejazd przez posterunek tych samych pociągów), wynikających ze zmiany kierunku jazdy szeregu pociągów na stacji Wrocław Główny.
W kontekście uruchamiania pociągów specjalnych obsługujących imprezy Euro 2012 lub regularnych rozkładowych linii DKD zwiększenie przepustowości posterunku odgałęźnego Grabiszyn, połączone z przebudową jego dróg zwrotnicowych, staje się sprawą priorytetową, niezależnie od wyboru opcji prowadzenia ruchu na szlaku prowadzącym w kierunku stacji Wrocław Główny (opisanych w punkcie 4.1). Propozycje przebudowy układu torowego posterunku, zwiększające jego przepustowość, zostały zamieszczone w [4].
4.3. Lokalizacja i układ przystanku osobowego Wrocław Stadion
Budowa przystanku osobowego w sąsiedztwie stadionu bez wątpienia poprawia obsługę imprez masowych odbywających się na tym obiekcie, lecz nie rozwiązuje problemu w sposób zupełny. Szczególnie krytyczny jest moment zakończenia się imprezy, kiedy prawie wszyscy widzowie opuszczają stadion niemal w tym samym czasie. Konieczne jest zgromadzenie rezerwy taborowej, która byłaby w stanie przetransportować duże potoki pasażerów do różnych punktów miasta. Jako czynniki ograniczające w znacznym stopniu możliwość posiadania takiej rezerwy w okolicy wrocławskiego stadionu można wymienić:
- brak torów dodatkowych lub odstawczych, na których można przed końcem imprezy umieścić dodatkowe składy pociągowe,
- brak łączników między torami głównymi zasadniczymi w rejonie przystanku, umożliwiających zmianę kierunku jazdy składów i przejazd na tor właściwy.
Brak choćby pojedynczego połączenia torów (półtrapezu) spowoduje konieczność powrotu pociągów po torze niewłaściwym do stacji Wrocław Kuźniki lub konieczność przejazdu składów aż do stacji Wrocław Pracze (ponad 4 km w jedną stronę) w celu zmiany toru i kierunku jazdy. I w jednym i w drugim przypadku, uwzględniając podstawowe zasady prowadzenia ruchu kolejowego, straty czasu są nie do zaakceptowania, zwłaszcza w porównaniu z niewielką odległością przystanku od stacji Wrocław Główny i Wrocław Świebodzki.
Przykładem rozwiązań infrastrukturalnych dających możliwość zgromadzenia znacznej rezerwy taborowej w sąsiedztwie obiektu sportowego może być przystanek Berlin Olympiastadion. W zwykle dni, kiedy na stadionie nie odbywają się imprezy, na przystanku działa jeden peron dwukrawędziowy przy torach głównych szlaku dwutorowego. W dni widowisk masowych na stadionie wykorzystywane są cztery dodatkowe dwukrawędziowe perony i osiem torów żeberkowych, odgałęziających się od torów szlakowych przed przystankiem.
Wydzielenie w rejonie nowego przystanku na wrocławskich Maślicach choćby jednego toru żeberkowego o długości umożliwiającej wjazd składów ezt w znacznym stopniu poprawiłoby obsługę wywozu pasażerów ze stadionu drogą szynową. Istniałaby możliwość zmiany kierunku jazdy składów na miejscu, co pozwoliłoby w sposób bardziej efektywny wykorzystać tabor i skrócić czas oczekiwania podróżnych na pociąg.
4.4. Wykorzystanie dworca Wrocław Świebodzki
Koncepcja otwarcia i wykorzystywania dworca Wrocław Świebodzki w sieci pociągów aglomeracyjnych DKD lub dla potrzeb uruchomienia jedynie linii na lotnisko, bądź pociągów specjalnych w stronę stadionu piłkarskiego, jest jak najbardziej właściwa. Otwarcie przewozów kolejowych z Wrocławia Świebodzkiego nabiera szczególnego znaczenia w kontekście braku rezerw przepustowości na posterunku odgałęźnym Grabiszyn i na odcinku prowadzącym z posterunku do stacji Wrocław Główny.
Jako główne mankamenty eksploatacji dworca Wrocław Świebodzki można wymienić:
- konieczność wykonania co najmniej dwóch przesiadek (np. pociąg – tramwaj/autobus – pociąg) przez podróżnych przyjeżdżających komunikacją dalekobieżną na stację Wrocław Główny, chcących skorzystać z połączeń kolejowych rozpoczynających się na dworcu Świebodzińskim,
- stosunkowo ubogą ofertę tras komunikacji miejskiej w stronę centrum miasta.
Rozwiązaniem w znacznym stopniu redukującym powyższe niedogodności będzie wybudowanie proponowanego w docelowej koncepcji układu tras Dolnośląskich Kolei Dojazdowych dwupoziomowego węzła przesiadkowego Fabryczna w rejonie posterunku odgałęźnego Grabiszyn (rys. 2). Jednakże ze względu na znaczną złożoność i duży stopień trudności przedsięwzięcia praktycznie nie ma możliwości zrealizowania wspomnianego węzła pasażerskiego do roku 2012.
Otwarcie ruchu kolejowego na stacji Wrocław Świebodzki powinno być związane z reorganizacją tras i przystanków autobusów komunikacji miejskiej przed dworcem. Obecnie większość linii autobusowych prowadzi do zachodnich osiedli miasta, dokąd po otwarciu stacji będzie można dojechać także koleją. Bardzo niewiele jest natomiast linii w stronę wschodnią – w kierunku centrum miasta. Warto także rozważyć budowę krótkiego łącznika tramwajowego, pomiędzy ulicą Krupniczą, a Placem Orłów Lwowskich, biegnącego ulicą Podwale, umożliwiającego wytrasowanie przy dworcu linii tramwajowych przebiegających na kierunku wschód - zachód.
4.5. Integracja stacji i przystanków osobowych z komunikacją miejską
Aby komunikacja publiczna w mieście była funkcjonalna, organizacja transportu pasażerskiego musi tworzyć jeden spójny system. Stacje i przystanki kolejowe powinny być zintegrowane z liniami komunikacji miejskiej tramwajowej i autobusowej. Lokalizacja przystanków musi być przyjęta tak, aby czas dojścia do nich był akceptowalny przez pasażerów.
Zagadnienia położenia niektórych wrocławskich stacji i przystanków kolejowych na tle sieci komunikacji miejskiej były szerzej analizowane w [3]. W publikacji tej stwierdzono, że większość stacji i przystanków na terenie miasta jest obecnie w niedostatecznym stopniu powiązana z przebiegiem tras komunikacji tramwajowo - autobusowej.
Obecna koncepcja lokalizacji peronów przyszłego przystanku osobowego w sąsiedztwie stadionu uwzględnia integrację z komunikacją tramwajową, jednak, zdaniem autora, nie jest zaprojektowana w sposób optymalny. Umieszczenie peronów 100÷150 m na północ w stosunku do ich proponowanego położenia stworzyłoby możliwość realizacji dogodnego węzła przesiadkowego kolejowo - autobusowego na wiadukcie w ciągu ulicy Kosmonautów przy jednoczesnym zachowaniu istnienia węzła kolejowo - tramwajowego. Ponadto sugerowane przesunięcie peronów znacznie skróciłoby drogę pieszego dojścia do stadionu, a także wyeliminowałoby konieczność pokonywania przez pieszych ruchliwej ulicy ekspresowej Kosmonautów w drodze do areny sportowej.
5. Podsumowanie
Plany inwestycji dotyczących koniecznej rozbudowy i modernizacji infrastruktury kolejowej w związku z przygotowaniami do mistrzostw Euro 2012 pojawiają się w koncepcjach formułowanych przez władze wszystkich szczebli (masterplanie Ministerstwa Sportu i Turystyki, propozycji Urzędu Marszałkowskiego, Urzędu Miasta, itp.). Kolej została dostrzeżona jako potencjalny środek komunikacji zbiorowej w mieście o największej zdolności przewozowej i największej prędkości komunikacyjnej.
Bardzo pozytywnym kierunkiem zmian jest koncepcja organizacji we Wrocławiu systemu kolei aglomeracyjnej DKD i deklaracji finansowania etapów jej tworzenia ze strony Dolnośląskiego Urzędu Marszałkowskiego. Mistrzostwa są dobry okazją do realizacji pierwszych etapów budowy takiej kolei, przy czym należy pamiętać, że celem wykonywanych inwestycji powinna być nie tylko obsługa Euro, lecz również eksploatacja wzniesionych budowli w późniejszym okresie.
Niestety, we wszelkich opracowaniach pierwszeństwo i najwięcej miejsca poświęca się rozbudowie układu drogowego, a w domyśle – indywidualnemu transportowi samochodowemu, co nie koresponduje z poparciem deklarowanym przez władze dla strategii zrównoważonego rozwoju transportu. Przykładowo, w ministerialnym masterplanie przedsiewzięć infrastrukturalnych związanych z organizacją Euro 2012 we Wrocławiu znajduje się wyszczególnionych 8 inwestycji drogowych, 2 inwestycje tramwajowe i jedynie 2 inwestycje kolejowe (budowa przystanku Wrocław Stadion i modernizacja infrastruktury stacji Wrocław Główny) i tylko te inwestycje mogą być dofinansowane ze środków zewnętrznych. Rozbudowa i modernizacja drogowego układu komunikacyjnego miasta jest oczywiście również ważna i potrzebna, ale nie może być traktowana jako jedyne i skuteczne antidotum na kongestię uliczną. Doświadczenia miast w krajach rozwiniętych pokazują, że rozbudowa układu drogowego nie rozwiązuje problemów związanych z jego przepustowością.
Z uwagi na niepodjęcie bardziej radykalnych kroków w kierunku modernizacji kluczowych elementów węzła wrocławskiego, kolej po raz kolejny zostaje spychana na margines. Została stracona szansa pozyskania dotacji na przebudowę kilku istotnych punktów w infrastrukturze wrocławskiego węzła kolejowego i stworzenia dobrych podstaw dla potrzeb organizacji kolei miejskiej w przyszłości.
Literatura
1. Gisterek I., Krużyński M.: *Transport szynowy we Wrocławiu podstawową formą obsługi transportowej Euro 2012*, Transport Miejski i Regionalny, nr 10/2008.
2. Mazurkiewicz R.: *Kolej w obsłudze EURO 2012 we Wrocławiu*. Zeszyty Naukowo - Techniczne Oddziału SITK RP w Krako3. Mazurkiewicz R.: *Zbiorowy transport miejski we Wrocławiu w obsłudze podróży kolejowych*. Zeszyty Naukowo - Techniczne Oddziału SITK RP w Krakowie, seria: Materiały Konferencyjne, Nr 83, Zeszyt 137, Kraków 2007.
4. Ptak P.: *Koncepcja przebudowy odcinka Wrocław Główny – posterunek odgałęźny Grabiszyn*. Praca magisterska na Wydziale Budownictwa Lądowego i Wodnego Politechniki Wrocławskiej, 2009 (niepublikowana).
5. Dolnośląskie Koleje Dojazdowe - nowoczesny system transportu kolejowego w regionie. Portal kolejowy w serwisie transinfo.pl, (http://inforail.pl/text.php?id=24041).
6. Funkcjonowanie kolei w aglomeracji wrocławskiej. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, 2009.
7. (http://www.umwd.dolnyslask.pl/index.php?id=493&tx_ttnews[pointer]=1&tx_ttnews[tt_news]=691&tx_ttnews[backPid]=492&cHash=e56f6d2be3)
8. Masterplan – harmonogram przedsięwzięć infrastrukturalnych związanych z organizacją UEFA EURO 2012: http://msport.gov.pl/masterplan, http://masterplan.2012.org.pl/
9. Oficjalny portal spółki celowej Wrocław 2012 sp. z o. o.: http://2012.wroc.pl/http://www.2012.wroc.pl/
**ROLE OF RAIL TRANSPORT IN EURO 2012 SERVICE IN WROCŁAW**
**Summary**
The general assumptions of organization of the 2012 UEFA European Football Championship in Wrocław has been presented in the paper. The role which railway has to fulfil during the Championship, has been described. The main planned investments in range of railway infrastructure, which are planned to be finished before mid of 2012 year, have been characterized. There were also included in the paper weak sides of the ideas provided for realization. Some of their faults and proposed ways of their improvement have been described.
**Keywords:** EURO 2012, Wrocław, Maslice stadium, agglomeration railway, DKD
ROLLE DES SCHIENENVERKEHRS WÄHREND FUSSBALLMEISTERSCHAFTEN EURO 2012 IN BRESLAU
Zusammenfassung
Im Beitrag wurden allgemeine Voraussetzungen für Organisation der Europa Fußballmeisterschaften Euro 2012 in Breslau dargestellt. Es wurde die Rolle, die die Eisenbahn während der Meisterschaften spielen soll, beschrieben. Charakterisiert wurden die wichtigsten geplanten Investitionen im Bereich der Eisenbahlinfrastruktur, die in der ersten Hälfte des Jahres 2012 abzuschließen sind. Im Beitrag wurden auch die Schwachpunkte der zur Realisation vorgesehenen Konzepte erörtert, es wurden einige Nachteile dieser Konzepte dargestellt und Maßnahmen zur deren Nachbesserung genannt.
Schlüsselworte: Euro 2012, Breslau, Stadion Maślice, Stadtbahn, DKD
Stanisław Oszczak\textsuperscript{1}
Cezary Specht\textsuperscript{2}
Władysław Koc\textsuperscript{3}
PRÓBA OCENY DOKŁADNOŚCI POMIARÓW SATELITARNYCH TORU KOLEJOWEGO
Streszczenie
W artykule przedstawiono rozwój technik pomiarów satelitarnych GPS na tle zmieniających się rozwiązań wyznaczania fazowej poprawki pseudoodległościowej. Wskazano na występujące różnice w wykorzystaniu pomiarów RTK z pojedynczej stacji oraz aktywnych sieci geodezyjnych. Na podstawie uzyskanych danych z ok. 40-kilometrowego odcinka linii kolejowej dokonano analizy błędu wyznaczeń współrzędnych sieci ASG-EUPOS, w porównaniu do badań przeprowadzonych przez innych autorów. Wskazano na istotny udział błędów wynikających ze zmienności współczynników geometrycznych DOP na wyniki pomiarów. Uzyskane wartości współrzędnych daly podstawę do rozpatrzenia możliwości wykorzystania techniki pomiarów satelitarnych przy określaniu miarodajnych danych do projektowania układów geometrycznych toru.
Słowa kluczowe: tor kolejowy, pomiary satelitarne GPS, sieć ASG-EUPOS, wyznaczanie współrzędnych, analiza błędu
1. Wstęp
Jeden z głównych problemów związanych z kształtowaniem układów geometrycznych toru kolejowego stanowi najczęściej niemożność
\textsuperscript{1} prof. dr hab. inż., Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, e-mail: firstname.lastname@example.org
\textsuperscript{2} dr hab. inż., prof. nadzw., Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni / Politechnika Gdańska, e-mail: email@example.com
\textsuperscript{3} prof. dr hab. inż., Politechnika Gdańska, e-mail: firstname.lastname@example.org
objęcia zasięgiem działania całości układu. Wiąże się to z występującymi na kolei długościami elementów geometrycznych – odcinków prostych i łuków kołowych, które są często tak duże, że wizualna ocena ich kształtu jest niemożliwa. W tej sytuacji stosowanie geodezji tradycyjnej wymaga podziału trasy na mniejsze, rozpatrywane oddzielnie części i operowanie w lokalnych układach odniesienia. Staje się to źródłem dodatkowych błędów, a całościowa ocena danego układu geometrycznego jest bardzo utrudniona. Rozwój geodezyjnych technik satelitarnych, połączony ze zwiększającą się precyzją pomiarów GPS (ang. Global Positioning System – Globalny System Pozycyjny), skłania geodetów do podejmowania prób aplikacji techniki GPS dla celów inwentaryzacyjnych toru kolejowego.
Dostępne na początku XXI wieku techniki pomiarów jednostacyjnych oraz rozwój metod RTK (ang. Real Time Kinematic – Pomiary Kinematyczne Czasu Rzeczywistego) GPS, pozwoliły na uzyskiwanie dokładności rzędu pojedynczych centymetrów dla częstotliwości wyznaczeń 1÷5 Hz, przy konieczności dodatkowej redukcji pomiaru wysokości do wartości ortometrycznych. Interesujące badania w tym zakresie przeprowadzono w Akademii Górniczo - Hutniczej w Krakowie w ramach projektu badawczego [8].
Znacząca zmiana jakościowa pojawiła się wraz z wprowadzeniem emisji GPS/GPRS (ang. General Packet Radio Service – Serwis Pakietowej Transmisji Danych) w zakresie obsługi teletransmisyjnej aktywnych sieci geodezyjnych. W 2004 roku Radiotechniczna Komisja ds. Służb Morskich RTCM (ang. Radio Technical Commision for Maritime Services) wprowadziła protokół NTRIP (ang. Networked Transport of RTCM via Internet Protocol – Protokół Transmisji Danych RTCM przez Internet) [14], który przesądził o losie emisji radiowych zakresu VHF stosowanych dotychczas powszechnie w ramach systemów RTK, a także innych rozwiązań z wykorzystaniem bezprzewodowych linii radiowych w relacji: stacja bazowa – rover; ich niewielki, kilkukilometrowy zasięg uniemożliwiał realizację sieciowych rozwiązań GNSS (ang. Global Navigation Satellite System – Globalny Nawigacyjny System Satelitarny) i przesyłania poprawek powierzchniowych z wykorzystaniem różnych metod (VRS, Max, FKP). Standaryzację w zakresie formatu emisji uzupełniono standardem RTCM wersji 3.0 [13], opublikowanym również w 2004 roku. Uruchomienie w 2008 roku polskiej aktywnej sieci geodezyjnej oraz znacząca zmiana jakościowa w zakresie
precyzyjnych wyznaczeń GPS (odbiorniki wielosystemowe, wzrost częstotliwości wyznaczeń do 20 Hz, implementacja w odbiornikach modelu geoidy niwelacyjnej) skłoniły interdyscyplinarny zespół badawczy do podjęcia badań w zakresie próby oceny możliwości wykorzystania systemu GPS dla obsługi geodezyjnej torów kolejowych [10].
Jak należy się spodziewać, pomiary satelitarne umożliwiają w przyszłości zarówno inwentaryzację stanu istniejącego, jak też tyczenie nowoprojektowanej lub modernizowanej trasy w terenie. Dlatego też już teraz należałoby podjąć działania zmierzające do stworzenia podstaw wdrożeniowych nowego systemu pomiarowego dla kolei. Niniejsza praca opisuje rozwój sieciowych technik pomiarowych GPS oraz podejmuje kwestię dokładności pomiarów satelitarnych toru kolejowego na podstawie przeprowadzonych badań eksperymentalnych. Badania te polegały na objeździe kilkudziesięciokilometrowego odcinka linii kolejowej wózkiem motorowym WM 15 z zainstalowanymi na jego platformie czterema antenami do pomiarów satelitarnych. Inicjatorem tych badań była Politechnika Gdańska – Katedra Inżynierii Kolejowej i Zakład Geodezji, a współuczestnikiem Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni – Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej. Techniczne możliwości ich przeprowadzenia stworzył Zakład Linii Kolejowych PKP PLK S.A. w Gdańsku (z siedzibą w Gdyni), a firma Leica Geosystems GA. udostępniła aparaturę pomiarową.
2. Rozwój sieciowych technik pomiarowych GPS
Permanentne obserwacje GNSS realizowane przez wielkoobszarowe satelitarne sieci geodezyjne uległy w ostatnich kilku latach przekształceniu w złożone systemy teleinformatyczne, oferujące, poza postprocessingowymi serwisami różnicowymi GPS, również korekty przesyłane w czasie rzeczywistym. Pierwszym etapem ich rozwoju były pasywne systemy narodowe tworzone na początku lat 90. XX wieku, również w naszym kraju [1]. Ewoluowały one od pojedynczych stacji referencyjnych, zlokalizowanych w uczelniaach wyższych, do systemów narodowych. Cechowała je autonomiczność stacji, brak standaryzacji w zakresie wykorzystania jednolitego protokołu wymiany danych oraz lokalny charakter wykorzystania. W miarę upływu czasu systemy pasywne pozyskiwały kolejno funkcje różnicowe (GPS) czasu rzeczywistego, stając się strukturami aktywnymi, tj. umożliwiającymi świadczenie usług DGNSS (ang. Differential GNSS – Różnicowy Globalny Nawigacyjny System Satelitarny) w czasie rzeczywistym, zapewniając tym samym realizacjom geodezyjnym nowy jakościowo wymiar obsługi inwestycji. Znaczne rozszerzenie strefy działania, wzorem morskich systemów DGPS (ang. Differential GPS – Różnicowy Globalny System Pozycyjny) [7], związane było z pojawieniem się nowych typów depesz RTCM, poczynając od wersji 2.0 aż do aktualnej wersji 3.0 [13] oraz rozwodem modelowania matematycznego poprawek powierzchniowych GPS [11].
Pierwsza koncepcja utworzenia sieci permanentnych stacji GNSS w Polsce została opracowana w 1995 roku [2] z inicjatywy Komisji Geodezji Satelitarnej Komitetu Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN oraz Sekcji Sieci Geodezyjnych Komitetu Geodezji PAN. Po przeanalizowaniu różnych aspektów sieci stacji permanentnych przyjęto założenie, że powinna ona być siecią wielofunkcyjną, dostosowaną nie tylko do potrzeb geodezyjnych. W wyniku działań różnych ośrodków powstawały kolejno lokalne rozwiązania. W pierwszym etapie uruchomiono stacje na obszarze wybranych aglomeracji (Warszawa, Łódź, Gdańsk) oraz na obszarach intensywnej działalności wydobywczej (Górny Śląsk, Lubińsko-Głogowski Okręg Miedziowy). W dalszej kolejności utworzono sześciopunktową sieć na obszarze Śląska [3], powstała również trzypunktowa sieć na obszarze Trójmiasta [5].
Dominującym trendem światowym początku XXI wieku stało się uruchamianie, przez organy do spraw geodezji poszczególnych państw, aktywnych sieci narodowych (np. CORS, SAPOS, SWEPOS, OS-AGN i in. – rys. 1) z przeznaczeniem oferowania przez nie dla użytkowników odpłatnych lub nieodpłatnych usług (serwisów), w tym również – czasu rzeczywistego [6, 12]. Nowoczesność rozwiązania sieciowego, w porównaniu do klasycznego wyznaczania współrzędnych z wykorzystaniem pojedynczej stacji referencyjnej oraz odbiornika ruchomego w metodzie RTK, polega m.in. na implementacji poprawki wykorzystującej wirtualną stację referencyjną VRS (ang. Virtual Reference Network). Umożliwia ona wypracowanie poprawki pseudoodległościowej dedykowanej dla współrzędnych odbiornika [11], dzięki czemu ulega znaczącemu pomniejszeniu – w porównaniu do stosowanego dotychczas rozwiązania jednostacyjnego RTK [8] – wpływ dekorelacji przestrzennej PRC (ang. PseudoRange Correction – Poprawka Psudoodległościowa) spowodowanej odległością pomiędzy stacją referencyjną, a odbiornikiem pomiarowym (1–2 ppm).
**Rys. 1. Architektura wybranych aktywnych sieci geodezyjnych:**
*a) SWEPOS – Szwecja, b) OS-AGN – Wielka Brytania, c) CORS – USA*
W 2007 roku Główny Urząd Geodezji i Kartografii podjął się poważnego wyzwania realizacji Aktywnej Sieci Geodezyjnej ASG-EUPOS, będącej narodową siecią permanentnych stacji GNSS oferującą serwisy dla geodezji i nawigacji [4]. Przeprowadzoną na obszarze kraju inwestycję zrealizowano do kwietnia 2008 roku, a zakończyły ją pomyślnie testy serwisów i infrastruktury teleinformatycznej [15].
3. Sieć ASG-EUPOS
W latach dziewięćdziesiątych XX wieku państwa Europy Środkowej i Wschodniej zaczęły budować stacje DGNSS. Nie były one jednak w pełni kompatybilne ze stacjami
w Europie Zachodniej. Historyczna szansa uzyskania wsparcia politycznego i finansowego została wykorzystana podczas warsztatów w dniach 5 i 6 marca 2002 r. w Berlinie, gdzie zdecydowano o rozwoju Europejskiej Sieci Wielofunkcyjnych Stacji Referencyjnych – EUPOS (ang. European Position Determination System – Europejski System Wyznaczenia Pozycji) w kierunku wschodnim. Polska część systemu określana terminem ASG-EUPOS składa się z 98 równomiernie rozmieszczonych na obszarze kraju stacji referencyjnych (rys. 2). Oprócz uruchomionych nowych stacji, do systemu zostały włączone również istniejące stacje referencyjne, zarządzane przez uczelnie wyższe, jednostki naukowo-badawcze, administrację państwową oraz firmy prywatne. Aktualnie architektura pomiarowa ASG-EUPOS składa się z następujących grup stacji referencyjnych:
- 84 stacji z modułem GPS,
- 14 stacji z modułem GPS/GLONASS.
Dodatkowo system współpracuje z blisko 30 stacjami zagranicznymi.
**Rys. 2. Rozmieszczenie stacji referencyjnych systemu ASG-EUPOS**
Drugi segment systemu ASG-EUPOS to Krajowe Centra Zarządzające (KCZ), zamiennie określane mianem Centrów Obliczeniowych. Główne centrum zarządzające znajduje się w Warszawie, natomiast zapasowe w Katowicach. Do ich zadań należy kontrola i zarządzanie siecią stacji, generowanie poprawek do wykonanych obserwacji i udostępnianie obserwacji satelitarnych. Wszelkie zakłócenia są sygnalizowane i analizowane, a w razie potrzeby podejmowane są środki zaradcze. Oba Centra Obliczeniowe są względem siebie w zakresie świadczonych usług całkowicie redundantne. Poza zapewnieniem usług pozycjonowania Centrum Obliczeniowe pełni funkcję dotyczącą konserwacji układu odniesienia [4]. Cotygodniowa kontrola układu pozwala na bieżący nadzór nad stałością punktów definiujących ten układ. Przewidziana maksymalna liczba użytkowników jednocześnie obsługiwanych przez Centra Obliczeniowe wynosi 1200.
Użytkownicy korzystający z serwisów w czasie rzeczywistym do odbierania poprawek wykorzystują głównie Internet i GSM. Informacje korekcyjne przesyłane są do użytkowników przez Internet poprzez specjalnie opracowany protokół NTRIP. W GSM stosuje się pakietowe przesyłanie danych – GPRS. Dziś w pracach polowych, z dala od miast, może pojawić się problem braku zasięgu jednego, kilku, a w niektórych sytuacjach nawet wszystkich spośród operatorów sieci telefonii komórkowej. Dlatego użytkownicy, chcąc korzystać z poprawek systemu, powinni zaopatrzeć się w karty SIM kilku operatorów.
4. Dokładność wyznaczeń pozycji z wykorzystaniem sieci ASG-EUPOS
Specyfika pomiarów satelitarnych GPS przy wykorzystaniu systemów wspomagania (techniki różnicowe – DGPS, pomiary względne, EGNOS, WAAS i in.), w przeciwieństwie do klasycznych pomiarów geodezyjnych, uzależnia błąd wyznaczenia współrzędnych od bardzo wielu czynników, zarówno środowiskowo-propagacyjnych, jak też dotyczących warunków realizacji pomiarów. Znaczaco upraszczając należy przyjąć, iż do pierwszej grupy należą błędy: efemeryd satelitów, zegara sateilty, wynikające z oddziaływania jonosfery i troposfery, wielodrogowości (wielodrożności) sygnałów oraz instrumentalne błędy odbiornika. Pozostałe czynniki takie jak: liczba obserwowanych satelitów, wartości współczynników geometrycznych DOP (ang. Dilution of Precision), przesłony terenowe (bardzo trudne do prognozowania), lokalizacja odbiorników na platformie pomiarowej, częstotliwość pomiarów sprawiają, iż udzielenie odpowiedzi na pytanie: z jaką dokładnością można wyznaczyć oś trasy kolejowej nie jest zadaniem posiadającym jednoznaczne rozwiązanie o stałej wartości.
Zastosowanie pomiarów sieciowych GPS znacząco redukuje, poprzez modelowanie, wpływ większości spośród wymienionych czynników środowiskowych na rozwiązanie końcowe. Zasadnym wydaje się posłużenie charakterystykami serwisów systemu ASG-EUPOS określonymi przez dostawcę serwisów. Analizując projekt wytycznych technicznych G-1.12 GUGiK, poświęcony pomiarom satelitarnym opartym na systemie precyzyjnego pozycjonowania ASG-EUPOS (wersja z 1 marca 2008 roku), w paragrafie 2. odnajdujemy, iż NAVGEO jest serwisem umożliwiającym wyznaczenie współrzędnych płaskich z błędem średnim nie większym niż 0,03 m oraz wysokości z błędem średnim nie większym niż 0,05 m. Zaprezentowane wartości dotyczą maksymalnych błędów pozycji, dlatego też najbardziej wiarygodną informację będzie można uzyskać na podstawie pomiarów bezpośrednich.
Znaczący wpływ na dokładność wyznaczeń aktywnych sieci geodezyjnych posiada jej konfiguracja związana ze średniymi odległościami pomiędzy stacjami referencyjnymi GNSS. Szczególnie interesujące badania w tym zakresie przeprowadzono w 2003 roku [11]. Poddano weryfikacji dokładność wyznaczeń współrzędnych dla sieci o zróżnicowanej odległości pomiędzy stacjami wynoszącymi: 30, 50, 70 100 km. Wyniki odniesiono do pomiarów czasu rzeczywistego. Wnioski z pomiarów, prezentowane na rysunku 3, wskazują na istnienie znaczącego związku pomiędzy odległościami między stacjami, a błędem wyznaczeń współrzędnych $M[p=0.95]$, spowodowanym przede wszystkich modelowaniem opóźnienia jonosferycznego i troposferycznego sygnałów GPS.
Zdaniem autorów opracowania [11] przyczyną obniżenia dokładności systemu w godzinach południowych jest wzrost intensywności rekombinacji jonosferycznej spowodowanej wzrostem nasłonecznienia. Analiza przedstawionych wyników prowadzić może również do wniosku, iż przy sprzyjających okolicznościach, obejmujących przede wszystkim proces planowania pomiarów, możliwe jest uzyskanie dokładności na poziomie 1÷2 cm.
Rys. 3. Dokładność wyznaczeń współrzędnych punktów w ramach sieci o różnej wielkości (odległości pomiędzy stacjami) w funkcji pory doby [11]
Ponieważ polska sieć ASG-EUPOS funkcjonuje dopiero od połowy 2008 roku, należałoby przywołać pomiary weryfikacyjne serwisów przeprowadzone przez autorów pracy [15]. W ramach realizowanego zlecenia wykonano kompleksowe pomiary testowe wszystkich serwisów czasu rzeczywistego i postprocessingu, które są dostępne w powierzchniowym systemie stacji referencyjnych ASG-EUPOS, wraz z analizą otrzymanych wyników. Wykonano także dodatkowe testy kompatybilności poprawek z odbiornikami dodatkowych dwóch producentów. Pomiary testowe wykonano w 9-ciut obszarach wskazanych przez Zamawiającego. Obszary testowe ponumerowano zgodnie z rysunkiem 4.
W każdym z obszarów testowych pomierzono co najmniej 5 punktów, w tym m.in. 1 punkt EUVN (ang. European Unified Vertical Network – Ujednolicona Europejska Sieć Wysokościowa), min. 2 punkty POLREF (ang. Polish Reference Frame – Polski Układ Odniesienia) oraz 1 punkt podstawowej osnowy wysokościowej I lub II klasy. W obszarze nr 5, ze względu na zniszczone punkty typu EUVN (BRAN oraz JARA), punkt EUVN zastapiono punktem sieci POLREF. W obszarach testowych 1, 2 oraz 3 pomierzono 6 punktów, w pozostałych obszarach pomierzono po 5 punktów. W sumie pomiary przeprowadzono na
48 punktach na terenie kraju. Biorąc pod uwagę pomiary w obszarze 5-tym, odbiornikami trzech różnych producentów, łącznie wykonano 58 niezależnych kompleksowych pomiarów testowych.
**Rys. 4. Obszary testowe wraz z numeracją roboczą obszarów przyjętą w projekcie**
Jednym z elementów kampanii pomiarowej, realizowanej przez Politechnikę Gdańską, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie i Akademię Marynarki Wojennej w Gdyni, była ocena dokładności serwisu NAVGEO we wszystkich 58 niezależnych sesjach pomiarowych. Wykonano pomiary RTK z wykorzystaniem wszystkich rodzajów poprawek dostępnych w systemach: RTCM 2.3 z pojedynczej stacji, RTCM 3.1 z pojedynczej stacji, RTCM 3.1 (poprawka powierzchniowa) (Net, Max), RTCM 2.3 + FKP (poprawka powierzchniowa), RTCM 3.1
+ VRS (poprawka powierzchniowa), RTCM 2.3 + VRS (poprawka powierzchniowa).
Do pomiarów wykorzystano dwuczęstotliwościowe odbiorniki RTK posiadające opcje odbioru wszystkich dostępnych w serwisie poprawek. Pomiary RTK odbywały się z rejestracją surowych obserwacji, które następnie zostały przekonwertowane do formatu RINEX (ang. Receiver Independent Exchange Format – Niezależny Format Wymiany Danych Odbiorników). Pomiary rejestrowano w układzie WGS84. W analizach wykorzystano także układ 2000 oraz układ wysokości normalnych. Wysokości normalne uzyskano poprzez przeliczenie wysokości elipsoidalnych przy wykorzystaniu oprogramowania GEONET 2006, z zastosowaniem modelu geoidy 2002 w odniesieniu do układu państwowego.
Do pomiarów w czasie rzeczywistym w trybie RTK wykorzystano transmisję poprawek przez GPRS za pomocą protokołu NTRIP. Dla większości punktów wykorzystano połączenie GPRS korzystając z sieci operatorów Plus GSM oraz Era GSM, w kilku przypadkach wykorzystano sieć Orange. Na każdym punkcie wykonano po 5 serii pomiarowych dla każdej poprawki dostępnej w serwisie. Przed każdą serią odbiornik został rozłączony z systemem ASG-EUPOS oraz wyłączony, a następnie ponownie włączony i podłączony przez GPRS do systemu ASG-EUPOS. W ramach każdej serii, po pomyślnej inicjalizacji odbiornika i przejściu do trybu precyzyjnego RTK ("fixed"), wykonano minimum 10 pomiarów danego punktu, każdy pomiar trwał minimum 5 sekund. Na każdym z punktów wykonano testy RTK 6-ciu serwisów, dla każdego z serwisów wykonano 5 sesji po 10 punktów pomiarowych każda. Łącznie na punktach testowych wykonano 17400 niezależnych 5-cio sekundowych pomiarów RTK.
Na rysunku 5 zestawiono różnice współrzędnych katalogowych oraz z rozwiązania RTK w serwisie RTCM 3.1 przy wykorzystaniu VRS, dla wybranych 39 punktów pomiarowych, w których nie wystąpiły problemy z transmisją telemetryczną GPRS.
Przeprowadzona statyczna kampania pomiarowa jednoznacznie wskazała na możliwość uzyskiwania dokładności wyznaczeń współrzędnych płaskich na poziomie 1÷2 cm z wykorzystaniem ASG-EUPOS; analogicznych dokładności należy się zatem spodziewać przy inwentaryzacji linii kolejowej.
5. Ocena dokładności pomiarów inwentaryzacyjnych GNSS na torze kolejowym
Pomiar kształtu geometrycznego torów kolejowych przeprowadzono na odcinku linii Kościerzyna – Kartuzy (w lutym 2009 roku). Projekt badawczy zakładał symetryczne rozmieszczenie czterech zestawów pomiarowych GNSS na platformie kolejowej (rys. 6). Zestaw pomiarowy stanowiły 4 odbiorniki Leica systemu 1200 SmartRover, składające się ze SmartAnten typu ATX1230GG oraz kontrolerów RX 1250. Ustawienie centrów fazowych anten względem osi toru testowego wyznaczono metodami geodezji tradycyjnej w oparciu o pomiary tachimetryczne. Szczegółowy opis badań przedstawiony został w pracy [10]. W niniejszym opracowaniu skupiono się próbie oceny dokładności wyznaczeń metody.
Dokładność określenia pozycji w systemie GPS można określić poprzez macierz kowariancji wektora przyrostu współrzędnych $C_X$ postaci:
$$C_X = \begin{bmatrix}
V(\Delta\varphi) & \text{cov}(\Delta\varphi, \Delta\lambda) & \text{cov}(\Delta\varphi, \Delta h) & \text{cov}(\Delta\varphi, \Delta\delta_o) \\
\text{cov}(\Delta\lambda, \Delta\varphi) & V(\Delta\lambda) & \text{cov}(\Delta\lambda, \Delta h) & \text{cov}(\Delta\lambda, \Delta\delta_o) \\
\text{cov}(\Delta h, \Delta\varphi) & \text{cov}(\Delta h, \Delta\lambda) & V(\Delta h) & \text{cov}(\Delta h, \Delta\delta_o) \\
\text{cov}(\Delta\delta_o, \Delta\varphi) & \text{cov}(\Delta\delta_o, \Delta\lambda) & \text{cov}(\Delta\delta_o, \Delta h) & V(\Delta\delta_o)
\end{bmatrix}$$ \hspace{1cm} (1)
gdzie:
- $\Delta\varphi$ – przyrost wektora stanu w kierunku N-S,
- $\Delta\lambda$ – przyrost wektora stanu w kierunku E-W,
- $\Delta h$ – przyrost wektora stanu w kierunku wertykalnym,
- $\Delta\delta_o$ – przyrost błędu zegara odbiornika.
Dla liczby satelitów $n > 4$
$$C_X = \left( G^T G \right)^{-1} G^T C_L G \left( G^T G \right)^{-1}$$ \hspace{1cm} (2)
gdzie:
- $C_L$ – macierz kowariancji wektora pomiaru o postaci
\[
C_L = \begin{bmatrix}
V(\rho_1) & \text{cov}(\rho_1, \rho_2) & ... & \text{cov}(\rho_1, \rho_n) \\
\text{cov}(\rho_2, \rho_1) & V(\rho_2) & ... & \text{cov}(\rho_2, \rho_n) \\
... & ... & ... & ... \\
\text{cov}(\rho_n, \rho_1) & \text{cov}(\rho_n, \rho_2) & ... & V(\rho_n)
\end{bmatrix}
\] (3)
oraz
\[
G = \begin{bmatrix}
\cos(E_1) \cdot \sin(Az_1) & \cos(E_1) \cdot \cos(Az_1) & \sin(E_1) & 1 \\
\cos(E_2) \cdot \sin(Az_2) & \cos(E_2) \cdot \cos(Az_2) & \sin(E_2) & 1 \\
... & ... & ... & ... \\
\cos(E_n) \cdot \sin(Az_n) & \cos(E_n) \cdot \cos(Az_n) & \sin(E_n) & 1
\end{bmatrix}
\] (4)
gdzie:
- \( \rho_k \) – zmierzone przez odbiornik pseudoodległości do satelity, dla \( k = 1, 2, ..., n \),
- \( Az_k \) – azymut satelity, dla \( k = 1, 2, ..., n \),
- \( E_k \) – wysokość topocentryczna satelity, dla \( k = 1, 2, ..., n \).
Przyjmując stałą wartość błędów pomiaru pseudoodległości \( \sigma^2 \) otrzymujemy
\[
C_X = \sigma^2 \cdot [G^T G]^{-1}
\] (5)
O warunkach lokalnych pomiaru (rozmieszczeniu satelitów względem obserwatora oraz przesłonach terenowych) decyduje macierz A postaci
\[
A = [G^T G]^{-1}
\] (6)
którą określono jako macierz GDOP (ang. Geometric Dilution of Precision – Geometryczny Współczynnik Dokładności). Przy wykorzystaniu tej macierzy wartości poszczególnych współczynników geometrycznych można zdefiniować alternatywnie jako
\[
GDOP = \sqrt{\text{trace}(A)} = \sqrt{A_{1,1} + A_{2,2} + A_{3,3} + A_{4,4}}
\] (7)
Wstępne wyniki pomiarów terenowych wskazały na istnienie znaczących różnic w dokładności wyznaczeń współrzędnych otrzymywanych z anten GNSS zlokalizowanych bliżej lub dalej względem kabiny wózka WM 15. Dokładność wyznaczenia pozycji dwuwymiarowej reprezentowana przez podwójny błąd średni określa zależność
\[
M_{2D}(p = 0.95) = 2 \cdot \sigma \cdot \sqrt{A_{1,1} + A_{2,2}}
\] [8]
Wyniki dokładności pomiarów na torze kolejowym, dla poszczególnych odbiorników, zestawiono w postaci histogramów reprezentowanych przez błąd średni wyznaczeń współrzędnych anten umieszczonych na platformie pomiarowej (rys. 7).
**Rys. 7. Histogram błędu średniego współrzędnych pozycji dla dwóch anten umieszczonych z przodu (A – kolor niebieski, B – kolor czerwony) i z tyłu (C – kolor zielony, D – kolor fioletowy) platformy pomiarowej**
Analiza rysunku 7 wskazuje na istnienie silnego związku pomiędzy lokalizacjami anten odbiorników GNSS a dokładnością określenia pozycji. Odbiorniki położone bliżej kabiny wózka motorowego uzyskały znaczaco gorsze wyniki niż odbiorniki od tej kabiny oddalone. Nie-wątpliwie przesłanianie widnokręgu przez kabinę było przyczyną pogorszenia dokładności. Na tej podstawie można zdefiniować problem o charakterze optymalizacyjnym polegający na minimalizacji wartości błędu średniego, przy stałej wartości błędu pomiaru pseudoodległości, który zapiszemy jako:
\[
\min \left\{ \text{trace}(A) \right\} = \min \left\{ \text{trace} \left[ \left( G^T G \right)^{-1} \right] \right\} = \min \left\{ \left[ \frac{1}{|G|^2} \right] \sum_{i,j} \left( g'_{i,j} \right)^2 \right\}
\]
gdzie \( g'_{i,j} \) są elementami macierzy \( G^4 \), pod warunkiem że \( G^4 \) istnieje.
Rozwiązanie zdefiniowanego problemu możliwe jest przy wykorzystaniu modelowania konstelacji satelitów GPS w funkcji zmieniającej się lokalizacji platformy pomiarowej oraz czasu realizacji pomiarów.
6. Ilustracja uzyskanych efektów przy określaniu położenia toru
Jak wykazano w pracy [9], przeprowadzone pomiary umożliwiły bardzo precyzyjne określenie położenia kierunków głównych i kąta zwrotu istniejącej trasy kolejowej. Są to podstawowe dane do projektowania układów geometrycznych toru. Bardziej szczegółowa analiza wyników daje podstawy do zilustrowania kwestii związanych z tematyką niniejszego opracowania. W tym celu rozpatrzone zostały na drodze pomiarów przebieg trasy na odcinkach prostych toru. Założono bowiem, że wyniki z pomiarów mogą co prawda od tych prostych odbiegać, ale zasadniczy kierunek trasy musi przy tym być zachowany. Wyniki uzyskane z poszczególnych anten były rozpatrywane niezależnie od siebie.
Reprezentatywne dla przeprowadzonej analizy mogą być jej przykładowe rezultaty, uzyskane na podstawie pomiarów wykonanych na wybranej prostej za pomocą dwóch anten (rys. 6): anteny B (usytuowanej w pobliżu kabiny wózka motorowego) i anteny C (oddalonej od kabiny). Stosując tok postępowania opisany w pracy [9], po uwzględnieniu danych z 1507 punktów pomiarowych uzyskano następujące równania prostej (w układzie 2000):
- dla anteny B \[ X = -8411684,83136 + 2,2183539 Y \] (10)
- dla anteny C \[ X = -8409472,52597 + 2,21801348 Y \] (11)
Żeby wypowiedzieć się na temat jakości uzyskanego oszacowania współrzędnych, musimy dokonać transformacji całego układu (rys. 8), polegającej na takim przesunięciu i obrocie osi Y, żeby pokryła się z kierunkiem naszej trasy. W układzie \(X_1(Y_1)\) rzędne \(X_1\) stanowić będą odchylenie od tego kierunku, wynikające z zarówno z błędu pomiarowego, jak i nierówności poziomych występujących w torze.
Rys. 8. Idea przeprowadzonej transformacji układu współrzędnych
Na rysunkach 9 i 10 pokazano wykresy zależności $X_1(Y_1)$ dla obydwu przykładowych przypadków.
Rys. 9. Wykres zależności $X_1(Y_1)$ dla rozpatrywanej prostej na podstawie wyników z anteny B
Rys. 10. Wykres zależności $X_1(Y_1)$ dla rozpatrywanej prostej na podstawie wyników z anteny C
Jako miernik liczbowy stwierdzonej wizualnie różnicy obu wykresów możemy przyjąć odchylenie standardowe wielkości $X_i$. W przypadku danych z anteny $B$ (rys. 9) wynosi ono $0,0607 \text{ m}$, natomiast dla anteny $C$ (rys. 10) – $0,0242 \text{ m}$.
W przeprowadzonej analizie znalazły zatem pełne potwierdzenie wcześniejszej sformułowane uwagi. Wyniki z anten $A$ i $B$ wyraźnie odbiegają od dwóch pozostałych, na wykresach występują zaburzenia i nieregularności. Przebieg wykresów odpowiadających antenom $C$ i cechuje regularna zmienność i do wyjaśnienia pozostaje, w jakim stopniu jest ona rezultatem występujących nierówności poziomych toru, na ile zaś wynika z błędu zastosowanej metody pomiarowej.
7. Podsumowanie
1. Pomiary przeprowadzone na torze kolejowym z wykorzystaniem sieci ASG-EUPOS wykazały istnienie różnic pomiędzy dokładnościami badań stacjonarnych prezentowanymi w pracy [15] oraz wynikami uzyskanymi na drodze bezpośredniego testowania na platformie.
2. Główna przyczyną błędów wyznaczeń pozycji oraz istnienia różnic pomiędzy odbiornikami były warunki geometryczne obserwacji, reprezentowane przez współczynnik geometryczny DOP (przesłony terenowe).
3. Rozwiązań zmierzających do minimalizacji błędu średniego pozycji z wykorzystaniem sieci ASG-EUPOS podczas badań na torze kolejowym należy poszukiwać na etapie planowania pomiarów, maksymalizującego liczbę dostępnych satelitów oraz minimalizujących współczynnik DOP.
4. Należy stwierdzić, iż dostępne dziś w świecie oprogramowanie umożliwia jedynie punktową (pojedyncza lokalizacja) optymalizację czasu realizacji kampanii pomiarowej GPS. Brakuje natomiast oprogramowania umożliwiającego planowanie kampanii pomiarowej dla dłuższego (np. kilkugodzinnego) okresu pomiarów, kiedy występuje zmieniająca się znacznie pozycja odbiornika. Realizacja takiego oprogramowania wymaga wykorzystania cyfrowego modelu terenu, celem zdefiniowania występujących przesłon terenowych.
5. Na obecnym etapie można stwierdzić, że zastosowana technika pomiarowa otwiera nowe perspektywy. Jak wykazano, jej wykorzystanie umożliwia bardzo precyzyjne określenie podstawowych danych do projektowania modernizacji linii kolejowej (kierunków głównych trasy i jej kąta zwrotu), a także – ze stosunkowo niewielkim błędem – współrzędnych istniejącej osi toru.
Bibliografia
1. Baran W.: *New National System of Geodetic Coordinates in Poland*, Geodezja i Kartografia 1994, t. XLIII, z. 1, s. 41-49.
2. Baran L. W., Zieliński J. B.: *Active GPS Stations as a New Generation of the Geodetic Network*, Geodezja i Kartografia 1998, t. XLVII, z. 1-2, s. 33-40.
3. Baran L. W., Oszczak S., Zieliński J. B.: *Wykorzystanie technik kosmicznych w geodezji i nawigacji w Polsce*, Nauka 2008, nr 4, s 43-63.
4. Bosy J., Graszka W., Leonczyk M.: *ASG-EUPOS The Polish Contribution to The EUPOS Project*, Symposium on Global Navigation Satellite Systems, Berlin, 11-14 November 2008.
5. Ciećko A., Oszczak B., Oszczak S.: *Determination of Accuracy and Coverage of Permanent Reference Stadion DGPS/RTK in Gdynia*, Proceedings of the 7th Bilateral Geodetic Meeting Italy – Poland, 22-24 May 2003, Bressanone, Italy, Reports on Geodesy, nr 2 (65), 2003 s. 45-51.
6. Cord-Hinrich J.: *SAPOS-Part of a Geosensors Network*, Symposium on Global Navigation Satellite Systems, Berlin, 11-14 November 2008.
7. Dziewicki M., Felski A., Specht C.: *Availability of DGPS Reference Station Signals on South Baltic*, Proceedings of the 2nd European Symposium on Global Navigation Satellite Systems – GNSS’98, Toulouse, France, 1998.
8. Gocał J., Strach M.: *RTK w zastosowaniach inżynierskich – odbiorniki GPS na torach*, Geodeta-magazyn geoinformacyjny 2004, nr 5.
9. Koc W., Specht C.: *Wyniki pomiarów satelitarnych toru kolejowego*, Technika Transportu Szynowego 2009, nr 7-8.
10. Koc W., Specht C., Jurkowska A., Chrostowski P., Nowak A., Lewiński L., Bornowski M.: Określanie przebiegu trasy kolejowej na drodze pomiarów satelitarnych, II Konferencja Naukowo-Techniczna „Projektowanie, Budowa i Utrzymanie Infrastruktury w Transporcie Szynowym INFRASZYN 2009”, Zakopane, 2009.
11. Landau H., Vollath U., Xiaoming Chen.: Virtual Reference Stations versus Broadcast Solutions in Network RTK – Advantages and Limitations, GNSS Conference 2003, Graz, Austria, April 2003.
12. Rizos C., Yan T., Omar S., Musa T., Kinlyside D.: Implementing network-RTK: the SydNET CORS infrastructure, The 6th International Symposium on Satellite Navigation Technology Including, Mobile Positioning & Location Services, Melbourne SatNav 2003, Australia, 22–25 July 2003.
13. RTCM Recommended Standards for Differential GNSS (Global Navigation Satellite Systems) Service, Version 3.0, RTCM Paper 30-2004/SC104-STD, 2004.
14. RTCM Recommended Standards for Network Transport of RTCM via Internet Protocol (NTRIP), Version 1.0, RTCM Paper 200-2004/SC104-STD, 2004.
15. Specht C. (kierownik projektu.) i in.: Wykonanie testów infrastruktury i usług systemu precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego ASG-EUPOS, Projekt badawczy na zlecenie Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w zakresie: „Wykonanie testów infrastruktury systemu ASG-EUPOS oraz wykonania testów usług systemu ASG-EUPOS”, Konsorcjum naukowe: Politechnika Gdańska / Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie / Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni, maj – czerwiec 2008.
ATTEMPT OF ACCURACY ASSESSMENT FOR RAILWAY TRACK SATELLITE SURVEYING
Summary
The progress of the GPS satellite survey methods at the background of changing solutions for fixing a phase pseudodistance correction have been presented in the paper. The differences occurring while usage the RTK measurements from a single station and from an active geodesical networks have been shown. At the basis of obtained data from about 40 km long section of railway line the differences of fixing ASG-EUPOS network coordinates in comparison to research executed by other authors have been done. The essential impact of errors, resulting from variability of DOP geometrical indicators, on results of measurements have been given. The obtained values of coordinates have given the basis to consider the possibility of usage of the satellite survey method to obtain reliable data for designing the geometrical layout of a track.
**Keywords:** railway track, GPS surveying, ASG-EUPOS network, determination of the coordinates, error analysis
**VERSUCH DER BEURTEILUNG**
**DER GENAUIGKEIT BEI DER SATELLITENGESTÜTZTEN**
**GLEISVERMESSUNG**
**Zusammenfassung**
In dem Beitrag wurde Entwicklung der Techniken von GPS-Satellitenmessungen dargestellt. Die Grundlage dafür bildet Wandlung der Lösungen zur Bestimmung der Berichtigung des Pseudo-Abstands der Phase. Es wurde auf auftretende Unterschiede bei Nutzung der RTK - Messungen aus einer Einzelstation und aus aktiven Vermessungsnetzen hingewiesen. Anhand der von einer 40 km langen Eisenbahnstrecke gesammelten Daten wurde Fehleranalyse bei Bestimmung der Koordinaten der ASG-EUPOS-Netze durchgeführt und mit den Untersuchungsergebnissen der anderen Autoren verglichen. Es wurde auf einen bedeutenden Anteil der Fehler hingewiesen, die durch Veränderlichkeit der geometrischen Faktoren DOP bei Messungsdurchführung verursacht werden. Die erzielten Koordinatenwerte bildeten Grundlage für Prüfung der Nutzungsmöglichkeiten von Techniken der Satellitenmessungen bei Bestimmung der maßgebenden Daten zur Projektierung der geometrischen Anordnungen des Gleises.
**Schlüsselworte:** Eisenbahngleis, GPS-Satellitenmessungen, ASG-EUPOS-Netz, Bestimmung der Koordinaten, Fehleranalyse
Jan Raczyński
PROGRAM BUDOWY LINII DUŻYCH PRĘDKOŚCI W POLSCE
Streszczenie
W artykule przedstawiony został program budowy kolei dużych prędkości w Polsce na które składają się dwa przedsięwzięcia: Budowa nowej linii Warszawa – Łódź/Poznań/Wrocław i modernizacji linii E 65 (CMK) z przedłużeniami do Krakowa i Katowic a dalej do granicy z Republiką Czeską i Słowacją. Obecnie prowadzone są prace nad studiami wykonalności dla tych linii, których zakończenie jest przewidziane w latach 2011-2014. Prace nad budową i modernizacją są przewidziane najpóźniej od 2014 roku. Prowadzone są już działania komplementarne dla tych projektów, w szczególności nad restrukturyzacją węzłów kolejowych i budową nowych dworców bądź modernizacją istniejących.
Słowa kluczowe: linie kolejowe dużych prędkości, polska sieć kolei dużych prędkości, studium wykonalności, modernizacja
1. Wprowadzenie
Budowa linii kolejowych dużych prędkości Warszawa – Łódź/Poznań/Wrocław będzie bez wątpienia jedną z największych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce w nadchodzącym dziesięcioleciu. Licząca ok. 450 km zbudowana od podstaw nowa linia połączy bezpośrednio aglomeracje miejskie liczące ponad 4,5 miliona mieszkańców. W połączeniu z istniejącą już Centralną Magistralą Kolejową, która planowana jest do modernizacji dla uzyskania parametrów linii dużych prę-
1 mgr inż., Dyrektor Biura Linii Dużych Prędkości, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., tel. (022) 473 36 02, fax. (022) 473 21 07, e-mail: email@example.com
kości oraz realizowanym już programem modernizacji głównych linii kolejowych w Polsce powstanie rozległy system połączeń kolejowych dużych prędkości obejmujący w sposób bezpośredni prawie połowę mieszkańców Polski. Będzie to więc jeden z bardziej rozbudowanych systemów kolei dużych prędkości w Europie.
2. Rozwój kolei dużych prędkości na świecie
Od czasu uruchomienia pierwszej linii dużej prędkości w Japonii minęło już 45 lat. Pierwsza linia dużej prędkości w Europie, we Francji z Paryża do Lyonu otwarta w 1984 roku okazała się wielkim sukcesem także finansowym i koszty jej budowy zwrócili się w ciągu 7 lat. Od tego czasu trwa nieprzerwany rozwój kolei dużych prędkości. Już nie tylko w Europie i w Japonii, ale i także w wielu innych krajach. Projekty budowy nowych linii są obecnie realizowane w Argentynie i Maroku, w tym roku otwarto pierwszą linię dużych prędkości w Turcji, a w Chinach do roku 2020 sieć kolejowa nowych linii osiągnąć 10 tysięcy kilometrów.
Rys. 1. Spodziewana długość linii dużych prędkości na świecie
Źródło: UIC
Wzrośnie także zapotrzebowanie na tabor. Obecnie w eksploatacji znajduje się około 1600 pociągów dużej prędkości. W 2025 roku ilość pociągów dużej prędkości ma wzrosnąć do 5000. W ostatnich latach pokonana została też bariera prędkości eksploatacyjnych 300 km/h. Postęp w technologii produkcji taboru umożliwił opracowanie konstrukcji pojazdów na prędkości 330, 350 a ostatnio 360 km/h (zespół AGV) i pokonanie barier w zakresie ograniczenia emisji hałasu i energochłonności. Badania przeprowadzone w Hiszpanii wykazały, że pociąg dużej prędkości na tej samej długości trasy zużywa mniej energii na niż pociąg klasyczny z lokomotywą. Mimo stosunkowo wysokich kosztów pociągów dużej prędkości (około 20 mln euro) są one bardziej ekonomiczne w eksploatacji gdyż ich średnie dobowe przebiegi są ponad 2-krotnie większe niż pociągów klasycznych.
Rys. 2. Ewolucja prędkości maksymalnych na testach i w eksploatacji
Koleje dużych prędkości mają ogromne znaczenie dla rozwoju gospodarczego i społecznego. Nie przypadkiem budowa nowych linii była kluczowym elementem programów rozwoju gospodarczego państw, które stawały przed nowym wyzwaniem. Tak było w Japonii, Francji, Niemczech, w Hiszpanii po wejściu do Unii Europejskiej i wdrożeniu programu modernizacji kraju. Również w Turcji, Chinach, Algierii, Argentynie, ich budowa jest częścią programu modernizacji tych państw.
Udział kolei dużych prędkości na rynku przewozowym wykazuje szybką tendencję wzrostową i obecnie w Europie przekracza 20% a we Francji ponad 60%.
Koleje dużych prędkości to rewolucja w sposobie podróżowania. Nawet najlepsza sieć dróg i autostrad umożliwi średnią prędkość podróży ok. 80 – 90 km/h, natomiast pociągi dużych prędkości łączą obecnie centra miast przy średniej prędkości ponad 200 km/h, a ostatnio coraz częściej, nawet już powyżej 250 km/h. Przy państwach wielkości Polski tylko koleje dużych prędkości mogą rozwiązać problem dobrych skomunikowań między miastami.
Kolej to także ponad 60 razy bezpieczniejszy środek transportu od samochodu, ponad czterokrotnie bardziej wydajny energetycznie i emitujący dwudziestokrotnie mniej dwutlenku węgla w przeliczeniu na 1 kilometr podróży pasażera. Współczesne koleje to także tani i masowy środek transportu dla wszystkich grup społecznych. Szeroko ważną rolę we współczesnych społeczeństwach odgrywa także oszczędzanie czasu spędzonego w podróży, a także możliwość podczas niej pracy lub wypoczynku, co jest niemożliwe przy jeździe samochodem. Dotychczasowe doświadczenia ukazały, że tworzenie systemów dużych prędkości pozytywnie wpływa na przemiany społeczne i rozwój gospodarczy.
3. Założenia projektu polskiej sieci kolei dużych prędkości
Do 2020 roku realne jest zbudowanie sieci kolei dużych w Polsce opartej na dwóch liniach:
- nowej linii z Warszawy przez Łódź do Poznania i Wrocławia,
- modernizacji linii E65 (CMK) z Warszawy do Krakowa i Katowic do parametrów linii dużej prędkości z możliwymi nowymi odcinkami aż do granic z Republiką Czeską i Słowacją.
Obie linie byłyby połączone ze sobą zmodernizowaną lub nową linią pomiędzy Łodzią i Opoczkiem. Na odcinku z Warszawy w kierunku Grodziska Mazowieckiego miałyby wspólny przebieg nową linią dużej prędkości wychodzącą bezkolizyjnie z węzła warszawskiego.
Znaczenie nowej linii Warszawa – Łódź – Poznań/Wrocław będzie wykraczało poza rolę połączenia czterech wymienionych ośrodków miejskich, gdyż zakłada się, że taka linia stanie się zasadniczym elementem spójnego systemu kolejowych połączeń między aglomeracjami miejskimi w Polsce. Będzie ona koncentrować ruch z wielu kierunków, co pozwoli na możliwie najpełniejsze wykorzystanie jej zdolności przepustowej. Dlatego należy przyjąć, że nowa linia obsłuży potoki pasażerów pomiędzy Warszawą (a także Lublinem, Białymstokiem, Olsztynem), Łodzią, Wrocławiem (i Legnicą, Wałbrzychem, Jelenią Górą) oraz Poznaniem (i Szczecinem, Gorzowem Wielkopolskim, Zieloną Góra). Będzie także elementem połączeń międzynarodowych, szczególnie zaś: Warszawa – Berlin, Warszawa – Drezno oraz Warszawa – Praga.
Z nową linią dużych prędkości Wrocław/Poznań – Łódź – Warszawa będzie skoordynowana już eksploatowana Centralna Magistrala Kolejowa (CMK), na której jest obecnie realizowany program modernizacji. W jej efekcie prędkość maksymalna zostanie docelowo zwiększona do 300 km/h. Stworzenie połączenia CMK z linią Warszawa – Łódź – Poznań powinno umożliwić uruchomienie szybkich połączeń Małopolski (Kraków) z Wielkopolską (Poznań) i Pomorzem Zachodnim (Szczecin) przez Łódź. Do sieci szybkich połączeń może być także włączona nowa linia z Krakowa na południe w kierunku Zakopanego i Nowego Sącza (Muszyny). Umożliwiłoby to znaczne skrócenie czasu do tych miejscowości.
Linia Wrocław/Poznań – Łódź – Warszawa będzie miała nie tylko krajowe znaczenie, ale stanie się podstawowym elementem sieci linii kolejowych o znaczeniu międzynarodowym, wpisując się w sieć korytarzy paneuropejskich. Należy przy tym wyróżnić oś równoleżnikową od Berlina przez Poznań, Warszawę do Moskwy oraz przedłużenie korytarza I z kraju bałtyckich przez Warszawę do Wrocławia i dalej do Pragi oraz do Drezna.
Nowa linia dużej prędkości będzie łączyć Warszawę z Łodzią przy czasie przejazdu ok. 35 minut. Z Warszawy do Wrocławia i Poznania czas przejazdu będzie wynosić ok. 1 godziny 40 minut. Linia przez Łódź będzie przebiegać tunelem pod miastem, a centralnym dworcem będzie nowy dworzec, nad którego budową prace rozpoczyna się już w przyszłym roku. Nowa linia będzie rozgałęziać się na zachód od Łodzi w kierunku Poznania i Wrocławia. Optymalnym miejscem rozgałęzienia jest aglomeracja kalisko-ostrowska licząca prawie 400 tysięcy mieszkańców ze stacją, na której zatrzymywałyby się część pociągów. Nowa linia byłaby połączona ze zmodernizowaną centralna magistralą kolejową poprzez istniejące połączenie Łódź – Opoczno, które także uległoby modernizacji, a docelowo przez nową linię dużych prędkości.
Czas przejazdu z centrum Polski do regionów przygranicznych skróci się zasadniczo do 3–4 godzin, a czas przejazdu pomiędzy aglomeracjami znajdującymi się naprzeciwległych krańcach Polski w wielu relacjach będzie wynosił do 6 godzin.
**4. Technika**
Budowa nowej linii będzie także przełomem w poziomie techniki kolejowej w Polsce. Zastosowane na niej zostanie wiele nowych rozwiązań. Doświadczenia zagraniczne pokazują, że nawet przy początkowym imporcie technologii, korzyści odnosi także krajowy przemysł.
otrzymując nowy impuls do rozwoju. Ze względu na dużą moc pobieraną przez pociągi, nowa linia byłaby zelektryfikowana napięciem 25 kV prądu przemiennego nie stosowanym jeszcze w Polsce. Tylko w węzłach kolejowych, gdzie nastąpiłby styk tej linii z istniejącymi liniami konwencjonalnymi, byłaby możliwa elektryfikacja systemem 3 kV prądu stałego, stosowanym obecnie powszechnie w Polsce. Ze względu na założoną dużą prędkość, ilość łuków na nowej linii będzie ograniczona, a najmniejsze promienie łuków będą miały ponad 8 km. Dla bezpiecznego prowadzenia ruchu zostanie zainstalowany Europejski System Sterowania Ruchem (ERTMS), który umożliwi automatyzację prowadzenia pociągu z zachowaniem najwyższych standardów bezpieczeństwa. Na pierwsze wdrożenie takiego systemu w Polsce, na razie do prędkości 200 km/h na CMK został zawarty w sierpniu kontrakt finansowany ze środków unijnych.
5. Efekty
Możliwość szybkiej podróży po umiarkowanych cenach biletów niezależnych od wałań cen ropy na rynkach światowych będzie rewolucją w sposobie prowadzenia działalności gospodarczej czy turystyki i spędzania wolnego czasu. Po uruchomieniu systemu dużych prędkości w Polsce radykalnie poprawi się dostępność miast i regionów. Lepsze połączenia kolejowe wywołają efekt synergii z korzyścią dla całego kraju. Wpłynie to na poprawę spójności państwa. Jest faktem, że jeszcze do chwili obecnej nie uporaliśmy się z dziedzictwem XIX-wiecznych rozbiorów, którego obecna niespójna sieć kolejowa jest spadkiem. Nowa linia Warszawa – Łódź/Poznań/Wrocław przełamie zachodnią granicę rozbiorów poprawiając połączenia zachodniej Polski z centrum i wschodnią Polską. Także budowa linii średnicowej w Łodzi zlikwiduje pozostałość po funkcjonowaniu dwóch odrębnych przedrozbiorowych systemów kolejowych w Polsce (o szerokościach torów 1520 i 1435 mm), którego pozostałością są dwa odrębne dworce w Łodzi.
Koszty budowy nowej linii są duże, jednak korzyści z jej uruchomienia mają kluczowe znaczenie dla rozwoju Polski. Obecnie szacowane koszty budowy linii wynoszą ok. 70% kosztów budowy autostrady i wynoszą w najnowszych realizowanych inwestycjach od około
7 mln euro za km w Portugalii do 12 mln euro dla linii w trudnych warunkach topograficznych w Hiszpanii i we Francji.
Pełne wykorzystanie korzyści z nowych linii wymaga przygotowania węzłów kolejowych i centrów komunikacyjnych. W Warszawie zostanie w tym celu przebudowany dworzec Centralny. W Łodzi zostanie wybudowany od podstaw nowy dworzec z intermodalnym centrum komunikacyjnym z możliwością dogodnych przesiadek dla linii Górny Śląsk – Kujawy i Gdańsk. Przed podobnymi wyzwaniami i szansami stoją centra Wrocławia i Poznania.
6. Prace przygotowawcze
Obecnie trwają prace przygotowawcze do budowy nowej linii ze studiami i projektami, których zakończenie nastąpi w 2011 roku. Rozpoczęcie procesu inwestycyjnego przewidziane jest od 2012 roku.
Jednocześnie zostanie dokonana przebudowa węzłów: warszawskiego, łódzkiego, poznańskiego, wrocławskiego, katowickiego i krakowskiego. Obecnie rozpoczęte zostały już studia wykonalności dla części z nich, pozostałe zostaną rozpoczęte w 2010 r. Prace na budowę nowego centrum komunikacyjnego w Łodzi mają rozpocząć się w 2010 r. Równolegle prowadzone są prace modernizacyjne istniejących linii stanowiących bezpośrednie przedłużenie sieci kolei dużych prędkości.
**Tablica 1. Kalendarz realizacji projekt budowy linii Warszawa - Łódź – Poznań/Wrocław**
| Data | Wydarzenie |
|------|------------|
| 2005 | Opracowanie Wstępnego Studium Wykonalności budowy linii dużych prędkości Poznań/Wrocław – Łódź – Warszawa |
| Luty 2008 | Powołanie Zespołu Międziresortowego ds. budowy KDP |
| Marzec - lipiec 2008 | Opracowanie Programu budowy i uruchomienia przewozów kolejami dużych prędkości w Polsce, konsultacje Programu w Ministerstwach i Urzędach Wojewódzkich |
| Kwiecień – czerwiec 2008 | Opracowanie Prognozy oddziaływania na środowisko dla Programu KDP. |
| 9 grudnia 2008 | Zaproszenie do przetargu na opracowanie Studium Wykonalności dla LDP ogłoszone w dzienniku oficjalnych ogłoszeń UE |
| 19 grudnia 2008 | Przyjęcie uchwałą Rządu RP dokumentu strategicznego „Program budowy i uruchomienia przewozów KDP w Polsce” |
| 2011 | Zakończenie i prezentacja wyników Studium Wykonalności – wybór wariantu przebiegu trasy |
| 2012-2013 | Decyzje lokalizacyjne i wykupy gruntów dla trasy linii wybranej na podstawie Studium Wykonalności |
| 2014-2020 | Prace budowlane i oddanie do eksploatacji w 2019, |
Rys. 1. Program inwestycyjny do 2015 roku
Studium wykonalności dla modernizacji linii CMK rozpoczęło się w lipcu 2009 roku, a jego zakończenie jest przewidziane w 2012 r. Realizacja procesu inwestycyjnego jest możliwa od 2014 r.
Zasadnicze opcje modernizacji linii CMK analizowane w studium są następujące:
- opcja 1: 220 – 230 km/h, zasilanie 3 kV DC,
- opcja 2: 250 km/h, zasilanie 25 kV AC,
- opcja 3: 300 km/h, zasilanie 25 kV AC.
W ramach projektu przewidziana jest modernizacja lub budowa nowych odcinków linii od istniejącej linii do Katowic i dalej do granicy z Republiką Czeską i Słowacją oraz modernizacja lub budowa nowych odcinków linii do Krakowa.
PROGRAM OF CONSTRUCTING HIGH-SPEED RAIL IN POLAND
Summary
The program of constructing high-speed rail in Poland consisting of two enterprises: construction the line from Warszawa to Lodz/Poznan/Wroclaw and modernisation E 65 (CMK- Central Trunk Line) line with extensions to Krakow and Katowice and further to the border of Czech Republic and Slovakia. Nowadays the feasibility studies are under elaboration and the finish is planned in years 20011-2014. Construction and modernisation are planned to begin in about 2014. There are also in progress the complementary activities for these projects, in particular under reconstruction railway junctions, construction new buildings and upgrading the existing ones.
Keywords: high-speed rail, Polish high speed rail network, feasibility study, modernisation
PROGRAMM FÜR DEN AUFBAU VON HOCHGESCHWINDIGKEITSSTRECKEN FÜR DIE IN POLEN
Zusammenfassung
Im Aufsatz wird das Programm für den Aufbau von Hochgeschwindigkeitsstrecken in Polen, dass zwei Unternehmungen: neue Strecke Warschau – Łodz – Poznan/ Wrocław und die Modernisierung der E-65-Strecke (CMK) mit der Verlängerungen nach Krakow und Katowice, sowie weiter nach Slowakei und Böhmen umfasst, dargestellt. Gegenwärtig werden die Ausführungsstudien für diese Strecken realisiert und ihre Beendigung ist in 2011 – 2014 vorgesehen. Die Arbeiten bei dem Aufbau und der Modernisierung sollen am spätesten in 2014 begonnen werden. Es werden die ausgewählten, mit diesen Projekten verbundenen Hilfshandlungen, wie der Bau von neuen Bahnhöfen und die Modernisierung von Bahnhöfen und Knoten, schon realisiert.
Schlüsselwörter: die Hochgeschwindigkeitsstrecke, polnisches Netz von Hochgeschwindigkeitsstrecken, das Ausführungsstudium, die Modernisierung.
Łucjan Siewczyński
BADANIA I TECHNOLOGIE ŁĄCZONYCH NAPRAW PODTORZA W MODERNIZACJI
Streszczenie
Podczas modernizacji podtorza na całej długości linii wzmacniana jest górna strefa podtorza przez wbudowanie warstwy ochronnej. W niektórych miejscach, według stwierdzonych potrzeb, wykonywane są także naprawy słabych miejsc podtorza. Różne naprawy w tym samym miejscu powinny być przeprowadzone w stosownej kolejności przy zastosowaniu celowo dobranych metod. W referacie omówiono trzy przykłady łączonych napraw podtorza wykonanych podczas modernizacji linii E-20 i E-30.
Słowa kluczowe: podtorze, modernizacja, naprawa, badania geotechniczne podtorza
1. Wprowadzenie
W czasie modernizacji jednocześnie przebudowywane są trzy główne elementy dróg kolejowych, to jest podtorze, obiekty inżynieryjne oraz nawierzchnia kolejowa. Ważnym założeniem jest czynna ich eksploatacja podczas trwającej (postępującej) przebudowy; zamykany dla ruchu pociągów jest tylko jeden tor na przebudowywanym szlaku, a drugi tor czynny przyjmuje ruch pociągów z ograniczoną prędkością i umożliwia także dowóz materiałów budowlanych. Takie założenie ma wpływ na stosowane sposoby i technologie robót.
1 dr hab. inż. prof. nadzw., Politechnika Poznańska, Instytut Inżynierii Lądowej, ul. Piotrowo 5, 60-965 Poznań, tel. 61 665 24 31, e-mail: firstname.lastname@example.org
Drugie ważne założenie polega na tym, że jeśli podtorze nie wykazuje ogólnej niestateczności i nie następuje zmiana trasy w planie (łuki) lub w profilu (niweleta), co jest najczęstszym stanem podtorza do przebudowy, przebudowywane są głównie górna strefa podtorza pod torowiskiem i system urządzeń odwadniających. Dotychczasowa górna strefa podtorza zostaje zastąpiona nową konstrukcją, którą tworzą subwarstwy z materiałów ziarnistych naturalnych (grunty niespoiste) lub z kamienia łamanego (niesorty, grysy, klince), w razie potrzeby zawierające geokompozyty (geowłókniny, geotkaniny, geosiatki, geokraty przestrzenne). Warstwy ochronne budowane są na stosowanie przygotowanych gruntach podtorza lub podłoża. W licznych przypadkach przygotowanie to polega na zastosowaniu stabilizacji gruntów spoiwami budowlanymi (wapnem lub cementem albo mieszaniną tych spoiw). Gdy niestateczność podtorza występuje, a są to przypadki wyjątkowe, opracowywany jest osobny projekt odbudowy podtorza. Z tego względu różne potrzeby naprawcze podtorza, nawet występujące w tym samym miejscu drogi kolejowej, wykonywane są według osobnych projektów, a realizacja projektów poszczególnych napraw i następstwo (kolejność) napraw powinny być przeprowadzone w sposób zapewniający niezawodność drogi nie tylko podczas jej późniejszej eksploatacji, lecz także podczas tych napraw.
Projekt i budowa modernizacyjnych wzmocnień podtorza poprzedzane są stosownymi badaniami geotechnicznymi z zastosowaniem bezpośrednich metod badań (otwory wiertnicze o głębokościach 2,0 – 5,0 m od torowiska i próbne obciążenia torowiska płytą, a w szczególnych przypadkach, gdy w podłożu występują grunty organiczne lub podtorze jest niestateczne, miejsca badań są jeszcze bardziej zbliżone do siebie), a ostatnio także z uwzględnieniem badań metodami pośrednimi (radarowymi); określane są makroskopowo i laboratoryjnie rodzaje gruntów i ich podstawowe właściwości fizyczne i mechaniczne, układy warstw, występowanie wód gruntowych i wodoprzepuszczalność; sporządza się profile otworów i przekroje geotechniczne podtorza podłużne i poprzeczne, ewentualnie z uwzględnieniem wyników ciągłych badań radarowych.
W referacie przedstawione są trzy przykłady łączonych napraw podtorza przeprowadzonych podczas modernizacji linii kolejowych E-20 (pod względem technologicznym przygotowane przed ich rozpoczęciem) i E-30 (naprawa o technologii kształtowanej podczas trwania robót).
2. Przebudowa podtorza na słabym podłożu
Wzmocnienia podtorza modernizowanej linii zostały zaprojektowane w wyniku analizy wyników badań geologiczno-inżynierskich. Przebudowa i wzmocnienia w strefie torowiska postanowione zostały na podstawie badań podtorza dla wstępnego projektu, ponieważ uzyskane wyniki okazały się wystarczające dla takiej decyzji. Przebudowa podtorza słabego opracowana została po przeprowadzeniu szczegółowych badań geotechnicznych, dla której wyniki wstępnego rozpoznania geologicznego były potrzebne jako sformułowanie problemu.
Dla wstępnych badań podtorza rutynowo wyznaczony otwór o głębokości 2,0 m w km 272,500 linii E-20 wykazał zaleganie torfu bezpośrednio pod nawierzchnią (rys. 1, otwór 10A). Próbne obciążenie torowiska płytą pozwoliło określić wtórny moduł sprężystości podtorza $E_g = 115$ MPa.
![Rys. 1. Podłużny przekrój geotechniczny słabego podtorza odcinka szlaku od km 272,300 do km 272,500 linii E-20 [4]](image)
Dla wyjaśnienia budowy podtorza w tym miejscu wykonano szczegółowe badania przy zastosowaniu 11 otworów wiertniczych o głębokościach do 4,5 m z makroskopowym i laboratoryjnym badaniem próbek gruntów. Badania przeprowadzono na odcinku od km 272,300 do km 272,700 na szlaku od p.o. Nekla do stacji Kostrzyn Wlkp. Na
odcinku tym znajduje się w planie drogi łuk, który został przebudowany w ramach modernizacji.
Pod względem morfologicznym podtorze w tym miejscu znajduje się na obszarze denno-morenowej równiny średzkiej. Torowisko jest w poziomie terenu, a ponadto na długości ok. 100 m jest w płytkim przekopie.
W wyniku badań stwierdzono, że głębsze podłoże stanowią gliny zwałowe bezpośredniej akumulacji lodowca zlodowacenia północnopolskiego (gliny piaszczyste i pylaste oraz piaski gliniaste), na których zalegają osady wodnolodowcowe (pyły, piaski, pospółki) oraz osady akumulacji rzecznej (torf, namuły, gliny pylaste) związane z działalnością akumulacyjną rzek Maskawa i Cybina. W czasie badań stwierdzono występowanie wody gruntowej o swobodnym zwierciadle i pod ciśnieniem około 1,8 m słupa wody; woda stabilizowała się na głębokości od 0,15 m do 1,8 m od torowiska.
Podtorze gruntowe na odcinku jest w postaci nasypów zbudowanych głównie z gruntów niespoistych (pospółek, piasków), o wysokości około 0,5 m. W kilku otworach stwierdzono, że nawierzchnia zbudowana jest na powierzchni podłoża kolejowego.
W podłożu, a nawet w nasypach, na dość małej głębokości występowała woda gruntowa. Charakterystyczne i zwracające uwagę są otwory: 5, 10A, 6 i 7 w podłożu kolejowym, wykazujące grunty organiczne i mineralne słabe bezpośrednio pod nawierzchnią kolejową, w obecności wody gruntowej.
Z przeprowadzonego rozpoznania geotechnicznego wynikał wniosek, że z powodu występowania w podłożu gruntów o małej wytrzymałości (organicznych i mineralnych), należy zaprojektować wymianę tych gruntów na grunty niespoiste. Miażdzość gruntów słabych była największa w otworze 10A i wynosiła ok. 1,0 m.
Wymiana gruntów słabych nastąpiła jednocześnie z przesunięciem łuku w ramach modernizacji trasy. Zaprojektowano wymianę gruntów nieodpowiednich do głębokości ich występowania. Przebudowę zaprojektowano wykonać w dwóch fazach, bez wstrzymywania ruchu pociągów, ale przy zmniejszonej ich prędkości. W I fazie czynny był istniejący (stary) tor nr 2, tor nr 1 został zamknięty i rozebrany. Grunt organiczny wybrano tak, aby można było zbudować nasyp pod tor nr 1 (rys. 2).
Rys. 2. Przekrój podłużny przebudowanego podtorza [4]
Roboty wykonywano odcinkami o długości około 15,0 m. W II fazie robót czynny był nowy tor nr 1, natomiast stary tor nr 2 zamknięto i rozebrano. Wybrany został grunt dla umożliwienia zbudowania nasypu pod nowy tor nr 2. Przed rozpoczęciem przebudowy grunty do budowy nowego podtorza zostały w całości zgromadzone w pobliżu miejsca robót, dla sprawnego przebiegu prac i dla uniknięcia dynamicznych oddziaływań związanych z ich wyładunkiem.
Po przeprowadzeniu wyżej opisanej przebudowy podtorza zbudowano warstwę ochronną o minimalnej grubości jako ostatni etap modernizacji podtorza.
3. Modernizacja nasypu przy moście granicznym nad Odrą
Na dojeździe do mostu nad Odrą przebudowany został nasyp o wysokości nie przekraczającej 10 m na odcinku linii kolejowej E-20 Kurowice – Granica Państwa od km 477,600 do km 477,850. Podtorze zbadane zostało najpierw w celu zaprojektowania wzmocnienia górnej strefy pod nawierzchnią, a następnie w celu określenia stanu skarpy nasypu i podłoża nasypu dla budowy poszerzenia nasypu o 3 m po stronie toru nr 2. Nasyp zbudowany jest głównie z różnych gruntów niespoistych – piasków o różnym uziarnieniu (piasków pylastych, drobnych, średnich i grubych) a jego podłoże tworzy zespół osadów wodnolodowcowych (piaski różnej granulacji), które wykazują stan średniozagęszczony do zagęszczonego.
W piśmiennictwie i w przepisach [3] przyjmuje się, że w górnej strefie podtorza grunt powinien być w stanie bardzo zageszczonym ($I_D = 0,8$), w środkowej części nasypu grunt może wykazywać średnie zageszczenie ($I_D = 0,57$), a w dolnej części (u podstawy) powinien być średniozageszczony lub zageszczony [5]. Na tym tle wyniki badań jakości zageszczenia gruntów w nasypie przed modernizacją przedstawić można w tablicach uwzględniających wyliczone wartości stopni zageszczenia w poszczególnych miejscach nasypu (tabl. 1, tabl. 2).
Grunty w górnej strefie nasypu wykazywały całkowite lub prawie całkowite rozgęszczenie, które mogło mieć przyczyny budowlane (brak właściwego zageszczenia podczas budowy), przyczyny eksploatacyjne (oddziaływanie obciążeń dynamicznych od ruchu pojazdów) oraz klimatyczne (kolejne cykle zamarszania i odmarzania).
**Tablica 1. Głębokość występowania gruntów w nasypie w poszczególnych stanach o stopniu zageszczenia $I_D$ (2002r.) [5]**
| [km] | Sonda przy otw. | Bardzo luźny 0,00-0,18 [m] | Luźny 0,17-0,33 [m] | Średnio-zageszczony 0,33-0,64 [m] | Zageszczony 0,64-0,86 [m] | Bardzo zageszczony 0,86-1,00 [m] |
|------|----------------|-------------------------------|---------------------|----------------------------------|--------------------------|----------------------------------|
| 477,850 | 1 | 0,00-0,10 | 0,10-1,50 | 1,50-5,00 | - | - |
| 477,800 | 2 | 0,00-1,20 | 1,20-3,00 | 3,00-5,50 | - | - |
| 477,750 | 3 | 0,00-2,00 | 2,00-3,20 | 3,20-4,00 | - | - |
| 477,700 | 4 | 0,00-0,70 | 0,70-3,00 | 3,00-5,50 | 5,50-6,00 | - |
| 477,650 | 5 | 0,00-0,60 | - | 0,60-6,00 | 1,30-1,60 | - |
**Tablica 2. Stany zageszczenia gruntów ($I_D$) w przekroju podłużnym nasypu pod ławą torowiska przy torze nr 2 (2002r.) [5]**
| [km] Otwór | 477,850 1 | 477,800 2 | 477,750 3 | 477,700 4 | 477,650 5 | do głęb. 0,70 m |
|------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------------|
| Góra strefa | 0,26-0,20 | 0,00 | 0,000 | 0,00 | 0,00 | do głęb. 1,0 m |
| Środek nasypu | 0,26-0,20 | 0,00-0,09 | 0,00-0,11 | 0,00-0,22 | 0,00-0,54 | |
| Spód nasypu | 0,37-0,51 | 0,42-0,56 | 0,57 | 0,48-0,68 | 0,45-0,48 | |
Szczegółowa analiza stanu zageszczenia gruntów w nasypie była tym bardziej konieczna, że po poszerzeniu nasypu (2002r.), tor pracuje jednocześnie na nowej i na starej części nasypu, co mogłoby doprowadzać do nierównomiernych odkształceń sprężystych podłoża poszczególnych podkładów oraz do znacznie niejednakowej kumulacji trwałych odkształceń podłoża (podtorza i podsypki) podkładów pojedynczych i pod grupami podkładów wzdłuż nawierzchni, która w ten
sposób mogłaby utracić przepisowe właściwości konstrukcyjne i geometryczne.
Przebudowa nasypu polegała na jego poszerzeniu i na wzmocnieniu górnej strefy pod obu torami, a projekt opracowany został z uwzględnieniem wyników badań zagęszczenia gruntów nasypu i obejmował zagęszczenie gruntu w skarpie, częściową wymianę i zagęszczenie gruntów górnej strefy nasypu oraz wbudowanie warstwy ochronnej z niesortu kamiennego, z zastosowaniem geowlókniny i geosiatki. Podczas robót budowlanych przeprowadzano badania kontrolne odkształcalności podtorza i warstwy ochronnej (tabl. 3).
**Tablica 3. Wyniki badań odkształcalności na torowisku podtorza przebudowywanego (2002r.) [5]**
| [km] | Moduły wtórnego odkształcenia | E<sub>proj.</sub> |
|--------|-------------------------------|------------------|
| | przed budową | podtorze warstwy | na warstwie ochronnej | |
| | [MPa] | [MPa] | [MPa] | Io | [MPa] |
| 477,700| 25,07 | 93 | 125 | 2,50 | 96 |
| 477,900| 36,89 | 103 | 117 | 2,17 | 96 |
W strefie torowiska zastosowano grunt odpowiadający warunkom uziarnienia podtorza dla dużych prędkości. Górna strefa podtorza dla prędkości pociągów V ≥ 160 km/h powinna być zbudowana z gruntów, których uziarnienie charakteryzują wartości C<sub>U</sub> ≥ 5 ÷ 6 oraz C<sub>c</sub> = 1 ÷ 3. Do budowy warstw ochronnych stosowane były materiały, których uziarnienie poddawane było kontroli metodą statystyczną z wyników analizy sitowej.
### 4. Wzmocnienie nasypu w dolinie Nysy Łużyckiej
Linia kolejowa E-30 jest dwutorową magistralą przebudowywaną od 2000 r. dla ruchu pociągów pasażerskich z prędkością 160 km/h i pociągów towarowych 120 km/h, i nacisków osi 225 kN.
Podczas modernizacji odcinka Wegliniec-Bielawa Dolna-Granica Państwa linii kolejowej E-30 uruchomiono osuwiskową skarpę nasypu w dolinie Nysy w pobliżu mostu granicznego przy Granicy Państwa. Osuwisko wystąpiło w miejscu starej strefy osuwiskowej skarpy, która okazała aktywność około 25 - 35 lat temu. Aktywność starego osuwiska została wówczas zminimalizowana przez zastosowanie stosu podkładów betonowych w podstawie skarpy. Tor nr 2, przy gónej krawędzi niestatecznej skarpy, od tego czasu nie był użytkowany, a ruch pociągów odbywał się tylko po jednym torze – nr 1.
Realizacja robót rozpoczęła się w maju 2005r. na podstawie dokumentacji, która nie obejmowała naprawy osuwiska od km 13,010 do km 13,350 przy torze nr 2. Projekt wykonawczy na zabezpieczenia osuwiska przekazano budowie z początkiem grudnia 2005r. Odbiór częściowy robót modernizacyjnych z przekazaniem do eksploatacji przebudowanego toru nr 2 nastąpił z końcem grudnia 2005r. Trudne warunki klimatyczne uniemożliwiły naprawę osuwiska. W dniu 01.04.2006r. w km 13,120-13,150, w skarpie o wysokości 11 m nasypu i jego podłoża oraz w górnej strefie nasypu pod torem nr 2 nastąpiło osuwisko gruntów, w związku z czym wstrzymany został ruch pociągów na tym torze.
![Fot. 1. Nasyp w stanie osuwiskowym [6]](image)
Stan nasypu po uaktywnieniu się osuwiska przedstawiony jest na rys. 3. Powierzchnię odkształconej skarpy pokazuje fot. 1a. Widoczny jest jęzor uaktywnionego starego osuwiska, powalony pień drzewa, pozostałość stosu podkładów zabezpieczającego stateczność skarpy, woda powodziowa w ukopie wykonanym przy nasypie oraz stos podkładów betonowych zmagazynowanych poza podtorzem po usunięciu z podstawy nasypu. Na fot. 1b pokazana jest zniszczona górna strefa podtorza na długości osuwiska oraz osunięta ława i skarpa przy krawędzi ławy. Zwraca uwagę zniszczona konstrukcja wzmocnienia górnej strefy podtorza oraz elementy tej konstrukcji.
Modernizacja górnej strefy podtorza i toru nr 2 została wykonana zgodnie z projektem, a pomierzone na nowym torowisku wartości modułów odkształceń wtórnych wynosiły od 125-160 MPa, wobec wymaganej wartości 120 MPa. Górną strefę podtorza wzmocniono przez wbudowanie warstwy ochronnej o konstrukcji składającej się z następujących subwarstw (elementów) – na podtorzu geowłóknina, subwarstwa piasku średnioziarnistego o grubości 5 cm, krata przestrzenna (GEOWEB) o grubości 20 cm wypełniona pospółką, subwarstwa piasku o grubości 5 cm, subwarstwa niesortu kamiennego o grubości 30 cm zbrojona geosiatką.
Projekt stabilizacji osuwiska przewidywał zastosowanie gabionów u podstawy skarpy równoważących ciężar jej gruntów i taboru oraz zmniejszonego pochylenia skarpy.
Projekty wzmocnienia górnej strefy podtorza pod nawierzchnią oraz stabilizacji osuwiska były opracowane na podstawie badań geotechnicznych nasypu i podłoża najpierw (a) po dwa otwory wiertnicze o głębokościach 3,0 m na ławie torowiska i przy krawędzi podstawy skarpy w przekrojach poprzecznych odległych od siebie o 100 m (2000 - 2001 r.), a następnie (b) otwory o głębokościach od 4,5 m do 15,0 m przez nasyp do podłoża i w podłożu (2005 r.) w przekrojach co 50 m lub 25 m od siebie dla rozpoznania budowy osuwiskowej skarpy (rys. 3). Na podstawie tych wyników w projekcie dokonano oceny stateczności.
**Rys. 3. Przekrój geotechniczny w km 13,150 z badań w 2005 r. [6]**
Po wystąpieniu ruchu osuwiskowego w kwietniu 2006 r. w granicach osuwiska przeprowadzono sprawdzające badania geotechniczne (c), podczas których wykonano 8 otworów wiertniczych i sondowań o
głębokościach 2,5 – 10,0 m przez nasyp do podłoża, w trzech przekrojach poprzecznych (maj 2006r.) (rys. 4).
Budowę geologiczną naturalnego podłoża nasypu rozpoznano tylko fragmentarycznie, z uwagi na małą głębokość wiercen (15 m), które głównie prowadzono w celu rozpoznania gruntów nasypu. W podłożu naturalnym nasypu w kolejności nawiercenia stwierdzono gliny piaszczyste i piaski gliniaste; pospółki gliniaste, żwiry gliniaste, gliny pylaste; pospółki i żwiry (rys. 3).
Wyniki badań w tych samych miejscach, ale z różnych okresów, są sprzeczne z sobą, np. wyniki „a” oraz „b” są sprzeczne z wynikami „c”.
Wody gruntowe stwierdzono tylko w podłożu w km 13,0 – 13,4, blisko koryta rzeki Nysy Łużyckiej na głębokości 0,50 m poniżej powierzchni podłoża przy krawędzi nasypu, to jest na rzędnej 158 m npm. Okresowo powierzchnia podłoża nasypu w tym miejscu zalewana jest przez rzekę (wody powodziowe). Podczas powodzi w kwietniu 2006r. poziom wody wystąpił na rzędnej 161,29 m npm (rys. 4).
**Rys. 4. Przekrój geotechniczny w km 13,142 z badań w 2006r. [6]**
Przekroje z badań wykonanych w 2005r., jednoznacznie wykazują występowanie w nasypie tylko gruntów niespoistych, głównie pospółek i piasków średnich w stanach od średniozagęszczonego ($I_D = 0,38$) do bardzo zagęszczonego ($I_D > 0,80$). Wyjątkowo w podstawie skarpy, w otworze wykonanym w masie osuwiskowej starego osuwiska, wyróżniono grunty spoiste w postaci gliny pylastej i piasku gliniastego,
o łącznej miąższości około 1,5 m, o konsystencjach na granicy stanów półzwartego i twardoplastycznego ($I_L \approx 0,00$). W podstawie nasypu wykazano zwierciadło wody gruntowej, nawiązujące do jej poziomu poniżej dna ukopu przy nasypie. Przekrój geotechniczny z tym otworem w km 13,150 (rys. 3), na kierunku największego przemieszczenia osuwiskowego w latach 1970-1980, był podstawą oceny stateczności skarpy w stanie bez obudowy i po jej wykonaniu oraz projektu jej wzmocnienia i obudowy osuwiska.
Badania wykonane po wznowieniu się osuwiska w kwietniu 2006 r., (rys. 4), dokumentują inne warunki geotechniczne w nasypie, niż przyjęte do opracowania projektu wzmocnienia skarpy nasypu. Na podłożu z wodnolodowcowych osadów spoistych i niespoistych (pospółki, żwiry, pospółki gliniaste, gliny, gliny pylaste, gliny piaszczyste) zbudowany jest nasyp, którego rdzeń (jądro) z gruntów spoistych (piaski gliniaste, gliny pylaste, gliny piaszczyste, pospółki gliniaste) z przewarstwieniami, obudowany jest nasypowymi gruntami niespoistymi (pospółki, piaski, żwiry) z domieszkami tłucznia, żużlu, kamieni, gruntów spoistych.
Grunty jądra nasypu wykazywały zróżnicowane stany – od półzwartego, do miękkoplastycznego. Grunty niespoiste ułożone na gruntach spoistych były w stanie luźnym, do średniozagęszczonego. Na przekrojach można wykazać powierzchnie ograniczające grunty rdzenia nasypu, jako równolegle do powierzchni skarpy, a więc tworzące dogodne warunki do powstania konsekwentnych powierzchni osuwiskowych – osuwania się gruntów niespoistych po powierzchni (skarpie) rdzenia (jądra) nasypu z gruntów spoistych.
Grunty spoiste w podstawie nasypu rozpoznane zostały albo jako grunty w stanie naturalnym (km 13,142) (rys. 4) albo jako nasypowe (km 13,150) (rys. 3). Grunty te mają kontakt z wodą gruntową, a także mogą być pod działaniem wody powierzchniowej podczas powodzi.
Zwykle nie można wskazać jednej istotnej przyczyny ruchu osuwiskowego, w związku z czym wyróżnia się zespół czynników osuwiskowych działających jednocześnie, wśród których należy doszukiwać się czynnika katastrofalnie dopełniającego znaczenie (działanie) czynników pozostałych (innych).
Warunki geotechniczne w podłożu nasypu (grunty spoiste w staniach od półzwartego do miękkoplastycznego w górnej strefie podłoża pod nasypem, wysoki stan wody gruntowej, ukop u podstawy uszkodzonej skarpy nasypu) a w nasypie albo pospółki i piaski w stanie luźnym z przewarstwieniami gruntów spoistych w podstawie nasypu według badań z 2005r., a przede wszystkim stwierdzone występowanie nie rozpoznanych w badaniach do projektu glin pylastycznych i piaszczystych w stanach od półzwartego do miękkoplastycznego, tworzących rdzeń nasypu i występujących także w skarpie nasypu w głównym nurcie osuwiska w km 13,142 według wyników badań z 2006r., stanowią istotny czynnik osuwiskowy. W obliczeniach stateczności określono możliwą powierzchnię osuwiskową, dla przekroju poprzecznego nasypu według ograniczonych badań z 2005r.
Osuwiskowe uszkodzenie podtorza nastąpiło podczas przebudowy podtorza i nawierzchni linii kolejowej. Prace budowlane zwykle prowadzą do pogorszenia stanu stateczności budowli, a nawet istotnie mogą wpłynąć na pogorszenie warunków gruntowo-wodnych. W tym przypadku jednocześnie przeprowadzano przebudowę (wzmocnienie) górnej strefy podtorza, budowano nawierzchnię i wznowiano ruch na nieczynnym przez 20 lat torze nr 2 oraz przebudowę (wzmocnienie) skarpy nasypu przy tym torze. Prace w zakresie podtorza prowadzone były według dwóch osobnych projektów, przy czym projekt w sprawie osuwiska przyjęty został w grudniu 2005r. Po przebudowie strefy torowiska, przygotowywano przebudowę skarpy – rozpoczęto usuwanie przypory z podkładów, zgromadzono grunt w górnej części skarpy dla budowy jej powierzchni o zmniejszonym pochyleniu – planowano ich zsunięcie w dół skarpy. Prace przygotowawcze przerwano wskutek warunków klimatycznych (zima).
Projekt przebudowy skarpy słuszny pod względem merytorycznym, nie ustalił kolejności postępu prac, przez co roboty przygotowawcze wywołały zmniejszenie sił utrzymujących skarpe w równowadze (rozbiórka przypory) i zwiększenie sił niszczących równowagę (grunt u góry skarpy, wznowienie ruchu pociągów). Projekt powinien ustalić taką kolejność prac przebudowy, aby w czasie jej postępu zawsze spełniony był warunek równowagi – najpierw budowa nowej przypory podzielonej na działki robocze, z rozbiórką starej przypory kolejno na długościach tych działek, budowa nowej skarpy o mniejszym pochyleniu poczynając od jej dolnej krawędzi, po zbudowaniu działki przypory, po czym budowa konstrukcji warstwy ochronnej i w końcu wznowienie ruchu pociągów.
Czynnikiem osuwiskowym było obciążenie nasypu ruchem pociągów ponownie po 20 latach przerwy w ruchu, przez co nasyp i skarpa znalazły się w nowych warunkach równowagi, szczególnie po odmarnieniu nasypu i podłoża, co nastąpiło jednocześnie z wystąpieniem stanu powodziowego w otoczeniu nasypu (zalanie wodą do poziomu około 3,0 m ponad powierzchnię dna ukopu przy nasypie). Podstawa nasypu z gruntów spoistych, a także przypora równoważąca w stanie rozbiórki, znalazły się pod działaniem wyporu wody, co istotnie pogorszyło warunki równowagi – nastąpiło zmniejszenie sił utrzymujących równowagę. Jednocześnie ze stanem powodziowym niekorzystne działanie wywierały długotrwałe opady deszczu, infiltrujące przez powierzchnię skarpy i odsłonięte torowisko rozebranego toru nr 1 do powierzchni rdzenia nasypu z gruntów spoistych; powierzchnie te pod skarpą nasypu prawdopodobnie posiadają pochylenie takie jak skarpa nasypu.
Przeprowadzana przebudowa (modernizacja) podtorza spowodowała zwiększenie wrażliwości budowli na wpływ oddziaływań środowiska gruntowo-wodnego i klimatu na zmiany stanu stateczności, jednak nagle pogorszenie tego stanu nastąpiło pod wpływem oddziaływania wody powodziowej na podtorze gruntowe z gruntów spoistych znajdujące się z stanie budowlanym.
W tym przypadku należy analizować proces osuwiskowy, uwzględniając jego historię i historię podtorza, sposób użytkowania nasypu, stosowane środki dla utrzymania stateczności skarpy i całego nasypu, wykonane badania geotechniczne, proces przeprowadzanej modernizacji podtorza – to jest jego etapy projektowania i wykonawstwa, a także wpływ środowiska gruntowo-wodnego nasypu oraz zjawisk klimatycznych.
Odcinek osuwiskowej skarpy w projektowaniu podzielono na trzy części – część środkowa wykazująca największe uszkodzenia (największa niestateczność) wymagała wzmocnienia większego i droższego, niż części skrajne odcinka. W części środkowej przewidziano jako obudowę skarpę o pochyleniu 1 : 2,3, podpartą w podstawie murem oporowym z trzech warstw trójkomorowych koszy gabionowych o wymiarach 1 x 2 x 3 m, wypełnionych otoczakami z kamienia ciężkiego o średnicy większej od 80 mm; ciężar kosza wypełnionego większy od 17 kN/m³. Obudowę nasypu projektowano z zastosowaniem schodków o wysokości 0,50 m w istniejącej skarpie, i wbudowaniu uzupełnień z piasku grubego o projektowanym pochyleniu oraz zabezpieczenia przeciwerozynnego matą Tensar 400 mocowaną szpilkami na warstwie humusu z obsianiem trawą. Na skrajnych częściach uszkodzonej skarpy przewidziano jej uzupełnienie piaskiem średnim do pochylenia 1 : 1,8 i ulożenie mat Tensar 400. W dolnej części skarpy do wysokości 2,0 m ponad teren przewidywano zabezpieczenie skarpy materacami kamiennymi o grubości 25 cm. Na całym odcinku osuwiskowej skarpy jej podstawę stanowił ukop w podłożu w związku z czym projekt wymagał uporządkowania i ukształtowania jego dna z pochyleniem podłużnym 5% w kierunku rzeki. Dokumentacja fotograficzna wykonawstwa elementów obudowy pokazana jest na fot. 2.
Fot. 2. Dokumentacja fotograficzna obudowy uszkodzonego nasypu [6]
5. Wnioski
1. W przypadkach łączonych napraw podtorza konieczne jest przyjęcie technologii uwzględniającej racjonalne następstwo robót według kolejności sprzyjającej zmniejszeniu obciążenia podtorza i zwiększeniu sił utrzymujących równowagę podczas tych napraw.
2. W ocenie przyczyn uszkodzeń podtorza i poprawności rozwiązań projektowych napraw i realizacji napraw, rzetelne rozpoznanie warunków geotechnicznych w podtorzu na wszystkich etapach badań posiada podstawowe znaczenie.
3. W przypadku napraw podtorza w dolinach rzek powinny być uwzględnione warunki powodziowe, zdarzające się jako nieprzewidywalny czynnik losowy.
4. Osuwiskowe uszkodzenie podtorza podczas modernizacji linii E-30 w 2006r. było uwarunkowane wieloma czynnikami, wśród których należy uwzględnić czynniki związane z przebudową podtorza według dwóch projektów jednocześnie oraz warunki klimatyczne – stan powodziowy i długotrwały deszcz w okresie przed uszkodzeniem nasypu zbudowanego z gruntów spoistych.
Bibliografia
1. Dokumentacje techniczne i geotechniczne.
2. Grubecki J., Sysak J.: *Geologia inżynierska*, Arkady, Warszawa 1960.
3. Normy, normatywy i przepisy techniczne.
4. Siewczyński Ł.: *Przykłady projektowanych sposobów wzmocnienia podtorza na linii kolejowej E-20*, Konferencja naukowo-techniczna „Modernizacja podtorza dla linii o zwiększonej prędkościach”, Zbiór referatów, Poznań 1994, str. 102-113.
5. Siewczyński Ł.: *Problemy modernizacji podtorza odcinka lubuskiego linii kolejowej E-20*, Materiały Konferencji Naukowo-Technicznej SITK Poznań „Nowoczesne technologie i inżynieria finansowania modernizacji linii kolejowych”, Słubice 2003r., str. 37-52.
6. Siewczyński Ł.: *Budowlane i klimatyczne czynniki w procesie osuwiskowym podtorza w Dolinie Nysy*, XIX Konferencja „Ekologia a budownictwo”, Bielsko-Biała 2009.
7. Sysak J. red: *Drogi kolejowe*, PWN, Warszawa 1986.
8. Wiłun Z.: *Zarys geotechnik*, WKŁ, Warszawa 2000.
RESEARCH AND TECHNOLOGY OF COMBINED REPARATION OF SUBGRADE IN MODERNIZATION
Summary
*During the modernization of the subgrade on the whole length of the line, the upper zone is strengthened by building in some protection layer. In some places, when it is necessary, some reparations of weak spots of subgrade are conducted. The varied repa-*
rations of subgrade – when they are conducted in the same place – should be made in proper order and using appropriate methods. The paper contains analysis of three examples of subgrade reparations made during modernization of the railways lines E-20 and E-30.
**Key words:** subgrade, modernisation, reparation, geotechnical survey of subgrade
**UNTERSUCHUNGEN UND TECHNOLOGIEN VON VERBUNDENEN REPARATUREN DES BAHNKÖRPERS IN MODERNISIERUNG**
**Zusammenfassung**
Bei Modernisierung des Bahnkörpers wird auf der ganzen Streckenlänge der obere Bereich des Bahnkörpers durch Einbau von einer Schutzschicht verstärkt. An manchen Stellen werden bedarfsgemäß Reparaturen der Schwachpunkte des Bahnkörpers durchgeführt. Verschiedene Reparaturen an der gleichen Stelle sollten in entsprechender Reihenfolge unter Anwendung der zweckmäßig ausgewählten Verfahren durchgeführt werden. In dem Beitrag wurden drei Beispiele der bei der Modernisierung der Strecken E-20 und E-30 durchgeführten Reparaturen besprochen.
**Schlüsselworte:** Bahnkörper, Modernisierung, Reparatur, geotechnische Untersuchungen des Bahnkörpers
Wpływ parametrów mechanicznych nawierzchni kolejowej na ugięcia szyny w strefach przejściowych
Streszczenie
W artykule przedstawiono przegląd problemów związanych z nawierzchniami kolejowymi w strefach przejściowych z punktu widzenia bieżących rozważań modelowo-teoretycznych, które podważają od dawna zakorzenione przekonania, co do natury efektu progowego. Podano także przykłady badań doświadczalnych prowadzonych w Stanach Zjednoczonych, których konkluzją jest stwierdzenie braku zależności oddziaływań dynamicznych koło - szyna od różnicy sztywności nawierzchni poza obiektem i na obiekcie. Ponadto, przedstawiono zestawienia sztywności różnych systemów przytwierdzeń i nawierzchni obecnie stosowanych, podkreślając w zasadzie niewielkie różnice sztywności pomiędzy nimi. W końcowej części artykułu przeprowadzono szereg obliczeń porównawczych z wykorzystaniem trzech modeli obliczeniowych, których konkluzją jest stwierdzenie dobrej zgodności wyników. Co ważniejsze, stwierdzono jakościową różnicę w przenoszeniu obciążeń (liniach ugięcia szyny) w zależności od tego, które parametry mechaniczne nawierzchni były uzmieniane, wskazując na różnice w sztywności zginania jako na przyczynę dodatkowego obciążenia nawierzchni.
Słowa kluczowe: nawierzchnia podsypkowa, nawierzchnia bezpodsypkowa, strefa przejściowa, sztywność nawierzchni
1 dr inż., Politechnika Krakowska, Wydział Inżynierii Łądowej, Katedra Infrastruktury Transportu Szynowego i Lotniczego, ul. Warszawska 24, 31–155 Kraków, tel.: (012) 628 21 57, e-mail: email@example.com
1. Wprowadzenie – cel pracy
Nawierzchnie kolejowe podlegają ciągłeemu rozwojowi, od najbardziej klasycznych nawierzchni podsypkowych do nawierzchni, gdzie podsypka nie jest stosowana – nawierzchni niekonwencjonalnych (lub bezpodsypkowych). Gama nawierzchni bezpodsypkowych stale rośnie. W celu maksymalnego wykorzystania zalet obu typów rozwiązań coraz częściej stosuje się nawierzchnie dostosowane do danego obiektu, czy miejsca. Stąd powstaje potrzeba ich łączenia – przede wszystkim przy obiektach inżynieryjnych, ale także poza nimi.
Karta UIC 719R (2008), która zajmuje się zagadnieniami związanymi z podtorzem, poświęca także cały rozdział zagadnieniom związanym z tzw. strefami przejściowymi w obrębie nawierzchni (rozdział 2.10). Wyróżnia ona następujące kombinacje łączenia nawierzchni:
- nawierzchnia podsypkowa z dowolnym typem nawierzchni bezpodsypkowej,
- nawierzchnia bezpodsypkowa z innym typem nawierzchni bezpodsypkowej.
Takie rozróżnienie wskazuje na to, że same nawierzchnie różnią się parametrami mechanicznymi oraz sposobem przenoszenia obciążeń na tyle, że występuje potrzeba zastosowania specjalnych konstrukcji przejściowych. Ponadto Karta stwierdza, że rozwiązania konstrukcyjne stosowane w obrębie stref przejściowych powinny umożliwiać regulację położenia toru w pionie w przypadku powstawania się osiadań oraz wprowadza pojęcie „pionowej krzywej przejściowej” w obrębie strefy przejściowej, która zapewniłaby łagodny przejazd na obiekt nawet w przypadku wystąpienia osiadań.
Wbrew rozpowszechnionemu poglądowi, różnicami między nawierzchniami nie da się sprowadzić tylko do różnic sztywności, gdyż obecnie stosowane nawierzchnie bezpodsypkowe charakteryzują się bardzo zbliżoną sztywnością do nawierzchni podsypkowych. Mianowicie, zgodnie z niemieckim katalogiem nawierzchni bezpodsypkowych [1], ugięcia na tych nawierzchniach powinny wynosić 1,5 mm przy obciążeniu około 200 kN/oś, czyli tyle samo ile ugięcia nawierzchni podsypkowych dobrze utrzymanych. Zatem problem sztywności (jako odwrotności ugięcia) nie występuje – co nie oznacza, że odpowiednie rozwiązanie w strefie łączenia tych nawierzchni nie musi być zastosowane. Zarówno Karta jak i Katalog mówią o konieczności stosowania stref przejściowych także w tych przypadkach.
W niniejszej pracy przedstawiono szereg obliczeń dotyczących stref przejściowych uwzględniających zróżnicowanie nawierzchni w odniesieniu do:
- sztywności podparcia układu nośnego oraz całkowitej sztywności nawierzchni,
- sztywności układu nośnego na zginanie.
Pozostałe parametry: tłumienie (w sensie tłumienia wymuszenia siłowego) oraz masa nie były analizowane z uwagi na ograniczoną objętość artykułu. Obliczenia wykonano jako studium parametryczne – tzn. nie odnosząc się do konkretnej nawierzchni, lecz do pewnego zakresu parametrów nawierzchni, które mogą wystąpić w praktyce. Celem analizy było wskazanie na istnienie szeregu zjawisk powstających w strefach przejściowych, które nie są sprowadzalne do różnic sztywności nawierzchni.
Do obliczeń wykorzystano (jako hipotezę wyjaśniającą) koncepcję analizy tzw. efektu progowego wyrażoną w pracy [11], która sprowadza się do postrzegania granicy pomiędzy nawierzchniami (także poza obiektem i na obiekcie) jako takiej, która zmienia częstotliwość poruszającego się obciążenia oraz od której część fali zginania ulega odbiciu. W wyniku tego procesu, przed nawierzchnią bezpodsypkową dochodzi do zwiększenia ugięcia szyny na skutek interferencji fal, co w efekcie daje zwiększone naprężenia pod podkładem oraz na podtorze, które z kolei prowadzą do zwiększonego osiadania. W ten sposób powstają zwiększone deformacje nawierzchni (nierówności pionowe szyn oraz wichrowatość), które znacznie zwiększają oddziaływania dynamiczne i na zasadzie sprzężenia zwrotnego wpływają na dalszą degradację nawierzchni przy stale zwiększających się oddziaływaniach dynamicznych.
2. Problemy związane ze strefami przejściowymi – przykłady badań amerykańskich
W pracy [11] podano przykłady analiz teoretycznych własnych oraz z literatury, dotyczących efektu progowego, przeprowadzonych z wykorzystaniem zaawansowanych modeli pojazd-nawierzchnia, z których wynika jednoznacznie, że:
- różnica sztywności podparcia szyny (podłoża, względnie układu nośnego nawierzchni) ma niewielki wpływ na wielkość dodatkowych oddziaływań dynamicznych,
- nierówność geometryczna ma decydujący wpływ na oddziaływania dynamiczne i wielkość efektu progowego, szczególnie wtedy gdy występuje w kombinacji z różnicami sztywności,
- krótkie, lokalne nierówności geometryczne mają większy wpływ na oddziaływania dynamiczne, niż długie „rampy geometryczne” o ustalonym gradiencie nierówności pionowej szyny,
- zjawiska falowe występujące w nawierzchni, jak i podłożu, mają zasadnicze znaczenie dla amplifikacji efektu progowego – wiążą się one ze zmianą częstotliwości obciążenia, która jest inna na nawierzchni podsypkowej oraz inna na nawierzchni bezpodsypkowej (wzgl. obiektu), wiąże się ona ze zmianami:
- przede wszystkim sztywności zginania układu nośnego nawierzchni,
- tłumienia układu,
- masy układu,
- mniej sztywności pionowej nawierzchni, której zróżnicowanie wzmacnia dodatkowo zjawiska falowe,
- ponadto występują zjawiska rezonansowe pomiędzy obciążeniem, a nawierzchnią dodatkowo zwiększając efekt progowy,
- wpływ prędkości poruszających się pociągów jest istotny tylko wtedy, gdy występują deformacje geometryczne w strefie dojazdowej (bardziej w przypadku zlokalizowanych nierówności niż „ramp geometrycznych”), prędkość nie ma dużego znaczenia w przypadku różnic sztywności pomiędzy nawierzchniami.
W kontekście badań teoretycznych można podać szereg badań doświadczalnych, które były przeprowadzane w Stanach Zjednoczonych – szczególnie po roku 2000. Przykładowo [7] – por. fot. 1. Badania cytowane prowadzono na obiektach zróżnicowanych co do konstrukcji nawierzchni – zarówno z korytami podsypkowymi, jak i z oparciem bezpośrednim. Nawierzchnie na obiektach charakteryzowały się znacznie większymi sztywnościami w stosunku do sztywności poza obiektem. Badania te wykonywano niezależnie od rozważań teoretycznych, których wyniki podsumowane zostały powyżej. Przede wszystkim badano, czy różnice sztywności nawierzchni poza obiektem i na obiekcie powodują dodatkowe oddziaływania dynamiczne.
Fot. 1. Przykład deformacji w strefie przejściowej do obiektu z nawierzchnią o oparciu bezpośrednim [7]
Rys. 1. Zmierzona siła koło-szyna na odcinku testowym na dwóch obiektach mostowych z korytem balastowym na północ od Baltimore, MD (prędkość pociągu wynosiła około 170 km/h) [7]
Rys. 2. Zmierzona siła koło-szyna na odcinku testowym na obiekcie z nawierzchnią o oparciu bezpośrednim oraz w jego obrębie w pobliżu Chester, PA [prędkość pociągu wynosiła około 140 km/h] [7]
Jak można zauważyć na wykresach, nie występują żadne zwiększone oddziaływania na nawierzchnię w obrębie obiektów mostowych (oznaczonych u dołu wykresów) w stosunku do oddziaływań poza obiektami mimo znacznych różnic sztywności nawierzchni. W podsumowaniu, autorzy raportu stwierdzają:
- różnice sztywności nawierzchni nie mają żadnego praktycznego znaczenia na oddziaływania dynamiczne (względnie spokojność jazdy) oraz na osiadania toru,
- same osiadania toru przy obiektach nie są także większe od osiadań daleko poza obiektem.
Ponadto, autorzy stwierdzają, że pojawia się pytanie (na razie bez odpowiedzi): czy możliwe jest występowanie dodatkowych sił obciągających nawierzchnię i powodujących zwiększone osiadania w przypadku braku zwiększonych oddziaływań koło-szyna?
3. Globalne parametry mechaniczne nawierzchni
Poniżej przedstawione są przyjęte w artykule określenia dotyczące parametrów mechanicznych nawierzchni, które w zasadzie oparte są
na definicjach podanych w [1]. Pewnym uzupełnieniem jest określenie sztywności zginania układu nośnego.
3.1. Sztywność nawierzchni
Sztywność podparcia nawierzchni jest określona poprzez ugięcie główki szyny pod obciążeniem pionowym, z wyłączeniem zginania układu nośnego, która na jeden tok szynowy określona jest przez wyrażenie:
\[
k_p = \frac{P}{w_s}
\]
(1)
gdzie: \( P \) - nacisk na koło, \( w_s \) - ugięcie szyny. W przypadku zastosowania modelu nawierzchni z podparciem ciągłym (np. poprzez wprowadzenie założenia Zimmermanna o belce zstępnej), sztywność powyższa będzie zawierała sztywność podsypki oraz przytwierdzenia przeliczoną wykorzystaniem wzoru:
\[
k_{przyt} = \frac{k_1}{a_p}
\]
(2)
gdzie: \( k_1 \) - sztywność pojedynczego węzła przytwierdzenia, \( a_p \) - rozstaw podkładów. W związku z tym sztywność podparcia nawierzchni wyrażona będzie jako
\[
\frac{1}{k_p} = \frac{1}{k_{przyt}} + \frac{1}{k_{pod}} \Rightarrow k_p = \frac{k_{przyt} \cdot k_{pod}}{k_{przyt} + k_{pod}}
\]
(3)
gdzie: \( k_{pod} \) - jest sztywnością podłoża, która w przypadku nawierzchni bezpodsypkowych przyjęta została w obliczeniach jako \( k_{pod} = \infty \), co implikuje \( k_p = k_{przyt} \). Określona w ten sposób sztywność będzie wykorzystana poniżej przy wprowadzeniu modelu belkowego nawierzchni dla celów przeprowadzenia obliczeń porównawczych. W literaturze krajowej, w modelach belkowych, sztywność ta nazywana jest współczynnikiem podłoża szyny na jeden metr bieżący nawierzchni i oznaczana jest przez \( U \). Związek tego współczynnika z tzw. współczynnikiem podłoża określony jest jako
\[
k_p = U = C \cdot b_z
\]
(4)
gdzie: $C$ - globalny współczynnik podłoża, $b_z$ - szerokość belki za-
stępcazej przy zastosowaniu założenia Zimmermana.
**Sztywność całkowita nawierzchni**, która jest określona dla całej
nawierzchni poprzez ugięcie główkiej szyny pod obciążeniem pionowym
z uwzględnieniem zginania układu nośnego, podobnie jak powyżej, na
jeden tok szynowy wyrażona jest następująco:
$$k_c = \frac{P}{w_s (\eta \cdot EI)} \quad (5)$$
gdzie: ugięcie szyny $w_s$ zależy funkcjonalnie od $\eta \cdot EI$, w którym $\eta$ jest
mnożnikiem sztywności zginania szyny $EI$. Mnożnik ten ma wartość
$\eta \geq 1$.
Jeśli chodzi o sztywność podłoża (tutaj podsypki), należy wymienić
badania przedstawione w [8]. Badania te wykonano w laboratorium
w skali 1:3. Częstotliwość obciążenia była tak dobrana, aby symu-
lować prędkości pojazdów powyżej 160 km/h (do 400 km/h). Bada-
no przede wszystkim wpływ prędkości (częstotliwości obciążenia) na
sztywność podsypki. Jak stwierdzono, stosunek sztywności dyna-
micznej do sztywności statycznej zmienia się wraz ze wzrostem liczby
cykli obciążenia (obciążenie skumulowane), przy czym obie sztywno-
ści wzrastają. Jednakże po przekroczeniu pewnej liczby cykli obciaże-
nia, sztywność dynamiczna była mniejsza od sztywności statycznej.
W wyniku badań sformułowano następujące wnioski:
- zachowanie podsypki i podłoża pod obciążeniem dynamicznym
jest nieliniowe,
- sztywność statyczna oraz sztywność dynamiczna zależą od licz-
by cykli, przy czym stosunek między nimi także zależy od liczby
cykli (czyli od obciążenia skumulowanego w warunkach rzeczy-
wistych),
- największa zaobserwowana różnica (stosunek sztywności dyna-
micznej do sztywności statycznej) wynosiła 1.4,
- największy przyrost sztywności statycznej, w zależności od licz-
by cykli obciążenia wynosił 88%, a dynamicznej 67%.
Wyniki tych badań wskazują jak trudne jest modelowanie podsypki
oraz jak nieprzewidywalna jest podsypka w praktyce, co może mieć
znaczenie dla samego podejścia do zagadnień związanych ze sztywnoścą nawierzchni i analizą różnic pomiędzy nawierzchniami w strefach przejściowych. W obliczeniach prezentowanych poniżej stosowano stałą sztywność podsypki, niezależną od prędkości obciążenia.
3.2. Sztywność układu nośnego na zginanie
Iloczyn $\eta \cdot EI$ (por. wzór (5)) może być interpretowany jako sztywność układu nośnego na zginanie w płaszczyźnie pionowej, przez analogię do tzw. sztywności ramowej rusztu torowego na zginanie, ale w płaszczyźnie poziomej. Może on być określony poprzez wartość obrotów szyny dla całego układu nośnego pod obciążeniem momentem zginającym w płaszczyźnie pionowej. Przykładowo, przy zastosowaniu dodatkowych szyn wewnętrznych (jak w rozwiązaniu strefy przejściowej w nawierzchni RHEDA 2000) jego wartość może być zbliżona do 2. Na wartość mnożnika $\eta$ wpływają także warunki współpracy szy- na-podłoże.
Jak pokazano w pracy [3], przy zastosowaniu dokładniejszego modelu podłoża niż model Winklera, poprzez wprowadzenie tzw. więzów niesymetrycznych, szyna może zachowywać się tak, jakby była usztywniona, względnie osłabiona w stosunku do modelu z więzami symetrycznymi jak w klasycznym modelu – por. rys.3. Takie przypadki zachodzą w praktyce, gdyż jak pokazują obserwacje pracy nawierzchni podsypkowych, łatwiej jest poderwać ruszt torowy z podsypki, niż doprowadzić do ugięcia o podobnej wartości (w obu przypadkach chodzi o bardzo małe wartości do ok. 1mm). W pierwszym przypadku należy pokonać w zasadzie tylko ciężar własny rusztu torowego. Brakuje jednakże – o ile wiadomo autorowi – badań doświadczalnych w tym zakresie. Dodatkowo, jak pokazano w pracy [9], niektóre nawierzchnie o podparciu ciągłym szyny (tzw. szyna zagłębiona w podlewie sprężystym), będą wykazywały tendencję do zwiększania różnic w sposobie pracy w stosunku do nawierzchni podsypkowych poprzez fakt współpracy podlewu sprężystego z szyną trakcie jej zginania. Takie nawierzchnie mogą wykazywać taką samą sztywność całkowitą ($k_c$) jak nawierzchnia podsypkowa, jednakże relacja sztywności zginania szyny ($\eta \cdot EI$) do sztywności podparcia ($k_p$) w całkowitej sztywności nawierzchni ($k_c$) będzie inna.
Rys. 3. Model podłoża (więzów), na którym spoczywa belka o stałej sztywności zginania [3]
Oznaczenia:
- $k_0$ - sztywność liniowa (najczęściej przyjmowana, odpowiada więzom symetrycznym),
- $k_I$ - sztywność w dwóch przypadkach: uzmocnienia oraz ostabienia,
- $w$ - ugięcie belki pod obciążeniem $p$,
- $w^*$ oznacza ugięcie graniczne dla innej charakterystyki podłoża, której odpowiada obciążenie $p^*$.
Dodatkowym zjawiskiem, które także powinno być uwzględnione jest podnoszenie rusztu torowego tuż przed obiektem w związku z obrotami przęsła mostowego – szczególnie dla obiektów o dużej rozpiętości [2]. W związku z tym zjawiskiem pojawia się jeszcze większa asymetria więzów pomiędzy szyną a podłożem w sytuacji kiedy część pociągu znajduje się na obiekcie, a część jeszcze w strefie przejściowej – rys. 4.
Szytność układu nośnego nawierzchni na zginanie została oszacowana z wykorzystaniem następujących założeń:
- wartością referencyjną jest szytność nawierzchni przed granicą z nawierzchnią bezpodsypkową (lub obiektem) z uwzględnieniem zarówno asymetrii więzów szyna-podłoże jak i efektu unoszenia rusztu torowego w podsypce,
- mnożnik szytności $\eta$ określono w sposób przybliżony z wykorzystaniem klasycznej teorii belki na podłożu sprężystym obliczając długość fali (linii) ugięcia jak pokazano w [9] – por. rys. 5.
Odległość miejsca zerowych przemieszczeń od miejsca przyłożenia siły określana jest jako:
$$d = \frac{3}{4} \pi \cdot 4 \sqrt{\frac{4 \cdot EI}{k_p}}$$
(6)
Wprowadzając oznaczenia $EI_1$ oraz $k_p^1$ na sztywność zginania układu nośnego i sztywność podparcia przed obiektem, oraz odpowiednio $EI_2$ i $k_p^2$ na obiekcie, przy założeniu, że sztywności $k_p^1 = k_p^2$ otrzymuje się dla celów porównawczych oszacowanie:
$$EI_2 = \left(\frac{d_2}{d_1}\right)^2 \cdot EI_1$$
(7)
W przypadku zilustrowanym na rys. 5 szyna dla nawierzchni oznaczonej indeksem 2 zachowuje się tak, jakby relacja pomiędzy sztywnością podparcia a sztywnością zginania była inna. Można także zauważyć, że przy prędkości 160 km/h linia ugięcia nie jest symetryczna względem punktu przyłożenia obciążenia. Dla tych danych różnica długości linii ugięcia wynoszą $d_2 = 310$ cm oraz $d_1 = 250$ cm. Z wzoru (7) otrzymuje się $EI_2 = \left(\frac{310}{250}\right)^4 EI_1$, czyli $EI_2 = 2.36 EI_1$, gdzie $\eta = 2.36$. Należy zaznaczyć, że jest to jedynie oszacowanie, które wykonano dla celów przeprowadzenia obliczeń porównawczych z wykorzystaniem
różnych modeli w dalszej części artykułu. Ponadto, asymetria nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na zmianę sztywności zginania układu nośnego. Jak pokazano w [9], dla systemu szyny w otulinie, różnica w sztywności zginania może być nawet większa. Ponadto, w oszacowaniu powyższym nie wzięto pod uwagę obrotów przęsła obiektu (rys. 4), które będą wpływały na dalsze zwiększenie różnicy efektywnych sztywności zginania pomiędzy nawierzchniami. Jednakże brakuje badań doświadczalnych w tym względzie, które pozwolilyby na wprowadzenie bardziej realistycznych współczynników asymetrii.
**Rys. 5. Wydłużenie linii ugięcia przy asymetrii więzów szyna-podłoże**
**3.3. Porównanie sztywności nawierzchni**
Poniżej (Tablica 1 i 2) przedstawione są zestawienia sztywności nawierzchni obecnie stosowanych zgodnie z przyjętymi definicjami (wzory (1-5)).
Tablica 1. Szytności statyczne oraz dynamiczne wybranych typów przytwierdzeń [4,5,6] w warunkach letnich
| Szytności | Systemy przytwierdzeń oraz systemy nawierzchniowe bez uwzględnienia zginania układu nośnego |
|-----------|------------------------------------------------------------------------------------------|
| | SB7 (przekładka typu P) | Vossloh 300 oraz W-21 | Mocowanie bezpośrednie do płyty - typu K z podlewem sprężystym | Nawierzchnia LVT (na pojedynczy blok) | Nawierzchnia EBS (na pojedynczy blok) | Nawierzchnia ERS MS (typ średni) (na 1mb) |
| Statyczna [kN/mm] | 50 – 100 (obciążenie 18-73kN) (*) | 17-30 (**) (obciążenie 18-53kN) | 30 (***) | 22.5 | 9-60 | 48 |
| Dynamiczna (wzrost) | do 50% | do ok. 50% | szac. do 20% | do 20% (do 20Hz) | 40% (do 5Hz) | 40% (do 10Hz) |
(*) Wartość 18 kN oznacza siłę docisku łapki. Zakres 18 - 73 kN oraz 18 – 53 kN oznacza zakres szytności siecznej. W przypadku przytwierdzenia SB – jest to zakres szytności.
(**) W przypadku przytwierdzenia Vossloh 300 (lapka 15) oznacza dla dużych prędkości – szytność w dolnym zakresie, W-21 dla kolei o „normalnej” prędkości (lapka 21), częstotliwości obciążenia dla SB7 (prędkość do 250 km/h) oraz Vossloh (do 300 km/h) można wyliczyć.
(***) przytwierdzenie typu K z podlewem sprężystym potraktowano jako quasi-sprężyste.
Tablica 2. Porównanie szytności nawierzchni [1,4,5,6] - nacisk 200 kN/oś
| Nawierzchnia | Ugięcie statyczne szyny (**) [mm] | Szytność statyczna przytwierdzenia $k_{przyt}$ [kN/mm/mb] | Szytność statyczna podłoża szyny $k_p = U$ [kN/mm/mb] | Szytność statyczna nawierzchni całkowita (jeden tok) $k_c$ [kN/mm] |
|--------------|----------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|
| 60 E1, podkłady strunobetonowe, tłuczeń, dobre utrzymanie, SB | 1.5 | 83 | 37.5 | 67 |
| 60 E1, podkłady strunobetonowe, tłuczeń, słabe utrzymanie, SB | 2.5 | 83 | 24.7 | 40 |
| 60 E1, RHEDA 2000, Vossloh | 1.5 | 37.5 | 37.5 | 67 |
| 60 E1, ERS MS (średnia szytność) | 1.2 | 48 | 48 | 83 |
| 60 E1, EBS (średnia), LVT | 1.5 | 37.5 | 37.5 | 67 |
| 60E1, mocowanie bezpośrednie do płyty K-zmodyfikowane | 1.2 | 48 | 48 | 83 |
(**) Ugięcia średnie, bez uwzględnienia zmian szytności w trakcie eksploatacji oraz rocznych (lato, zima), a także bez uwzględnienia niejednorodności na długości toru – dotyczy szczególnie nawierzchni podsypkowych.
3.4. Zmiana częstotliwości obciążenia
Wraz ze zmianą długości fali zginania szyny \((2 \cdot d)\), w związku ze zmianą rodzaju więzów \(\eta\) oraz ze zjawiskiem unoszenia rusztu torowego przed obiektem, przy takim samym współczynniku podłoża \((k_p = U)\), zmienia się częstotliwość obciążenia pojedynczego węzła przytwierdzenia, która jest definiowana jako:
\[
\lambda_c = \frac{v}{2 \cdot d(\eta)} \text{ [Hz]} \tag{8}
\]
gdzie: \(v\) - prędkość poruszającego się obciążenia. Dla zestawu kołowego (dwie osie), częstotliwość:
\[
\lambda_c = \frac{v}{2 \cdot d(\eta) + b} \text{ [Hz]} \tag{9}
\]
gdzie: \(b\) - rozstaw osi w wózku.
4. Modele nawierzchni szynowej oraz dane do obliczeń
Do przeprowadzania obliczeń ugięć szyny w strefie przejściowej wykorzystano trzy modele obliczeniowe:
- model różniczkowy, opisany w [10] – rys. 6,
- model analityczny, podany w [11], który wykorzystuje stacjonarny opis ruchu pojedynczej siły o stałej wartości po belce na podłożu sprężystym oraz wprowadza możliwość interferencji linii ugięcia – rys. 7,
- model MES 2D – rys. 8.
Podstawowe założenia modelowe są następujące:
- szyny są traktowane jako belki typu Bernoulliego-Eulera o zmiennej sztywności zginania, reprezentujące sztywność zginania całego układu nośnego nawierzchni,
- szyny nie posiadają żadnych nierówności geometrycznych,
- podłoże jest typu Winklera, ciągle w przypadku modelu różniczkowego i analitycznego o zmiennych współczynnikach sztywności,
- w przypadku modelu MES podparcie jest dyskretnie o parametrach tak dobranych, aby były zgodne z podparciem ciągłym w pozostałych dwóch modelach,
- podłoże posiada tłumienie wiskotyczne (w modelu analitycznym nie uwzględniono),
- siła porusza się ze stałą prędkością oraz:
- w przypadku modelu analitycznego posiada stałą wartość,
- w przypadku modelu różniczkowego wprowadzony został współczynnik sztywności kontaktu Herza,
- w przypadku modelu MES pojawia się sprężystość samego koła, które skupia całą masę obciążającą nawierzchnię.
![Rys. 6. Model różniczkowy przyjęty do obliczeń [10]](image)
Nawierzchnia nr 1 jest nawierzchnią podsypkową, nawierzchnia nr 2 reprezentuje nawierzchnię bezpodsypkową lub obiekt mostowy.
Model różniczkowy opisany jest następującym układem równań:
\[
\begin{cases}
m_c \ddot{w}_c + 2c \cdot \dot{w}_c + 2k \cdot w_c = c \left( \dot{w}_w^1 + \dot{w}_w^2 \right) + k \left( w_w^1 + w_w^2 \right) \\
m_w \ddot{w}_w^1 + k_H w_w^1 = k_H w^1 + c \left( \dot{w}_c - \dot{w}_w^1 \right) + k \left( w_c - w_w^1 \right) \\
m_w \ddot{w}_w^2 + k_H w_w^2 = k_H w^2 + c \left( \dot{w}_c - \dot{w}_w^2 \right) + k \left( w_c - w_w^2 \right) \\
E \left[ I \cdot w'' \right]'' + U_f (w - w_s) + m_R \ddot{w} + c_f (\dot{w} - \dot{w}_s) = \\
= k_H \left( w_w^1 - w^1 \right) \cdot \delta(x_1 - vt) + k_H \left( w_w^2 - w^2 \right) \cdot \delta(x_2 - vt) \\
m_s \ddot{w}_s + \left( c_b + c_f \right) \dot{w}_s + \left( U_b + U_f \right) w_s = U_f w^1 + U_f w^2 + c_f \dot{w}^1 + c_f \dot{w}^2
\end{cases}
\]
gdzie:
\( w_c \) - przemieszczenie pionowe wózka pojazdu (nie uwzględniono obrotów),
$w_w^1, w_w^2$ - przemieszczenie pionowe koła pierwszego i drugiego odpowiednio,
$w$ - ugięcie szyny,
$w_s$ - przemieszczenie pionowe podkładów lub podbudowy nawierzchni bezpodsypkowej,
$x$ - współrzędna wzdłuż osi toru,
$x_1, x_2$ - współrzędne koła pierwszego i drugiego odpowiednio,
$m$ - masa usprężynowana obciążająca zestaw kołowy,
$m_w$ - masa koła, $m_R(x)$- jednostkowa masa szyny, $m_s(x)$- masa podkładów lub podbudowy nawierzchni bezpodsypkowej na jednostkę długości toru,
$c$ - współczynnik thumienia zawieszenia koła,
$k$ - współczynnik sprężystości sprężyny nośnej zawieszenia koła,
$k_H$ - współczynnik sprężystości kontaktu koło-szyna (sprężyna Herza),
$E$ - moduł Younga stali szynowej,
$I = I(x)$ moment bezwładności przekroju poprzecznego szyny,
$U_f$ - współczynnik sztywności podparcia szyny (przytwierdzenie),
$c_f$ - współczynnik thumienia podparcia szyny (przytwierdzenie),
$U_b$ - współczynnik sztywności podparcia podkładu, zależny od znaku przemieszczenia,
$c_b$ - współczynnik thumienia podparcia podkładów,
$P$ - siła koło-szyna.
Wszystkie parametry mechaniczne nawierzchni zostały przeliczone na jednostkę długości toru dając w efekcie podparcie ciągłe. W celu wykonania obliczeń porównawczych z modelami jednowarstwowymi (bez wydzielenia masy podkładów i masy szyn), zastosowano szereg współczynników zastępczych. Współczynnik podłożu szyny:
$$U = \frac{U_b \cdot U_f}{U_b + U_f}$$ \hspace{1cm} (11)
tlumienie nawierzchni:
$$c = \frac{c_b \cdot c_f}{c_b + c_f}$$ \hspace{1cm} (12)
masa nawierzchni została uwzględniona dla nawierzchni podsypkowej i bezpodsypkowej jako (przyjęto rozstaw podkładów 0,6 m):
\[ m_n = m_R(x) + \frac{m_s(x)}{0.6} \quad \text{oraz} \quad m_n = m_R(x) + m_s(x) \]
(13)
W celu uwzględnienia asymetrii podparcia szyny współczynnik podłoża szyny został przyjęty odpowiednio:
\[ k_p = \chi \cdot U, \]
gdzie: \( \chi \) jest współczynnikiem asymetrii więzów, dla ugięcia (docisk) \( \chi = 1 \), dla podniesienia odpowiednio zmniejszony.
Model analityczny został wprowadzony w [11] z wykorzystaniem rozwiązania ruchu siły po belce na podłożu sprężystym. Rozszerzenie polega na wprowadzeniu możliwości interferencji fal zginania przed nawierzchnią bezpodsypkową. Jedna z tych fal porusza się zgodnie z poruszającym się obciążeniem, druga jest wynikiem odbicia od granicy z nawierzchnią bezpodsypkową – rys. 7.
**Rys. 7. Analiza interferencji fali odbitej z falą nabiegającą [11]**
Parametry nawierzchni określone są przez sztywność zginania \( EI \), sztywność podłoża szyny \( U \) oraz tłumienie \( c \) z indeksami 1 oraz 2 dla obu nawierzchni. Mnożniki \( m \) oraz \( n \) oznaczają różnice parametrów mechanicznych.
Równanie fali zginania powstające w wyniku interferencji jest następujące
\[ w_d(s, s_1, s_2) = w_1(s) + dw(s_1, s_2) \]
(14)
gdzie: \( w_1(s) \) jest falą nabiegającą, a \( dw(s_1, s_2) \) jest określona jako różnica pomiędzy falą na nawierzchni nr 2, a falą zginania na nawierzchni nr 1. Mianowicie:
\[
w_d(s, s_1, s_2) = \kappa_1^o \cdot e^{-h_1|s|} \left[ a_1 \cos(a_1s) + b_1 \sin a_1 |s| \right] - \kappa_2 \cdot e^{-b_2|s_2|} \left[ a_2 \cos(a_2s_2) + b_2 \sin a_2 |s_2| \right] + \\
+ \kappa_1 \cdot e^{-h_1|s_1|} \left[ a_1 \cos(a_1s_1) + b_1 \sin a_1 |s_1| \right]
\]
(15)
gdzie: \( \kappa_1^o = \frac{P \cdot \lambda_1}{2 \cdot U_1} \frac{1}{a_1 b_1}, \quad \kappa_1 = \rho \frac{P \cdot \lambda_1}{2 \cdot U_1} \frac{1}{a_1 b_1}, \quad \kappa_1 = \rho \frac{P \cdot \lambda_2}{2 \cdot U_2} \frac{1}{a_2 b_2} \) oraz zmienne niezależne \( s, s_1, s_2 \) dają możliwość poruszania się fal w przeciwnych kierunkach \( s = \lambda_1(x - vt), \quad s_1 = \lambda_1(x + vt) \) oraz \( s_2 = \lambda_2(x + vt) \). Pozostałe oznaczenia są następujące: \( \lambda_1 = \sqrt[4]{\frac{U_1}{4EI_1}}, \quad \lambda_2 = \sqrt[4]{\frac{U_2}{4EI_2}} \) oraz stałe \( a_i = \sqrt{(1 + \alpha_i^2)} \) i \( b_i = \sqrt{(1 - \alpha_i^2)} \), w których \( \alpha_i = \frac{\nu}{\nu_{kr}} = \frac{\nu}{2\lambda_i} \left( \frac{m_i}{EI_i} \right)^{\frac{1}{2}} \) dla \( i = 1,2 \). Współczynnik \( \rho \) oznacza założone tłumienie fali odbitej. W celu niezaciemniana wzorów pominięto tzw. punkty startowe poruszania się fal (czyli współrzędne \( x^0, x_1^0, x_2^0 \) dla fal \( w_1 \) oraz \( dw \)). Są one uwzględnione w obliczeniach poniżej.
Trzeci z kolei model wykorzystywany do obliczeń porównawczych pokazano na rys. 8.
Model numeryczny MES 2D składa się koła poruszającego się po belce na podłożu z podporami dyskretnymi o rozstawie zgodnym z rozstawem podkładów z tłumieniem. Koło ma średnicę 96 cm, moduł Younga jak dla stali oraz gęstość materiału tak dobraną, aby otrzymać nacisk równy 80 kN (taki jak w pozostałych modelach). W pewnym miejscu na długości belki (szyny) występuje skokowa zmiana sztywności zginania (względnie podparcia), którą uzyskano poprzez założenie odpowiednio większej „głębokości” modelu lub sztywności podpory. Taki układ może modelować np. sytuację, w której ruszt torowy jest wzmocniony poprzez dodatkowe szyny wewnętrzne przymocowane przy pomocy specjalnych przytwierdzeń do podkładów pomiędzy szynami nośnymi. Innym przypadkiem może być sytuacja, w której występują różnice pomiędzy sztywnościami układów nośnych nawierzchni na zginanie z powodu zmiany sposobu podparcia (np. podparcie ciągłe) lub występowania różnic we współpracy z podłożem przy dużej asymetrii więzów szyna-podłoże (por. rys. 3). Zmiana sztywności podparcia może wystąpić przy przejściu na obiekt mostowy. Do obliczeń wykorzystano program ALGOR w opcji Mechanical Event Simulation.
5. Przykład porównawczych obliczeń ugięć szyny
Obliczenia porównawcze wykonano z wykorzystaniem danych zestawionych w Tablicy 1 i 2. Dane dotyczące nawierzchni stosowanych w praktyce wykorzystano w celu oszacowania zakresu zmienności podstawowych parametrów mechanicznych. Poniższe obliczenia nie odnoszą się żadnej konkretnej nawierzchni, ale wykorzystane dane mieszczą się w zakresie faktycznie spotykanym praktyce. Celem tak prowadzonych obliczeń było jedynie pokazanie jakościowych różnic w odpowiedzi nawierzchni na obciążenie dynamiczne w zależności od tego, które parametry nawierzchni ulegają zmianie w strefie przejściowej. W niniejszych obliczeniach uzmienieniu podlegała tylko sztywność zginania układu nośnego nawierzchni oraz sztywność podłoża szyny. Pozostałe parametry były identyczne dla obu nawierzchni. Z uwagi na brak miejsca pokazano jedynie dwa przypadki P1 oraz P2 (Tablica 3), które jakościowo dały inne wyniki. Nacisk statyczny na koło to 80 kN a prędkość 20 km/h.
Tabela 3. Dane nawierzchni do obliczeń porównawczych (na jeden tok szynowy). Analizowano dwa przypadki: P1 – ze zmienną sztywnością podparcia (podłoża szyny) P2 – ze zmienną sztywnością zginania. UWAGA: dla celów porównawczych w modelu różniczkowym uwzględniono tylko jedno koło
| Parametry | Nawierzchnia 1 | Nawierzchnia 2 |
|----------------------------|----------------|----------------|
| | Wszystkie modele (***) | Model 1 (*) (różniczkowy) | Model 2 (**) (analityczny) | Model 3 (***) (MES) |
| | | P1 | P2 | P1 | P2 | P1 | P2 |
| Sztywność zginania | $EI[MN \cdot m^2]$ | 6,42 | 1 | 2 | 1 | 2 | 1 | 2 |
| Ciężar jednostkowy | $m[kG]$ | 322,5 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Sztywność podłoża szyny | $U[MPa]$ | 30 | 3 | 1 | 3 | 1 | 3 | 1 |
| Współczynnik tłumienia | $c[kNs/m^2]$ | 100 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 |
(*) W modelu różniczkowym, przyjęto wsp. Herza 10 MN/m, sztywność zawieszenia 3 MN/m oraz tłumienie 30 kNs/m.
(**) W modelu analitycznym tłumienie nawierzchni nie występowało z uwagi na uproszczone rozwiązanie równania ruchu.
(***) W modelu MES podpory były dyskretnie o parametrach tak dobranych, aby po przeliczeniu na 1 mb toru zgodne były z danymi dla pozostałych modeli.
Rys. 9. Przypadek P1: łagodna zmiana ugięcia podczas najazdu obciążenia na nawierzchnię bezpodsypkową (względnie obiekt). Ugięcia pokazano w układzie związanym z szyną (pominięto ugięcia od ciężaru własnego)
Rys. 10. Przypadek P1: łagodna zmiana ugięcia podczas najazdu obciążenia na nawierzchnię bezpodsypkową, brak interferencji. Pominięto ugięcia od ciężaru własnego
Rys. 11. Przypadek P1: łagodna zmiana ugięcia podczas najazdu obciążenia na nawierzchnię bezpodsybkową (względnie obiekt) w modelu MES z wykorzystaniem Mechanical Event Simulation. Ugięcia pokazano w układzie bezwzględnym (pokazano ugięcia od ciężaru własnego)
Rys. 12. Przypadek P2: gwałtowny wzrost ugięcia tuż przed najazdem obciążenia na nawierzchnię bezpodsybkową (względnie obiekt). Ugięcia pokazano w układzie związanym z szyną (pominięto ugięcia od ciężaru własnego)
Rys. 13. Przypadek P2: wzrost ugięcia tuż przed najazdem obciążenia na nawierzchnię bezpodsypkową, które jest interpretowane jako interferencja. Pomińto ugięcia od ciężaru własnego
Rys. 14 Przypadek P2: wzrost ugięcia tuż przed najazdem obciążenia na nawierzchnię bezpodsypkową (względnie obiekt) w modelu MES z wykorzystaniem Mechanical Event Simulation. Ugięcia pokazano w układzie bezwzględnym (pokazano ugięcia od ciężaru własnego)
6. Podsumowanie, wnioski
W artykule przedstawiono szereg obliczeń parametrycznych nawierzchni szynowych z wykorzystaniem trzech modeli obliczeniowych. W wyniku obliczeń stwierdzono:
- jakościową zgodność pomiędzy wprowadzonymi modelami co do maksymalnych ugięć szyny (różnice nie przekroczyły 12%), przy czym we wszystkich modelach zachowanie układu było identyczne, tzn. ugięcia przed najazdem na obiekt mostowy (względnie nawierzchnię o zwiększonych parametrach mechanicznych) narastały jedynie w przypadku zmiany sztywności zginania układu, natomiast przy zmianie sztywności podłoża takie ugięcia nie wystąpiły,
- w przypadku zmiany sztywności zginania układu nośnego, które może wystąpić z różnych powodów (szyny wewnętrzne, niesymetria więzów szyna-podłoże, wpływ obiektu mostowego), hipoteza o interferencji fal zginania przed granicą z nawierzchnią sztywniejszą znajduje swoje potwierdzenie w innych modelach,
- wielkość dodatkowych ugięć (oraz oddziaływań) jest trudna do precyzyjnego wyznaczenia z uwagi na brak badań doświadczalnych,
- wydaje się, że na pytanie postawione przez autorów cytowanych badań amerykańskich [7], pod koniec paragrafu 2, o to czy istnieją dodatkowe oddziaływania obciążające nawierzchnię, nawet bez nadmiernych sił koło-szyna, można odpowiedzieć twierdząco – takie oddziaływania występują i są proporcjonalne do zwiększonych ugięć szyny przed granicą nawierzchni (lub obiektu) oraz mogą wpływać na zwiększoną degradację nawierzchni w strefach przejściowych.
Praca naukowa częściowo finansowana ze środków na naukę w roku 2009 jako projekt badawczy. Składam serdeczne podziękowanie koledze Dariuszowi Kudle za przygotowanie modelu MES i obliczenia.
Bibliografia
1. Anforderungskatalog zum Bau der Festen Fahrban, DB, 2002.
2. Jaup A., Kempfert H.G.: *Setzungen im Hinterfüllungsbereich von Eisenbahnbrückenwiderlagern*, Bautechnik 78, 2001, Heft 9, 635-640.
3. Kerr A. D., Soicher N.E.: *A peculiar set of problems in linear structural mechanics*, International Journal of Solids and Structures, Vol. 33, no. 6, (1996) str.899-911.
4. Materiały informacyjne Edilon, Sedra, Karty techniczne produktów, 2005-2008.
5. Materiały informacyjne Vossloh, 2008.
6. Materiały informacyjne TRIBETON, 2008.
7. Plotkin D.: *Bridge Approaches and Track Stiffness*, U.S. Department Of Transportation Federal Railroad Administration, Research Results 07-12, April 2007.
8. Shaer Al. A., Duhamel D., Sab K., Foret G., Schmitt L.: *Experimental settlement and dynamic behavior of a portion of ballasted railway track under high speed trains*, Journal of Sound and Vibration 316 (2008) 211–233.
9. Sołkowski J.: *Różnice w sposobie pracy pomiędzy nawierzchniami podsypkowymi i bezpodsypkowymi*, VII Ogólnopolska Konferencja „Nowoczesne technologie i systemy zarządzania w kolejnictwie”, Kraków, 5-7 listopada 2008, Zeszyty naukowo-techniczne SITK nr 86, str. 187-203.
10. Sołkowski J.: *Zagadnienia z dynamiki nawierzchni kolejowych w strefach przejściowych*, II Konferencja Naukowo-Techniczna „Projektowanie, budowa i utrzymanie infrastruktury w transporcie szynowym”, INFRASZYN 2009, 22-24 kwietnia 2009, Zakopane.
11. Sołkowski J.: *Zarys analizy efektu progowego*, Konferencja Drogi Kolejowe 2009, Warszawa, 7-9 października 2009, TTS nr 11-12.
INFLUENCE OF MECHANICAL PARAMETRERS OF RAILWAY TRACK ON RAIL DEFLECTION IN TRANSITION ZONES
Summary
In the paper, some problems connected to track transitions have been presented from the point of view of current theoretical investigations, which debunk the long-standing opinions on the nature of the transition problems. Some examples of measurements carried out in the United States have been given which have confirmed the theoretical findings that the stiffness variations along the track entering the bridge do not cause increased dynamic wheel-rail forces. Moreover, the stiffness of different fastening systems and tracks have been juxtaposed which indicated that the differences between them are relatively small. At the end of the paper, comparative calculations using three models giving similar results have been presented. What is more important, a qualitative difference has been found between the way the track carries dynamic loads depending on which mechanical parameters of the track are varied, which points out that the effects resulting from the bending stiffness variation are the main cause for the additional load on the track.
Keywords: ballasted track, ballastless track, track transition, track stiffness
EINFLUSS VON MECHANISCHEN BAHNOBERBAUPARAMETERN AUF DAS DURCHBIEGEN VON SCHIENEN IN ÜBERGANGSZONEN
Zusammenfassung
Im Aufsatz wird eine Übersicht der Probleme, die mit dem Bahnoberbau in den Übergangszonen, aus dem Gesichtspunkt der theoretischen Betrachtungen bezüglich der Natur des Grenzeffektes, verbunden werden, dargestellt. Es werden die Beispiele der experimentellen Untersuchungen in USA, derer Schlussfolgerung die Feststellung des Abhängigkeitsmangels zwischen den dynamischen Einwirkungen im "Rad – Schiene" – System und dem Unterschied der Oberbausteife auf dem Objekt und hinter ist, angegeben. Außerdem werden die Zusammenstellungen der Steife von verschiedenen, gegenwärtig angewandten Befestigungssystemen
und Oberbauen dargestellt. Es werden kleine Unterschiede zwischen ihnen betont. Zum Schluss des Aufsatzes wird eine Reihe von Vergleichsberechnungen in Anlehnung an drei Berechnungsmodelle präsentiert. Sie zeigen die gute Übereinstimmung von Ergebnissen. Es wird der Qualitätsunterschied in der Belastungsübertragung in Abhängigkeit von den mechanischen Parametern des Oberbaus, die geändert werden, festgestellt. Die Unterschiede in der Biegsungssteife werden als die Ursache der zusätzlichen Belastung des Bahnoberbaus hingewiesen.
**Schlüsselwörter:** der Bettungsoberbau, feste Fahrbahn, die Übergangszone, die Steife des Oberbaus.
Grzegorz Stencel\(^1\)
**NAWIERZCHNIA KOLEJOWA NA LINIACH DUŻYCH PRĘDKOŚCI**
**Streszczenie**
W artykule zawarto wybrane zagadnienia dotyczące projektowania i budowy nawierzchni na liniach dużych prędkości. Określono podstawowe parametry eksploatacyjne charakteryzujące wybrane linie dużych prędkości. Przedstawiono warunki geometryczne projektowania z uwzględnieniem obowiązującej Specyfikacji technicznej interoperacyjności podsystemu Infrastruktura. Zaprezentowano wybrane konstrukcje nawierzchni stosowane na liniach dużych prędkości w Europie i na Świecie.
**Słowa kluczowe:** linie dużych prędkości, projektowanie, nawierzchnia klasyczna, nawierzchnia bezpodsypkowa
1. **Wprowadzenie**
W ostatnich latach następuje dynamiczny rozwój kolei dużych prędkości. Do niedawna, w rozbudowie sieci linii dużych prędkości prym wiodły takie kraje jak Japonia, Francja, Włochy czy Niemcy. Na początku tego wieku, w krajach takich jak Hiszpania czy Chiny obserwuje się szczególny wzrost zainteresowania tym środkiem transportu, objawiający się niespotykanymi jak dotąd w takiej skali, inwestycjami. Wiele krajów dołączyło do elitarnego grona państw, które inwestują w rozwój kolei dużych prędkości. Rysunek 1 prezentuje długość linii kolejowych dużych prędkości w poszczególnych krajach z podziałem na te zbudowane przed i po 2000 roku.
\(^1\) mgr inż., młodszy specjalista inżynieryjno-techniczny, Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa, tel: (022) 473 14 31, e-mail: firstname.lastname@example.org
Rys. 1. Długości linii dużych prędkości wybudowanych przed i po 2000 roku
Na rys. 2 przedstawiono długość linii dużych prędkości w trakcie budowy.
Rys. 2. Długości linii dużych prędkości w trakcie budowy
Obecnie na świecie eksploatuje się 10775 kilometrów linii dużych prędkości (przed 2000 rokiem było ich nieco ponad 4600 km), w budowie jest 13433 km, a do 2025 roku planuje się wybudowanie 41787 km (rys. 3).
2. Parametry eksploatacyjne linii dużych prędkości
W Warunkach Technicznych TSI dla dużych prędkości [1] wyróżnia się następujące kategorie linii:
- Kategoria I: specjalnie zbudowane linie kolejowe dużych prędkości, przeznaczone do ruchu z prędkością co najmniej 250 km/h;
- Kategoria II: linie zmodernizowane specjalnie do dużych prędkości, przeznaczone do ruchu z prędkością rzędu 200 km/h,
- Kategoria III: linie zmodernizowane specjalnie do dużych prędkości lub linie specjalne zbudowane do dużych prędkości, mające cechy szczególne, wynikające z ograniczeń topograficznych, rzeźby terenu lub ograniczeń urbanistycznych, na których prędkość musi być dostosowana do każdego przypadku indywidualnie.
W zależności od przeznaczenia, można wyróżnić trzy typy linii dużych prędkości:
- Typ 1 – linia przeznaczona wyłącznie do ruchu pociągów dużych prędkości, np. Francja, Japonia,
- Typ 2 – linia przeznaczona do ruchu pociągów dużych prędkości przystosowana do ruchu międzyregionalnego realizowanego pociągami konwencjonalnymi (klasycznymi lub zespołolonymi), np. Hiszpania,
Typ 3 – linia z ruchem mieszanym obejmującym pociągi dużych prędkości, pociągi międzyregionalne oraz szybkie pociągi towarowe, np. Niemcy, Włochy.
Podejmując decyzję o wyborze typu linii, przed jej budową, należy pamiętać o zagadnieniach związanych m.in. z zaprojektowaniem optymalnego układu geometrycznego toru, przyjęciem właściwych nacisków osi, a także konsekwencjach związanych z eksploatacją linii i jej utrzymaniem. Ze względu na przepustowość linii, a także problemy z właściwym jej utrzymaniem, sprawne prowadzenie ruchu z prędkością 300 km/h i większą możliwe jest tylko na liniach typu I i II. Na niemieckich liniach typu III prędkość maksymalna pociągów pasażerskich wynosi 280 km/h, a pociągów towarowych – 120 km/h.
Maksymalny nacisk osi składów zespołonych na europejskiej sieci linii dużych prędkości wynosi 17 kN. Wyjątkiem jest tu Hiszpania, gdzie dla prędkości 350 km/h nacisk ten wynosi 18 kN. Maksymalny nacisk osi lokomotywy (na liniach typu II i III) wynosi 22,5 kN. Nacisk osi wagonów towarowych na liniach typu III wynosi 22,5 kN. Warunki Techniczne TSI stanowią, że maksymalne obciążenie statycznie osi nienapędzanej powinno wynosić 17 t, a osi napędzanej powinno wynosić 18 t, gdy prędkość maksymalna wynosi 250 km/h i 17 t, gdy prędkość maksymalna przekracza wartość 250 km/h.
3. Parametry układu geometrycznego toru
Minimalne rozstawy osi torów określone przez Warunki Techniczne TSI oraz przykładowe odległości stosowane w różnych krajach przedstawia tablica 1.
**Tablica 1. Minimalne rozstawy osi torów**
| Lp. | Prędkość maksymalna [km/h] | Minimalna odległość między osiami torów wg TSI | Minimalna odległość stosowana w wybranych zarządach kolejowych |
|-----|-----------------------------|-----------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| 1 | v ≤ 230 | Jeżeli < 4,00 m, określany na podstawie kinematycznego zarysu odniesienia | - |
| 2 | 230 ≤ v ≤ 250 | 4,00 m | - |
| 3 | 250 ≤ v ≤ 300 | 4,20 m | 300 km/h - 4,20 m (SNCF, DB AG)
300 km/h – 5,00 m (FS) |
| 4 | v > 300 | 4,50 m | 320 km/h – 4,50 m (SNCB)
350 km/h – 4,50 m (SNCF)
350 km/h – 4,70 m (GIF) |
Odległość między osiami torów jest bardzo ważnym parametrem, który również wymaga optymalizacji. Zwiększenie rozstawu osi torów pozwala na zmniejszenie oddziaływań aerodynamicznych pomiędzy mijającymi się składami, lecz z ekonomicznego punktu widzenia jest niekorzystne, gdyż powoduje zwiększenie szerokości torowiska (wzrost kosztownych i czasochłonnych robót ziemnych). Jednakże przedstawione w tablicy 2 porównanie rozstawu osi torów i szerokości torowiska w różnych krajach zdaje się przeczyć tej tezie. Okazuje się, że przy umiejętnym zaprojektowaniu przekroju normalnego i konstrukcji podtorza, możliwe jest zwiększenie rozstawu osi torów bez zmiany szerokości torowiska. Należy tu przypomnieć, że wg obowiązujących w Polsce przepisów, szerokość torowiska na linii magistralnej i pierwszorzędnej (przy rozstawie osi torów wynoszącym 4,5 m) wynosi 11,5 m.
**Tablica 2. Porównanie rozstawu osi torów z szerokością torowiska**
| Lp. | Kraj | Prędkość [km/h] | Rozstaw osi torów [m] | Szerokość torowiska [m] |
|-----|--------|-----------------|-----------------------|-------------------------|
| 1 | Francja| 300 | 4,20 | 13,90 |
| | | 350 | 4,50 | 14,20 |
| 2 | Niemcy | 300 | 4,50 | 12,10 |
| 3 | Włochy | 300 | 5,00 | 13,60 |
| 4 | Hiszpania | 300 | 4,30 | 13,30 |
| | | 350 | 4,70 | 14,00 |
| 5 | Belgia | 320 | 4,50 | 13,90 |
Na eksploatowanych liniach dużych prędkości wartość maksymalnego pochylenia niwelety toru jest bardzo zróżnicowana. Na liniach typu III, gdzie prowadzony jest również ruch towarowy, ze względu na ograniczone możliwości trakcyjne ciężkich pociągów, maksymalne pochylenie wynosi 12 ‰ (Włochy) lub 20 ‰ (Niemcy). Na liniach typu I i II maksymalne pochylenie sięga nawet 40 ‰ (linia Kolonia – Frankfurt). Warunki Techniczne TSI dopuszczają maksymalne pochylenie 35 ‰ pod warunkiem, że długość takiego odcinka nie przekracza 6000 m, a średnia wartości pochylenia na odcinku 10000 m nie przekracza 25 ‰.
Parametrem, na który należy zwrócić szczególną uwagę przy planowaniu przebiegu linii dużych prędkości, jest promień łuku poziomego. Na pierwszej linii dużych prędkości (Tokio – Osaka) wartość minimalnego promienia łuku poziomego wynosi 2500 m. Rodzi to duże utrudnienia w rozwoju tej linii, gdyż zwiększenie prędkości eksploatacyjnej (obecnie wynosi ona 280 km/h) jest możliwe tylko poprzez korektę przebiegu trasy. Dlatego też, ustalając wartość minimalnego promienia łuku poziomego projektowanej linii, oprócz czynników ekonomicznych, należy brać również pod uwagę potencjalny rozwój linii. Wartości minimalnego promienia łuku stosowanego na liniach dużych prędkości w Europie przedstawia tablica 3.
**Tablica 3. Porównanie minimalnego promienia łuku poziomego**
| Lp. | Kraj | Prędkość [km/h] | Typ linii | Minimalny promień łuku poziomego [m] |
|-----|--------|-----------------|-----------|--------------------------------------|
| 1 | Francja| 300 | I | 4000 |
| | | 350 | I | 6250 |
| 2 | Niemcy | 300 | III | 4000 |
| | | 300 | I, II | 3350 |
| 3 | Włochy | 300 | III | 5450 |
| 4 | Hiszpania | 300 | I, II | 4000 |
| | | 350 | I, II | 6500 |
| 5 | Belgia | 300 | I | 4800 |
Warunki Techniczne TSI nie precyzują wartości minimalnego promienia łuku, ale parametr ten uzależnia od wartości niedoboru przechyłki (tablica 4).
**Tablica 4. Niedobór przechyłki w torach szlakowych oraz w torach zasadniczych rozjazdów**
| Lp. | Prędkość maksymalna [km] | Wartość graniczna niedoboru dla linii nowoobudowanych | Wartość graniczna niedoboru dla linii zmodernizowanych [mm] | Maksymalna wartość graniczna dla limitów specjalnych charakterystycznych [mm] | Maksymalna wartość stosowana w wybranych zarządzach kolejowych [mm] |
|-----|--------------------------|-------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------|
| 1 | v ≤ 160 | - | 160 | 180 | |
| 2 | 160 ≤ v ≤ 200 | - | 150 | 165 | |
| 3 | 200 ≤ v ≤ 230 | - | 140 | | |
| 4 | 230 ≤ v ≤ 250 | - | 130 | 150 | |
| 5 | 250 ≤ v ≤ 300 | 100 | - | 130* | 85 (SNCF)
130* (DB AG)
90 (FS)
100 (GIF)
100 (SNCB) |
| 6 | v > 300 | 80 | - | - | 65 (SNCF)
65 (GIF) |
*) dla nawierzchni bezpodsybkowych wartość może być zwiększona do 150 mm
Niedomiar przechyłki jest przyczyną występowania niezrównoważonego przyspieszenia odśrodkowego. Należy zauważyć, że obecnie, przy optymalizacji układu geometrycznego toru, brany jest pod uwagę tylko ten drugi parametr.
Porównując wartości podane w tablicy 4, widać jasno, że dla prędkości większej od 300 km/h, wartość niedomiaru przechyłki jest znacznie mniejsza niż dla prędkości nieprzekraczającej 300 km/h. Na linii Kolonia – Frankfurt o prędkości eksploatacyjnej 300 km/h, z nawierzchnią bezpodsypkową minimalny promień łuku wynosi 3350 m. Wielkość ta może być zmniejszona do 3250 m, przy przechyłce wynoszącej 180 mm i niedomiarze przechyłki o wartości 150 mm.
Maksymalna przechyłka toru w łuku zgodnie z Warunkami Technicznymi TSI wynosi 180 mm i może być zwiększona do 200 mm na liniach zarezerwowanych wyłącznie dla ruchu pasażerskiego. W tablicy 5 przedstawiono maksymalne wartości przechyłek obowiązujące na liniach dużych prędkości w Europie.
**Tablica 5. Przechyłka toru w łuku**
| Lp. | Kraj | Prędkość [km/h] | Typ linii | Maksymalna wartość przechyłki [mm] |
|-----|--------|-----------------|-----------|-----------------------------------|
| 1 | Francja| 300 | I | 180 |
| | | 350 | I | 180 |
| 2 | Niemcy | 300 | III | 160 |
| | | 300 | I, II | 170 |
| 3 | Włochy | 300 | III | 105 |
| 4 | Hiszpania | 300 | I, II | 150 |
| | | 350 | I, II | 150 |
| 5 | Belgia | 300 | I | 150 |
Kolejnym parametrem geometrycznym jest promień łuku pionowego. Na obecnie budowanych liniach wartość minimalna wynosi zwykle 20000 lub 25000 m. Wyjątkiem są linie niemieckie, gdzie dla prędkości do 300 km/h dopuszcza się promienie 14000 m, a nawet 12000 m.
### 4. Konstrukcja nawierzchni
Wraz z rozbudową sieci linii dużych prędkości, rozwojowi podlega konstrukcja nawierzchni kolejowej. Na liniach dużych prędkości
stosuje się zarówno nawierzchnie klasyczne (z podsypką), jak i nawierzchnie bezpodsypkowe.
Podstawowym typem szyn stosowanym na liniach dużych prędkości są szyny o profilu 60E1 ze stali gatunku R260. Pochylenie szyn wynosi 1:20. Warunki Techniczne TSI dopuszczają również pochylenie 1:40 (w rozjazdach dopuszczalny jest nawet brak pochylenia), ale wartość 1/20 jest optymalna, gdyż gwarantuje wartości zbieżności przy profilach koła określonych w TSI taboru kolejowego.
Na liniach dużych prędkości o nawierzchni podsypkowej stosuje się podkładły strunobetonowe monoblokkowe lub żelbetowe dwublokowe (Francja). Warunki Techniczne TSI określają minimalny rozstaw podkładów (1600 szt./km), masę podkładu (220 kg) oraz jego długość (225 cm). W tablicy 6 porównano podstawowe parametry podkładów stosowanych na europejskich liniach dużych prędkości z parametrami podkładów polskich.
**Tablica 6. Parametry podkładów stosowanych na liniach dużych prędkości**
| Lp. | Kraj | Prędkość [km/h] | Masa podkładu [kg] | Długość podkładu [cm] | Efektywna powierzchnia podparcia na jedną szynę [cm²] |
|-----|--------|-----------------|--------------------|-----------------------|------------------------------------------------------|
| 1 | Francja| 300 | 245 (dwublokowy) | 241,5 | 2436 |
| | | 350 | 290 (monoblokowy) | 250 | 3944 |
| 2 | Niemcy*| 300 | 330 (B90) | 260 | 3340 |
| 3 | Włochy | 300 | 400 | 260 | 3900 |
| 4 | Hiszpania| 300 | 300 | 260 | 3010 |
| | | 350 | 320 | 260 | 3010 |
| 5 | Belgia | 300 | 300 | 250 | 3688 |
| 6 | Polska | 200 (PS94) | 325 | 260 | 3403 |
| | | 200 (PS08) | 410 | 260 | 3900 |
*) Obecnie na nowobudowanych liniach w Niemczech przystosowanych do $v \geq 200$ km/h stosuje się wyłącznie nawierzchnię bezpodsypkową
Powyższe porównanie pokazuje, że nie ma zależności pomiędzy prędkością eksploatacyjną na linii, a masą podkładu, czy też powierzchnią podparcia. Zastosowanie bardzo ciężkich podkładów we Włoszech wynika z warunków eksploatacyjnych – na liniach dużych prędkości oprócz ruchu pasażerskiego, odbywa się również ruch pociągów towarowych.
Grubość warstwy podsypki najczęściej wynosi 35 cm. W Hiszpanii na liniach z prędkością maksymalną 300 km/h, a we Francji na wszystkich liniach stosuje się warstwę podsypki grubości 30 cm. Dodatkowo stosowana jest warstwa ochronna o grubości od 25 do 90 cm.
W celu zmniejszenia oddziaływań dynamicznych poprzez zmianę sztywności nawierzchni stosuje się przekładki podszynowe, przekładki podklejane na spód podkładu oraz maty antywibracyjne (rys 4).
Warunki Techniczne TSI określają maksymalną dopuszczalną wartość sztywności dynamicznej przekładki podszynowej w systemach przytwierdzenia szyn na podkładach betonowych (600 kN/mm) oraz całkowitą sztywność systemów przytwierdzenia szyn na płycie (150 kN/mm). Parametry przekładek stosowanych na liniach dużych prędkości w wybranych krajach przedstawia tablica 7.
**Tablica 7. Parametry przekładek podszynowych**
| Lp. | Kraj | Prędkość [km/h] | Grubość przekładki [mm] | Sztyność statyczna [kN/mm] |
|-----|--------|-----------------|--------------------------|----------------------------|
| 1 | Francja| 300 | 9 | 100 |
| | | 350 | | |
| 2 | Niemcy | 300 | 10 | 16-50 |
| 3 | Włochy | 300 | 10 | 100 |
| 4 | Hiszpania | 300 | 6 | 500 |
| | | 350 | 7 | 100 |
| 5 | Belgia | 320 | 10 | 50-100 |
Zauważa się wyraźną tendencję do stosowania przekładki o sztywności statycznej wynoszącej około 100 kN/mm. We Francji stosuje się przekładkę o tych samych parametrach mimo wzrostu prędkości. W Niemczech, przy okazji prac nad zmniejszeniem sztywności nawierzchni, dąży się do określenia zasad doboru przekładki w zależności od masy podkładu.
Systemy przytwierdzenia stosowane w nawierzchni podsypkowej mogą być zabudowane na dowolnym typie podkładu. W nawierzchniach podsypkowych stosowane są następujące systemy:
- Vossloh W 21, E 21 oraz 300-1,
- Pandrol FASTCLIP oraz e-CLIP,
- Nabla.
Fot. 1. System W 21 [7]
Fot. 2. System FASTCLIP [3]
Systemy przytwierdzenia w nawierzchniach bezpodsypkowych:
- Vossloh 300-1,
- Pandrol SFC.
Fot. 3. System 300-1 [7]
Fot. 4. System SFC [3]
Nawierzchnia bezpodsypkowa jest często stosowana na obiektach inżynieryjnych. W Europie koszt budowy nawierzchni bezpodsypkowej określa się na 50 do 70% wyższy, niż nawierzchni klasycznej. Japończycy szacują, że koszt budowy nawierzchni niekonwencjonalnej jest około 30% wyższy. Dodają jednocześnie, że dzięki mniejszym kosztem utrzymania, dodatkowy koszt poniesiony na budowę nawierzchni bezpodsypkowej zwraca się po około 10 latach eksploatacji. Shinkansen Slab Track jest jedną z pierwszych nawierzchni bezpodsypkowych. Konstrukcja składa się z 5-metrowych betonowych płyt bezpośrednio spoczywających na podłożu z betonu asfaltowego (rys. 5).
**Rys. 5. Nawierzchnia bezpodsypkowa Shinkansen**
W Europie pierwszymi nawierzchniami bezpodsypkowymi były konstrukcje niemieckie. Linia Berlin – Hanower była pierwszą, na której zabudowano nawierzchnię bezpodsypkową na dłuższej części trasy. Zastosowano tam nawierzchnie typu Rheda oraz Züblin. Nawierzchnia typu Rheda z biegiem lat ulegała modyfikacjom. Pierwsze konstrukcje posiadały zbrojenie wzdłużne w warstwie podbudowy zapobiegające pękaniom płyty wywołane nierównomiernym osiadaniem podłoża. Obecnie stosowana konstrukcja (oprócz zbrojenia łączącego dwa bloki betonowe) posiada wyłącznie zbrojenie przeciwskurczowe, a pęknięciom wywołanym nierównomierne osiadającym podłożem zabiegają przerwy dylatacyjne (rys. 6).
![Rys. 6. Nawierzchnia typu Rheda 2000 [5]](image)
Bardzo interesującym rozwiązaniem jest konstrukcja typu ÖBB-PORR. Nawierzchnia ta składa się z 5-metrowych płyt (podobnie jak system Shinkansen), które wykonywane są w zakładzie prefabrykacji. Płyty mogą być wykonane z dowolnie zadaną strzałką, co umożliwia swobodne kształtowanie łuków poziomych. Płyty posiadają prostokątne otwory technologiczne, którymi – po uprzednim ustawieniu płyty – wprowadza się mieszankę betonową przeznaczoną na podbudowę (rys. 7).
Szczególnym przykładem systemu nawierzchni bezpodsypkowej, umożliwiającym zabudowę zarówno torów, jak i rozjazdów, jest system podpór blokowych – EBS (rys. 8). Ze względu na specyficzną konstrukcję, system ten może być zabudowywany na odcinkach, gdzie szczególnie istotne jest zredukowanie drgań wywołanych ruchem pojazdów szynowych (np. na obiektach inżynieryjnych o konstrukcji stalowej bądź betonowej lub w tunelach).
Rys. 7. Nawierzchnia typu ÖBB-PORR [4]
5. Podsumowanie
Linie dużych prędkości eksploatowane są niemalże od 50 lat. W tym okresie zebrano wiele doświadczeń, które warto wykorzystać przy projektowaniu i budowie nowych linii. Przed rozpoczęciem procesu projektowania należy wziąć pod uwagę parametry eksploatacyjne określone odpowiednim typem linii. Samo projektowanie wymaga rozpatrzenia warunków geometrycznych (np. dotyczących niedomiaru przechyłki), które w obecnej praktyce nie były uwzględniane.
Konstrukcja nawierzchni podsypkowej nie odbiega znacząco od tej, którą stosuje się w Polsce na liniach o prędkości 160/200 km/h. Kluczową sprawą jest dobór systemu przytwierdzenia oraz elementów zmniejszających sztywność nawierzchni. Wszystkie prezentowane systemy przytwierdzenia można stosować w dowolnym podkładzie, po uprzednim dostosowaniu form w wytwórni.
Podstawowym zastosowaniem nawierzchni bezpodsypkowej są obiekty inżynieryjne. Doświadczenia niemieckie pokazują, że możliwe jest stosowanie nawierzchni niekonwencjonalnej na całej długości linii. Wymaga to jednak odpowiednio przygotowanego podtorza.
Literatura
1. Specyfikacja techniczna interoperacyjności podsystemu Infrastruktura transeuropejskiego systemu kolei dużych prędkości (TSI HS INS), Załącznik do Decyzji Komisji Europejskiej nr 2002/732/WE z dnia 30 maja 2002r. Bruksela, 30 maja 2002r.
2. Design of new lines for speeds of 300 – 350 km/h, State of the art. International Union Of Railways, High Speed Department, 25 October 2001.
3. www.pandrol.com.
4. www.porr.at.
5. www.railone.de.
6. www.tines.pl.
7. www.vossloh.de.
RAILWAY TRACK ON HIGH SPEED LINES
Summary
Some selected problems referring to designing and construction of railway tracks on high speed lines have been presented in the paper. The basic exploitation parameters that characterize some high speed lines have been defined. The geometrical conditions of designing including the requirements of Technical Specifications for Interoperability subsystem Infrastructure have been presented. The selected constructions of railway track applied on high speed lines in Europe and in the world have been also shown.
Keywords: high speed lines, designing, ballasted track, non-ballasted track
OBERBAU BEI HOCHGESCHWINDIGKEITS-BAHNSTRECKEN
Zusammenfassung
Der Beitrag enthält ausgewählte Fragen zum Projektieren und Errichten des Oberbaus bei Hochgeschwindigkeitsstrecken. Es wurden grundsätzliche Betriebsdaten für ausgewählte Hochgeschwindigkeitsstrecken festgelegt und geometrische Voraussetzungen für Projektieren unter Berücksichtigung der geltenden Technischen Spezifikation für Interoperabilität des Teilsystems - Infrastruktur dargestellt. Im Beitrag wurden ausgewählte, bei den Hochgeschwindigkeitsstrecken in Europa und in der Welt verwendete Oberbauarten präsentiert.
Schlüsselworte: Hochgeschwindigkeits-Bahnstrecken, Projektieren, Schotteroberbau, feste Fahrbahn
ROZWÓJ MECHANIZACJI, TECHNOLOGII I ORGANIZACJI UTRZYMANIA DRÓG KOLEJOWYCH NA PKP
Streszczenie
Artykuł przedstawia w zarysie historię rozwoju mechanizacji, technologii i organizacji w utrzymaniu i budowie dróg kolejowych w okresie od lat powojennych drugiej wojny światowej do stanu aktualnego. Niezwykle szybki i efektywny postęp techniczny i technologiczny w Służbie Drogowej PKP, jaki notuje się od końca lat 60-tych nie byłby możliwy bez powołania przez ówczesne Ministerstwo Komunikacji specjalistycznych jednostek technicznych - Oddziałów, a następnie Zakładów Maszyn Torowych. Artykuł może być interesującym materiałem szkoleniowym dla nowych pracowników kolei w zakresie utrzymania i budowy dróg kolejowych.
Słowa kluczowe: rozwój mechanizacji, nowoczesne technologie, DOM, DOT
1. Wprowadzenie
Ogromne zniszczenia, jakie dotknęły nasz kraj w wyniku II wojny światowej nie ominęły również infrastruktury kolejowej. W pierwszych powojennych latach trwała zatem odbudowa linii kolejowych realizowana sposobem ręcznym przez jednostki liniowe służby drogowej.
1 mgr inż., Członek zwyczajny AIP, tel. kom. 606 682 688
2 mgr inż., emeryt PKP tel. 503 008 415
3 mgr inż., emeryt PKP tel. 502 411 134
- Oddziały Drogowe i Odcinki Drogowe. Następnie przystąpiono do organizacji planowych, kompleksowych napraw torów, mostów i podtorza. W roku 1954 utworzono Warsztaty Drogowe, przekształcone następnie w Oddziały Zmechanizowanych Robót Drogowych - DOM-y. W pierwszym okresie ich działalności nazwa „zmechanizowane” miała raczej charakter symboliczny, ale w perspektywie właśnie te jednostki miały stworzyć podstawy do wdrożenia w Służbie technologii i sprzętu umożliwiającego stopniowe zmechanizowanie najbardziej uciążliwych i pracochłonnych prac ręcznych.
Pierwszy okres mechanizacji polegał na stopniowym zastępowaniu metody ręcznej, pojedynczej wymiany poszczególnych elementów nawierzchni kolejowej technologią wymiany gotowych przeseł torowych, dostarczanych na miejsce robót specjalnymi składami roboczymi. Do transportu przeseł torowych służyły zestawy wózków wagonowych „truków”. Na trzech takich wózkach załadowane były pakiety (4-5 szt.) przeseł torowych o długości 30 m. Do zrywania i układania przeseł torowych używano suwnic bramowych ręcznych SBR3, poruszających się po torze podsuwnicowym wykonanym z lekkich szyn o prześwicie 3020 mm. Jedno przesło obsługiwał zespół 4 sztuk suwnic. Podnoszenie i opuszczanie przeseł torowych odbywało się ręcznie za pomocą systemu ręcznych kołowrotów, również ręcznie przepychano suwnice. Zespół suwnic obsługiwał 16 pracowników.
Rys. 1 Suwnice bramowe ręczne typu SBR – 3
Rozgarnianie i plantowanie tłucznia po zerwaniu przęseł torowych wykonywano za pomocą specjalnego pługa ciągnionego przez lokomotywę pociągu zrywkowo-układkowego. Czyszczenie i balastowanie toru podsypką wykonywano ręcznie przy użyciu wideł i arf. Podbijanie podkładów realizowano, na uprzednio nasuniętym ręcznie na oś i podniesieniem go podnośnikami korbowymi ręcznymi, przy pomocy samojezdnej podbijarki toru PD-90. Inne roboty transportowe jak dowóz i odwóz materiałów nawierzchniowych odbywały się na platformach kolejowych.
**Rys. 2 Podbijarka toru typu PD – 90**
**2. Kierunki mechanizacji robót i ich realizacja-I etap - II poł. lat 60-tych i I poł. lat 70-tych**
W latach 60-tych przystąpiono do wdrażania programów mechanizacji robót torowych. Przy ich opracowaniu uwzględniono dwa kierunki działania:
1. W zakresie robót realizowanych przez DOM-y pełna mechanizacja wymian nawierzchni przez stopniowe wprowadzanie specjalistycznych maszyn torowych. Do transportu przęseł torowych zastosowano odpowiednio oprzyrządowane platformy kolejowe. Do
zrywania i układania przęseł torowych wdrożono do eksploatacji suwnice bramowe elektryczne typu SBT-5 produkcji krajowej. Maksymalny udźwig każdej bramki 5 ton pozwalał zespołowi 4 bramek suwnic zrywanie i układanie 30-metrowych przęseł na podkładach betonowych. We wszystkich DOM-ach pracowało łącznie 102 szt. kompletów suwnic SBT-5. Suwnice te i ich oprzyrządowanie ulegało ciągłym zmianom i udoskonaleniom w miarę postępu technologicznego i zmiana typu nawierzchni.
Rys. 3 Suwnice bramowe elektryczne typu SBT – 5
Do zrywania i układania odcinków torów o długości 25 m stosowano również dźwigi produkcji ZSRR typu UK-25/9 o udźwigu 9 ton. Dźwigi te współpracowały z samojezdnymi platformami motorowymi MPD również produkcji ZSRR. Na sieci PKP eksploatowano łącznie 49 szt. dźwigów UK25/9, oraz 92 platformy samojezdne MPD.
Rys. 4 Dźwig spalinowo-elektryczny typu UK 25/9
Podsypka tłuczniova oczyszczana była przy pomocy oczyszczarek tłucznia, początkowo 3C5 Matisa, 12CB8 Matisa, a następnie od roku 1967 ciężkiej oczyszczarki RM62 Plasser-Theurer.
W oparciu o zasadę działania oczyszczarki 3C5 Matisa została zbudowana w Polsce oczyszczarka OT400, która po szeregu działań modernizacyjnych stanowi podstawową grupę oczyszczarek pracujących na PKP. Do prac podsypkowych związanych z przemieszczaniem tłucznia w torze i jego oprofilowaniem zastosowano profilarki tłucznia USP 300C Plasser-Theurer, oraz zgarniarki konstrukcji krajowej ZT 250.
Prawdziwe rewolucyjne zmiany nastąpiły w zakresie regulacji toru w planie i profilu po zakupie i wprowadzeniu do eksploatacji w latach 1970-1972 automatycznych podbijarek toru SLC 0616, SLC 0632, PLM 06-275 Plasser-Theurer, oraz BMNRI 80 Matisa. Maszyny te w istotny sposób zmieniły procesy naprawy toru, oraz zwiększyły zdecydowanie szybkość i jakość naprawy.
2. W zakresie utrzymania nawierzchni zastąpienie narzędzi ręcznych narzędziami i urządzeniami o napędzie mechanicznym. Wprowadzono do eksploatacji zestawy podbijaków elektrycznych PWE 3000, podbijaki spalinowe Kobra, zakrętarki spalino-we ZS-6A, pily elektryczne PS-2, wiertarki spalinowe, wiertarki elektryczne do podkładów Wp-22, wiertarki do szyn WIWR-32, szlifierki do szyn SE 200A. Do robót podsypkowych stosowano lekką oczyszczarkę wirnikową Barykina. Do zageszczania podsypki stosowano podbijarkę Sfindeks f-my Matisa, a następnie podbijarki PD-90 produkcji krajowej. Podbijarki te nie posiadały możliwości podnoszenia i nasuwania toru, dlatego też stosowa-no dodatkowo nasuwarki toru NH, a następnie NS. Rozwój wielkiej mechanizacji robót torowych w zakresie kompleksowych wymian nawierzchni pozwolił również na stopniowe wprowadza-nie maszyn wysokowydajnych do robót utrzymania nawierzchni. Zespoły podbicia torów i rozjazdów z automatyczną regulacją toru w planie i profilu złożone z podbijarek torowych typu SLC 06-16, SLC 06-32, PLM-275 zostały wprowadzone do zakresu napraw bieżących na początku lat 70-tych.
Koniec lat 60-tych i początek lat 70-tych to okres prawdziwej re-wolucji mechanizacyjnej w kolejowej służbie drogowej. W okresie tym wprowadzono do eksploatacji kilkaset wysokowydajnych maszyn i urządzeń do robót torowych, par kilkuset specjalnie oprzyrządowa-nych wagonów platform do przewozu prześcęli torowych, zespoły wago-nów samowylądowczych do przewozu i wyładunku tłucznia. Zainstalowana moc ogólna tych maszyn wyniosła około 148000 KM. Obsługa wysokowydajnych maszyn do robót torowych wymagała przygotowa-nia dużego zespołu przeszkolonych na specjalnych kursach zagra-nicznych i krajowych operatorów różnego typu maszyn. W tym czasie przeszkolono 950 maszynistów ciężkich maszyn torowych.
Tak wysoko skomplikowane maszyny wymagały zorganizowania od podstaw specjalistycznego zaplecza technicznego. Na początku były to Bazy Maszyn i Sprzętu Mechanicznego w DOM-ach w poszczególnych
PDOKP. W bazach maszyn powołano pogotowia techniczne do napraw bieżących i awaryjnych ciężkich maszyn torowych.
Aby sprostać potrzebom w zakresie specjalistycznych, bardzo skomplikowanych napraw średnich i głównych maszyn wysokowydajnych, Ministerstwo Komunikacji powołało Oddziały Napraw Maszyn Torowych w 1970 roku we Wrocławiu, w 1971 roku w Gdańsku, oraz w 1984 roku w Krakowie. Zakres obowiązków i historia działalności tych specjalistycznych jednostek zostanie omówiona w dalszej części artykułu. Jednocześnie w tym czasie uruchomiono seryjną produkcję maszyn torowych w kraju. Produkcja ta została skupiona w trzech ZNAK, które wykonywały:
- ZNTK Stargard Szczeciński - oczyszczarki tłucznia OT400, zgarniąrki tłucznia ZT250, oraz plugi odśnieżne 411S,
- ZNTK Skalmierzyce - suwnice samojezdne SBT5, odśnieżarki OM3, oraz przyczepy PWM5,
- ZNTK Racibórz - podbijarki PD90, oraz wózki motorowe WM10.
3. II etap – II połowa lat 70-tych i lata 80-te
Okres ten w technologii robót torowych charakteryzował się pełnym opanowaniem przez pociągi zmechanizowane przesłowej wymiany nawierzchni z zastosowaniem zarówno suwnic SBT jak i dźwigów UK25, oraz powszechnym wdrożeniem metody bezprzesłowej wymiany toru.
W celu ograniczenia ilości i czasu trwania zamknięć torowych dla wymiany docelowej nawierzchni na tor bezstykowy, zaczęto realizować wszystkie roboty w ramach jednego zamknięcia. Po dokonaniu wymiany toru na bezstykowy i przymocowaniu szyn do podkładów, tor poddawany był kolejnym zabiegom technologicznym: oczyszczaniu tłucznia oczyszczarkami, ścięciu ław torowiska przy użyciu profilaręk ław, podnoszeniu i nasunięciu toru z podbiciem podkładów przy użyciu podbijarek automatycznych, nagarnianiu i przemieszczaniu tłucznia zgarniarkami, uzupełnieniu tłucznia przy użyciu wagonów samowładowczych, docelowej regulacji toru w planie i profilu i oprofilowanie pryzmy tłucznioowej.
W okresie tym wprowadzono nowe maszyny i urządzenia torowe eliminujące kolejne grupy robót wykonujących prace torowe dotąd ręcznie. I tak wprowadzono: profilarki ław torowiska PŁT 500 (na bazie profilarek ław SLT350 i UMT500), nowe wagony do transportu i programowego rozładunku tłucznia 411V, specjalne pociągi PTO200 do odbierania wysiewek z oczyszczarek.
Rys. 8 Mechanizm wybierający profilarki ław torowiska SLT-350
Rys. 9 Zespół wagonów do transportu tłucznia 411 V Plasser Theurer
Jednocześnie następowała wymiana maszyn wyeksploatowanych i wprowadzanie maszyn o nowych rozwiązaniach technicznych. Zakupiono automatyczne podbijarki torowe MD 07-32 i podbijarki rozjazdowe PLM 07-275. We współpracy z firmą Plasser-Theurer podjęto
w ZNTK Stargard Szczeciński licencyjną produkcję podbijarek torowych PT 800 (odpowiednik MD 07-32) i podbijarek rozjazdowych PR 275 (odpowiednik PLM 07-275).
W zakresie technologii bieżącego utrzymania torów i rozjazdów wprowadzono zasadę koncentracji robót. Utworzono pociągi do zmechanizowanego utrzymania nawierzchni DPU wyposażone w nowoczesne, wysokowydajne maszyny torowe. Dla uzyskania prawidłowych i trwałych efektów technicznych oraz dla uzyskania właściwej wydajności maszyn wysokowydajnych roboty właściwe poprzedzano robotami przygotowawczymi. Były one realizowane z zasady bez zamknięć torowych.
4. III etap - lata 90-te
Lata 90-te to okres nowych wyzwań zarówno technicznych w zakresie konstrukcji nawierzchni kolejowej jak i technologii robót umożliwiające ich realizacje zgodnie z obowiązującymi standardami europejskimi.
Wpisanie podstawowych linii kolejowych w Polsce do europejskiej sieci kolejowej układu AGC i AGCT pociągnęło za sobą obowiązek dostosowania ich do wymaganych standardów technicznych. Podstawowe wymogi dla linii AGC to prędkość 160 km/godz. i dopuszczalne naciski 225 KN/oś.
Aby te wymogi spełnić, należało wdrożyć nowe technologie wymian nawierzchni i dysponować materiałami nawierzchni odpowiednio wysokiej jakości. Uzyskano to przez wdrożenie produkcji podkładów betonowych PS 93 i PS 94 z przytwierdzeniem sprężystym SB3, oraz podrozjezdnic betonowych, pozyskania szyn UIC ze stali 900 A o wytrzymałości $R_m = 920$ Mpa i uzyskaniu szyn długich ze zgrzeinami o zastrzonych parametrach, oraz wdrożenie produkcji rozjazdów z szyn UIC60 o promieniach R=300, 500 i 1200 m.
Dla zrealizowania tego ostatniego celu zaszła konieczność pilnej modernizacji wszystkich zgrzewalni w Polsce. Zgrzewalnie w Skarżysku Kamiennej i Kędzierzynie Koźlu przeznaczono do zgrzewania szyn nowych, natomiast zgrzewalnie w Bydgoszczy wyposażono w ciąg technologiczny do regeneracji szyn starych użytecznych z reprofilacją główki. Wszystkie zgrzewalnie wyposażone zostały w nowoczesne, stacjonarne zgrzewarki, automatyczne prasy do prostowania zgrzein, automatyczne szlifierki zgrzein i niezbędny nowoczesny sprzęt pomiarowy. Modernizacją objęto całą infrastrukturę zgrzewalni, oraz zaplecza socjalne, techniczne i warsztatowe. Modernizacja wszystkich zgrzewalni to wysiłek głównie poszczególnych DOT, do których włączono z gzewalnie po przejęciu ich przez służbę drogową. Włożony ogromny wysiłek rzeczowy i finansowy opłacił się gdyż uzyskano właściwe parametry złąc zgrzewanych szyn – prostolinijność 0,3 mm w płaszczyźnie poziomej i pionowej na bazie 1 m. Jednocześnie możliwości wykonawcze zgrzewalni gwarantowały pełne pokrycie potrzeb kolei w tym zakresie.
Rys. 10 Widok ogólny hali zgrzewalni szyn 210 m W Skarżysku-Kamiennej
Po uzyskaniu odpowiednio wysokiej jakości materiałów nawierzchniowych przystąpiono do wdrożenia nowej, nowoczesnej technologii wymiany nawierzchni - technologii wymiany potokowej realizowanej przy pomocy specjalnych pociągów. Pierwsze doświadczenia zdobywano przy pomocy wypożyczonego z kolei CS pociągu SUM firmy Plasser-Theurer. Został on włączony do technologii robót na linii CMK. Potokowy system wymiany nawierzchni polegał na tym, że zabudowany w starym torze pociąg SUM wykładał stare szyny na czoła podkładów, jednocześnie stare podkłady wyrywane były z toru i przemieszczane po pochylni do miejsca składowania pod suwnicą. Specjalne urządzenie łańcuchowe przygotowywało w sposób kontrolowany podłoże pod nowe podkłady, które dostarczano ze składu platform za pomocą
zestawu suwnic i rozkładano na przygotowanym podłożu z zachowaniem wymaganych odstępów. Stare podkłady były przenoszone i magazynowane w pakietach na zwolnionych platformach. Na rozłożone podkłady SUM w sposób ciągły układał nowe szyny. Cały opisany proces odbywał się w sposób ciągły zapewniając odpowiednio wysokie wstępne parametry techniczne toru.
Doświadczenia zdobyte przy pracy zespołem SUM wykorzystano po wprowadzeniu do eksploatacji podobnego zespołu P93 Matisa. Wyniki uzyskane już w pierwszym roku eksploatacji trakcie wdrażania pociągu P93 były imponujące - wymieniono 120 km toru. Bardzo wysokie tempo wymiany potokowej, około 300 m/godz., spowodowało konieczność dostosowania tempa pracy innych zespołów. Wprowadzono czyszczenie tłucznia na starym torze z odpowiednim wyprzedzeniem przy użyciu kilku oczyszczarek tłucznia jednocześnie. Wprowadzono nowe, bardziej wydajne maszyny torowe: PRSM4, USP 303, MD 07-32, 09-CSM, DGS-62N. Wprowadzono na całej długości wymienianych szyn w danym roku procesu zapobiegawczego szlifowania szyn przy pomocy specjalnych pociągów, głównie firmy SPENO.
Dzięki powyższym operacjom technologicznym i właściwej jakości materiałów nawierzchniowych uzyskano znacznie wyższą jakość końcową, określoną wskaźnikiem syntetycznym $J = 0,7 - 1,0$. W efekcie wykonawstwo robót torowych w Polsce osiągnęło europejski poziom.
Wysoki poziom technologiczny napraw głównych toru i osiągnięcie właściwego poziomu jakości końcowej zostało ściśle powiązane z właściwym poziomem technologicznym i jakością napraw bieżących torów rozjazdów. W tym celu wdrożono do napraw bieżących w tym okresie maszyny wysokowydajne nowej generacji zakupione w firmie Plasser-Theurer: podbijarki o ruchu ciągłym typu 09-CSM, podbijarki do rozjazdów typu UNIMAT 08-275-3S, podbijarki do rozjazdów typu UNIMAT 08-475-4S, stabilizatory dynamiczne toru typu DGS-62N. Wyprodukowane w tym czasie w ZNTK Stargard Szczeciński nowe profilarki ZTU-300 stanowiły uzupełnienie utworzonych 9 zespołów DPUS do prowadzenia kompleksowych napraw bieżących nawierzchni.
Rys. 12 Automatyczna podbijarka toru 09-32 CSM Plasser Theurer
Pod koniec lat 90-tych zakupiono w firmie Plasser-Theurer pociąg do naprawy podtorza kolejowego typu AHM-800R-PL wraz z zespołem transporterów samowładowczych typu MFS-40. Pociąg ten pozwala na wybranie górnej warstwy podtorza do głębokości 60 cm i wbudowanie nowej warstwy o grubości do 40 cm. Prace wykonuje się w sposób ciągły bez rozbierania toru. Praktyczne przeroby wynoszą 300 – 350 m na 1 zmianę roboczą. Postęp robót w istotny sposób zależy od właściwego przygotowania i zaopatrzenia składowisk materiałów i ich transportu na miejsce robót. Dla właściwego wykorzystania zespołu do potokowej wymiany nawierzchni P93, P95, wysokowydajne oczyszczarki RM80 i OT800, oraz pociąg do naprawy podtorza AHM 800R na całej sieci PKP, ulokowano w DOT Kraków skład dysponowane są na określone lokalizacje robót.
Osiągnięcie wyników na poziomie europejskim w zakresie organizacji, technologii robót, wyposażenia w maszyny torowe i urządzenia, oraz we właściwe zaplecza techniczne było możliwe dzięki stabilnej polityce prowadzonej od 1960 roku przez Kierownictwo Służby Drogowej Kolei oraz Ministerstwo Transportu (wcześniej Ministerstwo Komunikacji).
Niezwykle szybki i efektywny postęp techniczny i technologiczny w Służbie Drogowej PKP jaki notuje się od końca lat 60-tych, nie byłby możliwy bez powołania przez ówczesne Ministerstwo Komunikacji specjalistycznych jednostek technicznych – Oddziałów Napraw Maszyn Torowych. Zadaniem tych jednostek były pierwotnie naprawy serwisowe, średnie i główne nowozakupywanych importowanych, wysokowydajnych maszyn torowych. Zakres obowiązków szybko wzrastał wraz z rozwojem mechanizacji, technologii i organizacji w utrzymaniu dróg kolejowych.
Pierwszą powołaną w tym celu jednostką był Oddział Napraw Maszyn Torowych we Wrocławiu z dniem 1 stycznia 1970 roku, następną Oddział Napraw Maszyn Torowych w Gdańsku z dniem 1 lipca 1972 roku. W dniu 1 lipca 1984 roku rozpoczął swoją działalność Oddział Napraw Maszyn Torowych w Krakowie, również na podstawie decyzji Ministra Komunikacji, jako trzecia w kolejności specjalistyczna jednostka techniczna. Historia powstania i rozwoju Oddziałów Napraw Maszyn ściśle związana z rozwojem mechanizacji i technologii w Służbie Drogowej PKP nie powinna, zdaniem autorów opracowania, ulec zapomnieniu. Szczególnie teraz, w okresie ciągłej reorganizacji PKP, nowo powstających zasad podległości służbowej i organizacyjnej jednostek, należy zdaniem autorów artykułu przypomnieć w jakich okolicznościach i uwarunkowaniach rodził się postęp techniczny i organizacyjny na PKP. Może być to interesującym materiałem szkoleniowym dla nowych pracowników kolei urodzonych i żyjących już w zupełnie nowych warunkach - świecie wysoko zaawansowanej techniki, technologii, elektroniki, automatyki i internetu.
5. Oddział Napraw Maszyn Torowych we Wrocławiu
W dniu 1 stycznia 1970 roku Zarządzeniem Ministra Komunikacji nr 146 powołany został Oddział Napraw Maszyn Torowych we Wrocławiu przy ul. Tęczowej 55. Oddział Napraw Maszyn Torowych (w skrócie DOT) powstał z wydzielenia z DOM Wrocław i podporządkowany DOKP we Wrocławiu. Na potrzeby DOT Wrocław początkowo zagospodarowano halę po byłej parowozowni niedaleko dworca kolejowego Wrocław Świebodzki. Początkowo DOT Wrocław objął opieką wszystkie nowo zakupione maszyny wysokowydajne firmy Plasser-Theurer na całej sieci PKP. W międzyczasie podjęto nową inwestycję - budowę nowej hali warsztatowej, z zapleczem socjalnym i magazynowym. Ponieważ ilość zakupionych maszyn stale rosła, Ministerstwo Komunikacji podjęło decyzję o powołaniu kolejnego DOT - Oddziału Napraw Maszyn Torowych w Gdańsku, który rozpoczął działalność w dniu 1 lipca 1972 roku.
Od czasu powstania DOT Gdańsk nastąpił podział zadań w zakresie napraw maszyn torowych oraz świadczonych usług serwisowych w zakresie usuwania awarii. DOT Wrocław objął opieką dyrekcje: krakowską, katowicką, poznańską i wrocławską, natomiast DOT Gdańsk dyrekcje: warszawska, lubelska, gdańską i szczecińską. Podjęto ponadto naprawy zgrzewarek PRSM3 i PRSM4, oraz żurawi kolejowych KDE i EDK 300/5. Początki działalności DOT Wrocław były bardzo trudne. Importowane z firmy Plasser-Theurer maszyny wysokowydajne posiadały bardzo zaawansowaną jak na te czasy hydraulikę, elektronikę i technologię wykonania. W tym czasie hydraulika siłowa i elektronika w zakresie automatyki i sterowania stawała na PKP w Polsce pierwsze kroki. Zaszała potrzeba szybkiego przeszkolenia dużych zespołów roboczych w powyższym zakresie. Szkolenia przeprowadzano na bieżąco głównie we własnym zakresie.
Tworzono nowe ramy organizacyjne DOT nieznane w dotychczasowej praktyce jednostek kolejowych - Grupę Konstrukcyjno -Technologiczną i Dział Głównego Mechanika. Przeorganizowano Warsztat Naprawy Maszyn tworząc specjalistyczne grupy naprawcze w zakresie hydrauliki, elektroniki i mechaniki maszyn. Wyposażono w specjalistyczny sprzęt diagnostyczny i naprawczy stanowiska warsztatowe, sprowadzono do magazynu niezbędne specjalistyczne części zamienne i materiały. Wszystko tutaj było nowe - wiedza techniczna, technologia naprawcza i sposób myślenia technicznego. Wypracowane w DOT Wrocław zasady nowoczesnej organizacji warsztatowej stanowiły następnie wzorce dla następnych DOT i innych jednostek organizacyjnych Służby Drogowej PKP.
Opracowywano i wykonywano sukcesywnie dokumentację techniczną produkcji i regeneracji części zamiennych co pozwoliło docelowo ograniczyć kosztowny import części zamiennych. Niezależnie od powyższych problemów były bardzo istotne i dokuczliwe problemy bieżące związane z brakiem doświadczonych fachowców, ciasnotą pomieszczeń, trudnościami w ogrzewaniu hali w okresie zimy. Wszystkie te trudności przezwyciężono dzięki ogromnemu zaangażowaniu ówczesnego kierownictwa DOT i całej załogi. Zadania DOT ciągle rosły. Z dniem 1 stycznia 1986 roku powierzono DOT produkcję suchych form do spawania termitowego szyn w byłej nasycalni podkładów w Pludrach o rocznej zdolności produkcyjnej 150 tys. szt. form typu Amorterm, oraz 40 tys. szt. form typu Sowos. Ilość produkowanych form zapewniała pełne potrzeby służby drogowej w Polsce. Równolegle z produkcją form spawalniczych produkowano osprzęt do spawania termitowego typu Sowos. W przejętej zgrzewalni szyn w Kędzierzynie Koźlu zmodernizowano linię produkcji szyn o długości 210 m tak, aby otrzymać wymagana wydajność i wysoką jakość produkowanych szyn długich.
Z dniem 1 stycznia 1991 roku zmieniła się przynależność organizacyjna DOT, które stały się jednostkami poza dyrekcyjnymi, podległymi bezpośrednio Zarządowi PKP. Zmieniła się też nazwa z Oddziału Napraw Maszyn Torowych na Zakład Maszyn Torowych. Zakład Maszyn Torowych we Wrocławiu zakończył swoją działalność 30 września 2008 roku. Załoga i cały majątek Zakładu został decyzją Zarządu Polskich Linii Kolejowych przekazany do Zakładu Napraw Infrastruktury we Wrocławiu. Tutaj koło historii zamknęło się, 1 stycznia 1970 roku DOT Wrocław wyłączony został z DOM Wrocław i wrócił tam znowu po 30 latach i 9 miesiącach.
6. Oddział Napraw Maszyn Torowych w Gdańsku
W dniu 17 kwietnia 1971 roku Zarządzeniem Ministra Komunikacji nr 62 został powołany Oddział Napraw Maszyn Torowych w Gdańsku. DOT Gdańsk powstał jako drugi w kraju DOT po DOT Wrocław. Do prowadzenia działalności naprawczo-produkcyjnej został wyposażony w maszyny i urządzenia pochodzące częściowo z innych jednostek organizacyjnych kolei oraz z zakupu. Załogę stanowili częściowo pracownicy przeniesieni służbowo z DOM oraz innych jednostek organizacyjnych służby drogowej PKP, pozostających, głównie specjalistów przyjmowano z zewnątrz.
Początkowa działalność podstawowa DOT Gdańsk to przede wszystkim naprawy ciężkich maszyn torowych importowanych firmy Plasser Theurer oraz lekkich maszyn do robót torowych firmy Atlas Copco i Geismar. Obszar działania naprawczego obejmował Dyrekcje: Pomorską, Centralną i Wschodnią dla siedmiu Oddziałów Zmechanizowanych Robót Drogowych, oraz poszczególnych Sekcji Drogowych w/w Dyrekcji posiadających ciężkie maszyny torowe firmy Plasser. Lekkie maszyny torowe firmy Atlas i Geismar remontowano dla całej sieci PKP. Ważną pozycję w działalności DOT miała regeneracja i produkcja antyimportowa części zamiennych. Działalność ta prowadzona była w kooperacji ze specjalistycznymi zakładami z poza PKP głównie w zakresie hydrauliki, pneumatyki i elektroniki. Produkcja i regeneracja części zamiennych do maszyn importowanych prowadzona była dzięki pracom zespołu konstrukcyjno-technologicznego, który opracowywał niezbędną dokumentację techniczną.
Wspólnie z ZNTK Stargard Szczeciński prowadzono prace konstrukcyjne nad opracowaniem dokumentacji do budowy nowej podbijarki torów wykorzystując własne doświadczenia zdobyte podczas budowy prototypu podbijarki DOT Gdańsk PT-II-001 i PT-300 ZNTK Stargard Szczeciński. W trakcie budowy prototypu PT-II-001 uzyskano 3 patenty. Pomimo obiecujących wyników w trakcie wdrażania prototypu podbijarki nie podjęto jej produkcji. Uzyskane doświadczenia wykorzystano do konstrukcji podbijarki PT 300. Bardzo dużą uwagę kierownictwo DOT Gdańsk kierowało na kształcenie we własnym zakresie własnych kadr specjalistów warsztatowych i pracowników inżynieryjnych zespołu konstrukcyjno-technologicznego, głównie w specjalnościach takich jak hydraulika siłowa, pneumatyka i elektronika. Przyniosło to bardzo pozytywne wyniki w postaci dużej ilości zgłaszanych rozwiązań racjonalizatorskich i patentów. DOT i DOM Gdańsk przez dziesięciolecia stanowiły nieodłączną część przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Od 1 listopada 2000 roku Zakład Maszyn torowych w Gdańsku, decyzją naczelnego dyrektora Infrastruktury Kolejowej, został połączony z Zakładem Napraw Infrastruktury. W efekcie powstał Zakład Zmechanizowanych Napraw Infrastruktury w Gdańsku. Wprowadzenie ustawy o komercjalizacji,
restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, a także realizacja wyżej opisanych działań doprowadziły do podjęcia przez Zarząd PKP SA uchwały o powołaniu 9 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością na bazie Zakładów Infrastruktury, Zakładów Zmechanizowanych Napraw Infrastruktury oraz Zakładów Mostowych. Z dniem 31 sierpnia 2001 r. postawiono w stan likwidacji Zakład Zmechanizowanych Napraw Infrastruktury PKP SA w Gdańsku i na jego bazie utworzono spółkę pod nazwą Pomorskie Przedsiębiorstwo Mechaniczno-Torowe sp. z o.o w Gdańsku. Spółka została wyposażona w specjalistyczne ciężkie maszyny do robót torowych, profesjonalne urządzenia i odpowiednio wyposażone warsztaty o szerokim zakresie usług specjalistycznych. Aktualnie nowa firma prowadzi prace związane naprawą nawierzchni kolejowej, naprawę maszyn torowych, produkcję części zamiennych, opracowywanie nowych rozwiązań konstrukcyjnych i technologicznych.
7. Oddział Napraw Maszyn torowych w Krakowie
W dniu 1 lipca 1984 roku, zarządzeniem Ministra Komunikacji nr 25, został powołany Oddział Napraw Maszyn Torowych w Krakowie. O potrzebie utworzenia DOT w Krakowie mówiło się wiele lat wcześniej. Już w połowie lat 70-tych przystąpiono do rozbudowy istniejącej Bazy Maszyn i Sprzętu Mechanicznego w Nowej Hucie, widząc potrzebę utworzenia nowoczesnego zakładu remontowego maszyn torowych. W roku 1982 PDOKP w Krakowie zleciło budowę nowego magazynu materiałów i części zamiennych, w 1983 roku przystąpiono do budowy hali warsztatowej nr 2 nowoczesnego, w pełni wyposażonego obiektu, z zapleczem socjalnym i halą obróbki skrawaniem. Zadanie inwestycyjne rozbudowy zaplecza DOT było kontynuowane zakończone już po powstaniu Oddziału.
Zasadniczym celem powołania DOT Kraków była obsługa i naprawa maszyn wysokowydajnych firmy Matisa, produkcja i regeneracja części zamiennych do tych maszyn oraz docelowo produkcja maszyn i urządzeń. DOT Kraków, który powstał jako trzeci w kolejności DOT, mógł się już wzorować na doświadczeniach zdobytych przez DOT Wrocław i Gdańsk. Od pierwszych dni swojego istnienia DOT Kraków postawił na nowoczesność i postęp techniczny. Był to jedyny
warunek, aby nieliczna załoga kompletowana od podstaw mogła po-
dołać nałożonym zadaniom. Szczególną rolę w propagowaniu postępu
technicznego odegrał zakładowy Klub Techniki i Racjonalizacji, któ-
rego członkowie są autorami szeregu istotnych dla Służby Drogowej
PKP rozwiązań, w tym istotnych dla procesu technologicznego napraw
nawierzchni maszyn i urządzeń technicznych. Dużą pomocą w uzu-
pełnianiu młodej nowoczesnej kadry pracowników stanowiła ścisła
współpraca z Zasadniczą Szkołą Zawodową PKP, gdzie utworzono,
głównie dla potrzeb DOT, specjalność mechanik urządzeń kolejowych.
Uczniowie tej specjalności odbywali praktyczną naukę zawodu w za-
kładowych warsztatach szkolnych DOT. Podjęto i ciągle rozszerzano
współpracę z wyższymi uczelniami i instytutami naukowymi: Politech-
nika Krakowska, Politechnika Gdańska, Politechnika Świętokrzyska,
AGH Kraków, CNTK Warszawa. W ramach tej współpracy realizowano
prace naukowo - badawcze i badawczo - rozwojowe. W 1987 roku
nawiązano współpracę ze szwedzką firmą Elektrolux Motor i za zgodą
Ministerstwa Komunikacji rozpoczęto produkcję eksportową dla tej
firmy. Pozwoliło to podnieść na wyższy poziom technikę i technologie,
co przyczyniło się następnie do podjęcia produkcji skomplikowanych
maszyn i urządzeń dla potrzeb PKP. We wrześniu 1988 roku na zjeź-
dzie Służby Drogowej w Stargardzie Szczecińskim zaprezentowano m.
innymi: prototyp automatycznej wielowrzecionowej zakrętarki torowej,
zmodernizowaną wersję kosiarki do ław i poboczy, wersję prototypową
uchwytu do pił spalinowych Partner K 1200. Zakrętarka wielowrzecio-
nowa i uchwyt do pił spalinowych były następnie przedmiotem pro-
dukcji seryjnej, a uchwyt do pił spalinowych przedmiotem wieloletnie-
go eksportu. DOT Kraków jest również autorem oryginalnych opatentowanych
urządzeń: profilarka ław torowiska UMT 500 (pierwowzór
podjętej na podstawie licencji z DOT Kraków przez ZNTK Stargard
Szczeciński produkcji profilarki ław PŁT), automatyczna prościarka
do zgrzein szynowych wersja stacjonarna i torowa (produkcja seryjna
DOT), obcinarki wypływów spawalniczych (produkcja seryjna DOT),
automatyczne urządzenie do złomowania szyn kolejowych (produkcja
seryjna DOT). We współpracy z firmą Plasser-Theurer zmontowano
oczyszczarkę RM 80 oraz podjęto seryjną produkcję transporterów
MFS 40 dla potrzeb PKP.
Ze względu na wciąż rosnące zadania remontowe i produkcyjne zorganizowano w bylej lokomotywowni w Idzikowicach warsztat nr 2. W Skarżysku Kamiennej po przekazaniu zgrzewalni przez KZN zorganizowano nowoczesny w pełni zautomatyzowany zakład produkujący szyny długie 210 m do prędkości 200 km/godz. W terenie na torach sieci PKP pracowały zespoły do potokowej wymiany nawierzchni PUN1 i PUN2 wyposażone w pociągi P93 Matisa oraz zespół do naprawy podtorza kolejowego PNP1 wyposażony w pociąg AHM 800R Plasser-Theurer.
Z dniem 1 października 2001 roku decyzją Zarządu PKP S.A zostały powołane PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Maszyn Torowych w Krakowie znalazł się w strukturze PKP PLK S.A. Obecnym jego zadaniem jest prowadzenie prac związanych z utrzymaniem w odpowiednim stanie torów kolejowych zarządzanych przez PKP PLK S.A. Zakład prowadzi działalność polegającą na podnajmowaniu maszyn i urządzeń niezbędnych do prac remontowych i inwestycyjnych na liniach kolejowych. Zakład Maszyn Torowych w Krakowie, jako jedyny w Polsce, posiada specjalistyczne pociągi do wymiany torów i podtorza kolejowego. Ten zakres działalności stanowi około 65% przychodów DOT. Drugim obszarem działania zakładu jest zgrzewanie szyn 25 i 30 m w odcinku 210 m i transport na plac budowy. Odbywa się to w sekcjach zgrzewania szyn w Skarżysku Kamiennej, Kędzierzynie Koźlu i Bydgoszczy. Sekcja zgrzewania szyn w Bydgoszczy wyposażona jest w linię technologiczną do regeneracji szyn odzyskanych z toru. Zgrzewanie szyn i regeneracja szyn przynosi około 30% przychodu. Wykonywanie prac remontowych maszyn i urządzeń na zewnątrz, oraz produkcja drobnych urządzeń stanowią pozostałe 5% przychodu DOT Kraków.
W skład zespołu działalności podstawowej DOT Kraków wchodzą następujące komórki wykonawcze:
– Sekcja napraw maszyn, sprzętu i utrzymania zakładu w Krakowie,
– Sekcja napraw maszyn i sprzętu w Idzikowicach,
– Sekcja zgrzewania szyn w Skarżysku Kamiennej,
– Sekcja zgrzewania szyn w Kędzierzynie-Koźlu,
– Sekcja zgrzewania szyn w Bydgoszczy,
– Sekcja zmechanizowanej wymiany nawierzchni,
– Sekcja zmechanizowanej wymiany podtorza kolejowego,
– Sekcja zmechanizowanego utrzymania podtorza kolejowego,
– Sekcja utrzymania obiektów inżynieryjnych i linii kolejowych w Warszawie,
– Sekcja utrzymania obiektów inżynieryjnych i linii kolejowych w Skarżysku Kamiennej,
– Sekcja utrzymania obiektów inżynieryjnych i linii kolejowych w Katowicach,
– Sekcja utrzymania obiektów inżynieryjnych i linii kolejowych w Kędzierzynie-Koźlu,
– Sekcja utrzymania obiektów inżynieryjnych i Linii kolejowych w Laskowicach Pomorskich.
Sekcje utrzymania obiektów inżynieryjnych i linii kolejowych zostały przyłączone do DOT Kraków z dniem 2 stycznia 2004 roku. Powyższa struktura organizacyjna DOT Kraków funkcjonuje aktualnie.
8. Wnioski
Tworzone systematycznie i konsekwentnie przez władze ówczesnego Ministerstwa Komunikacji od lat 60-tych zaplecze techniczne dla produkowanych w kraju i zakupionych za granicą maszyn i urządzeń torowych, uległo obecnie dużemu rozproszeniu. Jest to konsekwencja podjętych działań restrukturyzacyjnych przedsiębiorstwa PKP. Jedynie DOT Kraków pozostał jako jednostka zbliżona do pierwotnej formy organizacyjnej, ale o innej podległości służbowej i zmienionej strukturze organizacyjnej. Czas pokaże, czy te działania przyniosły rzeczywiście pozytywny skutek w zakresie perspektywy dalszego rozwoju mechanizacji robót torowych i nadążanie za postępem technicznym czołowych pod tym względem krajów Zjednoczonej Europy.
Przedstawiona historia rozwoju mechanizacji w Polsce i na tym tle historia Zakładów Maszyn Torowych we Wrocławiu, Gdańsku i Krakowie wskazuje na konieczność scentralizowanej koordynacji w tym zakresie. W przeciwnym razie, zdaniem autorów artykułu, do niedawna bardzo silne, na europejskim poziomie zaplecze mechaniczne dawnej służby drogowej ulegnie dalszemu rozproszeniu i osłabieniu.
**DEVELOPMENT OF MECHANIZATION, TECHNOLOGY AND RAILWAY MAINTENANCE ORGANISATION AT PKP**
**Summary**
The paper presents an outline of the history of development of mechanisation, technology and organisation applied to maintenance and construction of railroads in the period 1946-2009. An extremely fast and effective technical and technological progress in the Track Services of the PKP (Polish State Railways) has been noted since the end of 1960s. This progress would have not been possible without creating by the then Ministry of Transport the specialised technical units in the form of Branches of Track Machines/Machinery, developed later into Departments of Track Machines/Machinery. The paper may represent an interesting training material in the scope of constructing and maintenance of track lines for new staff members of a railway company (of the PKP).
**Keywords:** mechanization development, modern technologies DOM, DOT
**ENTWICKLUNG DER MECHANISIERUNG, TECHNOLOGIE UND ORGANISATION BEI INSTANDHALTUNG DER SCHIENENWEGE DURCH PKP (Polnische Staatsbahnen)**
**Zusammenfassung**
In dem Beitrag wird ein Grundriss der Entwicklungsgeschichte von Mechanisierung, Technologie und Organisation bei Instandhaltung und Errichtung der Schienenwege im Zeitraum vom Ende des zweiten Weltkrieges bis zum heutigen Stand dargestellt. Ein außerordentlich schneller und effektiver technischer und technologischer Fortschritt im Schienenwegedienst von PKP, welcher seit Ende der 60-er Jahre zu verzeichnen ist, wäre ohne Berufung durch das damalige Verkehrsministerium fachtechnischen Stellen-Abteilungen nicht möglich, die anschließend in Gleismaschinenwerke verwandelt wurden. Dieser Beitrag kann ein interessantes Schulungsmaterial für neu eingestellte Mitarbeiter der Bahn-gesellschaft im Bereich der Errichtung und Instandhaltung der Schienenwege sein.
**Schlüsselworte:** Entwicklung der Mechanisierung, moderne Technologien, DOM, DOT
Andrzej Surowiecki\textsuperscript{1}
Wojciech Kozłowski\textsuperscript{2}
Wiesław Kielanowski\textsuperscript{3}
\textbf{WYBRANE ZAGADNIENIA NOŚNOŚCI PODŁOŻA DRÓG SZYNOWYCH ZE WZMOCNIENIEM}
\textbf{Streszczenie}
Tematem artykułu jest ocena efektywności wzmocnienia podłoża nawierzchni kolejowej, traktowanej jako układ wielowarstwowy ośrodka ziarnistego. W pierwszej części opracowania zamieszczono modele analityczne warstwy ośrodka sypkiego wzmocnionego poziomymi wkładkami, których idea prowadzi do oszacowania nośności podbudowy toru ze wzmocnieniem, w oparciu o rezultaty badań doświadczalnych, zrealizowanych na fizycznych modelach laboratoryjnych. Część druga ma charakter rozpoznania możliwości numerycznych oszacowań nośności i zawiera założenia procedur zmierzających do oszacowania nośności wzmocnionego podłoża, przy zastosowaniu zaawansowanych metod i podejść w geotechnice i mechanice teoretycznej. W podsumowaniu referatu podano wskazówki pomocne w zaawansowaniu poruszanych zagadnień.
\textbf{Słowa kluczowe}: mechanika nawierzchni kolejowej, mechanika podtorza
\section*{1. Problematyka mechaniki nawierzchni i podtorza}
Jako miarę nośności podłoża nawierzchni drogi szynowej powszechnie przyjmuje się maksymalne naprężenie (zwykle nazywane krytycznym), niepowodujące wystąpienia strefy uplastycznienia na poziomie torowiska. Obowiązuje zatem warunek: $q_{dop} \leq q_f (F)^{-1}$, gdzie $q_f$ jest obciążeniem granicznym, natomiast $F = 2-3$ – współczynnik pewności [14]. Mechanika nawierzchni i podtorza jest więc elementem wiedzy technicznej zawierającym ogół zagadnień nośności oraz stanu naprężeń i odkształcenia konstrukcji drogi szynowej łącznie ze strefą aktywną podłoża. W literaturze, np. [10] podane są próby oszacowania pionowego zasięgu tej strefy.
Modelowanie stanu wytężenia elementów podbudowy dróg szynowych wiąże się z rozwiązywaniem zagadnień geotechnicznych, operując modelami podłoża: jedno-, dwu- lub wieloparametrowymi. Wśród parametrów wytrzymałościowych ośrodka gruntowego, będących miarami nośności wyróżniają się: kalifornijski wskaźnik nośności $CBR$ [%] i moduł odkształcenia $E_o$ [MPa].
Powiększanie nośności podłoża ma znaczenie priorytetowe w obecnej sytuacji modernizowanych dróg szynowych. Metody i sposoby wzmacniania podłoża w budownictwie komunikacyjnym omawiane były wielokrotnie, np. [1, 6, 10]. Kompendium wiedzy na temat wzmacniania podłoża gruntowego dróg kolejowych znajduje się w poradniku [5]. Wyróżniono w nim dwie grupy metod wzmacniania podłoża: fizyko-mechaniczne i fizyko-chemiczne. Do pierwszej grupy należy zbrojenie gruntów, czyli instalowanie wkładek wykonanych z różnego rodzaju materiałów, wykazujących zdolność do przejmowania naprężeń rozciągających. Tego typu wzmacnienie podłoża dróg jest rozpatrywane w niniejszym referacie. Wkładki, zlokalizowane w kierunku działania sił rozciągających, przejmują część tych sił na zasadzie współpracy z ośrodkiem gruntowym, zależnie od cech materiałowych i innych czynników.
2. Cel i zakres tematyczny
Tematem artykułu jest ocena efektywności wzmacnienia podłoża nawierzchni kolejowej, traktowanej jako układ wielowarstwowy ośrodka ziarnistego.
W pierwszej części opracowania zamieszczono oszacowanie nośności warstwy ośrodka sypkiego wzmacnionego poziomymi wkładkami,
w oparciu o rezultaty badań zrealizowanych na fizycznych modelach laboratoryjnych. W szczególności podano analityczne modele:
- stanu granicznego naprężeń przy zastosowaniu konstrukcji kół Mohra,
- uproszczony model podłoża ze wzmocnieniem, zawierający parametr determinujący udział systemu wzmocnienia w redukowaniu odkształceń warstwy podłoża,
- model wyrażony równaniem modułu odkształcenia ośrodka niespoistego ze wzmocnieniem.
Część druga zawiera (przy zastosowaniu zaawansowanych metod oraz podejść w geotechnice i mechanice teoretycznej) założenia procedur dotyczących:
- oszacowania nośności podłoża z gruntu wzmocnionego przy użyciu twierdzeń o nośności granicznej [2, 3, 8],
- rozwiązanie statyczne problemu nośności podłoża z gruntu wzmocnionego, przy zastosowaniu metody charakterystyk [9],
- rozwiązanie kinematyczne problemu nośności granicznej podłoża z gruntu wzmocnionego według zasad ekstremalnych teorii plastyczności [9].
3. Analityczne modele podbudowy toru ze wzmocnieniem
3.1. Model stanu granicznego naprężeń przy zastosowaniu kół Mohra
Badania francuskie (LCPC-Paryż) [9], wykonane na modelach w skali laboratoryjnej dowiodły, że ośrodek niespoisty zbrojony dwukierunkowo poziomymi wkładkami zachowuje się tak, jakby posiadał anizotropową spójność, której wartość wyrażono zależnością:
\[ c^* = R_r \tan(45^\circ + 0.5 \varphi) (2 \Delta z)^{-1} \]
(1)
w której: \( R_r \) – wytrzymałość jednostkowa płaszczyzny zbrojenia na rozciąganie [kN/m]; \( \varphi \) – kąt tarcia wewnętrznego ośrodka gruntowego; \( \Delta z \) – pionowy odstęp wkładek zbrojenia [m].
Spójność \( c^* \) jest wynikiem tzw. naprężenia początkowego \( \sigma_o \), wzbudzanego wkładkami zbrojenia. Jednym z ważniejszych rezultatów
badań wykonanych w LCPC [8] jest analityczna prezentacja krzywej zniszczenia próbki piasku zbrojonego folią aluminiową, badanej w aparacie 3-osiowego ściskania, przedstawionej w płaszczyźnie naprężeń głównych $\sigma_1$, $\sigma_3$:
$$\sigma_1 = f(\sigma_3) = \sigma_3 \tan^2(45^\circ + 0.5\varphi) + \sigma_0$$
gdzie: $\sigma_0$ – naprężenie początkowe, będące efektem wzmocnienia.
Równanie (2) jest w istocie modelem podbudowy toru ze wzmocnieniem. Stan graniczny naprężeń w ośrodku niespoistym typu podbudowa toru, niezbrojonym i zbrojonym jest przedstawiony na rysunku 1, przy założeniu stałego naprężenia poziomego $\sigma_3$ (odpór poziomy ośrodka) i zwiększającego się obciążenia eksploatacyjnego $\sigma_1$.
**3.2. Model podłoża ze wzmocnieniem, wyrażający efektywność systemu wzmocnienia**
Z badań doświadczalnych wynika [11, 12, 13], że funkcja zbrojenia (polipropylenowe siatki) w ośrodku gruntowym polega na: 1) pojawieniu się cech lokalnej kohezji $c^*$; 2) efektcie zwiększenia się kąta tarcia wewnętrznego o wielkość $\Delta \varphi$; 3) redukowaniu wartości współczynnika poziomego parcia $K^* = \sigma_2^*/(\sigma_1)^{1/2}$ dla danego gruntu w zależności od liczby i rozmieszczenia wkładek.
Wobec uwarunkowań towarzyszących wspomnianym badaniom doświadczalnym można przyjąć, że wartości współczynnika parcia $K$ zawierają się w przedziale od $K_0$ w stanie spoczynku (ośrodek gruntowy luźno nasypany, nieobciążony) do $K_{\text{min}} = \tan^2(45^\circ - 0.5\varphi)$ w stanie granicznym czynnym. Mając na uwadze osobliwą cechę gruntu zbrojonego, współczynnik parcia jest wyrażony wzorem:
$$K^* = \frac{\sigma_2^*}{\sigma_1} = (\sigma_2 - \Delta\sigma_{2,k}) (\sigma_1)^{-1} = K - \Delta K$$
(3)
Istnieje przy tym nierówność: $K^* < K$, gdzie $K$ jest współczynnikiem parcia w gruncie niezbrojonym, natomiast element $\Delta K$ jest rezultatem wzmocnienia. Wartość naprężenia poziomego $\Delta\sigma_{2,k}$ przejmowanego przez zbrojenie jest zależna od stanu zagęszczenia ośrodka gruntowego i cech wytrzymałościowych zbrojenia. Pomniejszenie współczynnika $K$ wskutek zbrojenia, przyjęte za parametr efektywności wkładek i oznaczone symbolem $\Delta K$, zaproponowano ująć zależnością:
$$\Delta K = K - K^* = \Delta\sigma_{2,k} (\sigma_1)^{-1} = E \mu_c W (\tan\varphi)^{-1}$$
(4)
gdzie: $\varphi$ – kąt tarcia wewnętrznego gruntu, $E$ – moduł Younga materiału zbrojenia, $\mu_c = \mu_1 + \mu_2 + \ldots + \mu_n$ – całkowity procent zbrojenia określany jako suma jednostkowych $\mu_i$ dla pojedynczych wkładek zbrojenia, $W$ [MPa$^{-1}$] – współczynnik korekcyjny, o wymiarze umożliwiającym uzyskanie bezwymiarowości $\Delta K$.
W powyższym wzorze wyrażenie $\tan\varphi$ określa stan gruntu. Natomiast iloczyn $E\mu_c = \lambda$ jest uważany za uogólniony parametr zbrojenia, charakteryzujący cechy wytrzymałościowe i liczbę wkładek.
### 3.3. Model wyrażony praktycznym równaniem modułu odkształcenia
Opracowano podstawy do sporządzenia formuły matematycznej, służącej do oszacowania wartości modułu odkształcenia warstwy ośrodka sypkiego ze wzmocnieniem (polipropylenowymi siatkami), na bazie odkształceń pionowych generowanych statycznym pionowym naciskiem. Zaproponowano trzy uniwersalne postaci formuły: w przypadku zbrojenia pojedynczą wkładką; zespołem dwóch wkładek oraz wieloma warstwami zbrojenia w stałym odstępie pionowym. Lokalizacja wkładki lub wkładek została wyrażona w dwóch pierwszych
przypadkach za pomocą funkcji korekcyjnej, której kilka wariantów określono metodą numeryczną.
W praktyce inżynieryjnej nośność nawierzchni i podłoża dróg jest badana na podstawie pomiarów odkształceń pionowych. Niniejszy referat stanowi uogólnienie teoretyczne wyników badań stanu odkształcenia modeli obciążanych statycznie. Celowym jest więc odniesienie rezultatów badań do wzoru stosowanego przy obliczaniu modułu odkształcenia $E$, na podstawie badania aparaturą VSS [7, 14]:
$$E_1 = 3 \Delta p_1 (4 \Delta s_1)^{-1} D; \quad E_2 = 3 \Delta p_2 (4 \Delta s_2)^{-1} D$$
gdzie: $\Delta p_1, \Delta p_2$ – przyrosty obciążenia, kolejno w pierwszym i drugim cyklu obciążenia; $\Delta s_1, \Delta s_2$ – przyrosty przemieszczeń pionowych odpowiednio w pierwszym i drugim cyklu obciążenia dla zmiany obciążeń w zakresie $\Delta p$; $D=0,3$ m – średnica płyty pomiarowej.
Wzór (5) potraktowano jak analityczny zapis modelu pracy warstwy ośrodka sypkiego ze wzmacnieniem. Wartość $\Delta s$ wyrażono funkcją zawierającą współczynnik korekcyjny $W$, uwzględniający relację między teorią a doświadczeniem. Współczynnik ten ma także postać funkcji. Opracowana procedura polega na sformułowaniu równania, z którego po podstawieniu parametru wyrażającego lokalizację wkładki oblicza się osiadanie próbki $\Delta s_i$. Następnie po podstawieniu wartości osiadania do wzoru (5) otrzymuje się moduł odkształcenia. Zaproponowano trzy typy modeli:
I – ośrodek zbrojony pojedynczą wkładką (parametrem jest lokalizacja wkładki $z_i$),
II – ośrodek zbrojony dwiema wkładkami (parametrem jest lokalizacja wkładek $z_i^1, z_i^2$),
III – ośrodek zbrojony wieloma wkładkami zlokalizowanymi poziomo (zasadnicze elementy: pionowy odstęp wkładek $\Delta z$, wytrzymałość na rozciąganie $R_p$).
W przypadku modelu typu I zaproponowano równanie do obliczenia wartości $\Delta s_i$:
$$\Delta s_i = W_i z_i (H)^{-1}$$
gdzie: $H=0,42$ m – wysokość modelu, $z_i$ – parametr lokalizacji wkładki.
Poniżej podano zbiór współczynników korekcyjnych, będących funkcjami $W_i = f(z_i, \Delta s_i)$, z których każda jest wspólna dla poszczególnych lokalizacji $z_i$ wkładki i osiadań $\Delta s_i$ próbki gruntu. Funkcje $W_i$ wytypowano w procesie aproksymacji numerycznej ($R^2$ jest współczynnikiem determinacji):
\[ W = 0,0023 \cdot z^{-0.7398}, \quad R^2 = 0,9971; \]
\[ W = -0,01 \ln (z)^{0.0074}, \quad R^2 = 0,9247; \]
\[ W = 0,0235 \cdot e^{4.7312 \cdot z}, \quad R^2 = 0,856; \]
\[ W = 0,3496 \cdot z^2 - 0,2053 \cdot z + 0,0335, \quad R^2 = 0,9125; \]
\[ W = -1,935 \cdot z^3 + 1,5686 \cdot z^2 - 0,4125 \cdot z + 0,0412, \quad R^2 = 0,9846; \]
\[ W = 10,10 \cdot z^4 - 10,424 \cdot z^3 + 3,8944 \cdot z^2 - 0,6406 \cdot z + 0,0469, \quad R^2 = 0,9995. \]
Rozpatrując model typu II, zaprojektowano zbrojenie w 6 wariantach, przy czym położenie jednej z wkładek jest niezmienne i wynosi $z_6 = 0,33$ m, natomiast lokalizacja drugiej wkładki jest zmieniana w zakresie poziomów pomiarowych: $z_1 = 0,03$ m; $z_2 = 0,09$ m; $z_3 = 0,15$ m; $z_4 = 0,21$ m; $z_5 = 0,27$ m; $z_7 = 0,39$ m. Położenie wkładki unieruchomionej na poziomie $z_6 = 0,33$ m opisano parametrem:
\[
k = z_6 \cdot (H)^{-l} = 0,33 \text{ m} \cdot (0,42 \text{ m})^{-1} = 0,7857
\]
(7)
Równanie do obliczenia przemieszczeń pionowych $\Delta s_i$ ma postać:
\[
\Delta s_i = k \cdot W_i \cdot z_i \cdot (H)^{-l}
\]
(8)
Funkcje $W_i = f(z_i, \Delta s_i)$ wytypowano jak poprzednio sposobem aproksymacji numerycznej:
\[ W = 0,0027 \cdot z^{-0.7182}; \quad R^2 = 0,9826; \]
\[ W = -0,0121 \ln (z) - 0,0097; \quad R^2 = 0,8809; \]
\[ W = -3,3333 \cdot z^3 + 2,5195 \cdot z^2 - 0,5953 \cdot z + 0,052; \quad R^2 = 0,9757; \]
\[ W = 22,121 \cdot z^4 - 21,107 \cdot z^3 + 7,1015 \cdot z^2 - 1,0156 \cdot z + 0,0618; \quad R^2 = 0,998. \]
W trzecim typie modelu zaproponowano równanie modułu odkształcenia $E$ dla ośrodka częściowo odkształcającego się poziomo [7, 14]:
\[
\Delta s = h \cdot \sigma_i \cdot (E)^{-l}
\]
(9)
gdzie: $h = 0,42$ m – grubość warstwy ośrodka, $\sigma_i$ – naprężenie pionowe od obciążenia.
Naprężenie $\sigma_i$ we wzorze (9) można wyrazić za pośrednictwem współczynnika $\sigma_i = \sigma_2 / K$.
Pozostaje problem wyrowadzenia równania do obliczenia wartości $K$, w którym wystąpiłyby postulowane parametry: pionowy odstęp wkładek $\Delta z$ oraz wytrzymałość na rozciąganie $R_r$. Równanie to otrzymano, przyjmując obciążenie o wartości powodującej czynny stan graniczny w modelu gruntu zbrojonego. Posłużyło się warunkiem stanu granicznego dla ośrodka sypkiego w płaszczyźnie $xy$:
$$0,25 (\sigma_x - \sigma_y)^2 + \tau_{xy}^2 = 0,25 \sin^2\varphi (\sigma_x + \sigma_y + 2u)^2$$
gdzie: $\tau_{xy}$ - naprężenie styczne; $\sigma_x$, $\sigma_y$ - naprężenia normalne; $u = c \ ctg\varphi$; $c$ – spójność; $\varphi$ - kąt tarcia wewnętrznego w ośrodku bez zbrojenia.
Po uwzględnieniu symboli naprężeń głównych ($\sigma_1$ – pionowe, $\sigma_2$ – poziome) i przekształceniu wzoru (10) otrzymuje się:
$$0,5 (\sigma_1 + \sigma_2) \sin\varphi = 0,5 (\sigma_1 - \sigma_2) - c \ cos\varphi$$
Równanie (11) adaptowano dla gruntu ze zbrojeniem i zapisano jako równanie stanu granicznego:
$$0,5 (\sigma_{1gr}^* + \sigma_{2gr}^*) \sin\varphi^* = 0,5 (\sigma_{1gr}^* - \sigma_{2gr}^*) - c \ cos\varphi$$
Po kolejnych przekształceniach otrzymano:
$$1 - \sigma_{2gr}^* (\sigma_{1gr}^*)^{-1} = [\ 1 + \sigma_{2gr}^* (\sigma_{1gr}^*)^{-1}] \sin \varphi^* + 2 c^* \cos \varphi^* (\sigma_{1gr}^*)^{-1}$$
oraz podstawiając $\sigma_2 / \sigma_1 = K$,
$$1 - K_{min}^* = \sin\varphi^* + K_{min}^* \sin\varphi^* + 2c^* \cos\varphi^* (\sigma_{1gr}^*)^{-1}$$
Ostatecznie doprowadzono do dwóch postaci wzoru (14) w celu obliczenia $K_{min}^*$:
$$K_{min}^* = (1 - \sin\varphi^*) (1 + \sin\varphi^*)^{-1} - 2c^* \cos\varphi^* [(1 + \sin\varphi^*) \sigma_l]^{-1}$$
$$K_{min}^* = \tan^2(45^\circ - 0,5\varphi^*) - 2c^* \cos\varphi^* [(1 + \sin\varphi^*) \sigma_{lgr}^*]^{-1}$$
Wzory (14a), (14b) zawierają anizotropową kohezję $c^*$, charakterystycznej dla zbrojonego gruntu sypkiego. Po podstawieniu wyrażenia $c^*$ ze wzoru (1) do wzoru (14b) otrzymuje się formułę do obliczenia $K_{min}^*$, która zawiera parametry $R_r$ oraz $\Delta z$:
$$K_{min}^* = \tan^2(45^\circ - 0,5\varphi^*) - \cos\varphi^* [(1 + \sin\varphi^*) \sigma_{lgr}^*]^{-1} R_r (\Delta z)^{-1} \tan^2(45^\circ + 0,5\varphi)$$
Wartość $K_{\text{min}}$ obliczona ze wzoru (15) podstawiona do zależności $\sigma_1 = \sigma_2/K$ i następnie do (9) umożliwia uzależnienie wielkości osiadań $\Delta s$ od $R_r$ oraz $\Delta z$ a także od wartości kąta tarcia $\varphi$. Odnośnie kąta tarcia w ośrodku zbrojonym $\varphi^*$ należy spodziewać się, że zachodzi nierówność: $\varphi^* > \varphi$ oraz $\varphi^* - \varphi = \Delta \varphi$, ponieważ ośrodek gruntowy ze zbrojeniem zachowuje się jakby nastąpiło zwiększenie kąta tarcia o wartość $\Delta \varphi$, zależna między innymi od parametrów zbrojenia.
4. Nośność podłoża z gruntu wzmocnionego
4.1. Uwagi ogólne
Przedstawiono program zadań, do realizacji w kierunku docelowego oszacowania nośności podłoża ze zbroceniem przy zastosowaniu technik numerycznych i w oparciu o zaawansowane metody geotechniki i mechaniki teoretycznej. Proponowane są podejścia:
- oszacowanie nośności podłoża z gruntu wzmocnionego przy użyciu twierdzeń o nośności granicznej (twierdzenie o dolnej oraz górnej ocenie obciążenia granicznego), na podstawie których wyznaczony zostanie przedział zawierający poszukiwaną wartość obciążenia granicznego [2, 3, 8, 9],
- rozwiązanie statyczne problemu nośności podłoża z gruntu wzmocnionego, przy zastosowaniu metody charakterystyk, opracowanej w IBW PAN-Gdańsk [8],
- rozwiązanie kinematyczne problemu nośności granicznej podłoża z gruntu wzmocnionego według zasad ekstremalnych teorii plastyczności [8, 9].
4.2. Oszacowanie nośności podłoża z gruntu wzmocnionego przy użyciu twierdzeń teorii nośności granicznej
Podany sposób oszacowania nośności granicznej, nazywany „najprostszym” [2, 3, 8] polega na zastosowaniu twierdzeń o nośności granicznej. Na podstawie tych twierdzeń (o dolnej i górnej ocenie obciążenia granicznego) można oszacować przedział zawierający poszukiwaną wartość obciążenia granicznego. W celu wstępnego oszacowania nośności podłoża wystarczająca jest znajomość dolnej oceny
obciążenia granicznego. W tym przypadku stosowane jest twierdzenie statyczne teorii nośności granicznej oraz sztywno-plastyczny model gruntu zbrojonego. Danymi do obliczeń są: układ geometryczny zadania, warunki brzegowe naprężeń, warunek plastyczności odnoszący się do materiału konstrukcji. Twierdzenie o dolnej granicy obciążenia jest szczególnie adresowane do materiałów anizotropowych, do których zalicza się ośrodek ziarnisty zbrojony poziomymi warstwami. Przyjmując zgodnie z publikacją [8] założenie, że utrata nośności warstwy ośrodka ziarnistego wzmocnionego odbywa się jednocześnie z uplastyczeniem medium gruntowego i zbrojenia [4], używany jest warunek plastyczności [8]:
\[ f = (\sigma_1 - \sigma_2)^2 - (\sigma_1 + \sigma_2)^2 \sin^2 \varphi + \sigma_0^2 \cos^2 \varphi + 2\sigma_0 \left[ (\sigma_1 - \sigma_2) \cos 2\alpha - (\sigma_1 + \sigma_2) \sin^2 \varphi \right] = 0 \]
(16)
Po przyjęciu kolejnego założenia, że zbrojenie w całości jest tylko rozciągane, otrzymano:
\[ \sigma_1 (\cos^2 \varphi - 2 \sin^2 \alpha) + \sigma_2 (\cos^2 \varphi - 2 \cos^2 \alpha) + \sigma_0 (\cos^2 2\alpha - \sin^2 \varphi) < 0 \]
(17)
Na rysunku 2 pokazano schemat zadania, czyli wg [8] pole naprężeń (proste, statycznie dopuszczalne) w półprzestrzeni z gruntu wzmocnionego, obciążonej pasmem równomiernie rozłożonym. W polach I oraz I' występuje jednoosiowy stan naprężenia, natomiast w polu II obejmuje dwuosiowy stan naprężenia. Pole naprężeń będzie statycznie dopuszczalne, jeżeli będą spełnione warunki równowagi, czyli naprężenia w obszarach: I, I', II nie będą przekraczać warunku plastyczności (16). Do dyspozycji jest układ czterech równań z 4 niewiadomymi: dwa równania równowagi układu oraz dwa warunki plastyczności. Po rozwiązaniu układu tych równań otrzymuje się 4 niewiadome: \( k, p, q, \beta \). Po wykonaniu stosownych operacji analitycznych otrzymuje się wzór do oszacowania obciążenia granicznego:
\[ p_{gran} = 0,5\sigma_0 (1 + \sqrt{\sin \varphi})^2 (1 + \sin \varphi) (1 - \sin \varphi)^{-1} \]
(18)
Biorąc za podstawę twierdzenie o dolnej granicy nośności oceniono, że obciążenie obliczone ze wzoru (18) jest nie większe niż obciążenie powodujące utratę nośności podłoża [8, 9].
4.3. Rozwiązanie statyczne problemu nośności podłoża z gruntu wzmocnionego
Rozwiązanie zostało opracowane w IBW PAN-Gdańsk [4, 8], przy zastosowaniu metody charakterystyk. Rys. 3 ilustruje schemat zadania: w celu likwidacji miejscowej nieoznaczoności rozwiązania założono po obu stronach fundamentu niewielkie równomiernie rozłożone pionowe obciążenie $q$. Rozpatrywany jest płaski stan odkształcenia. Nośność graniczną, traktowaną jako minimalna wartość siły $P$ niezbędna do eskalacji znacznych odkształceń plastycznych wyznacza się z rozwiązania układu równań różniczkowych równowagi i warunku plastyczności:
$$f(\sigma_x, \sigma_y, \tau_{xy}, \zeta) = 0$$
gdzie: $\gamma$ jest ciężarem objętościowym ośrodka gruntowego.
Powyższy układ równań można rozwiązywać metodą charakterystyk, gdyż jest on typu hiperbolicznego dla każdego z warunków plastyczności gruntu wzmocnionego [8]. Stosując procedurę podaną w [8] otrzymuje się graniczną wartość obciążenia pionowego:
$$p_{gran} = (1 + \sin \varphi) \{ q(1 - \sin \varphi)^{-1} + \sigma_0 \exp[(0.5\pi - \varphi)tg\varphi]^{-1} \} \exp(\pi tg \varphi)$$
gdzie: $\sigma_0$ jest naprężeniem od zbrojenia. Gdy grunt jest niezbrojony, czyli $\sigma_0 = 0$, wtedy wzór (20) otrzymuje postać klasycznego równania nośności podłoża niespoistego.
4.4. Rozwiązanie kinematyczne problemu nośności granicznej podłoża z gruntu wzmacnionego
Rozwiązanie przedstawione w [8] jest realizowane według zasad ekstremalnych teorii plastyczności. Kinematycznie dopuszczalny mechanizm zniszczenia ośrodka gruntowego zbrojonego ilustruje rysunek 4. Założono, że element obciążający przemieszcza się pionowo w dół ze stałą prędkością $v_0$, łącznie ze sztywnym klinem $F'EA'$. Siatka charakterystyk prędkości pokrywa się z siatką charakterystyk dla naprężeń. Wykonując odpowiednią procedurę otrzymuje się zależność obowiązującą w całym wachlarzu $A'ED'$ do obliczenia prędkości wzdłuż linii nieciągłości $EG'$ oraz $ED'$:
$$v = v_0 (2 \sin \varepsilon)^{-1} \exp[(0.5\pi - \varphi) \tan \Phi]$$ \hspace{1cm} (21)
gdzie: $\Phi$ – kąt, pod którym jest odchylona prędkość $v$ od linii nieciągłości.
Linia $A'D'$ jest charakterystyką graniczną dwóch obszarów gruntu zbrojonego: zawierającego włókna uplastyczniione oraz sztywne. Linia (charakterystyka) $AD$ oddziela obszary gruntu zbrojonego o sztywnych włóknach i gruntu zachowującego się jak klasyczny ośrodek sypki. W obszarze $A'D'AD$ nie ma przyrostu prędkości, ponieważ został sprowadzony do jednej linii.
Rys. 4. Kinematycznie dopuszczalny mechanizm zniszczenia ośrodka gruntowego zbrojonego przy zastosowaniu metody charakterystyk [8]: charakterystyki F'ED'DB oraz A'EG'GJ są liniami nieciągłości prędkości, obszar poniżej linii JGG'EDD'B jest obszarem sztywnym
W wachlarzu ADC obowiązuje identyczny związek do obliczania prędkości jak w obszarze A'ED'. Natomiast trójkąt ACB przesuwa się jak sztywny blok z prędkością:
\[ v = v_0 (2 \sin \varepsilon)^{-1} \exp(0.5\pi \tan \Phi) \]
We wzorach (21) i (22) znajdują się parametry \((v_0, \varepsilon, \varphi, \Phi)\), na podstawie których możliwe jest rozpoznanie cech ośrodka gruntowego i zbrojenia tworzących kompozyt. W zależności od zmian cech dotyczących składników gruntu zbrojonego otrzymuje się zmienną wartość prędkości \(v\).
5. Podsumowanie
Wiodącym problemem w artykule jest nośność podłoża (podbudowy) drogi szynowej ze wzmocnieniem. O nośności, szacowanej analitycznymi modelami, sporządonymi w oparciu o rezultaty badań stanu naprężenia i odkształcenia ośrodka niespoistego ze wzmocnieniem, zrealizowanych na fizycznych modelach laboratoryjnych stanowią parametry:
- anizotropowa spójność \(\sigma_o\) wzbudzana zbrojeniem; kąt tarcia wewnętrznego \(\varphi^*\) oraz naprężenie normalne \(\sigma_i\) (w modelu „naprężeniowym” przy zastosowaniu konstrukcji kół Mohra),
– redukcja współczynnika poziomego parcia $\Delta K$ (w modelu bazującym na parametrze determinującym udział systemu wzmocnienia w redukowaniu odkształceń ośrodka-matrycy),
– przemieszczenie pionowe $\Delta s_i$ (w modelu wyrażonym równaniem modułu odkształcenia).
Zaprogramowane w drugiej części artykułu zadania zmierzają do oszacowania poniżej podanych parametrów nośności, przy zastosowaniu procedur wynikających z zaawansowanych metod geotechniki i mechaniki teoretycznej:
– obciążenie graniczne $q_{gran}$ przy użyciu twierdzenia o dolnej oceńie obciążenia granicznego,
– nośność podłoża z gruntu wzmocnionego $p_{gran}$ przy zastosowaniu metody charakterystyk,
– prędkość przemieszczeń $v$ wydzielonych sektorów ośrodka ze wzmocnieniem (rozwiązanie kinematyczne).
Zmienność wartości liczbowej podanych powyżej parametrów modeli determinuje wartość nośności ośrodka gruntowego zbrojonego.
**Literatura**
1. Bugajski M., Grabowski W.: *Geosyntetyki w budownictwie drogowym*, Wyd. Pol. Pozn., Poznań 1999.
2. Chen W.F.: *Limit analysis and soil plasticity*, Elsevier, Amsterdam 1975.
3. Izbicki R., Mróz Z.; *Metody nośności granicznej w mechanice gruntów i skał*, PWN, Warszawa-Poznań 1976.
4. Kulczykowski M.: *Analiza nośności granicznej podłoża z gruntu zbrojonego obciążonego fundamentem*, Archiwum Hydrotechniki, XXXVI, Nr 1-2, s. 121-164, 1989.
5. *Poradnik wzmocnienia podłoża gruntowego dróg kolejowych*, pr. Zb. Pod red. Z. Biedrowskiego, Pol. Poznańska, Instytut Inż. Lądowej, Poznań 1986.
6. Rolla. S.: *Geotekstylia w budownictwie drogowym*, WKŁ, Warszawa 1989.
7. Rolla S.: *Badania materiałów i nawierzchni drogowych*. WKiŁ Warszawa 1989.
8. Sawicki A., Leśniewska D.: *Grunt zbrojony-teoria i zastosowanie*, IPPT PAN, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1993.
9. Sawicki A.: *Plastic behaviour of reinforced earth*, in: *Civil Engineering Practice* (ed. P.N. Cheremisinoff, S.L. Cheng), vol. 3 Geotechnical-Ocean Eng., Chapter 3, 45-64, Technomic Publ. Co., Lancaster-Basel 1998.
10. Skrzyński E., Sikora S.: *Kolejowe budowle ziemne*, t. 1., WKiŁ, Warszawa 1989.
11. Surowiecki A., Kozłowski W.: *The vertical stresses and settlements of railway embankments*. Mat. 6-th European Conference of young research and science workers in transport and telecommunications. Zilina, Slovak Republic 27-29.06.2005.
12. Surowiecki A., Kozłowski W., Balawejder A.: *Badanie możliwości wzmacniania nasypów kolejowych przy zastosowaniu zbrojenia gruntu, lekkich konstrukcji oporowych i maty komórkowej*. Raport etap III serii SPR nr 6/2006, Politechnika Wr., Wrocław 2006.
13. Surowiecki A.: *Laboruntersuchungen von mechanischen Eigenschaften bewehrter lockerer Bodenschichten*. Bautechnik, 71, Heft 11, 1994, s. 707-711.
14. Witun Z.: *Zarys geotechniki*, WKiŁ Warszawa 2002.
**SELECTED PROBLEMS OF LOAD-CAPACITY OF RAILWAY SUBSOIL WITH STRENGTHENING**
**Summary**
The theme of the paper is the estimation of the effectivity of the strengthening of the basis of the railway pavement, treated as the arrangement the many-layered centre of grainy. In the first part of the elaboration we placed analytical models of layers of the friable heavy-duty centre with horizontal insertions whose the idea manages appraisable of the carrying capacity of the foundation of the track with the strengthening, basing on results of experimental research, realized on physical laboratory - models. The second part of the paper has the character of the diagnosis of the possibility of numeric estimations of the carrying capacity and contains foundations of procedures aiming estimation of the carrying capacity
of the heavy-duty basis, using advanced methods and approach in geotechnic and the theoretical mechanics. In the recapitulation of the report helpful advices in promoting of moved problems have been given.
**Keywords:** railway track mechanics, railway substructure mechanics
**AUSGEWÄHLTE PROBLEME DER TRAGFÄHIGKEIT DER VERSTÄRKTEN EISENBAHNBETTUNG**
**Zusammenfassung**
Gegenstand des Beitrags ist Beurteilung der Effektivität der Verstärkung der Eisenbahnbettung, betrachtet als ein vielschichtiges System des körnigen Mediums. Im ersten Teil der Studie wurden analytische Modelle der Schicht eines sandigen und mit horizontalen Einlagen verstärkten Mediums eingerückt, deren Idee zur Beurteilung der Tragfähigkeit des Gleisunterbaus anhand der Ergebnisse der experimentellen Untersuchungen führt, die an physischen Labormodellen durchgeführt wurden. Der zweite Teil hat einen Charakter der Erkennung der Möglichkeiten der numerischen Ermittlung der Tragfähigkeit und enthält Grundsätze für Verfahren zur Beurteilung der Tragfähigkeit des verstärkten Grundes, unter Anwendung von fortgeschrittenen Methoden und Konzepten in der Geotechnik und theoretischen Mechanik. Im Resümee des Beitrags wurden Hinweise genannt, die bei Weiterforschung der berührten Probleme hilfsreich sein können.
**Schlüsselworte:** Mechanik des Oberbaus, Mechanik des Bahnkörpers.
PROBLEMY DIAGNOSTYKI TORU BEZSTYKOWEGO
Streszczenie
Nierównomierny rozkład sił podłużnych w szynach toru bezstykowego może doprowadzić w niekorzystnych warunkach do jego odkształcenia, a nawet wyboczenia. Zmianę rozkładu sił powoduje również wykonywanie robót utrzymania. Tradycyjna diagnostyka wykorzystuje pomiar przemieszczeń podłużnych szyn metodą punktów stałych. Zastosowanie innych metod pomiaru umożliwi w przyszłości ciągłe monitorowanie stanu toru bezstykowego.
Słowa kluczowe: diagnostyka, tor bezstykowy, rozkłady sił podłużnych, bezpieczeństwo eksploatacji
1. Wprowadzenie
Tor bezstykowy w obecnej chwili układany jest zarówno w torach głównych, jak również w torach drugorzędnych i znaczenia miejscowego. Decydują o tym jego zalety w postaci braku złączy szynowych stanowiących miejsca zwiększonych oddziaływań dynamicznych, prowadzących do zwiększenia odkształceń toru i przyśpieszonego zużycia elementów nawierzchni. Dlatego też ocenia się, że koszty utrzymania toru bezstykowego są o około 25% procent mniejsze od kosztów utrzymania klasycznego toru. Również znacznie mniejsze jest zużycie samych pojazdów oraz pobieranej przez nie energii trakcyjnej przy zachowaniu lepszej spokojności jazdy i mniejszej emisji akustycznej.
1 prof. dr hab. inż., Politechnika Warszawska
W przypadku prawidłowego ułożenia i właściwego utrzymania toru bezstykowego naprężenia termiczne stanowiące dodatkowe obciążenie konstrukcji nawierzchni nie powinny stanowić zagrożenia dla jej bezpieczeństwa.
Jednakże różne okoliczności mogące wystąpić w eksploatacji, takie jak oddziaływania sił trakcyjnych (sił podłużnych pochodzących od hamowania i rozruchu pojazdów trakcyjnych) i niejednorodność konstrukcyjna nawierzchni (w miejscach przejazdów, dojazdów do mostów itp.), szczególnie przy złym utrzymaniu nawierzchni doprowadzają do stanu grożącego utratą stateczności przez tor bezstykowy. Wymienione czynniki powodują zmianę rozkładu sił podłużnych na długości toru. Wskutek powtarzających się oddziaływań pojazdów i zmienności oporów toru w szynach mogą wystąpić miejsca zwiększo-nych naprężeń.
Zjawiska obserwowane w czasie eksploatacji poza odcinkami końcowymi ("oddychającymi"), a więc w strefie centralnej toru bezstykowego, to przede wszystkim przemieszczenia podłużne szyn (pełzanie) oraz miejscowe poziome i pionowe odkształcenia toru, narastające z upływem czasu. Zjawiska te o charakterze reologicznym mogą nawet doprowadzić do wyboczenia toru bezstykowego.
Zwiększone zainteresowanie problematyką diagnostyki i utrzymania toru bezstykowego wiąże się ze zmianą warunków eksploatacji współczesnej kolei. Zmiany te to coraz większe prędkości w ruchu osobowym, w warunkach europejskich wyrażające się budową sieci linii dużych prędkości, a w ruchu towarowym zwiększonym naciskami osi i większymi prędkościami jazdy. W Europie naciski osi nie przekraczają zazwyczaj 250 kN, rozstaw osi wózków pojazdów szynowych zawiera się w granicach 1,8÷3,0 m (w przypadku wagonów dwuosiowych 8÷20 m), a obciążenia jednego metra nawierzchni nie przekraczają 80 kN/m toru. Siły trakcyjne przekazywane podczas hamowania i rozruchu pociągów przy ich równomiernym rozkładzie na długości 30 m osiągają maksymalnie do 33 kN/m toru, a przy hamowaniu na długości 300 m – do 20 kN/m toru. Przy tych obciążeniach, pomimo wprowadzania współczesnego taboru o nowych systemach zawieszenia i rozwiązań konstrukcyjnych umożliwiających utrzymanie oddziaływań taboru na dopuszczalnym poziomie konieczne jest bardzo dobre utrzymanie nawierzchni uzależnione od prowadzenia właściwej diagnostyki toru bezstykowego.
2. Zasadnicze problemy eksploatacji toru bezstykowego
Podstawowymi parametrami występującymi w analizach stanu toru bezstykowego są wartości podłużnych sił termicznych działających w szynach i rozkład tych sił na długości toru. Znajomość tego rozkładu jest istotna dla eksploatacji i umożliwia lokalizację miejsc, w których występowanie zbyt dużych sił może stanowić zagrożenie bezpieczeństwa pracy toru bezstykowego.
Temperaturę neutralną $T_N$ można wyznaczyć z następującego równania:
$$F = A E \alpha (T_{szyn} - T_N) \text{ [kN]} \quad (1)$$
gdzie:
- $F$ – siła podłużna w szynie [kN],
- $A$ – przekrój poprzeczny szyny [mm],
- $\alpha$ – współczynnik rozszerzalności cieplnej stali szynowej [1/°C],
- $T_{szyn}$ – temperatura szyny w chwili pomiaru [°C].
Zmianę temperatury neutralnej wywołaną wspomnianymi wcześniej czynnikami można obliczyć z wyrażenia:
$$\Delta T_N = T_{szyn} + \frac{F}{AE\alpha} \text{ [°C]} \quad (2)$$
gdzie dla szyny 60 E1:
$$A E \alpha = 18,6 \text{ [kN]} \quad (3)$$
W tym przypadku obliczenie wartości temperatury neutralnej wymaga równoczesnego pomiaru aktualnej temperatury szyny oraz działającej w szynie siły podłużnej.
Szczególnie istotna jest więc właściwa ocena wartości temperatury neutralnej szyn zmieniającej się pod wpływem obciążeń eksploatacyjnych (zwłaszcza tam gdzie oddziałują dodatkowe siły trakcyjne lub występują miejscowe niejednorodności konstrukcyjne nawierzchni (przejazdy, dojazdy do mostów, odcinki toru na styku z rozjazdami itp.).
Dla właściwej oceny warunków pracy toru bezstykowego ma również istotne znaczenie analiza częstości występowania na danym terenie poszczególnych wartości temperatur szyn oraz ekstremalnych
dobowych i sezonowych wahań temperatury. Badania wykazały, że podczas słonecznej pogody różnica między temperaturą powietrza i temperaturą szyny może sięgać wartości 20°C w lecie i 10°C w zimie. Przy braku bezpośredniego nasłonecznienia różnica temperatur szyn i powietrza nie przekracza 1°C, natomiast podczas opadów deszczu lub przy bardzo dużej wilgotności powietrza różnice między omawianymi temperaturami praktycznie nie występują. Porównanie temperatury szyn i temperatury powietrza wskazuje na znaczne różnice ich wartości. Różnice te są zależne od wielu czynników, między innymi od pory roku, pory dnia, pogody, stanu nasłonecznienia szyn oraz stanu ich powierzchni itp.
Ze względu na znaczne różnice temperatur, jakie można zaobserwować w ciągu dnia (skoki spowodowane zmianami pogody i nasłonecznienia), bezpośrednie porównanie temperatur szyn w różnych porach dnia jest znacznie utrudnione, a w wielu przypadkach mylne.
Z analizy warunków termicznych wynika, że tory w Polsce znajdują się głównie w strefie naprężeń rozciągających, bowiem okres występowania temperatur mniejszych od wartości temperatur neutralnych obejmuje ok. 220 dni. Temperatury, w których może dojść do utraty stateczności przez tor bezstykowy, występują w stosunkowo krótkim okresie (około 25 dni w roku) [5].
Zmiany sił podłużnych w szynach toru bezstykowego mogą być wyrażone poprzez zmianę wartości neutralnej temperatury szyn $T_N$ definiowanej jako temperatura, przy której nie występują w szynie naprężenia termiczne.
Typowym objawem wskazującym na możliwość zmiany temperatury neutralnej szyny jest jej pełzanie. Najogólniej ujmując, podłużne przemieszczenie szyn (pełzanie) ma miejsce wówczas, gdy siły podłużne w danym przekroju poprzecznym szyny przekroczą graniczną wartość sprężystych przemieszczeń szyn względem podkładów lub szyn wraz z podkładami w podsypce. Badania wskazują, że przemieszczenie toru jest wprost proporcjonalne do gradientu temperatury, a odwrotnie proporcjonalne do sztywności ramy toru.
Wielkość pełzania zależy od różnic w zagęszczeniu podsypki i docisku stopki szyny w przytwierdzeniach, oddziaływania sił trakcyjnych (hamowania i rozruchu pojazdów), jak również od różnic w nagrzaniu szyn na długości toru. Na części odcinka, na którym nastąpiło pełzanie, pojawi się w szynach przyrost siły podłużnej, zaś na części sąsiedniej zmniejszenie tej siły. Oznacza to zmianę wartości temperatury neutralnej. Wszystko to prowadzi do nierównomiernego rozkładu sił podłużnych w torze bezstykowym i tworzeniem się odcinków lokalnej równowagi (rys. 1).
Oprócz naprężeń termicznych w szynach toru bezstykowego mogą się dodatkowo pojawiać:
- naprężenia wskutek pelzania toków szynowych (podłużnych przemieszczeń samych szyn lub szyn wraz z podkładami);
- naprężenia własne (powstające w procesie produkcji szyn, ich transportu i wyładunku, a następnie ułożenia i przytwierdzenia do podkładów);
- naprężenia wskutek oddziaływań eksploatacyjnych (zginania pod obciążeniem oraz hamowania i rozruchu pojazdów trakcyjnych).
Pionowe przemieszczenia szyn są wynikiem występujących losowo różnic w osiadaniu podsypki oraz niejednorodności konstrukcyjnej nawierzchni. Ruchy poprzeczne toru położonego w łukach o małych promieniach oraz wspomniane przemieszczenia pionowe będące wynikiem zróżnicowania charakterystyk dynamicznych toru mogą być również powodem zmiany naprężeń w szynach na długości toru. Zmiana sił podłużnych może być niekiedy spowodowana ogrzaniem szyn wywołanym prądami wirowymi podczas hamowania. Zakres nierównomiernego ogrzania szyn (głównie strefy główki) zależy od liczby przejeżdżających pojazdów szynowych oraz czasu hamowania. W przypadku hamowania jednostek ICE, przy przejazdach pociągów co 10 min. rejestrowano przyrost temperatury szyny o $40^\circ C$ [9].
Częstym miejscem występowania odkształceń są odcinki toru bezstykowego przyległe do rozjazdów lub obiektów inżynieryjnych stawiających opór przemieszczeniom toru, co może powodować miejscową kumulację naprężeń zagrażającą stateczności toru. W niekorzystnych warunkach, zwłaszcza przy złym utrzymaniu, tor bezstykowy może ulec odkształceniu, a nawet wyboczeniu, a wskutek działania dużych sił rozciągających może nastąpić pęknienie szyny.
Wyboczenie następuje wówczas, gdy siły działające w szynach pokonują opór podsypki oraz sztywność ramową toru. Zazwyczaj po-przedzone jest ono pojawieniem się odkształceń toków szynowych. Wartość sumy sił podłużnych działających w obu szynach toru bezstykowego, przy której może nastąpić wyboczenie, określana jest jako siła krytyczna.
Na fot. 1 pokazano przykłady wyboczeń toru obserwowane na kolejach Stanów Zjednoczonych.
Fot. 1. Przykłady wyboczeń toru obserwowane na kolejach amerykańskich [8]
Z praktyki i licznych badań wynika, że zasadniczymi czynnikami konstrukcyjnymi, które decydują o stateczności toru bezstykowego, są:
- sztywność ramy toru, zależna od sztywności szyn oraz oporów przytwierdzeń przeciwko skręcaniu szyny w przytwierdzeniu;
- opory ośrodka podsypkowego przeciwko przesunięciom ramy toru;
– istniejące w torze początkowe nierówności poziome i pionowe
toków szynowych, których graniczną wartość uzależnia się od
prędkości jazdy pociągów i układu toru.
Już w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku specjaliści niemieccy
proponowali ograniczenie dopuszczalnych przemieszczeń poprzecz-
nych ramy toru tzw. punktami krytycznymi. W przypadku, gdy nie
przekroczy się granicznych, łącznych przemieszczeń sprężystych
i trwałych toru oznaczonych punktami krytycznymi, dobowe wahania
temperatury szyn i wpływ oddziaływań dynamicznych nie powinny
powodować przyrostu odkształceń trwałych.
Przy ocenie zagrożenia utratą stateczności korzysta się również
z pojęcia temperatury krytycznej, przy której rozpoczyna się poprzeczny
przesuw ramy toru. Zależnie od konstrukcji nawierzchni i początkowej
nierówności toru oraz jego układu podawane są różne wartości
temperatury krytycznej. Na przykład dla toru prostego z szynami UIC
60 oraz podkładami betonowymi i z nierównością o strzałce 20 mm
maksymalny przyrost temperatury określa się na 80°C. Według nie-
których specjalistów bardziej celowe jest posługiwanie się względnymi
zmianami temperatur krytycznych. Jedną z proponowanych jest
metoda „termicznych ekwiwalentów” opisana w pracy [2]. Obserwa-
cje wyboczeń torów wskazują, że następują one często w miejscach
niejednorodności konstrukcyjnych nawierzchni, gdzie ulega zmianie
szytność podłoża toru. Występują także w czasie przejazdu pociągu,
pod ostatnim wagonem, rzadziej przed lokomotywą. Wskazuje to na
potrzebę uwzględnienia wpływu chwilowego odciążenia toru w czasie
przejazdu pociągu. Tor jest unoszonych na pewnym odcinku przed
pojazdami oraz między wózkami. Opory tarcia spodu podkładu o pod-
sypkę, zależnie od reakcji podłoża, spadają do zera na odcinkach, gdzie
następuje unoszenie toru. Wskutek chwilowego zmniejszenia oporów
bocznych toru i powtarzalności oddziaływań pojazdów może nastąpić
trwałe odkształcenie ramy toru, prowadzące z czasem do prze-
kroczenia kryterium Prudhomme’a. Drgania nawierzchni wzbudzane
przejazdem pociągu powodują również zmniejszenie oporów bocznych
podsypki oraz szytności szyn przy ich zginaniu. Doświadczenia eks-
ploatacyjne, zarówno kolei europejskich, jak i amerykańskich wyka-
zały, że w około 70% przypadków odkształcenie toru – kończące się
często wyboczeniem – zachodzi pod przejeżdżającym pociągiem, rzadko natomiast przed czołem pociągu. Dynamiczne oddziaływanie pociągu jest więc źródłem dodatkowej energii kinetycznej powodującej przejście toru z granicznego stanu równowagi do wyboczenia.
3. Problemy diagnostyki toru bezstykowego
Diagnostyka eksploatowanego toru musi w ocenie jego bezpieczeństwa uwzględniać typ i rodzaj podkładów, układ toru, stan przytwierdzeń i podsypki, a zwłaszcza zapelnienie okienek, obsypanie czół podkładów i stopień zagęszczenia podsypki oraz nierówności poziome toru. Ważna jest również znajomość rodzaju i terminów wykonywania robot naprawczych i sposobu przeprowadzenia regulacji naprężeń.
Właściwa diagnostyka toru bezstykowego i wykorzystanie jej wyników zapobiegają koncentracji sił podłużnych, a także oddziaływaniu mimośrodu w przypadku znacznych różnic w wartościach sił działających w prawym i lewym toku szynowym. Znajomość sił podłużnych w szynach jest więc bardzo istotna dla oceny bezpieczeństwa eksploatowanego toru bezstykowego.
Zasadnicza trudność prawidłowej oceny rzeczywistych rozkładów sił podłużnych w szynach występujących na długości toru polega na niedoskonałości stosowanych metod pomiaru sił lub naprężeń.
Metoda punktów stałych, stosowana rutynowo w diagnostyce toru bezstykowego, korzysta z pomiaru odległości tzw. punktu bazowego oznaczonego na szynie (np. nacięcia na zewnętrznej stronie główki szyny) od prostej wyznaczonej przez punkty stałe umieszczone poza torem (np. na słupach trakcyjnych, słupkach regulacji toru itp.) lub też od prostej celowej teodolitu ustawionego w ustalonym miejscu poza torem.
Pomiar przemieszczeń ustalonych punktów na szynie w stosunku do stałego punktu (przekroju) kontrolnego sprowadza się więc do oceny wielkości pełzania szyn, przy założeniu proporcjonalności naprężeń do odkształceń wynikającej z prawa Hooka.
\[
\Delta \sigma = E \frac{\Delta l}{l}
\]
gdzie:
- \( \Delta \sigma \) – zmiana wartości naprężenia,
- \( E \) – moduł Younga,
\( \ell \) – początkowa odległość między punktami na szynie,
\( \Delta \ell \) – zmiana odległości między punktami.
Siłę podłużną wywołaną pełzaniem szyn można obliczyć wówczas ze wzoru:
\[
F_t = (n_2 - n_1) \frac{EA}{l}
\]
(5)
gdzie \( n_1, n_2 \) – wartości przesunięć punktów oznaczonych na szynie w stosunku do kontrolnych punktów stałych w dwóch sąsiednich przekrojach
Punkty stałe oznacza się po obu stronach toru na słupach trakcyjnych, mostach i innych obiektach inżynieryjnych lub znakach regulacji osi toru, uzyskując przekrój kontrolny poprzez napięcie między punktami linki pomiarowej. Podczas pierwszego (zerowego) pomiaru na zewnętrznej powierzchni główki szyny utrwała się punkty kontrolne, których położenie odpowiada zerowym przemieszczeniom. Kolejne pomiary przesunięcia punktów kontrolnych względem przekroju kontrolnego umożliwiają określenie wielkości pełzania toków szynowych, co oznacza, że jest to ocena sił podłużnych pojawiających się w wyniku przemieszczeń szyn na odcinku pomiędzy przekrojami kontrolnymi.
Przy znajomości zmian w odległości od sąsiednich punktach bazowych możliwe jest określenie wartości skrócenia lub wydłużenia szyny między punktami. Na tej podstawie oblicza się średnią zmianę temperatury neutralnej dla całego odcinka, a nie dla określonego punktu szyny. Może to być powodem niewykrycia miejscowych zmian w rozkładzie sił podłużnych.
Do stosowanych od wielu lat bezpośrednich sposobów oceny sił podłużnych należą pomiary za pomocą ekstensometrów.
Jednym z przyrządów umożliwiających pomiar siły podłużnej w szynie jest MS-02 [7]. Miernik charakteryzuje taki sam współczynnik rozszerzalności cieplnej jak szyna. Podobnie prędkość absorpcji energii cieplnej przyrządu zbliżona jest do absorpcji cieplnej szyny. Przykładany do trzpieni zamocowanych w osi obojętnej szyny (fot. 2) przyrząd rejestruje wydłużenie lub skrócenie długości bazy pomiarowej wywołane zmianą temperatury szyny oraz oddziaływaniem obciążeń eksploatacyjnych.
Fot. 2. Przyrząd MS – 02 służący do pomiaru sił podłużnych w szynach toru bezstykowego
Przyrząd umożliwia pomiar i rejestrację zmian sił podłużnych w szynach względem pomiaru odniesienia, który powinien być wykonany przy temperaturze neutralnej, a więc wówczas, gdy w szynie nie występują naprężenia termiczne. W późniejszych pomiarach rejestruje się zmiany sił w stosunku do wartości określonej pomiarem odniesienia.
Z innych metod pomiaru, z których jedynie część znalazła praktyczne zastosowanie i to najczęściej w badaniach, można wymienić następujące:
- ocena na podstawie szumu Barkhausena lub dyfrakcji promieni Roentgena; w obu przypadkach wynik pomiaru uzależniony jest od stanu warstwy wierzchniej szyny i wymaga cechowania wykonywanego na próbkach materiału identycznego z materiałem badanej szyny, jak również poziomu naprężeń własnych szyny;
- metody magneto-sprężyste (Railscan, Railtest) wykorzystujące zależności między własnościami magnetycznymi stali szynowej a naprężeniami; wynik pomiaru również uzależniony jest od rodzaju materiału szyny i stanu jej naprężeń własnych;
- metody pomiaru naprężeń metodą ultradźwiękową wykorzystujące zjawiska elastoakustyczne; do pomiaru stosuje się głowice piezoelektryczne lub przetworniki elektromagnetyczno-akustyczne (EMAT), wyniki uzależnione są od mikrostruktury stali i stanu powierzchni szyn.
Stan obecnych badań wskazuje, że nie opracowano dotychczas metody umożliwiającej bezpośredni pomiar naprężeń lub sił podłużnych w szynach eksploatowanego toru. W ostatnim okresie zanotowano
jednakże pewien postęp wskazujący na możliwości wykorzystania do tego celu metod ultradźwiękowych.
Metoda pomiarowa (system DEBRO), która znalazła zastosowanie do oceny zmienności naprężeń w eksploatowanym torze bezstykowym, jest metoda ultradźwiękowa wykorzystująca efekt elastoakustyczny, tzn. zależność prędkości przemieszczania się fali ultradźwiękowej od naprężeń. Prędkość fali uzależniona jest od istniejących w szynie naprężeń, lecz również od takich czynników, jak temperatura szyny, ge-stość materiału oraz stałe elastoakustyczne [4].
Miernik pokazany na fot. 3 umożliwia szybki pomiar w określonych miejscach na powierzchni bocznej szyny.
Fot. 3. Miernik ultradźwiękowy Debro do pomiaru naprężeń
4. Wpływ wykonywania robót utrzymania i wymiany nawierzchni na rozkłady sił podłużnych w szynach toru bezstykowego
Rozkład sił podłużnych, jaki uzyskuje się po wykonaniu naprawy, może zależeć w znacznym stopniu od zastosowanej technologii robót nawierzchniowych.
Typowym zdarzeniem powodującym zmiany w rozkładzie sił podłużnych jest pęknięcie szyny bezstykowej. Pęknięcie powoduje wyzwolenie podłużnych sił rozciągających i utworzenie się po obu stronach pęknięcia „oddychających” odcinków toru bezstykowego. Sytuacja taka wymaga naprawy pękniętej szyny i wyrównania naprężeń.
Wyrównywanie naprężeń w torze prostym lub położonym w łuku o promieniu większym od 2000 m może być wykonywane w przedziale dopuszczalnych temperatur metodą przecinania toków szynowych. Wymaga to podniesienia i ułożenia szyn na rolkach przy szynach dobrze przytwierdzonych na obu końcach regulowanego odcinka toru.
Wyrównywanie naprężeń w zakresie dopuszczalnych temperatur może być również wykonywane metodą przecięcia toków szynowych. Przywrócenie prawidłowego rozkładu sił podłużnych umożliwia ogrzanie lub naciąg szyn. Technologia wyrównywania naprężeń wymaga wyłączenia toru z ruchu i ścisłej kontroli prawidłowości wykonywania całego procesu.
Podczas naprawy głównej nawierzchni lub wymiany wszystkich szyn, przy układaniu szyn długich należy pamiętać, aby oba toki były układane jednocześnie, a w czasie przytwierdzania szyn do podkładów powinna być mierzona temperatura szyn, zwłaszcza gdy obserwuje się istotne zmiany temperatury w czasie wykonywania robót. Jeżeli w strefie centralnej toru bezstykowego stwierdzona różnica temperatur przekroczy 15°C, to powinno się dokonać regulacji naprężeń.
Konieczne jest zatem określenie wyjściowego stanu naprężeń (stanu odniesienia), umożliwiającego następnie kontrolę zmian wartości temperatury neutralnej. Jest to możliwe, jeżeli posłużymy się najczęściej stosowaną metodą punktów stałych lub metodą punktów bazowych.
Operacje technologiczne wykonywane podczas naprawy głównej nawierzchni wpływają również na kształtowanie się rozkładów sił podłużnych w szynach bezstykowych. W celu bliższego wyjaśnienia charakteru i przyczyn zmian rozkładu sił podłużnych podczas wykonywania poszczególnych robót wymiany nawierzchni posłużyono się ultradźwiękowym miernikiem DEBRO z głowicą przystosowaną do pomiaru naprężeń przypowierzchniowych w główce szyny [9] (fot3). Mierząc naprężenia, można było określić zmiany naprężeń zachodzące w czasie robót wymiany nawierzchni w stosunku do stanu w szynach wolno leżących przed ich przytwierdzeniem do podkładów (fot. 4).
Wymianę nawierzchni wykonano pociągiem zmechanizowanym PUN. Starą nawierzchnię z podkładami drewnianymi i przytwierdzieniami K zastąpiono nawierzchnią z podkładami betonowymi, przytwierdzieniami sprężystymi SB-3 oraz szynami 60E1, zgrzewanymi w toki bezstykowe z odcinków długości 210 m.
Punkty pomiarowe, oznaczone trwale na nowych szynach bezstykowych ulożonych z boku toru (po dziesięć punktów w prawym i lewym toku szynowym – w trzech grupach), rozmieszczono w ten sposób, że po ułożeniu szyn na podkładkach poszczególne grupy punktów pomiarowych były oddalone od siebie o ok. 100 m na długości jednego odcinka toru.
Na podstawie pomiarów określono przyrosty naprężeń $\Delta \sigma$ (dodatnie i ujemne) w stosunku do wartości naprężeń stwierdzonych w szynach wolno leżących, a więc teoretycznie pozbawionych składowej naprężeń pochodzącej od zmian temperatury szyny (rys.2).
Fot. 4. Toki bezstykowe przed przytwierdzeniem do nowych podkładów
Rys. 2. Zmiany naprężeń w szynach bezstykowych podczas wymiany nawierzchni oraz po zakończeniu robót: \(a\) – po przytwierdzeniu szyn do podkładów, \(b\) – po regulacji położenia toru i podbiciu, \(c\) – po zakończeniu robót wymiany nawierzchni
Duża zmienność naprężeń w szynach bezstykowych stwierdzona podczas wykonywania robót naprawy nawierzchni wskazuje, że obok naprężeń cieplnych istotne znaczenie mogą mieć naprężenia własne, powstające w szynach w wyniku procesu produkcji oraz transportu, wylądunku i układania szyn w torze.
5. Zmiany rozkładu sił podłużnych podczas eksploatacji
Krótko- i długookresowe pomiary sił podłużnych miernikiem MS-02 w torach o zróżnicowanej charakterystyce eksploatacyjnej, na odcinkach położonych w rejonie występowania hamowania i rozruchu pociągów, w sąsiedztwie rozjazdów i obiektów inżynieryjnych oraz w łukach o małych promieniach umożliwiły ocenę zmienności sił podłużnych w dłuższym okresie eksploatacji toru bezstykowego (rys. 3), jak również ocenę różnic podłużnych przemieszczeń szyn prawego i lewego toku. Różnice przemieszczeń wskazują na występowania mięśniów sił mogących niekiedy stanowić zagrożenie dla stateczności toru.
Rys. 3. Krótkookresowa (a) i długookresowa (b) zmienność temperatur neutralnych na jednym z odcinków linii PKP (pomiary wykonano w lewym toku szynowym)
Wyniki badań prowadzą do wniosku, że podczas eksploatacji zmiana rozkładu sił podłużnych ma charakter losowy bez zaznaczającego się trendu, a temperatury neutralne zmieniają się w granicach 5÷20°C.
Obok badania rozkładów sił podłużnych na długości toru bezstykowego starano się również wyjaśnić, czy przyjmowana teoretyczna zależność przyrostu siły podłużnej odpowiadająca zmianie temperatury szyny o 1°C jest zachowana w warunkach eksploatacji.
Na rys. 4 pokazano rozkłady średnich przyrostów naprężeń termicznych przy zmianie temperatury szyny o 1°C w stosunku do wartości teoretycznej, obliczane na podstawie pomiarów wykonanych na odcinkach toru bezstykowego przyległych do rozjazdu.
**Rys. 4. Średnie przyrosty sił podłużnych obliczone na podstawie pomiarów wykonywanych w różnych przedziałach temperatur**
Oznaczenia: 1 – 8÷15°C, 2 – 15÷20°C, 3 – 20÷25°C, 4 – 25÷30°C, 5 – 30÷35°C, 6 – 35÷40°C, 7 – 40÷45°C. Tor z szynami 60E1, z podkładami drewnianymi przytwierdzieniami typu K, natężenie przewozów na linii – 29 Tg/rok [5].
W pewnych punktach toru w przedziałach wyższych temperatur wyraźnie zaznacza się przyrost wartości sił podłużnych. Potwierdza to obserwowane w eksploatacji występowanie stref, w których może
wystąpić kumulacja sił podłużnych prowadząca do odkształceń lub wyboczenia toru. Najczęściej są to miejsca zmiany cech konstrukcyjnych nawierzchni powodujące zwiększenie oporów podłużnych toru.
Badania zjawisk zachodzących w torze bezstykowym potwierdzają znaczenie jego diagnostyki dla bezpieczeństwa eksploatacji. Rozwój technik pomiarowych umożliwił już obecnie zastosowanie systemów monitorujących w sposób ciągły wielkości sił podłużnych, temperaturę szyny oraz zmiany wartości temperatury neutralnej. System taki (Rail Stress Module) zastosowały w praktyce koleje amerykańskie. Aparatura montowana w torze (fot. 5) umożliwia pomiar i rejestrowanie wymienionych wielkości, jak również sygnalizuje fakt pęknięcia szyny oraz określa wskaźnik charakteryzujący stopień zagrożenia wyboczeniem toru.
Fot. 5. Montaż aparatury do ciągłego monitorowania stanu toru bezstykowego Stosowanej na kolejach amerykańskich [6]
Informacje przekazywane są drogą radiową i gromadzone w bazach danych. Mogą być również przekazywane obsłudze pociągu oraz wykorzystane przez służbę zabezpieczenia ruchu.
Koncepcje monitoringu torów bezstykowych na polskich kolejach przewidują rozmieszczenie w torze co 200 m czujników dostarczających informacji o aktualnej temperaturze neutralnej szyn i wartościach sił podłużnych [3].
6. Podsumowanie
W przypadku obecnie eksploatowanych i właściwie utrzymywanych konstrukcji toru bezstykowego nie powinno pojawić się zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Zaniedbania w procesie utrzymania nawierzchni lub splot niekorzystnych okoliczności mogą jednak doprowadzić do pojawienia się odkształceń mogących spowodować utratę przez tor stateczności i w konsekwencji wyboczenie toru.
Obecna eksploatacja drogi kolejowej, uwzględniająca coraz większe prędkości jazdy, wymaga prowadzenia starannej diagnostyki torów bezstykowych, a jej wyniki powinny wyprzedzać pojawienie się stanu zagrożenia.
Obecnie, gdy podjęto prace związane z budową linii dużych prędkości, warto zastanowić się nad potrzebą opracowania systemu ciągłego monitoringu stanu torów bezstykowych, powiązanego z ogólnym systemem diagnostyki toru i zarządzania utrzymaniem nawierzchni.
Literatura
1. Bałuch H.: *Diagnostyka dróg szynowych* [w:] Materiały Drugiego Seminarium Nawierzchni Kolejowej, Gdańsk 2000.
2. Bałuch M.: *Termiczny równoważnik nierówności toru*, Archiwum Inżynierii Lądowej 1983, nr 1-2.
3. Bogdaniuk B.: *Monitoring – nową formą diagnostyki nawierzchni* [w:] Materiały Trzeciego Seminarium Nawierzchni Kolejowej, Gdańsk 2001.
4. Deputat J., Szelążek J., Adamski M.: *Experiences in ultrasonic measurements of stress in rail* [w:] International Conference of Rail Quality and Maintenance, Delft 1992.
5. Filipowicz J.: *Eksploatacyjna ocena rozkładu sił podłużnych w torze bezstykowym*. Rozprawa doktorska, Politechnika Śląska 2001.
6. Harrison H. i in.: *Better Managing CWR Thermal Forces: A «Smart Systems» Approach*, Railway Track and Structures 2003.
7. Jamka M.: *Nowa metoda pomiaru sił podłużnych w szynach toru bezstykowego*, Zeszyty Naukowo-Techniczne Oddziału SITK Oddział w Krakowie 1992, zeszyt 21.
8. Kish A. in.: *Track Buckling Research*, FRA/Volpe, Boston 2003.
9. Towpik K.: *Infrastruktura drogi kolejowej. Obciążenia i trwałość nawierzchni*, Biblioteka Problemów Eksploatacji, Warszawa – Radom 2006.
**PROBLEM OF CONTINUOUS WELDED RAIL TRACKS DIAGNOSTICS**
**Summary**
The irregular longitudinal force distribution in continuous welded rail tracks can lead to their deformation under unfavourable conditions and even to their buckling. The change of force distribution also leads to the necessity of maintenance works. The traditional diagnostics uses the measurement of longitudinal movements of tracks by the method of fixed points. The application of other measurement methods will allow for continuous monitoring of welded rail track stage.
**Keywords:** diagnostics, continuous welded rail track, longitudinal force distribution, operational safety.
**PROBLEME DER DIAGNOSTIK EINES LÜCKENLOSEN GLEISES**
**Zusammenfassung**
Ungleichmäßige Verteilung der Längskräfte in den Schienen eines lückenlosen Gleises kann unter ungünstigen Bedingungen zu seiner Verformung führen, oder sogar zur Knickung. Die Änderung der Kräfteverteilung kann auch durch Instandhaltungsarbeiten verursacht werden. Die traditionelle Diagnostik nutzt das Festpunktverfahren zur Messung der Schienenverlagerungen in Längsrichtung. Anwendung von anderen Messungsverfahren wird in Zukunft eine kontinuierliche Überwachung des Zustands eines lückenlosen Gleises ermöglichen.
**Schlüsselworte:** Diagnostik, lückenloses Gleis, Verteilung der Längskräfte, Betriebssicherheit.
JAK ZAPOBIEC KURCZENIU SIĘ KOLEI?
Streszczenie
W artykule przedstawiono zagadnienia związane z własnością, zarządzaniem, utrzymaniem, rozwojem oraz dostępowym do infrastruktury kolejowej w Europie. Wskazano przyczyny braku zrównoważonego rozwoju transportu lądowego w Polsce, a także nakreślono rekomendacje dotyczące kierunków zmian.
Słowa kluczowe: rynek kolejowy w Europie, zrównoważony rozwój transportu lądowego, zarządzanie infrastrukturą oraz ruchem kolejowym
1. Charakterystyka rynku kolejowego
W ostatnim okresie dosyć często można napotkać w mediach informacje o polskich kolejach – i to dobrze, źle, że są one na ogół nie-najlepsze, a jeszcze gorzej, iż znajdują potwierdzenie w rzeczywistości. Oto przykład [1]: Polska sieć kolejowa w ciągu ostatnich dwudziestu lat skurczyła się o ponad jedną czwartą. Likwidacji infrastruktury kolejowej na tak ogromną skalę nie przeprowadzono w żadnym innym kraju Unii Europejskiej. Kolei w Polsce nie tylko jest coraz mniej, ale znajduje się ona w coraz gorszym stanie technicznym. Tezę autora potwierdzają następujące dane:
---
1 dr, Honorowy Przewodniczący UIC
Tablica 1. Długość linii kolejowych w krajach UE
| Państwo | Długość linii kolejowych (w km) | Zmiana 1990-2007 [%] | Gęstość sieci w 2007 [km/100km²] |
|-----------|---------------------------------|----------------------|----------------------------------|
| | 1990 | 2007 | |
| Włochy | 16 066 | 16 667 | +3,7 |
| Austria | 5 624 | 5 818 | +3,4 |
| Hiszpania | 14 539 | 15 012 | +3,3 |
| Grecja | 2 484 | 2 551 | +2,7 |
| Słowenia | 1 196 | 1 228 | +2,7 |
| Czechy | 9 430 | 9 588 | +1,7 |
| Luksemburg| 271 | 275 | +1,5 |
| Węgry | 7 838 | 7 942 | +1,3 |
| Finlandia | 5 867 | 5 899 | +0,5 |
| Holandia | 2 798 | 2 776 | -0,8 |
| Słowacja | 3 668 | 3 629 | -1,1 |
| Irlandia | 1 944 | 1 919 | -1,3 |
| Szwecja | 11 193 | 10 972 | -2,0 |
| Belgia | 3 479 | 3 374 | -3,0 |
| Bułgaria | 4 299 | 4 143 | -3,6 |
| Wielka Brytania | 16 914 | 16 208 | -4,2 |
| Rumunia | 11 348 | 10 777 | -5,0 |
| Łotwa | 2 397 | 2 265 | -5,5 |
| Dania | 2 838 | 2 646 | -6,8 |
| Portugalia| 3 064 | 2 838 | -7,4 |
| Litwa | 2 007 | 1 766 | -12,0 |
| Francja | 34 070 | 29 918 | -12,2 |
| Niemcy | 40 981 | 33 890 | -17,3 |
| Estonia | 1 026 | 816 | -20,0 |
| POLSKA | 26 228 | 19 419 | -26,0 |
Nie dość tego, że systematycznie zmniejsza się długość linii kolejowych, to jeszcze stan pozostających w eksploatacji pozostawia wiele do życzenia. Według Raportu Rocznego PLK za 2008 r. zaledwie 37% sieci znajduje się w dobrym stanie, 38% w zaledwie dostatecznym, a aż 25% w niezadowalającym. W stosunku do rocznych potrzeb 1390 km w zakresie wymiany torów oraz 2940 sztuk rozjazdów, w latach 2000-2006 wymieniano średnio w roku 307 km torów i 166 rozjazdów. Ponadto zaniedbuje się wykonanie mnóstwa podstawowych czynności konserwacyjnych. W efekcie na wielu szlakach wprowadzane są ograniczenia prędkości.
Jeśli chodzi o dane dotyczące wielkości przewozów osób i towarów w transporcie lądowym oraz udział kolei i transportu drogowego w rynku, to zawarte są one w poniższej tablicy.
Tablica 2. Przewozy osób i towarów koleją w Polsce w latach 1990-2008
| Wyszczególnienie | 1990 | 1995 | 2000 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
|------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|
| **Przewóz osób** | | | | | | | | |
| Transport kolejowy | | | | | | | | |
| Pasażerów w mln | 789,9 | 465,9 | 360,7 | 272,2 | 258,1 | 265,3 | 279,7 | 291,9 |
| Udział w rynku | 27,5 | 29,2 | 27,4 | 25,2 | 24,8 | 26,1 | 27,2 | 30,5 |
| Paskm (mld) | 50,4 | 26,6 | 24,1 | 18,7 | 18,2 | 18,5 | 19,9 | 20,2 |
| Udział w rynku | 51,9 | 43,9 | 43,2 | 38,3 | 38,2 | 39,7 | 42,1 | 40,4 |
| Transport drogowy | | | | | | | | |
| Pasażerów w mln | 2084,7 | 1131,6 | 954,5 | 807,3 | 872,0 | 751,5 | 718,3 | 666,2 |
| Udział w rynku | 72,5 | 70,8 | 72,6 | 74,8 | 75,2 | 73,9 | 72,8 | 59,5 |
| Paskm w mld | 46,6 | 34,0 | 31,7 | 30,1 | 29,3 | 28,1 | 27,4 | 26,8 |
| Udział w rynku | 48,1 | 56,1 | 56,8 | 61,7 | 61,8 | 60,3 | 57,9 | 89,6 |
| **Przewóz towarów** | | | | | | | | |
| Transport kolejowy | | | | | | | | |
| Ton w mln | 281,7 | 225,3 | 187,2 | 282,9 | 269,5 | 291,4 | 245,3 | 248,9 |
| Udział w rynku | 17,9 | 17,2 | 12,5 | 22,8 | 20,0 | 20,7 | 16,8 | 15,7 |
| Tkm w mld | 83,5 | 69,1 | 54,4 | 52,3 | 50,0 | 53,6 | 54,2 | 52,0 |
| Udział w rynku | 67,5 | 57,4 | 42,1 | 32,1 | 29,4 | 28,2 | 25,4 | 23,0 |
| Transport drogowy | | | | | | | | |
| Ton w mln | 1292,4 | 1086,8 | 1006,7 | 956,9 | 1079,8 | 1113,9 | 1213,2 | 1339,5 |
| Udział w rynku | 82,1 | 82,8 | 87,5 | 77,2 | 80,0 | 79,3 | 83,2 | 84,5 |
| Tkm w mld | 40,3 | 51,2 | 75,0 | 110,5 | 119,7 | 136,5 | 159,5 | 174,2 |
| Udział w rynku | 32,5 | 42,6 | 57,9 | 67,8 | 70,6 | 71,8 | 74,6 | 77,0 |
*Źródło: Na podstawie Rocznika Statystycznego Transportu 2008*
W przewozach osób 5 – 6 lat temu został powstrzymany spadek liczby pasażerów przewożonych przez kolej, a nawet obserwuje się tendencję wzrostową, również udział kolei w rynku rośnie. Natomiast w ruchu towarowym nie udało się poprawić pozycji transportu szynowego.
Komisja Europejska oraz rządy poszczególnych państw członkowskich powinny podjąć odpowiednie działania, aby odwrócić te niekorzystne relacje. Są właściwie dwa sposoby wpływania na kształtowanie struktury rynku. Pierwszy, to internalizacja kosztów zewnętrznych i obciążenie nimi kolei i transportu samochodowego w proporcji wywoływania ich. Jeśli przyjąć, że metody liczenia kosztów zewnętrznych są prawidłowe, to internalizacja tych kosztów zniszczyłaby transport drogowy. Dotychczasowe postępy w rozwiązywaniu tego problemu nie stwarzają podstaw nawet do przypuszczeń, że kwestia ta zostanie rozwiązana w najbliższych latach. Alternatywą jest większe zaangażowanie państwa w utrzymanie i rozwój infrastruktury kolejowej; na zasadach podobnych do transportu samochodowego. W ten sposób można by obniżyć stawki dostępu do infrastruktury dla kolejowych przewoźników towarowych i wyrównać warunki konkurencji między dwoma podstawowymi gałęziami transportu lądowego.
2. Zagadnienia własności, zarządzania utrzymaniem i rozwojem infrastruktury oraz dostępu do niej w Europie
W 1991 r. Komisja Europejska wprowadzając Dyrektywę 440 rozpoczęła długi proces reformowania kolei Wspólnoty. Oddzielenie infrastruktury od działalności operatorskiej pozwoliło wprowadzić równy dostęp do infrastruktury różnym podmiotom działającym na rynku kolejowym. Wprowadzono dla operatorów opłaty za dostęp, na ogół liczne według reguły kosztów krańcowych (ewentualnie z pewną marżą). Środki pozyskane od operatorów powiększone o dotacje budżetowe miały zapewnić zarządcom infrastruktury jej utrzymanie i stabilność finansową w wieloletnim horyzoncie czasowym. Mimo upływu wielu lat tylko jedno państwo członkowskie UE – Holandia – w pełni wdrożyło słynną dyrektywę i Pierwszy Pakiet Kolejowy; bardzo bliska zakończenia procesu jest Wielka Brytania.
W koleje do wdrożenia znajdują się dwa następne pakiety, o których mowa w innej części opracowania. Podejmowane przez władze UE wysiłki w kierunku wzmocnienia pozycji kolei na rynku transportowym nie przyniosły dotychczas spodziewanych efektów, szczególnie w ruchu towarowym. W listopadzie 2008 r. Komisja przygotowała projekt rozporządzenia dotyczącego rozwoju europejskiej sieci kolejowej. Celem projektowanego rozporządzenia jest poprawa jakości przewozów i warunków konkurencji w międzynarodowych przewozach towarów. Przeszkodami w poprawie pozycji kolei w tym zakresie są – zdaniem twórców projektu – faworyzowanie przewozów pasażerskich oraz niejednolite postępowanie zarządców infrastruktury. Wprowadzenie rozporządzenia wymagać będzie reorganizacji strukturalnej zarządców oraz zmian w planowaniu inwestycji i zarządzaniu infrastrukturą.
Implementacja regulacji unijnych dotyczących własności infrastruktury i sposobu zarządzania przebiegała w poszczególnych państwach w różnym tempie oraz w niejednakowy sposób i była często łączona ze zmianami w zakresie własności infrastruktury kolejowej oraz z wprowadzaniem nowych systemów jej utrzymania, obejmujących również kwestie finansowania. W związku z tym nie powstał jednolity wzorzec rozwiązania tych kwestii, a nawet nie da się wskazać modelu dominującego. Na przyjęcie określonych rozwiązań duży wpływ miała polityka państwa. Nieco szczegółowo przyjrzymy się sytuacji we Francji.
Wdrażanie I Pakietu Kolejowego we Francji rozpoczęto od minimalnego poziomu, tzn. księgowego oddzielenia infrastruktury od działalności operatorskiej i powołania zarządcy infrastruktury RFF (Reseau Fere de France), zatrudniającego na starcie ok. 100 pracowników. Obecnie w RFF pracuje bez mała 1000 specjalistów, wykonujących coraz szerszy zakres zadań. Jest to spółka skarbu państwa z prezesem na czele, kontrolowana przez 18-osobową radę nadzorczą, 12 jej członków powołuje państwo, a 6 reprezentuje pracowników. RFF wykonuje podstawowe cztery zadania:
1. Organizowanie procesu inwestycyjnego.
2. Zlecenie utrzymania.
3. Nadzór nad ruchem kolejowym.
4. Rozkład jazdy i przydzielanie tras operatorom.
Co do pierwszego zadania, to mniejsze projekty są zlecane do kompleksowej realizacji SNCF, a pozostałe w całości organizowane i nadzorowane przez zarządcę infrastruktury. Wszystkie prace związane z utrzymaniem zlecane są SNCF, które w zdecydowanej większości wykonuje je własnymi siłami (jedynie drobne roboty zlecane są na zewnątrz). Organizowanie ruchu kolejowego powierzono wyspecjalizowanej jednostce SNCF; w końcowej fazie procesu legislacyjnego jest ustawa o wydzieleniu jej ze struktur SNCF i powiązaniu funkcjonalnym z RFF; stanie się to z dniem 1 stycznia 2010r. Utrzymanie infrastruktury i zarządzanie ruchem kolejowym przez SNCF wykonywane są na podstawie umowy zawieranej z RFF. Jeśli chodzi o finanse RFF, to aktualne roczne koszty wynoszą 6,2 mld EUR, natomiast wpływy od operatorów (ponad 90% od SNCF) są rzędu 3 mld, a dotacja (zgodnie z zapisami umowy) stanowią kwotę 2,5 mld EUR. Deficyt jest akceptowany przez państwo. Za usługi z zakresu organizacji ruchu i utrzymania infrastruktury RFF płaci rocznie SNCF ok. 2,8 mld EUR.
Stosunki pomiędzy RFF i państwem regulowane są w pięcioletnich umowach; ostatnia została zawarta 8 listopada 2008r. Umowa ta składa się z czterech rozdziałów:
- Dostosowanie się do otwartego rynku oraz zwiększenie przychodów z działalności handlowej.
- Modernizacja infrastruktury i zwiększenie dostępności do sieci kolejowej,
- Dążenie do zbilansowania wpływów i kosztów oraz zapewnienie stabilnego finansowania infrastruktury,
– Zapewnienie odpowiedzialnego zarządzania.
Zagadnienia własności, zarządzania utrzymaniem i rozwojem infrastruktury kolejowej oraz zasad dostępu do niej w wybranych krajach Unii Europejskiej przedstawiono w tablicy 3.
**Tablica 3. Relacje państwo – zarządca infrastruktury w wybranych krajach UE**
| Państwo | Właściciel infrastruktury | Zarządca infrastruktury (ZI) | Relacja ZI - państwo | Rola Ministerstwa Transportu (MT) | Rola regulatora |
|---------|---------------------------|-------------------------------|---------------------|----------------------------------|----------------|
| Francja | RFF – 100% spółka skarbu państwa | RFF | Wieloletnia umowa o finansowaniu infrastruktury | Sygnatariusz umowy | Niezależny od MT. Nadzór nad realizacją zobowiązań ZI |
| Hiszpania | ADIF – KDP. Państwo – inf. pozostała | ADIF | – | – | – |
| Niemcy | Państwo – inf. federalna. Landy – inf. do pas. przew. regionalnych i aglomeracyjnych | DB Netz AG | Umowy na konkretne projekty | Nadzór właściecielski | W ramach MT monitoring i nadzór nad realizacją zobowiązań ZI |
| Słowacja | Państwo | ZSR | Negocjowany kształt umowy | – | – |
| Wielka Brytania | Network Rail (specjalna spółka kontrolowana przez rząd) | Network Rail | Wieloletnia umowa o finansowaniu infrastruktury | Sygnatariusz umowy | – |
| Włochy | Państwo | RFI | – | Polityka transportowa. Funkcje nadzorcze sprawuje Ministerstwo. Gospodarki i Finansów. | MT pełni funkcję regulatora |
Co do organizacji utrzymania i rozwoju infrastruktury, podobnie jak w odniesieniu do formy własności i sposobu zarządzania nią, występuje w poszczególnych państwach UE duża różnorodność. Obserwuje się jednak tendencję do wyłączenia tych zagadnień z zakresu zadań własnych. Według dosyć powszechnej opinii zlecanie – na bazie przetargów – utrzymania infrastruktury na zewnątrz może przynieść 30% obniżkę kosztów.
Obecnie stosowane w Europie zasady i stawki dostępu do infrastruktury kolejowej nie stanowią spójnego systemu. Sytuacja ta jest w głównej mierze wynikiem polityki poszczególnych państw i realizatorów tej polityki: regulatorów rynku i zarządców infrastruktury. Doprowadziło to do powstania rzących różnic stawek w różnych państwach na takie same usługi; w skrajnych przypadkach, jak 1 do 10. Ilustrują to dane zawarte na wykresach nr 1, 2 i 3.
Zdaniem specjalistów z ODCE [2] dotychczasowe systemy ustalania stawek dostępu są zbyt skomplikowane i Komisja Europejska powinna dążyć do ich uproszczenia i w miarę możliwości ujednolicenia. Oto podstawowe charakterystyki systemu opłat za dostęp do infrastruktury w Europie.
**Tablica 4. Charakterystyki systemu opłat za dostęp do infrastruktury**
| Państwo | Kategoria linii | Opłata rezerw | Podział na rodzaj ruchu | Uwzględnienie porą dnia | Brutto tonokm | Pocisk | Pociąg | Postój na stacji |
|------------------|-----------------|---------------|--------------------------|-------------------------|---------------|--------|--------|-----------------|
| Austria - AT | 5 kategorii | nie | nie | nie | x | x | | |
| Belgia - BE | 1 kategoria | nie | tak | tak | | x | | |
| Bułgaria -BG | 2 kategorie | tak | tak | nie | x | x | | |
| Chorwacja -HR | 6 kategorii | nie | tak | nie | | | | |
| Czechy – CZ | 3 kategorie | nie | tak | nie | x | x | | |
| Dania –DK | 1 + 2mosty | nie | nie | nie | x | x | x | |
| Estonia - EE | 1 kategoria | nie | tak | nie | x | ruch tow.| | |
| Finlandia – SF | 1 kategoria | nie | tak | nie | x | | | |
| Francja – FR | 8 kategorii | tak | tak | tak | | x | | |
| Hiszpania – SP | 4 kategorie | tak | tak | tak | | x | | |
| Holandia – NL | 1 kategoria | nie | nie | nie | x | x | | |
| Litwa – LT | 1 kategoria | nie | tak | nie | x | x | | |
| Łotwa – LV | 1 kategoria | nie | tak | nie | | x | | |
| Niemcy – DE | 12 kateg. | nie | tak | nie | | x | | |
| Norwegia -NO | 1 kategoria | nie | tak | nie | ruch tow. | | | |
| Polska – PL | 6 kategorii | nie | tak | nie | x | x | | |
| Portugalia –PT | 9 kategorii | nie | tak | nie | | x | | |
| Rumunia – RO | 1 kategoria | nie | tak | nie | | x | | |
| Słowacja – SK | 3 kategorie | nie | tak | nie | x | x | x | |
| Słowenia – SI | 2 kategorie | nie | tak | nie | | x | | |
| Szwajcaria - CH | 1 kategoria | nie | tak | nie | x | x | | |
| Szwecja- SE | 1 kategoria | nie | tak | nie | x | x | | |
| Węgry – HU | 3 kategorie | nie | tak | nie | | x | x | x |
| W. Brytania- UK | 1 kategoria | tak | tak | tak | x | x | | |
| Włochy - IT | | nie | tak | tak | | x | | |
Rys. 1. Stawki dostępu dla typowych pociągów lokalnych (euro/poc-km)
Rys. 2. Stawki dostępu dla typowych pociągów Intercity (euro/poc-km)
Rys. 3. Stawki dostępu dla typowego pociągu towarowego 960 ton brutto(euro/poc-km)
Rys. 4. Procent pokrycia kosztów infrastruktury wpływami z opłat
3. Przyczyny braku zrównoważonego rozwoju transportu lądowego i kierunki zmian
Przyczyn nierównomiernego rozwoju transportu w Polsce jest wiele, z których najważniejszymi są następujące:
- Wieloletnie zaniedbania w zakresie utrzymania oraz modernizacji linii kolejowych w dużo większym stopniu niż w odniesieniu do dróg kołowych. Obrazują to choćby wielkości nakładów zaprezentowane w poniższej tablicy.
**Tablica 5. Zestawienie nakładów inwestycyjnych poniesionych przez PKP PLK i GDDKiA**
| Lata | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
|------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| PKP PLK | | | | | | | |
| długość sieci kolejowej [km] | 19758 | 19435 | 19111 | 19042 | 18964 | 18993 | 19201 |
| nakłady inwestycyjne [mln zł] | 635,8 | 853,1 | 997,7 | 945,5 | 1376,3 | 2446,6 | 3175,6 |
| Nakłady inwestycyjne [tys. zł / km] | 32,179 | 43,895 | 52,206 | 49,653 | 72,574 | 128,816| 165,387|
| GDDKiA | | | | | | | |
| długość sieci kolejowej [km] | 18165,9| 18252,9| 18368,1| 18287,3| 18439,2| 18439,2| 18500 |
| nakłady inwestycyjne [mln zł] | 2853 | 3705 | 6026 | 7027 | 9244 | 11865 | 13618 |
| Nakłady inwestycyjne [tys. zł / km] | 157,052| 202,981| 328,069| 384,256| 501,323| 643,466| 736,108|
*Zródl: opracowanie na podstawie danych z rocznika statystycznego*
- Asymetria opłat za dostęp do infrastruktury. Opłaty za dostęp do torów stanowią około 1/3 przewoźnego, podczas gdy przewoźnicy samochodowi na dostęp do drogi przeznaczają tylko około 7% frachtu; stawki płaczone przez przewoźników kolejowych za dostęp do infrastruktury są od 3 do 5 razy wyższe od obowiązujących przewoźników drogowych.
- Odmienność struktury własnościowej infrastruktury obu gałęzi transportu. Infrastruktura drogowa jest własnością państwa, a kolejowa spółki skarbu państwa.
Aby usunąć wymienione przeszkody niezbędne jest wprowadzenie nowego **rządowego programu** rozstrzygającego w pierwszej kolejności cztery kwestie dotyczące infrastruktury kolejowej:
- struktury własnościowej,
- zasad i stawek dostępu dla przewoźników,
- zasad finansowania wydatków na utrzymanie i rozwój,
- systemów zarządzania utrzymaniem i rozwojem
i na tym tle określenie miejsca i zadań zarządcy infrastruktury.
Zagadnienia te zostaną przedstawione w sposób syntetyczny poniżej na podstawie opracowania: *Analiza celowości i możliwości realokacji majątku infrastruktury kolejowej na rzecz skarbu państwa i samorządu terytorialnego oraz koncepcja nowego systemu zarządzania infrastrukturą kolejową w wymiarze eksploatacyjnym i rozwojowym, przy założeniu wydzielenia właścielskiego spółki PKP PLK SA z Grupy PKP, przygotowanego na zlecenie PLK przez zespół pod kierownictwem J. M. Kowalczyka.
4. Rekomendacje dotyczące własności infrastruktury
Dla zapewnienia stabilnych źródeł finansowania wydatków na utrzymanie i rozwój infrastruktury kolejowej, konieczne jest zrównanie statusu własnościowego infrastruktury kolejowej z infrastrukturą drogową. Jest to możliwe w drodze realokacji składników infrastruktury kolejowej pozostającej we władaniu PKP S.A., PLK i innych spółek Grupy PKP, na rzecz Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (JST). W związku z tym celowy jest podział całości infrastruktury kolejowej w Polsce na:
Narodowy Zasób Infrastruktury Kolejowej, w skład, którego wejdzie głównie infrastruktura będąca własnością Skarbu Państwa i JST oraz
Komercyjny Zasób Infrastruktury Kolejowej, gromadzącym infrastrukturę będącą własnością innych podmiotów niż Skarb Państwa i JST.
Najistotniejszymi cechami Narodowego Zasobu Infrastruktury Kolejowej byłyby:
- Powszechna dostępność dla przewoźników kolejowych i innych podmiotów zainteresowanych korzystaniem z tej infrastruktury.
- Brak możliwości prywatyzacji podstawowych składników. Ewentualna sprzedaż mogłaby dotyczyć tylko tych składników infrastruktury, które z uwagi na aktualną i przyszłą sytuację na rynku przewozowym nie będą wykorzystywane przez przewoźników kolejowych i wymagałyby zgody Rady Ministrów.
- Ustawowe zagwarantowanie finansowania wydatków na utrzymanie, modernizację oraz rozwój ze środków budżetowych państwa i JST. W konsekwencji opłaty za dostęp do infrastruktury kolejowej, płacone przez przewoźników kolejowych, kalkulowane byłyby bez kosztów utrzymania infrastruktury i amortyzacji.
Proponowana, tak istotna zmiana w zakresie systemu własności infrastruktury kolejowej, wymaga umocowania w tworzonym aktualnie Rządowym Programie Rozwoju Kolei do roku 2015, a następnie w nowej ustawie o infrastrukturze kolejowej, na wzór ustawy o drogach publicznych (w drogownictwie jest to odrębny akt prawny od ustawy o transporcie drogowym).
Komercyjny Zasób Infrastruktury Kolejowej charakteryzowałby się następującymi cechami:
- Dopuszczalność swobodnego obrotu gospodarczego składnikami tego zasobu. Zakłada się, że Skarb Państwa i JST będą miały zagwarantowane prawo pierwokupu.
- Ograniczona dostępność dla przewoźników kolejowych i innych podmiotów rynku kolejowego, będących konkurentami właściciela i/lub zarządcy tej infrastruktury, za wyjątkiem sytuacji, w których: powszechna dostępność ustanawiana będzie na wniosek ich właściciela lub zarządcy tej infrastruktury, albo w następstwie decyzji regulacyjnych UTK.
- Obowiązek finansowania przez właścicieli tej infrastruktury kosztów jej utrzymania i kosztów związanych z prowadzeniem ruchu kolejowego, jak również wszystkich wydatków inwestycyjnych. Zaangażowanie na te cele środków publicznych będzie się wiązało z obowiązkiem przekształcenia statusu tych składników infrastruktury kolejowej, których dotyczyć będzie takie współfinansowanie, w składniki ogólnodostępnej infrastruktury kolejowej.
5. Rekomendacje w zakresie zasad dostępu do infrastruktury
Proponowana zmiana systemu własności infrastruktury kolejowej wymaga zredefiniowania zasad dostępu do infrastruktury dla przewoźników kolejowych, jak również ekonomicznych warunków tego dostępu. Chodzi o to, aby zarządca infrastruktury zapewnił:
- udostępnienie na równych prawach i warunkach wszystkim przewoźnikom zarówno infrastruktury liniowej, jak i punktowej,
- świadczenie na rzecz przewoźników i innych uczestników rynku kolejowego pełnego zakresu usług dodatkowych i pomocniczych określonych w ustawie o transporcie kolejowym.
Przejęcie przez Skarb Państwa i JST infrastruktury i w związku z tym finansowania kosztów jej utrzymania i rozwoju, oznaczać będzie znaczne obniżenie stawek dostępu, albowiem obejmować one będą jedynie koszty organizacji ruchu i utrzymania zarządcy infrastruktury.
Należy jednak podkreślić, że systemowe uregulowanie zasad równego dostępu do infrastruktury, szczególnie do kluczowych elementów infrastruktury punktowej, niezbędnej do prowadzenia przewozów towarowych, jest tak ważne i pilne (dla rozwoju rynku przewozowego i poprawy konkurencyjności transportu kolejowego). Dlatego należy rozważyć możliwość zmian w tym zakresie wcześniej niż będzie wdrożony model docelowy. Można to uczynić w drodze nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym i stosownych zmian w ustawie o PKP S.A., co wydaje się obecnie rozwiązaniem szybszym (przygotowanie i uchwalanie ustawy o infrastrukturze kolejowej zajmie co najmniej dwa razy więcej czasu niż dokonanie zmian w inkryminowanych ustawach).
6. Rekomendacje w zakresie finansowania infrastruktury kolejowej
Aktualnie źródłami finansowania utrzymania infrastruktury są środki własne zarządców, z których pokrywa się 90–95% wydatków oraz środki publiczne, prawie wyłącznie z budżetu Państwa, którymi dofinansowuje się część kosztów. Rozwój infrastruktury jest finansowany z trzech źródeł: głównym źródłem są fundusze unijne, około 20% ogólnych wydatków to środki własne (w tym kredyty), natomiast pozostałe stanowią środki publiczne, głównie z budżetu Państwa i z Funduszu Kolejowego ale i z budżetów jednostek JST, którymi uzupełnia się zazwyczaj wkład własny w ramach projektów współfinansowanych ze środków UE.
Mówiąc o nowych zasadach finansowania infrastruktury kolejowej proponuje się przyjąć system, który miałby następujące cechy:
- Powiązanie wydatkowanych środków publicznych na utrzymanie i rozwój infrastruktury z warunkami dostępu do niej. Środki publiczne byłyby angażowane tylko na potrzeby ogólnodostępnej infrastruktury. Na ten cel mogą też być pozyskiwane w większych rozmiarach środki z Unii Europejskiej. Wszystkie składniki majątkowe wchodzące w skład Narodowego Zasobu będą
ogólnodostępne. Niektóre składniki Komercyjnego Zasobu będą też mogły korzystać z finansowania utrzymania oraz rozwoju ze środków publicznych, ale po uprzednim zakwalifikowaniu ich do infrastruktury ogólnodostępnej.
- Dopuszczalność finansowania ze środków publicznych utrzymania i rozwoju nie tylko linii kolejowych, ale również infrastruktury punktowej. Szczególnie pilnego rozwiązania wymagają; modernizacja dworców kolejowych i rozwój infrastruktury dla transportu intermodalnego.
- Możliwe szerokie stosowania partnerstwa publiczno – prywatnego, jak to ma miejsce w wielu państwach UE. Finansowanie ze źródeł prywatnych, w ramach formuły PPP, mogłoby dotyczyć:
a) modernizacji i utrzymania odcinków linii kolejowych, dla których brak jest finansowania ze środków publicznych oraz budowy i utrzymania nowych odcinków linii, np. do nowych zakładów produkcyjnych lub nowych centrów handlowych, które nie mają połączenia kolejowego,
b) modernizacji, utrzymania i kompleksowego zagospodarowania punktowej infrastruktury kolejowej (dworce kolejowe, bocznice, budynki i budowle do obsługi pociągów, terminale przeładunkowe itp.).
7. Rekomendacje dotyczące organizacji i zarządzania utrzymaniem i rozwojem infrastruktury
Po przeniesieniu własności infrastruktury kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i JST, roboty wchodzące w zakres utrzymania infrastruktury kolejowej wykonywane byłyby przez spółkę PKP PLK S.A., jako zarządcę infrastruktury kolejowej, odpłatnie na podstawie zleceń finansowanych z budżetu Państwa i z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Proponowane rozwiązanie jest zgodne z modelem wdrażanym w innych krajach Unii Europejskiej. Wzajemne zobowiązania i narzędzia kontroli ich wypełnienia byłyby określane w wieleletnich umowach, zawieranych pomiędzy zarządcą infrastruktury kolejowej i państwem. Zagadnienia te zostały szeroko omówione w Komunikacie nr 54 z 6 lutego 2008r. Komisji dla Rady i Parlamentu
Europejskiego – zatytułowanym: „Wieloletnie umowy dotyczące infrastruktury kolejowej”.
Oczywiście jest, że pełne wdrożenie takiego modelu finansowania robót związanych z utrzymaniem wymaga czasu i zależeć będzie od możliwości finansowych państwa, a ponadto powinno być skorelowane z procesami realokacji składników infrastruktury na rzecz Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Należy stwierdzić, że choć mamy do czynienia z początkową fazą tych procesów, to w ostatnich latach sukcesywnie wzrastają środki budżetowe kierowane na współfinansowanie utrzymania infrastruktury, wpływając w ten sposób pozytywnie na poziom opłat za dostęp dla przewoźników kolejowych.
Należy zakładać, że środki publiczne będą w coraz większym stopniu wspomagać finansowanie utrzymania infrastruktury kolejowej tak, aby w perspektywie około 5 lat utrzymanie dróg żelaznych i kolejowych było porównywalne. W związku z tym istnieje potrzeba opracowania przez PKP PLK S.A docelowego modelu rozwiązań w zakresie zarządzania utrzymaniem infrastruktury kolejowej.
Działalność inwestycyjna PKP PLK jest jednym z podstawowych (obok działalności w zakresie prowadzenia ruchu kolejowego i utrzymania infrastruktury) zadań statutowych. Pozostanie ono także po realokacji składników majątkowych infrastruktury kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i JST, z tym, że PLK będzie je przygotowywać i prowadzić jako inwestor zastępczy.
W kolejnych latach poziom nakładów będzie dynamicznie przyrastał aż do ich podwojenia w stosunku do obecnych rozmiarów. W tej sytuacji najważniejszym zadaniem jest zbudowanie struktur organizacyjnych, które zapewniłyby sprawny przebieg procesów przygotowania, nadzoru nad realizacją, koordynację i rozliczenia projektów. Priorytetem są oczywiście projekty inwestycyjne współfinansowane ze środków UE, które są ujęte na listach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Konieczne jest także zaktualizowanie zasad i procedur prowadzenia działalności inwestycyjnej oraz ich oprzyrządowanie aplikacjami informatycznymi.
Do najważniejszych kierunków działań mających na celu zbudowanie efektywnego systemu zarządzania inwestycjami należy zaliczyć:
1) Utworzenie odrębnej jednostki organizacyjnej spółki, podporządkowanej Zarządowi. Projekt taki jest aktualnie wdrażany.
w formule nowej jednostki organizacyjnej o nazwie Centrum Realizacji Inwestycji. Szacuje się, że Centrum powinno zatrudniać ok. 1400 specjalistów.
2) Rozbudowę i wzmocnienie kadrowe biur centrali spółki zajmujących się pracami studialnymi, geodezyjnymi i innymi z zakresu przygotowania inwestycji, kontraktowania wykonawców projektów i robót budowlano-montażowych, nadzoru nad przebiegiem realizacji inwestycji oraz rozliczaniem efektów rzeczowych inwestycji i ponoszonych nakładów, jak również rozliczeniami środków z UE. Komórki centrali powinny zostać wzmocnione kadrowo.
3) Wypracowanie nowego podziału ról i zadań pomiędzy komórkami centrali spółki, a Centrum Realizacji Inwestycji. Dla zapewnienia sprawności funkcjonowania rozbudowanego potencjału kadrowego zajmującego się inwestycjami.
4) Opracowanie nowych zasad i procedur zarządzania procesami przygotowania, realizacji i rozliczania inwestycji infrastrukturalnych. Jest to zadanie złożone, gdyż musi uwzględniać fakt, iż nowa organizacja zarządzania inwestycjami oparta będzie na rozwiązaniach właściwych dla kierowania projektami (Centrum Realizacji Inwestycji) oraz procesami (komórki organizacyjne centrali spółki).
5) Wdrożenie nowoczesnych i kompleksowych aplikacji informatycznych, wspomagających prace biur centrali PKP PLK i Centrum Realizacji Inwestycji.
8. Rekomendacje dotyczące usytuowania PLK
Są co najmniej dwa powody, dla których PLK powinna być wydzielona z Grupy PKP. Po pierwsze, wynika to z potrzeby dokończenia procesów wdrażania I pakietu Kolejowego. Dotychczasowy stan budzi ze strony przewoźników prywatnych podejrzenia o brak równego dostępu do infrastruktury punktowej służącej przewozom towarowym. Po drugie, występują opóźnienia w procesach prywatyzacji spółek przewozowych i dlatego pozostają one w Grupie PKP, jako spółki zależne. W konsekwencji w skład Grupy PKP wchodzą przedsiębiorstwa kolejowe i zarządca infrastruktury. Stan taki, jest niezgodny z duchem dyrektyw unijnych. Jednakże wydzielenie właścicielskie PLK w jej
obecnym kształcie, tzn. przy obecnym stanie wyposażenia w składniki majątkowe infrastruktury, nie rozwiązuje problemu równego dostępu do infrastruktury punktowej dla wszystkich uczestników rynku kolejowego; PLK nie zarządza bowiem obecnie ani dworcami kolejowymi, ani też bocznicami i terminalami towarowymi, co wynika z art. 15 ust. 4a ustawy o PKP S.A.
Właścicielskie wydzielenie PLK z Grupy PKP wymaga zatem wyłączenia spod zarządu PKP S.A tych składników infrastruktury kolejowej. Można rozważyć trzy warianty rozwiązania tej kwestii:
**Wariant I**
PLK jako jedyny zarządca wszystkich składników ogólnodostępnej infrastruktury kolejowej, będącej aktualnie w zasobach Grupy PKP. Wówczas należałoby spowodować przejęcie przez PLK władania (na początek chociażby w drodze umów dzierżawy) nad tą częścią infrastruktury kolejowej, która dotychczas jest poza jej kontrolą. Wdrożenie tego wariantu wymaga nowelizacji ustawy o PKP S.A. Jednakże kryje się tu pewne ryzyko, bez gwarancji źródeł finansowania kosztów nowej działalności zarządczej, spowodowałoby pogorszenie kondycji finansowej PLK.
**Wariant II**
W Grupie PKP działa kilku zarządców ogólnodostępnej infrastruktury W tym przypadku. PKP S.A powinna utworzyć spółki do zarządzania infrastrukturą punktową: spółki do zarządzania dworcami kolejowymi i odrębne spółki do zarządzania bocznicami i terminalami przeładunkowymi. Rozwiązanie to jest możliwe nawet na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, ma jednak pewien mankament: utworzone spółki byłyby zależne od PKP S.A. Wobec tych spółek formułowany byłby natychmiast postulat ich wydzielenia z Grupy PKP, tak jak to ma obecnie miejsce w stosunku do PLK.
**Wariant III**
Na rynku działa kilku zarządców ogólnodostępnej infrastruktury, powiązanych ze sobą kapitałowo i tworzących wraz z PLK, tzw. Grupę Infrastrukturalną. W tym przypadku PLK utworzyłaby odrębne spółki do zarządzania infrastrukturą punktową. Spółki te, do czasu właściwcielskiej alokacji składników infrastruktury kolejowej na ich kapitały
(co wymagałoby stosownej zmiany w ustawie o PKP S.A) lub do czasu realokacji tej infrastruktury na rzecz Skarbu Państwa i JST, korzystałyby z niej na podstawie umów dzierżawy lub, po zmianie ustawy o PKP S.A, na podstawie umów zarządu lub umów użyczenia.
Teoretycznie istnieje jeszcze jedno rozwiązanie, a mianowicie: przekształcenie PLK w państwową jednostkę organizacyjną. Jest to możliwe jedynie w drodze ustawowej i warte rozważenia tylko jako ewentualność w przypadku, gdyby okazało się niemożliwe przeprowadzenie postulowanej realokacji majątku infrastruktury kolejowej lub zagrożone byłoby zachowanie ekwiwalentności świadczeń w procesie realokacji. Ustawa stanowiłaby podstawę do zniesienia osobowości prawnej PLK oraz przejęcia jej majątku i zobowiązań przez Skarb Państwa.
Literatura
1. Trammer K.: *Dokąd jedzie polska kolej*, Indos. Biuro Analiz Sejmowych. Nr 18(65) z 8 października 2009r.
2. *Charge for the Use of Rail Infrastructure 2008*, OECD. International Transport Forum.
HOW TO AVOID RAILWAY SHRINKING?
Summary
Some problems referring to ownership, management, maintenance, development and accessibility to railway infrastructure in Europe have been presented in the paper. The causes for the lack of sustainable surface transport development in Poland have been pointed and the recommendations towards changes in the future have been sketched.
Keywords: railway market in Europe, sustainable surface transport development, rail traffic and infrastructure maintenance
Wie der Schrumpfung der Eisenbahn vorzubeugen ist?
Zusammenfassung
In dem Beitrag wurden Fragen erörtert, die mit den Eigentumsvorhältnissen, Management, Instandhaltung, Entwicklung und Zugang zur Eisenbahn-Infrastruktur in Europa verbunden sind. Es wurde auf die Ursachen für mangelnde ausgewogene Entwicklung des Landtransportes in Polen hingewiesen. Im Beitrag wurden auch Empfehlungen zu Richtungen der Änderungen dargestellt.
Schlüsselworte: Eisenbahnmarkt in Europa, ausgewogene Entwicklung des Landtransportes, Infrastruktur- und Eisenbahnverkehrsmanagement
Andrzej Wiśniewski
INNOWACYJNOŚĆ STYMULATOREM ROZWOJU FIRMY
Streszczenie
Innowacyjna strategia błękitnego oceanu zaproponowana przez jej twórców nie jest akademickim rozważaniem i okazją do dalszych dysput i popisów rzeszy specjalistów. Intuicyjnie odczuwa się, że sugerowane przez autorów postępowanie przy wyszukiwaniu dla siebie wolnej przestrzeni rynku jest właściwe, szczególnie jeśli sami postawimy się i w roli oferenta i w roli nabywcy. Takie dwustronne, całkiem różne spojrzenia, przekonują nas, że w owej strategii nie ma słabych punktów.
Słowa kluczowe: innowacja, innowacja wartości, rynek, konkurencja, strategia czerwonego oceanu, strategia błękitnego oceanu
Czy tak często obecnie odmieniane słowo „innowacyjność” jest kolejnym słowem wytrychem, które ma przede wszystkim wydźwięk bardzo nobilitujący dla przedstawicieli firm i stanowi kolejny element gry rynkowej w całym arsenale ofensywnego marketingu?
Zdecydowanie nie, bowiem przestrzeń innowacyjności dotyczy wszystkich aspektów funkcjonowania firmy i stwarza okazję do osiągnięcia przez nią, jeśli nie pozycji lidera to na pewno liczącego się gracza w zdefiniowanym obszarze rynku.
Z innowacją w pierwszej kolejności kojarzy się technika i technologia, a więc produkcyjny sektor gospodarki najczęściej odnoszący się do tzw. wysokich technologii. Takie podejście jawi się w sposób naturalny, bowiem to сфера продуктивна, nakierunkowana na masowy
1 Pełnomocnik Zarządu ds. Innowacji, KZA S.A. Kraków
odbiór i konsumpcję dociera do każdego odbiorcy. Sam fakt, że każdy może być odbiorcą tych dóbr czy określonych wartości reprezentowanych przez te dobra, powoduje, iż konkurencja jest liczna i mocno zdeterminowana do osiągania sukcesów w wynikach sprzedaży.
W obszarze usług budowlano-montażowych firmy wykonawcze działające w środowisku infrastruktury, w tym infrastruktury komunikacyjnej są silnie uzależnione od przyzwyczajeń i standardów, które niejednokrotnie oparły się czynnikowi czasu. Działają w warunkach dużej konkurencji i presji ciągłego utrzymywania atrakcyjności cenowej oferowanych usług. Pozostałe wartości kojarzone z marką np. wiarygodność, jakość, kultura techniczna etc. pozostają niedocenione przez partnerów biznesowych.
Model funkcjonowania rynku wykonawcy oparty tylko na atrakcyjności cenowej powoduje, że uczestnicy rynku skupiają się, w zdecydowanej większości, na pokonywaniu konkurencji w sensie tradycyjnie pojmowanej walki biznesowej. Rezultatem takiego zachowania konkurencji jest powstanie zjawiska tzw. czerwonego oceanu\(^2\) generującego sytuacje, w których nasila się bezwzględna walka cenowa i w konsekwencji maleją marże zysku.
Propozycja, a może nawet sposobem na zmianę tej uciążliwej sytuacji są właśnie innowacje. W firmie świadczącej usługi budowlano - wykonawcze analiza funkcjonowania organizacji wyselekcjonuje obszary, w której innowacje są pożądane i przyniosą wzrost określonych wartości. Takimi obszarami do zagospodarowania z pewnością będzie:
- usprzętowienie,
- struktura logistyczna,
- działania serwisowe,
- infrastruktura informatyczna organizacji,
- działania marketingowe
Wprowadzenie innowacji w wyżej wymienionych obszarach pozwoli uzyskać firmie przewagę nad konkurencją poprzez m.in. zredukowanie kosztów funkcjonowania, jednakże z jej ograniczonym czasem skuteczności. Konkurencja również ma możliwość skorzystania z tych samych narzędzi usprawnienia działania przedsiębiorstwa i wcześniej czy później znajdziemy się w otoczeniu wspomnianego czerwonego oceanu, w którym granice branży są określone, reguły gry rynkowej.
---
\(^2\) W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
znane i polegające na wyprzedzeniu rywali i przejęciu największej części popytu usług i produktów. W miarę jak przestrzeń rynkowa staje się coraz bardziej ciasna, perspektywy zysku i wzrostu dla firm są coraz mniej satysfakcjonujące.
Czy można znaleźć unikalną innowację, która w zasadniczy sposób zmieni warunki funkcjonowania naszej firmy na rynku? Podpowiadza jest przedefiniowanie rynku nazywane strategią błękitnego oceanu odnoszącą się do niewykorzystanej przestrzeni rynkowej. Istotnym przesłaniem płynącym ze strategii pojmowanej jako innowacja wartości jest inne niż tradycyjne traktowanie konkurencji - „Jedynym sposobem pokonania konkurencji jest zaprzestanie prób jej pokonania”. Znakomita większość firm funkcjonujących w granicach tradycyjnie rozumianego rynku reprezentuje postawę konwencjonalną, a więc wyścig w zwalczaniu konkurencji przez budowę pozycji obronnych w istniejącym porządku branży.
Podjęcie strategicznej dla firmy decyzji o wejście w obszar błękitnego oceanu powoduje, że koncentracja sił skupiona jest na tym, aby konkurencja przestała być istotna poprzez stworzenie nowej wartości dla nabywców i dla siebie, a tym samym otwarciu nowej, wolnej przestrzeni rynkowej.
Twórcy błękitnych oceanów starają się łączyć ze sobą innowacje oraz wartość, gdyż budowanie wartość bez innowacji skutkuje powstaniem produktu lub usługi, które nie mają szans wyróżnienia się na rynku tworząc dobro unikalne. Sama innowacja powstaje zwykle w wyniku postępu technologicznego i niejednokrotnie nie znajduje zrozumienia i akceptacji strony, do której jest adresowana, czyli klienta.
Łcząc razem te dwa terminy powstaje pojęcie **innowacja wartości**, które definiuje własności produktu/usługi mających szansę na sukces komercyjny:
- innowacja,
- użyteczność,
- cena,
- koszty.
Innowacja wartości jest nowym sposobem myślenia o strategii i nowym sposobem jej realizacji, w konsekwencji czego stworzony zostaje błękitny ocean jako enklawa ucieczki przed konkurencją i marginalizacji jej wpływu na nasze zachowania. Innowacja wartości stoi w opo-
---
3 W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
zycji do powszechnie przyjmowanej dewizy w grze wolnorynkowej, a mianowicie konieczności wyważenia udziału kosztów oraz wartości w funkcji oczekiwnych efektów i pozycji na rynku. Skutkiem owo-
go kompromisu jest przekonanie, że zaspokojenie oczekiwań klienta w kierunku większej wartości musi generować większe koszty wytwó-
rzenia i analogicznie wytworzenie rozsądnej wartości następuje przy zaangażowaniu mniejszych środków. Strategia ta, powszechnie spoty-
kana i stosowana, sprowadza się do wyboru między dwoma cechami - wyjątkowości i niskich kosztów. Chcąc być animatorem błękitnego oceanu powinniśmy przełamać takie myślenie i równocześnie dążyć do wyjątkowości i niskich kosztów.
**Rys. 1. Jak powstaje innowacja wartości**
Rodzi się pytanie – jak oszczędzać koszty, które pozycje kosztowe należy zweryfikować i ograniczyć czy też wyeliminować? Otóż te, które dotyczą czynników powodujących nasilenie konkurencji. Drugi ele-
ment, istotny dla odbiorcy, czyli wartość ulega zwiększeniu, bowiem czynnik lub czynniki, które charakteryzują naszą nową ofertę nigdy wcześniej nie występowały na rynku i stanowią podmioty, które nie mają alternatyw do porównania.
Podsumowując, innowacja wartości dyscyplinuje firmy w kierunku podejmowania działań na rzecz osiągnięcia skoku wartości tak samo dla odbiorców, jak również dla samych siebie.
Wszechobecna strategia czerwonego oceanu zakłada, że branża w której działają firmy posiada ograniczenia, i te ograniczenia determinują zachowawcze działania firm.
**Tab. 1. Porównanie istoty różnic między strategiami**
| Strategia czerwonego oceanu | Strategia błękitnego oceanu |
|-----------------------------|------------------------------|
| Konkurowanie w istniejącej przestrzeni rynkowej | Tworzenie i zajmowanie wolnej przestrzeni rynkowej |
| Zwalczanie konkurencji | Marginalizacja konkurencji |
| Wykorzystanie istniejącego popytu | Generowanie nowego popytu |
| Rozstrzyganie dylematu wartość czy koszt | Duża swoboda w kształtowaniu czynników wartości i kosztu |
Skoro przedstawione argumentacja zachęcająca do wprowadzenia strategii błękitnego oceanu jest tak mocna, rodzi się pytanie, dla czego firmy gremialnie nie podążają w kierunku tej strategii? Można się domyślać, że niechęć do podjęcia decyzji „idź” uwarunkowana jest obawami przed nietrafionymi nowymi propozycjami dla rynku, świadomości potrzeby przeorganizowania struktury przedsiębiorstwa do nowych warunków rynkowych, brakiem akceptacji przez odbiorcę proponowanej oferty czy wreszcie pragnieniem zachowaniem status quo na rynku w przeświadczeniu, że w obecnych, chociaż ograniczonych ramach branży, istnieją możliwości dla prowadzenia zyskownego biznesu.
Firmy z segmentu budowlano-usługowego, szczególnie te działające w środowisku infrastruktury kolejowej doskonale wpisują się w strategię błękitnego oceanu. Piętno uwarunkowań historycznych i sztywno zakodowane schematy ról dla uczestników rynku kolejowego spowodowały, że obecnie występujące status quo wydaje się tendencją trwałą. Firma, jeśli chce być postrzegana jako nowoczesna i odnosząca w przyszłości sukces biznesowy powinna, czy wręcz zmuszona jest, poszukiwać dróg rozwoju poprzez innowację, innowację wartości rozumianą w sensie strategii błękitnego oceanu.
---
4 Na podstawie W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
Autorzy teorii podpowiadają, w jaki sposób dobrze przygotować się i co najważniejsze całościowo i skutecznie wprowadzić zmianę w orientacji rynkowej. Oczywiście jest, że nie wszystkie sugestie będą mogły być zaimplementowane, ale ich zdecydowana większość z pewnością godna jest wykorzystania.
Logicznym pierwszym krokiem próby odkrycia dla siebie błękitnego oceanu jest określenie nowych ram rynku – wytyczenie nowych granic. W ujęciu ekonomicznym oznacza to próbę znalezienia potencjalnych możliwości dla wygenerowania nowej przestrzeni rynkowej. Do tego celu proponuje się użyć modelu 6 dróg. W tym opracowaniu skupiono się na 5 drogach, subiektywnie oceniając jako najbardziej efektywne i skuteczne.
Rys. 2. Próba wytyczenia nowych granic rynku.
---
5 W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
6 Własna interpretacja na podstawie W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
Pozytywny rezultat poszukiwań w przedstawionej grupie zadań skutkuje stworzeniem nowej przestrzeni rynkowej, w której dotychczasowi konkurenci działający w naszej branży i pozostali działający na innych rynkach nie funkcjonują.
Przystąpmy teraz do opracowania strategii która posłuży do osiągnięcia celu jakim jest osiągnięcie przestrzeni rynkowej w błękitnym oceanie.
Rys. 3. Algorytm tworzenia wizji strategii
7 Własna interpretacja na podstawie W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
Znaleźliśmy się w miejscu, w którym zweryfikujemy praktyczną stronę powodzenia naszego pomysłu przez jego zderzenie z realiami rynku oceniając kryteria: użyteczności dla nabywcy, ceny, kosztów i zastosowania.
**Rys. 4. Algorytm weryfikujący skuteczność naszego pomysł – tzw. sekwencja strategiczna**
---
8 Własna interpretacja na podstawie W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
Jeśli wszystkie pytania znalazły twierdzące odpowiedzi, można przystąpić do praktycznej realizacji naszego pomysłu. Przeobrażenie pomysłu w skuteczną jego realizację wymaga ogromnej determinacji kadry na wszystkich szczeblach struktury firmy. Trudności spotęgowane są faktem, iż nasz pomysł, którego zasadniczym atutem jest innowacja wartości, zmusza do zmiany przyzwyczajeń, zmiany tradycyjnego myślenia w kategoriach koszty i wartość dla nabywcy. Należy się spodziewać, że oprócz trudności z właściwa motywacją i percepcją załogi pojawią się również problemy z zasobami, czy to pieniężnymi czy ludzkimi. Dopełnieniem pełnego obrazu przeszkód będą jeszcze, występujące z dużym prawdopodobieństwem, problemy z destrukcyjnym działaniem grup wpływów w organizacji, zwanych przeszkodami politycznymi.
Rys. 5. Źródła potencjalnych trudności na etapie realizacji pomysłu.9
---
9 W. Chan Kim, Renee Mauborgne - Strategia Błękitnego Oceanu
Przedstawione w formie algorytmów i grafów sugestie koncentrują naszą uwagę na problemach zasadniczych z punktu widzenia powodzenia nowej strategii. Twórcy czerpali informacje i analizy o ponad stu firmach z różnych dziedzin życia i sięgali do zdarzeń nawet przed ok. wieku. Czy synteza i wnioski z tak różnorodnego „materiału dowodowego” implikująca powstaniem innowacyjnej strategii błękitnego oceanu jest tylko kolejnym akademickim spojrzeniem na sprawy rynku, czy może czymś więcej?
**INNOVATIVENESS AS STIMULATOR OF BUSINESS DEVELOPMENT**
**Summary**
The innovative Blue Ocean Strategy presented by its authors is not only the academic dissertation and the opportunity for further debates but a chance for masses of experts to show off. We can feel intuitively, that the suggested by the authors way of seeking for the free market space is right, particularly if we stand in bidder’s and buyer’s shoes. This double-sided, totally different look convinces us, that there are no weaknesses in this strategy.
**Keywords:** innovation, innovation of values, market, competition, Red Ocean Strategy, Blue Ocean Strategy
**INNOVATIVITÄT ALS ANTRIEB FÜR FIRMENENTWICKLUNG**
**Zusammenfassung**
Innovative Strategie eines blauen Ozeans, die von deren Schöpfer vorgeschlagen wurde, ist keine akademische Erwägung an sich und Gelegenheit zu weiteren Diskussionen oder Darbietungen im Spezialistenkreis. Intuitiv spürt man, dass die von den Autoren vorgeschlagene Vorgehensweise bei Suche nach einem freien Marktraum richtig ist, insbesondere wenn wir uns in die Rolle des Anbieters und des Erwerbers versetzen. Durch diese zweiseitige, ganz verschiedene Sichtpunkte können wir überzeugt werden, dass diese Strategie keine Schwachstellen aufweist.
**Schlüsselworte:** Innovation, Innovation der Werte, Markt, Wettbewerb, Strategie eines roten Ozeans, Strategie eines blauen Ozeans.
SYNTEZA FUNKCJI ZALEŻNOŚCIOWYCH STACYJNEGO SYSTEMU SRK
Streszczenie
W artykule przedstawiono zarys metody formalizacji systemu srk. Podstawą formalizacji są własności drogi przebiegu analizowane zgodnie z zasadami bezpieczeństwa ze szczególnym uwzględnieniem funkcji sprzeczności dróg przebiegów. Zaproponowana metoda formalizacji definiuje uporządkowane statyczne i dynamiczne struktury danych oraz relacje. Struktury informacji są podstawą konstrukcji relacji, które pozwalają sformułować funkcje i inne relacje zależnościowe systemu srk, a w tym i funkcje sprzeczności dróg przebiegów. Opis formalny relacji i funkcji zależnościowych umożliwia zreagowanie równań zależnościowych warunkujących algorytmizację sterowania. Rezultatem powyższych badań jest formalny (matematyczny) model systemu srk. Model i zbudowany na jego podstawie symulator stanowią narzędzia badawcze, które pozwalają nie tylko wnioskować o systemie srk, a także tworzyć system rzeczywisty.
Słowa kluczowe: transport, ruch kolejowy, system, sterowanie, modelowanie, opis formalny, droga przebiegu, przebieg, sprzeczność, relacje i funkcje zależnościowe.
1. Wprowadzenie
Współczesne komputerowe systemy sterowania ruchem kolejowym (srk) zapewniające najwyższy poziom automatyzacji i bezpieczeństwa cechuje różnorodność koncepcji. Systemy różnią się pod względem
1 dr hab. inż. Wiesław Zabłocki, Politechnika Warszawska, Wydział Transportu, ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa, tel (022) 234 75 96, e-mail: email@example.com
metod specyfikacji, projektowania, struktury, sposobu funkcjonowania i realizacji funkcji bezpieczeństwa. Systemy te stanowią pewne własne standardy, nie są kompatybilne programowo i sprzętowo. Z tego też względu istotnym stają się badania, których celem jest poszukiwanie metod i narzędzi obejmujących formalizację opisu systemu srk. Jedną z takich metod jest modelowanie, które wymaga formalizacji opisu systemu srk. Podstawą opracowania opisu formalnego są:
- definicja i identyfikacja systemu srk oraz zadania sterowania,
- analiza własności systemu srk rozpatrywana w ujęciu wiedzy o systemach i teorii sterowania.
Opis formalny systemu srk tworzy model systemu srk. Model systemu srk jest opisem zawierającym:
- definicję modelu systemu srk,
- odwzorowanie struktury modelu systemu sterującego (jednostki centralnej) złożonego z modelu statycznego i modelu dynamicznego,
- analizę modelu dynamicznego jako układu przełączającego tworzącego automat, który reprezentuje zbiór automatów odpowiadających poszczególnym przebiegom i obiektom.
W publikacji przedstawiono wybrane zagadnienia formalizacji i modelowania stacyjnego systemu srk w zakresie funkcji i równań zależnościowych.
2. System srk
Przez rzeczywisty system srk rozumie się zbiór obiektów materialnych (np. komputer zależnościowy systemu sterującego, obiekty zewnętrzne), zbiór obiektów abstrakcyjnych (np. zbiór programów komputera zależnościowego, zbiór symboli oznaczających stałe i zmienne), zbiór atrybutów (np. zbiór stanów, zbiór sygnałów, zbiór własności obiektów) oraz zbiór relacji zachodzących między atrybutami i opisujących funkcje sterowania zapewniające bezpieczną realizację zadania sterowania. Struktura systemu srk pokazana jest na rys. 1.
System sterujący pełni funkcje jednostki centralnej zarządzającej obiektami, które sterują zewnętrznymi urządzeniami srk na stacji.
System srk $S_{SRK}$ można zdefiniować jako trójkę uporządkowaną:
\[
S_{SRK} = (B, S_S, U_S)
\]
(1)
gdzie:
\( B \) - zbiór obiektów (urządzeń),
\( S_S \) - system sterujący,
\( U_S \) - zbiór sterowań,
Zadanie sterowania w systemie srk obejmuje zbiór sterowań:
a) odnoszących się do dróg przebiegów i obiektów systemu,
b) zapewniających pożądany stan procesu sterowanego w całym systemie oraz stan procesów sterowanych we wszystkich obiektach systemu.
**Rys. 1. System srk i zadania systemu**
Analiza systemu srk rozpatrywana w ujęciu wiedzy o systemach i teorii sterowania, wprowadza następujące podstawowe pojęcia, takie jak: zmienne stanu (wewnętrznego), stan systemu i przestrzeń stanów. Stany systemu srk i przejścia między tymi stanami, na pewnym poziomie ogólności, przedstawia rys. 2.
Wśród możliwych stanów systemu wyróżnia się stan początkowy, występujący bezpośrednio po uruchomieniu, stan zasadniczy, stany występujące w trakcie sterowania i stan awaryjny. Stan systemu jest rezultatem zgłoszenia i realizacji sterowań dotyczących dróg przebiegów i zmienia się, zależnie od stanów realizowanych przebiegów, a z chwilą, gdy nie są realizowane przebiegi powraca do stanu zasadniczego.
Stan zasadniczy określa się jako stan, w którym nie są realizowane żadne przebiegi i jazdy pojazdów. Stany sterowania obejmują: wybranie drogi przebiegu, zakończenie nastawiania urządzeń drogi przebiegu, utwierdzenie przebiegu, stany zachodzące w trakcie przejazdu pojazdu i zwolnienie przebiegu (rys. 3).
Rys. 2. Stany systemu srk
Oznacza to, że realizacja przebiegu złożona jest z szeregu podprocesów, w czasie których następują zmiany stanów przebiegów i stanów obiektów należących do drogi przebiegu. Zmiana stanu któregokolwiek przebiegu lub obiektu drogi przebiegu oznacza zmianę stanu całego systemu srk.
**Rys. 3. Stany sterowania**
Uporządkowane chronologicznie chwile zmiany stanu systemu tworzą proces, który jest sterowaniem. W trakcie procesu realizowane są zadania sterowania. Uwzględniając własności sterowania jako procesu określa się pojęcia: drogi przebiegu i przebiegu. **Droga przebiegu** jest zbiorem obiektów zewnętrznych spełniających własności drogi a **przebieg** ma właściwości (pod)procesu, w którym wyróżnia się etapy wybierania, nastawiania, utwierdzania i zwalniania obiektów drogi przebiegu, przy zachowaniu ciągłej kontroli stanu obiektów. Pełne definicje drogi przebiegu i przebiegu zostały podane w [11].
### 3. Model systemu srk
Ze względu na istotność spełnianych funkcji i zadań w systemie, przedmiotem modelowania staje się system sterujący $S_S$, relacja (1), ponieważ pełni funkcje jednostki centralnej zarządzającej całym systemem i obiektami. Model $MS_S$ systemu sterującego $S_s$ można przedstawić [12]:
$$MS_S = \{M_{STA}, M_{DYN}\}$$ \hspace{1cm} (2)
gdzie: $M_{STA}$ – model statyczny,
$M_{DYN}$ – model dynamiczny.
**Model statyczny** $M_{STAT}$ zawiera stałe informacje (dla danej stacji) o sterowaniach, drogach przebiegu, obiektach należących do tych dróg, własnościach obiektów uczestniczących w poszczególnych drogach przebiegów oraz relacje określone na tych informacjach. Stałe informacje modelu $M_{STA}$ są przekazywane do modelu $M_{DYN}$.
**Model dynamiczny** $M_{DYN}$ zawiera informacje zmiennych atrybutów sterowań i obiektów oraz zbiór relacji, które opisują związki zachodzące między nimi w czasie. Relacje określają wartości zmiennych atrybutów o: stanie systemu, przebiegach odbywających się aktualnie na posterunku i stanie obiektów.
Modele: statyczny $M_{STA}$, i dynamiczny $M_{DYN}$ mogą zostać określone następująco:
$$M_{STA} = (B, U_s, DP, T_{STA}, R_{STA})$$ \hspace{1cm} (3)
$$M_{DYN} = (B, U_s, P, AT, T_{DYN}, R_{DYN})$$ \hspace{1cm} (4)
gdzie: $B$ – zbiór obiektów,
$U_s$ - zbiór sterowań,
$DP$ – zbiór dróg przebiegów,
$T_{STA}$ – zbiór atrybutów statycznych dróg przebiegów i obiektów,
$R_{STA}$ - zbiór relacji określonych na atrybutach statycznych dróg przebiegów i obiektów,
$P$ – zbiór przebiegów,
$AT$ - zbiór automatów zawierający automaty przyporządkowane przebiegom ze zbioru $P$ i obiektom ze zbioru $B$,
$T_{DYN}$ - zbiór atrybutów dynamicznych,
$R_{DYN}$ - zbiór relacji określonych na atrybutach dynamicznych.
Zbiór automatów $\mathbf{AT}$ (4) obejmuje zbiory: automatów $\mathbf{AP}$ – odpowiadający przebiegom ze zbioru $\mathbf{P}$ i automatów $\mathbf{AB}$ – odpowiadający obiektom ze zbioru $\mathbf{B}$:
$$\mathbf{AT} = \mathbf{AP} \cup \mathbf{AB}$$ \hspace{1cm} (5)
Z dwóch zdefiniowanych powyżej modeli: statycznego $M_{STA}$ i dynamicznego $M_{DYN}$, ze względu na złożoność relacji, rozwinięcia wymaga opis modelu $M_{DYN}$. Model $M_{DYN}$ odwzorowuje dynamiczne własności systemu srk poprzez odwzorowanie stanów systemu srk i ich zmian. Analiza własności systemu srk (rys. 2.) pozwala na identyfikację systemu $S_s$ jako układu przełączającego, czyli pewnego automatu. Automat taki zastosowany do opisu modelu dynamicznego $M_{DYN}(MS_s)$ jest klasycznym automatem: abstrakcyjnym, sekwencyjnym, dyskretnym, skończonym i deterministycznym, ponieważ relacje między sygnałami wejściowymi i wyjściowymi są jednoznaczne i niezmienne.
Automat systemu $S_s$ zastępuje się równoważnym automatem AT złożonym ze zbioru automatów odpowiadających przebiegom i obiektom. Każdy przebieg odpowiadający konkretnej drodze przebiegu może być traktowany jako pewien skończony automat sekwencyjny o określonych wejściach i wyjściach oraz własnym stanie wewnętrznym. Podobnie opisywane są również obiekty. W ten sposób model $M_{DYN}$ odwzorowując stany przebiegów i obiektów odwzorowuje stan(y) systemu srk. W modelu systemu srk wyróżniono 4 typy obiektów: zwrotnica, semafor, odcinek torowy kontrolowany i powiązanie z blokadą liniową a poszczególne typy obiektów będą odpowiednio oznaczone zmienną $i=1, 2, 3$ i $4$.
Atrybuty modeli $T_{STA}(M_{STA})$ i $T_{DYN}(M_{DYN})$ są uporządkowane i tworzą pewne struktury informacji w postaci macierzy $MS$, $MF$, $MP$ i $MD$, z których $MS$ jest macierzą trójwymiarową a pozostałe dwuwymiarowe. Zestawienie struktur $T_{STA}$ i $T_{DYN}$ przedstawia tablica 1. Szczegółowy opis struktur zamieszczono w [10].
Tablica 1. Statyczne i dynamiczne struktury informacji
| Lp. | Struktury | Nazwa | Funkcja struktury | Przeznaczenie |
|-----|-----------------|-------|----------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|
| 1. | Statyczne $T_{STA}(M_{STA})$ | MS | Zawiera stałe informacje o wymaganych własnościach obiektów w drogach przebiegów na stacji. | Tylko do odczytu jednorazowo zapisanych informacji utworzonych w procesie projektowania systemu. |
| 2. | | MF | Zawiera wartości funkcji sprzeczności dla każdej drogi przebiegu w odniesieniu do wszystkich dróg przebiegów na stacji. | Tylko do odczytu jednorazowo zapisanych informacji utworzonych w procesie projektowania systemu. |
| 3. | Dynamiczne $T_{DYN}(M_{DYN})$ | MP | Rejestr przebiegów i stanów przebiegów odbywających się aktualnie na stacji. | Wielokrotny zapis i odczyt informacji. |
| 4. | | MD | Przechowuje aktualne wartości wszystkich sygnałów odwzorowujących stan obiektów. | Wielokrotny zapis i odczyt informacji. |
4. Relacje, funkcje i równania zależnościowe
Własności drogi przebiegu i przebiegu pozwalają sformułować relacje modelu systemu sterującego: $R_{STA}(M_{STA})$ - statyczne i $R_{DYN}(M_{DYN})$ – dynamiczne. Do relacji tych należą relacje zależnościowe [11, 12].
Relacje zależnościowe wyrażają warunki sprzeczności lub niesprzeczności dróg przebiegów [10], predyspozycje przebiegowe, kryteria zwalniania oraz pozostałe relacje opisujące zmiany stanu systemu srk. Rezultatem przetwarzania relacji zależnościowych jest: wykluczenie niekontrolowanego przemieszczania się i kolizji pojazdów, kolizji z innymi przeszkodami w okręgu sterowania, kontrola ciągłości drogi kolejowej i inne. Relacje zależnościowe obejmują: funkcje i równania zależnościowe oraz pozostałe relacje zależnościowe niebędące funkcjami i równaniami.
Funkcje zależnościowe są to funkcje wyrażające związek wielkości zależnościowych.
Równania zależnościowe są to równania wyrażające warunek równości, w którym występują wielkości zależnościowe.
Pozostałe relacje zależnościowe niebędące funkcjami i równaniami obejmują relacje zapisywane za pomocą wyrażeń, w których zastosowano konstrukcje rachunku zdań i kwantyfikatorów.
Na podstawie niektórych relacji zależnościowych można sformułować określone funkcje i równania zależnościowe, a na podstawie niektórych funkcji zależnościowych można ułożyć równania zależnościowe. Niektóre relacje lub funkcje zależnościowe tworzą zbiory lub
podzbiory. Relacje, funkcje zależnościowe oraz zbiory relacji i funkcji zależnościowych, które zostały wyróżnione - tab. 2, obejmują 8 typów relacji i funkcji.
**Tablica 2. Zestawienie relacji i funkcji zależnościowych**
| Funkcje i relacje zależnościowe przebiegów | 1. | $\sigma_{sp}$ - funkcja sprzeczności statycznej |
|-------------------------------------------|----|-----------------------------------------------|
| Funkcje i relacje sprzeczności dróg przebiegów | 2. | $f_p^{sp}$ - funkcja sprzeczności dynamicznej |
| | 3. | Warunki sprzeczności (pozostałe relacje) |
| Zbiór funkcji zależnościowych zmiennych stanu przebiegu | 4. | $f_p^{tr}$ - opisują zmiany stanu przebiegu |
| Funkcje zależnościowe obiektów | 5. | $f_{p,k}^{uz}$ - opisują stany (obiektów) odwzorowujące stany przebiegu |
|--------------------------------|----|------------------------------------------------------------------------|
| Zbiór funkcji odwzorowujących stany przebiegów w stanach obiektów $f_{p,k}^{uz}$ | 6. | $f_{p,k}^{uz}$ - opisują stany (obiektów) odwzorowujące stany przebiegów |
| Zbiór funkcji stanu własnego obiektu | 7. | $f_{qu,k}^{uz}$ - opisują stany własne obiektów |
| Zbiór funkcji sygnałów wyjściowych obiektu | 8. | $f_{y,k}^{uz}$ - opisują sygnały wyjściowe obiektu do urządzeń wykonawczych obiektu |
Do relacji statycznych $R_{STA}(M_{STA})$ należą funkcja sprzeczności statycznej $\sigma_{sp}$ i warunki sprzeczności. Do relacji dynamicznych $R_{DYN}(M_{DYN})$ należą wszystkie pozostałe zbiory funkcji. Sprzeczność dróg przebiegów określają dwie różne funkcje sprzeczności statyczne $\sigma_{sp}$ i dynamiczna $f_p^{sp}$. Funkcje sprzeczności $\sigma_{sp}$ i $f_p^{sp}$ oraz równania zależnościowe sprzeczności zostały opisane w pracach [10, 11].
Na podstawie relacji i funkcji zależnościowych tworzone są także równania zależnościowe wyznaczające wartości sygnałów zmiennych stanu przebiegów i obiektów oraz sygnałów wyjściowych obiektów do zewnętrznych urządzeń wykonawczych tych obiektów.
5. Funkcje i równania zależnościowe przebiegów
Zmiany stanów przebiegów opisują funkcje zależnościowe przebiegu, które tworzą zbiór funkcji $f_p^{tr}$. Funkcje $f_{p,m}^{tr}$ ze zbioru funkcji $f_p^{tr}$ obliczają wartości poszczególnych zmiennych stanu przebiegu.
$$f_p^{tr} = \left\{ f_{p,m}^{tr} \right\}$$ \hspace{1cm} (6)
gdzie:
$p$ – numer (indeks) przebiegu,
$m$ – numer (indeks) funkcji obliczającej $m$ – tą zmienną stanu przebiegu,
Zmiana wartości $m$ – tej zmiennej stanu oznacza zmianę stanu przebiegu.
Wyrażenia określające funkcje zbiór funkcji $f_p^{tr}$ oraz funkcję $f_{p,m}^{tr}$ obliczającą wartość $m$-tej zmiennej stanu określa się odpowiednio (7) i (8):
$$q_p = f_p^{tr}(f_p^{sp}, WS^p, WR^p, q_p)$$ \hspace{1cm} (7)
$$q_{p,m} = f_{p,m}^{tr}(f_p^{sp}, ws_{p,m}, wr_{p,m}, q_p)$$ \hspace{1cm} (8)
gdzie:
$f_p^{sp}$ - funkcja sprzeczności przebiegu,
$q_p$ - wektor zmiennych stanu $p$ – tego przebiegu,
$q_{p,m}$ - $m$ – ta zmienna stanu $p$ – tego przebiegu,
$m$ – numer (indeks) zmiennej stanu przebiegu, $1 \leq m \leq st$,
$p$ – numer (indeks) przebiegu lub drogi przebiegu, $1 \leq p \leq pr$,
$WS = \begin{bmatrix} ws_{p,m} \end{bmatrix}$, $WR = \begin{bmatrix} wr_{p,m} \end{bmatrix}$ - dynamiczne macierze prostokątne o wymiarach $pr \times st$ zawierające wartości współczynników **pre-dyspozycji** przebiegowych lub **kryteriów** zwalniania przebiegu warunkujących zmianę wartości zmiennych stanu z „0” na „1”.
Liczba zmiennych stanu przebiegu oraz warunków przejścia między stanami zależy od przyjętych założeń systemu srk. Dla systemu
idealnego (bez zakłóceń i awarii) i dla pojazdu, który przemieszcza się zgodnie z przepisami ruchu wyróżnia się 8 **podstawowych stanów przebiegu**: przebieg nieaktywny - $q_{p,m=1}$, przebieg wybrany - $q_{p,m=2}$ przebieg nastawiony - $q_{p,m=3}$, przebieg utwierdzony - $q_{p,m=4}$, zajęcie sekcji 1. drogi jazdy - $q_{p,m=5}$, zajęcie sekcji 2. przy zajętej sekcji 1. - $q_{p,m=6}$, zwolnienie sekcji 1. - $q_{p,m=7}$, przebieg zwolniony - $q_{p,m=8}$. Dla rzeczywistego systemu, w którym wyróżniono stan zwolnienia doraźnego (np. z powodu niemożności zwolnienia przebiegu i drogi przebiegu w trybie automatycznym) oraz stan awarii, liczba zmiennych stanu przebiegu będzie 10.
Występujące w wyrażeniach funkcjonalnych (7) i (8) dynamiczne macierze $\mathbf{WS}$ i $\mathbf{WR}$ i ich współczynniki $ws_{p,m}$ i $wr_{p,m}$ zawierają wartości predyspozycji przebiegowych i kryteriów zwalniania przebiegu. Predyspozycje przebiegowe są to warunki konieczne do wybrania, nastawienia i utwierdzenia przebiegu. Kryteria zwalniania przebiegu są to warunki konieczne do zwolnienia przebiegu i przejścia przebiegu do stanu nieaktywnego. Wartości predyspozycji i kryteriów zmieniają się w czasie. Wartości predyspozycji i kryteriów są obliczane przy pomocy zmiennych $zm_{p,zx}$.
Dla przykładu, równanie wyznaczające wartość drugiej zmiennej stanu, oznaczającej stan wybrania drogi przebiegu, $m=2$, $p$ - tego przebiegu, jest następujące:
$$q_{p,2} = f^s_p \cdot ws_{p,1} \cdot q_{p,1} + \overline{wr}_{p,2} \cdot q_{p,2}$$
(9)
a wyrażenie na obliczające współczynnik $ws_{p,m}$ dla $m=2$ można przedstawić następująco:
$$ws_{p,m} = \prod_{zx=1}^{12} zm_{p,zx} \text{ dla } m=2$$
(10)
a współczynnik $wr_{p,2}$:
$$wr_{p,2} = q_{p,8} \text{ dla } m=2$$
(11)
Znaczenie współczynników \( \text{ws}_{p,m} \) określa się następująco (przykładowo podano tylko znaczenie \( \text{zm}_{p,2x=1}, \text{zm}_{p,2x=2} \), liczba współczynników \( \text{zm}_{p,2x} \) wynosi 16, \( 1 \leq 2x \leq 16 \)):
- \( \text{zm}_{p,1} \) – wszystkie sygnały kontrolne przekazują informacje o stanie obiektów w drodze przebiegu,
- \( \text{zm}_{p,2} \) – kierunek blokady liniowej jest zgodny z kierunkiem przebiegu,
Podobnie formułuje się równania pozostałych zmiennych stanu \( q_{p,2} \) wektora \( q_p \).
**6. Funkcje zależnościowe obiektów**
Sygnały obiektów są obliczane na podstawie równań tworzonych przez funkcje ze zbioru funkcji \( f^{uz} \). Zbiór funkcji \( f^{uz} \) można przedstawić jako sumę zbiorów następujących funkcji:
\[
f^{uz} = f_{p,k}^{uz} \cup f_{qu,k}^{uz} \cup f_{y,k}^{uz}
\]
(12)
\[
f_{p,k}^{uz} = f1_{p,k}^{uz} \cup f2_{p,k}^{uz}
\]
(13)
gdzie:
- \( f_{p,k}^{uz} \) – zbiór funkcji obliczających wartości sygnałów stanu obiektów odwzorowujących stan przebiegu,
- \( f_{qu,k}^{uz} \) – zbiór funkcji obliczających wartości sygnałów wektora stanu wewnętrznego \( qu_k^i \) \( k \) – tego obiektu od poleceń indywidualnych do tego obiektu,
- \( f_{y,k}^{uz} \) – zbiór funkcji obliczających wartości sygnałów wektora stanu wyjść \( y_k^i \) \( k \) – tego obiektu do urządzenia wykonawczego tego obiektu,
- \( f1_{p,k}^{uz} \) – zbiór funkcji odwzorowujących sygnały stanu \( q_p \) \( p \) – tego przebiegu w stan \( qq_k^i \) \( k \) – tego obiektu,
- \( f2_{p,k}^{uz} \) – zbiór funkcji odwzorowujących sygnały stanu \( qq_k^i \) wszystkich \( p \)-tych przebiegów w stan \( qq_k^i \) \( k \) – tego obiektu.
Ad Funkcje zależnościowe odwzorowujące stany przebiegów w stanach obiektów
Funkcje odwzorowujące stany przebiegów w obiektach tworzą następujące zbiory funkcji:
\[ f1_{p,k}^{uz,i} = \left\{ f1_{p,k,mq}^{uz,i} \right\} \] \hspace{1cm} (14)
\[ f2_{p,k}^{uz,i} = \left\{ f2_{p,k,mq}^{uz,i} \right\} \] \hspace{1cm} (15)
gdzie:
- \( f1_{p,k}^{uz,i} \) - zbiór funkcji \( f1_{p,k,mq}^{uz,i} \), odwzorowujących stan \( q_p \), \( p \)-tego przebiegu \( 1 \leq p \leq pr \) w stan \( qqk_{k,p}^i \), \( k \)-tego obiektu, \( i \)-tego typu w tym przebiegu.
- \( f2_{p,k}^{uz,i} \) - zbiór funkcji \( f2_{p,k,mq}^{uz,i} \) odwzorowujący stany \( qqk_{k,p}^i \), \( p \)-tych przebiegów \( 1 \leq p \leq pr \) w stan \( qq_k^i \), \( k \)-tego obiektu, \( i \)-tego typu,
Zbiór funkcji \( f1_{p,k}^{uz,i} \) i funkcję \( f1_{p,k,mq}^{uz,i} \) określa się następująco:
\[ qqk_{k,p}^i = f1_{p,k}^{uz,i} \left( WT_{p,k,i}, MP \right) = f1_{p,k}^{uz,i} \left( WT_{p,k,i}, q_p \right) \]
\[ i=1,2,3,4 \]
\[ 1 \leq k \leq n \]
\[ 1 \leq p \leq pr \] \hspace{1cm} (16)
\[ qqk_{k,p,mq}^i = f1_{p,k,mq}^{uz,i} \left( wt_{mq}^{p,k,i}, q_{p,m} \right) \]
\[ l \leq mq \leq st \] \hspace{1cm} (17)
gdzie:
- \( qqk_{k,p}^i \left( qqk_{k,p,mq}^i \right) \) - wektor stanu wewnętrznego \( k \)-tego \( i \)-tego obiektu typu odwzorowujący stan \( p \)-tego przebiegu,
- \( mq \) - numer (indeks) zmiennej stanu wewnętrznego obiektu,
- \( i \) - numer (indeks) typu obiektu, wyróżniono 4 typy obiektów: zwrotnicę, semafor, odcinek torowy kontrolowany i interfejs blokady liniowej, odpowiednio dla \( i = 1, 2, 3 \) i \( 4 \),
- \( k \) - numer obiektu, \( 1 < k < n \),
- \( n \) - liczba obiektów na stacji.
\[
WT_{p,k,i} = \begin{bmatrix} wt_{mq}^{p,k,i} \end{bmatrix}
\]
macierz kolumnowa stałych współczynników \(wt_{mq}^{p,k,i}\) tworzonych na podstawie informacji macierzy statycznej \(MS\) dla \(p\) – tego przebiegu zawierającego \(k\) – ty obiekt, \(i\) – tego typu, o własnościach \(j\).
Współczynniki \(wt_{mq}^{p,k,i}\) i zmienne stanu przebiegu \(q_{p,m}\) (16) i (17) są wyznaczane dla obiektów poszczególnych typów uczestniczących w \(p\) – tej drodze przebiegu.
Stosując zapis (16) i (17) można podać przykład równań dla obiektu \(i\) – tego typu (dla zwrotnicy \(i=1\)) dla pierwszej zmiennej stanu obiektu \(mq=1\), odwzorowującej stan przebiegu jest następujący:
\[
qqk_{k,p,l}^{i=1} = wt_{mq=1}^{p,k,l} \cdot q_{p,4}
\]
(18)
\[
wt_{mq=1}^{p,k,l} = ms_{p,k,j=1} + ms_{p,k,j=2}
\]
(19)
Wartość współczynnika \(wt_{l}^{p,k,i}\) oblicza się uwzględniając własności zwrotnicy w drodze przebiegu zapisane w macierzy \(MS\) dla \(p\) – tej drogi przebiegu. W tym przypadku współczynnik \(wt_{mq=1}^{p,k,i=1}\) jest sumą logiczną wartości \(ms_{p,k,1}\) i \(ms_{p,k,2}\) zapisanych w macierzy \(MS\). Wartości te oznaczają, że \(k\) – ty obiekt (zwrotnica) znajduje się w \(p\) – tej drodze jazdy w jednym z dwóch położeń: zasadniczym lub przełożonym. Wartość współczynnika \(wt_{mq=1}^{p,k,i}\) oraz wartość \(q_{p,4}\) podstawia się do równania obliczającego stan \(qqk_{k,p,mq=1}^{i=1}\) dla zwrotnicy (18).
Wartość pierwszej zmiennej stanu obiektu \(qqk_{k,p,mq=1}^{i=1}\), odwzorowuje utwierdzenie zwrotnicy jako \(k\) – tego obiektu, \(i\) – tego typu w \(p\) – tej drodze przebiegu. Podobnie, uwzględniając zasady sterowania wyznacza się wartości pozostałych zmiennych stanu zwrotnicy \(qqk_{k,p,mq}^{i=1}\) oraz pozostałych typów obiektów wyróżnionych w modelowaniu systemu srk.
Dysponując wektorami \(qqk_{k,p}^{i}\) \(k\) – tego obiektu o \(i\) - tym typie należącym do \(p\) – tej drogi przebiegu, można zbudować wektor \(qq_{k}^{i} = (qq_{k,mq}^{i})\) odwzorowujący stany przebiegów w stanach obiektu,
który posiada własności w drogach przebiegu odpowiadających tym przebiegom. Jest to zrealizowane za pomocą zbioru funkcji \( f2_{p,k}^{uz,i} \). Zbiór funkcji \( f2_{p,k}^{uz,i} \) określa się następująco:
\[
qq_k^i = f2_{p,k}^{uz,i}(qqk_{k,p}^i)
\] (20)
\[
qq_{k,mq}^i = f2_{p,k,mq}^{uz,i}(qqk_{k,p,mq}^i)
\] (21)
gdzie:
\( qq_k^i(qq_{k,mq}^i) \) - wektor stanu wewnętrznego \( k \)-tego obiektu, \( i \)-tego typu, odwzorowujący stany wszystkich przebiegów, przechowywany w macierzy \( MD = \left[ md_{k,u} \right] \),
\( mq \) – numer (indeks) zmiennej stanu obiektu odwzorowującej stan przebiegu, \( 1 \leq mq \leq st \), przy czym \( mq \neq m \).
Szczegółowy opis funkcji \( qq_k^i \) i \( qq_{k,mq}^i \) został przedstawiony w [12].
**Ad Funkcje zależnościowe odwzorowujące stany własne obiektów**
Funkcje odwzorowujące sygnały stanu własnego obiektów generowane od poleceń określa się następująco:
\[
f_{qu,k}^{uz} = \bigcup_{i=1,2,3,4} f_{qu,k}^{uz,i}
\] (22)
\[
f_{qu,k}^{uz,i} = \left\{ f_{qu,k,ui}^{uz,i} \right\} \quad 1 \leq ui \leq ru
\] (23)
Zbiór funkcji \( f_{qu,k}^{uz} \) zawiera funkcje \( f_{qu,k}^{uz,i} \), które obliczają sygnały wektora stanu własnego \( qu_k^i \) \( k \)-tego urządzenia \( i \)-tego typu (dla \( i=1, 2, 3 \) oraz 4). Zastosowane do obliczeń sygnałów wektora \( qu_k^i \) funkcje z podzbioru \( f_{qu,k}^{uz,i} \) zależą od typu urządzenia. Sygnały wektora \( qu_k^i \) są przechowywane i zapisywane w macierzy dynamicznej \( MD \) na polach \( k \)-tego obiektu. Sposób obliczenia wektora \( qu_k^i \) i jego składowych \( qu_{k,ui}^i \) można przedstawić następująco:
\[
qu_k^i = f_{qu,k}^{uz,i}(xpo_k^i, xu_k^i, qu_k^i)
\] (24)
\[
l \leq k \leq n \\
i = 1, 2, 3, 4
\]
\[
qu_{k,ui}^i = f_{qu,k,ui}^{uz,i}(xpo_k^i, xu_k^i, qu_k^i) \quad (25)
\]
gdzie:
- \(xpo_k^i(xpo_{k,vi}^i)\) - wektor stanu wejść poleceń indywidualnych \(k\) – tego obiektu \(i\) – tego typu,
- \(xu_k^i(xu_{k,zi}^i)\) - wektor stanu wejść sygnałów kontrolowanych \(k\) – tego obiektu \(i\) – tego typu,
- \(qu_k^i(qu_{k,ui}^i)\) - wektor stanu wewnętrznego \(k\) – tego obiektu \(i\) – tego typu odwzorowujący stan własny urządzenia,
- \(ui\) – numer (indeks) składowej wektora \(qu_k^i\), przy czym \(1 \leq ui \leq ru\).
Stosując zapis (24) i (25) można podać przykład równania dla obiektu typu \(i=1\) (zwrotnica) dla drugiej zmiennej \(qu_{k,ui=2}^i\) (\(ui=2\)) stanu własnego obiektu:
\[
qu_{k,2}^i = xzw_y_k + qzkz_k \bullet \overline{xzw_z_k} \quad (26)
\]
gdzie:
- \(qu_{k,2}^i\) - sygnał drugiej zmiennej stanu własnego zwrotnicy,
- \(xzw_y_k\) - sygnał wyłączenia (polecenie) kontroli zajętości zwrotnicy,
\[xzw_y_k = xpo_{k,vi=2}^i,\]
- \(qzkz_k\) - sygnał stanu własnego wyłączenia kontroli zajętości zwrotnicy, \(qzkz_k = qu_{k,ui=2}^i\),
- \(xzw_z_k\) - sygnał włączenia (polecenie) kontroli zajętości zwrotnicy,
\[xzw_z_k = xpo_{k,vi=1}^i\]
Zgodnie z przedstawionym przykładem tworzone są funkcje i warunki dla pozostałych sygnałów wektora \(qu_k^i\) dla każdego typu obiektu: zwrotnicy, semafora, odcinka kontrolowanego i interfejsu blokady. Zasady tworzenia warunków nie pozwalają na standaryzację funkcji \(f_{qu,k,ui}^{uz,i}\), ponieważ wśród sygnałów należących do dziedziny takich funkcji trudno wyróżnić pewne prawidłowości dotyczące, np. występowania tych samych sygnałów, co jest znamienne w technice srk.
Ad Funkcje zależnościowe odwzorowujące sygnały wyjściowe obiektów
Zbiór funkcji \( f_{y,k}^{uz} \) odwzorowujących sygnały wyjściowe do urządzeń wykonawczych obiektów, określa się następująco:
\[
f_{y,k}^{uz} = \bigcup_{i=1,2,3,4} f_{y,k}^{uz,i}
\]
(27)
\[
f_{y,k}^{uz,i} = \left\{ f_{y,k,yi}^{uz,i} \right\} \quad 1 \leq yi \leq ry
\]
(28)
Zbiór funkcji \( f_{y,k}^{uz} \) zawiera podzbiory funkcji \( f_{y,k}^{uz,i} \) z funkcjami \( y_k^i \), które obliczają sygnały wektora stanu wyjść \( y_k^i \) \( k \)-tego obiektu \( i \)-tego typu dla \( i=1, 2, 3 \) i 4. Sygnały wektora \( y_k^i \) są przechowywane i zapisywane w macierzy dynamicznej \( MD \) na polach \( k \)-tego obiektu. Sposób wyznaczania wartości wektora \( y_k^i \) i składowych jego sygnałów \( y_{k,yi}^i \) można przedstawić następująco:
\[
y_k^i = y_k^i(xpo_k^i, xu_k^i, qq_k^i, qu_k^i) = f_{y,k}^{uz,i}(xpo_k^i, xu_k^i, qq_k^i, qu_k^i)
\]
(29)
\[
y_{k,yi}^i = y_{k,yi}^i(xpo_k^i, xu_k^i, qq_k^i, qu_k^i) = f_{y,k,yi}^{uz,i}(xpo_k^i, xu_k^i, qq_k^i, qu_k^i)
\]
(30)
gdzie:
- \( y_k^i \) - wektor stanu wyjść \( k \)-tego urządzenia \( i \)-tego typu,
- \( yi \) – ta składowa wektora \( y_k^i \), \( 1 \leq yi \leq ry \),
Funkcje \( f_{y,k,yi}^{uz,i} \) zawarte w zbiorze funkcji \( f_{y,k}^{uz,i} \) są redagowane indywidualnie dla każdej składowej wektora sygnałów wyjściowych \( y_k^i \) zależnie od typu obiektu, zgodnie z zasadami techniki srk i przepisami ruchu.
Przykładowo, równanie ułożone na podstawie funkcji \( f_{y,k,yi}^{uz,i=1} \) pozwalać wyznaczyć wartość \( yi \) – sygnału, a niech \( yi=2 \) (druga składowa wektora \( y_k^i \)), a jest to sygnał polecenia zmiany położenia zwrotnicy do położenia przełożonego \( k \)-tego obiektu, \( i \)-tego typu jest następujące:
\[
vzp_k = \overline{qztp}_k \cdot \overline{qzro}_k \cdot \overline{qzu}_k \cdot \overline{qzzo}_k \cdot \overline{qzzc}_k \cdot xzkz_k \cdot (xzpp_k + qzp_k) \cdot (xzsn_k + xzbo)
\]
gdzie poszczególne sygnały oznaczają:
- \(qztp\) – zamknięcie indywidualne rozjazdu,
- \(xzro\) – rozprucie zwrotnicy,
- \(qzu\) - utwierdzenie,
- \(qzzo\) – zamknięcie w ochronie bocznej,
- \(qzzc\) – zamknięcie jako ochronnej,
- \(xzkz\) – kontrola położenia zasadniczego,
- \(xzpp\) – polecenie zmiany położenia do położenia,
- \(qzp\) – wybranie zwrotnicy w położeniu przełożonym,
- \(xzsn\) – kontrola niezajętości,
- \(xzbo\) – brak kontroli niezajętości,
- \(qzkz\) – wyłączenie kontroli niezajętości.
Podobnie, jak w powyższym przykładzie określa się funkcje: \(f_{y,k,yi}^{uz,2}\), \(f_{y,k,yi}^{uz,3}\) i \(f_{y,k,yi}^{uz,4}\), i odpowiadające im równania zależnościowe dla pozostałych typów obiektów, tj. dla semafora, odcinka kontrolowanego i interfejsu blokady liniowej.
7. Przykład tworzenia równań zależnościowych
Ilustracją zastosowania przedstawionego opisu formalnego niech będzie przykład tworzenia równań zależnościowych dla drogi przebiegu wjazdowego A – D (numer drogi przebiegu \(p=2\)) z rys. 4. układu torowego stacji P.
Na podstawie rys. 4. sporządza się specyfikację drogi przebiegu i obiektów obejmującą zestawienie obiektów, nazw i typów tych obiektów oraz zestawienie sekcji drogi przebiegu. W celu ułożenia równań zależnościowych dla każdej drogi przebiegu konieczna jest analiza informacji zapisanych w strukturach statycznych i dynamicznych. Analizuje się własności każdego obiektu drogi przebiegu (np. w jaki sposób dany obiekt uczestniczy w drodze przebiegu, jakie jest wymagane położenie zwrotnic i inne). Własności te określają wartości
funkcji $\sigma_r$. Informacje te należą do dziedzin funkcji $\sigma_{sp}$, $f^{sp}_p$, $f^{tr}_p$, $f^{uz}_{p,k}$, $f^{uz}_{qu,k}$ i $f^{uz}_{y,k}$ i są zawarte w macierzach (tab. 1):
- **MS**, przechowującej zbiór wartości $\sigma_r$ dla wszystkich dróg jazdy,
- **MF**, zawierającej wartości funkcji sprzeczności $\sigma_{sp_{p,s}}$, dla każdej pary dróg przebiegów,
- **MP**, zawierającej rejestr stanów przebiegów odbywających się aktualnie na stacji,
- **MD**, zawierającej aktualne wartości sygnałów odwzorowujących stan obiektów.
Również wyznacza się:
- tablicę zmiennych współczynników $zm_{p'zx}$ stosowanych do wyznaczania warunków $ws_{p,m}$ i $wr_{p,m}$ – predyspozycji przebiegowych i kryteriów zwalniania $p$ – tej drogi przebiegu lub przebiegu, dla $m$ – tej zmiennej stanu przebiegu, $zx$ – tej zmiennej $zm$ ($p$ – tego przebiegu).
- jednowymiarowe macierze stałych współczynników $Wt_{mq}^{p,k,i}$ dla każdego $k$ – tego obiektu, $i$ – tego typu należącego do $p$ – tej drogi przebiegu.
Równania zależnościowe przebiegu dla drogi przebiegu A - D, wyznaczają wartości:
1. zmiennych akt$_s$ określających stany przebiegów: nieaktywny/aktywny [11],
2. funkcji sprzeczności $\int_{p=2}^{sp}$ drogi przebiegu $DP_{p=2}$ (A - D) ($p=2$ dla drogi A - D) w odniesieniu do aktywnych dróg przebiegów, opisanych,
3. predyspozycji przebiegowych i kryteriów zwalniania tj. współczynników $ws_{p=2,m}$ i $wr_{p=2,m}$ koniecznych do wyznaczania wartości zmiennych stanu przebiegu,
4. zmiennych stanu przebiegu - wyznaczenie i zapisanie wartości sygnałów wektora stanu przebiegu $q_{p=2}$, (funkcje $f_{p=2}$ i $f_{p=2,m}$),
5. sygnałów odwzorowujących stan przebiegu - wyznaczenie i zapisanie wartości sygnałów wektora $qq_{k,p=2}$ dla obiektu o $k$ – tym numerze, należącym do $p$ – tej drogi przebiegu (funkcje $f_{luz}_{p=2,k}$)
6. sygnałów odwzorowujących stany przebiegów w sygnałach stanu wszystkich obiektów - wyznaczenie i zapisanie wartości sygnałów wektora $qq_k$, (funkcje $f_{2}_{p,k}$)
7. sygnałów stanu wszystkich $k$-tych obiektów:
a. wyznaczenie i zapisanie wartości sygnałów wektora $qu_k$ (funkcje $f_{qu,k}$),
b. wyznaczenie i zapisanie wartości sygnałów wektora $y_k$ (funkcje $f_{y,k}$).
Liczba równań zależnościowych opracowanych według powyższego schematu i przetwarzanych w trakcie realizacji przebiegu A – D ($p=2$) dla stacji z rys. 4. wynosi 208. Droga przebiegu A – D obejmuje 9 obiektów: 7 w drodze jazdy i 2 ochronne. Przyjmując, że liczby obiektów w każdej wyróżnionej drodze przebiegu są równe i odpowiadają liczbie obiektów drogi A – D, to liczba wszystkich równań, w przypadku omawianej małej stacji z rys. 4., dla wszystkich przebiegów wyniesie 1664. Pozwala to wstępnie oszacować liczbę równań także dla stacji innej wielkości. Przykładowo, dla stacji średniej wielkości, gdzie liczba dróg przebiegu wynosi np. 30 a średnia liczba obiektów w drodze przebiegu np. 12 – liczbę równań można określić na poziomie 7800. Proces projektowania, tworzenia i weryfikacji równań zależnościowych musi być więc zautomatyzowany za pomocą szeregu specjalizowanych narzędzi informatycznych - programowych i sprzętowych.
8. Zakończenie
Przedstawione w publikacji funkcje i równania zależnościowe oraz przedstawione przykłady równań i warunków wyznaczania wartości poszczególnych sygnałów dotyczących przebiegów i obiektów tworzą istotne fragmenty modelu systemu sterującego. Zaproponowane równania zależnościowe zostały praktycznie zastosowane i przetestowane w symulatorze funkcji zależnościowych SYMZAL 2004 [6]. Oprogramowanie użytkowe symulatora stanowi złożone narzędzie informacyjne. W symulatorze zastosowano system operacyjny czasu rzeczywistego OS9 oraz komputer przemysłowy PEP/Kontron. Oprogramowanie użytkownika zostało zrealizowane w języku UltraC. Program zarządzający symulacją realizuje zasadę cykliczności przetwarzania przy założonej stałej długości cyklu i niezmiennym oprogramowaniu przetwarzającym w każdym cyklu.
Wyniki modelowania i symulacji są istotne, ponieważ opracowany model staje się formą standaryzacji systemu srk oraz stwarza podstawy do poszukiwania nowych efektywnych metod specyfikacji i programowania.
Literatura
1. Cheng A., M., K. *Real-Time Systems. Scheduling, Analysis and Verification*, Wiley-Interscience, New Jersey 2002.
2. Dąbrowa-Bajon M., Dutkiewicz J., Zabłocki W. Metodyka budowy komputerowych systemów sterowania ruchem na stacjach kolejowych. *Postępy cybernetyki*, 4, Warszawa 1988.
3. Findeisen W., red. *Analiza systemowa – podstawy i metodologia*, PWN, Warszawa 1985.
4. Fredholm D., *Specifying an Interlocking System: The Alister Project, FMERail Workshop 4, May 1999*, Netherland.
5. König N. H., The Euro-Interlocking Project Standards for Interlocking Systems in Europe Project, *Presentation for Polish Railways, 8 June 2004*.
6. Kochan A., Łapiak G., Zabłocki W., Podstawy modelowania systemów srk – wybrane zagadnienia, „Transport XXI wieku”, Politechnika Warszawska, Wydział Transportu, Warszawa 2004.
7. Tarnai G., Schneider E., Formal Methods for Railway Operation and Control Systems, *Proceedings of Symposium FORMS, May 15 – 16, 2003*, Budapest.
8. van Vlijmen S.F.M., Verification of the Vital Processor Interlocking, *FMERail Workshop 1, 8 – 9 june 1996*, Netherland,
9. Zabłocki W., Wybrane zagadnienia modelowania systemów sterowania ruchem kolejowym, „Komputerowe systemy wspomagania nauki, przemysłu i transportu” Politechnika Radomska, 2005.
10. Zabłocki W., Modelowanie systemów sterowania ruchem kolejowym - struktury informacji i elementy opisu formalnego, *Prace naukowe TRANSPORT*, Politechnika Warszawska, 57/2006.
11. Zabłocki W., A Formal Analysis of Conflict Functions Used in Rail Traffic Control Systems, *The Archives of Transport*, vol. 18, Warszawa 2006.
12. Zabłocki W., Podstawy opisu formalnego zależności stacyjnych, *Prace naukowe TRANSPORT*, Politechnika Warszawska, z. 62/2007.
**Wykaz oznaczeń**
**Oznaczenia systemów, modeli, zbiorów i macierzy**
- **AT** - zbiór automatów przebiegów i obiektów ze zbioru,
- **AP** – zbiór automatów odpowiadający przebiegom ze zbioru **P**,
- **AB** – zbiór automatów odpowiadający obiektom ze zbioru **B**,
- **B** - zbiór obiektów (urządzeń zewnętrznych),
- **DP** – zbiór dróg przebiegów,
- **DP**$_p$ – ta droga przebiegu,
- **M**$_{DYN}$ – model dynamiczny,
- **MS**$_S$ -model systemu sterującego
- **M**$_{STA}$ – model statyczny,
- **MS** - trójwymiarowa macierz statyczna informacji o własnościach obiektów w drogach przebiegów,
- **MF** – dwuwymiarowa macierz statyczna wartości funkcji sprzeczności $\sigma_{sp}$ dróg przebiegów,
**MP** - dwuwymiarowa macierz dynamiczna wartości sygnałów stanu przebiegów na stacji,
**MD** – dwuwymiarowa macierz dynamiczna przechowująca wartości sygnałów stanu obiektów,
**P** – zbiór przebiegów,
**P**\(_p\) – \(p\) – ty przebiegu,
**R**\(_{DYN}\) - zbiór relacji określonych na atrybutach dynamicznych,
**R**\(_{STA}\) - zbiór relacji określonych na atrybutach statycznych dróg przebiegów i obiektów,
**S**\(_{SRK}\) - system srk
**S**\(_s\) - system sterujący,
**T**\(_{DYN}\) - zbiór atrybutów dynamicznych,
**T**\(_{STA}\) – zbiór atrybutów statycznych dróg przebiegów i obiektów,
**U**\(_s\) - zbiór sterowań,
**WR** - dwuwymiarowa macierz dynamiczna współczynników stosowanych do obliczania wartości (zerowych) zmiennych stanu przebiegu,
**WS** - dwuwymiarowa macierz dynamiczna współczynników stosowanych do obliczania wartości (jedynkowych) zmiennych stanu przebiegu,
**WT**\(_{p,k,i}\) - macierz kolumnowa stałych współczynników **Wt**\(_{mq}\) tworzona na podstawie informacji macierzy statycznej **MS** dla \(p\) – tego przebiegu zawierającego \(k\) – ty obiekt \(i\) – tego typu.
**Oznaczenia funkcji:**
**σ**\(_{sp}\) - funkcja sprzeczności statycznej,
**f**\(_{sp}\) - funkcja sprzeczności dynamicznej,
**f**\(_{p}\) - zbiór funkcji logicznych obliczających wartości zmiennych stanu przebiegu \(p\) – tego przebiegu,
**f**\(_{p,m}\) - funkcja ze zbioru funkcji **f**\(_{p}\) obliczająca \(m\) –tą zmienną stanu \(p\) – tego przebiegu,
**f**\(_{uz}\) - zbiór funkcji zależnościowych obliczających sygnały,
**f**\(_{p,k}\) - zbiór funkcji zależnościowych obliczających sygnały stanu \(k\) – tych obiektów odwzorowujące stan \(p\) – tego przebiegu,
**f**\(_{uz,i}\) - zbiór funkcji zależnościowych odwzorowujących stan **q**\(_p\) , \(p\) – tego przebiegu w stan **qqk**\(_{k,p}^i\) \(k\) – tego obiektu \(i\) – tego typu w tym przebiegu \(p\),
\( f1_{p,k,mq}^{uz,i} \) - funkcja ze zbioru funkcji \( f1_{p,k}^{uz,i} \) obliczająca \( mq \) – tą zmienną stanu obiektu,
\( f2_{p,k}^{uz,i} \) - zbiór funkcji zależnościowych odwzorowujący stany \( qqk_{k,p}^i \) \( p \)-tych przebiegów w stan \( qq_k^i \) \( k \)-tego obiektu i \( i \)-tego typu,
\( f2_{p,k,mq}^{uz,i} \) - funkcja ze zbioru funkcji \( f2_{p,k}^{uz,i} \) obliczająca \( mq \) – tą zmienną stanu obiektu,
\( f_{qu,k}^{uz} \) - zbiór funkcji zależnościowych obliczających wartości sygnałów wektora stanu wewnętrznego \( qu_k^i \) \( k \)-tego obiektu od poleceń indywidualnych do tego obiektu,
\( f_{y,k}^{uz} \) - zbiór funkcji zależnościowych obliczających wartości sygnałów wektora stanu wyjść \( y_k^i \) \( k \)-tego obiektu do urządzenia wykonawczego tego obiektu.
**Zmienne i wektory:**
\( akt_s \) – zmienna logiczna, której wartość wskazuje, czy przebieg drogi przebiegu DP\(_s\) jest aktywny,
\( i \) – numer (indeks) typu obiektu,
\( k \) - numer (indeks) obiektu,
\( m \) – numer (indeks) zmiennej stanu przebiegu,
\( mq \) – numer (indeks) zmiennej stanu obiektu odwzorowującej stan przebiegu,
\( n \) – liczba obiektów na stacji,
\( p \) – numer (indeks) drogi przebiegu lub numer przebiegu,
\( pr \) - liczba wszystkich dróg przebiegów lub przebiegów na stacji,
\( q_p \) - wektor zmiennych stanu \( p \)-tego przebiegu,
\( qqk_{k,p}^i \) - wektor stanu wewnętrznego \( k \)-tego i \( i \)-tego typu obiektu odwzorowujący stan \( p \)-tego przebiegu,
\( qq_k^i \) - wektor stanu wewnętrznego \( k \)-tego i \( i \)-tego typu obiektu odwzorowujący stany przebiegów,
\( qu_k^i \) - wektor stanu wewnętrznego \( k \)-tego obiektu \( i \)-tego typu odwzorowujący stan własny urządzenia,
\( ru \) - liczba składowych wektora \( qu_k^i \),
\( ry \) - liczba składowych wektora \( qu_k^i \),
\( st \) – liczba zmiennych stanu przebiegu,
\( ui \) – ta składowa wektora \( qu_k^i \),
$xpo_k^i$ - wektor stanu wejść poleceń indywidualnych $k$-tego obiektu $i$-tego typu,
$xu_k^i$ - wektor stanu wejść sygnałów kontrolowanych $k$-tego obiektu $i$-tego typu,
$y_k^i$ - wektor stanu wyjść $k$-tego urządzenia $i$-tego typu,
$yi$ - ta składowa wektora $qu_k^i$.
SYNTHESIS OF THE INTERLOCKING FUNCTIONS OF ATC SYSTEMS
summary
The outline of the method of rail traffic control systems have been presented in the paper. The features of routing analysed according to safety rules including in particular functions of contradictory functions are the basis of formalisation. The proposed formalisation method defines static and dynamic ordered database structures and relations. The information structures are the basis for creating the relations that allow defining functions and other interlocking relations of rail traffic control facilities including functions of contradictory routings. The formal description of interlocking relations and functions allows defining interlocking equations qualifying control algorithmisation. The result of research is formal (mathematic) model of rail traffic control system. Model and the simulator, constructed basing on it, compose the research tools used for drawing conclusions on rail traffic control facilities and for creating real facilities.
Keywords: transport, rail traffic, system, control, modelling, formal specification, rout, routing process, contradiction, interlocking relations and functions
SYNTHES DER ABHÄNGIGEN FUNKTIONEN
INES SYSTEMS DER STATIONSEINRICHTUNGEN
FÜR EISENBAHNVERKERSSTEUERUNG
Zusammenfassung
In dem Beitrag wurde ein Grundriss der Formalisierungsmethode des Systems für Eisenbahnverkehrssteuerung dargestellt. Grundlage für die Formalisierung bilden Eigenschaften der Zugfahrstraßen, die nach den Sicherheitsregeln unter besonderer Berücksichtigung der Funktionswidersprüchlichkeit der Zugfahrstraßen analysiert werden. Die vorgeschlagene Formalisierungsmethode definiert geordnete statische und dynamische Datenstrukturen und Relationen. Die Informationsstrukturen sind die Grundlagen zur Bildung der Relationen, die Formulierung der Funktionen sowie andere abhängige Relationen des Systems für Eisenbahnverkehrssteuerung erlauben, davon auch Funktionen der Widersprüchlichkeit der Fahrstraßen. Die formale Beschreibung der abhängigen Relationen und Funktionen ermöglicht die Ausarbeitung der abhängigen Gleichungen, die die Algorythmisierung der Steuerung bedingen. Ergebnis der obigen Untersuchungen ist ein formales (mathematisches) Modell des Systems für Eisenbahnverkehrssteuerung. Das Modell und auf dessen Grundlage gebauter Simulator sind Untersuchungswerkzeuge, die nicht nur auf System der Eisenbahnverkehrssteuerung folgern lassen, sondern auch Schaffung eines wirklichen Systems ermöglichen.
Schlüsselworte: Transport, Eisenbahnverkehr, System, Steuerung, Modellierung, formale Beschreibung, Zugfahrstraße, Fahrstraße, Widersprüchlichkeit, abhängige Relationen und Funktionen.
Roman Bogacz\textsuperscript{1}
Andrzej Chudzikiewicz\textsuperscript{2}
Peter Meinke\textsuperscript{3}
OCENA JAKOŚCI TORU KOLEJOWEGO
I UKŁADÓW BIEGOWYCH NA PODSTAWIE
WIELKOŚCI FIZYCZNYCH MIERZONYCH NA
KORPUSACH ŁOŻYSK ZESTAWÓW KOŁOWYCH
Streszczenie
Artykuł dotyczy przeglądu badań związanych z oceną stanu technicznego toru i pojazdu szynowego na podstawie pomiaru sił, przyspieszeń i temperatury na korpusach łożysk zestawów kołowych. Podano wstępna propozycja klasyfikacji stanu toru opartą na jakości oddziaływania pojazdu szynowego z torem.
Słowa kluczowe: monitoring, jakość toru, zestaw kołowy, pojazd szynowy
1. Wprowadzenie
Jakość toru kolejowego oceniana jest zwykle poprzez pomiar tzw. nierówności toru, które mierzone są specjalistycznymi przyrządami oceny geometrycznych parametrów toru lub wykorzystując specjalne pojazdy szynowe, m.in. tzw. drezyny pomiarowe. Pomierzone wielkości fizyczne służą do obliczenia współczynników charakteryzujących stan toru, pozwalających na określenie dopuszczalnej prędkości jazdy pojazdów szynowych na pomierzonym odcinku toru. Jednak geome-
\textsuperscript{1} prof. dr hab. inż., Katedra Infrastruktury Transportu Szynowego i Lotniczego, Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska, (012) 628 23 20
\textsuperscript{2} prof. dr hab. inż., Zakład Podstaw Budowy Urządzeń Transportowych, Wydział Transportu, Politechnika Warszawska
\textsuperscript{3} Prof. Dr.-Ing., IAT Gauting, TU Berlin
tryczne nierówności toru podają tylko informacje o stanie ułożenia toru, jego geometrii, a nie zawierają informacji o stanie całego złożonego układu dynamicznego, jakim są szyny ułożone na podkładach, które leżą na podsypce, a ta z kolei też jest położona na specjalnie przygotowanym podłożu. Jest to złożony układ, dynamicznie nielinowy, silnie oddziaływujący na poruszający się pojazd szynowy i sprzężony z tym pojazdem. Usterki każdego podukładu mają wpływ na globalną ocenę toru. Współczynniki, którymi dotychczas określa się stan toru, zdefiniowane są z wykorzystaniem geometrycznych nierówności toru, nie charakteryzują więc większości wyżej opisanych, dynamicznych relacji, których źródłem jest tor.
Dotychczas nie udało się opracować uniwersalnego kryterium oceny jakości toru kolejowego. Większość prowadzonych prac definiuje sposoby oceny wykorzystując parametry fizyczne, które można pomieścić na pojazdzie szynowym, przejeżdżając oceniany odcinek toru. Są to zwykle siły lub przyspieszenie mierzone na korpusach lożysk zestawu kołowego. Przykładem układu czujników do pomiaru przyspieszeń na korpusach lożysk zestawu kołowego może być układ pokazany na fot. 1 lub rys. 2. Na fot. 1 ilustrowany jest czujnik, który mierzy tylko przyspieszenie w kierunku pionowym. Zastosowano takie czujniki przez Politechnikę Krakowską podczas badań przeprowadzanych na pojazdach tramwajowych Krakowa. Długo wydawało się, że jest to w zupełności wystarczające zarówno do oceny sił dynamicznych jak i uszkodzeń toru. W rozwiniętych technicznie krajach Europy w ostatnich latach rozpoczęto pomiary czujnikami działającymi w dwóch kierunkach. Przykładem takich pomiarów jest zestaw kołowy wyposażony w takie czujniki, który został przedstawiony na rysunku 2. Został on wykorzystywany do wstępnych prób pomiaru przyspieszeń na korpusach lożysk zestawów kołowych m. in. przez zespół autorski w Austrii i w Niemczech.
W wyniku analizy dynamicznej różnego typu wykolejeń, z której wynika, że kryterium wykolejenia oparte na podstawie wartości ilorazu sił Y/Q nie jest dostatecznie przekonujące, powstała nowa hipoteza przypisująca duże znaczenie siłom wzdłużnym, a więc i przyspieszenia w kierunku jazdy odgrywają istotną rolę w procesie wykolejenia.
Fot. 1. Przyrządy rejestrujące przyspieszenie zamocowane na wózku wagonu NGT6 (Wydział Mechaniczny PK)
Wstępne badania autorów niniejszego opracowania potwierdzają tę hipotezę. Z tego względu badając wpływ jakości toru na zużycie kół kolejowych pojazdów produkowanych przez firmę PESA S.A., wykorzystano czujniki przyspieszeń umożliwiające pomiar w trzech kierunkach uzupełniając pomiary niemieckie (rys. 1) o pomiar przyspieszeń (sił) wzdłuż toru.
Rys. 1. Zestaw kołowy wyposażony w czujniki przyspieszeń mierzących w dwóch kierunkach
Widok dwóch czujników przyspieszenia, które mogą być zabudowane na pokrywie korpusu łożyska zestawu kołowego pojazdu szynowego przedstawionego (na rysunku 2) pokazano na rysunku 3.
Rys. 2. Korpus łożyska zestawu kołowego z pokrywą, na której zainstalowano czujnik
Rys. 3. Układ dwóch czujników, z których każdy może być umieszczony na korpusie łożyska zestawu kołowego pojazdu szynowego (dwa czujniki badane są w celu porównania jakości wskazań)
Na fot. 2 pokazano jeden ze sposobów zabudowy czujnika przyspieszeń wykonany z udziałem autorów niniejszego artykułu.
Fot. 2. Inteligentny czujnik zabudowany na pokrywie korpusu łożyska (Austria)
Badania krajowe zostały przeprowadzone z udziałem firmy PESA Bydgoszcz S.A. [2]. Przykładowe wyniki pomiaru przyspieszeń charakteryzujących siły działające na napędny i toczny zestaw kołowy pojazdu ilustrowanego schematycznie na rysunku 4 zostały przedstawione na rysunku 5.
Rys. 4. Pojazd szynowy wyposażony w czujniki przyspieszeń na osi nr 2 i nr 3 wózka napędnego i tocznego
Jednym z problemów związanych z oceną jakości toru jest oddzielenie w zarejestrowanym sygnale przyspieszenia pomierzonego na danym odcinku toru, wpływu dynamicznych oddziaływań generowanych przez pojazd, tj. odseparowanie z sygnału zarejestrowanego na
korpusie lożysk zestawu kołowego tej części sygnału, która pochodzi od toru kolejowego.
W niniejszym artykule zasygnalizowane zostaną rozważania dotyczące metody obróbki sygnału zarejestrowanego na przykładowo pokazanych wyżej korpusach lożysk, podczas jazdy eksploatacyjnej pojazdu szynowego w celu wykorzystania wyników pomiarów do oceny stanu toru kolejowego.
![Graph showing acceleration in [g*100] over time in [s]](image)
**Rys. 5. Przyspieszenie w kierunku x osi nr 2 prawego koła na trasie Olsztyn - Braniewo**
Podane zostaną również próby podania kryteriów sklasyfikowania jakości torów na podstawie wartości pewnej funkcji przyspieszeń.
### 2. Klasyfikacja jakości oddziaływania zestawu kołowego z torem
Duże siły poprzeczne (siły Y) uważane są za decydujące o niebezpiecznym oddziaływaniu pojazdu z torem (kryterium Y/Q). Mają one zwykle różne wartości w przypadku lewego i prawego koła zestawu kołowego, co związane jest ze skręcaniem osi (wału) zastawu. Powoduje to równocześnie duże przyśpieszenia wzdłużne \( \frac{d^2x}{dt^2} \) na korpusach lożysk. Przyśpieszenia w kierunku x i kierunku z, pozwalają określić
orbity drgań określających zachowanie zastawu poprzez parametry stanu \( \frac{d^2x}{dt^2} \) oraz \( \frac{d^2z}{dt^2} \), które mogą determinować stan oddziaływania. Badacze z Niemiec proponują wyrażać zaburzenia ruchu podstawowego przy stałej prędkości jazdy, jako proces przypadkowy zastawu kołowego poprzez transformację Karhunen-Loewe (K-L). Mając do dyspozycji przebiegi przyspieszenia w czasie zależne od wyboru przedziału czasu pomiaru, algorytm K-L umożliwia ocenę stanu oddziaływania w \( k \)-tym przedziale jako \( k \)-ta realizacja procesu przypadkowego \( x_i \).
Transformacja ta jest w pewnym sensie podobna do transformacji Fouriera, jednak wykorzystuje się w niej funkcje charakterystyczne zależne od sygnału. Zwykle do oceny oddziaływania układu pojazd-tor wykorzystywane były przebiegi przyspieszeń w kierunku osi \( z \) i \( y \), tym razem na rysunku 6 przedstawiono przebiegi przyspieszeń w kierunku \( x \) oraz \( z \), a na rysunku 7 K-L transformację odpowiadającą tym przebiegom. Na wstępie podamy wzory na transformację Fouriera (1) i transformację Karhunen-Loewe (2):
\[
a_k = \frac{1}{T} \int_0^T y(t) \cdot e^{-jk\omega t} dt \tag{1}
\]
\[
a_k = \int_a^b y(t) \cdot \psi(t) dt \tag{2}
\]
**Rys. 6. Przyspieszenia w kierunku \( x \) i \( z \) na korpusach łożysk zastawów kotowych**
Można zauważyć, że wartości K-L transformacji o wiele wyraźniej wzrastają, jeżeli w wyniku większych odchyłek toru przyspieszenia w kierunku x lub z przyjmują większe wartości.
**Rys. 7. Wyniki K-L transformacji odpowiadające przebiegom przyśpieszenia w kierunku x oraz z przedstawionym na rysunku nr 8**
### 3. Ocena stanu oddziaływania na podstawie parametru (intensywności)
W celu umożliwienia oceny stanu oddziaływania układu zestaw kołowy/tor wprowadzono parametr $\lambda$ jako intensywność orbit łożysk zestawów kołowych, co można określić jako miarę kinetycznej energii zaburzeń rejestrowanego sygnału [1].
Parametr jakości ma wymiar $[m^2/s^4]$. Monitoring przejazdów pojazdów szynowych jest zwykle uzupełniany komputerowymi badaniami symulacyjnymi i badaniami na specjalnie zbudowanych stanowiskach (Kirchmoeser, [10]). Kontynuacja badań tego typu zarówno w zakresie pomiarowym i symulacyjnym jest planowana w następnym etapie projektu MONIT [3]. Przykładową symulację uśrednionych sił na wózku tocznym i napędnym ilustruje rys. 9.
Rys. 8. Przebieg stanu oddziaływania bliski wykolejenia ze względu na przebieg sił wzdłużnych na korpusach łożysk w czasie ok. 37 sek. wskażający na kontakt obrzeża [10]
Rys. 9. Symulacja jazdy po prostej. Siły pionowe działające na wózek toczny – górny wykres, wózek napędny – dolny wykres, przejazd ze stałą prędkością 80 km/godz. po torze prostym
W doświadczalnych i symulacyjnych badaniach niemieckich z wykorzystaniem wspomnianego stanowiska badawczego ustalono, że zakres $\lambda \approx 25...40$ m$^2$/s$^4$ może być uważany jako przeciętny [9]. Jakość oddziaływania podzielono na cztery klasy (tab.1).
**Tablica 1. Klasy jakości oddziaływania**
| Klasa/Class | Jakość/Quality | $\lambda$[g$^2$] |
|-------------|-----------------------------------------------------|------------------|
| 1 | Stan dobry (good rolling performance) | 0....5 |
| 2 | Stan średni / moderate (poor rolling performance) | 6....25 |
| | Stan niezadowalający (unsufficient rolling performance) | 26....80 |
| | Stan krytyczny, bliski wykolejeniu (critical rolling performance) | 81 ≈ 150 |
Weryfikacja doświadczalna tych propozycji dokonana zarówno w Niemczech, jak i w Polsce, została oceniona pozytywnie, pomimo że na torach wyłączenych przez kilka lat z eksploatacji parametr jakości oddziaływania wskazywał na tendencje do wykolejenia wykazując $\lambda$[g$^2$] > 600 (rys.10). We wspomnianych badaniach symulacyjnych nie uwzględniano zmian sił w kierunku wzdłużnym, które ilustruje rysunek 8. Przebieg tych sił w przypadku toczenia się koła na obrzeżu ilustruje stan krytyczny, w którym wartość ilorazu Y/Q nie jest bliska wartości krytycznej, wzrasta jedynie częstość oscylacji. W badaniach doświadczalnych spotyka się również liczne przykłady, w których iloraz sił przekracza kryterium wykolejenia (Y/Q > 2), a pomimo tego przekroczenia wykolejenie nie następuje.
![Rys. 10. Parametr $\lambda$ [ g$^2$] obliczony na podstawie pomiarów z firmą PESA w dniu 02.09.2006 na trasie Olsztyn - Braniewo](image-url)
Podobne stwierdzenie można wygłosić na podstawie klasyfikacji zamieszczonej w wyżej podanej tablicy. Pomimo wielokrotnego osiągania wartości parametru $\lambda \left[ g^2 \right] > 600$, przekraczającego znacznie 150 wykolejenie również nie nastąpiło.
Dla porównania na rysunku 11 podano wartości parametru $\lambda \left[ g^2 \right]$ obliczonego na podstawie wyników pomiarów na linii DB AG w pobliżu Hamburga.
![Rys. 11. Parametr $\lambda \left[ g^2 \right]$ uzyskany z pomiarów na linii DB AG w pobliżu Hamburga](image)
4. Ocena stanu oddziaływania na podstawie parametru zależnego od gęstości widmowej przyśpieszenia
Nasze wstępne propozycje oceny stanu oddziaływania pojazdu z torem dotyczą wykorzystania informacji o funkcji autokorelacyjnej i gęstości widmowej, które mogą być przydatne do oceny jakości toru kolejowego i jego wpływu na zachowanie układu dynamicznego: pojazd szynowy – tor.
Do oceny stanu torów kolejowych i podziału ich na odpowiednie klasy jakości [5] można wykorzystać zależność od gęstości widmowej wg propozycji [8] – podobnie jak się ją wykorzystuje w analizie dynamicznej pojazdów drogowych oraz w analizie spokojności jazdy:
$$W_t = c_t \left[ \int_0^\infty S_{\ddot{w}}(\omega) \omega^{-2/3} d\omega \right]^{0.15} \quad (3)$$
$W_t$, $c_t$ i $S_{\ddot{w}}(\omega)$ zostaną sprecyzowane w dalszej części pracy.
W literaturze spotykamy różne definicje gęstości widmowych. W naszych rozważaniach przyjmujemy gęstość widmową procesu przypadkowego (zgodnie z definicją transformaty Fouriera) następująco:
\[ S(\omega) = \int_{-\infty}^{+\infty} K(\tau) e^{-i\omega\tau} d\tau \] \hspace{1cm} (4)
Przy takiej definicji funkcję autokorelacyjną tego procesu, stanowiącą re-transformatę Fouriera gęstości widmowej, opisuje wzór:
\[ K(\tau) = \frac{1}{2\pi} \int_{-\infty}^{+\infty} S(\omega) e^{i\omega\tau} d\omega \] \hspace{1cm} (5)
W przypadku modelowania nierówności geometrycznych toru można przyjąć założenie upraszczające, że realizacja funkcji przypadkowej w dziedzinie drogi s nie zależy od prędkości jazdy pojazdu \( v \). Z realizacji takiej funkcji przypadkowej możemy wyznaczyć funkcję autokorelacyjną \( \overline{K}(\xi) \), gdzie \( \xi \) ma wymiar drogi, również niezależną od prędkości. Zarówno funkcja autokorelacyjna jak i jej gęstość widmowa, są funkcjami parzystymi. Oznaczając przez \( \overline{S}(\lambda) \) transformatę Fouriera funkcji \( \overline{K}(\xi) \):
\[ \overline{S}(\lambda) = \int_{-\infty}^{+\infty} \overline{K}(\xi) e^{-i\lambda\xi} d\xi \] \hspace{1cm} (6)
Funkcja \( \overline{S}(\lambda) \) nie zależy od prędkości jazdy w przeciwieństwie do \( S(\omega) \). Podane zależności umożliwiają zatem wyznaczanie gęstości widmowej \( S(\omega) \) z funkcji \( \overline{S}(\lambda) \)- przy określonej prędkości \( v \).
W przypadku badań eksperymentalnych dotyczących nierówności toru, gdy rejestrowane są realizacje pionowych przyspieszeń \( \ddot{w}_e(t) \) punktu poruszającego się wzdłuż tych nierówności, to wyznaczane gęstości widmowe – odpowiadające oznaczone powyżej przez \( v_e \) stałej prędkości jazdy w czasie rejestracji – będą oznaczone przez \( S_{\ddot{w}_e}(\omega) \).
Do wyznaczenia gęstości widmowej \( S_w(\omega) \) odpowiadającej prędkości \( v \), można wykorzystać najpierw zależności:
\[ S_{\ddot{w}_e}(\omega) = \omega^4 S_{w_e}(\omega), \quad S_w(\omega) = \frac{1}{c_v} S_{w_e}\left( \frac{\omega}{c_v} \right), \text{ gdzie } c_v = \frac{v}{v_e}. \] \hspace{1cm} (7)
Na podstawie gęstości widmowej \( S_u(\omega) \), gdzie \( u(t) \) oznacza dowolną funkcję przypadkową, istnieje możliwość generowania realizacji tego
procesu stochastycznego. Jedną z metod jest zastosowanie wzoru przybliżonego:
\[ u_j = u_m + \sum_{k=-p}^{k=p} a_k \gamma_{j-k}, \quad j=1,2,\ldots, \quad a_{-k} = a_k = \frac{\Delta t}{\pi} \int_0^{\pi/\Delta t} \sqrt{\frac{S_u(\omega)}{\Delta t}} \cos(k \Delta t \omega) \, d\omega \]
(8)
gdzie \( u_m \) oznacza wartość średnią funkcji \( u(t) \), a \( u_j \) stanowią wartości tej funkcji dyskretyzowane z krokiem \( \Delta t \). Wielkości \( \gamma_j \) są liczbami przypadkowymi o rozkładzie normalnym standardyzowanym (z wartością średnią równą zeru i odchyleniem standardowym równym jeden). Znając dyspersję \( \sigma_w^2 \) – wyznaczoną na podstawie pomiarów eksperymentalnych, możemy funkcję autokorelacyjną aproksymować następująco:
\[ K(\tau) = \frac{1}{2\pi} \int_{-\infty}^{+\infty} S(\omega) e^{i\omega \tau} \, d\omega, \quad K_w(\tau) = \frac{\sigma_w^2}{\sum_{j=1}^{n} \delta_j} \left[ \sum_{j=1}^{n} \delta_j \exp(-\alpha_j^2 \tau^2) \cos(\beta_j \tau) \right] \]
(9)
Gęstość widmowa jest transformatą Fouriera powyższej funkcji i wyraża się następująco:
\[ S_w(\omega) = \frac{\sigma_w^2 \sqrt{\pi}}{\sum_{j=1}^{n} \delta_j} \sum_{j=1}^{n} \frac{\delta_j}{2|\alpha_j|} \left\{ \exp \left[ -\left( \frac{\beta_j - \omega}{2\alpha_j} \right)^2 \right] + \exp \left[ -\left( \frac{\beta_j + \omega}{2\alpha_j} \right)^2 \right] \right\} \]
(10)
Funkcja ta jest zależna od prędkości pojazdu.
Przy założonej wartości odchylenia standardowego \( \sigma \), parametry aproksymacyjne \( \delta_j, \alpha_j \) i \( \beta_j \), gdzie \( j = 1, 2, \ldots, n \), powinny być odpowiednio dobrane. Suma współczynników \( \delta_j \) powinna być równa 1, a współczynniki \( \alpha_j > 0, \beta_j \geq 0 \).
Jeżeli posiadamy wyniki pomiarów przyspieszeń przedstawione wykreślnie, to po dwukrotnym całkowaniu numerycznym tych przyspieszeń wyznaczamy punkty funkcji opisującej zależność przemieszczeń od czasu. Następnie możemy wyznaczyć współczynniki aproksymacyjnej funkcji autokorelacyjnej przemieszczeń \( K_{w_e}(\tau) \), dobierając parametry współczynników aproksymacyjnej funkcji autokorelacyjnej: \( \sigma_{w_e}^2, \delta_j, \alpha_j \) i \( \beta_j \), (możemy porównać funkcje autokorelacyjną otrzymaną z opracowania wyników pomiarów z funkcją otrzymaną poprzez aproksymację).
Za parametr liczbowy do oceny stanu torów kolejowych przy określonej prędkości jazdy, zamiast wartości odchylenia standardowego \( \sigma \),
może być zaproponowana wielkość oznaczona przez $W_t$, podobna do stosowanej przy ocenie spokojości jazdy, którą w przypadku opisu toru z wykorzystaniem gęstości widmowych wyraża przykładowa zależność:
$$W_t = c_t \left[ \int_0^\infty S_{\ddot{w}}(\omega) \omega^{-2/3} d\omega \right]^{0.5}$$ \hspace{1cm} (11)
gdzie $c_t$ oznacza stały współczynnik, a $S_{\ddot{w}}(\omega)$ [m$^2$s$^3$] jest gęstością widmową przyspieszeń punktu poruszającego się po nierównościach toru z prędkością $\nu$.
Wartość współczynnika $c_t$ należy dobrać metodą prób tak, aby w przypadku badanych torów wskaźnik oceny $W_t$ przyjmował zadane wartości (np. $0 < W_t < 4$, w pracy [5] podano istniejący podział na 3 klasy związane z ograniczeniem prędkości).
Zaproponowane wyrażenie na parametr jakości toru $W_t$ stanowi uogólnienie wzoru na wskaźnik spokojości jazdy uwzględniający energię kinetyczną punktu materialnego odniesioną do jego masy i pochodną względem czasu przyśpieszenia tego punktu (zrywu).
Podaną propozycję klasyfikacji można traktować jako wstępna, wymagającą weryfikacji, dalszych badań i dopracowania kryteriów podziału na klasy toru w zależności od jakości współdziałania pojazdu z torem.
5. Ocena stanu łożyskowania na podstawie pomiaru temperatury
Celem tych badań jest umożliwienie sygnalizowania wzrostu temperatury spowodowanej uszkodzeniem (zatarciem) łożysk. Z punktu widzenia minimalizacji kosztów przeprowadzono wnikiwową analizę rozchodzenia się ciepła od źródła (uszkodzonego łożyska) wykazując bardzo szybki spadek temperatury uniemożliwiający monitorowanie dwóch łożysk przy pomocy jednego czujnika. Badania przeprowadzono analizując zarówno przypadek przeciętnych jak i niekorzystnych warunków wymiany ciepła.
Rys. 12. System przekazywania informacji o mierzonych wielkościach fizycznych
Zarówno wartości mierzonej temperatury, sił czy przyśpieszeń powinny być przekazywane do maszynisty lub punktu monitorującego pojazd szynowy. Do tego celu służy system przekazywania informacji o mierzonych wielkościach fizycznych pokazany schematycznie na rysunku nr 12 Satelitarne przekazanie tego typu informacji testowano w czasie przejazdu wagonem PESA Bydgoszcz S.A. na Krym w 2006 r.
Dalsze badania nad monitoringiem stanu pojazdów szynowych i toru wydają się uzasadnione. Uniknięcie jednej poważnej katastrofy pokryłoby koszty badań i wdrożenia tego typu systemu.
Literatura
1. Gloesmann P., Kreuzer E.: *Nonlinear System Analysis with Karhunen-Loève Transform*, Kluwer Academic Publishers, 2004.
2. Bogacz R., Konop J., Meinke P., Reimann, M.: *Monitoring the rolling quality of rail-bus wheel sets*, Presentation in Eureka-Projekt “Footprint”, E! 2486, Brüssel, 2006.
3. Bogacz R., Chudzikiewicz A., Meinke P.: *Ocena jakości toru kolejowego na podstawie pomiarów wielkości fizycznych mierzonych na korpusie tożysk zestawów kotowych*. Monitorowanie Stanu Technicznego Konstrukcji i Ocena Jej żywotności MONIT, Materiały seminarium WT PW 2009, pp.117-122.
4. Bogacz R., Czyczula W.: *Response of Beam on Visco-Elastic Foundation to Moving Distributed Load*, J. Theor. and Appl. Mech., 46,4, pp.763-775, Warsaw 2008.
5. Chudzikiewicz A., Drożdziel J., Sowiński B.: *Ocena stanu pojazdu szynowego na podstawie badań symulacyjnych*. Monitorowanie Stanu Technicznego Konstrukcji i Ocena Jej żywotności MONIT, Materiały seminarium WT PW 2009, pp.123-130.
6. Czyczula W., Bogacz R.: *Mechanics of track structure with “Y-shaped” steel sleepers in sharp curves*. Applied Mechanics and Materials Vol. 9 (2008) pp. 71–88, online at http://www.scientific.net.
7. Bogacz R., Czyczyla W.: *Rail fastening system with high elasticity in vertical and horizontal directions*. Recent Advances in Mechanics. Ed. J.T. Katsikadelis, Alexandropolis, September, 2007, pp.108 – 110.
8. Grzyb A., Czauderna T.: *Badania i analiza wymuszeń kinematycznych drgań tramwajów*. Technika Transportu Szynowego, 2009.
9. Bogacz R., Meinke P.: *On evaluation of wheel sets and railway track quality*. Scientific papers of Vehicle Institute, Warsaw Univ.of Technol. 1(60)/2006. pp.15-20.
10. Meinke P.: *Laufzustands-Monitoring von Eisenbahn-Radsätzen*, Schlußbericht zum BMBF-geförderten Verbundvorhaben (C+K GmbH, Technische Universität Hamburg-Harburg, Universität Hannover, DB AG: Systemtechnik Kirchmöser) „Laufzustands-monitoring von Eisenbahnfahrzeugen“, Starnberg (2005)
11. Bogacz R., Świderski Z.: *Damage of rails*, XXI Symposium of Experimental Mechanics of Solids. Jachranka near Warsaw, 2004, pp.141–147.
*Niniejsza praca powstała w wyniku realizacji Projektu Monitorowanie Stanu Technicznego Konstrukcji i Ocena Jej Żywotności MONIT, finansowanego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka ze środków MNiSzW.*
EVALUATION OF TRACK AND RUNNING GEAR QUALITY ON BASIS OF PHYSICAL QUANTITIES MEASURED ON AXLE BEARINGS OF WHEELSETS
Summary
Paper deals with overview of investigation concerning the evaluation of technical state of track and rail vehicles on basis measured forces, acceleration and temperature on bearings of wheel sets. The preliminary classification of the track states based on the quality of track/rail vehicle interaction is proposed.
Key words: monitoring, track quality, wheel set, rail vehicle
EINSCHÄTZUNG DER GLEISQUALITÄT UND DER LAUFWERKE AUF GRUNDLAGE VON AM LAGER DER RADSÄTZE GEMESSENEN PHYSIKALISCHEN GRÖSSEN
Zusammenfassung
Die Arbeit enthält eine Übersicht über Untersuchungen zum technischen Zustand von Gleis sowie Schienenfahrzeug durch Messungen von Kräften und Temperaturen an den Gehäusen der Radsatzlager. Ein vorläufiger Vorschlag zur Klassifizierung des Schienenzustandes auf der Grundlage der Qualität der Interaktion zwischen Fahrzeug und Fahrweg wird unterbreitet.
Schlüsselwörter: Monitorin, Gleisqualität, Radsatz, Schienenfahrzeug
Maciej Jamka\textsuperscript{1}
Sergiusz Lisowski\textsuperscript{2}
Michał Strach\textsuperscript{3}
ZASTOSOWANIE WSPÓŁCZESNYCH TECHNOLOGII GEODEZYJNYCH W OKREŚLANIU GEOMETRII TORU W ASPEKCIE DOPUSZCZALNYCH PRĘDKOŚCI POCIĄGÓW
Streszczenie
W artykule przedstawiono analizę parametrów geometrycznych układów krzywoliniowych wyznaczonych analitycznie metodą wieloelementowej analizy regresji na podstawie współrzędnych osi toru wyznaczonych metodą RTK GPS. Otrzymane parametry geometryczne, pozwoliły obliczyć wartości dopuszczalnych prędkości na badanych układach krzywoliniowych toru.
Słowa kluczowe: oś toru, układ bezwzględny, RTK GPS, wieloelementowa analiza regresji, dopuszczalna prędkość
1. Wprowadzenie
Wartość dopuszczalnej prędkości określa się w oparciu o podstawowe zależności obowiązujące przy kształtowaniu układów geometrycznych torów. Prędkość dopuszczalna układu krzywoliniowego w ogólnym zakresie jest wartością funkcji wielu zmiennych. Wśród nich istotne znaczenie mają długości: krzywej przejściowej oraz promienia łuku kołowego.
\textsuperscript{1} mgr inż., Katedra Infrastruktury Transportu Szynowego i Lotniczego, Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska, (012) 628 23 85, e-mail: firstname.lastname@example.org
\textsuperscript{2} mgr inż., Katedra Infrastruktury Transportu Szynowego i Lotniczego, Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska, (012) 628 23 85, e-mail: email@example.com
\textsuperscript{3} dr inż., Katedra Geodezji Inżynierijno i Budownictwa, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie, (012) 617 23 14, e-mail: firstname.lastname@example.org
W artykule przedstawiono wyniki optymalizacji geometrii układów krzywoliniowych, opracowane w bezwzględnym układzie odniesienia (współrzędnych), w jakim wyznaczono położenie punktów osi toru [3, 4, 7]. Przeprowadzono także analizę wartości dopuszczalnych prędkości na wybranym odcinku toru.
Analizą objęto odcinek toru położonego na linii kolejowej nr 8 Warszawa – Kraków. Pomiary współrzędnych punktów określających oś toru w układzie bezwzględnym, przeprowadzono z zastosowaniem technologii pomiarów satelitarnych RTK-GPS i specjalnego wózka pomiarowego przemieszczającego się po torze [5, 6, 8].
2. Pomiary terenowe
2.1. Charakterystyka analizowanego odcinka toru
Odcinek, na jakim przeprowadzono prace terenowe, ma długość około 5,4 km i jest fragmentem linii kolejowej nr 8 relacji Warszawa – Kraków. Pomiary zrealizowano na torze nr 2 od km 296,640 do km 302,033 pomiędzy przystankami osobowymi: Niedźwiedź i Łuczyce.
Analizowany tor przebiega na tym odcinku częściowo na nasypie oraz w przekopie (ok. 40%). Maksymalne pochylenie niwelety toru wynosi 10,9‰ (rys. 6).
Na odcinku znajduje się 8 układów krzywoliniowych, złożonych z łuków kołowych z krzywymi przejściowymi oraz jednego łuku koszowego. Złożony jest on z czterech łuków kołowych z krzywymi przejściowymi i lukiem odginającym styczną tego łuku koszowego. Długości poszczególnych układów krzywoliniowych wahają się w granicach od 152 m do 1312 m w przypadku łuku koszowego. Pomiędzy układami krzywoliniowymi położone są odcinki proste toru o długościach od 33 m do 352 m. Łączna długość układów krzywoliniowych wynosi 4181 m, stanowi zatem 77% całkowitej długości analizowanego odcinka toru.
Tor, na którym położony jest analizowany odcinek jest w dobrym stanie technicznym po naprawie głównej przeprowadzonej w 2006 roku.
2.2. Opis technologii pomiaru
W pomiarach wyznaczających położenie osi toru w układzie bezwzględnym, zastosowano sprawdzoną wcześniej technologię pomiaru kinematycznego w czasie rzeczywistym (Real Time Kinematic) [5, 8]. W opisywanych w niniejszej pracy pomiarach, zastosowano najnowsze precyzyjne odbiorniki GPS firmy Leica GX1230 GG z kontrolerem RX1210T oraz modem GSM GFU24, Siemens MC75 GSM/GPRS.
Antena odbiornika AT503 typu choke ring, zamocowana była na wózku pomiarowym, którego podstawa konstrukcyjna jest toromierz elektroniczny TEB-1435 (rys. 1). Urządzenie zatrzymywano na czas pomiaru prowadzonego techniką stop&go w punktach toru odległych od siebie co około 20 m.
Rys. 1. Wózek do prowadzenia pomiarów satelitarnych RTK-GPS na torze kolejowym
Bezpośrednim rezultatem wykonanych pomiarów satelitarnych były współrzędne centrum fazowego anteny GPS umieszczonej na wózku pomiarowym. Stanowiły one podstawę do przeprowadzenia
redukcji geometrycznych i wyznaczenia położenia osi toru. W obliczeniach uwzględniano wysokość zamocowania anteny nad główką szyny (1,14 m), odległość centrum fazowego anteny od osi toru, szerokość toru oraz jego przechyłkę. Zarówno szerokość toru, jak i jego przechyłka, wyznaczane były przez aparaturę pomiarową toromierza elektronicznego.
Pomiary satelitarne RTK-GPS oparto o system ASG-EUPOS. Gwarantuje on wyznaczenie współrzędnych sytuacyjnych punktów (X, Y) dla całej długości inwentaryzowanego toru w układzie bezwzględnym z dokładnością ±3 cm. Należy jednak wziąć pod uwagę specyfikę pracy systemu GPS. Umożliwia on pomiary z określoną dokładnością jedynie na obszarach z „otwartym horyzontem”. Problemy pojawiają się w chwili, gdy odbiornik GPS wykonuje pomiary w okolicach przeszkód terenowych. Na obszarach kolejowych mogą nimi być: tor w głębokim przekopie (rys. 6), wysokie drzewa i budowle w pobliżu toru, wiaty na przystankach osobowych, wiadukt nad torem, konstrukcja mostu lub wiaduktu przy drodze szynowej z jazdą dołem, przejeżdżające sąsiednim torem pociągi. W związku z występującymi przeszkodami nie udało się wyznaczyć sytuacyjnego położenia toru (X, Y) dla kilku punktów. Nie stanowiło to jednak większych problemów w przeprowadzeniu analiz i obliczeń.
3. Analiza geometrii układów krzywoliniowych
3.1. Charakterystyka zastosowanego oprogramowania
Projektanci mają aktualnie dużą swobodę w wyborze programów wspomagających realizację prac projektowych tras szynowych. Na rynku istnieje bowiem kilka komercyjnych aplikacji służących do wyznaczania parametrów geometrycznych charakteryzujących istniejące układy krzywoliniowe, zarówno w zakresie projektowania tras kolei konwencjonalnych, jak i dużych prędkości [13, 14, 15].
Do opracowania wyników pomiaru wykorzystano jeden z najpopularniejszych programów Bentley Rail Track, wchodzący w skład rodziny aplikacji o nazwie Bentley InRoads Suite V8i. Wszystkie aplikacje funkcjonują jako nakładki na programy CAD (AutoCad lub Microstation). Umożliwiają one import danych z wielu źródeł. Możliwe jest
wczytanie plików utworzonych w innym oprogramowaniu, wczytanie i obróbkę danych pochodzących z geodezyjnych urządzeń pomiarowych, takich jak: odbiorniki GPS, skanery laserowe, tachometry, niwelatory. Projektant, realizując opracowanie geometryczne trasy ma do wyboru odcinki prostoliniowe, łuki kołowe oraz szereg zdefiniowanych krzywych przejściowych.
3.2. Obliczenie parametrów geometrycznych układów krzywoliniowych toru w płaszczyźnie poziomej w układzie bezwzględnym
Obliczenie parametrów geometrycznych pomierzonych układów krzywoliniowych toru, wykonano poprzez wpasowanie projektowanej geometrii osi toru w zbiór pomierzonych punktów z zastosowaniem metod analitycznych (wieloelementowa analiza regresji).
Do obliczeń projektowanej geometrii toru przyjęto następujące założenia:
- zachowanie najbardziej zbliżonych parametrów geometrycznych do istniejącej osi toru,
- ciągłość krzywizny dla poszczególnych odcinków toru,
- minimalizacja przesunięć istniejącej osi toru,
- niezmienne położenie początków i końców rozjazdów,
- długości promieni łuków oraz długości krzywych przejściowych nie mniejsze od podanych w wykazach znaków regulacji osi torów.
Pracę rozpoczęto od wczytania do oprogramowania współrzędnych punktów charakterystycznych osi toru. W efekcie otrzymano obraz odcinka toru w rzucie poziomym. Po wygenerowaniu wykresu krzywizn (rys. 2) można było przyporządkować poszczególnym punktom odcinki tworzące geometrię trasy (rys.3).
Główną zaletą zastosowanego oprogramowania, na tym etapie projektowania, jest możliwość przeprowadzenia wieloelementowej analizy regresji (rys. 4) [7]. Program bazuje na współrzędnych punktów, jakie mogą być rozmieszczone w dowolnych miejscach toru o dowolnej jego długości.
Rys. 2. Wykres krzywizn na długości badanego odcinka toru nr 2
Rys. 3. Wykres krzywizn fragmentów badanego odcinka toru nr 2 z przykładowym opisem geometrii wybranych elementów trasy w rzucie poziomym
Legenda:
1, 6 - odcinki prostoliniowe,
2,4 - krzywe przejściowe,
3a, 3b, 3c, 3d - łuk koszowy złożony z czterech łuków kołowych,
5 - łuk kołowy
Rys. 4. Aplikacje do regulacji osi torów wykorzystujące wieloelementową analizę regresji
Dodatkowo w analizie regresji może uczestniczyć jednocześnie wiele odcinków o różnej charakterystyce geometrycznej. W trakcie zmiany parametrów geometrycznych poszczególnych odcinków, zmienia się też szkic regulowanego odcinka. Dostępna jest także funkcja zapisywania poszczególnych wariantów projektu oraz generowania raportów z wielkościami nasunięć toru. Ostatecznie w wyniku przeprowadzenia analizy regresji powstał wykres przesunięć istniejącej osi toru do położenia projektowanego (rys. 5).
Rys. 5. Wykres przesunięć osi toru
3.1. Analiza obliczonych parametrów geometrycznych układów krzywoliniowych toru
W ramach naprawy głównej toru, dla analizowanego odcinka, wykonany został projekt regulacji osi w lokalnym układzie ewolwent. Na potrzeby niniejszego opracowania, zrealizowano projekt regulacji układów krzywoliniowych toru w układzie bezwzględnym. Uzyskane z obu niezależnych opracowań parametry geometryczne osi toru w płaszczyźnie poziomej, pozwoliły na ich analizę porównawczą oraz weryfikację zgodności.
W tablicy 1 zestawiono parametry geometryczne poszczególnych odcinków (układów krzywoliniowych) z wykazów znaków regulacji osi toru [1, 9], oraz z opracowania metodą wieloelementowej analizy regresji.
**Tablica 1. Zestawienie parametrów geometrycznych analizowanego odcinka toru**
| Lp. | Układ w planie | Układ lokalny - wykaz znaków regulacji osi toru | Układ bezwzględny - metoda wieloelementowej analizy regresji |
|-----|----------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------|
| | | Kilometraż | Elementy geometrii | Kilometraż | Elementy geometrii |
| 1 | Prosta | 296.6+33,00÷296.6+95,68 | D=62,68 | 296.6+40,00÷296.7+02,36 | D=62,36 |
| 2 | Łuk kolowy | 296.6+95,68÷296.7+49,60 | R=6000; D=53,92; L₁=0; L₂=0 | 296.7+02,36÷296.7+51,06 | R=6000; D=48,70; L₁=0; L₂=0 |
| 3 | Łuk kolowy | 296.7+49,60÷297.5+95,41 | R=603,5; D=605,81; L₁=120; L₂=120 | 296.7+51,06÷297.5+97,94 | R=604,19; D=604,61; L₁=120,77; L₂=121,50 |
| 4 | Prosta | 297.5+95,41÷297.6+56,68 | D=61,27 | 297.5+97,94÷297.6+57,33 | D=59,39 |
| 5 | Łuk koszowy | 297.6+56,68÷298.9+02,13 | R₁=585; D₁=305,55; R₂=601; D₂=362,74; R₃=590; D₃=178,77; R₄=615; D₄=158,39; L₁=120; L₂=0; L₃=0; L₄=0; L₅=120 | 297.6+57,33÷298.9+07,84 | R₁=586,57; D₁=314,75; R₂=600,34; D₂=369,62; R₃=590,00; D₃=178,77; R₄=620,83; D₄=147,14; L₁=120,13; L₂=0; L₃=0; L₄=0; L₅=120,09 |
| 6 | Łuk kolowy | 298.9+02,13÷298.9+80,06 | R=10000; D=77,93; L₁=0; L₂=0 | 298.9+07,84÷298.9+76,70 | R=10000; D=68,86; L₁=0; L₂=0 |
| 7 | Prosta | 298.9+80,06÷299.0+33,89 | D=53,83 | 298.9+76,70÷299.0+34,34 | D=57,64 |
| 8 | Łuk kolowy | 299.0+33,89÷299.1+86,18 | R=1600; D=52,29; L₁=50; L₂=50 | 299.0+34,34÷299.1+86,63 | R=1607,17; D=52,29; L₁=50; L₂=50 |
| 9 | Prosta | 299.1+86,18÷299.2+68,08 | D=81,90 | 299.1+86,63÷299.2+66,80 | D=80,18 |
| 10 | Łuk kolowy | 299.2+68,08÷299.4+98,51 | R=1000; D=70,43; L₁=80; L₂=80 | 299.2+66,80÷299.4+99,13 | R=1018,05; D=72,30; L₁=80,01; L₂=80,01 |
| 11 | Prosta | 299.4+98,51÷299.5+31,77 | D=33,26 | 299.4+99,13÷299.5+32,39 | D=33,26 |
| 12 | Łuk kolowy | 299.5+31,77÷299.9+03,72 | R=670; D=131,95 L₁=120; L₂=120 | 299.5+32,39÷299.9+04,42 | R=674,48; D=131,84 L₁=120,10; L₂=120,10 |
| 13 | Prosta | 299.9+03,72÷300.0+15,96 | D=112,24 | 299.9+04,42÷300.0+16,66 | D=112,24 |
| 14 | Łuk kolowy | 300.0+15,96÷300.3+87,07 | R=815; D=171,11 L₁=100; L₂=100 | 300.0+16,66÷300.3+90,09 | R=825,24; D=173,35 L₁=100,04; L₂=100,04 |
| 15 | Prosta | 300.3+87,07÷300.7+51,35 | D=364,28 | 300.0+90,09÷300.7+42,80 | D=352,71 |
| Lp. | Układ w planie | Kilometraż | Długość układu | Przesunięcie osi toru |
|-----|----------------|------------|----------------|-----------------------|
| 16 | Łuk kołowy | 300.7+51,35÷301.0+59,04 | R=1050; D=147,69
L₁=80; L₂=80 | 300.7+42,80÷301.0+70,92
L₁=91,43; L₂=95,90 |
| 17 | Prosta | 301.0+59,04÷301.4+01,66 | D=342,62 | 301.0+70,92÷301.3+93,70 | D=322,79 |
| 18 | Łuk kołowy | 301.4+01,66÷301.8+93,76 | R=990; D=312,05;
L₁=65; L₂=115 | 301.3+93,70÷301.9+02,76 | R=990; D=295,67
L₁=81,93; L₂=131,46 |
| 19 | Prosta | 301.8+93,76÷302.2+05,80 | D=312,04 | 301.9+02,76÷302.0+33,80 | D=131,04 |
Parametry geometryczne układów krzywoliniowych zaprojektowane dwiema metodami, czyli metodą ewolwent bazującą na pomiarze strzałek w układzie względnym oraz metodą wieloelementowej analizy regresji (układ bezwzględny), są w zdecydowanej większości niemal identyczne. Należało się tego spodziewać ze względu na przyjęcie właśnie takich założeń. Dużym utrudnieniem podczas projektowania było występowanie bardzo krótkich wstawek prostych (np. 33,26 m) pomiędzy układami krzywoliniowymi. Jest to bardzo czuły element układów krzywoliniowych przyległych do krótkiego odcinka prostej, który „ustawia” kierunek stycznej głównej obu układów. Z tym problemem mamy do czynienia również w metodzie ewolwent [1].
W tablicy 2 zestawiono w kolejnych kolumnach dane dotyczące układu toru w planie z podaniem jego kilometrażu, długości poszczególnych odcinków oraz przesunięcia osi toru wynikające z przeprowadzonej wieloelementowej analizy regresji. W kolumnie przesunięć podano średnią wartość przesunięcia – $p_{sr}$, wartość odchylenia standardowego – $\sigma$, oraz wartość przesunięcia maksymalnego – $p_{\text{max}}$.
**Tablica 2. Zestawienie wartości przesunięć osi toru**
| Lp. | Układ w planie | Kilometraż | Długość układu | Przesunięcie osi toru |
|-----|----------------|------------|----------------|-----------------------|
| 1 | Prosta | 296.6+40,00÷296.7+02,36 | 63,36 | $P_{sr} = 0,006$, $p_{\text{max}} = 0,006$ |
| 2 | Łuk kołowy | 296.7+02,36÷296.7+51,06 | 895,16 | $P_{sr} = 0,0277$, $\sigma = 0,0298$, $p_{\text{max}} = 0,110$ |
| 3 | Łuk kołowy | 296.7+51,06÷297.5+97,94 | 1319,36 | $P_{sr} = 0,0342$, $\sigma = 0,0231$, $p_{\text{max}} = 0,094$ |
| 4 | Prosta | 297.5+97,94÷297.6+57,33 | 59,39 | $P_{sr} = 0,0045$, $p_{\text{max}} = 0,007$ |
| 5 | Łuk koszowy | 297.6+57,33÷298.9+07,84 | 152,29 | $P_{sr} = 0,0471$, $\sigma = 0,0276$, $p_{\text{max}} = 0,088$ |
| 6 | Łuk kołowy | 298.9+07,84÷298.9+76,70 | 33,26 | $P_{sr} = 0,0178$, $\sigma = 0,0128$, $p_{\text{max}} = 0,045$ |
| 7 | Prosta | 298.9+76,70÷299.0+34,34 | 112,24 | $P_{sr} = 0,0373$, $\sigma = 0,0078$, $p_{\text{max}} = 0,046$ |
| | Łuk kołowy | 300,0+16,66÷300,3+90,09 | 373,43 | $P_{sr} = 0,0300$, $\sigma = 0,0274$, $p_{\text{max}} = 0,084$ |
|---|------------|------------------------|--------|--------------------------------------------------|
| 15 | Prosta | 300,0+90,09÷300,7+42,80 | 352,71 | $P_{sr} = 0,0067$, $\sigma = 0,0049$, $p_{\text{max}} = 0,015$ |
| 16 | Łuk kołowy | 300,7+42,80÷301,0+70,92 | 328,11 | $P_{sr} = 0,0106$, $\sigma = 0,0073$, $p_{\text{max}} = 0,023$ |
| 17 | Prosta | 301,0+70,92÷301,3+93,70 | 322,79 | $P_{sr} = 0,0037$, $\sigma = 0,0029$, $p_{\text{max}} = 0,011$ |
| 18 | Łuk kołowy | 301,3+93,70÷301,9+02,76 | 509,06 | $P_{sr} = 0,0059$, $\sigma = 0,0053$, $p_{\text{max}} = 0,023$ |
| 19 | Prosta | 301,9+02,76÷302,0+33,80 | 131,04 | $P_{sr} = 0,0028$, $\sigma = 0,0012$, $p_{\text{max}} = 0,005$ |
**Długość całkowita odcinka**
5394,36
Maksymalne wartości przesunięć osi toru występują w układach krzywoliniowych złożonych z kilku łuków kołowych z krzywymi przejściowymi. Ma to miejsce w przypadku dwóch układów o największej długości (tab. 2, wiersze: 2 i 3 oraz 5 i 6). Maksymalne wartości nasunięć koncentrują się w rejonie krzywych przejściowych „wychodzących” z tego samego odcinka prostej o małej długości (około 60 m). Duże wartości nasunięć w obrębie krzywych przejściowych występują również w innych układach krzywoliniowych przedzielonych krótkimi odcinkami prostej. Wyjątkiem są dwa ostatnie układy krzywoliniowe, na których występują niewielkie przesunięcia ($p_{\text{max}} = 0,022$ m). W obu tych przypadkach odcinki prostych (odcinki stycznych głównych) osiągają długości powyżej 300 metrów (rys. 5).
Przesunięcia na prostych odcinkach toru nie przekraczają wartości 0,04 m. Tak dobre dopasowane w przypadku krótkich odcinków prostej związane jest z przeprowadzeniem regresji prostoliniowej opartej
na 3, 4 punktach (pomiar punktów osi toru co około 20 m), a w przypadku długich prostych wynika z dobrej geometrii istniejącego toru.
4. Dopuszczalna prędkość na badanym odcinku
W obliczaniu wartości dopuszczalnej prędkości należy uwzględniać obowiązujące parametry fizyczne kształtowania układów geometrycznych torów \((a_{\text{dop}}, a_{\text{tow}}, f_{\text{dop}}, \psi_{\text{dop}})\) oraz parametry eksploatacyjne linii.
Obliczenia przeprowadzono korzystając z programu „Vdop”, który zakłada stałą wartość \(f_{\text{dop}} = 35 \text{ mm/s}, \psi_{\text{dop}} = 0.5 \text{ [m/s}^2]\). Wartości parametrów \(a_{\text{dop}}, a_{\text{tow}}\), oraz wartość prędkości maksymalnej pociągów towarowych \(V_t\) przyjmowano wariantowo.
W programie zastosowano ponadto graniczne wartości wprowadzanych danych, tj.:
- dla parametrów eksploatacyjno-fizycznych:
\[0.3 \leq a_{\text{dop}} \leq 0.8 \text{ [m/s}^2],\]
\[10 < V_{\text{tow}} \leq 200 \text{ [km/godz.]},\]
\[0.2 \leq a_{\text{tow}} \leq 0.6 \text{ [m/s}^2],\]
- dla parametrów geometrycznych:
początek łuku (km PKP) \(0 \leq \text{PKP1} \leq 10 \text{ 000 [km]},\)
długości krzywych przejściowych \(0 \leq L \leq 1000 \text{ [m]},\)
promień \(180 \leq R \leq 100 \text{ 000 [m]},\)
długość części kolistej łuku \(0 < D < 1000 \text{ m}.\)
Wartość prędkości dopuszczalnej jest obliczana w oparciu o podstawowe zależności obowiązujące przy kształtowaniu układów geometrycznych torów.
Prędkość dopuszczalna układu krzywoliniowego w ogólnym zakresie jest wartością minimalną, wyznaczaną według schematu:
\[
V_{\text{dop}} = \min V_i
\]
(1)
Dla pojedynczego łuku kołowego – \(i \in (1...4)\) przy czym:
- \(V_1\) – prędkość zależna od największej możliwej do zastosowania przechyłki przy minimalnej długości rampy przechyłkowej i wartości prędkości podnoszenia koła na rampie \(f_{\text{dop}},\)
- \(V_2\) – prędkość zależna od długości krzywej przejściowej dopuszczalnej wartości przyrostu przyspieszenia \(\psi_{\text{dop}},\)
- \(V_3\) – prędkość wynikająca ze spełnienia granicznie warunku \(h_{\text{min}} \leq h_{\text{max}},\)
V4 – prędkość spełniająca zależność, że długość części kolistej łuku powinna być $\geq V_{\text{max}}/2.5$.
Dla łuku koszowego przyjęto, że wszystkie elementy składowe tego układu powinny spełniać przedstawione wyżej warunki. Stąd $V_{\text{dop}}$ łuku koszowego jest adekwatna dla „najslabszego”ogniwa tego łuku.
Obliczenia wykonano przyjmując w pierwszym wariantcie: $a_{\text{dop}} = 0,6 \text{ m/sek}^2$, $a_{\text{tow}} = 0,4 \text{ m/sek}^2$ oraz $V_t = 70 \text{ km/godz}$. W drugim wariancie obliczenia wykonano przyjmując wartość $a_{\text{dop}} = 0,8 \text{ m/sek}^2$ i pozostawiając wartości $a_{\text{tow}} = 0,4 \text{ m/sek}^2$, $V_t = 70 \text{ km/godz}$ [10].
**Tabela 3. Zestawienie prędkości dopuszczalnej**
| Lp. | Układ w planie | Kilometraż | Prędkość dopuszczalna $V_{\text{dop}}$ |
|-----|----------------|------------|----------------------------------------|
| | | | $a_{\text{dop}} = 0,6 \text{ m/sek}^2$ | $a_{\text{dop}} = 0,8 \text{ m/sek}^2$ |
| 1 | Łuk kołowy | 296.7+02,36÷296.7+51,06 | $V_{\text{dop}} = 107,7 \text{ km/h}, h=135 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 113,6 \text{ km/h}, h=130 \text{ mm}$ |
| 2 | Łuk kołowy | 296.7+51,06÷297.5+97,94 | $V_{\text{dop}} = 106,2 \text{ km/h}, h=135 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 112,0 \text{ km/h}, h=130 \text{ mm}$ |
| 3 | Łuk koszowy | 297.6+57,33÷298.9+07,84 | $V_{\text{dop}} = 130,7 \text{ km/h}, h=45 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 130,7 \text{ km/h}, h=40 \text{ mm}$ |
| 4 | Łuk kołowy | 298.9+07,84÷298.9+76,70 | $V_{\text{dop}} = 121,7 \text{ km/h}, h=80 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 130,5 \text{ km/h}, h=75 \text{ mm}$ |
| 5 | Łuk kołowy | 299.0+34,34÷299.1+86,63 | $V_{\text{dop}} = 112,6 \text{ km/h}, h=130 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 118,9 \text{ km/h}, h=125 \text{ mm}$ |
| 6 | Łuk kołowy | 299.2+66,80÷299.4+99,13 | $V_{\text{dop}} = 117,3 \text{ km/h}, h=105 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 124,7 \text{ km/h}, h=100 \text{ mm}$ |
| 7 | Łuk kołowy | 299.5+32,39÷299.9+04,42 | $V_{\text{dop}} = 125,9 \text{ km/h}, h=90 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 134,5 \text{ km/h}, h=85 \text{ mm}$ |
| 8 | Łuk kołowy | 300.0+16,66÷300.3+90,09 | $V_{\text{dop}} = 120,0 \text{ km/h}, h=80 \text{ mm}$ | $V_{\text{dop}} = 128,7 \text{ km/h}, h=75 \text{ mm}$ |
Z przeprowadzonych obliczeń prędkości dopuszczalnej dla układów geometrycznych występujących na szlaku Niedźwiedź – Łuczyce, wynika, że przy założeniu dopuszczalnego przyspieszenia $a_{\text{dop}} = 0,6 \text{ m/sek}^2$, prędkość rozkładowa wyniesie 100 km/godz [11].
Przyjmując $a_{\text{dop}} = 0,8 \text{ m/sek}^2$, można podnieść prędkość rozkładową do 110 km/godz [10].
**5. Podsumowanie**
Pomiary położenia osi toru w układzie bezwzględnym z zastosowaniem technologii pomiarów satelitarnych RTK GPS i wykorzystaniem sieci ASG-EUPOS, przeprowadzone na odcinku badawczym, wykazały pełną przydatność uzyskanych danych dla przeprowadzenia obliczeń.
parametrów geometrycznych układów krzywoliniowych metodą wielo-elementowej analizy regresji.
Nie bez znaczenia dla dokładności wyznaczenia współrzędnych osi toru w technologii RTK GPS są zakłócenia sygnałów satelitarnych. Objawiają się one we wpływie efektu wielotorowości sygnałów satelitarnych, ugięciu sygnałów na krawędziach przeszkód oraz straconych cyklach fali nośnej (cycle slips). Krótki czas trwania pomiarów kinematycznych w czasie rzeczywistym oraz przemieszczanie odbiornika ruchomego zwiększa zagrożenie ze strony straconych cykli fali nośnej dla dokładności pomiaru. Ograniczenie wpływu straconych cykli fali nośnej na wyniki pomiaru w trybie semikinematycznym (stop&go) można uzyskać przez reiniicjalizację odbiornika przed kolejnym pomiarem. Efekt wielotorowości sygnałów satelitarnych oraz ich ugięć na krawędziach przeszkód terenowych jest dominującym źródłem błędu, wpływającym na dokładność precyzyjnego wyznaczenia pozycji punktów w pomiarach RTK GPS. Wartość wskaźników jakości pomiaru (w systemach firmy Leica współczynnik Coordinate Quality) oraz czas potrzebny odbiornikowi na otrzymanie rozwiązania są również pomocne w stwierdzeniu zagrożeń dla dokładności pomiaru. Pomiary RTK GPS są pomiarami bardzo krótko trwającymi, dlatego wszelkie zakłócenia sygnału są bardzo trudne do wykrycia nawet przy rejestracji obserwacji i późniejszym ich opracowaniu.
Wykorzystane we wspomaganiu projektowania oprogramowanie posiada ogromną przewagę nad powszechnie stosowanym programem do regulacji osi toru w układzie względnym. W procesie optymalizacji geometrii osi toru nie występują w nim ograniczenia, co do liczby odcinków, ich długości i geometrii. Interfejs graficzny programu pozwala na bieżąco śledzić wszelkie zmiany dokonywane w obliczeniach.
Występujące różnice pomiędzy parametrami geometrycznymi wyznaczonymi w układzie względnym (metodą ewolwent) i układzie bezwzględnym (metodą wieloelementowej analizy regresji), nie mają istotnego wpływu na wyniki obliczeń wartości dopuszczalnych prędkości w układach krzywoliniowych.
Obliczone, aktualne wartości przesunięć osi toru w stosunku do stanu projektowanego są niekiedy znaczne ($p_{\text{max}} = 0,11$ m), ale lokalizacja największych przesunięć ogranicza się głównie do strefy krzywych przejściowych. Wzorem innych technologii pomiarów w układzie bezwzględnym [2, 3], należy zwiększyć liczbę punktów obserwowonych w strefie zmian krzywizny toru. Pozwoli to na lepsze wpasowanie projektowanej osi toru.
**Bibliografia**
1. Gogoliński W., Jamka M., Zielina L.: *Miernictwo kolejowe*. t. 2. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Warszawa 1992r.
2. Jamka M., Lisowski S.: *Analiza porównawcza metod regulacji osi toru*. XII Konferencja Naukowo-Techniczna Drogi Kolejowe, Wisła 2005r.
3. Jamka M., Lisowski S.: *Regulacja osi toru – analiza metod pomiarów do projektu regulacji*. VII Seminarium Diagnostyki Nawierzchni Szynowych, Łeba 2005r.
4. Jamka M., Lisowski S., Strach M.: *Zastosowanie nowoczesnych technik pomiaru i oprogramowania do regulacji osi torów*. XV Konferencja Drogi Kolejowe, Warszawa 2009. Technika Transportu Szynowego 2009, nr 10.
5. Strach M., Uznański A.: *Wykorzystanie pomiarów RTK GPS w diagnostyce stanu geometrycznego toru kolejowego z podkładami typu Y*. VII Konferencja Naukowo-Techniczna Problemy Automatyzacji w Geodezji Inżynieryjnej, Kraków 2005r.
6. Strach M.: *Pomiarы dróg kolejowych и обектов з ними связанных oraz opracowanie wyników на potrzeby modernizacji kolei konwencjonalnych*. Archiwum Fotogrametrii, Kartografii и Teledetekcji – praca w druku
7. Strach M.: *Wykorzystanie aplikacji firmy Bentley do projektowania transportu kolejowego*. Geodezja: półrocznik AGH, Kraków 2006r.
8. Strach M.: *Ocena możliwości wykorzystania techniki satelitarnej RTK GPS do regulacji osi torów kolejowych* - praca doktorska, Kraków 2003r.
9. „Instrukcja o organizacji i wykonywaniu pomiarów w geodezji kolejowej” D-19. Załącznik do Zarządzenia Nr 144 Zarządu PKP z dnia 23 października 2000r.
10. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998r. w sprawie warunków technicznych,
jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie. Dz.Ust. Nr 151 z dnia 15 grudnia 1998r.
11. „Warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych” – D1. Załącznik do Uchwały nr 155 Zarządu PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., z dnia 6 czerwca 2002.
12. Strony internetowe: http://www.bentley.com
13. Strony internetowe: http://www.technet-gmbh.com
14. Strony internetowe: http://www.vestra.pl
APPLICATION OF MODERN GEODESIC TECHNOLOGIES IN DEFINING OF TRACK GEOMETRY IN THE ASPECT OF PERMISSIBLE TRAIN SPEED
Summary
The analysis of geometric parameters of curvilinear systems assigned analytically by multi-element regression analysis, basing on track axis co-ordinates assigned analytically by RTK GPS has been presented in the paper. The obtained geometric parameters allow for calculating the values of permissible speed at tested track curvilinear systems.
Keywords: track axis, absolute system, RTK GPS, multi-element regression analysis, permissible speed
ANWENDUNG VON MODEREN GEODÄSIEVERFAHREN BEI BESTIMMUNG DER GLEISGEOMETRIE IN BEZUG AUF ZULÄSSIGE ZUGGESCHWINDIGKEITEN
Zusammenfassung
In dem Beitrag wurde Analyse der geometrischen Parameter von krummlinigen Systemen, die analytisch nach dem mehrteiligen Regressionsverfahren ermittelt wurden, auf der Grundlage der nach dem RTK GPS-Verfahren bestimmten Koordinaten der Gleisachse. Die erzielten geometrische Parameter ermöglichten Berechnung der Werte für zulässige Geschwindigkeiten auf den untersuchten krummlinigen Systemen des Gleises.
Schlüsselworte: Gleisachse, absolutes System, RTK GPS, mehrteilige Regressionsanalyse, zulässige Geschwindigkeit
Ryszard Sikora
ZAŁOŻENIA I WYNIKI OCEN
EFEKTYWNOŚCIOWYCH PROJEKTÓW
KOLEJOWYCH, A MOŻLIWE DO UZYSKANIA
DOFINANSOWANIE UNIJNE
Streszczenie
W artykule poruszono problematykę wskazania uwarunkowań dla pozyskania finansowania ze strony UE dla projektów inwestycyjnych realizowanych w ramach POIiŚ w oparciu o obowiązujące regulacje. Przedstawiono rezultaty ocen efektywnościowych przykładowego projektu dotyczącego modernizacji kolejowej infrastruktury liniowej, jak też Omówiono wyznaczanie luki finansowej dla projektu i możliwego do pozyskania wsparcia Komisji Europejskiej oraz wariantowanie luki i wynikającego z niej wsparcia. Wskazano na celowość nieautomatycznego podchodzenia do problemu.
Słowa kluczowe: efektywność finansowa i ekonomiczna modernizacji liniowej infrastruktury kolejowej, metoda przyrostowa, kwalifikowalność nakładów inwestycyjnych, wkład unijny w realizację projektu inwestycyjnego, luka finansowa
Rezultaty sporządzanych dla projektów inwestycyjnych analiz efektywnościowych mają oczywiste przełożenie na podejmowane decyzje kwalifikujące przedsięwzięcia do realizacji. Reguły obowiązujące w tym obszarze są generalnie proste (pomińmy dla dalszych rozważań komplikacje metodyczne przeprowadzanych analiz, konieczne do poniesienia znaczne nakłady dla ich zrealizowania itp, zaś przede wszystkim – problemy w tworzeniu założeń dla nich oraz zasilania w informacje).
1 Ministerstwo Infrastruktury, Departament Kolejnictwa
Ustalone kryteria – np. dotyczące okresu, dla którego prowadzona jest analiza, wysokości stopy dyskontowej, minimalny poziom NPV, IRR, B/C Ratio, czy też akceptowalny czas na uzyskanie zwrotu z poniesionych nakładów – dzięki swej prostocie stanowią praktycznie jednoznaczne wskazanie na zasadność samych inwestycji czy wręcz na celowość wsparcia ich realizacji środkami publicznymi.
Problemem jest jednak konkretyzacja działań na etapie, który w procesie zarządzania cyklem projektu obejmuje fazę tzw. finansowania, a więc:
- weryfikowania propozycji ujętych w programie projektu, wniosku o dofinansowanie, przedstawianych do rozważenia rezultatach studiów wykonalności itd. oraz
- podejmowania decyzji o uruchomieniu finansowania przez dysponentów danych środków.
Typowa więc jest sytuacja, kiedy np. projekt znajduje pełną aprobatę władz KE jeśli chodzi o objęcie go finansowaniem ze środków pomocowych, oczywiście z ograniczeniem do tzw. kosztów kwalifikowanych prawnie, zaś wysokość samego wsparcia wymaga precyzyjnego wyliczenia luki finansowej (jako że jest to projekt generujący dochód dla beneficjenta), co oznacza, iż KE będzie/jest gotowa sfinansować przedsięwzięcie wyłącznie z ograniczeniem środków do wysokości spełniającej postanowienia Dokumentu roboczego nr 4\(^2\).
W praktyce, pomimo iż znamy warunki brzegowe dla zasilenia unijnego – mówiąc np., że z uwagi na to, iż projekt jest realizowany w ramach osi priorytetowej, dla której określono maksimum wsparcia na 85% – musimy określić dla przedsięwzięcia podstawowe parametry finansowe, a więc koszt operacyjny, przychód, koszt inwestycji kwalifikowany prawnie, zawsze traktując te wielkości przyrostowo w stosunku do wariantu odniesienia konstruowanego jako rozwiązanie „do-nothing”. Rozważmy więc pewien typowy w naszych warunkach projekt i podajmy go ocenie, określając możliwą do pozyskania dla niego wielkość wsparcia UE.
Obecnie eksploatowany jest w ruchu mieszanym 126,3-kilometrowy odcinek zelektryfikowanej linii dwutorowej sieci TEN-T. Jako bazowe dla całej analizy, wybrane charakterystyki techniczne, eksploa-
---
\(^2\) Nowy okres programowania 2007–2013. Metodologiczne dokumenty robocze – DOKUMENT ROBOCZY nr 4, Wytyczne w zakresie metodologii przeprowadzenia Analizy Kosztów i Korzyści; Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej. Rozwój tematyczny, oddziaływanie, ocena i działanie innowacyjne. Ocena i dodatkowość: sierpień 2006 r. Dokument dostępny m.in. na: http://www.fundusze-strukturalne.gov.pl/NR/rdonlyres/C0B38DF6-E998-47CF-BA74-A13168BB794E/43111/wd4_cost_pl.pdf
tacyjne i ekonomiczne przedstawiono w tablicach 1 i 2, w odniesieniu do roku $t = 0$, bezpośrednio poprzedzającego wykonanie analizy. Po sfinalizowaniu etapu planowania i identyfikacji przedsięwzięcia, wchodząc w etap opracowania, w tablicy 1 ustalono tzw. wariant odniesienia. Zamierzeniem jest kompleksowe zmodernizowanie odcinka, w ramach VII. priorytetu POiŚ *Transport przyjazny środowisku, działanie 7.1 – Rozwój transportu kolejowego*, co skutkuje koniecznością wydatkowania na inwestycję, w cenach roku $t = 0$, łącznie 1 750 mln zł.
Inwestycja ma być zrealizowana w ciągu 5 lat, jej techniczny czas życia będzie większy niż 30 lat. Uzyskane w fazie opracowania charakterystyki przyjętego wariantu inwestycyjnego i główne jego rezultaty przedstawiono w tablicy 2. Obliczenia efektywnościowe, wykonane wg metody przyrostowej, wskazały, że przedsięwzięcie kwalifikuje się do finansowania przez UE, przy czym jako generujące dochód dla beneficjenta środków pomocowych, może uzyskać wsparcie ograniczone wielkością tzw. luki finansowej. Podstawowe wskaźniki charakteryzujące efektywność modernizacji zestawiono w tablicy 3.
Aby uruchomić wsparcie, niezbędne jest określenie jego maksymalnej wielkości, rozważenie zasadności jego wprowadzenia do wniosku o dofinansowanie i ujęcie w umowie z KE. Wykorzystując wskazania Dokumentu roboczego nr 4 oraz wytyczne MRR\(^4\), wykonano więc obliczenia (tablica 4). Wzięcie w nich pod uwagę wydatków kwalifikowanych EE z uwzględnieniem dochodów netto DNR ujętych w proporcji do kosztów kwalifikowanych EC\(_{\text{kwal}}\), jest rezultatem przyjęcia zapisów postanowień art. 55 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006\(^5\) o brzmieniu „W przypadku gdy nie wszystkie koszty inwestycji są kwalifikowane do współfinansowania, dochód netto zostaje przyporządkowany *pro rata* do kwalifikowalnych i niekwalifikowalnych części kosztu inwestycji”.
Wyliczony w tablicy 4 maksymalny wkład UE (DUE) ograniczono w projekcie do łącznej kwoty 1 217 mln zł, oczywiście odpowiednio
---
\(^3\) Cały cykl zarządzania, obejmuję 6 faz, tj. planowanie, identyfikację, opracowanie, finansowanie, wdrożenie, ewaluację. Podręcznik, w wersji z 2001 r., dostępny jest na stronie internetowej: http://www.humanitas.edu.pl/dl/studentow/mgr_Wrono/2009-10/zarz_cykl_projektu.pdf Wersja skrócona, obejmująca problematykę sektorową, opublikowana w maju 2004 r. dostępna jest na stronie: http://www.kz.ath.bielsko.pl/profile/bslowiak/pliki/091025132023.pdf
\(^4\) Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013. Wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowywaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód. Dokument nr MRR/H/14(2)01/2005. Minister Rozwoju Regionalnego 15.01.2009 r. Dostępny na stronie: http://www.kz.ath.bielsko.pl/profile/bslowiak/pliki/091025132023.pdf
\(^5\) ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchyłające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE – PL, L 210 z dnia 31.07.2006 r.). Dostępne np. na stronie internetowej: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:210:0025:0025:PL:PDF
rozłożonej na lata realizacji przedsięwzięcia. Spowodowało to konieczność zbudowania planu finansowania wg źródeł, zaprezentowanego w tablicy 5. Badanie trwałości finansowej projektu dało wynik pozytywny; skumulowane przepływy gotówkowe w całym okresie objętym analizą są zawsze dodatnie. Formalnie więc, w tym momencie można sfinalizować fazę opracowania i przejść do fazy finansowania, a dalej, po uzyskaniu decyzji – do fazy wdrożenia.
Jest jednak pewien niedosyt. Wyliczona luka finansowa wskazuje, że pomimo tego, iż wkład unijny jest znaczący, to musimy zaangażować poważne środki krajowe jako dopełnienie kosztu finansowanego przez UE, jako pokrycie kosztów niekwalifikowanych, ale przede wszystkim zapewniając prefinansowanie projektu\(^6\). Zmiany zasad kwalifikowalności, jak również dotyczących prefinansowania nie są możliwe. Są to brzegowe ustalenia wspólne KE i Rządu RP dla całego programu.
Przyjrzeć się więc warto całemu procesowi wyznaczania luki finansowej i koniecznie wyliczyć, jak będzie się ona zmieniać, jeżeli zmienimy strumienie składników ją określających. Może się bowiem okazać – oczywiście przy wskazaniu i określeniu ryzyk z tym związanych – że realne jest zwiększenie luki, a co za tym idzie – zwiększenie udziału UE w finansowaniu projektu, np. przez odmienne rozłożenie w czasie składników użytych do wyliczenia, inne podejście do kwestii nakładów inwestycyjnych, kosztów operacyjnych, przychodów itd. Oczywiście każdorazowo trzeba sprawdzić, czy nadal utrzymujemy się w strefie bezpiecznej, jeśli chodzi o charakteryzujące efektywność ekonomiczną i finansową podstawowe wskaźniki NPV i IRR, czyli czy nasz projekt nadal kwalifikuje się do wsparcia unijnego.
Gdy zwiększymy np. koszt inwestycji o 10%, co powoduje iż rośnie on do 1 925 mln zł, zaś koszty kwalifikowane, wartość rezydualna, koszty operacyjne oraz przychody w całym okresie analizy pozostawimy bez zmian, zauważymy, że:
- luka finansowa zwiększa się o 2,98 %,
- możliwe wsparcie UE będzie większe o 43,707 mln zł, niż wyliczone w wariancie bazowym (tablica 4) i wynosi 1 261,523 mln zł, co oznacza jednak zmniejszenie faktycznego udziału w finansowaniu przedsięwzięcia ze strony Unii o 4,06 %.
---
\(^6\) Pominieto w niniejszych rozważaniach możliwość do pozyskania zaliczkę ze strony UE, jako że choć istotna dla zapewnienia płynności w trakcie realizacji inwestycji, dla całości omawianego problemu nie wnosi istotnych korekt.
Rezultaty symulacji dokonanych dla różnych wariantów – wybranych raczej przypadkowo, a nie wg szczegółowych wskazań ocen prawdopodobieństw ich zaistnienia – przedstawiono w tablicy 6. Gdy tego rodzaju wyliczenia rozszerzymy o warianty zmieniające udziały zwiększeń i zmniejszeń strumieni kosztowych i przychodowych np. w poszczególnych latach realizacji inwestycji, możliwe będzie sporządzenie kolejnej tablicy, w której zestawimy wyniki obliczeń prawdopodobnie wskazujące na niezbędność rozważenia wnioskowania o jeszcze inne rozstrzygnięcia, według których ostateczny wniosek o dofinansowanie będzie najkorzystniejszy, a przy tym najbardziej bezpieczny dla strony polskiej.
Możliwych sytuacji jest bardzo wiele. Siłą rzeczy musimy więc wybrać najbardziej prawdopodobne, aby nie zostać przytłoczonym ilością obliczeń i ich skomplikowaniem, a także, aby wyeliminować sytuacje wskazujące na celowość niedoszacowania dochodu\(^7\). Oczywiście nie można w tym miejscu dawać konkretnych wskazań, który wariant należałoby wybrać. Nie taki cel postawiiono niniejszej prezentacji. Miała ona bowiem uzasadnić jedynie celowość nieautomatycznego podchodzenia do problemu luki finansowej i będących jej rezultatem wyznaczeń możliwego do pozyskania wsparcia przedsięwzięć ze środków UE.
---
\(^7\) W rozważaniach należy zawsze mieć na względzie postanowienia art. 98 i 99 powoływanej wcześniej rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 o skutkach sytuacji, kiedy beneficjent celowo niedoszacowuje dochodu generowanego przez projekt w celu zmaksymalizowania dotacji UE. Trzeba też pamiętać o zasadzie weryfikowania po upływie 3 lat po zamknięciu projektu wyliczonej luki, zgodnie z którą jeżeli wskaźnik luki w finansowaniu ex ante jest wyższy od nowego wskaźnika o więcej niż 10%, konieczny będzie zwrot dofinansowania przez beneficjenta w wysokości odpowiadającej różnicy między wysokością dotacji UE obliczoną ex ante a nowym poziomem dotacji obliczonym przy uwzględnieniu okoliczności wynikających z monitoringu, co regulowane jest odpowiednimi zapisami w umowie o dofinansowanie.
| Charakterystyka | Miernik | $t = 0$ | $t = 1$ | $t = 6^9$ | $t = 10$ | $t = 20$ | $t = 30$ | Średnio rocznie |
|-----------------------------------------------------|------------------|---------|---------|-----------|----------|----------|----------|----------------|
| Liczba pociągów\(^{10}\) | szt./dobeć | 47,5 | 46,8 | 43,9 | 41,8 | 35,6 | 26,0 | 37,4 |
| Czas przejazdu pociągu (wg rozkładu jazdy, bez postoju)\(^{9}\) | minuty | 137,7 | 139,2 | 146,4 | 151,2 | 161,9 | 177,3 | 157,4 |
| Prędkość techniczna przejazdu pociągu\(^{9}\) | km/h | 53,9 | 53,3 | 50,6 | 49,1 | 45,8 | 41,8 | 47,1 |
| Prędkość handlowa przejazdu pociągu\(^{9}\) | km/h | 42,6 | 42,1 | 40,1 | 39,0 | 36,7 | 34,1 | 37,7 |
| Liczba pasażerów przewiezionych | mln osób | 4,000 | 3,960 | 3,823 | 3,747 | 3,655 | 3,655 | 3,722 |
| Liczba ton ładunków przewiezonych | mln ton | 2,100 | 2,079 | 1,967 | 1,852 | 1,513 | 1,005 | 1,617 |
| Wykonywana praca eksploatacyjna | tys. pockm | 2,145 | 2,112 | 1,981 | 1,886 | 1,605 | 1,190 | 1,689 |
| Wykonywana praca przewozowa brutto\(^{11}\) | mln tkm | 1 403,5 | 1 398,6 | 1 292,7 | 1 224,9 | 1 074,8 | 809,3 | 1 104,3 |
| Całkowity koszt operacyjny (bez amortyzacji) | | 23,300 | 23,689 | 25,547 | 27,339 | 34,145 | 45,036 | 31,947 |
| Koszt operacyjny refundowany przez Ministra Infrastruktury\(^{12}\) | | 1,500 | 2,000 | 5,000 | 6,000 | 4,000 | 4,000 | 4,467 |
| Faktyczny koszt operacyjny zarządcy (bez amortyzacji)| | 21,800 | 21,689 | 20,547 | 21,339 | 30,145 | 41,036 | 27,480 |
| Amortyzacja | | 8,240 | 8,220 | 8,800 | 10,000 | 10,000 | 10,000 | 9,647 |
| Faktyczny koszt operacyjny zarządcy (z amortyzacją) | | 30,040 | 29,909 | 29,347 | 31,339 | 40,145 | 51,036 | 37,127 |
| Przychód zarządcy | | 14,488 | 14,271 | 13,387 | 12,765 | 11,993 | 8,997 | 11,801 |
---
8 Koszty i przychody w cenach roku $t = 0$.
9 Rok po zakończeniu realizacji inwestycji określonej w wariancie inwestycyjnym przyjętym w tablicy 2.
10 Liczbę pociągów, czasu przejazdu oraz prędkości przejazdu odcinka określono jako usrednienie, dla którego „waaga” były ilości pociągów pasażerskich, klasycznych towarowych i intermodalnych.
11 Dla wyznaczenia pracy przewozowej brutto brano pod uwagę usrednione dla poszczególnych rodzajów pociągów masy brutto.
12 Koszty refundowane przez Ministra Infrastruktury na mocy postanowień art. 38a ustawy o transporcie kolejowym. Dla roku bazowego $t = 0$ koszt ten określono na podstawie oszacowań rozdziału dotacji utrzymaniovi. Dla lat następnych — wg przewidywanych do zawarcia kontraktów pomiędzy Ministrem Infrastruktury i zarządcą.
| Charakterystyka | Miernik | $t = 0$ | $t = 1$ | $t = 6$ | $t = 10$ | $t = 20$ | $t = 30$ | Średnio rocznie |
|-----------------------------------------------------|-----------|---------|---------|---------|---------|---------|---------|----------------|
| Liczba pociągów | szt./dobę | 47,5 | 47,5 | 45,4 | 66,0 | 89,0 | 97,6 | 74,7 |
| Czas przejazdu pociągu (wg rozkładu jazdy, bez postoju) | minuty | 137,7 | 139,9 | 11,3 | 91,9 | 88,8 | 88,8 | 98,1 |
| Czas przejazdu pociągu (handlowy) | | 174,2 | 177,0 | 136,8 | 111,6 | 101,0 | 97,8 | 116,2 |
| Prędkość techniczna przejazdu pociągu | km/h | 53,9 | 53,0 | 66,7 | 80,7 | 83,5 | 83,5 | 75,6 |
| Prędkość handlowa przejazdu pociągu | | 42,6 | 41,9 | 54,2 | 66,5 | 73,4 | 75,8 | 63,8 |
| Liczba pasażerów przewiezionych | mln osób | 4,000 | 4,000 | 3,883 | 5,581 | 7,416 | 8,192 | 6,285 |
| Liczba ton ładunków przewiezionych | mln ton | 2,100 | 2,100 | 1,913 | 2,675 | 3,940 | 4,677 | 3,295 |
| Wykonywana praca eksploatacyjna | tys. pockn | 2,145 | 2,143 | 2,050 | 2,977 | 4,014 | 4,402 | 3,372 |
| Wykonywana praca przewozowa brutto | mln tkm | 1 403,5 | 1 401,0 | 1 322,7 | 1 889,6 | 2 715,8 | 2 930,4 | 2 252,7 |
| Całkowity koszt operacyjny (bez amortyzacji) | | 23,300 | 23,833 | 26,895 | 32,952 | 38,548 | 40,001 | 34,481 |
| Koszt operacyjny refundowany przez Ministra Infrastruktury | | 1,500 | 2,000 | 0 | 4,000 | 4,000 | 4,000 | 3,333 |
| Faktyczny koszt operacyjny zarządcy (bez amortyzacji)| | 21,800 | 21,833 | 26,895 | 28,952 | 34,548 | 36,001 | 31,148 |
| Amortyzacja | mln zł | 8,240 | 8,220 | 8,800 | 13,000 | 13,000 | 13,000 | 12,081 |
| Faktyczny koszt operacyjny zarządcy (z amortyzacją) | | 30,040 | 30,053 | 35,695 | 41,952 | 47,548 | 49,001 | 43,229 |
| Przychód zarządcy\(^{14}\) | | 14,488 | 14,474 | 50,168 | 23,466 | 34,612 | 37,505 | 35,772 |
---
13 Objęśnienia jak dla tablicy 1.
14 Doliczono przychody z tytułu sprzedaży materiałów odzyskanych.
Tablica 3. Podstawowe wskaźniki ekonomiczne przedsięwzięcia\(^{15}\)
| Wielkość oceniana | Wskaźnik | Miernik | Wartość |
|-------------------|----------|---------|---------|
| Efektywność finansowa; ocena dla stopy dyskontowej \(nsd = 5\%\) | Zwrot z inwestycji | Finansowa wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji | FIRR/C | % | -4,00% |
| | | Finansowa zdyskontowana wartość netto inwestycji | FNPV/C | mln zł | -1 345,049 |
| | Zwrot kapitału krajowego | Finansowa wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji | FIRR/Kkraj. | % | 0,54% |
| | | Finansowa zdyskontowana wartość netto inwestycji | FNPV/Kkraj. | mln zł | -301,667 |
| | Zwrot kapitału zarządcy infrastruktury | Finansowa wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji | FIRR/Kzarz. | % | 25,61% |
| | | Finansowa zdyskontowana wartość netto inwestycji | FNPV/Kzarz. | mln zł | 225,854 |
| Efektywność ekonomiczna; ocena dla społecznej stopy dyskontowej \(r = 5,5\%\) | Zwrot z inwestycji | Finansowa wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji | EIRR | % | 8,79% |
| | | Finansowa zdyskontowana wartość netto inwestycji | ENPV | mln zł | 849,813 |
Tablica 4. Wkład unijny w finansowanie przedsięwzięcia – wg założeń przyjętych w fazie ocen efektywnościowych
| Wielkość charakterystyczna | Miernik | Wartość całkowita dla okresu analizy (30 lat) |
|----------------------------|---------|---------------------------------------------|
| Nakłady inwestycyjne | NIR | 1 750,000 |
| Nakłady inwestycyjne – kwalifikowane | EC | 1 729,000 |
| Koszty operacyjne | KOI | 110,019 |
| Przychody | PO | 602,642 |
| Wartość rezydualna | WR | 256,000 |
| Współczynnik dyskontowy | wd = 1/(1 + nsd)\(^t\) | wartość liczbową określana dla każdego roku odrebnie |
| Zdyskontowane nakłady inwestycyjne | DIC | 1 560,590 |
| Zdyskontowane kwalifikowane nakłady inwestycyjne | ECkwal. | 1 541,784 |
| Zdyskontowane koszty operacyjne | KOID | 64,004 |
| Zdyskontowane przychody | POD | 275,450 |
| Zdyskontowana wartość rezydualna | WRD | 59,233 |
| Zdyskontowany dochód netto | DNR = POD – KOID – WRD | 270,680 |
| Wydatki kwalifikowalne, z uwzględnieniem dochodów netto ujętych w proporcji do kosztów kwalifikowanych | EE = DIC – (ECkwal./DIC) * DNR | 1 293,172 |
| Luka w finansowaniu | R = EE/DIC | % | 82,86% |
| Kwota decyzji | DA = EC * R | mln zł | 1 432,725 |
| Maksymalna dotacja UE | DUE = DA * Crpa | 1 217,816 |
| Efektywna stopa dotacji UE | ESD = DUE/NIR | % | 69,59% |
Założenia:
1/ \(nsd = 5,0\%\)
2/ \(Crpa = 85,0\%\)
\(^{15}\) Wskaźniki wyznaczone wg metody przyrostowej (strumienie przychodów i kosztów stanowią różnicę odpowiednich strumieni określonych dla wariantu inwestycyjnego i wariantu odniesienia), dla okresu analizy \(T = 30\) lat.
Tablica 5. Finansowanie przedsięwzięcia – zasoby finansowe zapewniające trwałość finansową przedsięwzięcia wg założeń przyjętych w fazie ocen efektywnościowych\(^{16}\)
| Źródło finansowania | Udział [%] | Wartość w cenach roku \(t = 0\), do wniesienia w okresie 30 lat [mln zł] |
|-------------------------------------------------------------------------------------|------------|------------------------------------------------------------------------|
| Środki własne zarządcy | 0,064 | 1,200 |
| Kredyt zaciągnięty przez zarządcę, bez gwarancji państwa | | |
| Kredyt zaciągnięty przez zarządcę, z gwarancjami państwa | | |
| **Razem środki zarządcy** | **0,064** | **1,200** |
| Środki prywatne przekazane zarządcy | 0,107 | 2,000 |
| Środki samorządowe przekazane zarządcy | 0,134 | 2,500 |
| Środki NFOŚiGW przekazane zarządcy | 1,044 | 19,500 |
| Środki Funduszu Kolejowego przekazane zarządcy | 0,482 | 9,000 |
| Środki innych Funduszy Krajowych przekazane zarządcy | | |
| **Razem środki Funduszy Krajowych** | **1,526** | **28,500** |
| Dotacja utrzymaniowa budżetu państwa | 5,356 | 100,000 |
| Dotacja inwestycyjna budżetu państwa | 0,214 | 4,000 |
| Dotacja rozwijowa budżetu państwa na współfinansowanie zaangażowanych środków UE | 27,421 | 512,000 |
| Kredyt zaciągnięty przez państwo | | |
| **Razem środki budżetu państwa** | **32,991** | **616,000** |
| Środki UE limitowane wysokością luki finansowej (POIiŚ) | 65,178 | 1 217,000 |
| Środki UE nie limitowane wysokością luki finansowej (FS, TEN-T, itd.) | | |
| **Razem środki UE** | **65,178** | **1 217,000** |
| Środki własne zarządcy | 0,064 | 1,200 |
| Środki prywatne razem (zarządca + inne) | 0,171 | 3,200 |
| Środki publiczne krajowe | 34,651 | 647,000 |
| Środki krajowe wszystkie | 34,822 | 650,200 |
| Środki publiczne ogółem | 99,829 | 1 864,000 |
| **Wszystkie środki – zasoby finansowe** | **100** | **1 867,200** |
\(^{16}\) Bez środków pozyskanych jako przychody zarządcy (sprzedaż tras, sprzedaż inna).
| Wielkość charakterystyczna | Bażowy | Warranty |
|---------------------------|--------|----------|
| | NIR | EC | KOI | PO | WR | DIC | POD | HE | DNR | HE * DNR | Luka w finansowaniu | Kwota decyzji | Maksymalna dotacja UE | Efektywna stopa dotacji UE |
| **Nakłady inwestycyjne** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 1 750,0| 1 925,0 | 1 750,0 | 1 575,0 | 1 925,0 | 1 925,0 | 1 750,0 | 1 750,0 | 1 750,0 | 1 750,0 | 83,80% | 65,53% | 69,59% | 70,90% |
| **Nakłady inwestycyjne – kwalifikowane** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 1 729,0| 1 729,0 | 1 901,9 | 1 556,1 | 1 556,1 | 1 556,1 | 1 729,0 | 1 729,0 | 1 729,0 | 1 729,0 | 84,43% | 64,58% | 69,59% | 70,90% |
| **Koszty operacyjne** | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 110,0 | 6,02% | 4,02% | 4,02% | 4,02% |
| **Przychody** | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 602,6 | 28,16% | 19,44% | 19,44% | 19,44% |
| **Wartość rezydualna** | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 256,0 | 11,76% | 8,04% | 8,04% | 8,04% |
| **Zdyskontowane nakłady inwestycyjne** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 1 506,6| 1 716,6 | 1 716,6 | 1 506,6 | 1 716,6 | 1 716,6 | 1 506,6 | 1 506,6 | 1 506,6 | 1 506,6 | 71,42% | 54,24% | 54,24% | 54,24% |
| **Zdyskontowane kwalifikowane nakłady inwestycyjne** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 1 541,8| 1 741,8 | 1 901,9 | 1 556,1 | 1 556,1 | 1 556,1 | 1 741,8 | 1 741,8 | 1 741,8 | 1 741,8 | 74,49% | 57,45% | 57,45% | 57,45% |
| **Zdyskontowane koszty operacyjne** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 64,0 | 2,81% | 1,94% | 1,94% | 1,94% |
| **Zdyskontowane przychody** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 275,5 | 11,76% | 8,04% | 8,04% | 8,04% |
| **Zdyskontowana wartość rezydualna** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 59,2 | 2,81% | 1,94% | 1,94% | 1,94% |
| **Zdiskontowany dochód netto** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 270,7 | 11,76% | 8,04% | 8,04% | 8,04% |
| **Wydatki kwalifikowalne** | | | | | | | | | | | | | | |
| | 1 293,2| 1 473,5 | 1 449,2 | 1 319,9 | 1 497,9 | 1 137,1 | 1 299,0 | 1 287,3 | 1 443,1 | 1 286,8 | 48,40% | 63,12% | 68,46% | 71,18% |
| **Luka w finansowaniu** | 83,80% | 85,84% | 84,43% | 84,43% | 87,25% | 90,06% | 84,76% | 84,08% | 83,12% | 82,46% | 81,12% | 84,20% | 84,53% | 86,73% |
| **Kwota decyzji** | 1 432,7| 1 484,1 | 1 605,6 | 1 316,1 | 1 357,8 | 1 259,8 | 1 439,7 | 1 426,2 | 1 612,1 | 1 599,1 | 1 409,6 | 1 455,9 | 1 469,9 | 1 595,6 |
| **Maksymalna dotacja UE** | 1 217,8| 1 261,5 | 1 364,8 | 1 118,7 | 1 154,1 | 1 070,9 | 1 223,3 | 1 212,3 | 1 370,3 | 1 359,3 | 1 233,8 | 1 237,5 | 1 198,1 | 1 186,2 |
| **Efektywna stopa dotacji UE** | 69,59% | 65,53% | 70,90% | 63,93% | 67,99% | 69,90% | 69,27% | 71,18% | 70,61% | 69,93% | 68,13% | 70,71% | 71,39% | 67,78% |
Tablica 6. Wkład unijny w finansowanie przedsięwzięcia – wg przeprowadzonych symulacji
ASSUMPTION AND OUTCOME OF EFFECTIVE ASSESSMENT OF RAILWAY PROJECTS AND POSSIBILITY OF GETTING OF EUROPEAN FUNDS
Summary
Indication of conditions for acquisition of funds from UE site for infestation projects which are to be executed within the confines of POIIŚ based on rules being currently in force. The effective assessment results of hypothetical Project concern modernization of railway infrastructure. Pointing out financial loopholes for project and possibilities for acquisition of support of EU Commission. Variants of loopholes and appropriate support coming from them. Pointing out of purposefulness for no automatic problem approach.
Keywords: financial and economic efficiency of track railway infrastructure modernization, growth rate method, eligibility investment expenditure, EU contribution into the execution of investment project, financial loophole
VORAUSSETZUNGEN UND ERGEBNISSE DER EFFEKTIVITÄTSBEWERTUNGEN DER EISENBAHNVORHABEN UND DIE DAFÜR MÖGLICHEN EU-ZUSCHÜSSE
Zusammenfassung
Hinweisen der Bedingungen für die Gewinnung der EU-Gelder für die Investitionsvorhaben im Rahmen des POIiŚ – Programms laut geltenden Normen. Die Ergebnisse der Effektivitätsbewertungen eines Beispielvorhabens hinsichtlich der Modernisierung der Eisenbahlinieinfrastruktur. Das Bestimmen der finanziellen Lücke für das Vorhaben sowie der möglichen Unterstützung seitens der EU-Kommission. Einstufung der finanziellen Lücke und der daraus resultierenden Unterstützung. Hinweisen auf die nicht-automatische Problembehandlung.
Schlüsselwörter: Finanzielle und ökonomische Effektivität in Bezug auf die Modernisierung der Eisenbahlinieinfrastruktur, Zuwachsmethode, Einstufung der Investitionskosten, EU-Beitrag hinsichtlich der Realisierung des Investitionsvorhabens, finanzielle Lücke
Andrzej Uznański
ESTYMACJA PRECYZJI I DOKŁADNOŚCI
WYNIKÓW RTN W ODNIESIENIU
DO SIECI ASG-EUPOS
Streszczenie
Opracowanie dotyczy najnowszego narzędzia do realizacji pomiarów geodezyjnych w postaci naziemnego systemu stacji referencyjnych o zasięgu ogólnokrajowym ASG-EUPOS, który funkcjonuje w Polsce od czerwca 2008 r. i aktualnie udostępniony jest nieodpłatnie. W pracy przedstawiono zagadnienia związane z możliwościami wykorzystania w precyzyjnych pomiarach geodezyjnych stacji referencyjnych ASG-EUPOS. O doborze narzędzia do realizacji pomiarów geodezyjnych decydują aspekty techniczne w postaci oferowanej przez nie dokładności i niezawodności oraz aspekty ekonomiczne w postaci jego ceny i efektywności użycia. W artykule zaprezentowano wyniki najnowszych pomiarów testowych Autora z jesieni 2009 r. Wnioski z przeprowadzonej analizy oparto na 4475 pozycjach ze 149 serii pomiarowych wykonanych na 27 punktach testowych.
Słowa kluczowe: ASG-EUPOS, serwis NAWGEO, Real Time Networks, pomiary kinematyczne w czasie rzeczywistym, wirtualne stacje referencyjne
1. Wprowadzenie
W czerwcu 2008 roku oddano nieodpłatnie użytkownikom do dyspozycji naziemny system 98 polskich oraz 20 stowarzyszonych zagranicznych stacji referencyjnych Aktywnej Sieci Geodezyjnej European
1 dr inż., Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, e-mail: email@example.com
2 Praca wykonana w ramach badań statutowych, umowa nr 11.11.150.005
Position Determination System (ASG-EUPOS). Lokalizację stacji referencyjnych starano się zaprojektować tak, aby równomiernie pokrywały obszar całego kraju. Szczegółowy opis systemu oraz wiele informacji dodatkowych można znaleźć na stronie internetowej http://www.asgeupos.pl. Dysponując od niedawna takim narzędziem jak ASG-EUPOS zasadne jest praktyczne zweryfikowanie możliwości jego zastosowań, warunkowanej przez dokładność, niezawodność i wiarygodność tego systemu.
Z punktu widzenia tematyki opracowania, istotne jest przybliżenie serwisów (tab. 1) oferowanych użytkownikom przez ASG-EUPOS.
**Tablica 1. Serwisy ASG-EUPOS i ich zakładana dokładność**
| Serwis: | czasu rzeczywistego | postprocessingu |
|---------|---------------------|-----------------|
| Nazwa | NAWGEO | KODGIS | NAWGIS | POZGEO | POZGEO D |
| Zakładana dokładność | do 0,03 m (poz.) do 0,05 m (pion.) | do 0,25 m | do 3 m | Zależna od warunków pomiarowych 0,01 - 0,10 m |
Serwisy czasu rzeczywistego wymagają wzajemnej komunikacji odbiornika ruchomego użytkownika i Centrum Obliczeniowego. Łączność praktycznie realizowana jest poprzez pakietową transmisję danych GPRS. Możliwe jest też połączenie za pośrednictwem internetu. Wyniki, czyli obliczone współrzędne punktów użytkownik otrzymuje w terenie, bezpośrednio po pomiarze. W zależności od metody pomiarów (DGPS/RTK) oraz rodzaju sprzętu pomiarowego (odbiornik jednoczęstotliwościowy lub dwuczęstotliwościowy) dokładności uzyskiwane w pomiarach wahają się od 3 m do 3 cm. Serwisy NAWGIS i KODGIS znajdują zastosowanie głównie w pomiarach GIS oraz nawigacji. Serwisy postprocessingu przeznaczone są dla użytkowników korzystających z pomiarów statycznych do wyznaczania współrzędnych punktów. Serwis POZGEO umożliwia wysłanie pliku obserwacyjnego do automatycznych obliczeń. Po pozytywnej weryfikacji przesłanego pliku i wykonaniu obliczeń, użytkownik otrzymuje raport z obliczeń ze współrzędnymi wyznaczanego punktu w obecnie funkcjonujących polskich układach odniesienia. Serwis POZGEO D udostępnia pliki obserwacyjne ze stacji referencyjnych ASG-EUPOS oraz wirtualnych stacji referencyjnych, których współrzędne zadaje użytkownik. Serwisy postprocessingu umożliwiają wyznaczanie współrzędnych punktów na obszarach, na których nie ma zasięgu usługi GPRS sieci GSM.
Celem pracy jest weryfikacja informacji zamieszczonej na stronie internetowej ASG-EUPOS o dokładności wyznaczania współrzędnych punktów w odniesieniu do serwisu pozycjonowania precyzyjnego NAWGEO. Podobnie jak w przypadku funkcjonującej od września 2006 r. Małopolskiej Sieci Pozycjonowania Precyzyjnego (MSPP), opartej na tych samych rozwiązaniach firmy Trimble, co i wdrożone w sieci ASG-EUPOS, szacowana dokładność wyznaczania współrzędnych sytuacyjnych punktów określona została jako nie gorsza niż 3 cm, a dokładność wyznaczania wysokości jako nie gorsza niż 5 cm, przy poziomie ufności wynoszącym 99.9% [8].
Założono poddanie testom wszystkich rodzajów danych sieciowych dostępnych w serwisie NAWGEO: Master Auxiliary Concept (MAC), Virtual Reference Station (VRS) Flächenkorrekturparameter (FKP) oraz danych z najbliższej stacji referencyjnej (POJ). W praktyce okazało się jednakże, że nie jest możliwe uzyskanie przez użyty w pomiarach RTN odbiornik GX1230GG rozwiązania fazowego w oparciu o format RTCM v.2.3. Przyczyny problemu nie udało się zdiagnozować. Odbiornikiem tym przeprowadzano pomyślnie analogiczne pomiary jeszcze w czerwcu br. Natomiast ze statystyki wykorzystywania formatów poprawek wynika, że z formatu RTCM 3.1 korzystało do końca 2008 r. 81% użytkowników, a z poprawek w formacie RTCM 2.3 tylko 19% użytkowników.
Istotnym aspektem zastosowanej technologii testowej był projekt lokalizacji punktów testowych oraz wykorzystanie dokładnych pomiarów naziemnych do kontroli jakości współrzędnych referencyjnych punktów testowych obliczonych z pomiarów statycznych GPS. W przypadku użycia do pomiarów naziemnych precyzyjnych instrumentów klasycznych, możliwe jest uzyskanie dokładności pomiaru odległości oraz wysokości poniżej 1 mm. Wnioski z testów sformułowano na podstawie 4475 pomiarów RTN 27 punktów testowych.
2. Projekt i wyznaczenie współrzędnych odniesienia punktów testowych
Lokalizację punktów testowych zaprojektowano tak, aby znajdowały się one na trzech różnych kierunkach od stacji KRAW w Krakowie. Punkty na danym kierunku stabilizowano w 3 grupach odległych od
stacji KRAW kolejno o około 12 km, 21 km i 35 km. Każda grupa składa się z 3 punktów stabilizowanych w odległościach wzajemnych od kilkunastu do 105 metrów, z zachowaniem wizur między nimi (rys. 1).
**Rys. 1. Szkic punktów testowych i wykorzystanych w obliczeniach stacji referencyjnych**
Odległości skrajne między stacją KRAW i grupami punktów testowych dobrano na granicy poprawnego rozwiązania wektora w odniesieniu do fizycznej stacji referencyjnej (single baseline, Single Reference RTK) oraz maksymalnej odległości punktu wyznaczanego od stacji referencyjnej, projektowanego wówczas systemu ASG-EUPOS. Znakiem pomiarowym dla wszystkich punktów były śruby ze stali nierdzewnej o długości 80 mm. Stabilizacja odbywała się poprzez zalewanie wywierconego otworu żywicą epoksydową i umiejscowieniu w nim znaku pomiarowego.
Dla punktów testowych wykonano pomiary statyczne GPS, tachymetryczne, niwelację precyzyjną oraz pomiary RTN, których wyniki były przedmiotem analizy. Współrzędne odniesienia punktów testowych dla pomiarów RTN w układzie WGS-84 wyznaczono na podstawie 3 sesji statycznych GPS, przeprowadzanych równocześnie 9 odbiornikami firmy Leica: 3 odbiorniki SR399E, 1 odbiornik SR9500, 3
odbiorniki SR530 oraz 2 odbiorniki GX1230GG. W trakcie danej sesji pomiarem objęte były wszystkie punkty znajdujące się na jednym z trzech kierunków od stacji KRAW. Sesje statyczne GPS trwały od minimum 7 do 10 godzin. Do pomiaru tachymetrycznego wykorzystano precyzyjny instrument TCA2003 o dokładności pomiarów kątowych 0,5" i dokładności pomiaru odległości 1 mm + 1 ppm. Pomiar wykonywano w 3 seriach. Niwelację precyzyjną wykonano niwelatorem kowdowym DNA03 charakteryzującym się odchyleniem standardowym pomiaru wysokości 0.3 mm/km, przy użyciu lat inwarowych. Wszystkie pomiary realizowano przy użyciu statywów drewnianych, a centrowanie przeprowadzano precyzyjnymi pionownikami optycznymi.
Pomiary naziemne były podstawą określenia jakości współrzędnych referencyjnych punktów testowych obliczonych z pomiarów statycznych GPS.
3. Pomiary RTN punktów testowych
Wszystkie pomiary RTN zostały wykonane jednym odbiornikiem GX1230GG wyposażonym w modem Siemens MC75. Pozycjonowanie wszystkich punktów realizowano z wykorzystaniem sygnałów satelitów NAVSTAR GPS. Podobnie, jak w pomiarach STS GPS i naziemnych, stosowano statwy drewniane i precyzyjny pionownik optyczny. Dla każdego z 27 punktów testowych wykonywano pomiary z wykorzystaniem następujących rodzajów danych serwisu NAWGEO:
- RTCM_3_1_MAC (Master Auxiliary Concept), wiadomości 1004, 1005/1007, 1014, 1015, 1016, NMEA-GGA – tak,
- RTCM_3_1_VRS (Virtual Reference Station), wiadomości 1004, 1005/1007, NMEA-GGA – tak,
- RTCM_3_1_POJ (najbliższa stacja referencyjna), wiadomości 1004, 1005/1007, NMEA-GGA – tak,
- RTCM_3_1_MAC przy wyborze w odbiorniku GPS w opcji Ref. Network rozwiązania sieciowego VRS (MACvrs).
Ponieważ odbiornik GX1230GG w czasie testów nie był w stanie uzyskiwać rozwiązania fazowego w formacie RTCM 2.3 nie udało się poddać testom:
– RTCM_2_3_FKP (Flächenkorrekturparameter), wiadomości 3(6), 16(59), 20/21(1), 22(6), 23(6), 24(5), 59SAPOS(1), NMEA-GGA – tak,
– RTCM_2_3_VRS, wiadomości 18(1), 19(1), 59(10), NMEA-GGA – tak.
RTCM to protokół transmisji danych, którego coraz to nowe standardy opracowuje Radiotechniczna Komisja ds. Służb Morskich (Radio Technical Commision for Maritime Services)
Z powyższego zestawienia wynika, że jednostronna komunikacja przy korzystaniu z poprawek powierzchniowych FKP podawana w literaturze jest zaletą o charakterze teoretycznym. W praktyce przesłanie przez odbiornik GPS użytkownika jego pozycji nawigacyjnej do Castera systemu jest konieczne w celu zwrotnego przesłania odpowiednich poprawek w sieciach o dużym, np. ogólnokrajowym, zasięgu.
W procedurze pomiarowej wykonywano serię 30 pomiarów trwających przeciętnie 6 jednosekundowych epok w odniesieniu do ww. formatów poprawek korekcyjnych i obserwacji wirtualnych. Po pomiarze na trzecim, ostatnim punkcie w grupie, przeprowadzano jeszcze raz pomiar na punkcie mierzonym jako pierwszy w grupie przy użyciu obserwacji VRS i danych MAC (obserwacje stacji głównej i korekty dla stacji pomocniczych), jako najczęściej wykorzystywanych przez użytkowników. Wg statystyk ASG-EUPOS do końca 2008 r. stanowiły one odpowiednio 57 % i 15 % ogółu poprawek wykorzystanych do wyznaczania pozycji punktów. W sumie wyznaczono 4475 pozycji 27 punktów testowych w 149 seriach pomiarowych. W kilku przypadkach wyznaczonych pozycji w serii było nieco powyżej 30. Natomiast dla punktu RACZ01 seria pomiarów powtórnych VRS liczyła 26 pozycji ze względu na pojawienie się około godziny 16:20 problemu z dostępnością danych z sieci ASG-EUPOS. Problemy z możliwością wyznaczania pozycji punktów przy wykorzystaniu poprawek sieci ASG-EUPOS występowały każdego dnia prowadzenia pomiarów testowych. Najczęściej i najdłuższe przerwy w prowadzeniu pomiarów RTN zdarzały się w godzinach: 10:00 – 13:00 i dotyczyły zawsze obserwacji VRS, często także danych MAC, a zdarzało się, że pomiarów w ogóle nie można było wykonywać.
4. Analiza jakości współrzędnych referencyjnych dla pomiarów RTN
Zasadniczą kwestią w testowanej dokładności wyznaczania pozycji punktów z pomiarów RTN w odniesieniu do stacji referencyjnych ASG-EUPOS było jak najdokładniejsze wyznaczenie współrzędnych punktów testowych z pomiarów statycznych, gdyż do tych współrzędnych porównywano współrzędne otrzymane z pomiarów RTN. Obliczenia pomiarów satelitarnych, tachymetrycznych i niwelacyjnych wykonano w Leica Geo Office v.7.0 [4]. Wysokości normalne punktów wyznaczono w oparciu o model Geoida Niwelacyjna 2001 oraz pomierzone przewyższenia między punktami.
Ocenę jakości pomiarów statycznych oraz jakość obliczonych na ich podstawie współrzędnych oparto na analizie wyników postprocessingu oraz wyrównania wektorów GPS, porównania zredukowanych długości wektorów GPS oraz zredukowanych wyników pomiarów tachymetrem TCA2003, porównania różnic wysokości elipsoidalnych i wyników niwelacji precyzyjnej instrumentem DNA03.
Postprocessing statycznych obserwacji satelitarnych poprzedzony został pozyskaniem ze strony NGS [3] precyzyjnych orbit satelitów oraz parametrów kalibracyjnych anten GPS ustawionych nad wykorzystanymi w pomiarach punktami referencyjnymi sieci ASG-EUPOS oraz anten GPS użytych w pomiarach testowych.
Na podstawie wyników wyrównania wektorów GPS (rys. 2) pomierzonych w pomiarach statycznych zestawiono tabelarycznie (tab. 2) wybrane wielkości charakteryzujące jakość współrzędnych punktów testowych: odchylenia standardowe współrzędnych (Sd), jakość współrzędnych (Qlty), półosie elips błędów oraz niezawodność zewnętrzna współrzędnych (x) (Rel.) w kierunkach wschód – zachód i północ - południe. Jakość pozycji 2D, wysokości i pozycji 3D obliczona została wg zależności:
\[
2D.Qlty = M_0 \cdot \sqrt{Q_{11} + Q_{22}}
\]
(1)
\[
H.Qlty = M_0 \cdot \sqrt{Q_{33}}
\]
(2)
\[
3D.Qlty = M_0 \cdot \sqrt{Q_{11} + Q_{22} + Q_{33}}
\]
(3)
Niezawodność zewnętrzna możemy określić jako największy wpływ nie wykrytego błędu w obserwacjach na daną współrzędną [3,7]. Z danych tablicy 1 wynika bardzo duża „czułość” testów statystycznych w detekcji błędów we współrzędnych punktów.
**Rys. 2. Wektory GPS w pomiarze statycznym**
**Tablica 2. Parametry charakteryzujące jakość współrzędnych referencyjnych punktów testowych**
| Statystyka [mm] | Sd. East. | Sd. North. | Sd. Height | 2D. Oły | H. Oły | 3D. Oły | Półos a | Półos b | Rel. E-W | Rel. N-S | Rel. H |
|-----------------|-----------|------------|------------|---------|--------|---------|---------|---------|----------|----------|-------|
| Min. | 0.3 | 0.4 | 1.7 | 0.5 | 1.7 | 1.8 | 0.4 | 0.3 | -0.4 | -0.9 | 1.4 |
| Max. | 0.5 | 0.8 | 2.7 | 0.9 | 2.7 | 2.9 | 0.8 | 0.5 | -0.5 | 0.9 | 2.0 |
| Sd. | 0.1 | 0.1 | 0.3 | 0.1 | 0.3 | 0.3 | 0.1 | 0.1 | 0.3 | 0.6 | 0.2 |
| Średnia | 0.4 | 0.6 | 2.3 | 0.7 | 2.3 | 2.4 | 0.6 | 0.4 | 0.1 | 0.1 | 1.8 |
W analizie wykorzystano także wyniki pomiarów klasycznych, które dla pomiarów GPS można uznać za praktycznie bezbłędne. Porównywano, po zredukowaniu do poziomu, wyznaczone długości wektorów GPS oraz odpowiadające im zredukowane odległości z pomiarów instrumentem TCA2003. Z 27 punktów dla 14-stu różnice te były
mniejsze od 1 mm, a dla pozostałych 13 punktów nie przekroczyły 2 mm (rys.3A).
Z pomiarów satelitarnych obliczone zostały wysokości elipsoidalne. Na podstawie modelu Geoidy Niwelacyjnej 2001 możliwe było wyznaczenie dla punktów testowych wysokości normalnych. Z niwelacji precyzyjnej obliczone zostały przewyższenia między punktami w danej grupie. Dla jednego z punktów w danej grupie wyznaczano wysokość normalną z modelu Geoidy Niwelacyjnej 2001, a wysokości pozostałych punktów wyznaczano na podstawie przewyższeń pomierzonych niwelatorem cyfrowym DNA03. Wartości różnic między różnicami wysokości elipsoidalnych punktów z pomiarów STS GPS oraz przewyższeń niwelacyjnych (4) nie przekroczyły 2.5 mm (rys.3B).
\[ Dh = Dh_{DNA03} - DH_{STSGPS} \]
(4)
 
**Rys. 3A, 3B. Porównanie wyników pomiarów STS GPS z pomiarami:**
**A. TCA2003, B. DNA03**
Analiza wyników pomiarów pozwala na stwierdzenie, że wyznaczone współrzędne punktów testowych z satelitarnych pomiarów statycznych można przyjąć za dokładne i użyć jako współrzędnych referencyjnych do porównań ze współrzędnymi z pomiarów RTN.
5. **Analiza wyników pomiarów RTN**
Rezultatem pomiarów RTN było wyznaczenie 4475 pozycji 27 punktów testowych w 149 seriach pomiarowych. Zestawienie zakresu przyjmowanych wartości przez różnice współrzędnych oraz wartości ich odchyleń standardowych w analizie precyzji całego pomiaru zawiera
tablica 3. Jednakże pełną informację o pomiarze można uzyskać dopiero z wykresu sporządzonego dla wszystkich 4475 punktów (rys.4), po usunięciu jednego zaledwie pomiaru odstającego (wartości różnic współrzędnych w mm [dY,dX,dZ] = [28, -33, -58]). Błąd wystąpił przy automatycznej zmianie stacji referencyjnej w serwisie RTCM_3_1_POJ z KRAW na PROS. Był to jedyny taki przypadek we wszystkich pomiarach.
**Tablica 3. Zakres wartości różnic współrzędnych w analizie precyzji**
| Statystyka [mm] | ΔY | ΔX | ΔHelips. |
|-----------------|----|----|----------|
| Min. | -15| -15| -27 |
| Max. | 14 | 16 | 33 |
| Sd. | 2 | 4 | 6 |
Precyzja dla całej badanej próby testowej zawarła się dla współrzędnych sytuacyjnych w przedziale od –0.015 m do 0.015 m. Dwukrotnie większy zakres przedziału precyzji wysokości w stosunku do zakresów przedziałów współrzędnych sytuacyjnych potwierdza ogólnie formułowaną relację dokładności tych współrzędnych. Bardzo istotna jest informacja bazująca na histogramach precyzji (tab.4) **Ważna jest uwaga do interpretacji zakresów przedziałów, podana skróto-wo w tablicy 4, np.: ±5 ÷ ±10 oznacza dwa symetryczne względem zera, rozłączne przedziały [–10 mm, –5 mm] oraz [5 mm, 10 mm].**
**Tablica 4. Częstość i udział procentowy precyzji współrzędnych w określonych przedziałach**
| Współrzędna | ΔY | ΔX | ΔH |
|-------------|------|------|------|
| Przedział [mm] | liczba | procent | liczba | procent | liczba | procent |
| ± 5 | 4301 | 96.13% | 3872 | 86.54% | 3047 | 68.10% |
| ± 5 ÷ ±10 | 159 | 3.55 % | 520 | 11.62% | 1008 | 22.53% |
| ± 10 ÷ ±20 | 14 | 0.32 % | 82 | 1.84% | 384 | 8.58% |
| ± 20 ÷ ±30 | 0 | 0% | 0 | 0% | 30 | 0.67% |
| ± 30 ÷ ±40 | 0 | 0% | 0 | 0% | 5 | 0.12% |
A.
B.
C.
Rys. 4A, 4B, 4C. Precyzja pozycji RTN sortowanych wg odległości od najbliższej stacji referencyjnej
Uwzględnienie w analizach dokładnych współrzędnych wyznaczonych z opracowania pomiarów STS GPS umożliwia określenie dokładności współrzędnych z pomiarów RTN. Rys.5 przedstawia dokładność wyznaczenia poszczególnych współrzędnych dla wszystkich pomiarów. Widoczne jest istotne zwiększenie się wartości różnic współrzędnych w stosunku do precyzji. Wartość średniej (tab. 5) wskazuje na niewielki czynnik systematyczny dla współrzędnych sytuacyjnych i trochę większy dla wysokości.
A.
B.
C.
Rys. 5A, 5B, 5C. Dokładność pozycji RTN sortowanych wg odległości od najbliższej stacji referencyjnej
Tablica 5. Zakres wartości różnic współrzędnych w analizie dokładności
| Statystyka [mm] | ΔY | ΔX | ΔHelips. |
|-----------------|------|------|----------|
| Min. | -23 | -27 | -53 |
| Max. | 30 | 72 | 84 |
| Sd. | 7 | 12 | 19 |
| Średnia | 2 | 2 | 6 |
Informacje z histogramów dokładności pomiarów RTN zawiera tablica 6. W przypadku współrzędnej X wyraźny jest błąd systematyczny. Występuje zerowa częstość wystąpień w przedziale ± 40 ÷ ± 50 mm przy 60 pomiarach o jeszcze mniejszej dokładności. Szczegółowa
analiza 149 serii pomiarowych wykazała całych 6 serii o odstających od średniej wysokościach, w tym w 3 seriach odstające były także współrzędne sytuacyjne. Ważna jest uwaga na interpretację zakresów przedziałów podana skrótownie w tabeli 6, np.: ± 5 ÷ ±10 oznacza dwa symetryczne względem zera, rozłączne przedziały [−10 mm, −5 mm] oraz [5 mm, 10 mm].
**Tablica 6. Częstość i udział procentowy dokładności współrzędnych w określonych przedziałach**
| Współrzędna | ΔY | ΔX | ΔH |
|-------------|------|------|------|
| Przedział [mm] | liczba | procent | liczba | procent | liczba | procent |
| ± 5 | 2834 | 63.34% | 2053 | 45.89% | 845 | 18.9% |
| ± 5 ÷ ±10 | 981 | 21.93% | 1176 | 26.29% | 930 | 20.8% |
| ± 10 ÷ ±20 | 570 | 12.74% | 909 | 20.32% | 1471 | 32.9% |
| ± 20 ÷ ±30 | 89 | 1.99% | 264 | 5.90% | 701 | 15.7% |
| ± 30 ÷ ±40 | 0 | 0% | 12 | 0.27% | 309 | 6.9% |
| ± 40 ÷ ±50 | 0 | 0% | 0 | 0% | 127 | 2.8% |
| ± 50 ÷ ±70 | 0 | 0% | 43 | 0.96% | 71 | 1.6% |
| ± 70 ÷ ±90 | 0 | 0% | 17 | 0.37% | 20 | 0.4% |
Wstępna analiza różnych rodzajów danych z serwisu NAWGEO sieci ASG-EUPOS (RTCM_3_1_MAC, RTCM_3_1_VRS, RTCM_3_1_POJ, RTCM_3_1_MAC(vrs) nie dała wyraźnych przesłanek do stwierdzenia o większych lub mniejszych dokładnościach któregoś z nich.
### 6. Podsumowanie
Wyniki pomiarów testowych wykazały bardzo dużą precyzję wyznaczania pozycji punktów niezależnie od wybranego rodzaju danych sieciowych. Dla współrzędnych sytuacyjnych większość wyników zawiera się w przedziale ±1 cm (98%), natomiast dla wysokości w analogicznym przedziale znalazło się 90.6% rozwiązań. Należy przypomnieć, że z przyczyn niezależnych nie udało się poddać testom danych w formacie RTCM 2.3. Jednakże serwis NAWGEO w formacie RTCM 3.1 do końca 2008 roku użyty został do wyznaczenia pozycji w 98.7% z ponad 250 000 przypadków.
W przypadku badania dokładności wyznaczania współrzędnych wyniki nie są już tak dobre. Spełniają one jednak w 98% kryterium
podane na stronie ASG-EUPOS o dokładności współrzędnych sytuacyjnych na poziomie ± 3 cm i wysokości ± 5 cm.
Ważnym spostrzeżeniem z analizy wyników pomiarów jest możliwość otrzymywania błędów systematycznych o wartości kilku centymetrów. Zdarzały się one sporadycznie, jednak użytkownik otrzymały w tych przypadkach rozwiązania o dużej precyzji, nie budzące większych zastrzeżeń. Pomiary te zostaną poddane szczegółowej analizie w celu określenia przyczyn wyznaczenia współrzędnych z tak dużymi błędami.
Aktualnie, przynajmniej na obszarze objętym pomiarem, występowaly notoryczne problemy z dostępnością danych z sieci ASG-EUPOS. Najczęstsze i najdłuższe przerwy w prowadzeniu pomiarów RTN zdarzały się w godzinach 10:00 – 13:00 i dotyczyły zawsze obserwacji VRS, często także danych MAC, a zdarzało się, że pomiarów w ogóle nie można było wykonywać. Problemy z danymi ASG-EUPOS występowaly także w innych godzinach.
ASG-EUPOS na dzień dzisiejszy udostępnia dane nieodpłatnie. W korzystaniu z serwisów czasu rzeczywistego zazwyczaj konieczne jest użycie pakietowej transmisji danych GPRS. Koszt połączeń zależy od operatora i wybranej taryfy. W przeprowadzonych testach wykorzystano kartę pre-paid jednego z operatorów. Koszt dzienny pomiarów w poszczególnych dniach wyniósł 4.68 zł, 4.17 zł, 5.12 zł. Wynikał z założonej technologii testów i wykonywaniu kolejnych pomiarów w oparciu o różnego rodzaju dane co powodowało każdorazowo przerwanie połączenia GPRS i nawiązywanie nowego.
Pomiary RTN z wykorzystaniem sieci ASG-EUPOS są najszybszą metodą wykonywania pomiarów satelitarnych. Użytkownik musi jednakże określić zakres ich zastosowań wynikający z dokładności wyników pomiarów w aspekcie wymagań zagadnienia, który chce zrealizować. W kalkulacji trzeba też brać pod uwagę częste przerwy w możliwości korzystania z danych ASG-EUPOS oraz zagrożenie brakiem zasięgu usługi GPRS sieci GSM.
Literatura
1. Baarda W.: *Statistical concepts in geodesy*. Publication on Geodesy, New Series, Netherlands Geodetic Commision, vol. 2, No 4, Delft, 1967.
2. Baarda W.: *A testing procedure for use in geodetic networks*. Publication on Geodesy, New Series, Netherlands Geodetic Commision, vol. 2, No 5, Delft, 1968.
3. Leica Geosystems: Leica Geo Office v. 7.0. Program documentation. Leica Geosystems AG, Heerbrugg, Switzerland, 2008.
4. Skaloud J., Gontran H., Merminod B.: *GSM-Distributed RTK for Precise Analysis of speed Skiing*. International Global Satellite Systems Society, IGNSS Symposium, Australia 17 – 21 July 2006.
5. Teunissen P.J.G.: *Minimal detectable biases of GPS data*. Journal of Geodesy 72, pp. 236-244, 1998.
6. Uznański A.: *Wybrane zagadnienia teletransmisji danych w pomiarach RTK GPS*. Geomatics and Environmental Engineering vol. 1, no. 4, 2007 AGH University of Science and Technology Press, Cracow 2007.
7. Uznański A.: *Quality Control of geodetic network at Leica Geo Office*. Geomatics and Environmental Engineering vol. 2, no. 1, 2008 AGH University of Science and Technology Press, Cracow 2008.
8. http://www.asgeupos.pl/
9. http://www.ngs.noaa.gov/orbits/
**ESTIMATION OF PRECISION AND ACCURACY OF RTV MEASUREMENT RESULTS IN THE REFERENCE TO ASG-EUPOS NETWORK**
**Summary**
The article has been considered to the newest tool ASG-EUPOS dedicated for geodesic surveys in form of surface system of reference stations of a nationwide range has been operated in Poland since June 2008 and nowadays is used free. Some problems considering the possibilities of usage of reference stations ASG-EUPOS for precise geodesic measurements and some economic
aspects like its price and efficiency of usage have been presented in the paper. The results of the latest test measurements that had been done by the author in autumn 2009 have been presented. The conclusion of analysis have been based on 4475 issues from 149 measurement series collected in 27 test points.
**Keywords:** ASG-EUPOS, real time networks, real time kinematic surveys, virtual reference stations
---
**SCHÄTZUNG DER GENAUIGKEIT DER RTN – MESSERGEBNISSE IN BEZUG AUF ASG-EUPOS-NETZE**
**Zusammenfassung**
Gegenstand des Beitrags ist das neueste Werkzeug zur Durchführung der geodätischen Messungen in Form von dem oberirdischen ASG-EUPOS-System der Referenzstationen mit einer das ganze Land umfassenden Reichweite, das in Polen seit Juni 2008 funktioniert und zurzeit kostenlos zur Verfügung steht. In dem Beitrag wurden Fragen zur Nutzungsmöglichkeiten der Referenzstationen ASG-EUPOS bei präzisen geodätischen Messungen erörtert. Über Auswahl eines Werkzeuges entscheiden technische Aspekte wie Genauigkeit und Zuverlässigkeit sowie wirtschaftliche Aspekte wie Preis und Nutzungseffektivität. In der Studie wurden Ergebnisse der neuesten von dem Verfasser im Herbst 2009 durchgeführten Versuchsmessungen präsentiert. Die Schlussfolgerungen aus der durchgeführten Analyse wurden anhand von 4475 Positionen aus 149 Messungsserien ausgeführt an 27 Versuchspunkten formuliert.
**Schlüsselworte:** ASG-EUPOS, Service NAWGEO, Real Time Networks, kinematische Messungen in der Istzeit, virtuelle Referenzstationen
Andrzej Uznański
SATERLITARNE TECHNIKI POMIAROWE
Streszczenie
W artykule zaprezentowano satelitarne techniki prowadzenia pomiarów geodezyjnych. Ujęto aktualnie dostępne metody i procedury wyznaczania pozycji punktów, umożliwiające uzyskiwanie centymetrowych lub nawet milimetrowych dokładności wyznaczania współrzędnych. Przedstawiono rozwiązania wymagające postprocessingu obserwacji satelitarnych oraz dające wyniki w czasie rzeczywistym. Opisano pomiary prowadzone przy wykorzystaniu fizycznej stacji referencyjnej lub grupy takich stacji oraz najnowsze, bazujące na naziemnych systemach stacji referencyjnych, których przykładem realizacji w Polsce jest regionalny MSPP i ogólnokrajowy ASG-EUPOS. Teoria opracowania uzupełniona jest wybranymi przykładami pomiarów satelitarnych zrealizowanych przez Autora. W artykule zaakcentowano zalety stosowania satelitarnych technik pomiarowych, szczególnie dla obiektów o charakterze liniowym, przedstawiając również ich ograniczenia i zagrożenia dla jakości uzyskiwanych wyników pomiarów.
Słowa kluczowe: pomiary kinematyczne w czasie rzeczywistym, wirtualne stacje referencyjne, FKP, protokół Ntrip
1. Wprowadzenie
Satelitarne techniki pomiarowe, dzięki intensywnemu rozwojowi, stały się nieodzownym elementem nowoczesnych technologii pomiarowych, zdecydowanie wpływając na zmniejszenie kosztów realizacji różnego typu projektów. Stawiając sobie jakiś cel do osiągnięcia, mu-
1 dr inż., Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, e-mail: firstname.lastname@example.org
2 Praca wykonana w ramach badań statutowych, umowa nr 11.11.150.005
simy także znać sposoby, którymi możemy go osiągnąć. Zapoznanie się z różnymi technikami pomiarów satelitarnych, ich podstawową charakterystyką, wymaganiami, możliwościami i przykładowymi zastosowaniami może być przydatne do rozsądnego dobierania technik pomiarowych i formułowania wymagań dla wykonawców, krytycznego spojrzenia na proponowane przez nich sposoby technologicznego rozwiązania danego zagadnienia i pozwoli na wyeliminowanie prób realizacji taniej, ale nie spełniającej z założenia stawianych wymagań dla produktu finalnego.
Początki nawigacji satelitarnej sięgają lat sześćdziesiątych i związane są z projektami wojskowymi USA o nazwach TRANSIT, TIMATION oraz 621B. Projekty te nie były jednak dedykowane geodezji, lecz wyłącznie nawigacji. Przykładowo dokładność wyznaczenia pozycji systemu TRANSIT opartego na obserwacjach dopplerowskich ewoluowała od 900 m w roku 1962 do 36 m w roku 1971. W 1973 r. podjęto decyzję o rozwoju systemu nawigacji satelitarnej pod nazwą NAVigation System with Timing And Ranging Global Positioning System (NAVSTAR GPS). Inspiratorem inicjatywy był Departament Obrony USA, a jako wykonawcę wybrano Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych. W latach 1978 – 1985 system GPS funkcjonował w oparciu o konstelację 11 satelitów. W 1982 roku Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej wyniosło na orbitę pierwszego satelitę systemu GLONASS (GLObalnaja NAwigacionnaja Sputnikowaja Sistiema), nad którym pracę rozpoczął jeszcze ZSRR w grudniu 1976 r. Incydent zestrzelenia w 1983 r. koreańskiego samolotu cywilnego przez Rosjan nad ich terytorium, wynikający z błędu pilota, przyniósł decyzję prezydenta Regagana o udostępnieniu użytkownikom cywilnym militarnego systemu NAVSTAR GPS, potocznie nazywanego systemem GPS, choć należy podkreślić, że systemów nawigacyjnych o charakterze globalnym jest wiele. W dniu 17 lipca 1995 roku ogłoszoną pełną zdolność operacyjną systemu NAVSTAR GPS z 24 satelitami na 6 orbitach. Istotną datą w historii nawigacji satelitarnej był także 2 maja 2000 r., kiedy to prezydent Clinton podjął decyzję o zaprzestaniu degradacji sygnałów satelitarnych poprzez wyłączenie tzw. selektywnej dostępności (Selective Availability – SA). Efektem był nawet dziesięciokrotny wzrost dokładności wyznaczania pozycji nawigacyjnej w czasie rzeczywistym. Aktualne stulecie przynosi nieustanny rozwój systemu NAVSTAR GPS oraz powstawanie i rozwój innych systemów nawigacji satelitarnej,
jak wspomniany GLONASS, chiński Beidou zmierzający w kierunku systemu o nazwie Compass, europejski projekt o nazwie Galileo, indyjski IRNSS i wiele innych różniących się zasięgiem, dokładnością i szczegółami zastosowanych rozwiązań projektowych, sprzętowych i obliczeniowych.
Aktualnie możliwe jest powszechne i bezpłatne korzystanie z amerykańskiego systemu NAVSTAR GPS i rosyjskiego GLONASS. Odbiorniki GPS są też fabrycznie przystosowywane do odbioru sygnałów systemu Galileo, tzw. odbiorniki 3G (GPS-GLONASS-Galileo).
2. Metody pozycjonowania w oparciu o sygnały satelitarne
W aspekcie zastosowań geodezyjnych satelitarnych systemów nawigacyjnych, realizowanych praktycznie w oparciu o system NAVSTAR GPS i ewentualnie dodatkowo GLONASS, można wymienić kilka technik pomiarowych różniących się sprzętem, procedurami pomiarowymi, dokładnością wyznaczanej pozycji punktu, trybem opracowania obserwacji satelitarnych, niezawodnością wyników pomiarów.
Wyznaczenie pozycji absolutnej centrum fazowego anteny GPS na podstawie obserwacji kodowych było pierwszym krokiem w satelitarnych technikach wyznaczania współrzędnych punktów. Ta technika ma zastosowanie w nawigacyjnych odbiornikach GPS i umożliwia autonomiczne wyznaczanie pozycji punktów w czasie rzeczywistym z dokładnością, od 2 maja 2000 roku, na poziomie przeciętnie kilku metrów.
Tworzenie stacji referencyjnych nad punktami o uprzednio dokładnie wyznaczonych współrzędnych, które transmitowały poprawki korygujące błędy wyznaczania pozycji nawigacyjnej przez odbiornik GPS wprowadziło różnicowe pozycjonowanie punktów DGPS (Differential GPS). W pierwszych, najprostszych, rozwiązaniach transmitowane dane zawierały różnice dokładnych współrzędnych stacji referencyjnej oraz nawigacyjnych, wyznaczanych na bieżąco z obserwacji satelitów. Zakładając, że błędy w sygnałach satelitarnych odebranych przez antenę GPS stacji referencyjnej są zbliżone do błędów w sygnałach satelitarnych odebranych przez antenę GPS odbiornika użytkownika, możliwe było skorygowanie dokładności wyznaczenia pozycji punktu do poziomu decymetrów.
Kolejnym krokiem były statyczne oraz kinematyczne metody względne, w których niezbędnym etapem w obliczeniu współrzędnych punktu jest postprocessing obserwacji kodowych i fazowych w ramach opracowania kameralnego. Z powyższego wynika, że współrzędne punktu nie są znane w tych technikach pomiarowych bezpośrednio po pomiarze, czyli w czasie rzeczywistym, lecz dopiero po łącznym opracowaniu obserwacji satelitarnych z minimum dwóch odbiorników GPS w oprogramowaniu do postprocessingu. Zaletą statycznych pomiarów względnych jest najwyższa z możliwych do uzyskania dokładności wyznaczania pozycji punktów na poziomie nawet milimetra. Przy czym kluczową kwestią jest w tym przypadku czas obserwacji będący w bezpośrednim związku z odległością między odbiornikami GPS i brak przeszkód terenowych w sąsiedztwie mierzonych punktów.
Wykonywanie obok pomiarów inwentaryzacyjnych także pomiarów realizacyjnych umożliwiła dopiero technika pomiarów kinematycznych w czasie rzeczywistym Real Time Kinematic (RTK GPS), wprowadzająca w satelitarne metody pozycjonowania precyzyjnego jednokierunkową łączność modemowa odbiorników GPS. Etap postprocessingu realizowany w pomiarach statycznych przez komputer został przeniesiony do ruchomego odbiornika GPS użytkownika, dzięki czemu współrzędne są znane bezpośrednio po pomiarze. Dokładność wyznaczonych w ten sposób współrzędnych sytuacyjnych punktu waha się od nawet kilku milimetrów do zazwyczaj 1 – 2 cm. Wysokości w pomiarach satelitarnych zawsze są wyznaczane mniej dokładnie i w przypadku pomiarów RTK GPS dokładność ta oscyluje zazwyczaj, choć nie zawsze, w granicach 1 – 4 cm.
Podstawowym mankamentem pomiarów RTK GPS jest ich realny zasięg ograniczony z jednej strony przez wymóg łączności modemowej stacji referencyjnej i odbiornika ruchomego do zazwyczaj kilku kilometrów oraz z drugiej strony przez grupę czynników obniżających dokładność wyznaczania pozycji zależnych od odległości między stacją referencyjną i odbiornikiem ruchowym. Istotnym problemem jest też jakość i niezawodność wyników otrzymywanych z tak krótkiego pomiaru, czy nawet z pojedynczego rozwiązania.
Rozwój techniki RTK GPS skierowany został w kierunku przezwyciężenia jej mankamentów wynikających z powyższych przyczyn i zaowocował naziemnymi systemami permanentnych stacji referencyjnych. Pozycjonowanie oparte na takich systemach określane jest
terminem Real Time Networks (RTN). Formalnie prace nad Network RTK zapoczątkowało w 1993 r. powołanie specjalnej grupy przez IAG (International Association of Geodesy). Miała ona na celu rozwijanie systemu RTK zdolnego do wyznaczania pozycji z centymetrową dokładnością dla wektorów między odbiornikiem ruchomym i najbliższą stacją referencyjną o długościach rzędu kilkudziesięciu kilometrów o dokładności równoważnej pomiarom single baseline method RTK dla odległości do około 10 km.
3. Pomiary satelitarne opracowywane w postprocessingu
Postprocessing obserwacji satelitarnych jest obliczeniowym etapem procedury uzyskiwania współrzędnych punktów z pomiaru, polegającym na wyznaczeniu składowych dX, dY, dZ wektora między dwoma punktami pomierzonymi w trakcie jednej sesji obserwacyjnej równocześnie przez dwa odbiorniki GPS. Postprocessing realizowany jest po pomiarach terenowych w oprogramowaniu przeznaczonym do tego celu, zazwyczaj autorstwa firm produkujących odbiorniki GPS, choć są niezależne i dobre produkty jak GAMIT czy Bernese. W postprocessingu opracowywane mogą być zarówno pomiary statyczne, w których wszystkie anteny GPS odbiorników satelitarnych są ustawione nieruchomo nad wyznaczanymi punktami, jak i pomiary kinematyczne, w których przynajmniej jedna z anten GPS wraz z odbiornikiem satelitarnym jest ustawiona nad punktem o znanych współrzędnych (odbiornik referencyjny), a pozostałe odbiorniki GPS poruszają się w sposób ciągły wyznaczając pozycje punktów względem stacji referencyjnej (dynamic, true kinematic) lub też przemieszczane są bez wyznaczania swojej pozycji, a w celu jej wyznaczenia są ustawiane nad mierzonymi punktami na czas zazwyczaj kilkusekundowego pomiaru (stop&go). W praktyce pomiary kinematyczne opracowywane w postprocessingu nie znalazły szerszego zastosowania ze względu na duży brak pewności, co do jakości takiego pomiaru wynikający z krótkiego czasu jego trwania oraz ze względu na wprowadzenie pomiarów kinematycznych w czasie rzeczywistym RTK GPS, w których wynik znany jest bezpośrednio po pomiarze, a dodatkowo odbiorniki GPS estymują na bieżąco jakość wyznaczanej pozycji.
Wspomniana w poprzednim punkcie najwyższa dokładność wyników z opracowania satelitarnych obserwacji statycznych wynika z ich rodzaju. Pomiary nawigacyjne charakteryzują się niezbyt wysoką dokładnością, gdyż są realizowane poprzez pomiar kodu fali nośnej wg prostej zależności między prędkością fali elektromagnetycznej i czasem przejścia tej fali przez atmosferę, co w rezultacie pozwala obliczyć odległość do satelity, ale z dużym błędem. Błąd ten dla kodu C/A (Coarse Acquisition) wynosi około 3 m, a dla kodu P (Precise lub Protected) wynosi ok. 30 cm.
Wszystkie dokładne pomiary, w tym i pomiary statyczne, muszą korzystać z obserwacji faz satelitarnych fal nośnych. Rozwiązanie takiego układu równań nie jest już trywialne, choćby ze względu na ich liczbę. Przykładowo w algorytmie FARA [3] z potencjalnej liczby rozwiązań $10^{11}$ następuje ich redukcja do 30 – 40 kombinacji.
Jednakże samo użycie w procesie obliczeniowym obserwacji fazowych nie jest wystarczające do uzyskanie dużej dokładności. W przypadku pomiarów statycznych należy odpowiednio planować czas trwania sesji pomiarowej w aspekcie długości mierzonych wektorów. Ponadto w postprocessingu mamy możliwość skorzystania z efemeryd precyzyjnych dostępnych po 2 tygodniach od daty pomiaru w miejsce transmitowanych przez satelity efemeryd pokładowych oraz możliwość uwzględnienia zmiennego położenia centrum fazowego anteny w trakcie pomiaru poprzez parametry kalibracyjne. Możemy dobrą odpowiedni model refrakcji jonosferycznej i troposferycznej, przeanalizować wartości poprawek do obserwacji satelitarnych itp.
Włączając w opracowanie danych satelitarnych statystyczne procedury testujące poprawność rozwiązania parametru nieoznaczoności, możliwe jest znaczące skrócenie czasu trwania pomiaru, który nazywany jest wówczas szybkim pomiarem statycznym (fast static, rapid static). Czas trwania takiego pomiaru należy określać pod katem konkretnego pomiaru, gdyż poprawność rozwiązania zależy od wielu czynników, w związku z czym szczególnie wymagane jest doświadczenie osoby prowadzącej pomiary.
4. Pomiary kinematyczne w czasie rzeczywistym RTK GPS
Pomiary RTK GPS wprowadziły bardzo istotne zmiany w możliwościach aplikacyjnych pomiarów satelitarnych. Do momentu ich opracowania można było w praktyce jedynie wyznaczać pozycję punktów
istniejących. Otrzymując w pomiarach RTK wynik bezpośrednio po pomiarze trwającym zaledwie kilka sekund możliwe stało się prowadzenie pomiarów realizacyjnych. Decydując się na skorzystanie z pojedynczego rozwiązania można pomiar skrócić do nawet 0.05 sekundy. Ideę pomiarów RTK GPS ilustruje rys.1 na przykładzie pomiaru deformacji torów na 10 kilometrowym odcinku linii kolejowej Chorzów Stary - Radzionków. Wózek pomiarowy zaadaptowany został na potrzeby odbiornika GPS z korektora krzywizn Matisa i był pierwszym w Polsce, pionierskim rozwiązaniem KGliB AGH z roku 1998.
Zadaniem stacji referencyjnej jest przesłanie danych oraz współrzędnych punktu, nad którym jest ustawiona jej antena GPS. Tymi danymi mogą być obserwacje odebrane przez antenę GPS stacji referencyjnej lub też korekcje do tych obserwacji. Transmisja danych realizowana jest za pomocą modemu radiowego lub modemu GSM. Każde z zastosowań ma swoje wady i zalety. Odebranie danych ze stacji referencyjnej przez tzw. ruchomy odbiornik GPS użytkownika
jest konieczne do wyznaczenia przez niego swojej pozycji. Ruchomy odbiornik GPS precyzyjne pomiary musi poprzedzić procesem inicjalizacji, polegającym na rozwiązaniu nieoznaczoności początkowej całkowitej wartości cykli fali nośnej. Błąd w wyznaczeniu przeniesie się na wszystkie pomiary wykonane do następnej inicjalizacji lub reinicjalizacji ruchomego odbiornika GPS.
Istotnym etapem w rozwoju pomiarów RTK GPS było opracowanie inicjalizacji OTF (On The Fly), czyli w trakcie przemieszczania się odbiornika GPS. Przejazd pociągu przez tunel zawsze będzie wymagał reinicjalizacji odbiornika GPS, co dzięki tej technice jest możliwe w sposób automatyczny w biegu pociągu.
W celu zwiększenia niezawodności pomiarów RTK GPS (Single-Reference RTK) wypracowano koncepcję sekwencyjnego korzystania z więcej niż jednej stacji referencyjnej (Multi-Reference RTK). Ostateczne rozwiązanie było wynikiem uśrednienia współrzędnych obliczonych względem kolejnych stacji referencyjnych. Odbiornik ruchomy wyznaczał pozycję swojej anteny GPS kolejno w odniesieniu do poszczególnych stacji poprzez zmianę kanału, czyli częstotliwości modemu. Możliwe jest także nadawanie danych przez stacje referencyjne na jednej częstotliwości z wykorzystaniem do transmisji różnych momentów czasu w epoce pomiarowej (time slicing).
Praktycznie istotna wada tej technologii jest wymóg homogeniczności dokładnościowej współrzędnych stacji referencyjnych wykorzystanych do wyznaczenia współrzędnych punktu.
5. Sieciowe pomiary kinematyczne w czasie rzeczywistym RTN
Network RTK oznacza sieć permanentnych stacji referencyjnych z serwisem RTK. Sieć stacji referencyjnych tworzą co najmniej 3 odbiorniki GPS. Zasadniczo istnieją trzy metody uwzględnienia danych z sieci stacji referencyjnych przy precyzyjnym wyznaczaniu współrzędnych:
– FKP to niemiecki akronim od Flächenkorrekturparameter (ang. area correction parameter),
– VRS angielski akronim oznaczający Virtual Reference Station,
– MAC (Master Auxiliary Concept) w wersjach MAX oraz i-MAX.
We wszystkich przypadkach mamy do czynienia z powierzchniowymi systemami dystrybucji danych RTK/DGPS. Możliwa jest też transmisja przez stacje referencyjne oryginalnych danych, które zostały przez nie odebrane z satelitów (Raw Data Broadcasting). Istnieje także możliwość pośredniego wykorzystywania obserwacji stacji referencyjnych, np. za pośrednictwem protokołu Ntrip.
Sieci stacji referencyjnych pokrywają swoim zasięgiem określony obszar, stąd określenie „systemy powierzchniowe”. Działanie sieci stacji referencyjnych, z punktu widzenia użytkownika, polega na wyznaczaniu i dystrybucji określonych „parametrów” umożliwiających osiąganie przez odbiornik ruchomy dokładności centymetrowej.
Zasięg sieci nie jest określony przez zasięg odbioru „parametrów”, jak to jest w Single-Reference RTK, lecz przez powierzchnię, dla której wyznaczane „parametry” pozwalają na uzyskanie centymetrowej dokładności wyznaczania pozycji. Generalnie wskazana jest interpolacja „parametrów”, choć możliwa jest także ich ekstrapolacja (wynika z pozycji odbiornika ruchomego względem obszaru wyznaczonego przez wektory pomiędzy stacjami leżącymi na jego obrzeżach). Rodzaj „parametrów” zależy od zastosowanego rozwiązania: w FKP będą to współczynniki określane jako parametry korekcji powierzchniowych, a w VRS także i przede wszystkim obserwacje wygenerowane dla stacji wirtualnej.
Gęstość rozmieszczenia stacji referencyjnych musi umożliwiać modelowanie błędów systematycznych zależnych od odległości między odbiornikami GPS z dokładnością pozwalającą na zaniedbanie poprawek do tych błędów w kontekście rozwiązania parametrów nieoznaczoności. Generalnie określa się długości wektorów między stacjami na 30 – 100 km. Przy założeniu odległości między stacją referencyjną i odbiornikiem ruchomym do 300 km oraz różnicy wysokości między odbiornikami GPS do 2 km, błędy zależne od odległości między odbiornikiem referencyjnym i ruchomym modelowane w sieciach stacji referencyjnych to [2]:
– błąd orbity satelitów o maksymalnej wartości ± 1 m,
– refrakcja troposferyczna z wpływem o maksymalnej wartości ± 12 m,
– refrakcja jonosferyczna z wpływem o maksymalnej wartości ± 24 m.
5.1. Parametry korekcji powierzchniowych FKP
Koncepcję parametrów (współczynników) korekcji powierzchniowych FKP (Flächenkorrekturparameter) opracowała niemiecka firma Geo++. FKP dostarczają odbiornikowi ruchomemu informacji pozwalających mu na interpolację liniową błędów zależnych od odległości między odbiornikiem referencyjnym i ruchomym. Współczynniki FKP są określone oddzielnie dla błędów zależnych od odległości między odbiornikami GPS o charakterze dyspersyjnym (refrakcja jonosferyczna) i niedyspersyjnym (refrakcja troposferyczna i błędy orbit satelitów) przy rozróżnieniu kierunków północ – południe oraz wschód – zachód. Ogólna postać równania wielomianu poprawek powierzchniowych ma postać:
\[ \delta_{FKP}(t) = A_\phi(t)(\phi - \phi_R) + A_\lambda(t)(\lambda - \lambda_R) \]
(1)
Indeks „R” odnosi się do współrzędnych stacji referencyjnej, współrzędne nieindeksowane dotyczą odbiornika ruchomego, współczynniki „A” w funkcji czasu oznaczają parametry FKP, a ich rozwinięcie daje w rezultacie zależności [9] odpowiednio dla sygnału zawierającego wpływy niedyspersyjne (indeks 0) oraz dyspersyjne (indeks I):
\[ \delta r_0 = 6.3 \left( N_0 (\varphi - \varphi_R) + E_0 (\lambda - \lambda_R) \cos(\varphi_R) \right) \]
(2)
\[ \delta r_I = 6.3 \ H \left( N_I (\varphi - \varphi_R) + E_I (\lambda - \lambda_R) \cos(\varphi_R) \right) \]
(3)
gdzie \( H \) jest określone poniższym wzorem, w którym \( E \) oznacza wysokość horyzontalną satelity
\[ H = 1 + 16 \left( 0.53 - \frac{E}{\pi} \right)^3 \]
(4)
Pseudoodległość \( R_k \) skorygowaną o wpływ błędów zależnych od odległości obliczoną z pomiarów fazowych określa ogólna zależność:
\[ R_k = R - \delta r \]
(5)
Wartości parametrów FKP odnoszą się do pozycji rzeczywistej stacji referencyjnej i opisują gradient dla wpływu określanych nimi błędów, czyli FKP nie zawierają absolutnego wpływu, np. refrakcji troposferycznej, lecz jej poziomy gradient w obserwacjach. Reprezentacja modelu FKP jest zależna od chwilowych i przestrzennych zmian czynników ujmowanych w modelu, przy czym istnieje możliwość określenia zakresu modelu w celu redukcji ilości odbieranych danych.
Współczynniki FKP obliczane dla każdego satelity i zredukowane o odległości między stacją referencyjną a satelitami są transmitowane w protokole RTCM w wiadomościach 20/21, a współczynniki FKP do interpolacji liniowej błędów pozycji odbiornika ruchomego zależnych od odległości poprzez dostosowaną do tego celu w RTCM wiadomość 59 w interwałach minimum co $10^\circ$. Standard RTCM 2.3 ogranicza możliwości co do rodzaju transmitowanych korekcji i wymusza korekcje w przestrzeni obserwacji, czyli stosowania zmodyfikowanych obserwacji satelitarnych.
W przypadku parametrów korekcji powierzchniowych na podjęcie decyzji o kompleksowym modelu korekcji odbiornik ruchomy nie ma żadnego wpływu. Z FKP mogą być wyznaczone obserwacje VRS, gdyż wszystkie konieczne informacje są zawarte w strumieniu danych, co pozwala na indywidualne wyznaczenie korekcji dla danej pozycji odbiornika ruchomego.
**5.2. Wirtualne stacje referencyjne VRS**
Pojęcie VRS i koncepcja metody wyznaczania pozycji techniką RTK GPS wywodzi się z firmy Trimble [4]. W sieciach stacji referencyjnych odległości między sąsiednimi stacjami są rzędu kilkudziesięciu km, zazwyczaj z przedziału 50 – 70 km. W rezultacie długość wektora między najbliższą stację referencyjną a odbiornikiem ruchomym jest zbyt duża dla uzyskania centymetrowej dokładności wyznaczenia współrzędnych w pomiarze RTK ze względu na krótki czas obserwacji.
Krótszy wektor między odbiornikami GPS można uzyskać instalując na czas pomiaru tymczasową stację referencyjną na obszarze mierzonym, w pobliżu odbiornika ruchomego. Tymczasowa stacja referencyjna może zostać zastąpiona wirtualną stacją referencyjną (VRS), która fizycznie nie istnieje, lecz odbiornik ruchomy otrzymuje dane wygenerowane przez MCS (Master Control Station) danej sieci dla odbiornika referencyjnego, który znajdowałby się w miejscu VRS.
Format transmisji danych w Polsce to RTCM. Zazwyczaj pozycja stacji VRS jest tożsama ze współrzędnymi z rozwiązania nawiązacyjnego uzyskanego przez odbiornik ruchomy i przesłanego do fizycznej (rzeczywistej) stacji referencyjnej danej sieci w postaci łańcucha GGA (Global Positioning System Fix Data) formatu NMEA. Konieczna jest więc komunikacja dwukierunkowa. Na tej podstawie tworzone są obserwacje VRS indywidualnie dla danego odbiornika ruchomego, które mogą być obliczane z obserwacji wszystkich lub otaczających ją rzeczywistych stacji referencyjnych sieci. VRS może być zlokalizowana dowolnie, ale jej odległość od odbiornika ruchomego nie powinna przekraczać kilku kilometrów. Wymagana jest praca stacji referencyjnych w czasie rzeczywistym, nieustannie, dla wszystkich satelitów przy minimalnej wysokości horyzontalnej obniżonej do kilku stopni. Tylko wówczas wiadomości o korekcjach sieci RTK mogą być generowane z wystarczającą dokładnością po rozwiązaniu nieoznaczoności początkowej całkowitej liczby cykli fali nośnej dla wszystkich stacji referencyjnych sieci. Współrzędne odbiornika ruchomego są wyznaczane w trybie single baseline względem VRS. W pomiarach RTK na dużych obszarach, zwłaszcza przy realizacji obiektów o charakterze liniowym (drogi, szlaki kolejowe itp.) konieczne jest uwzględnienie zmieniającej się pozycji odbiornika ruchomego. Taki tryb pracy VRS określany jest jako semi-kinematic VRS.
W celu obliczenia obserwacji VRS przeprowadzany jest pre-processing obserwacji rzeczywistych stacji referencyjnych mający na celu rozwiązanie parametrów nieoznaczoności w obserwacjach stacji sieci oraz interpolację błędów zależnych od odległości. Algorytmy interpolacyjne są stosowane oddzielnie dla wpływów dyspersyjnych jonosfery.
i geometrycznych troposfery, a także błędów orbit satelitów. Obserwacje VRS są obliczane z uwzględnieniem FKP.
5.3. Koncepcja stacji pomocniczych MAC
Kolejnym, nowszym rozwiązaniem wykorzystującym sieć stacji referencyjnych jest opracowana przez firmy Leica oraz Geo++ metoda MAC (Master Auxiliary Concept) [1]. Jej obsługę wspiera oprogramowanie sieciowe Leica Spider. Do transmisji danych wykorzystywany jest format RTCM 3.x. Metoda polega ona na określeniu głównej stacji referencyjnej, znajdującej się najbliżej odbiornika ruchomego oraz sąsiednich stacji pomocniczych. Dzięki temu szerokość wykorzystywanego pasma zostaje ograniczona, a poprzez wybór tylko najistotniejszych danych, ilość przesyłanych danych zmniejszona. Brane pod uwagę są tylko te stacje referencyjne, których korekcje wpływają na dokładność pomiarów, czyli te najbliższe odbiornikowi ruchomemu. Obliczenie błędów dyspersyjnych i niedyspersyjnych jest możliwe tylko wtedy, gdy wszystkie stacje mają ten sam poziom nieoznaczoności. Aby tak się stało w centrum obliczeniowym wykonywane są odpowiednie wyliczenia uwzględniające estymację wszystkich parametrów sieci. W systemie tym przesyłane dane zawierają nie tylko obserwacje stacji referencyjnych, ale także korekcje, które przekazywane są do odbiornika ruchomego. Są one odpowiednio skompresowane i podzielone na grupy szybko i wolno zmieniających się informacji. Dzięki temu możliwe jest szybkie przełączanie źródła danych odbieranych pakietów. Aby zapewnić ciągłość pomiarów odbiornik może korzystać z danych przesyłanych ze stacji pomocniczych, jeśli informacje ze stacji głównej ulegną dezaktualizacji. W przypadku braku możliwości interpretacji wiadomości sieciowych, przesył oryginalnych danych pozwala wykorzystać metodę Single Reference RTK do wyznaczenia poprawek przez odbiornik ruchomy. Schemat działania metody systemu MAC przedstawia rys.3. Bazując na wspólnych satelitach (1) oprogramowanie serwera sieci RTK wyznacza parametry nieoznaczoności (2), a następnie generuje korekty MAC, które są wysyłane do odbiornika ruchomego (3). Na podstawie danych odebranych ze stacji referencyjnej systemu odbiornik ruchomy wyznacza swoją pozycję (4).
Aby starsze odbiorniki również mogły korzystać z tego rozwiązania konieczne było umożliwienie przesyłu danych w formacie RTCM 2.3, gdyż standardowo w tej metodzie stosuje się format RTCM 3.x. Pozwoliło na to oprogramowanie Leica Spider, które może generować zindywidualizowane poprawki i-Max. Mogą być one przesyłane w pakietach RTCM 2.3 i być wykorzystywane przez odbiorniki starszego typu.
6. Przykłady pomiarów satelitarnych
Przedstawione przykłady pomiarów RTK GPS [5] zostały dobrane tak, aby reprezentatywnie przedstawiały korzyści wynikające ze stosowania pomiarów satelitarnych w aspekcie technologicznym i ekonomicznej efektywności.
Przykładem wyraźnie wykazującym przewagę pomiarów RTK GPS nad pomiarem klasycznym jest pomiar 143 punktów osnowy w kształcie ciągu poligonowego wykonany na 32 kilometrowym odcinku dwutorowej zelektryfikowanej linii kolejowej relacji Kraków - Tarnów między Podłężem a Brzeskiem.
Dużym mankamentem ciągów poligonowych jest mała liczba obserwacji nadliczbowych. Technologia pomiaru jest czasochłonna i sprzyja
niekorzystnej propagacji błędów. Konieczność uzyskania wzajemnych wizur między punktami praktycznie bardzo zwiększa czasochłonność pomiaru. Ponadto pomiar tachymetrem elektronicznym wymaga korzystnych warunków pomiaru ze względu na szczególnie duży wpływ refrakcji nad powierzchniami asfaltowymi i torowiskiem. W celu zwiększenia niezawodności ciągu poligonowego można oczywiście stosować ciągi wiązjące, tworzące węzły i wzmacniające konstrukcję lub czworoboki nieregularne (regularne nie są związane z warunkami terenowymi, co naraża je na szybsze i częstsze zniszczenie). Zwiększa to jednakże dodatkowo koszt i czas pomiaru. Nie bez znaczenia jest fakt częstego niszczenia znaków utrwalających punkty.
W ramach pomiaru klasycznego wykonano łącznie 346 serii pomiarowych (zazwyczaj 2 serie na stanowisku, w przypadku trudniejszych warunków pomiaru 3 lub 4 serie). Pomimo, że punkty ciągu były stabilizowane pod kątem pomiaru klasycznego, konieczne było tymczasowe utrwalenie w terenie 14 punktów ze względu na brak wizur. Pomiar przeprowadzono w ciągu 6 dni, łączny czas wykonania w terenie czynności związanych z pomiarom, ale bez dojazdów do obiektu, wyniósł $54^h \pm 15^m$. W trakcie pomiaru konieczne było wykonanie wielu przecinek.
Zastosowaną technologię pomiaru RTK GPS punktów osnowy, wykorzystującą dwa odbiorniki satelitarne, które przedstawia rys.4. Pomiar rozpoczęto od ustawienia odbiornika referencyjnego (REF) nad punktem osnowy podstawowej o współrzędnych wyznaczonych procedurą statyczną. Drugim odbiornikiem (ROV) wyznaczano współrzędne kolejnych punktów poligonowych. Po osiągnięciu kresu zasięgu modemu radiowego, odbiornik dotychczas ruchomy ustawiano nad punktem o chwilę wcześniej wyznaczonych współrzędnych z pomiaru RTK GPS i stanowił on kolejny punkt referencyjny. W tak trudnym terenie (Puszczka Niepołomicka) udało się uzyskać zasięg modemu (o mocy 0.5 W) rzędu 3.8 km. W ten sposób wykonano pomiar wszystkich 143 punktów na odcinku o długości około 32 km.
Przeprowadzenie pomiaru RTK GPS możliwe było w ciągu 3 dni. Ze względu na swoją specyfikę, pomiar kinematyczny w czasie rzeczywistym umożliwia określenie czasu jego trwania z dokładnością do $1^s$. Dane dotyczące czasochłonności pomiaru RTK przedstawione w tablicy 1 podano z dokładnością do $1^m$. Określają one łączne czasy wykonania poszczególnych czynności w ramach całego pomiaru. Zestawienie
nie obejmuje czasu koniecznego na dojazdy do obiektu. Kilkadziesiąt razy rozpoczęty pomiar był przerywany ze względu na utratę ciągłości śledzenia minimalnej wymaganej liczby satelitów, przejazdu pociągu, dłuższej utraty łączności radiowej ze stacją referencyjną itp.).
- Stacja Referencyjna
- Odbiornik Rover - pomiar z inicjalizacją
- Odbiornik Rover - pomiar bez inicjalizacji
**Rys. 4. Technologia pomiaru punktów osnowy szlaku kolejowego techniką RTK**
**Tablica 1. Czasochłonność czynności w pomiarze RTK GPS odcinka Podłęże – Brzesko**
| Łączny czas wykonania w terenie czynności związanych z pomiarem | 25ʰ05ᵐ |
|---------------------------------------------------------------|---------|
| Przewożenie odbiornika ze stacji referencyjnej na ruchomą (technologia pomiaru wg rys. 4.5) | 4ʰ31ᵐ |
| Przejście z odbiornikiem ruchomym na następny punkt | 3ʰ56ᵐ |
| Przerwy spowodowane zbyt małą liczbą „obserwowanych” satelitów | 9ʰ59ᵐ |
| Pomiary przerwane ze względu na pogorszenie warunków pomiaru | 1ʰ44ᵐ |
| Pomiar na punktach osnowy podstawowej i szczegółowej | 4ʰ55ᵐ |
Różnica czasochłonności pomiaru klasycznego i kinematycznego w czasie rzeczywistym wyniosła około 29 godzin. Należy podkreślić, że wynik ten odnosi się do bardzo niekorzystnych warunków pomiaru (przejście z pomiarem przez Puszczę Niepołomicką). W przypadku korzystniejszych warunków topograficznych podaną różnicę można oszacować na około 40 godzin, a pomiar RTK GPS trwałby około 15 godzin. Dodatkowym aspektem przemawiającym na korzyść pomiarów RTK GPS, a nie uwzględnionym w analizie czasochłonności, jest czas dojazdu do obiektu ze względu na 6 dni pomiarów klasycznych i tylko 3 dni pomiarów RTK GPS. Rysunek 5 przedstawia procentowy
udział poszczególnych czynności w łącznym czasie pomiaru punktów osnowy szczegółowej i podstawowej.
**Rys. 5. Procentowy udział poszczególnych czynności w łącznym czasie pomiaru**
Analizowane pomiary zostały wykonane w roku 1998. Aktualnie dodatkowe obniżenie kosztów realizacji pomiarów satelitarnych jest możliwe poprzez wykorzystanie serwisu NAWGEO sieci ASG-EUPOS i przeprowadzenie pomiarów RTN. Oszczędności wynikają z realizacji pomiarów jednym odbiornikiem, a nie dwoma jak to miało miejsce w przypadku pomiarów RTK GPS oraz skrócenia czasu pomiarów wynikającym z braku konieczności przewożenia stacji referencyjnej. W analizowanym przykładzie czynność ta zajęła 18% całości czasu realizacji pomiarów, a jej wyeliminowanie pozwoliłoby na skrócenie czasu pomiaru do 2 dni.
W listopadzie 2009 roku wykonano pomiary RTN w odniesieniu do sieci ASG-EUPOS na 3 odcinkach linii kolejowej relacji Kraków – Tarnów (rys. 6). Zysk ekonomiczny z zastosowania nowej technologii zawiera tablica 2. W celu rzetelnego porównania pomiarów, czas trwania pomiaru RTK skrócono, podając go dla przypadku korzystniejszych warunków pomiarowych, gdyż w przypadku pomiaru RTN nie było przesłojów w pomiarach ze względu na przesłonięcie satelitów przez drzewa. Mimo to różnica jest bardzo istotna.
**Tablica 2. Zestawienie pomiaru RTK z 1998r. i pomiaru RTN z 2009r.**
| Rok | Pomiar | Liczba punktów | Czas pomiaru |
|-----|--------|----------------|--------------|
| 1998| RTK | 143 | ~15ʰ |
| 2009| RTN | 189 | 6ʰ 08ᵐ |
Rys. 6. Odcinki pomiarowe i liczba punktów pomierzonych RTN
W przypadku inwestycji bardziej złożonych, korzyści z zastosowania pomiarów kinematycznych w czasie rzeczywistym będą się uwidaczniały jeszcze bardziej.
Pomiary GPS mają zalety, ale i ograniczenia, podobnie jak pomiary naziemne. Pomiar określony mianem „Radiolinia” (rys. 7) jest znakomitym przykładem integracji klasycznych i satelitarnych geodezyjnych technik pomiarowych w celu uzyskania maksymalnie efektywnego rozwiązania.
Rys. 7. Pomiar obiektu „Radiolinia”
W pomiarze wykorzystano zalety niesione przez każdy z pomiarów do ekonomicznego rozwiązania praktycznego zadania przedstawionego przez jedną z firm telekomunikacyjnych. Zdecydowano się na zamieszczenie tego prostego przykładu łącznego wykorzystania pomiarów naziemnych i satelitarnych ze względu na wręcz dydaktyczny charakter oraz bardzo praktyczną stronę postawionego do wykonania zadania.
W celu udostępnienia danych poprzez Internet ze stacji IMiGW należało wykonać maszty antenowe na budynku IMiGW oraz Cyfronetu. Ze względu na konstrukcję nośną dachu Cyfronetu i kosztowną
ewentualną przebudowę należał do zaprojektować maszt o minimalnej wysokości, co wymagało sporządzenia przekroju pionowego wzdłuż linii łączącej miejsca projektowanych anten. Ze względu na przebieg tej linii przez obszar zabudowany, ogródki działkowe oraz tereny zadrzewione koszt pomiaru naziemnego przedstawiany przez firmy geodezyjne był wysoki. Bezkonkurencyjne okazało się tu wykorzystanie zalet pomiaru RTK GPS. Pomiar wymagał skorzystania z najprostszej i podstawowej funkcji, czyli tyczenia punktów. W ramach szybkiej sesji statycznej trwającej $30^{\text{m}}$ wyznaczono najpierw współrzędne obu końców projektowanej radioliniii w nawiązaniu do punktu AGH0. Dodatkowo zaleta pomiaru satelitarnego było bezpośrednie uzyskanie szerokości i długości geodezyjnej, które to współrzędne interesowały zleceniodawcę. Usytuowanie anteny stacji referencyjnej na płaskim dachu IMiGW oraz znajomość współrzędnych punktów końcowych „Radiolinii” umożliwiły wytyczenie w linii przekroju kilku par punktów. Punkty te sytuowano w pobliżu wysokich przeszkód terenowych w taki sposób, aby można było wyznaczyć ich wysokość przy użyciu tachymetru elektronicznego. W ten sposób wyznaczono wysokość wszystkich przeszkód terenowych znajdujących się na linii profilu i mogących zakłócić transmisję radiową. Pomiar objęte były także obiekty położone w interesującym Zleceniodawcę pasie 5 m od linii profilu, dla których określono także ich odsunięcie od profilu. Pomiar kinematyczny w czasie rzeczywistym trwał około 2 godzin, podobnie jak i uzupełniający go pomiar naziemny.
7. Podsumowanie
Różne techniki pomiarów satelitarnych dają do dyspozycji bardzo wszechstronne i ekonomicznie uzasadnione narzędzie do realizacji szerokiego spektrum zagadnień geodezyjnych, m.in. do:
- wyznaczania współrzędnych punktów (np. pomiar inwentaryzacyjny),
- prowadzenia prac realizacyjnych,
- wyznaczania współrzędnych absolutnych,
- transformacji współrzędnych do dowolnych układów lokalnych, w tym państwowych,
- tyczenia regularnych siatek punktów,
– kompleksowego tyczenie obiektów liniowych, w szczególności tras drogowych,
– bilansowania i monitorowania postępów robót ziemnych,
– modelowania powierzchni terenu,
– precyzyjne sterowanie maszynami budowlanymi,
– wyznaczania współrzędnych punktów niedostępnych za pomocą dalmierza lub funkcji Coordinate Geometry (COGO),
– monitorowania procesów szybkozmiennych.
Dzięki portom zewnętrznym odbiornika GPS możliwe jest podłączenie różnego typu urządzeń specjalistycznych, a także komputera.
Wykorzystanie pomiarów satelitarnych w różnych odmianach może być zastosowane m.in. w takich dziedzinach jak: bezpieczeństwo, budownictwo przemysłowe, geodezja i geodynamika, komunikacja drogowa, szynowa, nawigacja morska, śródlądowa i powietrzna, hydrografia i hydrologia, energetyka, obronność, ochrona środowiska, zarządzanie kryzysowe, ochrona zdrowia, rolnictwo i leśnictwo, rurociągi, sport i turystyka, systemy informacji przestrzennej, telekomunikacja i inne.
W pomiarach satelitarnych bardzo istotne jest jednak doświadczenie osób planujących i realizujących te pomiary. Sama umiejętność obsługi drogiego sprzętu niekoniecznie będzie wystarczająca, zwłaszcza w trudnych warunkach pomiaru, które często występują na terenach kolejowych. Efektem mogą być duże błędy współrzędnych punktów. Istotną rolę odgrywa rozumienie technologii pomiarowych, których próbę przybliżenia dla osób nie związanych z nimi bezpośrednio podjęto w tym opracowaniu.
Szczególne zagrożenia dla jakości pomiarów GPS, a czasem w ogóle dla możliwości ich wykonania, stanowią zakłócenia sygnałów satelitarnych, przeszkody terenowe wpływające na niekorzystną geometrię rozwiązania oraz odbiór sygnałów radiowych ze stacji referencyjnej, bardzo krótki czas pomiaru w niektórych technikach satelitarnych.
Literatura
1. Brown N. et al. 2005: Advances in Ambiguity Resolution for RTK Applications Using the New RTCM v3.0 Master-Auxiliary Messages. ION GNSS 18th International Technical Meeting of The Satellite Division, 13-16 September 2005, Long Beach, CA.
2. Euler H.-J., Keenan C.R., Zebhauser B.E., Wübbena G.: *Study of a Simplified Approach in Utilizing Information from Permanent Reference Station Arrays*. „International Technical Meeting”, ION GPS-01, September 11.-14, 2001 Salt Lake City.
3. Frei E., Schubernigg M.: *GPS Surveying Techniques Using the “Fast Ambiguity Resolution Approach (FARA)”.* Leica AG, Heerbrugg, Switzerland, 1992.
4. Landau H., Vollath U., Chen X.: *Virtual Reference Station Systems*. Journal of Global Positioning Systems, vol. 1, No. 2, 2002, str.: 137-143.
5. Uznański A.: *Ocena przydatności techniki RTK GPS w zastosowaniach inżynierskich*. Rozprawa doktorska, Kraków 1999.
6. Uznański A.: *Metody wyznaczania pozycji technika RTK GPS*. Półrocznik Geodezja t.12, z. 1/2006.
7. Wanninger L.: *Virtual Reference Stations for Centimeter-Level Kinematic Positioning*. Proc. of ION GPS 2002, Portland, str.: 1400-1407.
8. Wübbena G., Bagge A., Schmitz M.: *RTK Networks based on Geo++ GNSMART – Concepts, Implementation, Results*. „International Technical Meeting”, ION GPS-01, September 11.-14, 2001 Salt Lake City.
9. Wübbena G., Bagge A.: *RTCM Message Type 59-FKP for transmission of FKP*. Geo++ White Paper, 2002, http://www.geopp.de.
**SATellite SURVEY TECHNIQUES**
**Summary**
Some satellite techniques of leading geodetic surveys have been presented in the paper. The currently accessible methods and procedures for fixing points position and allowing for centimetre or even millimetre accuracy of fixing coordinates have been given. Some solutions required satellite observation postprocessing and gave real time survey have been presented. The surveys using a reference station or a group of reference stations and the newest one basing on surface system of reference stations like regional MSPP and country-wide ASG-EUPOS have been described. The theory of elaboration completed by the author with some examples of satellite surveys have been given. The advantages of satellite survey techniques application in particular for objects of a linear character, the constrains and threats for survey quality have been presented.
**Key words:** real time kinematic surveys, virtual reference stations, FKP, protocol Ntrip
**SATELLITEN -MESSTECHNIKEN**
**Zusammenfassung**
Im Beitrag wurden Satellitentechniken zur Durchführung von geodätischen Messungen präsentiert. Berücksichtigt wurden aktuell zugängliche Methoden und Verfahren zur Bestimmung der Punktposition, mit zentimeter- oder sogar millimetergenauen Bestimmung von Koordinaten. Es wurden Lösungen dargestellt, die Postprocessing von Satelliten-Beobachtungen erfordern und Erzielung der Ergebnisse in der Istzeit ermöglichen. Es wurden Messungen dargestellt, die unter Nutzung einer physischen Referenzstation oder einer Gruppe solcher Stationen durchgeführt wurden. Präsentiert wurden auch die neuesten Messungsergebnisse von den oberirdischen Systemen der Referenzstationen. Ein Beispiel dafür in Polen ist das regionale System MSPP und das das ganze Land umfassende ASG-EUPOS-System. Der theoretische Teil der Studie ist um ausgewählte Beispiele der durch den Verfasser durchgeführten Satellitenmessungen ergänzt. Im Beitrag wurden Anwendungsvorteile der Satelliten-Messtechniken betont, insbesondere für Objekte mit einem Linearcharakter. Hin gewiesen wurde auch auf Einschränkungen dieser Techniken und Beeinträchtigung der Qualität der erzielten Messungsergebnisse.
**Schlüsselworte:** kinematische Messungen in der Istzeit, virtuelle Referenzstationen, FKP, Ntrip-Protokoll
Andrzej Noworyta
KONTRAKTY „PROJEKTUJ I BUDUJ” - OPTYMALNA FORMUŁA REALIZACYJNA - DOŚWIADCZENIA KZA S.A. KRAKÓW
Streszczenie
Kontrakty „Projektuj i Buduj” to optymalna formuła realizacyjna inwestycji infrastrukturalnych, szczególnie w części dotyczącej sterowania ruchem kolejowym wraz z systemami towarzyszącymi. Kontrakty „P i B” dają możliwość skrócenia czasu realizacji i przejęcia przez Wykonawcę większej odpowiedzialności za Kontrakt, ale z drugiej strony narzucają bardzo wysokie wymagania techniczne, organizacyjne i finansowe wobec Wykonawców. Kryteriom tym są w stanie sprostać doświadczeni wykonawcy. KZA S.A. Kraków jest jednym z liderów w tym obszarze, czego dowodem są liczne referencje i nagrody z pomyślnie zakończonych realizacji.
Słowa kluczowe: „Projektuj i Buduj”
1. Wprowadzenie
Koncepcja realizacji części projektowej i wykonawczej inwestycji infrastrukturalnych przez jeden podmiot zyskuje w Polsce coraz więcej zwolenników. Mocnym argumentem „za” jest zwłaszcza krótszy czas realizacji całego procesu.
1 mgr inż., Krakowskie Zakłady Automatyki S.A., Dyrektor Marketingu, tel. (012) 255 11 10, kom. 602 590 312, e-mail: email@example.com, firstname.lastname@example.org
2. Szybciej, ale trudniej
Inwestycje infrastrukturalne realizowane na polskim rynku kolejowym odbywają się generalnie w ramach dwóch ogólnych koncepcji – rozproszonej i skonsolidowanej. W przypadku pierwszego reżimu każdy etap inwestycji objęty jest osobnym przetargiem. Osobny przetarg na dokumentację przedprojektową, na sam projekt budowlany i w końcu na wykonawstwo oznacza w naszych warunkach sporą stratę czasu. Odwołania i protesty ciągną się miesiącami w przypadku każdego przetargu. Utrudnieniem bywa także późniejsze kłopoty z komunikacją i uzgodnieniem między dwoma różnymi podmiotami – tym przygotowującym projekt i tym wykonującym jego założenia w terenie.
Te problemy omijane są w naturalny sposób w drugim, skonsolidowanym reżimie inwestycyjnym, modelu „projektuj i buduj” (PiB). Jeden przetarg i jeden zwycięzca dają gwarancję przyspieszenia całego procesu inwestycyjnego. Ten wariant jest jednak możliwy do zrealizowania tylko przez firmy posiadające wieloletnie doświadczenie w wykonywaniu dużych i skomplikowanych projektów.
Podołanie dwóm trudnym procesom technicznym nakłada na realizatorów takich inwestycji niejako obowiązek posiadania doskonałego zaplecza kadrowego i technicznego, a koordynacja i wzajemna stymulacja działań części projektowej i budowlanej jest tak naprawdę podstawą sukcesu w tego typu projektach.
Realizowana przed dekadą przez Krakowskie Zakłady Automatyki S.A. modernizacja linii kolejowej E-20 na odcinku Poznań – Kunowice była pierwszym kontraktem kolejowym w systemie PiB zrealizowanym w Polsce. Dziś firma ma już na swoim koncie kilkanaście podobnych przedsięwzięć, pozostając krajowym liderem takich inwestycji w zakresie automatyki kolejowej. Każda z nich wymagała pełnego zaangażowania i żelaznej dyscypliny zespołu pracowniczego. W szablonie tym nie ma bowiem miejsca na słabości i niedociągnięcia ani w zakresie projektowym, ani organizacyjno-prawnym, ani stricte budowlanym. Każdy błąd może spowodować nieprzewidziane opóźnienia i dodatkowe koszty. Tę konsekwencję oraz techniczny potencjał przedsiębiorstwa widać było szczególnie przy realizacji kontraktu „Modernizacja linii kolejowej E-20 odcinek Mińsk Mazowiecki – Siedlce”, w ramach konsorcjum z firmą Skanska. KZA S.A. odpowiedzialne było tu za modernizację sygnalizacji wraz ze zdalnym sterowaniem, w tym zabudowę samoczynnej sygnalizacji przejazdowej (SSP) na przejazdach.
3. Określenie przedmiotu zamówienia
Podstawą sprawnej realizacji procesu inwestycyjnego pozostaje precyzyjnie i sprawnie przeprowadzona procedura przetargowa, w oparciu o Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ). W przypadku reżimu PiB ma to szczególny wymiar. Jako, że projektodawca i wykonawcą jest jeden i ten sam podmiot, Zamawiający musi bardzo precyzyjnie określić fundamentalne warunki techniczne. W przeciwnym razie beneficjent/zamawiający inwestycję może się narazić na zmianę, czy też obniżenie standardu wykonania. Projektujący "pod siebie" wykonawca ma wszak tendencję do szukania oszczędności dla siebie w dokumentacji technicznej. To tendencja widoczna jednak bardziej w przetargach drogowych. Mocno restrykcyjne kolejowe normy i wymagania techniczne pozostawiają o wiele mniejsze pole manewru dla projektujących.
Kontrakty „projektuj i buduj” dają raczej doświadczonemu wykonawcy możliwość optymalizacji kosztów realizacji. Spełniając precyzyjnie wszystkie wymagania ujęte w SIWZ oraz przestrzegając uwzględnienia wszelkich obowiązujących norm, przepisów, certyfikatów i dopuszczeń do eksploatacji jesteśmy w stanie kontrolować od samego początku prace projektowe tak, aby rozwiązania ujęte w dokumentacji były optymalne pod względem technicznym, jakościowym i ekonomicznym.
Co ważne, przy tej procedurze praktycznie wszystkie warunki pomiędzy zlecającym, a wykonawcą są jawne i szczegółowo określone już na etapie przetargu, dzięki temu, przy dobrze sformułowanych założeniach przetargu obie strony procesu pozostają równoprawnymi, wzajemnie kontrolującymi się partnerami. Tę pełną współpracę widać było doskonale przy wspomnianym już kontrakcie dotyczącym modernizacji odcinka magistrali E - 20 Siedlce – Mińsk Mazowiecki. Kadra inżynieryjno - techniczna Krakowskich Zakładów Automatyki S.A. w Krakowie uczestniczyła w opracowaniu szczegółowej koncepcji technicznej, dokumentacji budowlano - wykonawczej oraz pełniła funkcje koordynacyjne dla wszystkich podwykonawców biorących udział w realizacji tego kontraktu, zyskując uznanie Zamawiającego.
4. Nierozerwalny związek
Warto zauważyć, że w modelu inwestycyjnym PiB w zasadzie nie sposób oddzielić od siebie procesu projektowania i wykonawstwa. Po pierwsze odpowiedzialny jest zań jeden i ten sam podmiot, po drugie zaś oba procesy przenikają się nawzajem. Prace projektowe nieznacznie tylko wyprzedzają realizację, a niekiedy nawet pewne etapy wykonywane są równolegle. Stąd tylko od sumy wiedzy, doświadczenia i umiejętności koordynacji prac projektowych i produkcyjnych, zdolności w kompletowaniu dokumentacji, instalacji i procesach rozruchowych zależy końcowy sukces przedsięwzięcia.
Wszystko to zyskuje jeszcze na znaczeniu w przypadku współczesnych inwestycji w urządzenia sterowania ruchem kolejowym, w których specjalizuje się KZA S.A. Tu w grę wchodzą już nie pojedyncze elementy, lecz skomplikowane przebudowy i modernizacje całych stacji, dużych odcinków szlaku kolejowego, bądź tworzenie całego LCS-u (Lokalnego Centrum Sterowania), obejmującego budowę sterowania wieloma obiektami stacyjnymi, liniowymi i zarządzania ruchem na kilkudziesięciu kilometrach linii kolejowych.
Prace przy inwestycjach typu PiB przebiegają w ostrym reżimie czasowym, któremu są w stanie sprostać tylko najlepsi – dobrze przygotowani i zorganizowani oraz dysponujący odpowiednim potencjałem ludzkim i technicznym wykonawcy. Takie, iście ekspresowe tempo wykonania inwestycji, przy jednoczesnym zachowaniu wszelkich procedur i wysokiej jakości końcowego produktu, KZA S.A. Kraków pokazały choćby przy okazji wykonania Lokalnego Centrum Sterowania w Koluszkach. Firma była odpowiedzialna za montaż i uruchomienie zewnętrznych urządzeń sterowania ruchem kolejowym oraz urządzeń elektrycznego ogrzewania rozjazdów i oświetlenia terenu wraz z infrastrukturą kablową. Doświadczenie i umiejętności organizacyjne personelu kierowniczego w połączeniu z doświadczeniem pracowników oraz dobrą współpracą z Generalnym Wykonawcą – Bombardier Transportation ZWUS Polska – zaowocowały sukcesem i terminowym ukończeniem prac. Roboty budowlano-montażowe trwały około 6
miesiące, a cały projekt został zrealizowany w wyjątkowo krótkim czasie, bo w około 11 miesięcy. Stało się tak m.in. dzięki zastosowaniu formuły FIDIC. Te warunki to swoisty „język”, jakim posługują się wszyscy uczestnicy procesu inwestycyjnego. Procedura FIDIC staje się obowiązującym standardem w postępowaniach przetargowych oraz w fazie projektowania, realizacji, monitorowania i rozliczania inwestycji. Stosowanie takich warunków kontraktowych jest także podstawą do zawierania umów finansowanych przez banki i fundusze unijne.
5. Kompetencyjna wszechstronność
Doświadczenie, wiedzę i organizacyjną sprawność zespołu projektowo-wykonawczego KZA S.A. podkreśla także lider konsorcjum (SKANSKA) modernizującego odcinek magistrali E-20 Siedlce – Mińsk Mazowiecki: „Kadra naszego partnera (KZA S.A. Kraków) wykazała wysokie kwalifikacje, przygotowanie zawodowe i perfekcyjną znajomość procedur z jednej oraz niezbędne uprawnienia projektowe i budowlane oraz środki techniczne do realizacji projektu w terenie, z drugiej strony, zapewniając równocześnie wysoki standard robót zgodny z wymaganiami procedur”.
Kadra menedżerska, techniczna, a także pracownicy bezpośrednio wykonujący zadania w terenie to olbrzymi kapitał spółki. Sposobem na utrzymanie tego potencjału w należytej gotowości jest stałe podnoszenie kwalifikacji zespołu poprzez szkolenia, kursy i właściwą politykę kadrową. Jest to szczególnie istotne w związku z ciągłą ewolucją rozwiązań technicznych, technologii wykonania czy niekończących się zmian w przepisach. Mamy świadomość konieczności stałego kształcenia, czego wynikiem jest chociażby utworzenie w KZA S.A. Centrum Edukacji Zawodowej.
Faktem pozostaje, iż realizacja inwestycji w reżimie PiB wymaga kompleksowych kompetencji ze strony wykonawcy. Potrzebne są kompleksowe umiejętności dające możliwość kontrolowania i zarządzania całością realizowanego projektu. To kwestia szczególnie istotna przy budowach związanych z modernizacją automatyki kolejowej. Cechą charakterystyczną tych inwestycji jest bowiem konieczność jednoczesnej koordynacji bardzo wielu innych branż współdziałających z systemami srk – telekomunikacji, radiolączności, systemów
alarmowania pożarowego i włamaniowego, systemów elektrycznego ogrzewania rozjazdów, zasilania itp.
6. Finansowe oparcie
Organizacja, umiejętności i doświadczenie, zaplecze techniczne, to wszystko może okazać się nikłym atutem w starciu z brakiem funduszy umożliwiających pomostowe prowadzenie inwestycji – do czasu uruchomienia płatności przez Zamawiającego. Ten wymiar zyskuje na znaczeniu zwłaszcza w okresie spowolnienia gospodarczego i ostrzejszej polityki banków wobec podmiotów gospodarczych. Mniejsze lub mające krótszą historię finansową firmy mają dziś poważne problemy z uzyskaniem pieniędzy. Krakowskie Zakłady Automatyki S.A. są dla instytucji finansowych takich jak m.in. banki i towarzystwa ubezpieczeniowe wiarygodnym, stałym i sprawdzonym długoletnim partnerem, a dzięki temu jesteśmy w stanie uzyskać wystarczające zasoby finansowe do równoczesnej realizacji wielu inwestycji.
Inwestycje PiB konsolidują procesy przygotowania projektu i praktycznego jego wykonania, sumują także ryzyka inwestycyjne związane z tymi procesami, stąd zaangażowane tu pieniądze trudno nazwać małymi. W przypadku modernizacji kolejowej automatyki na odcinku Siedlce – Mińsk Mazowiecki było to około 100 mln zł. Proporcjonalnie do tej właśnie sumy finansowanie musiało objąć, ze strony KZA S.A. jako wykonawcy, takie elementy jak: wadium, finansowanie kontraktu w jego początkowej fazie (do czasu rozpoczęcia fakturowania), zakup materiałów, gwarancję dobrego wykonania czy organizacji odpowiedniego zaplecza technicznego.
Reżim inwestycyjny „projektuj i buduj” ma za zadanie skrócenie czasu realizacji całej inwestycji. Z tego względu jest on korzystny dla obu stron procesu inwestycyjnego – zamawiającego i wykonawcy. Warunkiem sukcesu pozostaje jednak odpowiednie doświadczenie, potencjał organizacyjno-techniczny i finansowy tego drugiego podmiotu. Dowodem uznania naszych kompetencji oraz powodem do dumy są liczne referencje, nie tylko wystawione nam przez bezpośrednich Beneficjentów naszych usług.
7. Lista Kontraktów „Projektuj i Buduj”
- Kompleksowa realizacja samoczynnej blokady liniowej typu Eac – 95 na linii E20, odcinek Poznań – Kunowice.
- Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową sbl Eac – 95 na linii E-65 odc. Chybie – Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów kolejowych w poziomie szyn w zakresie robót drogowych, urządzeń srk i energetyki na odc. Ochodza – Zebrzydowice.
- Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową sbl Eac – 95 na linii E-65 odc. Chybie – Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów kolejowych w poziomie szyn na odc. Ochodza – Zebrzydowice.
- Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową sbl na linii E-65 odc. Chybie – Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów w zakresie robót drogowych, urządzeń srk i energetyki na odc. Ochodza – Zebrzydowice.
- Modernizacja układu sterowania i zabezpieczenia ruchu kolejowego bocznicy kolejowej dla Elektrociepłowni Kraków S.A.
- Modernizacja linii kolejowej E-20 odc. Mińsk Mazowiecki – Siedlce. Sygnalizacja wraz ze zdalnym sterowaniem w tym zabudowa SSP na przejazdach.
- Projekt, dostawa i zabudowa urządzeń srk na odcinku Opole – Wrocław linii kolejowej E-30.
- Budowa z projektowaniem Zaplecza Sekcji Eksplotacji PKP PLK S.A. w Krakowie w ramach projektu Krakowskiego Transportu Miejskiego – Infrastruktura Szybkiego Tramwaju.
- Budowa i urządzanie linii kolejowej Kraków – Mydlniki - Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków Balice (linia nr 118) dla uruchomienia przewozów pasażerskich na odc. Kraków Główne Osobowy – Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków Balice w zakresie zaprojektowania i budowy urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego.
- Zaprojektowanie i wykonanie LCS Koluszki w ramach projektu SPOT „Modernizacja linii kolejowej Warszawa – Łódź, etap I odc. Skierniewice – Łódź Widzew”.
- Linia nr 8 Warszawa – Kraków szlak Tunel – Miechów – Słomniki – Niedźwiedź – st. Zastów – zabudowa i modernizacja urządzeń SSP.
Nasza „ars technica” zdobyła uznanie również innych instytucji, organizacji, stowarzyszeń itp., czego efektem jest dłuża i wciąż aktualizowana lista nagród i wyróżnień
- Lokomotywa Rynku Kolejowego 2009.
- Najlepsza Marka Europejska w kategorii USŁUGA 2009.
- EURO LEADER 2009 w zakresie realizacji usług budowlano-montażowych.
- Lider Restrukturyzacji 2009.
- EURO MARKA - Najlepsza marka Europejska 2009.
- LIDER RYNKU 2009.
- EURO LEADER 2009.
- EUROPRODUKT – KATEGORIA EUROUSŁUGA.
- SOLIDNY PRACODAWCA ROKU 2008.
- BUDOWA ROKU 2004 – Modernizacja linii kolej. E-20 odc. Warszawa – Mińsk Mazowiecki – Siedlce.
- CERTYFIKAT ISO 9001 : 2000.
**Tablica 1. Zestawienie inwestycji zrealizowanych przez KZA S.A. w systemie „projektuj i buduj”**
| Inwestycja | Wykonawca/ Podwykonawca | Czas wykonania | Zakres prac | Wartość |
|----------------------------------------------------------------------------|--------------------------|----------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|---------|
| Kompleksowa realizacja samoczynnej blokady liniowej typu Eac-95 na linii E-20, odcinek Poznań - Kunowice | wykonawca | 1997-2000 | Opracowanie dokumentacji projektowej; roboty budowlano–montażowe dla SBL typu Eac-95 wraz z powiązaniami z urządzeniami stacyjnymi; zabudowa kabla światłowodowego; budowa urządzeń diagnostycznych do SBL typu Eac-95; wykonanie systemu automatycznego sterowania zapowiedzią megafonową; rozruch i uruchomienie urządzeń. | 36,3 mln zł |
| Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową samoczynnej blokady liniowej typu Eac-95 na linii E-65 odcinek Chybie - Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów kolejowych w poziomie szyn w zakresie robót drogowych, urządzeń sterowania ruchem kolejowym i energetyki na odcinku Ochodza - Zebrzydowice | wykonawca | 2000-2002 | Stacja Bronów. Opracowanie projektów budowlano-wykonawczych; uzyskanie pozwolenia na budowę; wymiana napędów na p. odg. Bronów; przebudowa oświetlenia i elektrycznego ogrzewania rozjazdów (eor); modernizacja przejazdów w zakresie robót drogowych i szynowych. | 3 mln zł |
| Projekt | Wykonawca | Okres | Opis | Koszt |
|---------|-----------|-------|------|-------|
| Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową samoczynnej blokady liniowej typu Eac-95 na linii E-65 odcinek Chybie - Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów kolejowych w poziomie szyn na odcinku Ochodza - Zebrzydowice | wykonawca | 2000-2002 | Stacja Pruchna. Opracowanie projektów budowlano-wykonawczych; uzyskanie pozwolenia na budowę; modernizacja przejazdów w zakresie robót drogowych i szynowych, elektryczna centralizacja zwrotnic w stacji Pruchna; przebudowa oświetlenia i EOR. | 2,8 mln zł |
| Zaprojektowanie i wykonanie robót związanych z budową samoczynnej blokady liniowej na linii E-65 odcinek Chybie - Zebrzydowice oraz modernizacja przejazdów w zakresie robót drogowych, urządzeń srk i energetyki na odcinku Ochodza - Zebrzydowice | wykonawca | 2000-2002 | Opracowanie projektów budowlano-wykonawczych; uzyskanie pozwolenia na budowę; budowa samoczynnej blokady liniowej; modernizacje przejazdów. | 22,1 mln zł |
| Modernizacja układu sterowania i zabezpieczenia ruchu kolejowego bocznicy kolejowej dla Elektrociepłowni Kraków SA | wykonawca | 2003-2005 | Prace projektowe łącznie z uzgodnieniami i uzyskaniem pozwolenia na budowę; zabudowa i uruchomienie urządzeń srk typu OSA-H i urządzeń blokady liniowej typu Eap; dostawa i montaż nowej, kompletnej rozdzielnii 0,4 kV typu NWGR; dostawa i montaż rogatek kolejowych z zasilaniem i telewizją przemysłową; demontaż mechanicznych urządzeń srk; dostawa i montaż kompletnych urządzeń cor; adaptacja budynku nastawni, urządzeń sygnalizacyjnych; dokumentacja powykonawcza. | 4,25 mln zł |
| Modernizacja linii kolejowej E-20 odcinek Mińsk Mazowiecki - Siedlce. Sygnalizacja wraz ze zdalnym sterowaniem, w tym zabudowa SSP na przejazdach | partner konsorcjum Skanska S.A. -KZA Kraków S.A. | 2003-2005 | Budowa kabli teletechnicznych XzTKMX i OTK, samoczynnej blokady liniowej typu SHL-12 na odcinku Mińsk Mazowiecki - Siedlce; budowa urządzeń przejazdowych typu SPA-4 na przejazdach (23 sztuki); budowa telewizji przemysłowej na przejazdach kategorii A (3 kpl); budowa urządzeń typu EBILOCK 950 na posterunku bocznicowym Mienia; montaż urządzeń LCS Mińsk Mazowiecki; budowa przyłączy energetycznych, modernizacja urządzeń zasilających; instalacje sygnalizacji włamania i pożaru; budowa urządzeń odstraszania zwierząt (UOZ - 12 kpl); budowa szafkowych urządzeń diagnostycznych (SUD - 6 kpl); zabudowa urządzeń diagnostyki blokady Eac na odcinku Warszawa Rembertów - Mińsk Mazowiecki; budowa urządzeń radiołączności wraz z masztami antenowymi; zabudowa urządzeń informacji dla podróżnych; budowa urządzeń łączności systemu SLK/SDH. | 22,88 mln euro |
| Projekt, dostawa i zabudowa urządzeń sterowania i kierowania ruchem na odcinku Opole - Wrocław linii kolejowej E-30 | podwykonawca dla konsorcjum Bombardier Transportation i PRKił Wrocław | 2004-2006 | Zabudowa urządzeń sygnalizacji przejazdowych SPA-4 (7 kpl) i SPR-2 (1 kpl); zabudowa urządzeń samoczynnej blokady liniowej SHL-12 (14 kpl); budowa teletechnicznej sieci kablowej na odcinku Oława - Św. Katarzyna (kable OTK i TKM) z zapewnieniem obsługi geodezyjnej; przebudowa urządzeń srk na stacjach Oława, Św. Katarzyna i Wrocław Gl. oraz budowa urządzeń srk na posterunku Wrocław Brochów; budowa urządzeń elektroenergetycznych. | 6,17 mln zł |
| Budowa z projektowaniem Zaplecza Sekcji Eksploatacji PKP PLK S.A. w Krakowie w ramach projektu Krakowskiego Transportu Miejskiego - Infrastruktura Szybkiego Tramwaju | członek konsorcjum SAP Projekt Południe, KZA S.A. oraz KRAKCHEM | 2005-2006 | Wykonanie robót budowlanych zaplecza; przebudowa układu torowego, budowa torów bocznicowych; przebudowa instalacji elektroenergetycznej; przebudowa sieci telekomunikacyjnej; przebudowa sieci srk; wykonanie instalacji wewnętrznych w budynkach. | 2,77 mln zł |
| Budowa i urządzanie linii kolejowej Kraków Mydlniki - Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków Balice (linia nr 118) dla uruchomienia przewozów pasażerskich na odcinku Kraków Główny Osobowy -Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków Balice w zakresie zaprojektowania i budowy urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego | wykonawca | 2006-2007 | Projekt i realizacja urządzeń SSP (5 kpl) i stacyjnych urządzeń srk (2 kpl) wraz z kompleksową obsługą geodezyjną; kompletną dokumentacją projektową (wraz ze wszelkimi uzgodnieniami i pozwoleniami); budową i uruchomieniem systemów i urządzeń srk, telekomunikacji, energetyki; szkoleniem personelu obsługi. | 10,2 mln zł |
| Zaprojektowanie i wykonanie srk LCS Koluszk w ramach projektu SPOT „Modernizacja linii kolejowej Warszawa -Łódź, I etap odcinek Skierniewice -Łódź Widzew” | podwykonawca firmy Bombardier Transportation ZWUS Polska | 2007-2008 | Roboty z zakresu instalacyjno-montażowych i budowlanych urządzeń srk, sieci kablowej wraz z budową sieci OTK i TKM, instalacji elektroenergetycznych, teletechnicznych oraz instalacji zasilania urządzeń srk. | 6,86 mln zł |
| Linia nr 8 Warszawa - Kraków szlak Tunel - Miechów - Słomniki - Niedźwiedź -st. Zastów zabudowa i modernizacja urządzeń SSP | wykonawca | 2007-2008 | Kompleksowa obsługa geodezyjna, kompletna dokumentacja projektowa (wraz ze wszelkimi uzgodnieniami i pozwoleniami), budowa i uruchomienie systemów i urządzeń sterowania ruchem kolejowym, Samoczynne Sygnalizacje Przejazdowe w 18 lokalizacjach. | 16,5 mln zł |
| Opracowanie dokumentacji projektowej i wykonanie robót budowlanych dla zadania p.n.” Modernizacja linii kolejowej nr 7 Rzeszów - Warszawa przez Kolbuszową | wykonawca | 2009 - w trakcie | rzebudowa urządzeń SRK na przejazdach kolejowych, budowa kabla TKM wraz z przebudową urządzeń srk (3 zadania) | Łącznie ok.11,06 mln zł |
8. Podsumowanie
- Kontrakty „projektuj i buduj” z jednej strony narzucają wykonawcom wysokie wymagania kontraktowe, dla wielu stanowiące barierę nie do przejścia, a drugiej dają możliwość zaprezentowania kultury technicznej i organizacyjnej firmy. Uwieńczeniem tych kontraktów jest satysfakcja zawodowa i sukces finansowy.
- W modelu, w którym wykonawca przedsięwzięcia bierze za nie odpowiedzialność w niemalże całym procesie inwestycyjnym - od projektu, aż po jego realizację - sprawdzić się mogą tylko najlepsi. Inwestycje zrealizowane przez Krakowskie Zakłady Automatyki S.A. w systemie „projektuj i buduj” to dowód dojrzałości, technicznego zaawansowania i kompetencyjnej wszechstronności firmy.
- Pozycja rynkowa KZA S.A znajduje odzwierciedlenie w licznych referencjach. Kontrakty realizowane w tej formule są atrakcyjne zwłaszcza dla doświadczonych wykonawców. Uważam jednak, że dzięki tej formule, także zamawiający może realizować swą inwestycję szybciej, taniej i lepiej, „przenosząc” przy okazji część ryzyka i odpowiedzialności na wykonawcę.
Krakowskie Zakłady Automatyki S.A. są dobrze rozpoznawalną marką w obszarze inwestycji infrastrukturalnych w tym omawianych kontraktów „Projektuj i Buduj”. Nasz sukces nie byłby możliwy bez naszych Partnerów:
- Zamawiających: PKP PLK S.A. z jednostkami prowadzącymi inwestycje tj.: Biurem Inwestycji, Oddziałami Regionalnymi, Zakkładami Linii Kolejowych.
- Współpartnerów realizujących z nami Kontrakty: tj. Biur Projektowych, Geodezyjnych, Producentów systemów BT ZWUS, KOMBUD, KZŁ Bydgoszcz, AREX, Radionika, Pyrylandia, TENS, NEEL
- Firm wykonawczych i podwykonawczych tj. pozostałych KZA i innych
- Producentów i dostawców materiałów
- Współpracujących firm z pozostałych branż (poza wyżej wymienionymi) tj.: Trakcji Polskiej, PKP Energetyki, Torpol, PRK, PRKiJ, PNI i innych
- Instytucji finansowych
oraz pozostałych, którym składamy serdeczne podziękowanie za współpracę i zapraszamy do jej kontynuacji.
Bibliografia
1. KZA EXPRESS nr 3/2009.
2. Opracowania własne KZA S.A.
CONTRACTS FOR PLANT AND DESIGN BUILD – THE OPTIMAL EXECUTION FORM – EXPERIENCES OF KZA S.A. KRAKOW
Summary
Contracts for Plant and Design-Build are the optimal form of infrastructure investments’ execution, especially in the field of railway signalling and accompanying systems.
On the one hand, Contracts for Plant and Design-Build give the possibility of shortening the time of contracts’ execution with a greater Contractor’s responsibility, but on the other hand Contractor have to meet higher technical, company’s organization and financial requirements. Those criteria can be met only by experienced Contractors. KZA S.A. Krakow is one of the leaders in this area, and this has been proved by many references and prizes for already finished realizations.
Keywords: Plant and Design-Build
VERTRÄGE „PROJEKTIERE UND BAUE” – EINE OPTIMALE REALISIERUNGSFORMEL - ERFAHRUNGEN KZA S.A. KRAKÓW
Zusammenfassung
Verträge „Projektiere und Baue” stellen eine optimale Realisierungsformel der Infrastrukturinvestitionen dar, insbesondere im Bereich der Eisenbahnverkehrssteuerung mit begleitenden Systemen. Verträge „P + B” ermöglichen Reduzierung des Zeitaufwands bei der Projektrealisierung und Übernahme einer größeren
Verantwortung für den Vertrag durch den Auftragnehmer. Andererseits stellen jedoch den Auftragsnehmern sehr hohe technische, organisatorische und finanzielle Anforderungen. Diesen Kriterien können nur erfahrene Auftragnehmer gerecht werden. KZA S.A. ist einer der Marktführer in diesem Bereich, was durch zahlreiche Referenzschreiben uns Auszeichnungen für erfolgreich abgeschlossene Investitionen nachgewiesen werden kann.
**Schlüsselworte:** „Projektiere und Baue”
IZOLACJE NATRYSKOWE ORAZ PODTORZA W ŚWIETLE ANALIZY KOSZTÓW LCC
Streszczenie
W artykule przedstawiono metody izolacji i uszczelnień firmy Stirling Lloyd oraz przybliżono technologię podtorza z asfaltu ląnego firmy Aeschlimann, ze szczególnym uwzględnieniem obiektów mostowych. Pokazano, iż podniesienie standardów (mimo nieznacznego początkowego podniesienia kosztów) dotyczących izolacji mostowych, wprowadzenie pełnowartościowych metod uszczelnień, a także przestrzeganie norm europejskich skraca czas wykonania oraz prowadzi w efekcie do obniżenia kosztów budowy i eksploatacji obiektów inżynieryjnych, na co wyraźnie wskazują analizy LCC (tj. koszty obiektu od projektu przez budowę do końca eksploatacji).
Słowa kluczowe: eliminator, izolacja, asfalt lany, analiza „Life Cycle Cost”, ochrona, jakość, skuteczność, wymagania techniczne, efektywność czasowa
1. Charakterystyka rynku
Polski rynek izolacji i uszczelnień mostowych jest rynkiem, który zatrzymał się na poziomie lat 70-tych ubiegłego wieku. Jeżeli obecnie prawie wszystkie nowoczesne technologie izolacyjne znajdują zastosowanie w budownictwie kubaturowym, to postęp w budownictwie mostowym, po nieudanych próbach zastosowania izolacji natrysko-
1 inż., Firma Handel Büro Ziaja, email@example.com
2 mgr inż., technolog - S.G.I. Systemy Geotechniczne i Instalacyjne, Warszawa ul. Grochowska 342
wych przez jedną ze znanych firm europejskich, został całkowicie zatrzymany.
Próby zastosowania izolacji natryskowych na dużych mostach, między innymi w Grudziądzu i w Płocku nie tylko spowodowały milionowe straty, ale też opóźniły postęp technologiczny w Polsce. Najgorszym skutkiem tych prób jest strata zaufania do tego typu izolacji przez projektantów, inwestorów oraz administrację drogową, dlatego ponowne wejście izolacji natryskowych będzie miało istotny wpływ na rozwój rynku izolacji w Polsce.
Rynek polski dalej zdominowany jest przez izolacje papowe oraz inne na bazie bitumów. Mimo, że na rynku reprezentowane są wszystkie znaczące firmy wykonujące izolacje, żadna z nich nie ma odwagi ponownie rozpocząć realizacji izolacji natryskowych na terenie Polski. Jedyną tolerowaną izolacją natryskową jest izolacja firmy „Bitum Pol”, która co prawda realizuje zadania mostowe, lecz jej udział w rynku jest wręcz znikomy, ponieważ największe obroty mają firmy oferujące izolacje papowe i na bazie bitumów.
Studia i badania przeprowadzone przez GDDKiA oraz Ministerstwo Infrastruktury potwierdzają, że głównym problemem w polskim budownictwie mostowym jest odpowiednia hydroizolacja. Kontrole przeprowadzone przez GDDKiA wykazały, że izolacja jest najsłabszym elementem budowy mostu i otrzymała notę 2,22 na 5 możliwych punktów (tablica 1), dlatego tak intensywnie prowadzi się badania i poszukuje technologii, która poprawiłaby stan polskich mostów.
Alternatywą dla tych problemów jest izolacja natryskowa Eliminator, która powinna zaspokoić oczekiwania wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego, a mianowicie:
- inwestora – ponieważ wydłuża o 100% czas eksploatacji i obniża jej koszty,
- projektanta – ponieważ jest nowoczesna, w 100% skuteczna oraz zmniejsza ciężar własny mostu,
- wykonawcy – ponieważ jest wydajna i szybka w wykonaniu w każdych warunkach klimatycznych, odporna na uszkodzenia mechaniczne, a przerwy technologicznie nie wpływają na jej właściwości oraz jakość,
- użytkownika – ponieważ zmniejsza ilość remontów, eliminuje korki i zatory oraz obniża koszty społeczne.
Tablica 1. Zestawienie średnich ocen elementów obiektów mostowych wg inspekcji GDDKiA w 2008 roku
| | Lista ocianianych elementów | Średnia ocena |
|---|---------------------------------------------|---------------|
| 1 | Nasypy i skarpy | 3,283 |
| 2 | Dojazdy w obrębie skrzydeł | 3,248 |
| 3 | Nawierzchnia jezdni | 3,413 |
| 4 | Nawierzchnia chodników | 3,061 |
| 5 | Balustrady, bariery ochronne | 3,417 |
| 6 | Belki podporeczowe - gzymsy | 3,034 |
| 7 | Urządzenia odwadniające | 3,015 |
| 8 | **Izolacja pomostu** | **2,221** |
| 9 | Konstrukcja pomostu | 3,254 |
|10 | Konstrukcja dźwigarów | 3,201 |
|11 | Łożyska | 3,294 |
|12 | Urządzenia dylatacyjne | 2,784 |
|13 | Przyczółki i ich fundamenty | 3,270 |
|14 | Filary i ich fundamenty | 3,400 |
|15 | Koryto cieku wodnego | 3,322 |
|16 | Przeguby | 2,800 |
|17 | Konstrukcje oporowe | 3,229 |
|18 | Zakotwienie cięgien | 3,667 |
|19 | Ciegna | 3,833 |
|20 | Urządzenia obce | 3,031 |
| | **Ocena średnia elementów** | **3,192** |
Mimo swoich zalet nie może znaleźć drogi na polskie budowy, gdyż na przeszkodzie stoją bariery biurokratyczne, nieżyciowe przepisy oraz brak rachunku ekonomicznego, który obejmowałby okres od projektowania obiektu do końca jego eksploatacji.
Ten pesymistyczny obraz budownictwa drogowego i kolejowego wskazuje na ogromne problemy i ryzyko związane z próbą wejścia na polski rynek, ale równocześnie daje nadzieję, poprzez prezentacje nowoczesnych i skutecznych metod izolacji obiektów inżynieryjnych, na poprawę stanu polskich mostów. Wejście na rynek polski to wejście na obecnie największy rynek budowlany w Europie, ponieważ ogólna suma inwestycji w budownictwie drogowym w najbliższym okresie to ca. 28 mld. €, a w budownictwie kolejowym ca. 20 mld. €. Ponadto do tego należy doliczyć nakłady związane z remontami obiektów, szacowane na ca. 5 mld. €.
2. Strategia działań w zakresie poprawy stanu mostów
Członkostwo w Unii Europejskiej łączy się z koniecznością podniesienia nośności dróg międzynarodowych do 115 kN/oś. Projekty oparte na normach europejskich zakładają obciążenie mostów 400 kN na oś, co odpowiada naciskom coraz częściej spotykanych pojazdów nienormatywnych. Ponadto, konieczna jest budowa nowych i modernizacja istniejących obiektów kolejowych dla kolei dużych prędkości (KDP). Koleje dużych prędkości w ostatnich latach stanowią najbardziej dynamicznie rozwijający się sektor transportu zbiorowego nie tylko w zaawansowanych technologicznie krajach Europy Zachodniej (Francja, Niemcy, Hiszpania), ale i w krajach rozwijających się (Turcja, Maroko, Chiny, Argentyna). Stanowią one ważną alternatywę dla indywidualnego transportu drogowego, który w wielu przypadkach osiągnął kres swojej zdolności przewozowej, nie zaspokajając potrzeb wynikających z rosnącej mobilności społeczeństw oraz ograniczeń infrastruktury transportowej.
Polska posiada rozbudowaną sieć linii kolejowych zapewniającą dogodny dojazd w najdalsze zakątki kraju. Kolej łączy również miasta - gospodarzy, w których będą odbywały się zawody mistrzostw Europy w piłce nożnej. Inwestycje kolejowe wpisujące się proces przygotowań do EURO 2012 to przede wszystkim modernizacje tych właśnie połączeń międzymiastowych w celu podniesienia prędkości, zwiększenia przepustowości linii i skrócenia czasu podróży. Priorytetowym zadaniem jest budowa połączeń kolejowych z lotniskami (Warszawa, Kraków, Katowice, Wrocław), co pozwoli na przygotowanie miast do obsługi zmasowanych przewozów pasażerskich przewidywanych podczas mistrzostw Europy 2012. Część zadań jest w trakcie realizacji i prowadzone są zgodnie z przyjętymi harmonogramami; pozostałe zadania wpisane na listę indykatywną są w fazie przygotowań.
Podstawowym celem modernizacji jest dostosowanie możliwości eksploatacyjnych linii do prędkości V 160 km/h dla taboru klasycznego i 200 km/h dla taboru z wychylnym nadwoziem - dla pociągów pasażerskich, 120 km/h dla pociągów towarowych oraz przystosowanie nawierzchni do nacisku osiowego 225 kN.
Zakres modernizacji obejmuje wymianę nawierzchni torowej, sieci trakcyjnej, urządzeń sterowania ruchem kolejowym, likwidację przejazdów kolejowo-drogowych w poziomie szyn i budowę wiaduktów.
drogowych. Modernizowane są również stacje i przystanki kolejowe – budowane są nowe perony, przejścia podziemne i kładki dla pieszych, dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Począwszy od 2000 roku, obiekty inżynieryjne projektowane są według zaostrzonych przepisów w zakresie obciążeń normowych. Dokument „Polityka Transportowa Państwa na lata 2005 – 2025” zakłada radykalną poprawę stanu technicznego sieci dróg wszystkich kategorii i sieci kolejowej. Przewiduje się likwidację zaległości w utrzymaniu obiektów mostowych, spowodowanych brakiem wymaganego poziomu finansowania w latach ubiegłych. W pierwszej kolejności będzie to dotyczyć mostów na drogach w korytarzach sieci transeuropejskiej oraz na pozostałych drogach obciążonych intensywnym ruchem samochodów ciężarowych.
Znaczny wzrost nakładów finansowych w najbliższych latach na rozwój infrastruktury drogowej i kolejowej, pozwoli również na poprawę stanu technicznego obiektów mostowych. Remonty i modernizacje mostów realizowane są w taki sposób, aby zminimalizować wszelkie związane z tym utrudnienia, a więc z wykorzystaniem mostów objazdowych (tymczasowych) oraz odpowiednich materiałów i przedsięwzięć organizacyjnych, umożliwiających skrócenie do minimum czasu remontu, ale również zapewniających odpowiednią trwałość obiektów.
Wstępne prace studyjne wskazują, że w ramach realizacji programu budowy autostrad i dróg ekspresowych oraz obwodnic miast niezbędne będzie wybudowanie około 1500 różnej wielkości obiektów mostowych. W tej liczbie jest około 50 obiektów poprowadzonych przez większe rzeki, których łączna długość szacuje się na około 25 km. W kolejnictwie natomiast planuje się budowę lub modernizację około 500 obiektów inżynieryjnych.
3. Wymagania techniczne dla izolacji natryskowych
Zaangażowanie sektora prywatnego i wzrastające nakłady finansowe w rozwój infrastruktury wymagają, aby proces przetargowy był przeprowadzany jasno i sprawiedliwie. W związku z tym, iż podawanie nazw produktów jest niedozwolone, projektanci zmuszeni są do określania minimalnych wymagań technicznych produktu. Przy opracowywaniu specyfikacji technicznej, projektanci są zmuszeni do
zapewnienia wolnej konkurencji, aby uzyskać najkorzystniejszą cenę i jednocześnie zapewnić pożądany efekt nie rezygnując z jakości.
Wytyczne do opracowania specyfikacji dla izolacji natryskowych ETAG 033 Guideline for European Technical Approval for Liquid Applied Bridge Deck Kits zawierają serię standardowych testów i metod badawczych, z których niektóre są obowiązkowe, a inne nie. Większość badań zawartych w wytycznych, z wyjątkiem testów dotyczących przyczepności do podłoża, spękań, transmisji jonów chlorkowych, nie mają podanych wartości granicznych, przy których dana izolacja spełnia wymagania lub nie, i muszą być one określone indywidualnie przez każde państwo członkowskie. Jednak nie daje to prawa każdemu państwu członkowskiemu do opracowania nowych norm, ale wymaga dopasowania istniejących kryteriów do nowych norm testowych. Umożliwia to poszczególnym krajom uwzględnić przy opracowywaniu norm wymagania charakterystyczne dla danego kraju, tj. klimat, rodzaj asfaltu i obciążenie ruchem, jednak nie mogą one wprowadzać nowych lub wyższych standardów, które nie były wcześniej stosowane w danym kraju, ponieważ mogłoby to być traktowane jako protekcjonizm i łamanie prawa.
Zgodnie z ETAG 033, znak CE może być przyznany każdemu systemowi hydroizolacyjnemu z każdego kraju na świecie pod warunkiem, że spełnia on wymagania jednego z 27 państw członkowskich. Nie oznacza to, że inne kraje muszą zaakceptować system, ponieważ mogą one utrzymać swoje wyższe standardy.
Jednym z najważniejszych parametrów każdego systemu izolacyjnego jest jego przyczepność do podłoża. ETAG 033 wymaga, aby przyczepność membrany do podłoża była większa niż 1 MPa. Jest to wielkość dużo wyższa niż ta, którą można osiągnąć przy badaniu przyczepności izolacji bitumicznych. Ponadto, przyczepność izolacji odgrywa istotną rolę, gdyż projektowany okres eksploatacji izolacji wynosi minimum 25 lat. Oznacza to, że w trakcie okresu eksploatacyjnego, nawierzchnia asfaltowa lub tłuczeń będą wymagały prac remontowych. W sytuacji, gdy przyczepność izolacji do podłoża będzie słaba, prace naprawcze spowodują jej oderwanie zwiększając koszty naprawy oraz wydłużając czas remontu.
Systemy natryskowe muszą być tiksotropiczne, oznacza to, iż na pewien – krótki okres, zmniejszają one swoją lepkość, co umożliwia dokładne i skuteczne pokrycie płyty obiektu inżynieryjnego. Cecha
ta, pozwala na osiągnięcie minimalnej, wymaganej grubości izolacji na wszystkich nierównościach pokrywanego podłoża; zapewnia całkowite powiązanie z pokrywanym podłożem oraz gwarantuje odporność systemu na oddziaływanie układanych na nim warstw asfaltu lub tłucznia. Ponadto izolowanie takich elementów jak odwodnienie, barierki oraz powierzchni pionowych i poziomych jest łatwe oraz szybkie w przeciwieństwie do izolowania tych elementów materiałami papowymi.
Odporność izolacji natryskowych na spekania powstające w podłożu betonowym jest również bardzo istotną kwestią. ETAG 033 jako minimalną szerokość spekania podaje 20 mm. Prawdopodobnie wartość ta zostanie zmieniona przez producentów i państwa członkowskie, ponieważ zakres temperatury dla tych badań jest niski i wynosi $0^\circ\text{C} \div 40^\circ\text{C}$. Jest to oczywiście istotne, ale należy również określić wymagania w wyższych temperaturach, ponieważ wytrzymałość na rozciąganie i rozdarcie niektórych systemów spada wraz ze spadkiem temperatury, a tym samym spada zdolność do przenoszenia spekań.
Właściwości chemiczne płynnych (natryskowych) systemów izolacyjnych są również ważne rozważenia. Niektóre materiały izolacyjne reagują z wilgocią atmosferyczną, co może mieć istotny wpływ na ich właściwości fizyczne, obniżając ich gęstość, trwałość i wytrzymałość na rozciąganie oraz może zaburzać proces twardnienia ułożonej izolacji. ETAG 033 podaje minimalne okresy twardnienia składników poszczególnych systemów, jednak pomija zupełnie fakt, że dla niektórych systemów istotne są również okresy czasu, w których muszą być one pokryte kolejną warstwą, w celu zapewnienia ich połączenia. Nieprzestrzeganie tego warunku może prowadzić do uszkodzeń izolacji w miejscach spoin roboczych lub spoin podłużnych powstałych w trakcie wykonywania izolacji w kilku etapach.
4. Izolacja natryskowa Eliminator
Mosty to obiekty bardzo kosztowne w projektowaniu, wykonawstwie i utrzymaniu jak również bardzo podatne na szkodliwe działanie czynników, tj. wody, chlorków, gazów atmosferycznych. Dlatego też tak istotną rolę odgrywa stosowanie odpowiednich systemów ochronnych, które utrzymują całą konstrukcję w odpowiednim stanie technicznym. Wyniki przeprowadzonych na całym świecie badań jednoznacznie wskazują, że stosowanie tradycyjnych uszczelnień płyt mostowych nie spełnia stawianych przed nimi wymagań.
W latach 70-tych, firma Stirling Lloyd we współpracy z Koleją Brytyjską oraz specjalistami w dziedzinie budownictwa mostowego postawiła sobie za cel stworzenie idealnego systemu izolacyjnego do uszczelnienia płyt mostowych. Na początku współpracy przedstawiciele obu przedsiębiorstw postawili przed sobą listę wymagań, jakie powinna spełniać idealna izolacja, tj.:
- dłuża i skuteczna eksploatacja,
- wysoka przyczepność do podłoża,
- łatwa i szybka aplikacja w różnych warunkach pogodowych,
- odporność na oddziaływanie ciężkiego sprzętu budowlanego oraz zdolność do przenoszenia obciążeń już po jednej godzinie od ułożenia,
- łatwość w naprawie.
W wyniku 8-letniego programu badawczego opracowano system izolacyjny o nazwie Eliminator. Jest to bezszwowa membrana, której skład oparty jest na żywicach metakrylanu metylu (technologia MMA). Izolacja nanoszona jest metodą natryskową i po 1 godzinie tworzy trwałą, elastyczną, odporną na działanie środków chemicznych (tzn. olej, paliwo, woda morska, rozcieńczone kwasy mineralne) powłokę, na którą bezpośrednio układany jest tłuczeń lub podsypka. Szybkość twardnienia systemu i jego właściwości pozwalają zredukować czas zamknięcia modernizowanego obiektu do minimum lub przyspieszyć budowę nowego mostu znacznie obniżając nakłady finansowe. Unikalne właściwości fizyczne i chemiczne systemu gwarantują wydłużenie projektowanego okresu eksploatacji chronionego obiektu oraz znaczne obniżenie kosztów jego utrzymania. Obecnie, czas eksploatacji najstarszej wykonanej izolacji wynosi 34 lat, natomiast przewidywana trwałość izolacji szacowana jest na co najmniej 50 lat.
Eliminator został skutecznie zastosowany do uszczelnienia obiektów inżynieryjnych na wszystkich kontynentach, gdzie do tej pory wykonano około 20 mln m² izolacji. System ten może być stosowany zarówno na mostach betonowych, stalowych, kamiennych i cegłanych. Unikalność tego systemu polega na tym, iż szybko twardnieje przy nanoszeniu izolacji zarówno w temperaturach ujemnych jak i dodatnich. Dodatkową zaletą Eliminatora jest łatwość i szybkość natryskiwania,
wynosząca 2000 m² – 3000 m² w ciągu jednego dnia. Ponadto, system jest całkowicie zgodny z przepisami higienicznymi wielu krajów świata, w tym zarówno organizacji amerykańskich jak i angielskich, których niezależne badania i analizy wykazały, iż stosowanie Eliminatora nie stanowi ryzyka dla zdrowia pracowników i otoczenia.
Jednym z wielu obiektów kolejowych, na których zastosowano izolacje Eliminator jest most Neponset w Bostonie. Inwestor zaplanował ułożenie izolacji na wiosnę ze względu na warunki atmosferyczne w tym regionie kraju. Ponadto wymagał, aby izolacja gwarantowała długotrwałą i skuteczną ochronę mostu, a jednocześnie, żeby jej instalacja przyśpieszyła termin oddania obiektu do eksploatacji i była opłacalna. Wszystkie te wymagania zostały spełnione przez system firmy Stirling Lloyd. Izolacja Eliminator była układana w temperaturze -5 °C, a już po upływie godziny była całkowicie utwardzona i spełniała wszystkie wymagania. Wyniki otrzymane przy badaniu przyczepności systemu do płyty pomostu wynosiły średnio 5,5 MPa, a planowany termin ukończenia układania izolacji, mimo opadów śniegu uniemożliwiających ciągłą instalację oraz ujemna temperatura przez cały okres prac wykonawczych, został skrócony o 3 miesiące.
W dzisiejszych czasach coraz więcej podtorzy na obiektach kolejowych wykonywanych jest z asfaltu lanego. Warstwa izolacji Eliminator pokrywana jest w tym przypadku dodatkową warstwą szczepną, której skład jest oparty na tej samej technologii, co pozostałe warstwy izolacyjne. Warstwa ta, zapewnia połączenie pomiędzy izolacją i warstwami asfaltowymi, co w rezultacie powoduje, że cały system tworzy kompozyt. Dwie warstwy asfaltowe o łącznej grubości 70 mm ÷ 100 mm zapewniają 100 % izolację przeciwwilgociową oraz posiadają zdecydowanie wyższą wytrzymałość niż podtorza wykonane z tłucznia lub podsypki. Dodatkowo szybkość układania, brak konieczności zagęszczania asfaltu lanego oraz prognozowany okres eksploatacji około 35 lat, bez konieczności wykonywania prac remontowych powodują, że materiał ten jest coraz częściej stosowany nie tylko jako podtorze kolejowe, ale również nawierzchnia na dworcach i peronach.
5. Analiza kosztów budowy i eksploatacji mostów na podstawie LCC
Ocena oplacalności inwestycji, dotyczących szczególnie mostów, nie powinna być rozpatrywana przed, w trakcie czy bezpośrednio po zakończeniu budowy, lecz koszty całkowite inwestycji należy przełożyć na cały okres żywotności obiektu, tzn. od rozpoczęcia projektu do końca eksploatacji. Temu celowi służy analiza „Life Cycle Costs” - LCC.
**Założenia analizy LCC:**
- **Z** - średnia żywotność mostu wynosi od 120 do 150 lat.
- **PL** - średni okres eksploatacji mostu między remontami w Polsce wynosi od 8 do 12 lat.
- **EU** - średni okres eksploatacji mostu, przy zastosowaniu wysokojakościowych materiałów izolacyjnych, w zachodniej Europie wynosi od 25 do 35 lat.
- **K** - koszt remontu kapitałnego mostu wynosi od 20% do 40% kosztów budowy nowego mostu.
\[
\frac{Z}{PL} = \frac{150}{12} = 12,5 \text{ remontów},
\]
(1)
\[
\frac{Z}{EU} = \frac{150}{25} = 6 \text{ remontów},
\]
(2)
zatem minimalna oszczędność przy zastosowaniu wysokojakościowych materiałów izolacyjnych wynosi \((12,5 - 6) \cdot 20\% = 130\%\) kosztów budowy nowego mostu.
**Uwaga:** Przedstawione przykładowe obliczenia oraz poniższy wykres opierają się na danych oraz założeniach szwajcarskich. Podobną symulację można przeprowadzić dla polskich realiów wykorzystując dane statystyczne dla naszego kraju.
Przedstawione wyliczenia jednoznacznie wskazują, że kryterium minimalnych cen początkowych (wykresy oznaczone DRA/MR i AC) prowadzi w trakcie okresu żywotności mostu do większej liczby remontów, a także do skrócenia czasu całkowitej eksploatacji mostu. Zmniejszenie liczby remontów o 6, a w skrajnym przypadku nawet o 9, oznacza redukcję kosztów bezpośrednich eksploatacji o ponad
100%, a w ekstremalnym przypadku o ponad 300% (wykresy oznaczone DRA/MR i MA). Do kosztów bezpośrednich dochodzą koszty pośrednie w postaci kosztów społecznych związanych z wyłączeniem mostu z ruchu, objazdami, korkami i zatorami, ograniczenia i wyłączenia pociągów z rozkładu jazdy jak również niewymierne koszty związane z ochroną środowiska.
**Rys. 1. Redukcja kosztów przy zastosowaniu skutecznych i efektywnych materiałów izolacyjnych (wykres oznaczony MA)**
Udział kosztów początkowych przeznaczonych na izolację oraz uszczelnienie mostu to jedynie około 2 do 3% kosztów jego budowy. W związku z tym oszczędzanie na izolacjach oraz uszczelnieniach jest nieracjonalne, nieekonomiczne, a wręcz szkodliwe gospodarczo i społecznie.
Doświadczenia Szwajcarii, kraju, w którym statystycznie na jeden kilometr drogi przypada najwięcej obiektów inżynieryjnych w Europie, już dawno udowodniły, że minimalne zwiększenie kosztów początkowych związanych z izolacjami i uszczelnieniem mostu o 0,5%÷1,0% pozwala na wydłużenie okresu użytkowania mostu bez konieczności remontu od 25 do 35 lat. Zastosowanie pełnowartościowych materiałów i technologii pozwala efektywnie chronić konstrukcje mostowe,
a zatem wyraźnie obniżyć koszty całkowite obiektów inżynieryjnych. Zalożenia takie przyjęli też autorzy norm europejskich, którzy założyli minimalną żywotność mostów na 25 lat.
**Rys. 2. Koszty łącznie z projektem na m² mostu (w $/CH)**
Dlatego też, obecnie regułą wykonawczą na całym świecie stało się stosowanie na obiektach mostowych sprawdzonych i efektywnych systemów izolacyjnych. Bank Światowy kredytuje w krajach Trzeciego Świata obiekty mostowe posiadające wyłącznie systemy izolacyjne gwarantujące 100% zabezpieczenie przeciwwilgociowe konstrukcji nośnej obiektu, które gwarantuje minimalny okres eksploatacji na 25 lat bez konieczności wykonywania remontu.
Jednym z takich systemów (rys. 3), który spełnia powyższe kryteria to oferowany przez nas system dwóch firm: szwajcarskiej „Aeschlimann“ oraz angielskiej „Stirling Lloyd“. Składa się on z najwyższej jakości izolacji natryskowej „Eliminator“ oraz nawierzchni z asfaltu lanego. Dzięki swym unikalnym właściwościom fizycznym i chemicznym system ten jest z powodzeniem stosowany na mostach na całym świecie (patrz referencje).
Sztandarowym przykładem zastosowania systemu A-S jest wykonanie uszczelnień i nawierzchni na moście nad Wielkim Beltem w Danii, gdzie zastosowano analizę LCC oraz spełniono następujące warunki inwestora:
- całkowite uszczelnienie konstrukcji przed szkodliwym działaniem wody morskiej i opadowej,
- zniwelowanie skutków rozszerzalności przesęp dochodzących do 2,4 m przy ekstremalnych różnicach temperatur wynoszących od -30° C do +50° C,
- odciążenie konstrukcji nośnej o 19 tys. ton przez zmniejszenie grubości nawierzchni o 19 mm,
- bez remontowa eksploatacja mostu przez minimum 25 lat.
Rys. 3. System Aeschlimann - Stirling Lloyd na podłożu betonowym
Firmy Aeschlimann i Stirling Lloyd otrzymały zlecenie na wykonawstwo tych prac, mimo iż oferowany przez obie firmy koszt początkowy był wyższy o około 30% od oferowanego przez konkurencję.
Oprócz spełnienia powyższych warunków narzuconych przez inwestora, wpływ na wybór szwajcarsko-angielskiej oferty miały też parametry techniczne zastosowanych materiałów jak również przedstawione poniżej zdolności wykonawcze firm Aeschliamnn i Stirling Lloyd.
W budownictwie kolejowym, gdzie czynnik czasu odgrywa najistotniejszą rolę przy wykonywaniu prac budowlanych, fizyczne jak i chemiczne właściwości izolacji Eliminator oraz podtorzy z asfaltu lanego gwarantują szybkie i skuteczne wykonanie danego obiektu inżynieryjnego. Zminimalizowanie czasu wyłączenia obiektu z eksploatacji wiąże się oczywiście z dużym obniżeniem kosztów finansowych jak również społecznych. Izolacja natryskowa Eliminator firmy Stirling Lloyd posiada następujące zalety:
- nanoszona w temperaturze od -15° C do +50° C,
- 100 % skuteczność ochrony wodoszczelnej,
- szybkość i prostota nanoszenia całego systemu, dzienna wydajność wynosi 2000 m²÷3000 m² kompletnej izolacji,
- pokrywa każdy profil powierzchni zarówno pionowych jak i poziomych,
- lekka, elastyczna, grubość wszystkich warstw < 3 mm,
- stosowana na powierzchniach zawilgoconych ale nie mokrych, tzn. prawie bezpośrednio po opadach atmosferycznych,
- stosowana na beton 7-dniowy o wilgotności powyżej 4 %,
- 100 % wytrzymałość uzyskuje przy temperaturze otoczenia +20° C już po 1 godzinie,
- po 1 godzinie można układać kolejne warstwy systemu, np. warstwy asfaltowe lub tłuczeń oraz jeździć sprzętem budowlanym.
Asfalt lany firmy Aeschlimann charakteryzuje się następującymi cechami:
- bezszwowe układanie asfaltu lanego od 3,50 m do 14,2 m szerokości z tolerancją wysokościową ±1 mm na odcinku 100 m przy wykorzystaniu opatentowanych układarek szynowych,
- indywidualna receptura mieszanki asfaltowej dla każdego mostu z patentami uszlachetniającymi oraz z wykorzystaniem surowców lokalnych,
- 100 % szczelność wykonanych warstw asfaltowych,
- wykonywanie w jednym ciągu technologicznym warstwy ścieralnej oraz jej uszorstnienie,
- dzienna wydajność wynosząca do 9000 m².
Prawie całkowita niezależność wobec warunków atmosferycznych oraz wymienione powyżej zalety obu produktów systemu Aeschlimann – Stirling Lloyd pozwalać przy odpowiedniej organizacji prac budowlanych na wykonanie izolacji Eliminator oraz podtorza z asfaltu lanego na moście o powierzchni 1000 m² w ciągu 24 h. Takie wykorzystanie zdobyczy postępu technologicznego, skorzystanie z doświadczeń europejskich oraz otwarte podejście inwestorów do nowych niekonwencjonalnych rozwiązań powinno już w najbliższym czasie być dziełem polskich firm współpracujących z Polskim Kolejami Państwowymi.
**SPRAY APPLIED BRIDGE DECK WATERPROOFING ELIMINATOR AND SUBSTRUCTURE OF THE TRUCK IN VIEW OF LCC ANALYSIS**
**Summary**
The methods of isolation and packing by Stirling Lloyd firm and technology of substructure of asphalt by Aeschlimann firm including in particular bridge objects have been presented in the paper. The improving of standards (in spite of small increase of the costs in the beginning) referring to bridge isolations and implementation of packing methods of standard value and complying with the European standards cut down the execution time and leads to reducing costs of construction and exploitation of engineering objects what can be easily shown in LCC analysis (cost from project through construction to the end of exploitation).
**Key words:** eliminator, waterproofing, mastic asphalt, "Life Cycle Cost" analysis, protection, quality, effectiveness, technical requirements, time performance
**SPRITZISOLATIONEN UND BAHNKÖRPER BETRACHTET IN HINSICHT AUF KOSTENANALYSE LCC**
**Zusammenfassung**
In dem Beitrag wurden, unter besonderer Berücksichtigung der Brückenobjekte, Isolations- und Abdichtungsverfahren von der Firma Stirling Lloyd dargestellt und Bahnkörpertechnologie aus Gussasphalt von der Firma Aeschlimann näher erläutert. Es wurde gezeigt, dass Erhöhung der Anforderungen an Brückenisolationen (trotz der geringfügigen Kostensteigerung am Anfang), Einführung der vollwertigen Abdichtungsverfahren sowie Einhaltung der Europäischen Normen den Arbeitsaufwand reduzieren und letztendlich zur Senkung der Bau- und Betriebskosten der technischen Objekte führen, worauf eindeutig die Analysen LCC (d.h. Kosten eines Objekts vom Projekt über Bauarbeiten bis zum Betriebsende) hinweisen.
**Schlüsselworte:** Eliminator, Abdichtung, Gussasphalt, Analyse „Life Cycle Cost“ Schutz, Qualität, Wirksamkeit, technische Anforderungen, Zeiteffektivität | <urn:uuid:66b44564-9ab4-4c93-9767-ae9a75cd953c> | finepdfs | 1.494141 | CC-MAIN-2018-17 | http://www.sitk.org.pl/wp-content/uploads/2015/07/149.pdf | 2018-04-20T12:56:33Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-17/segments/1524125937780.9/warc/CC-MAIN-20180420120351-20180420140351-00424.warc.gz | 527,920,101 | 0.929664 | 0.999732 | 0.999732 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"deu_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
161,
625,
1935,
2899,
5892,
9477,
10990,
12738,
14030,
15431,
16600,
18467,
20253,
22698,
24683,
26934,
27917,
29051,
31024,
32792,
34323,
36065,
37474,
38341,
39492,
39899,
41200,
42123,
42322,
44260,
48198,
49513,
50598,
51614,
53458,
55438,
... | 1 | 0 |
Protokół z dnia 26 listopada 2019 r.
w sprawie rozpatrzenia wniosków o przyznanie nagród dla trenerów, których zawodnicy osiągnęli wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym oraz za wieloletni twórczy wkład w rozwój łódzkiego sportu, zgodnie z regulaminem, stanowiącym załącznik do uchwały Nr XII/244/15 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 20 maja 2015 r., zmienionej uchwałami Rady Miejskiej w Łodzi: Nr XXVIII/728/16 z dnia 20 kwietnia 2016 r. i Nr LVI/1355/17 z dnia 30 sierpnia 2017 r.
Zgodnie z procedurą wskazaną w powyższym regulaminie, 24 października 2019 r. w Biuletynie Informacji Publicznej, ukazało się ogłoszenie o naborze wniosków o przyznanie nagród dla trenerów. Do ogłoszenia załączono formularz wniosku i teksty uchwał.
Kwota rozdysponowana na nagrody wyniosła: 53 600 zł
Do Wydziału Sportu wpłynęło 46 wniosków o przyznanie nagród dla trenerów, z tego 10 nie spełniło warunków formalnych (wyniki poza regulaminem). Ponadto dwa wnioski dotyczyły nagrody za wieloletnie szkolenie zawodników osiągających wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zgodnie z § 5 ust. 3 Regulaminu przyznawania nagród dla trenerów, w danym roku kalendarzowym może zostać przyznana tylko jedna nagroda za całokształt pracy trenerskiej. Łącznie uhonorowano 35 osób:
- 18 trenerów, których zawodnicy legitymują się wynikami międzynarodowymi,
- 16 trenerów, których zawodnicy legitymują się zdobyciem mistrzostwa Polski w kategorii seniorów w sportach objętych programem najbliższych igrzysk olimpijskich lub miejsca w mistrzostwach Polski, które gwarantują możliwość gry w lidze mistrzów w grach zespołowych,
- 1 trenera za wieloletnie szkolenie zawodników osiągających wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym.
Nagroda za wieloletnie szkolenie zawodników osiągających wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym wyniosła 5000 zł.
Nagrody dla trenerów za wyniki sportowe szkolonych zawodników wahały się od 1000 zł do 3000 zł.
Szczegółowa imienna lista stanowi załącznik do protokołu.
Dyrektor
Wydziału Sportu
Marek Kondracki
| Lp. | Klub sportowy | Imię i nazwisko trenera | Imię i nazwisko zawodnika | Osiągnięcia | Kwota |
|-----|--------------------------------------------------|--------------------------|---------------------------|----------------------------------------------------------------------------|----------------|
| 1. | Rudzki Klub Sportowy | Stanisław Jaszczak | M. Borkowski | ME Młodzieżowiec - I mc, H MP - I mc, MP - I mc | 2500,00 |
| | | | T. Osmulski | Miedzynarodowy bieg charytatywny - I mc 55km | |
| 2. | Klub Sportowy Społem | Jacek Grudzień | D. Wiśniewski | MP Junior - wyścig eliminacyjny - I mc | wynik poza regulaminem |
| | | | J. Lewandowski | MP Junior Scratch - I mc | |
| | | | M. Mielczarek | MP Junior Scratch Elity - I mc | |
| | | | P. Petri | MP Młodzieżowiec - 500 m indywidualnie U23 KnO - I mc | |
| 3. | Klub Sportowy Społem | Grzegorz Pietrzyk | Katarzyna Komorowska | MP - DR kdw. 3x40 - I mc | 1200,00 |
| | | | Klaudia Buczek | MP - DR kdw. 3x40 - I mc | |
| 4. | Klub Sportowy Społem | Tomasz Lewandowski | A. Nagay | MP - DR kdw. 3x40 - I mc | 1200,00 |
| 5. | Klub Sportowy Społem | Zbigniew Kowalczyk | Kamil Siczek | MP DR 50 i 70 m. - 2x I mc | 1200,00 |
| | | | M. Szafran | MP DR 50 i 70 m. - 2x I mc | |
| | | | Ł. Nowak | MP DR 50 i 70 m. - 2x I mc | |
| | | | M. Śmiałkowska | MP DR mikst 50m. - I mc, 70m. - I mc, H MP - I mc | |
| | | | M. Basuras | MP mikst 50 m. - I mc, MP DR 50 i 70 m. - I mc | |
| 6. | Klub Taekwon-do Tradycyjnego | Robert Jasiński | A. Chojnacki | ME Taekwondo Junior - I mc, MS Junior - III mc | 1300,00 |
| 7. | Łódzki Klub Karate Shotokan | Adrian Bugajak | A. Bugajak | MP Karate WKF - I mc | 1200,00 |
| | | | A. Beherka | MP Junior - III mc | |
| 8. | Łódzki Klub Karate Shotokan | Marek Stawiński | A. Bugajak | MP Karate WKF - I mc | 1200,00 |
| 9. | Budowlani Rugby | Przemysław Szyburski | Drużyna | II miejsce Liga Rugby | wynik poza regulaminem |
| 10. | MUKS Widzew Łódź | Sylwia Wieczorek | Drużyna | MP Młodziczek - VI mc | wynik poza regulaminem |
| 11. | MUKS Widzew Łódź | Anna Chodera | A. Bogusiewicz | Ogólnopolska Olimpiada Młodzieży - I mc | wynik poza regulaminem |
| | | | A. Mizeak | Ogólnopolska Olimpiada Młodzieży - I mc | |
| | | | O. Janicka | Ogólnopolska Olimpiada Młodzieży - I mc | |
| | | | K. Niewiadomska | Ogólnopolska Olimpiada Młodzieży - I mc | |
| | | | N. Wieczorek | Ogólnopolska Olimpiada Młodzieży - I mc | |
| 12. | Akademicki Związek Sportowy Organizacja Środowiskowa Łódź | Przemysław Jurewicz | M. Zimnicki | MP Junior - I mc | wynik poza regulaminem |
| 13. | Akademicki Związek Sportowy Organizacja Środowiskowa Łódź | Dariusz Kołodziej | O. Szmigiel | MS Parabadminton - III mc | 1300,00 |
| 14. | Akademicki Związek Sportowy Organizacja Środowiskowa Łódź | Krzysztof Węglarski | K. Duszyński | Rekord Europy, 4x400 | 1300,00 |
| 15. | Akademicki Związek Sportowy Organizacja Środowiskowa Łódź | Maciej Hampel | J. Kraska | KO, MP Junior 50, 100, 200, 400 m. dowolny - 4x I mc | wynik poza regulaminem |
| 16. | ŁKS Commerceon Łódź | Bartłomiej Bartodziejski | Drużyna | I miejsce Liga siatkówki kobiet | 2000,00 |
| 17. | Klub Sportowy Azja Dance przy CZP 2 | Joanna Malek | O. Szydlowska | MS Junior - I mc | 1300,00 |
| | | | A. Hajnczel | MS Młodzików - I mc | |
| | | | A. Sierori | MS Junior - I mc | |
| Nr | Klub/Instytucja | Trener/Pracownik | Drużyna | Nagroda | Wartość |
|----|---------------------------------------|------------------|------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|---------|
| 18 | Budowlani Łódź | Blażej Krzyształowicz | Drużyna | II miejsce Liga siatkówki kobiet | 2000,00 |
| 19 | Klub Sportowy Olimp | Maciej Gawłowski | D. Banaszczyk H. Jarocki D. Dziuda | MŚ Karate - I m. ME kadet - III mc MŚ kadet - I mc | 3000,00 |
| 20 | Łódzkie Towarzystwo Łyżwiarstwa Figurowego | Włodzimierz Brajczewski | K. Witkowski | MP Młodzieżowiec - I mc, wynik poza regulaminem | |
| 21 | MKS Trójka Łódź | Marek Mlynarczyk | A. Urbańczyk | Całokształt pracy trenerskiej 2007 ME - II mc | Zgodnie z § 5, ust. 3 Regulaminu, nagroda przyznana trenerowi z poz. 29 niniejszego zestawienia |
| 22 | MKS Trójka Łódź | Maciej Mlynarczyk | J. Kalusowski | Rekord Polski, MP 100 m. - I mc | 1200,00 |
| 23 | UKS - 190 | Marcin Mlynarczyk | P. Piechota | MP 800 i 1500 m. dowolnym - 2x I mc | 1200,00 |
| 24 | Fundacja BUGEI | Kinga Jedrych-Kontowt | M. Czupryńska | ME Junior - 2x II mc, III mc | 1300,00 |
| 25 | K.K. Champion-Team | Witold Wojciechowski | M. Bogusław | MP karate WKF - I mc | 1200,00 |
| 26 | KU AZS Politechniki Łódzkiej | Łukasz Przybysz | Z. Dzwonnik | MP Młodzieżowiec, pływanie - I mc 200m. wynik poza regulaminem | |
| 27 | KU AZS Politechniki Łódzkiej | Andrzej Kozdrański | A. Reszutek D. Mirowska K. Skrzek K. Lesiak | MP (przyrząd olimpijski) 2x I mc trampolina MP (przyrząd olimpijski) - I mc trampolina, I mc wieża MP (przyrząd olimpijski) I mc trampolina MP (przyrząd olimpijski) I mc trampolina | 1200,00 |
| 28 | KU AZS Politechniki Łódzkiej | Tomasz Lewiński | M. Wagrowski | MP pływanie - I mc 200m. | 1200,00 |
| 29 | Łódzki Związek Koszykówki | Krzysztof Kądzierski | Całokształt pracy trenerskiej Reprezentanci Kraju, Mistrz Europy | Reprezentanci Kraju, Mistrz Europy | 5000,00 |
| 30 | KS 7 COMA 7 | Urszula Dzieciarek | N. Sobczak M. Janowska | MŚ kadet - I mc MŚ - I mc | 1300,00 |
| 31 | UKS Master | Piotr Górski | O. Giegolska | ME Junior Sumo - III mc, | 1300,00 |
| 32 | UKS Master | Jacek Górski | K. Smulczyk | MP Młodzieżowiec - sumo - III mc wynik poza regulaminem | |
| 33 | UKS SP 149 Łódź | Danuta Jagielło | A. Bednarek | Opłynięcie wąplat Manhattanu 46,5 km | 1400,00 |
| 34 | UKS SP 149 Łódź | Paulina Zając | Z. Boruszewska | MP Junior Niep. pływanie - I mc 100m., wynik poza regulaminem | |
| 35 | Centrum Taekwon-do Łódź | Michał Cytryniak | K. Bernaciak A. Korkosiński | MŚ Taekwondo - III mc drużyna MŚ Taekwondo - II mc, MŚ DR - II mc, ME - I mc | 1300,00 |
| 36 | ŁST Waterpolowe | Edward Kujawa | Drużyna | I miejsce Liga Warterpolo | 2000,00 |
| 37 | Klub Karate 44 | Iwona Karwacka | S. Budecki K. Łuszczynska | ME Młodzieżowiec - karatetradycyjne - I mc ME Młodzieżowiec-karate tradycyjne - I mc | 1300,00 |
| 38 | Klub Karate 44 | Jacek Wierzbicki | P. Szymański | ME Junior- karate tradycyjne -I mc, | 1300,00 |
| 39 | UKS - 190 | Sylwia Kowalska | A. Knop | MP - I mc 400m. KO | 1200,00 |
| 40 | MUKS KOKORO | Piotr Jarkowski | M. Jarkowska | ME Młodzieżowiec - sambo - II mc, | 1300,00 |
| 41 | SSN START | Adam Raszkiewicz | Sławomir Brak | MP Niepełnosprawnych tenis stołowy - I mc | |
| Nr | Klub Sztuk Walki Alien-Kick | Jarosław Olczyk | W. Kwiatkowski | MP Niepełnosprawnych tenis stołowy - II mc | 1000,00 |
|----|-----------------------------|-----------------|---------------|------------------------------------------|---------|
| 42.| UKS KENDO | Zbigniew Misiak | O. Zawiślak | ME Junior - kickboxing Junior - I mc, | 1300,00 |
| 43.| UKS SMS | Grzegorz Klimek | M. Bryl | ME Kendo - III mc, III mc drużyna | |
| | | | G. Fijalek | ME Kendo - III mc drużyna | 1300,00 |
| 44.| UKS SMS | Rafał Szternel | K. Kociolek | MP siatkówka plażowa - I mc | |
| | | | | MP siatkówka plażowa - I mc | 1200,00 |
| 45.| HARASUTO Karate Klub | Janusz Harast | K. Harast | ME siatkówka plażowa - II mc | |
| | | | | ME Młodzieżowiec - Karate WKF- III mc | 1700,00 |
| 46.| | | | | 53600,00|
MP - Mistrzostwa Polski
ME - Mistrzostwa Europy
KO - kwalifikacja olimpijska
DR - drużyna
Niep. - niepełnosprawnych
H - Hala
KnO - konkurencja nie olimpijska
Podpis
Dyrektor
Wyddziału Sportu
Maciej Kondraciuk | <urn:uuid:8b292f61-7447-4f57-90cb-e431f52db5cb> | finepdfs | 1.641602 | CC-MAIN-2020-40 | https://bip.uml.lodz.pl/files/bip/public/BIP_VG_19/WSpt_protokol-lista_nagrody_trenerzy_20191211.pdf | 2020-09-26T06:18:32+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400234232.50/warc/CC-MAIN-20200926040104-20200926070104-00010.warc.gz | 316,604,414 | 0.99965 | 0.99998 | 0.99998 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2150,
9400,
15536,
16986
] | 1 | 0 |
Wykaz gminnych zespołów interdyscyplinarnych w województwie zachodniopomorskim
| Powiat | | Gmina | | Telefon | | Adres | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | Powiat | | Gmina | | Telefon | | Adres |
| Białogardzki | | Miasto Białogard | | (94) 312-25-80 | | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Krótka 1 78-200 Białogard | |
| | | Gmina Białogard | | (94) 312-11-61 | | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Wileńska 8 78-200 Białogard | |
| | | Miasto Gmina Karlino | | (94) 311-95-35 | | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Traugutat 6 78-230 Karlino | |
| | | Miasto Gmina Tychowo | | (94) 314-68-57 506 093 347 | | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Wolności 7 78-220 Tychowo | |
| Choszczeński | | Gmina Bierzwnik | | (95) 768-02-98 532 100 242 | | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Szkolna 16 73-240 Bierzwnik | |
| | | Miasto Gmina Choszczno | | (95) 765-79-72 | | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Wolności 41 73-200 Choszczno | |
| Miasto Gmina Drawno | (95) 768-24-50 (95) 768-29-86 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kościuszki 9 73-220 Drawno | firstname.lastname@example.org |
|---|---|---|---|
| Gmina Krzęcin | (95) 765-54-16 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Szkolna 2 73-231 Krzęcin | email@example.com |
| Miasto Gmina Pełczyce | (95) 768-51-32 (95) 768-42-00 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Starodzrodzka12 73-260 Pełczyce | firstname.lastname@example.org |
| Miasto Gmina Recz | 606 375 918 | Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Ratuszowa7 73-210 Recz | email@example.com |
| Miasto Gmina Drawsko Pomorskie | (94) 363-44-21 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Starogrodzka 9 78-500 Drawsko Pomorskie | firstname.lastname@example.org |
| Miasto Gmina Kalisz Pomorski | (94) 361-73-44 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Mickiewicza 51 78-540 Kalisz Pomorski | email@example.com |
| | Miasto Gmina Złocieniec | (94) 367-12-48 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Plac 650lecia 1 78-520 Złocieniec |
|---|---|---|---|
| Goleniowski | Miasto Gmina Goleniów | (91) 407 34 69 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Pocztowa 13 72-100 Goleniów |
| | Miasto Gmina Maszewo | (91) 418-74-24 | Ośrodek Pomocy Społecznej Pl. Wolności 2 72-130 Maszewo |
| | Gmina Przybiernów | (91) 466-75-49 (91) 418-64-54 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Cisowa 3 72-110 Przybiernów |
| | Gmina Stepnica | (91) 418-85-21 w. 31 721 714 424 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kościuszki 4 72-112 Stepnica |
| | Miasto Gmina. Nowogard | (91) 392-62-90 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. 3 Maja 6 72-200 Nowogard |
| | Gmina Osina | 508 49 95 34 | Ośrodek Pomocy Społecznej Osina 62 72-221 Osina |
| | Gmina Brojce | (91) 386-14-44 | Ośrodek Pomocy Społecznej |
ul. Długa 48
i
| Miasto Gmina Gryfice | (91) 385-32-75 | Ośrodek Pomocy Społecznej Plac Zwycięstwa 37 72-300 Gryfice |
|---|---|---|
| Gmina Karnice | (91) 385-61-52 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Nadmorska 7 72-343 Karnice |
| Miasto Gmina Płoty | (91) 384-37-72 | Ośrodek Pomocy Społecznej Plac Konstytucji 3 Maja 1 72-310 Płoty |
| Gmina Rewal | (91) 386-25-73 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Warszawska 31A 72-344 Rewal |
| Miasto Gmina Trzebiatów | (91) 387-31-32 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Muzealna 5 72-320 Trzebiatów |
| Gmina Banie | (91) 416-63-24 662 296 079 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Skośna 6 74-110 Banie |
| Miasto Gmina Gryfino | (91) 416-25-27 w. 132 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Łużycka 12 74-100 Gryfino |
74-106 Stare Czarnowo
| Gmina Widuchowa | (91) 416-72-55 w. 41 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Grunwaldzka 8 74-120 Widuchowa | firstname.lastname@example.org |
|---|---|---|---|
| Miasto Gmina Cedynia | (91) 464-79-56 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Plac Wolności 8 74-520 Cedynia | email@example.com |
| Miasto Gmina Chojna | (91) 414-29-71 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Jagiellońska 2 74-500 Chojna | firstname.lastname@example.org |
| Miasto Gmina Mieszkowice | (91) 414-52-76 w. 935 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Chopina 1 74-505 Mieszkowice | email@example.com |
| Miasto Gmina Moryń | (91) 414-61-45 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Szeroka 12 74-503 Moryń | firstname.lastname@example.org |
| Miasto Gmina Trzcińsko Zdrój | (91) 414-84-19 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Rynek 1 74-510 Trzcińsko Zdrój | email@example.com |
| Gmina Dziwnów | (91) 381-37-86 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Mała 3 72-420 Dziwnów | ops@dziwnów.pl |
Kamieński Miasto Gmina (91) 382-27-79
Ośrodek Pomocy Społecznej firstname.lastname@example.org
| Gmina Świerzno | (91) 382-81-69 | Ośrodek Pomocy Społecznej Ul. Długa 14c 72-405 Świerzno |
|---|---|---|
| Miasto Gmina Międzyzdroje | (91) 50 65 612 | Ośrodek Pomocy Społecznej Plac Ratuszowy 1 72-500 Międzyzdroje |
| Miasto Gmina Wolin | (91) 32 61 176 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Prosta 1 72-510 Wolin |
| Gmina Dygowo | (94) 358-45-58 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kolejowa 1 78-113 Dygowo |
| Gmina Gościno | (94) 351-20-89 (94) 35-131-22 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. IV Dywizji Wojska Polskiego 66 78-120 Gościno |
| Miasto Kołobrzeg | (94) 355-23-90 | Urząd Miasta ul. Ratuszowa 13 78-100Kołobrzeg |
| Gmina Kołobrzeg | (94) 353-04-46 | Urząd Gminy Kołobrzeg Ul. Trzebiatowska 48 a 78-100 Kołobrzeg |
Koszaliński
| Gmina Siemyśl | 662 562 550 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kołobrzeska 14 78-123 Siemyśl |
|---|---|---|
| Gmina Ustronie Morskie | (94) 35-14-176 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Osiedlowa 2b 78-111 Ustronie Morskie |
| Gmina Będzino | (94) 316 23 37 | Ośrodek Pomocy Społecznej 76-037 Będzino 56 |
| Gmina Biesiekierz | (94) 318-03-16 | Ośrodek Pomocy Społecznej Biesiekierz 13 76-039 Biesiekierz |
| Miasto Gmina Bobolice | (94) 318-75-95 (94) 318-77-13 | Miejsko- Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Jedności Narodowej 13 76-020 Bobolice |
| Gmina Manowo | (94) 333 38 95 (94) 318 31 61 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kolejowa 11 76-015 Manowo |
| Gmina Mielno | (94) 316-62-02 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. 6-go Marca 35 76-023 Mielno |
| | Gmina Świeszyno | (94) 318-35-23 512-585-260 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Niedalino 29A 76-024 Świeszyno |
|---|---|---|---|
| Łobeski | Miasto Gmina Dobra | (91) 391 41 91 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Rynek 1 72-210 Dobra |
| | Miasto Gmina Łobez | (91) 397 50 82 | Centrum Usług Społecznych Pl. Społdzielców 2 73-150 Łobez |
| | Gmina Radowo Małe | (91) 397-21-02 | Ośrodek Pomocy Społecznej 72-314 Radowo Małe 70 |
| | Miasto Gmina Resko | (91) 395-13-96 | Centrum Usług Społecznych ul. Boh. Monte Cassino 10 72-315 Resko |
| | Miasto Gmina Węgorzyno | (91)397-14-09 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Grunwaldzka 30 73-155 Węgorzyno |
| Myśliborski | Miasto Gmina Myślibórz | (95) 747-21-43 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. 1-go Maja 19 74-300 Myślibórz |
| | Gmina Nowogródek Pomorski | (95) 747-17-39 | Urząd Gminy ul. Mickiewicza15 74-304 Nowogródek Pomorski |
| Policki | Miasto Gmina Barlinek | (95) 746-00-14 669-213-200 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Strzelecka 29 74-320 Barlinek | email@example.com firstname.lastname@example.org |
|---|---|---|---|---|
| | Miasto Gmina Dębno | (95) 760-93-45 | Ośrodek Pomocy Społecznej Droga Zielona 1 74-400 Dębno | email@example.com |
| | Gmina Boleszkowice | 509 543 693 | Ośrodek PomocySpołecznej ul. Słoneczna 24 74-407 Boleszkowice | firstname.lastname@example.org |
| | Gmina Dobra | (91) 311-38-10 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Graniczna 24a 72-003 Dobra | email@example.com |
| | Gmina Kołbaskowo | (91) 506-55-71 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Rosówek 16 72-001 Kołbaskowo | firstname.lastname@example.org |
| | Miasto Gmina Nowe Warpno | (91) 312-97-06 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kościuszki 3A 72-022 Nowe Warpno | email@example.com |
| | Miasto Gmina Police | (91) 312-77-70 (91) 424-38-47 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Siedlecka 2a 72-010 Police | firstname.lastname@example.org |
| | Gmina Bielice | (91) 564-42-28 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Jana Pawła II 34 74-202 Bielice | email@example.com |
Gmina
(91) 391-38-27
Ośrodek Pomocy Społecznej firstname.lastname@example.org
| | Miasto Gmina Pyrzyce | (91) 56 11162 (91) 56 11150 | Ośrodek Pomocy Społecznej, Plac Ratuszowy 1,74- 200 Pyrzyce |
|---|---|---|---|
| | Gmina Warnice | (91) 578-32-84 | Ośrodek Pomocy Społecznej 74-201 Warnice 66 |
| | Miasto Gmina Lipiany | (91)5641482 wew.15 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Myśliborska 3 74-240 Lipiany |
| Sławieński | Miasto Darłowo | (94) 314-67-76 691 518 347 | ul. Tynieckiego 20 76-150 Darłowo |
| | Gmina Darłowo | (94) 314-16-50 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Ojca D. Tynieckiego 2 76-150 Darłowo |
| | Gmina. Malechowo | (94) 314-05-72 531 016 613 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Malechowo 22A 76-142 Malechowo |
| | Gmina Postomino | (59) 846-44-61 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Postomino 30 76-113 Postomino |
| | Miasto Sławno | (59) 810-54-52 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Mielczarskiego 1 76-100 Sławno |
| Stargardzki | Miasto Stargard | (91) 578-45-83 wew.105 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Warszawska 9A 73-110 Stargard |
|---|---|---|---|
| | Gmina Stargard | (91) 577-58-11 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Bydgoska 63 73-110 Stargard |
| | Miasto Gmina Chociwel | (91) 562-22-73 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Armii Krajowej 50 73-120 Chociwel |
| | Miasto Gmina Dobrzany | (91) 395 20 67 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Staszica 1 73-130 Dobrzany |
| | Gmina Dolice | (91) 564-01-29 | Urząd Gminy ul. Ogrodowa 16 73-115 Dolice |
| | Gmina Kobylanka | (91) 578-85-36 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Szkolna 12 73-108 Kobylanka |
| | Gmina Marianowo | (91) 561-38-11 w. 32 | ul. Mieszka I 1 73-121 Marianowo |
Gmina Stara (91) 561-35-68
Gminny Ośrodek Pomocy email@example.com
| | Miasto Gmina Suchań | (91) 562-40-15 wew. 32 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Pomorska 72 73-132 Suchań |
|---|---|---|---|
| | Miasto Gmina Ińsko | (91) 562-10-24 | Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Bohaterów Warszawy 38 73-140 Ińsko |
| Szczecinecki | Miasto Gmina Barwice | (94) 373-60-22 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Czaplinecka 14 78-460 Barwice |
| | Miasto Gmina Biały Bór | (94) 373-97-18 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Nadrzeczna 2a/2 78-425 Biały Bór |
| | Miasto Gmina Borne Sulinowo | (94) 373-31-83 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Lipowa 6 78-449 Borne Sulinowo |
| | Gmina Grzmiąca | (94) 373-68-10 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. 1 maja 7 78-450 Grzmiąca |
| | Miasto Szczecinek | (94) 372-80-11 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Wiejska 4 78-400 Szczecinek |
| Świdwiński | Gmina Brzeżno | (94) 364-25-91 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Brzeżno 32 78-316 Brzeżno |
|---|---|---|---|
| | Gmina Rąbino | (94) 36 520 82 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Rąbino 29A 78-331 Rąbino |
| | Gmina Sławoborze | (94) 365-20-00 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Leśna 1a 78-314 Sławoborze |
| | Miasto Świdwin | (94) 365-26-29 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Podwale 2 78-300 Świdwin |
| | Gmina Świdwin | (94) 365-20-58 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kościuszki 15 78-300 Świdwin |
| | Miasto Gmina Połczyn - Zdrój | (94) 366-62-31 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Koszalińska 8a 78-320 Połczyn Zdrój |
| Wałecki | Miasto Gmina Człopa | (67) 259-18-25 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Strzelecka2 78-630 Człopa | firstname.lastname@example.org |
|---|---|---|---|---|
| | Miasto Gmina Mirosławiec | (67) 259-58-53 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Polna 23 78-650 Mirosławiec | email@example.com |
| | Miasto Gmina Tuczno | (67) 259-35-49 | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Wolności 12 78-640 Tuczno | firstname.lastname@example.org |
| | Miasto Wałcz | (67) 258-00-65 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Nowowiejska 4 78-600 Wałcz | email@example.com |
| | Gmina Wałcz | (67) 258-99-86 | Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Dąbrowskiego 6 78-600 Wałcz | firstname.lastname@example.org |
| Miasto Koszalin | | (94) 316-03-01 502-339-342 | Centrum Usług Społecznych al. Monte Cassino 2 75-412 Koszalin | email@example.com |
Stan na lipiec 2024 r. | <urn:uuid:d77781fc-bbd1-4de8-b68d-fbf90323fa55> | finepdfs | 1.62207 | CC-MAIN-2024-46 | https://boleszkowice.pl/pliki/boleszkowice/pliki/zespo%C5%82y%20interyscyplinarne-2.pdf | 2024-11-07T20:12:09+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028009.81/warc/CC-MAIN-20241107181317-20241107211317-00065.warc.gz | 127,502,324 | 0.997544 | 0.996575 | 0.996575 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1004,
1899,
2755,
3511,
4442,
5268,
6052,
6936,
8016,
8968,
9723,
10639,
11317,
12169,
12193
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR XII.87.20 RADY GMINY KALINOWO
z dnia 5 marca 2020 r.
w sprawie uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II", na obszarze obejmującym cześć działki o nr ewid. 118/56.
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 506 z późn. zm.), art. 20 ust. 1, art. 27 i art. 29 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 293 z późn. zm.),
Rada Gminy Kalinowo uchwala, co następuje:
§ 1. Po stwierdzeniu braku naruszenia ustaleń Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kalinowo, uchwalonego uchwałą nr XVII/99/2000 Rady Gminy Kalinowo z dnia 31 lipca 2000 r. z późniejszymi zmianami, uchwala się zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II" (uchwalonego uchwałą nr XXXVI/213/09 Rady Gminy Kalinowo z dnia 30 października 2009 r., ogłoszoną w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. nr 200 poz. 2820), na obszarze obejmującym część działki o nr ewid. 118/56, położonym w obrębie Skomętno Wielkie, zwaną dalej zmianą planu, składającą się z ustaleń zawartych w niniejszej uchwale oraz integralnych części uchwały: rysunku zmiany planu w skali 1:1000, stanowiącego załącznik nr 1 do niniejszej uchwały, rozstrzygnięcia o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu zmiany planu, stanowiącego załącznik nr 2 do niniejszej uchwały oraz rozstrzygnięcia o sposobie realizacji, zapisanych w zmianie planu inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy oraz zasadach ich finansowania, zgodnie z przepisami o finansach publicznych, stanowiącego załącznik nr 3 do niniejszej uchwały.
§ 2. . 1. Przedmiot i granice zmiany planu określono na podstawie uchwały nr VIII.52.19 Rady Gminy Kalinowo z dnia 19 września 2019 r., w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II", dla terenu oznaczonego w planie symbolem 6 MN.
2. Granice obszaru objętego zmianą planu przebiegają granicami terenu oznaczonego w planie zmienianym symbolem 6 MN.
3. W przypadku zmiany numeru działki ewidencyjnej objętej zmianą planu, odpowiednie ustalenia zmiany planu należy przypisać do zmienionej numeracji działki ewidencyjnej.
Rozdział 1.
Ustalenia ogólne dla całego obszaru objętego zmianą planu.
§ 3. W skład obszaru objętego zmianą planu o powierzchni około 2,11 ha, wchodzą grunty rolne klas: IV, V i VI, wytworzone z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego (użytki gruntowe: Br-RV, Br-RVI, Br-ŁIV, ŁIV, ŁV, PsV, RV, RVI) oraz nieużytki.
§ 4. 1. Celem regulacji zawartych w ustaleniach zmiany planu jest w szczególności:
1) ustalenie przeznaczenia terenu oraz określenie zasad jego zagospodarowania i zabudowy;
2) uwzględnienie tendencji rozwojowych gminy, wynikających ze złożonych wniosków do zmiany planu;
3) zapewnienie rozwoju terenu zgodnie z kierunkami określonymi w Planie zagospodarowania przestrzennego województwa warmińsko-mazurskiego i Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kalinowo;
4) zapewnienie harmonijnego kształtowania struktury przestrzennej, uwzględniającego krajobraz przyrodniczy i kulturowy.
§ 5. . 1. Przedmiotem ustaleń zmiany planu jest teren zabudowy zagrodowej z usługami agroturystycznymi, oznaczony na rysunku zmiany planu symbolem RM/U.
§ 6. 1. Następujące oznaczenia graficzne na rysunku zmiany planu wymienionej w § 1 są ustaleniami obowiązującymi:
1) granice obszaru objętego zmianą planu,
2) linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania,
3) przeznaczenie terenów, określone symbolem literowym,
4) maksymalna nieprzekraczalna linia zabudowy,
5) stanowisko archeologiczne.
2. Oznaczenia graficzne nie wymienione w ust.1 pełnią funkcję informacyjną i nie są ustaleniami zmiany planu.
3. Granice obszaru objętego zmianą planu, biegnące na rysunku zmiany planu wzdłuż linii rozgraniczających tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania, należy traktować jako biegnące w osi tych linii.
§ 7. 1. Ilekroć w zmianie planu jest mowa o:
1) terenie – należy przez to rozumieć teren ograniczony na rysunku zmiany plan liniami rozgraniczającymi tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania, jeśli z treści uchwały nie wynika inaczej,
2) infrastrukturze towarzyszącej - należy przez to rozumieć infrastrukturę (obiekty budowlane, urządzenia i przewody) ściśle związaną z prawidłowym funkcjonowaniem obiektu lub obiektów na terenie określonym liniami rozgraniczającymi, w szczególności: przewody lub urządzenia wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze, elektroenergetyczne, gazowe i telekomunikacyjne, dojazdy, dojścia, miejsca postojowe, obiekty związane z utrzymaniem porządku,
3) usługach agroturystycznych - należy przez to rozumieć usługi służące rozwojowi turystyki wiejskiej, związane z obsługą agroturystów (osób przebywających w celach wypoczynkowych w gospodarstwie rolnym), w zakresie wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwie rolnym innych usług związanych z pobytem agroturystów,
4) zabudowie zagrodowej – należy przez to rozumie ogół zabudowań (w szczególności dom mieszkalny, budynki gospodarcze i inwentarskie), znajdujących się na działce rolnika, które wraz z gruntami rolnymi (i ewentualnie leśnymi), stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą,
5) maksymalnej nieprzekraczalnej linii zabudowy – należy przez to rozumieć granicę usytuowania ściany budynku, z pominięciem galerii, balkonów, tarasów, wykuszy, wysuniętych poza obrys budynku mniej niż 0,9 m oraz elementów wejść do budynku (schody, podest, daszek, pochylnia dla osób niepełnosprawnych itp.),
6) powierzchni zabudowy – należy przez to rozumieć pole powierzchni zabudowy, o którym mowa w § 63 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 393 z późn. zm.),
7) powierzchni biologicznie czynnej – należy przez to rozumieć teren biologicznie czynny, o którym mowa w § 3 pkt 22 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1065 z późn. zm.),
8) froncie działki - należy przez to rozumieć front działki, o którym mowa w § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164 poz.1588),
9) uciążliwym oddziaływaniu dla środowiska – należy przez to rozumieć zjawiska fizyczne, takie jak: hałas, wibracje, emisja pyłów, gazów zanieczyszczających powietrzne, odory, których występowanie jest szkodliwie dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska oraz powoduje przekroczenie standardów środowiska poza terenem, do którego inwestor ma tytuł prawny.
2. Definicje innych określeń i pojęć użytych w uchwale zawarte są we właściwych przepisach odrębnych.
Rozdział 2.
Ustalenia dotyczące przeznaczenia terenu.
§ 8. 1. Ustala się teren zabudowy zagrodowej z usługami agroturystycznymi, o powierzchni około 2,11 ha, oznaczony na rysunku zmiany planu symbolem RM/U.
2. Dla przedmiotowego terenu ustala się następujące przeznaczenie: zabudowa zagrodowa z usługami agroturystycznymi.
1) W ramach zabudowy zagrodowej planuje się w szczególności realizację:
a) budynków mieszkalnych, gospodarczych i inwentarskich,
b) infrastruktury towarzyszącej,
c) budowli rolniczych.
2) W ramach usług agroturystycznych planuje się realizację obiektów służących obsłudze agroturystów, w tym w szczególności:
a) budynków mieszkalnych, z pokojami do wynajęcia agroturystom,
b) budynków przeznaczonych do okresowego wypoczynku (budynków rekreacji indywidualnej, letniskowych), z pokojami do wynajęcia agroturystom,
c) obiektów odnowy biologicznej (np. basenów, saun), urządzeń sportowych,
d) obiektów służących do przechowywania materiałów, narzędzi i sprzętu,
e) obiektów łączących w sobie funkcje, o których mowa w lit. a-d,
f) infrastruktury towarzyszącej,
g) miejsc na ustawianie namiotów w prowadzonym gospodarstwie rolnym.
3. Mając na uwadze art. 2 pkt 2 i 9 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. Nr 121, poz. 1161 z późn. zm.), dopuszcza się budowę stawów rybnych i innych zbiorników wodnych, służących wyłącznie dla potrzeb rolnictwa oraz oczek wodnych, na warunkach określonych w przepisach odrębnych.
4. Zakazuje się realizacji obiektów o uciążliwym oddziaływaniu dla środowiska.
Rozdział 3.
Ustalenia dotyczące zasad kształtowania zabudowy, wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu.
§ 9. 1. Ustalenia dla terenu zabudowy zagrodowej z usługami agroturystycznymi, oznaczonego na rysunku zmiany planu symbolem RM/U:
1) lokalizacja budynków przy zachowaniu maksymalnej nieprzekraczalnej linii zabudowy, oznaczonej na rysunku zmiany planu i ustalonej:
a) w odległości 5 m od granicy działki drogi wewnętrznej, przyległej do obszaru objętego zmianą planu,
b) w odległości co najmniej 100 m od linii brzegu i granicy działki jeziora,
2) odległości i usytuowanie budynków od granic działek w miejscach nie ograniczonych na rysunku zmiany planu maksymalnymi nieprzekraczalnymi liniami zabudowy, regulują przepisy odrębne,
3) ilość kondygnacji budynków: do dwóch kondygnacji nadziemnych, z drugą kondygnacją na poddaszu; dopuszcza się podpiwniczenie budynków,
4) maksymalna wysokość zabudowy: 12 m,
5) dachy budynków o układzie głównych połaci dwuspadowym lub wielospadowym,
6) kąt nachylenia głównych połaci dachowych dachów budynków od 30 stopni do 45 stopni, z zastrzeżeniem pkt 7),
7) dla parterowych budynków o powierzchni zabudowy do 35 m 2 , kąt nachylenia głównych połaci dachowych dachów budynków od 10 stopni do 45 stopni,
8) kolor pokryć dachowych dachów budynków: odcienie czerwieni lub brązu,
9) układ głównych połaci dachowych budynków w stosunku do drogi: nie ustala się,
10) maksymalna szerokość elewacji budynku od strony frontu działki: nie ustala się,
11) wielkość powierzchni zabudowy w stosunku do powierzchni działki budowlanej: maksymalna 0,2,
12) maksymalna intensywność zabudowy: 0,6,
13) minimalna intensywność zabudowy: 0,02,
14) powierzchnia biologicznie czynna nie może być mniejsza niż 50% powierzchni działki budowlanej,
15) minimalna powierzchnia nowo wydzielonych działek budowlanych: 3000 m 2.
2. Miejsca do parkowania należy urządzać na własnym terenie, w ilości wynikającej z potrzeb, lecz nie mniej niż:
1) dla usług agroturystycznych, nie mniej niż jedno miejsce postojowe na każde dwa pokoje przeznaczone do wynajęcia agroturystom i minimum jedno miejsce przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową.
2) dla zabudowy zagrodowej minimum dwa miejsca postojowe na jeden budynek mieszkalny.
3. Obowiązują ograniczenia w zagospodarowaniu terenu, wynikające z § 11 ust. 1 i § 12 ust. 2 i 3.
4. Dla istniejących obiektów, których gabaryty, bądź lokalizacja na działce wykraczają poza parametry ustalone w niniejszej zmianie planu, uznaje się za zgodne ze zmianą planu i dopuszcza się ich dalsze użytkowanie, w tym możliwość przeprowadzenia remontów, przebudowy oraz rozbudowy z zachowaniem parametrów określonych w zmianie planu.
Rozdział 4.
Ustalenia dotyczące zasad ochrony i kształtowania ładu przestrzennego oraz kształtowania krajobrazu.
§ 10. 1. W granicach zmiany planu zasady kształtowania ładu przestrzennego oraz kształtowania krajobrazu określone są ustaleniami zawartymi w § 9.
2. W granicach zmiany planu nie występują elementy zagospodarowania przestrzennego wymagające ochrony lub rewaloryzacji, z wyjątkiem terenów zieleni w postaci zadrzewień śródpolnych, objętych ochroną w zakresie i na warunkach określonych w przepisach odrębnych, powołanych w § 11 ust. 1.
Rozdział 5.
Ustalenia dotyczące zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu.
§ 11. 1. Obszar objęty zmianą planu położony jest w Obszarze Chronionego Krajobrazu Jezior Rajgrodzkich, na którym obowiązują ograniczenia w użytkowaniu i zagospodarowaniu terenów, określone w przepisach odrębnych (aktualnie w rozporządzeniu Nr 156 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 19 grudnia 2008 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Jezior Rajgrodzkich - Dz. Urz. Województwa Warmińsko Mazurskiego Nr 198, poz. 3107 z dnia 24 grudnia 2008 r.).
2. W zmianie planu przyjmuje następującą kwalifikację terenów w zakresie ochrony przed hałasem: wyznaczony w zmianie planu teren zabudowy zagrodowej z usługami agroturystycznymi, należy traktować jako teren przeznaczony na cele mieszkaniowo-usługowe, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1396 z późn. zm.); dopuszczalny poziom hałasu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 112).
3. Wprowadza się zakaz odprowadzania nieoczyszczonych ścieków do gruntu i wód.
4. Wprowadza się nakaz:
1) stosowania technologii bezpiecznych dla środowiska, a w szczególności chroniących przed zanieczyszczeniem: grunt, wody podziemne i powierzchniowe,
2) ograniczenia szkodliwych emisji do powietrza atmosferycznego,
3) zagospodarowania odpadów komunalnych zgodnie z regulaminem utrzymania czystości i porządku na terenie gminy.
Rozdział 6.
Ustalenia dotyczące zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazu kulturowego oraz dóbr kultury współczesnej oraz ustalenia dotyczące granic i sposobów zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, na podstawie odrębnych przepisów, terenów górniczych, a także obszarów
Id: 1253C66C-75C5-4733-83B6-7A035EBF3162. Podpisany szczególnego zagrożenia powodzią, obszarów osuwania się mas ziemnych, krajobrazów priorytetowych określonych w audycie krajobrazowym oraz w planach zagospodarowania przestrzennego województwa.
§ 12. 1. Na obszarze objętym zmianą planu nie występują formy ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U z 2020 r. poz. 282 z późn. zm.).
2. W granicach zmiany planu występuje zaewidencjonowane stanowisko archeologiczne na obszarze AZP (zgodnie z Archeologicznym Zdjęciem Polski AZP), wyróżnione na rysunku zmiany planu, ujęte w gminnej ewidencji zabytków (GEZ nr A-195) i objęte ochroną na podstawie zmienianego planu i niniejszej zmiany planu: stanowisko archeologiczne AZP 22-81 st. 15/22.
3. Na zaewidencjonowanym stanowisku archeologicznym (w szczególności w przypadku prowadzenie wszelkich prac, zwłaszcza ziemnych), należy przestrzegać nakazów i zakazów wynikających z przepisów odrębnych, w tym w szczególności zasad określonych w art. 31 ust. 1a ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U z 2020 r. poz. 282 z późn. zm.). http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200000282
4. Na obszarze objętym zmianą planu nie występują chronione zasoby dziedzictwa kulturowego oraz dobra kultury współczesnej.
5. Na obszarze objętym zmianą planu nie występują tereny górnicze oraz zagrożone osuwaniem się mas ziemnych i obszary szczególnego zagrożenia powodzią.
6. Na obszarze objętym zmianą planu nie występują ujęcia wód podziemnych z ustanowionymi strefami ochronnymi ani też strefy ochronne ustanowione dla ujęć wód.
7. W zmianie planu nie wyznaczono krajobrazów priorytetowych określonych w audycie krajobrazowym oraz w planie zagospodarowania przestrzennego województwa, w związku z brakiem opracowania, na dzień sporządzenia niniejszej zmiany planu, audytu krajobrazowego.
Rozdział 7.
Ustalenia dotyczące zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej.
§ 13. . 1. Ustala się następujące zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji: obsługę komunikacyjną obszaru objętego zmianą planu planuje się w oparciu o drogi wewnętrzne, przyległe do obszaru objętego zmianą planu (oznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie zwanego „Skomętno Wielkie II" symbolami 21 KDW i 22 KDW), posiadające pośrednie włączenie do drogi publicznej gminnej nr 179004 N i dalej tą drogą do drogi publicznej krajowej nr 16.
2. Potrzeby parkingowe należy zabezpieczyć poprzez budowę miejsc postojowych, w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową zgodnie z przepisami odrębnymi i ustaleniami zmiany planu, na terenie RM/U, w granicach poszczególnych działek budowlanych.
§ 14. 1. Ustala się następujące zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów infrastruktury technicznej:
1) możliwość zaopatrzenia terenów przeznaczonych w zmianie planu pod zabudowę, w media infrastruktury technicznej, poprzez istniejące, rozbudowywane oraz nowe systemy uzbrojenia:
a) sieci wodociągowe z uzbrojeniem przeciwpożarowym,
b) sieci kanalizacji sanitarnej,
c) sieci elektroenergetyczne,
d) sieci telekomunikacyjne,
e) sieci gazowe,
f) sieci ciepłownicze.
2) możliwość zachowania i użytkowania istniejących urządzeń infrastruktury technicznej, a także ich remontu, przebudowy i rozbudowy wynikających z bieżących potrzeb funkcjonowania oraz przyszłego zagospodarowania terenu,
3) możliwość lokalizowania sieci infrastruktury technicznej oraz urządzeń z nimi związanych w granicach obszaru objętego zmianą planu, na warunkach określonych w zmianie planu.
2. W zakresie zaopatrzenia w wodę na cele bytowe, gospodarcze i przeciwpożarowe zmiana planu ustala:
1) zaopatrzenie w wodę z sieci wodociągowej,
2) realizacja sieci wodociągowej, w ramach infrastruktury towarzyszącej, w granicach zmiany planu,
3) dopuszcza się zaopatrzenie w wodę z istniejącego lokalnego ujęcia wód podziemnych oraz projektowanych lokalnych ujęć wód podziemnych, zrealizowanych w granicach zmiany planu na warunkach określonych w przepisach odrębnych.
3. W zakresie odprowadzania ścieków bytowych zmiana planu ustala:
1) odprowadzanie ścieków bytowych systemem kanalizacji sanitarnej do oczyszczalni ścieków, przy czym dopuszcza się odprowadzenie ścieków do zbiorników bezodpływowych do czasu realizacji systemu kanalizacji sanitarnej oraz realizację przydomowych oczyszczalni ścieków, na warunkach określonych w przepisach odrębnych.
2) lokalizacja przewodów i urządzeń kanalizacyjnych, w ramach infrastruktury towarzyszącej, w granicach zmiany planu.
4. W zakresie odprowadzania wód opadowych lub roztopowych zmiana planu ustala:
1) odprowadzanie wód opadowych i roztopowych na warunkach określonych w przepisach odrębnych,
2) dopuszcza się wykorzystanie wód opadowych nie pochodzących z utwardzonych nawierzchni komunikacyjnych dla potrzeb pielęgnacji zieleni.
5. W zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną zmiana planu ustala:
1) zaopatrzenie w energię elektryczną z sieci i urządzeń elektroenergetycznych, z wykorzystaniem istniejącej sieci elektroenergetycznej i poprzez budowę nowych sieci niskiego i ewentualnie średniego napięcia, przyłączy i urządzeń,
2) możliwość pozyskania energii elektrycznej ze źródeł odnawianych, w postaci systemów wytwórczych energii elektrycznej z wykorzystaniem urządzeń (instalacji) fotowoltaicznych (systemów wytwarzania energii elektrycznej z energii promieniowania słonecznego), o mocy nieprzekraczającej 100 kW,
3) lokalizacja sieci, przyłączy i urządzeń elektroenergetycznych, w ramach infrastruktury towarzyszącej, w granicach zmiany planu.
6. W zakresie zaopatrzenia w gaz dla celów gospodarczych i grzewczych zmiana planu ustala:
1) zaopatrzenie w gaz do celów grzewczych i gospodarczych z sieci gazowej albo butli, zbiorników na gaz lokalizowanych w granicach zmiany planu na warunkach określonych w przepisach odrębnych,
2) w granicach zmiany planu dopuszcza się budowę sieci gazowej w ramach infrastruktury towarzyszącej, na warunkach określonych w przepisach odrębnych.
7. W zakresie zaopatrzenia w ciepło zmiana planu ustala:
1) zaopatrzenia w ciepło do celów grzewczych i ciepłej wody użytkowej z indywidualnych źródeł, przy wykorzystaniu dozwolonych paliw i urządzeń zgodnie z przepisami odrębnymi,
2) możliwość zaopatrzenie w ciepło do celów grzewczych i ciepłej wody użytkowej z gminnej sieci cieplnej po jej realizacji.
8. W zakresie telekomunikacji zmiana planu ustala:
1) obsługę telekomunikacyjną poprzez projektowane sieci telekomunikacyjne,
2) sieci oraz przyłącza telekomunikacyjne, w granicach zmiany planu w ramach infrastruktury towarzyszącej, należy realizować jako podziemne, zgodnie z przepisami odrębnymi,
3) możliwość lokalizowania przedsięwzięć z zakresu łączności publicznej.
9. W przypadku kolizji projektowanych obiektów z istniejącymi sieciami i urządzeniami infrastruktury technicznej, należy je przebudować i dostosować do projektowanego zagospodarowania, na warunkach określonych w przepisach odrębnych.
Rozdział 8.
Ustalenia dotyczące wymagań wynikających z potrzeb kształtowania przestrzeni publicznych.
§ 15. Na obszarze objętym zmianą planu nie wyznacza się obszarów przestrzeni publicznej.
Rozdział 9.
Ustalenia dotyczące szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości objętych zmianą planu.
§ 16. 1. W granicach zmiany planu nie ustala się obszarów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości w rozumieniu przepisów art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm.).
2. W przypadku potrzeby przeprowadzenia procedury, o której mowa w ust. 1, na wniosek właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości, zmiana planu ustala następujące szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości:
1) minimalna powierzchnia działki: 3000 m²,
2) minimalna szerokość frontu działki: 30 m,
3) kąt położenia granic działki w stosunku do pasa drogowego: 90 stopni z tolerancją +/-30% oraz 180 stopni z tolerancją +/-20%.
Rozdział 10.
Szczegółowe warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy.
§ 17. 1. Obszar objęty zmianą planu położony jest w granicach obszaru zwartej zabudowy wsi, wyznaczonego w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kalinowo.
2. Nie wyznacza się terenów z zakazem zabudowy
3. Ograniczenia w zabudowie terenów zapisano w rozdziale 3.
Rozdział 11.
Ustalenia w zakresie obrony cywilnej.
§ 18. Oświetlenie zewnętrzne (np. budynków, układu komunikacji wewnętrznej) należy przystosować do wygaszania.
2. Parametry techniczne dojazdów i bram należy dostosować do potrzeb ewakuacji i ratownictwa.
Rozdział 12.
Ustalenia dotyczące sposobów i terminów tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów.
§ 19. Obszar objęty zmianą planu może być wykorzystywany w sposób dotychczasowy do czasu jego zagospodarowania zgodnie ze zmianą planu.
Rozdział 13.
Ustalenia dotyczące stawek procentowych stanowiących podstawę do określenia opłaty, o której mowa w art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
§ 20. Ustala się stawkę procentową służącą naliczeniu jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem zmiany planu w wysokości 30 %.
Rozdział 14. Ustalenia końcowe.
§ 21. W granicach obszaru objętego zmianą planu tracą moc ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II", uchwalonego uchwałą nr XXXVI/213/09 Rady Gminy Kalinowo z dnia 30 października 2009 r., ogłoszoną w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. nr 200 poz. 2820.
§ 22. Wykonanie niniejszej uchwały powierza się Wójtowi Gminy Kalinowo.
§ 23. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko - Mazurskiego.
Przewodniczący Rady Gminy
Mieczysław Głębocki
Załącznik Nr 2 do uchwały Nr XII.87.20 Rady Gminy Kalinowo z dnia 05 marca 2020 r.
1. W okresie wyłożenia do publicznego wglądu projektu zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II", na obszarze obejmującym cześć działki o nr ewid. 118/56 (to jest w dniach od 20.01.2020 r. do 17.02.2020 r.) oraz w terminie do dnia 02.03.2020 r., nie wniesiono uwag do ustaleń przyjętych w wyżej wymienionym projekcie zmiany planu.
2. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w obrębie Skomętno Wielkie, zwanego „Skomętno Wielkie II", na obszarze obejmującym cześć działki o nr ewid. 118/56, nie zawiera zapisów o realizacji inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, w granicach zmiany planu, które należą do zadań własnych Gminy Kalinowo, stąd też nie wystąpi ich finansowanie zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych. | <urn:uuid:bdfe95bc-088e-41c3-82a2-221b259673b7> | finepdfs | 1.131836 | CC-MAIN-2025-05 | https://bip.kalinowo.pl/public/get_file.php?id=500177 | 2025-01-18T14:05:37+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362398.54/warc/CC-MAIN-20250118123610-20250118153610-00286.warc.gz | 124,059,835 | 0.999968 | 0.999981 | 0.999981 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3611,
7585,
10449,
14323,
17855,
21260,
24070,
24250,
25196
] | 1 | 0 |
KOMISJA
EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 23.5.2013 COM(2013) 295 final
KOMUNIKAT KOMISJI
Porty: motor wzrostu
1.
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie.............................................................................................................. 3
KOMUNIKAT KOMISJI
Porty: motor wzrostu
1. WPROWADZENIE
Wymiana handlowa między Unią a resztą świata oraz w ramach rynku wewnętrznego jest w wysokim stopniu uzależniona od portów morskich. 74 % towarów przywożonych do Unii i wywożonych z niej oraz 37 % wymiany towarowej w ramach Unii przechodzi przez porty morskie. Porty zapewniają ciągłość terytorialną Unii, obsługując regionalne i lokalne połączenia morskie z obszarami peryferyjnymi i wyspiarskimi. Stanowią one węzły, wokół których można organizować multimodalne przepływy logistyczne w ramach sieci transeuropejskiej, wykorzystując żeglugę morską bliskiego zasięgu, połączenia kolejowe i śródlądowe, aby zmniejszyć ruch na drogach oraz obniżyć zużycie energii.
W białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. oraz Akcie o jednolitym rynku II podkreśla się konieczność istnienia właściwej sieci połączeń z infrastrukturą portową, efektywnych i niezawodnych usług portowych oraz przejrzystych mechanizmów finansowania portów. Dostępność odpowiedniej infrastruktury portowej, świadczenie usług portowych na dobrym poziomie oraz równe warunki działania mają kluczowe znaczenie dla zachowania konkurencyjności Unii na rynkach globalnych, zwiększenia jej potencjału wzrostowego i stworzenia bardziej zrównoważonego i integracyjnego systemu transportu w UE, który wzmocniłby rynek wewnętrzny.
W obliczu wyzwania, jakim jest w pełni zintegrowana sieć transportowa, unijny system portowy boryka się z brakiem wydajności wynikającym z przyczyn strukturalnych. Aby dostosować infrastrukturę i obiekty portowe do nowych potrzeb w zakresie transportu i logistyki oraz poradzić sobie ze wzrostem wielkości przewozów towarowych w ciągu kolejnej dekady w okresie ograniczonego finansowania publicznego, potrzebne są inwestycje. Brak działań doprowadzi do utraty szansy, jaką jest zwiększenie możliwości stojących przed operatorami i przewoźnikami oraz wygenerowanie wzrostu i stworzenie miejsc pracy w obszarach przybrzeżnych i w całej Unii.
W niniejszym komunikacie dokonano przeglądu europejskiej polityki portowej oraz omówiono dotychczasowe postępy. Dokument ten towarzyszy wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy w zakresie dostępu do rynku usług portowych oraz przejrzystości finansowej portów. Wskazano w nim ósmy dodatkowy zestaw działań na szczeblu UE, których podjęcie jest niezbędne, aby jeszcze bardziej uwolnić potencjał portów. W tej zmienionej formie europejska polityka portowa obejmuje porty morskie transeuropejskiej sieci transportowej, na które przypada 96 % towarów i 93 % pasażerów przechodzących przez unijne porty.
2. WYZWANIA
W swoim komunikacie w sprawie europejskiej polityki portowej z 2007 r. 1 Komisja wskazała główne przyczyny trudności, z jakimi boryka się sektor portowy. Dotyczą one zagrożeń dla wydajności portów i połączeń z ich zapleczem, konieczności zmodernizowania portów z zachowaniem norm ochrony środowiska, braku przejrzystości w korzystaniu z finansowania publicznego, ograniczeń w dostępie do rynku oraz kwestii organizacji pracy w portach.
1 COM(2007) 616.
Celem podejścia przyjętego w 2007 r. było rozwiązanie tych problemów za pomocą instrumentów horyzontalnych i miękkich środków dotyczących dostępu do rynku usług portowych i przejrzystości finansowej. Od tego czasu poczyniono pewne postępy i doszło do szeregu zmian, w szczególności:
* W 2011 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie udzielania koncesji 2 . Wniosek ten dotyczy umów koncesyjnych udzielanych w portach, choć pominięto w nim niektóre formy udzielania umów, takie jak dzierżawa gruntów.
* Komisja zaproponowała nowe wytyczne dotyczące rozwoju transeuropejskiej sieci (TEN-T) 3 oraz instrument „Łącząc Europę" (CEF) 4 , które stanowią wspólny instrument planowania służący lepszemu ukierunkowaniu inwestycji, przy jednoczesnym poszerzeniu możliwości uzyskania unijnego wsparcia finansowego.
* W kontekście europejskiego semestru kryzys gospodarczy skłonił niektóre państwa członkowskie do wdrożenia reform sektora portowego. Zakres i efektywność tych reform różnią się, a ich kształt zależał w głównej mierze od konieczności przeprowadzenia konsolidacji budżetowej.
* Trybunał Obrachunkowy uznał w 2012 r., że fundusze strukturalne zainwestowane w unijne obiekty portowe przynoszą ograniczoną wartość dodaną, jeżeli nie są one – jako węzły multimodalne – powiązane z transeuropejskimi, krajowymi i regionalnymi sieciami transportowymi.
Miękkie środki zaproponowane w 2007 r. w kwestii uczciwego dostępu do rynku oraz przejrzystości odniosły najwyraźniej niewielki lub zerowy skutek. Brak równych warunków działania w ramach sektora oraz podjęte w międzyczasie interwencje na szczeblu krajowym grożą paradoksalnie dalszą fragmentacją rynku wewnętrznego. W efekcie większość z problemów wskazanych w 2007 r. pozostaje dziś aktualna. Unijne porty nie przyjęły jeszcze na siebie w pełni roli promotora wzrostu i multimodalności.
Różnice w wydajności poszczególnych portów wynikające z przyczyn strukturalnych
Porty stanowią główną bramę do sieci transeuropejskiej. We wszystkich regionach nadmorskich UE potrzebne są porty, które zgodnie z normami międzynarodowymi uznać można za dobrze rozwinięte i efektywne. Podczas gdy niektóre europejskie porty należą do najwydajniejszych na świecie, inne wciąż nie spełniają oczekiwań lub niedomagają z przyczyn strukturalnych 5 . Porty te ograniczają możliwości rozwoju gospodarczego obsługiwanych przez siebie regionów i całej Unii. Te różnice w wydajności wynikające z przyczyn strukturalnych zawężają możliwości dostępne unijnych i międzynarodowych operatorom morskim i logistycznym. W chwili obecnej 20 % towarów trafiających do Europy drogą morską przechodzi przez zaledwie trzy porty. Porty o wysokiej wydajności nie są w stanie optymalnie rozwinąć swoich połączeń morskich z pozostałymi portami UE, co zwiększa zagrożenie powstawania zatorów na ich zapleczu, w szczególności na szlakach drogowych, ze szkodą dla mieszkańców. Te rozbieżności strukturalne zagrażają rozwojowi żeglugi morskiej bliskiego zasięgu jako alternatywy dla nasyconych szlaków drogowych.
W 2011 r. porty UE obsłużyły 3,7 mld ton. Zgodnie z najnowszymi prognozami opartymi na scenariuszu niskiego wzrostu, szacuje się, że wielkość ta wzrośnie o 50 % do 2030 r. 6 . Aby
2 COM(2011) 897.
4
3 COM(2011) 650.
COM(2011) 665.
6 SWD(2013)181
5 SWD(2013)181
poradzić sobie z takim wzrostem, potrzebne będą wszystkie porty w ramach sieci transeuropejskiej.
Konieczność przystosowania portów do nowych wymogów
Istniejące problemy dodatkowo komplikuje fakt, że przedmiotowy sektor jest w stanie permanentnych zmian, co może sprawić, że istniejąca infrastruktura portowa stanie się przestarzała lub wymagać będzie dogłębnej modernizacji. Zmiany te obejmują:
* zwiększenie rozmiarów i złożoności floty, w szczególności kontenerowce klasy ULCS, nowe rodzaje promów typu „ro-ro" i gazowce. Na przykład czołowa europejska linia żeglugi morskiej zamówiła na 2015 r. 20 statków o pojemności 18 000 ekwiwalentu kontenera dwudziestostopowego (TEU). Wielkość ta odpowiada nieprzerwanemu łańcuchowi samochodów ciężarowych z Rotterdamu do Paryża;
* zaostrzenie wymogów w zakresie efektywności środowiskowej i paliwa alternatywne (np. ang. „cold ironing" 7 oraz LNG). Inicjatywa Komisji „Czysta energia dla transportu" oraz wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie rozmieszczania infrastruktury paliw alternatywnych 8 zobowiązują wszystkie porty morskie sieci bazowej TEN-T do posiadania punktów tankowania LNG zgodnie ze wspólnymi normami technicznymi do 2020 r.;
* zwiększenie zapotrzebowania na usługi o wartości dodanej w obszarze portu związane z trendami w szybko rozwijającym się przemyśle rejsów wycieczkowych oraz w zakresie systemów logistyki i dystrybucji; oraz
* znaczące zmiany w handlu energetycznym, z przeniesieniem ciężaru z ropy i produktów rafinowanych na gaz; zapotrzebowanie na znaczną liczbę instalacji gazowych w portach; możliwości w zakresie przewozu i składowania określonych ilości suchej biomasy i CO2.
Zmiany te wywierają presję na infrastrukturę i inwestycje, w tym rozbudowę miejsc postoju, nabrzeży, śluz, pogłębienie basenów i kanałów oraz zmianę ich konfiguracji, tak aby umożliwić manewrowanie większym jednostkom. Porty wymagają nowych obiektów, takich jak suwnice, nowych terminali pasażerskich, nowych procedur operacyjnych oraz dobrej koordynacji – w wymiarze sekwencyjnym lub równoległym – poszczególnych usług świadczonych przez podmioty portowe wewnątrz portów i poza nimi w kontekście logistyki „door-to-door". Ponadto porty to kluczowe obiekty infrastrukturalne, świadczące usługi dla całej gospodarki, oraz potencjalna furtka dla nielegalnego handlu narkotykami, bronią, towarami podrobionymi, a nawet materiałami CBRN 9 . Konieczny będzie stały i odpowiedni nadzór nad kwestiami ochrony 10 . Ogólnie, aby sprostać wszystkim wyzwaniom związanym z technologią, przemysłem, bezpieczeństwem, ochroną, środowiskiem i zmianami klimatu, porty będą musiały dokonywać inwestycji.
Wyzwanie na szczeblu europejskim
Unijne porty – w szczególności porty sieci transeuropejskiej – obsługują zaplecze oraz strefę zasięgu, które wykraczają poza granice ich lokalnego terytorium i kraju. Mają one kluczowe znaczenie dla funkcjonowania Unii Europejskiej: z każdych dwóch ton przeładowywanych w
7 Wykorzystanie zasilania z lądu przez statki zawijające do portu.
9 Tj. chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi.
8 COM(2013)17 i COM(2013)18
10 Zgodnie z przepisami dyrektywy 2005/65/WE i rozporządzenia (WE) nr 725/2004, Komisja – we współpracy z państwami członkowskimi – przeprowadza inspekcje, których celem jest monitorowanie stosowania odpowiednich środków ochrony w portach UE.
portach mniej więcej jedna tona jest nadawana, drogą morską lub lądową, z lub do państwa członkowskiego innego niż państwo portu, przez który przechodzą towary 11 . Sieć transeuropejska jest jedynie tak silna, jak jej najsłabsze ogniwo, dlatego też wszystkie porty muszą funkcjonować sprawnie. Brak uczciwych równych warunków działania zapewniających zgodność z zasadami rynku wewnętrznego w sektorze portowym leży u podstaw różnic w wydajności między poszczególnymi portami wynikających z przyczyn strukturalnych.
Ważną cechą europejskiego systemu portów jest różnorodność modeli zarządzania i struktur własności. W systemie tym nie ma dwóch portów działających w identyczny sposób. Europejska polityka portowa uwzględnia tę różnorodność, a jej celem nie jest narzucanie portom jednolitego modelu.
3. STRATEGIA
Po długim i szczegółowym procesie konsultacji 12 Komisja doszła do wniosku, że w ramach przeglądu polityki portowej należy przeprowadzić opisane niżej działania, aby rozwiązać kwestie, o których mowa powyżej. Unijna strategia opiera się na zasadzie, zgodnie z którą należy unikać zakłócania pracy portów, które funkcjonują prawidłowo, pomagając portom spisującym się gorzej we wdrażaniu dobrych praktyk i zdrowych zasad zarządzania, przy pełnym poszanowaniu różnorodności i uwzględnieniu szczególnych okoliczności.
3.1. Łączenie portów z siecią transeuropejską
W latach 2014-2020 nowe wytyczne TEN-T, instrument „Łącząc Europę" oraz nowe podejście oparte na instrumentach finansowych mających cele strukturalne umożliwią planowanie infrastruktury w bardziej zintegrowany sposób, spójne strategie inwestycyjne oraz efektywne finansowanie UE.
Wykorzystanie nowych instrumentów planowania TEN-T
W nowych wytycznych TEN-T wskazano multimodalną sieć bazową na podstawie obiektywnej metodyki 13 . W metodyce tej porty odgrywają istotną rolę, ponieważ wyznaczają one węzły, które połączone są multimodalnymi połączeniami bazowymi.
Wniosek TEN-T obejmuje 319 portów, z czego 83 w sieci bazowej oraz 236 w sieci kompleksowej. Nowe korytarze sieci bazowej to narzędzia, przy pomocy których rozwinięta zostanie do 2030 r. sieć bazowa; ich początek lub koniec znajduje się w portach bazowych 14 . Infrastruktura transportu morskiego TEN-T ma spełniać określone wymogi, w szczególności:
* połączenie portów TEN-T z liniami kolejowymi, szlakami drogowymi oraz, w miarę możliwości, szlakami żeglugi śródlądowej;
* dostępność przynajmniej jednego terminala w porcie otwartego dla wszystkich operatorów na niedyskryminacyjnych zasadach oraz z zastosowaniem przejrzystych opłat; oraz
* stosowny układ kanałów morskich, portowych dróg wodnych i ujść rzek umożliwiający połączenie z przylegającymi morzami lub zapewniający dostęp z morza do portów morskich.
11 Jest to wynikiem wymiany handlowej między państwami członkowskimi oraz między państwem członkowskim a państwem spoza UE przechodzącej przez inne państwo członkowskie.
13 Zob.: http://ec.europa.eu/transport/themes/infrastructure/doc/web_methodology.pdf
12 Dodatkowe informacje na ten temat znaleźć można w ocenie skutków SWD(2013) 181
14 Propozycję układu korytarzy przedstawiono w instrumencie „Łącząc Europę" (COM(2011) 650).
Porty bazowe TEN-T muszą także zapewniać dostępność alternatywnych czystych paliw.
Działanie 1
Uwzględnione zostaną w szczególności projekty dotyczące inwestycji wskazanych w przyszłych planach rozwoju korytarzy, które zostaną opracowane przez koordynatorów w ramach struktur korytarzy w 2014 r. zgodnie z założeniami wytycznych dotyczących rozwoju TEN-T.
W ramach systemu zarządzania korytarzami, który zostanie utworzony na kanwie wytycznych dotyczących rozwoju TEN-T, porty będą zachęcane do podejmowania roli czynnika sprawczego w zakresie intermodalności, na przykład poprzez tworzenie mechanizmów niezbędnych do dostarczenia informacji o przepływach ruchu, co pozwoli na usprawnienie organizacji logistyki intermodalnej.
Ukierunkowane finansowanie UE
Do tej pory, ze względu na brak wyraźnie określonych priorytetów i jasnych kryteriów, unijne finansowanie nie było wyraźnie ukierunkowane, a przy tym nie poświęcano wystarczającej uwagi kwestii koordynacji z infrastrukturą zapewniającą dostęp do zaplecza 15 .
Aby kwalifikować się do finansowania na okres 2014-2020 16 , porty – zgodnie z wymogami rozporządzenia ustanawiającego instrument „Łącząc Europę" (CEF) – muszą przynależeć do sieci bazowej lub do autostrady morskiej łączącej dany port z siecią bazową. W rozporządzeniu tym nacisk kładzie się także na szczegółową analizę kosztów i korzyści projektów. Wreszcie wprowadza ono nowe instrumenty finansowe, tj. mechanizmy podziału ryzyka i mechanizmy wsparcia dla obligacji projektowych, które mogą być szczególnie interesujące z punktu widzenia partnerstw publiczno-prywatnych w portach.
Komisja analizuje inne elementy, na których mogłaby oprzeć finansowanie sektora portowego. Przede wszystkim Komisja ustosunkuje się do zaleceń Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 17 i upewni się, czy stworzono lub zaplanowano efektywne połączenia ze szczeblami: europejskim, krajowym i regionalnym.
Przy przyznawaniu unijnego wsparcia, w szczególności w ramach CEF, uwzględniana będzie wartość dodana danego projektu pod kątem realizacji celów unijnej polityki transportowej, w tym w zakresie przepisów dotyczących właściwego wykorzystania ograniczonych środków publicznych oraz poszanowania kluczowych wartości jednolitego rynku.
Działanie 2
Uwaga zostanie skupiona na projektach, które wnoszą wkład w skoordynowany rozwój infrastruktur portowych, kolejowych i żeglugi śródlądowej oraz w zarządzanie nimi, a także na projektach, które zwiększają efektywność środowiskową portów i żeglugi.
15 W okresie 2007-2012 z budżetu TEN-T portom przyznano 244,6 mln EUR – ok. 4 % całkowitego budżetu dostępnego w ramach TEN-T. W ramach tej kwoty 58 % przeznaczono na rozwój przepustowości portów, 27 % na rozbudowę dostępu do zaplecza, a 15 % na technologie ekologiczne. Jeśli chodzi o finansowanie spójności, Trybunał Obrachunkowy skrytykował zwłaszcza brak koordynacji z dostępem do zaplecza.
17 Specjalne sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 4/2012: „Wykorzystanie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności do współfinansowania infrastruktury transportowej portów morskich: czy środki są inwestowane skutecznie?".
16 Komisja przedstawiła swoje propozycje dotyczące ram finansowych 2014-2020 w czerwcu 2011 r. (COM(2011) 500). Obecnie trwają negocjacje w sprawie wieloletnich ram finansowych. Finansowanie przyznawane będzie stosownie do pul środków finansowych uzgodnionych przez władzę budżetową oraz właściwych aktów ustawodawczych.
Komisja przeanalizuje możliwość przedstawienia propozycji uwzględnienia kwestii takich jak: szybkie zastosowanie przepisów określonych we wniosku dotyczącym rozporządzenia przedstawionym wraz z niniejszym komunikatem 18 , jakość klimatu społecznego oraz istnienie strategii zarządzania środowiskiem w danym porcie.
Wspólnie z państwami członkowskimi Komisja zwiększy poziom dostosowania projektów transportowych finansowanych w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności do TEN-T, przyznając pierwszeństwo projektom dotyczącym dostępu do portów i połączeń z zapleczem. Uwzględnione zostaną szeroko pojęte skutki dla rozłożenia ruchu między portami. Takie samo podejście zostanie zastosowane w ramach pozostałych źródeł finansowania UE, takich jak pożyczki dostępne z EBI oraz inne unijne mechanizmy pożyczkowe.
3.2. Modernizacja usług portowych
Optymalizacja usług i operacji portowych umożliwiłaby wielu portom TEN-T przeładowanie lub przyciągnięcie większej ilości towarów i pasażerów oraz znaczące zwiększenie wydajności przy istniejącej infrastrukturze, przez co obniżono by zapotrzebowanie na środki finansowe.
Uczciwy dostęp do rynku
Jakość i efektywność usług portowych mają kluczowe znaczenie dla ogólnej wydajności portów. Całkowite koszty portu stanowią zazwyczaj 19 znaczącą część całkowitych kosztów związanych z łańcuchem logistycznym. W przypadku niektórych branż w tradycyjnych portach, koszty operacji w portach i w terminalach portowych potrafią przekroczyć 30 % całkowitych kosztów logistycznych w systemie „door-to-door". Pod względem wewnętrznego rozliczenia kosztów, opłaty za korzystanie z infrastruktury portowej mieszczą się w przedziale od 5 do 10 %, usługi techniczno-morskie: od 10 do 15 %, przeładunek towaru: od 45 do 60 %, a inne opłaty i usługi pomocnicze: od 10 do 30 %. Tradycyjnie usługi portowe realizowane były na podstawie praw wyłącznych lub w ramach faktycznego monopolu o charakterze publicznym lub prywatnym. Ograniczenia swobody świadczenia usług są dopuszczalne jedynie wtedy, gdy jest to uzasadnione obiektywnymi przesłankami, takimi jak brak przestrzeni w portach lub usługi publiczne, oraz pod warunkiem że nie prowadzą one do nadużyć i są zgodne z TFUE. W takich przypadkach jednakże dostawcy usług portowych powinni być wyznaczani zgodnie z procedurą, która zapewnia przejrzystość, równy dostęp oraz efektywne wykorzystanie środków publicznych.
Proponowane rozporządzenie przedstawione wraz z niniejszym komunikatem, które będzie stosowane bez uszczerbku dla dyrektyw w sprawie udzielania koncesji i zamówień publicznych, ustanawia swobodę świadczenia usług w portach, z wyjątkiem przeładunku towarów i usług pasażerskich. W przypadku ograniczenia liczby dostawców usług portowych, dostawca wyznaczany będzie po przeprowadzeniu otwartej, przejrzystej i niedyskryminacyjnej procedury. Świadczenie usług portowych przez operatorów wewnętrznych, tj. przez organ portowy lub administrację portu dopuszczalne jest jedynie w sytuacji istnienia obowiązku świadczenia usługi publicznej. W takich przypadkach możliwość świadczenia usług przez operatorów wewnętrznych jest ograniczona do ich własnego systemu portowego.
Sektor portowy to branża o zasięgu globalnym. UE i jej państwa członkowskie zobowiązały się już w ramach umów międzynarodowych do otwarcia dostępu do rynku usług portowych
18 W szczególności przepisy obowiązujące od dnia 1 lipca 2025 r.
19 Pod tym względem istnieją głębokie różnice w zależności od portu, rodzaju branży itd. Zob.: ocena skutków SWD(2013) 181.
na sprawiedliwych warunkach i na zasadzie wzajemności. Komisja będzie monitorować sytuację, aby upewnić się, że nie doprowadzi to do utraty kontroli nad strategicznymi interesami UE i będzie propagować dostęp do rynku na zasadzie wzajemności z państwami trzecimi.
Działanie 3
W przypadku koncesji dotyczących przeładunku towarów i terminali pasażerskich Komisja zapewni, aby horyzontalne dyrektywy w sprawie udzielania koncesji (dyrektywa czeka na przyjęcie) i zamówień publicznych 20 były skutecznie stosowane. Powinno to dotyczyć części istniejących porozumień umownych między organami portowymi a dostawcami usług portowych oraz doprowadzić do przyznawania umów o świadczenie usługi portowej w przejrzysty i oparty na konkurencji sposób. W przypadku umów nieobjętych dyrektywami w sprawie udzielania koncesji i zamówień publicznych, potencjalne naruszenia zasad Traktatu dotyczących przejrzystości procedur i uczciwego traktowania zgodnie z wykładnią Trybunału UE będą indywidualnie analizowane przez Komisję.
Przyszłe rozporządzenie w sprawie dostępu towarów i usług z państw trzecich do rynku wewnętrznego Unii w zakresie zamówień publicznych, zaproponowane przez Komisję w 2012 r., służyć będzie jako dźwignia ułatwiająca negocjacje dotyczące dwustronnego dostępu do nieunijnych rynków dla podmiotów globalnych z siedzibą w UE 21 .
Nadzór nad cenami i jakością
Jeżeli dostawca usług portowych prowadzi działalność na zasadzie praw wyłącznych, istnieje ryzyko zakłócenia rynku, ze szkodą dla klientów lub konkurentów. Zwyczajowe naruszenia to na przykład: dyskryminacyjne warunki, praktyki polegające na zawyżaniu lub rażącym zaniżaniu cen lub odmowa obsługi określonych użytkowników usług portowych.
Wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem wprowadza wspólne zasady w celu zapewnienia nadzoru ze strony niezależnego organu nad opłatami z tytułu usług portowych pobieranymi przez operatorów, którzy prowadzą działalność na podstawie praw wyłącznych i którzy nie zostali wyznaczeni w następstwie procedury, która jest przejrzysta i niedyskryminacyjna.
Ponadto działalność portu stanowiąca działalność gospodarczą podlega regułom konkurencji. Umowy, które ograniczają konkurencję i wykorzystują dominującą pozycję w rozumieniu odpowiednio art. 101 i 102 TFUE, są zabronione. Komisja i krajowe organy ds. konkurencji mogą zatem dokonywać oceny podstępowania dostawców usług portowych.
Uproszczenia administracyjne w portach
Komisja wiele razy podkreślała, że obciążenie administracyjne obniża atrakcyjność portu i wpływa na jego ogólną wydajność. Problem ten dotyczy w szczególności żeglugi morskiej bliskiego zasięgu wewnątrz UE, która musi konkurować z innymi rodzajami transportu – wolnymi od tego rodzaju kontroli. W ostatnich latach podjęto szereg inicjatyw na szczeblu UE, których celem było ograniczenie biurokracji w portach, takich jak racjonalizacja formalności dokonywanych przez statek zawijający do portu obowiązująca od 19 maja 2012 r.
20 Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie udzielania koncesji (COM 2011) 897 final oraz dyrektywa 2004/17/WE koordynująca procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych i dyrektywa 2004/18/WE w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi.
21 COM(2012)124 final, wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie dostępu towarów i usług z państw trzecich do rynku wewnętrznego Unii w zakresie zamówień publicznych oraz procedur wspierających negocjacje dotyczące dostępu unijnych towarów i usług do rynków zamówień publicznych państw trzecich
Inicjatywy te należy kontynuować i dodatkowo uzupełniać, tak aby usługi portowe były oddolne, kompleksowe i zorientowane na klienta.
Działanie 4
Komisja będzie kontynuować pracę nad następującymi inicjatywami:
- inicjatywa „Niebieski pas", której celem jest obniżenie obciążenia administracyjnego dotyczącego unijnych towarów przewożonych statkami pływającymi między portami UE do poziomu porównywalnego z innymi rodzajami transportu, w tym poprzez dalsze uproszczenie procedur celnych. Inicjatywa ta stanowi także kluczowe działanie w ramach Aktu o jednolitym rynku II 22 ;
- dalsza harmonizacja i koordynacja wdrażania dyrektywy 2010/65/UE 23 poprzez ustanowienie wytycznych w sprawie „krajowych punktów kompleksowej obsługi", które mają wejść w życie najpóźniej do dnia 1 czerwca 2015 r.;
- inicjatywa „e-maritime" służąca promowaniu wykorzystania informacji elektronicznych w celu obniżenia obciążenia administracyjnego i wspierania prowadzenia działalności gospodarczej; oraz
- inicjatywa „e-Freight", której celem jest ułatwienie wymiany informacji w ramach multimodalnych łańcuchów logistycznych, a także poprawa efektywności portów jako ważnych platform multimodalnych.
Wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem wprowadza nowe przepisy prawne służące wspieraniu dialogu między zainteresowanymi stronami w portach (użytkownikami, dostawcami usług, organami zarządzającymi, pracownikami) oraz wspomagające skuteczną realizację wymienionych powyżej działań.
3.3. Przyciąganie inwestycji do portów
Finansowanie infrastruktury i obiektów transportowych to jedno z kluczowych wyzwań stojących przed unijną siecią transportową w najbliższych latach. Przyciągnięcie funduszy publicznych i prywatnych wymaga prostych i jasno zdefiniowanych ram.
Przejrzyste finansowanie portów
Brak przejrzystości w finansowaniu portów ze środków publicznych prowadzi do niepewności dla inwestorów rozważających potencjalne inwestycje. Aby rozwiązać ten problem, wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem wprowadzi przepisy zapewniające przejrzystość stosunków finansowych między organami publicznymi a organami portowymi. Zwiększona przejrzystość finansowa zapewni także równe warunki działania.
Jasne określenie zasad pomocy państwa
Istnieje wiele powodów, dla których państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o przyznaniu portom środków publicznych: do celów rozwoju regionalnego lub aby zaradzić niedoskonałościom rynku w przypadkach, w których ważne usługi portowe są mało atrakcyjne dla operatorów prowadzących działalność w warunkach rynkowych. Jednak niezbędnym warunkiem zapewnienia zdrowego wykorzystania środków państw
22 COM(2012) 573 final z 3.10.2012.
23 Dyrektywa 2010/65/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 października 2010 r. w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich i uchylająca dyrektywę 2002/6/WE.
członkowskich oraz zapobieżenia nieuzasadnionym zakłóceniom konkurencji jest przestrzeganie zasad pomocy państwa.
Działanie 5
Komisja jest obecnie zaangażowana w modernizację swoich zasad pomocy państwa we wszystkich sektorach gospodarki. W tym kontekście, do końca 2013 r,. Komisja doprecyzuje pojęcie pomocy w odniesieniu do finansowania infrastruktury, w szczególności w świetle rozwijającego się orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości 24 .
Efektywniejsze opłaty za korzystanie z infrastruktury portowej
Efektywna polityka cenowa to niezbędny warunek dla efektywności inwestycji w infrastrukturę portową. Jako krok w kierunku bardziej efektywnych cen wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem wprowadza stopień autonomii umożliwiający organom portowym ustanawianie struktury i poziomu opłat portowych zgodnie z ich własną strategią komercyjno-inwestycyjną. Ważne jest, aby ceny były przejrzyste i stosowane w niedyskryminacyjny sposób.
Wymiar międzynarodowy
Niektóre europejskie porty obawiają się nieuczciwej konkurencji ze strony portów w państwach trzecich, w szczególności tych położonych na tyle blisko, aby oferować konkurencyjne usługi przeładunkowe. Komisja jest niezmiennie przekonana o konieczności zacieśnienia współpracy z państwami sąsiadującymi, aby wypracować zrównoważony system transportowy przynoszący korzyści wszystkim partnerom UE w oparciu o podstawowe zasady uczciwej konkurencji, przejrzyste wykorzystanie środków publicznych i instrumentów podatkowych oraz przestrzeganie norm społeczno-środowiskowych.
3.4. Promowanie dialogu społecznego
Unijne porty zatrudniają (bezpośrednio i pośrednio) ponad 3 miliony ludzi. Analizy gospodarcze wykazały bezpośredni związek między wzrostem przepustowości portów a tworzeniem miejsc pracy w przyległych regionach.
Aby odnieść sukces i przystosować się do zmiennego zapotrzebowania na siłę roboczą, porty muszą oferować dobre warunki pracy i podnieść jakość środowiska pracy, aby przyciągnąć wykwalifikowanych pracowników. Spory zbiorowe, które wpływają negatywnie na obustronne relacje, mogą zaszkodzić wizerunkowi i konkurencyjności portów; należy zatem podchodzić do nich proaktywnie. Niezbędny jest dobry klimat społeczny oraz autentyczny dialog społeczny między zainteresowanymi stronami.
Dialog społeczny
System pracy i zatrudnienia w porcie wpływa zarówno na bieżącą efektywność portów, jak i na długoterminową dynamikę konkurencji międzyportowej. Zależnie od rodzaju terminalu, siła robocza w porcie może mieć znaczący udział w kosztach operacyjnych operatorów terminali. 25
W 16 państwach członkowskich – podobnie jak w innych sektorach – systemy pracy i . W niektórych przypadkach systemy te mogą zawierać ograniczenia, które warunkują tworzenie nowych miejsc pracy lub wpływają
zatrudnienia odbiegają od ogólnego prawa pracy 26 negatywnie na środowisko pracy w porcie.
24 Zob. sprawa T-443/08 „Leipzig-Halle"
26 Badanie w sprawie zatrudnienia w portach UE (2013)
25 15 %-20 % w terminalach masowych; 40 %-75 % w terminalach drobnicowych.
Po przedłużającym się procesie negocjacji partnerzy społeczni z sektora portowego poprosili o utworzenie komitetu ds. dialogu społecznego w sektorze portowym zgodnie z kompetencjami uznanymi w Unii na mocy art. 152 TFUE 27 . Wniosek o przeprowadzenie tego rodzaju dialogu złożono w przypadku tego sektora po raz pierwszy; pozwoli on na przeanalizowanie kluczowych problemów, w tym kwestii, których rozwiązanie może prowadzić do zawarcia porozumień. Jeżeli takie będzie życzenie partnerów społecznych, mogą oni następnie zwrócić się wspólnie o to, aby porozumienia zawarte przez nich na szczeblu unijnym zostały wdrożone na mocy decyzji Rady na wniosek Komisji zgodnie z art. 155 ust. 2.
Na obecnym etapie Komisja nie przedstawiła propozycji konkretnych przepisów dotyczących systemów pracy i zatrudnienia w portach. Należy podkreślić, że dialog społeczny na szczeblu unijnym uzupełnia dialog społeczny na szczeblu krajowym, lokalnym lub przedsiębiorstwa, ale go nie zastępuje.
Działanie 6
Zgodnie z art. 151 i 154 TFUE, Komisja pragnie ułatwić dialog społeczny na szczeblu unijnym, udzielając wsparcia technicznego i administracyjnego. Unijni partnerzy społeczni uzgodnili już regulamin oraz otwarty wspólny program współpracy i oczekują oficjalnego powołania komitetu w dniu 19 czerwca 2013 r.
Szanując autonomię partnerów społecznych, Komisja oczekuje, że unijni partnerzy społeczni będą w stanie rozwiązać kwestie dotyczące organizacji i warunków pracy.
Komisja, w porozumieniu ze wszystkimi unijnymi partnerami społecznymi, przewiduje przeprowadzenie w 2016 r. przeglądu, który oceni funkcjonowanie i przebieg europejskiego dialogu społecznego w sektorze portowym oraz sytuację pod względem świadczenia usług przeładunkowych i usług pasażerskich.
Zdrowie, bezpieczeństwo i szkolenia
Praca w porcie wiąże się niezmiennie z wysokim zagrożeniem wypadkami i konsekwencjami zdrowotnymi dla pracowników. Kluczowe jest posiadanie systemu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony socjalnej pracowników i użytkowników portu, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem w dziedzinie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa.
Każdy port musi opracować praktyki robocze, które będą gwarantować bezpieczeństwo i zdrowie pracowników portów. W tym celu niezbędne są współpraca i koordynacja między wszystkimi pracodawcami i pracownikami, którzy prowadzą działalność w danym porcie.
Zmiany technologiczne i nowe potrzeby transportowe i logistyczne wymagać będą skutecznego wprowadzenia innowacyjnych operacji portowych oraz zwiększać zapotrzebowanie na pracowników o odpowiednich umiejętnościach, wyszkoleniu i kwalifikacjach, którzy będą w stanie zrozumieć i opanować nowe technologie oraz wykorzystywać wszystkie ich zalety.
Działanie 7
W ramach 7. programu ramowego w zakresie badań i rozwoju technologicznego w dziedzinie. transportu Komisja uruchomi przed końcem 2013 r. projekt działania zgodnego
27 Zob. także: decyzja Komisji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie ustanowienia Komitetów Dialogu Sektorowego promujących dialog między partnerami społecznymi na szczeblu europejskim (COM(1998)322 final);
w celu przeanalizowania wyzwań w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa, wyszkolenia i kwalifikacji w portach UE. W działanie to zostaną w pełni zaangażowani partnerzy społeczni. Kwestie te będą regularnie konsultowane z komitetem ds. dialogu społecznego w sektorze portowym i przekazywane do jego wiadomości.
3.5. Zwiększenie proekologicznej orientacji portów
Działalność portów ma znaczący wpływ na środowisko ze względu na emisje, hałas, zanieczyszczenie wody i gleb oraz rozbijanie siedlisk. Porty położone blisko gęsto zaludnionych obszarów miejskich bywają zmuszone do równoważenia rozwoju działalności portowej i zarządzania nią z zachowaniem siedlisk naturalnych i jakości życia w mieście.
Komisja opublikowała w 2011 r. wytyczne na temat wdrażania dyrektyw o ptakach i siedliskach w ujściach rzek i strefach przybrzeżnych, kładąc szczególny nacisk na wyważenie proporcji między ochroną środowiska a rozwojem portu 28 . Choć opracowywanie wykładni unijnego prawa jest zadaniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, stosowanie wytycznych Komisji może zapewnić spójne ramy dla realizatorów projektów oraz obniżyć ryzyko wszczęcia postępowania sądowego.
Komisja z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy podjęte przez sektor portowy w celu promowania doskonałości w zakresie zarządzania ochroną środowiska i efektywności środowiskowej poprzez opublikowanie wytycznych z dobrymi praktykami 29 . Szereg portów przyjęło już plany lepszego zarządzania swoim śladem środowiskowym; tego rodzaju inicjatywy należy wspierać.
Porty powinny uwzględnić kwestię ewentualnego nagradzania operatorów, którzy stosują obowiązkowe normy ochrony środowiska z wyprzedzeniem lub w rozszerzonym zakresie, oraz propagować stosowanie niskoemisyjnych energooszczędnych łańcuchów logistycznych w systemie „door-to-door", np. żeglugi morskiej bliskiego zasięgu. Choć nadal należy wspierać istniejące systemy 30 wdrożone przez szereg portów na zasadzie dobrowolności w celu poprawy ich proekologicznego wizerunku, można by podnieść ich skuteczność poprzez bardziej konsekwentne stosowanie tego rodzaju proekologicznego zróżnicowania stawek opłat za korzystanie z infrastruktury portowej na szczeblu europejskim lub regionalnym.
Działanie 8
Aby wesprzeć bardziej konsekwentne stosowanie proekologicznego zróżnicowania opłat za korzystanie z infrastruktury portowej, Komisja zaproponuje zasady proekologicznego systemu opłat i będzie promować wymianę dobrych praktyk przed końcem 2015 r.
Na przełom 2013 r. i 2014 r. Komisja zaplanowała przegląd dyrektywy w sprawie urządzeń portowych do odbioru odpadów, którego celem będzie dalsze podniesienie skuteczności i efektywności systemu.
3.6. Wspieranie innowacji
W ciągu ostatnich lat w globalnym przemyśle portowym odnotowano poważne zmiany. Porty coraz bardziej uzależniają się od innowacji technologicznych na długości całego łańcucha logistycznego.
28 http://ec.europa.eu/transport/modes/maritime/doc/guidance_doc.pdf http://ec.europa.eu/transport/modes/maritime/doc/comm_sec_2011_0319.pdf
30 Modulacja oparta na systemie „Environmental Ship Index" (Belgia, Francja, Niderlandy i Niemcy), świadectwie „Green Award" (Litwa, Łotwa, Niderlandy i Portugalia) lub systemie rabatów połączonym z poziomem emisji Nox/Sox bądź poprzez nakładanie opłat za emisję siarki (Szwecja).
29 Zielony przewodnik ESPO.
Konkurencyjność europejskich portów zależeć będzie od ich zdolności do stosowania innowacyjnych rozwiązań w zakresie technologii, organizacji i zarządzania. Kluczowa rola multimodalnych węzłów, jaką odgrywają, wymaga od nich stosowania innowacyjnych i efektywnych sposobów zapewniania połączeń międzymodalnych i wykorzystywania narzędzi zarządzania, tak aby dodatkowo podnieść ich atrakcyjność.
Badania mogą także posłużyć jako sposób na rozwiązanie problemów społecznych. Problemy te mogą dotyczyć szerokiej gamy kwestii, od zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników portu (np. skutki fumigacji kontenerów) po konieczność zarządzania skutkami działalności portu dla środowiska i obszarów miejskich oraz ich zmniejszania.
W kontekście wdrażania programu „Horyzont 2020", mającego na celu wspieranie badań, rozwoju i innowacji w latach 2014-2020, Komisja zaproponuje priorytetowe zadania, w przypadku których można przewidzieć wsparcie UE.
4. PODSUMOWANIE
Porty mogą wnieść znaczący wkład w odbudowę koniunktury gospodarczej i długoterminową konkurencyjność przemysłu europejskiego na światowych rynkach, zapewniając jednocześnie wartość dodaną i miejsca pracy we wszystkich regionach przybrzeżnych UE. Porty mają kluczową rolę do odegrania w rozwoju efektywnej i zrównoważonej sieci transeuropejskiej, zapewniając szeroki wybór możliwości transportowych oraz wnosząc swój wkład w transport multimodalny.
Europejska polityka portowa znajduje się dziś na rozdrożu. Podczas gdy niektóre europejskie porty radzą sobie świetnie, na wydajność wielu innych portów wpływają negatywnie problemy strukturalne dotyczące braku odpowiednich połączeń z ich zapleczem, braku przejrzystości w wykorzystywaniu środków publicznych, bariery utrudniające wejście na rynek, przestarzałe modele zarządzania i nadmierna biurokracja. Najwyższa pora, aby rozwiązać problemy, z którymi borykamy się od dawna.
Aby monitorować postępy w zakresie wdrażania zmienionej europejskiej polityki portowej, Komisja zainicjowała projekt 31 , którego realizacja rozpocznie się przed końcem 2013 r., w celu opracowania i zebrania zestawu generycznych europejskich wskaźników wydajności portów.
Wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wraz z niniejszym komunikatem ma na celu rozwiązanie kluczowych problemów dotyczących dostępu do rynku usług portowych oraz przejrzystości i autonomii finansowej portów. Komisja przedstawi – w formie sprawozdania – uwagi na temat funkcjonowania i skutków rozporządzenia nie później niż trzy lata po jego wejściu w życie.
Pozostałe kwestie Komisja postara się rozwiązać za pomocą następujących ukierunkowanych działań w ramach swoich kompetencji :
* pełne wykorzystanie nowych wytycznych TEN-T i unijnych instrumentów finansowych w celu poprawy połączeń między portami a ich zapleczem oraz promocja europejskiej polityki portowej;
* monitorowanie właściwego stosowania istniejących przepisów unijnych dotyczących przyznawania koncesji i portów;
31 W ramach 7. programu ramowego w zakresie badań i rozwoju technologicznego w dziedzinie transportu – zaproszenie do składania wniosków na 2013 r.
* zapewnianie niezbędnego wsparcia adminstracyjno-technicznego na rzecz dialogu społecznego na szczeblu unijnym, wraz z podsumowaniem poczynionych postępów w 2016 r.;
* przedstawienie nowych inicjatyw w celu dalszego uproszczenia procedur administracyjnych w portach, w szczególności procedur celnych;
* promowanie proekologicznych technologii i żeglugi morskiej bliskiego zasięgu poprzez wspólne zasady w zakresie różnicowania poziomu opłat za korzystanie z infrastruktury portowej.
Komisja sprawdzi postępy poczynione w zakresie realizacji celów polityki określonych w niniejszym komunikacie, w szczególności w zakresie rozwoju połączeń multimodalnych z zapleczem portów, modernizacji usług portowych i przyciągania inwestycji. | <urn:uuid:e398e2ba-5029-4d05-b918-7fa2ada7f516> | finepdfs | 3.763672 | CC-MAIN-2020-40 | https://www.uokik.gov.pl/download.php?id=1041 | 2020-09-18T10:38:03+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400187390.18/warc/CC-MAIN-20200918092913-20200918122913-00290.warc.gz | 1,482,258,594 | 0.998557 | 0.999989 | 0.999989 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
105,
248,
3353,
6659,
10016,
13210,
16677,
20215,
23886,
26850,
29916,
33010,
36341,
39490,
40222
] | 1 | 0 |
Sprawozdanie
z druku nowego nakładu znaczków po 50 gr. z widokiem pomnika Grunwaldu w Krakowie, wykonanego na nowe zamówienie we wrześniu 1945.
Zamówienie na nowy nakład znaczków po 50 gr. a widokiem pomnika Grunwaldu w ilości 4,000.000 sztuk jest datowane 18 sierpnia 1945 r. Nr. AG.21. Po nadejściu. zamówienia do drukarni musiano przygotować nową matrycę filmową, albowiem poprzednia została zwrócona do Ministerstwa. Dlatego też układ znaczków w arkuszu różni się od układu w poprzednim nakładzie, z maja 1945 r. Do sporządzenia matrycy użyto jednak tego samego projektu, co i poprzednio. Przygotowanie walców drukarskich zaczęto zaraz po nadejściu zamówienia a ukończono pierwszy walec w dniu 30 sierpnia 1945. Walec ten nie nadawał się do druku z powodu usterek, dlatego też nawet nie zakładano go do maszyny drukarskiej, lecz komisyjnie zniszczono w dniu 30.VII.1945. Drugi walec przygotowano na dzień 3.9.1945. i w dniu 5.IX.1945 założono go do maszyny drukarskiej.
Projekt użyty do wykonania matrycy tego znaczka jest identyczny co i poprzednio w maju b.r. a wykonany przez art. graf. Józefa WIlczyka, w wymiarze 19,5 x 25,2 cm.
Rysunek znaczka jest otoczony ramką kreskową o grubości 0,2 mm. W górnych narożach, w prostokątach na siatkowym tle, o wymiarze 5,8 x 5, 3 mm., oddzielonych b iałą przerwą od ramek znajdują się po lewej stronie – wartość nominalna „50 Gr.", a po prawej w dwóch wierszach data oswobodzenia miasta Krakowa „19.I./1945". Cyfry i litery napisów są białe otoczone ciemnymi obwódkami. Wymiar liczby „50" – 3 x 4,2 mm. a wysokość cyfr daty oswobodzenia – 1,8 mm.
Właściwy rysunek znaczka znajdujęcy się poniżej wartości i daty oswobodzenia przedstawia na pierwszym planie widok całego pomnika Grunwaldu na tle Barbakanu i Bramy Floriańskiej. Artysta dopuścił się tutaj małej nieścisłości a mianowicie odwrócenia pomnika o 180 o co właściwie umożliwiło mu oddanie trzech znanych zabytków krakowskich na jednym rysunku.
U dołu w leżącym prostokącie o wymiarze 22 x 3 mm. na ciemnym tle znajduje się napis „POCZTA POLSKA" o wymiarze 21x2,2 mm.
Różnica w wykonaniu znaczków wydrukowanych w maju b.r. z walca II a obecnymi drukowanymi we wrześniu w nowym nakładzie z walca III jest następująca:
A/. Znaczki drukowane w maju z walca II mają jednakową szerokość tak u dołu jak i u góry, wynoszącą 22,9 mm. a wysokość 29,7 mm. Natomiast
B/. Znaczki drukowane we wrzeniu 1945 r z walca II posiadają szerokość u góry 22,8 mm a u dołu 23 mm. Każdy znaczek jest zatem u dołu o 0,2 mm szerszy niż u góry. Wysokość tych znaczków mierzona w środku jego szerokości wynosi 29,9 mm. Nadto nad każdym znaczkiem w środku na górnym marginesie znajduje się mała kropeczka mniej lub lepiej widoczna. Wymienione cechy powstały przypadkowo w czasie sporządzania matrycy lub pramatrycy, występują na wszystkich znaczkach arkusza, i nie przedstawiają żadnej wartości filatelistycznej.
Wielkość rysunku znaczka wynosi średnio 22,9x29,9 mm a łącznie z otaczającym go wolnym marginesem z perforacją powinna wynosić średnio 28x34,8 mm. Minimalna wielkość znaczka ząbkowanego przy nieuszkodzonym rysunku perforacją musi wynosić 24x30,8 mm. Średnia wielkość znaczka wraz z perforacją może wahać się ze względu na a/ – liniową perforację oraz b/. na wahanie się odstępów między poszczególnymi znaczkami w granicy 0,7 mm.
Barwa znaczka jest czerwonawobrunatna, identyczna jak w poprzednim nakładzie z maja b.r. Pozornie jednak wydaje się jaśniejsza, co jest tylko skutkiem płytszego wytrawienia walca a zatem mniejszej ilości przenoszonej farby przez walec na papier.
Technika wykonania jest identyczna jak i w poprzednim nakładzie w maju b.r. a mianowicie rotograwurą czyli wklęsłym drukiem siatkowym, skutkiem czego rysunek znaczków jest rozbity na kwadraty o różnej ilości przenoszonej farby, co właśnie tworzy półtony tworzący rysunek znaczków.
Druk odbył się na maszynie Liti Nr. 11.631/1929 z fabryki maszyn Johannisberg, Geisenheim nad Renem posiadającej aparat nakładający arkusze z fabryki Kleim & Ungerer, Lipsk Leutsch, fabryczny Nr. 14.923. Znaczki te drukowano w dniach 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 15, 17 i 18 września czyli łącznie dziesięć dni. Do druku wydano 42.024 arkuszy z czego otrzymano 41.411 ark. dobrych odbitek oraz 613 ark. makulatury drukowej.
Arkusz drukarski będący zarazem arkuszem sprzedażnym obejmował w 10 rzędach poziomych po 10 znaczków, czyli łącznie 100 znaczków. Marginesy arkuszy wynosiły: górny 33 mm, lewy 16 mm., prawy 19,5 mm i dolny 51 mm.
Odstępy pomiędzy poszczególnymi znaczkami arkusza wahały się od 4,8 do 5,5 mm a wynosiły w poszczególnych rzędach i szeregach:
| | Między | Między poziomymi rzędami po stronie | | |
|---|---|---|---|---|
| | poziomymi | | | |
| | rzędami lub | lewej | prawej | u góry |
| | pionowymi | | | |
| | szeregami | | | |
| 1 i 2 | | 4,8 | 4,9 | 5,4 |
| 2 i 3 | | 5,1 | 4,8 | 5,4 |
| 3 i 4 | | 5,2 | 5,5 | 5,3 |
| 4 i 5 | | 5,1 | 4,7 | 5,4 |
| 5 i 6 | | 4,9 | 5,2 | 5,4 |
| 6 i 7 | | 5,4 | 4,9 | 5,4 |
| 7 i 8 | | 5,0 | 4,9 | 5,3 |
| 8 i 9 | | 4,9 | 4,8 | 5,2 |
Wymiary są podawane w milimetrach.
Papier użyty do druku tych znaczków pochodzi a łódzkiej fabryki Emil Hoffmann, fabryka papierów kolorowych; Zawiera on dużą domieszkę celulozy, skutkiem czego jest on łamliwy, słaby o odcieniu żółtawoszarym. Konsystencja jego jest niejednakowa, raz wykazuje słabe prążkowanie, innym razem jaśniejsze punkty uszeregowane w rzędy. Powierzchnia jego jest niejednolita o różnej szorstkości, co wpływa na ilość przyjmowanej farby a pośrednio i na odcień znaczka. Nadto wykazuje on szereg skaz w postaci włókien i ciał obcych, które mogą robić wrażenie uszkodzenia rysunku znaczka. Jest gumowany przed drukiem. Gumowanie jest jasnożółte błyszczące do ciemnożółtego szorstkiego, skutkiem zawartości ciał obcych /kurzu/. Grubość jego wynosi łącznie z gumowaniem 0,08 – 0,1 mm.
Perforacja odbywa się na razie na maszynach w Drukarni Narodowej posiadających gęstość ząbkowania 11 lub 10 ¾. Ząbkowanie liniowe 11 daje maszyna z firmy Hogenfordst w Lipsku czynna od marca b.r. a ząbkowanie 10 ¾ pochodzi z z dwóch maszyn
a/. z maszyny z firmy Hogenforst w Lipsku oraz
b/. z maszyny z firmy C.L.Lasch & Comp. Maschinenfabrik, Leipzig 05. Nr. 425 – 27.622 czynnej dopiero od 8 sierpnia b.r.
W Krakowie, dnia 23 września 1945. Zgodność potwierdzam Drukarnia Narodowa /-/ podpis nieczytelny
Prof. Stanisław Mikstein biegły przydzielony do druku | <urn:uuid:46ac07ac-a659-46c3-8fcc-ca6772b7d33a> | finepdfs | 2.074219 | CC-MAIN-2021-49 | http://phila.pl/podstrony/miks/23_09_45.pdf | 2021-12-08T16:38:51+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363515.28/warc/CC-MAIN-20211208144647-20211208174647-00045.warc.gz | 58,272,599 | 0.999898 | 0.999884 | 0.999884 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4276,
6441
] | 1 | 0 |
Rozwiązania internetowe iPlanet
Grzegorz Blinowski
"CC" - Otwarte Systemy Komputerowe
email@example.com http://www.cc.com.pl/
tel (22) 646-6873; faks (22) 606-3780
Prezentacja przygotowana przez CC Otwarte Systemy komputerowe oraz Clico Centrum Oprogramwoania
Rodzina produktów iPlanet
Commerce
Verticals
Enterprise
Portal Services
Security
Personalization
Aggregation
Communication Services
Web Mail
Calendar
Instant Messaging
Unified Messaging
Wireless
Web, Application, and Integration Services
Web Server
Bus. Process Automation
App Server
EAI Integration
B2B Integration
Unified User Management Services
Directory
Meta Directory
Delegated Administration
PKI
Policy
Knowledge Mgmt
Presentation
Plan wystąpienia
* iPlanet Messaging - Serwer pocztowy
* iPlanet Directory - katalog LDAP
* iPlanet CMS (infrasruktura PKI)
* inne produkty
Architektura Messaging Servera
IMAP, POP, LDAP, ESMTP, SSL
IMAP, POP, LDAP, ESMTP, SSL
MTA
MTA
Konsola adminstratora
Telefon
GSM
Klienci
IMAP/POP
iPlanet LDAP
iPlanet LDAP
Message
Store
Message
Store
Inne
urządzenia
Proxy
IMAP/POP
Proxy
IMAP/POP
Przeglądarka
WWW
Delegowana
Konsola adminstratora
MTA (Message Transfer Agent)
* ESMTP (negocjacja rozmiaru, potokowanie )
* równolegle działające kolejki
* architektura oparta na kanałach wchodzących i wychodzących (API do tworzenia własnych kanałów)
* mechanizmy zabezpieczające przed atakami (limit maks. liczby odbiorców, limit równoległych połączeń, …)
* wbudowana obsługa indywidualnych filtrów użytkowników (zapisane w LDAP)
Architektura MTA
Kanał
SMTP
Kanał
UUCP
Kanał
lokalny
Kanały wchodzące (slave)
Internet
UUCP
Directory
Cache uzytk.
LDAP
Konfiguracja
Przepisywa
nie
adresów
Kolejkowa
nie
Message
Dequeue
SMTP
UUCP
Pipe
Local
Store
Conn.
Printer
Reprocessing
CHANNEL
Defragment
CHANNEL
Conversion
Programy
/var/mail
Message
store
Connectivity
services
Kolejki
Kanały
Serwery pomocnicze
Internet
UUCP
Admin Server
Skrzynki pocztowe (Message Store)
* MS musi zapewnić wydajny dostęp do skrzynek dla serwisów POP/IMAP/WebMail (http)
* MS obsługuje foldery wiadomości i załączniki
* Wiadomości przechowywane w systemie plików (dwukrotna hierarchia mieszająca)
* Indeksy - wiadmości, quota, subskrypcje IMAP, usuniętych wiadomości
* cache ostatnio odczytywanych wiadomości
* Indeksy przechowywane w transakcyjnej bazie danych
Architektura Message Store
storelib
mboxlist db
System plików
stored
Checkpoints db
Logi
transkacyjne
POP
HTTP
IMAP
APIs
WebMail
* Dostęp do poczty poprzez WWW
* Foldery, także tworzenie własnych
* Kompozycja - potwierdzenie przyjęcia, załączniki
* Opcje (sygnatura, tryb wakacji, możliwość zmiany wyglądu interfejsu, definicjia v-Card...)
* Mechanizm pobierania wiadomości z zewnętrznych skrzynek poprzez POP
WebMail przykłady
Książka adresowa - PAB
* Użytkownicy przechowują własną książkę adresową na serwerze
* Rekord adresowy w książce posiada kilkanaście pól: imię nazwisko, telefony, dane adresowe, notatki
* Dostępnych jest szereg operacji wyszukujących
* Wygodny mechanizm wykorzystania książki adresowej przy kompozycji wiaodmości
Proxy POP/IMAP - MMP
* Wiele serwerów widzianych jako jeden
* Współpracuje z DNS round-robin lub multiplekserem IP
* Zintegrowane z LDAP
*
Zapewnia skalowalność serwerów
Konfiguracje HA
* 3 tryby HA obsługiwane przez Sun Cluster 2.2 i Veritas
Asymetryczny
Symetryczny
N+1
Directory (LDAP) Server
Directory Server
* Przechowuje informacje o użytkownikach w "obiektowej" bazie danych:
– profile
– definicje usług
* Rozszerzalnych "schemat" -
– Możliwość rozbudowy w pionie (dodania atrybut(ów) do wszystkich rekordów
– w poziomie (dodanie atrybutów do wybranego rekordu)
– dynamiczne tworzenie indeksów
* Hierarchia obiektów
Directory Server
Konsola (przenośna konsola Java)
Serwer katalogowy (plus serwer certyfikatów)
Serwery intranetowe
Klienci
i serwery aplikacji
iPlanet Calendar Server
Tworzenie zdarzenia
Architectura ICS
Podsumowanie
* Szerokie spektrum zintegrowanych serwerów - LDAP, poczta, usługi kalendarzowe, e-biznes
* Dostępne dla wielu platform: Solaris, Linux, Windows NT, AIX, HP-UX, …
* Skalowalność oraz niezawodność | <urn:uuid:cd54d83c-90be-47b1-adda-601a673fb8d8> | finepdfs | 1.543945 | CC-MAIN-2018-43 | http://cc.com.pl/docs/iPlanet-2001.pdf | 2018-10-16T21:27:52Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583510867.6/warc/CC-MAIN-20181016201314-20181016222814-00074.warc.gz | 63,792,454 | 0.867678 | 0.99802 | 0.99802 | [
"pol_Latn",
"eng_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
275,
741,
883,
1181,
1565,
1962,
2372,
2495,
2786,
2805,
3120,
3294,
3399,
3424,
3753,
3901,
3947,
3965,
4176
] | 1 | 1 |
I-SPOT L1
PL
EN
I-SPOT L jest oprawą LED typu spotlight. Źródła światła zamontowane są na listwie. Występuje w kilku wersjach: podwójnej, potrójnej i poczwórnej. Oprawa ma możliwość kierunkowania światła w bardzo szerokim zakresie, dzięki czemu idealnie sprawdza się przy oświetlaniu wymagających ekspozycji. Bogata oferta wariantów kąta rozsyłu, temperatury barwowej oraz koloru oprawy pozwala na wszechstronne zastosowanie.
I-SPOT L is a LED spot-light luminaire. Light sources are mounted on the panel. It comes in several versions: double, triple and quadruple. The luminaire has the ability to focus light in a wide range, making it ideal for lighting demanding displays. A wide range of variants of beam angle, color temperature and color of the luminaire allows for versatility.
OPCJE DO WYBORU / OPTIONS / OPTIONSWAHL MÖGLICH:
S
2700 K* 3000K
20°
30
*
4000 K
40° 50°
biały/white/weiß czarny/black/schwarz inny/different/andere*
*Opcje dostępne na zamówienie po konsultacji z działem handlowym. / Options available on request, following consultation with the sales department. / Andere Optionen auf Bestellung nach der Beratung mit der Handelsabteilung erhältlich.
PL
EN
DE
PARAMETRY TECHNICZNE
Sposób montażu: natynkowy
Obudowa: ABS i aluminium
PARAMETRY ELEKTRYCZNE
Napięcie zasilania: 220-240 V / 50 Hz
Współczynnik mocy (PF): 0,99
Klasa ochronności: I
PARAMETRY UŻYTKOWE
Współczynnik oddawania barw Ra: 85
Stopień ochrony: IK07
Stopień szczelności: IP40
Temperatura otoczenia: od 0°C do +35°C
Wilgotność otoczenia: 20-80%
Trwałość (L70B50): 50 000 h
TECHNICAL PARAMETERS
Mounting: surface mounting
Body:
ABS and aluminium
ELECTRICAL PARAMETERS
Power Supply: 220-240 V / 50 Hz
Power factor (PF): 0,99
Protection class: I
FUNCTIONAL PARAMETERS
Color rendering index Ra: 85
Protection marking: IK07
Protection marking: IP40
Ambient temperature: from
0°C
Ambient humidity: 20-80%
Lifetime
(L70B50)
: 50 000 h
TECHNISCHE DATEN
Montageart: zur Aufputz-Montage
Gehäuse:
ABS und Aluminium
ELEKTRISCHE PARAMETER
Speisespannung: 220-240 V / 50 Hz
Leistungsfaktor (PF): 0,99
Schutzklasse: I
BETRIEBSPARAMETER
Farbwiedergabe Faktor Ra: 85
Schutzklasse: IK07
Schutzklasse: IP40
Umgebungstemperatur: von
0°C
bis +35°C
Umgebungsluftfeuchtigkeit: 20-80%
Lebensdauer
(L70B50)
: 50 000 h
ZASTOSOWANIE:
obiekty handlowe
APPLICATION:
commercial buildings
EINSATZBEREICH:
Handelsobjekte
Deklarowana trwałość dotyczy opraw pracujących w temperaturze otoczenia 25°C przy zapewnionych optymalnych warunkach wentylacji. / The declared lifetime applies to fixtures operating at an ambient temperature of 25°C with ensured optimal ventilation conditions. / Die erklärte Lebensdauer bezieht sich auf Leuchten, die bei einer Raumtemperatur von 25°C und optimalen Lüftungsbedingungen arbeiten.
1/3
to +35°C
DE
I-SPOT L ist eine LED-Leuchte Typ Spot-Light. Die Lichtquellen wurden an einer Leiste montiert. Erhältlich in mehreren Varianten: doppelt, dreifach und vierfach. Der Abstrahlwinkel der Leuchte ist sehr breit, wodurch sich die Leuchte perfekt bei der Beleuchtung von anspruchsvollen Ausstellungen bewährt. Das umfangreiche Angebot an Abstrahlwinkeln, Farbtemperaturen und Leuchten-Farben ermöglicht einen vielseitigen Einsatz der Leuchte.
/
/
:
Całkowity strumień świetlny oprawy zmierzony za kloszem przy temp. otoczenia 25 o C. Tolerancja strumienia świetlnego +/- 10%. Pomiary fotometryczne zostały wykonane zgodnie z wymaganiami normy PN-EN13032. / The total luminous flux of the luminaire measured diffuser 25 o C. Luminous flux tolerance +/- 10%. Photometric measurement were examined in accordance with the PN-EN13032 system. / Gesamtlichtstrom der Leuchte, gemessen hinter der Abdeckung 25 o C. Lichtstrom-Toleranz +/- 10%. Photometrische Messungen wurden nach PN-EN13032 Norm geprüft.
FOTOMETRIA / PHOTOMETRY / PHOTOMETRIE:
2/3
LEGENDA / LEGENDA / LEGENDA:
Deklaracja zgodności Declaration of conformity EG-Konformitätserklärung
Źródło światła LED LED source LED Quelle
Wymiary montażowe Mounting dimensions Montagemaße
Kod produktu Code Artikelnummer
Kąt rozsyłu światłości Light distribution angle Winkel der Lichtverteilung
Strumień świetlny Luminous flux Lichtstrom
Kolor oprawy Luminaire color Leuchte Farbe
Klasa ochronności I Protection class I Schutzklasse I
Klasa efektywności energetycznej Energy efficiency class Energieeffizienzklasse
Stopień szczelności IP IP protection marking Schutzklasse IP
Rodzaj klosza Cover Abdeckung
Wymiary Dimiensions Masse
Skuteczność świetlna Luminous efficiency Lichtausbeute der Leuchte
Waga Weight Gewicht
Napięcie zasilania Power supply Speisespannung
Dyrektywa RoHS The RoHS Directive RoHS Richtlinie
Atest higieniczny PZH Hygiene certificate of the NIH
Attest von Polnischer Hygieneanstalt
Moc oprawy Luminaire power Leistung der Leuchte
Temperatura barwowa Color temperature Farbtemperatur
System sterowania DALI DALI control system Steuersystem DALI
3/3 | <urn:uuid:88929f80-d611-4722-96bc-c49799b94883> | finepdfs | 1.077148 | CC-MAIN-2019-35 | http://sklepfabrycznyled.pl/userfiles/katalog/karta_katalogowa_-_i-spot_l1.pdf | 2019-08-23T04:28:23Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-35/segments/1566027317847.79/warc/CC-MAIN-20190823041746-20190823063746-00302.warc.gz | 177,165,108 | 0.924426 | 0.925246 | 0.925246 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3311,
3915,
5014
] | 2 | 0 |
TEMSYROLIMUS W LECZENIU ZAAWANSOWANEGO RAKA NERKOWOKOMÓRKOWEGO U CHORYCH NIELECZONYCH Z NIEKORZYSTNYM ROKOWANIEM
PODSUMOWANIE RAPORTU OCENY TECHNOLOGII MEDYCZNEJ
Wersja 1.2
Warszawa, 20 grudnia 2012
Konflikt interesów:
Raport wykonano na zlecenie firmy Pfizer Polska Sp. z o.o., która finansowała pracę. Autorzy nie mieli innego rodzaju konfliktu interesu.
Spis treści
Konflikt interesów: ........................................................................................................... 2
Indeks skrótów .................................................................................................................. 5
1. Cel................................................................................................................................. 7
2. Analiza problemu decyzyjnego .................................................................................... 7
2.1. Problem zdrowotny ............................................................................................... 8
2.1.1. Populacja docelowa ..................................................................................... 8
2.1.2. Definicja i klasyfikacja raka nerkowokomórkowego .............................. 8
2.1.3. Epidemiologia ............................................................................................... 10
2.1.4. Patomechanizm ........................................................................................... 10
2.1.5. Objawy ......................................................................................................... 10
2.1.6. Diagnostyka ................................................................................................. 11
2.1.7. Leczenie ....................................................................................................... 11
18.104.22.168. Wytyczne i rekomendacje światowych organizacji medycznych i rządowych ................................................................. 12
22.214.171.124. Zalecenia i rekomendacje polskie ....................................................... 12
126.96.36.199. Aktualna praktyka w Polsce ................................................................. 12
2.2. Interwencja .......................................................................................................... 13
2.3. Wybór komparatorów .......................................................................................... 13
2.4. Komparator .......................................................................................................... 15
3. Analiza kliniczna ........................................................................................................ 15
3.1. Ocena skuteczności ............................................................................................ 16
3.2. Ocena bezpieczeństwa .......................................................................................... 18
3.3. Wnioski ............................................................................................................... 19
4. Analiza ekonomiczna .................................................................................................. 20
4.1. Ocena wyników zdrowotnych .............................................................................. 21
4.2. Technika analityczna ........................................................................................... 22
4.3. Koszty .................................................................................................................. 22
4.4. Wyniki .................................................................................................................. 26
5. Analiza wpływu na system ochrony zdrowia ............................................................ 27
5.1. Populacja .............................................................................................................. 27
5.2. Scenariusze porównywane .................................................................................. 30
| Section | Page |
|------------------------------------------------------------------------|------|
| 5.3. Wydatki budżetowe | 30 |
| 5.4. Przedstawienie wyników | 33 |
| 5.5. Analiza racjonalizacyjna | 34 |
| 5.6. Aspekty organizacyjne, etyczne i społeczne | 36 |
| Skrót | Objaśnienie |
|---------|-----------------------------------------------------------------------------|
| AOTM | Agencja Oceny Technologii Medycznych |
| CBR | ang. *clinical benefit rate* – korzyść kliniczna |
| CCA | ang. *cost-consequences analysis* – analiza kosztów-konsekwencji |
| CEA | ang. *cost-effectiveness analysis* – analiza kosztów-efektywności |
| CI | ang. *confidence interval* – przedział ufności |
| CRD | ang. *Centre for Reviews and Dissemination* – Centrum Przeglądów i Rozpowszechniania brytyjskiej służby zdrowia |
| CUA | ang. *cost-utility analysis* – analiza kosztów-użyteczności |
| EACP | ang. *European Association for Palliative Care* – Europejskie Stowarzyszenie Opieki Paliatywnej |
| EQ-5D | ang. *The EuroQol Group 5-Dimension Self-Report Questionnaire score* – kwestionariusz składający się z pytań dotyczących pięciu stanów zdrowia |
| HIF | ang. *hypoxia-inducible factors* – czynniki transkrypcyjne indukowane hipoksją |
| HTA | ang. *health technology assessment* – ocena technologii medycznych |
| ICER | ang. *incremental cost-effectiveness ratio* – inkrementalny współczynnik kosztów-efektywności |
| ICUR | ang. *incremental cost-utility ratio* – inkrementalny współczynnik kosztów-użyteczności |
| j.m. | jednostki międzynarodowe |
| mTOR | ang. *mammalian target of rapamycin* – kinaza białkowa serynowo-treoninowa |
| NFZ | Narodowy Fundusz Zdrowia |
| OB | odczyn Biernackiego – opadanie krwinek czerwonych |
| OS | ang. *overall survival* – przeżycie całkowite |
| PDGR | ang. *platelet-derived growth factor* – płytkowo-pochodnego czynnika wzrostu |
| PFS | ang. *progression-free survival* – przeżycie wolne od progresji choroby |
| PSUR | ang. *Periodic Safety Update Report* – okresowy raportu o bezpieczeństwie |
| QALY | ang. *quality-adjusted life year* – lata życia skorygowane o jakość |
| QoL | ang. *quality of life* – jakość życia |
| Skrót | Objaśnienie |
|-------|-------------|
| RCC | ang. *renal-cell carcinoma* – rak nerkowokomórkowy |
| TRAS | trastuzumab |
| TTF | ang. *time to treatment failure* – czas do niepowodzenia leczenia |
| VEGF(R) | ang. *vascular endothelial growth factor (receptor)* – czynnik wzrostu śródblonka naczyń (receptor) |
| VHL | ang. *von Hippel-Lindau* – naczyniakowatość siatkówkowo-móżdżkowa |
1. Cel
Celem niniejszego raportu HTA (ang. health technology assessment – ocena technologii medycznych) jest umożliwienie Decydentowi podjęcie decyzji odnośnie finansowania ze środków publicznych temsylorimusu w leczeniu chorych na zaawansowanego raka nerkowokomórkowego (RCC, ang. renal cell carcinoma) z niekorzystnym rokowaniem.
Raport składa się z analizy problemu decyzyjnego, analizy klinicznej, analizy ekonomicznej oraz analizy wpływu na system ochrony zdrowia wraz z analizą racjonalizacyjną.
2. Analiza problemu decyzyjnego
W ramach analizy problemu decyzyjnego został:
- przedstawiony problem zdrowotny;
- określona praktyka kliniczna leczenia raka nerkowokomórkowego na podstawie światowych oraz polskich wytycznych i rekomendacji;
- wybrane i opisane potencjalne komparatory dla ocenianej technologii medycznej.
W celu pełnego przedstawienia analizy problemu decyzyjnego przeprowadzono czule wyszukiwanie informacji, wytycznych i standardów leczenia zaawansowanego raka nerkowokomórkowego. Wykorzystując wyszukiwarki internetowe, bazy informacji medycznej, podręczniki oraz strony internetowe organizacji i towarzystw zajmujących się omawianym problemem, odnaleziono szczegółowe opracowania, charakterystyki produktów leczniczych, dane epidemiologiczne i zasady postępowania.
Dokonano przeglądu aktów prawnych wydanych przez Ministerstwo Zdrowia, Agencję Oceny Technologii Medycznych oraz Narodowy Fundusz Zdrowia w celu przeanalizowania zasad refundacji leków stosowanych w terapii raka nerkowokomórkowego.
2.1. Problem zdrowotny
2.1.1. Populacja docelowa
Populację docelową dla temsylorimusu, określoną na podstawie Charakterystyki produktu leczniczego Torisel®, stanowią wcześniej nieleczeni chorzy, z zaawansowanym rakiem nerkowokomórkowym, którzy znajdują się w grupie o niekorzystnym rokowaniu (obecność co najmniej trzech z sześciu niekorzystnych czynników rokowniczych). Do niekorzystnych czynników rokowniczych należą:
- upłynięcie mniej niż 1 roku od wstępnej diagnozy raka nerkowokomórkowego do rozpoczęcia leczenia;
- wynik sprawności wg skali Karnofsky’ego 60 lub 70;
- stężenie hemoglobiny poniżej dolnej granicy normy;
- skorygowane stężenie wapnia powyżej 10 mg/dl;
- poziom dehydrogenazy mleczanowej wyższy od 1,5-krotności górnej granicy normy;
- więcej niż jeden organ objęty przerzutami.
2.1.2. Definicja i klasyfikacja raka nerkowokomórkowego
Rak nerki definiowany jest jako złośliwy nowotwór nabłonkowy. Powstaje najczęściej z komórek macierzystych nabłonka proksymalnego odcinka kanalików nerkowych i otoczony jest torebką rzekomą, zbudowaną z tkanki łącznej. Nowotwór ten szerzy się drogą naczyń chłonnych i żylnych, w wyniku czego powoduje powstawanie przerzutów w węzłach chłonnych, płucach, wątrobie, mózgu i kościach.
Typ raka nerkowokomórkowego określa się na podstawie badania histologicznego usuniętej tkanki nowotworowej. Wyróżnić można kilka typów tego raka. Przykładowa klasyfikacja WHO opracowana w 2002 roku i przedstawiona przez prof. dr hab. n. med. Cezarego Szczylika znajduje się poniżej.
- Rak jasnokomórkowy (ang. renal cell carcinoma, clear cell type) – jest zarówno najczęstszym jak i najgorzej rokującym typem raka nerkowokomórkowego. Występuje zwykle w postaci pojedynczego guza wyraźnie odgraniczonego od otoczenia, o średnicy ok. 7,2 cm. Niekiedy może
występować w postaci ognisk i obustronnie. Guz na przekroju jest różnobarwny, pstry, złocistożółty, z ogniskami zwapnienia, martwicy i wylewów krwi.
- Rak torbielowy wielokomorowy (ang. *multilocular cystic renal cell carcinoma*) – występuje rzadko i nie daje przerzutów i wznów, trzykrotnie częściej występuje u mężczyzn w wieku 20-70 lat. W obrębie przegród cienkościennych torbieli, jak i w postaci wyściółki oraz w różnej wielkości obszarach pól litego wzrostu, obserwowane jest utkanie odpowiadające ccRCC o małym stopniu złośliwości cytologicznej.
- Rak brodawczakowaty (ang. *papillary renal cell carcinoma*) – występuje u około 10% chorych z rakiem nerki, występuje 2-3 razy częściej u mężczyzn w wieku 52-66 lat. Częściej niż w przypadku innych typów raka nerkowokomórkowego jest wieloogniskowy i obustronny, w szczególności podtyp 1 pRCC. W postaci wrodzonej liczba ognisk mikroskopowych pRCC może wynieść nawet 3400. Guz rak brodawczakowatego jest zwykle odgraniczony od miąższu nerki z wylewami krwi, pseudotorbielami i martwicą.
- Rak chromofobowy (ang. *chromophobe renal cell carcinoma*) – stanowi około 5% wszystkich przypadków raka nerkowokomórkowego, w równym stopniu występuje u kobiet jak i u mężczyzn w wieku 27-86 lat. Należy on do lepiej rokujących nowotworów nerki. Guz jest dobrze odgraniczony od otoczenia, powierzchnia przekroju jest jasnobrązowa z zaznaczona strukturą zrazikową.
- Rak kanalika zbiorczego nerki (ang. *collecting ducts of Bellini renal cell carcinoma*) – stanowi mniej niż 1% wszystkich nowotworów złośliwych pochodzenia nabłonkowego, jest jednym z najbardziej złośliwych nowotworów nerki, występujący o osób w wieku 27-86 lat. Guz zlokalizowany jest najczęściej w centralnych częściach nerki, jego przekrój jest lity, białoszary o średnicy 2,5-12 cm, z nieregularnym obrzeżem. Obserwowane są niekiedy ogniska martwicy.
- Rak niesklasyfikowany (ang. *unclassified renal cell carcinoma*).
2.1.3. Epidemiologia
Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2010 roku raka nerki zdiagnozowano w Polsce u 4 644 pacjentów, co stanowiło około 3,3% wszystkich zachorowań na nowotwory. W 2010 roku z powodu RCC odnotowano w Polsce 2 528 zgonów (954 kobiet, 1 574 mężczyzn). Na raka nerki chorują głównie osoby w wieku od 50 do 80 lat, częściej mężczyzn. Zdarzają się również przypadki zachorowań pacjentów w wieku około 40 lat.
W oparciu o publikacje Krzakowski 2007, Szczylik 2010, Wysocki 2009 oceniono, że zaawansowany rak nerkowokomórkowy jest rozpoznawany u około 50% nowozdiagnozowanych chorych oraz chorych po pierwotnej nefrektomii. Natomiast zle rokowanie stwierdza się u 20% chorych z zaawansowanym rakiem nerkowokomórkowym. Oznacza to, że każdego roku do populacji docelowej kwalifikować się będzie około 460 chorych.
2.1.4. Patomechanizm
Powstawanie raka nerkowokomórkowego powiązane jest z inaktywacją supresorowego genu von Hoppel-Lindau (VHL, naczyniakowatość siatkówkowomózdkowa). Zahamowanie tego genu powoduje nadekspresję czynników indukowanych hipoksją typu 1α i 2α (HIF, ang. hypoxia-inducible factor), płytkowopochodnego czynnika wzrostu (PDGF, ang. platelet-derived growth factor) oraz czynników wzrostu śródblonka naczyniowego (VEGF, ang. vascular endothelial growth factor). Powyższe czynniki znacznie wpływają na rozwój RCC oraz angiogenezę. Ponadto u chorych obserwuje się aktywację szlaku mTOR (ang. mammalian target of rapamycin). Powoduje ona progresję oraz zwiększoną proliferację nowotworu.
2.1.5. Objawy
Początkowo rak nerkowokomórkowy przebiega bezobjawowo i jego wczesne wykrycie zdarza się rzadko i ma ono charakter przypadkowy u chorych diagnozowanych z innych powodów. Najbardziej charakterystycznym objawem jest krwiomocz, ale objaw ten występuje w późnym okresie choroby podobnie jak
dolegliwości bólowe w okolicy lędźwiowej czy badany guz. W przypadku izolowanych dolegliwości bólowych często są one interpretowane jako bóle kręgosłupa co jeszcze bardziej opóźnia właściwą diagnostykę.
2.1.6. Diagnostyka
Diagnostyka RCC obejmuje badania obrazowe (ultrasonografia jamy brzusznej, tomografia komputerowa jamy brzusznej oraz międnicy, w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny), które pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie patologicznych mas w obrębie nerki oraz na ocenę miejscowego zaawansowania w tym stanu lokoregionalnych węzłów chłonnych. W przypadku braku miejscowych przeciwwskazań do leczenia operacyjnego należy wykonać RTG klatki piersiowej w celu wykluczenia rozsiewu do płuc. W grupie chorych z dolegliwościami ze strony kości lub centralnego układu nerwowego należy odpowiednio wykonać scyntygrafię kości oraz tomografię komputerową mózgu w celu wykluczenia przerzutów do tych narządów. Badanie fizykalne ma tylko znaczenie pomocnicze, gdyż w badaniu tym obecne są tylko późne objawy raka nerki. W celu całościowej oceny stanu chorego oraz określenia rokowania i ustalenia możliwości leczenia wykonuje się badania morfologii krwi oraz panel badań biochemicznych.
2.1.7. Leczenie
Chorzy ze zdiagnozowanym rakiem nerkowokomórkowym, z guzem o średnicy poniżej 10 cm, poddawani są nefrektomii. W pierwszej kolejności jest to nefrektomia radykalna, którą wykonuje się poprzez usunięcie nerki wraz z torebką tłuszczową, blaszkami powięzi nerkowej, nadnerczem oraz regionalnymi węzłami chłonnymi. W uzasadnionych przypadkach może być wykonywana nefrektomia oszczędzająca miąższ nerki. Wykonuje się ją w przypadku, gdy guz jest mniejszy niż 4 cm. Polega ona na usunięciu guza i pozostawieniu niezmienionej części nerki. Operacja tego typu może zostać wykonana, gdy guz znajduje się w obrębie górnego lub dolnego bieguna nerki, bądź w przypadku, gdy istnieją wskazania do zachowania nerki zajętej nowotworem (obecność tylko jednej nerki, upośledzenie drugiej nerki, bądź guz obustronny).
Leczenie farmakologiczne jest również stosowane jako opcja terapeutyczna w raku nerkowokomórkowym, szczególnie w przypadku zaawansowania choroby, kiedy nefrektomia i pozostałe zabiegi operacyjne są już niemożliwe lub wystąpił nawrót choroby po ich wykonaniu.
Do substancji stosowanych w leczeniu raka nerkowokomórkowego należą: sunitynib, sorafenib, bewacyzumab, temsyrrolimus, pazopanib, interferon alfa, interleukina 2 i ewerolimus.
188.8.131.52. Wytyczne i rekomendacje światowych organizacji medycznych i rządowych
Na podstawie wytycznych i rekomendacji światowych organizacji medycznych i rządowych stwierdzono, iż jedynym zalecanym lekiem stosowanym u chorych z niekorzystnym rokowaniem w I rzucie leczenia raka nerkowokomórkowego jest temsyrrolimus. Dodatkowo, organizacje CKCF i EORTC-GC dopuszczają warunkowe zastosowanie sunitynibu, a ESMO – sunitynibu lub sorafenibu. Jednak wszystkie organizacje podkreślają, iż dowody naukowe potwierdzające skuteczność tych leków u chorych z niekorzystnym rokowaniem są niskiej jakości, oparte na wynikach na pojedynczych chorych.
184.108.40.206. Zalecenia i rekomendacje polskie
Według Polskiej Unii Onkologii oraz Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej w I rzucie leczenia zaawansowanego raka nerkowokomórkowego u chorych z niekorzystnym rokowaniem jedynym zalecanym lekiem jest temsyrrolimus. Obecnie lek ten nie jest rekomendowany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych (AOTM). Należy jednak podkreślić, iż Prezes AOTM uznał, iż zasadne będzie rozpatrzenie wniosku w przypadku opublikowania wyników dotyczących oceny jakości życia.
220.127.116.11. Aktualna praktyka w Polsce
Do refundowanych substancji czynnych mających zastosowanie w leczeniu chorych na raka nerkowokomórkowego należą: sunitynib, sorafenib, interferon alfa i ewerolimus.
Sunitynib, sorafenib i ewerolimus stosowane są w ramach Programu lekowego leczenia raka nerki.
Interferon alfa (w tym również jego podtypy interferon alfa-2a i interferon alfa-2b) jest refundowany w ramach Wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 listopada 2012 r. (część C. Leki, stosowane w ramach chemioterapii w całym zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń oraz we wskazaniu określonym stanem klinicznym). Przeznaczony jest dla chorych na raka nerkowokomórkowego, którzy nie zostali objęci Programem lekowym leczenia raka nerki.
Pozostałe leki (bewacyzumab, temsyrolimus) nie są obecnie finansowane ze środków publicznych ze względu, iż uzyskały negatywną rekomendację AOTM. Z kolei pazopanib pomimo, że uzyskał pozytywną rekomendację AOTM do tej pory (na dzień 14 grudnia 2012 roku) nie został objęty refundacją. Ponadto, ze względu na znaczący koszt terapii można przyjąć, że brak refundacji tych leków z budżetu płatnika publicznego jest równoznaczny z brakiem ich stosowania (poza jednostkowymi przypadkami).
2.2. Interwencja
Torisel® został dopuszczony do obrotu na terenie Unii Europejskiej 19 listopada 2007 roku. Podmiotem odpowiedzialnym i wytwórcą preparatu jest firma Pfizer Polska Sp. z o.o. Lek dostępny jest w postaci koncentratu i rozcieńczalnika do sporządzenia roztworu do infuzji.
Ze względu na fakt, że zaawansowany rak nerkowokomórkowy jest traktowany jako choroba rzadka, preparat Torisel® w dniu 6 kwietnia 2006 roku uznano za „lek sierocy”, czyli taki, który stosowany jest u mniej niż 5 na 10 tysięcy osób.
2.3. Wybór komparatorów
Zgodnie z treścią Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 r. należy wykonać porównanie z co najmniej jedną refundowaną technologią opcjonalną, a w przypadku braku refundowanej technologii opcjonalnej – z inną technologią opcjonalną. W sytuacji, kiedy nie istnieje ani jedna technologia
opcjonalna, analiza kliniczna zawiera porównanie z naturalnym przebiegiem choroby, odpowiednio dla danego stanu klinicznego we wnioskowanym wskazaniu.
Na podstawie analizy wytycznych i rekomendacji światowych stwierdzono, iż lekiem zalecanym w I rzucie leczenia u chorych z niekorzystnym rokowaniem jest temsyrolimus. Dodatkowo organizacje CKCF i EORTC-GC dopuszczają warunkowe zastosowanie sunitynibu, a ESMO – sunitynibu lub sorafenibu. Jednak leki te w Polsce stosowane są w ramach Programu lekowego leczenia raka nerki u pacjentów z korzystnym i pośrednim rokowaniem.
W leczeniu zaawansowanego raka nerkowokomórkowego chory o niekorzystnym rokowaniu mogą otrzymać interferon alfa. Lek ten wskazany jest w leczeniu chorych z zaawansowanym rakiem nerki (w charakterystyce produktu leczniczego nie odniesiono się do czynników rokowniczych). Ponadto interferon alfa jest refundowany w ramach Wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 listopada 2012 r. (część C. Leki, stosowane w ramach chemioterapii w całym zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń oraz we wskazaniu określonym stanem klinicznym), zatem może być podawany u każdego chorego z rakiem nerkowokomórkowym. Należy zauważyć, iż obecnie interferon alfa jest jedynym lekiem finansowanym ze środków publicznych w leczeniu zaawansowanego raka nerkowokomórkowego o niekorzystnym rokowaniu (terapia temsyroliumusem nie jest refundowana).
Pazopanib otrzymał pozytywną rekomendację Prezesa AOTM w I i II linii leczenia. Nie zawężono tej rekomendacji do żadnego z rokowań. Jednak na podstawie zagranicznych i polskich wytycznych, a także faktu, że we wspomnianej rekomendacji odwołano się do badań porównujących pazopanib z sunitynibem i sorafenibem, należy wnioskować, że rozpatrywano tę interwencję u chorych z rokowaniem korzystnym lub pośrednim.
Na podstawie przedstawionej powyżej analizy stwierdzono, że potencjalnym komparatorem dla temsyroliumusu w zdefiniowanej populacji docelowej (chorzy z zaawansowanym rakiem nerkowokomórkowym z niekorzystnym rokowaniem,
wcześniej nie leczeni), stanowiącym aktualną praktykę kliniczną i refundowanym ze środków publicznych jest interferon alfa (w tym również jego podtypy interferon alfa-2a i interferon alfa-2b).
2.4. Komparator
Obecnie na rynku dostępne są 4 preparaty zawierające substancję czynną interferon alfa lub jego podtypy – interferon alfa-2a lub interferon alfa-2b:
- **Alfaferone®** – substancją czynną jest interferon alfa;
- **Roferon A®** – substancja czynna jest interferon alfa-2a;
- **Intron A®** – substancją czynną jest interferon alfa-2b;
- **Multiferon®** – substancją czynna jest interferon alfa.
Wśród wymienionych powyżej preparatów ostatni nie jest finansowany ze środków publicznych w leczeniu nowotworów złośliwych nerki.
3. Analiza kliniczna
Przegląd systematyczny został wykonany zgodnie z Wytycznymi Agencji Oceny Technologii Medycznych (AOTM) opublikowanymi Zarządzeniem Nr 1/2010 Prezesa AOTM z dnia 4 stycznia 2010 r., Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie minimalnych wymagań, jakie muszą spełniać analizy uwzględnione we wnioskach o objęcie refundacją i ustalenie urzędowej ceny zbytu oraz o podwyższenie urzędowej ceny zbytu leku, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobu medycznego, które nie mają odpowiednika refundowanego w danym wskazaniu oraz zasadami przedstawionymi w „Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions”, wersja 5.1.0.
W celu odnalezienia publikacji spełniających kryteria włączenia przeszukano trzy główne bazy informacji medycznej (Medline, Embase i Cochrane Library), jak również bazę Centre for Reviews and Dissemination (CRD) oraz rejestrysty badań klinicznych: National Institutes of Health i Current Controlled Trials Register.
Strategia została opracowana w celu odnalezienia badań bezpośrednio porównujących temsyrolimus z potencjalnym komparatorem.
Ostatecznie w wyniku selekcji pełnych tekstów z baz Medline, Embase i Cochrane Library do analizy włączone 1 badanie randomizowane, prospektywne porównujące skuteczność i bezpieczeństwo stosowania temsyrolimusu z interferonem alfa-2a (Hudes 2007) oraz dodatkowe 5 publikacji dotyczących tego badania:
- Bellmunt 2008 – publikacja oceniająca bezpieczeństwo związane bezpośrednio ze stosowaniem danej technologii;
- Yang 2010 – publikacja analizująca jakość życia chorych;
- Zbrozek 2010 – publikacja, w której obliczano lata życia skorygowane o jakość;
- De Souza 2007 – publikacja dostępna w formie abstraktu, w której podano zaktualizowane wyniki dla dłuższego okres obserwacji po zakończeniu leczenia w badaniu Hudes 2007;
- Lee 2012 – publikacja, w której przedstawiono najnowsze dane dla badania Hudes 2007.
Podczas przeszukiwania baz informacji medycznej odnaleziono 7 publikacji opisujących 5 przeglądów systematycznych: Gomez-Fernandez 2012, Coppin 2008, Coopin 2011a, Coppin 2011b, Thompson 2010, Delea 2012 oraz Mills 2009.
W dodatkowej ocenie profilu bezpieczeństwa wykorzystano także dane uzyskane z okresowego raportu o bezpieczeństwie (PSUR, ang. Periodic Safety Update Report), Charakterystyki Produktu Leczniczego Torisel®, danych ze strony FDA (ang. Food and Drug Administration) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization).
3.1. Ocena skuteczności
Na podstawie danych z badania Hudes 2007 wykazano, że temsyrolimus wydłuża całkowite przeżycie (OS) o 3,6 miesiąca (MD=3,60, 95% CI: 1,15; 6,05) oraz zmniejsza ryzyko zgonu o 27% (HR=0,73, 95% CI: 0,58; 0,92) względem wyników uzyskanych w grupie leczonej interferonem alfa-2a. Ponadto, terapia temsyrolimusem powoduje wydłużenie czasu przeżycia wolnego od progresji choroby (PFS) ocenianego przez badacza o 1,9 miesiąca (MD=1,90, 95% CI:
1,09; 2,71) oraz według niezależnego komitetu badawczego o 2,4 miesiąca (MD=2,40, 95% CI: 0,66; 4,14). Dodatkowo w badaniu Hudes 2007 badano czas do niepowodzenia leczenia, który był dłuższy w grupie badanej o 1,9 miesiąca w porównaniu z grupą kontrolną (MD=1,90; 95% CI: 1,68; 2,12) oraz korzyść kliniczną, która została zaobserwowana u większej liczby chorych leczonych temsyrolimusem niż interferonem alfa-2a (OR=2,56, 95% CI: 1,51; 4,36). Jedynie w przypadku obiektywnej odpowiedzi na leczenie nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między interwencją badaną a kontrolną (OR=2,03, 95% CI: 0,82; 5,02).
Ponadto wyniki hazardu względnego dla OS i PFS podano w publikacji De Souza 2007. Na ich podstawie stwierdzono, iż interwencja badana zmniejsza ryzyko zgonu o 22% (HR=0,78, 95% CI: 0,63; 0,97) oraz progresji choroby o 26% (HR=0,74, 95%CI: 0,60; 0,90) w porównaniu do interferonu alfa-2a.
Na podstawie wyników najnowszej publikacji Lee 2012 uznano, że szansa wystąpienia jednego zgonu w okresie obserwacji wynoszącym 17,9 miesięcy (medianą) w grupie badanej jest 1,11 razy większa niż w grupie leczonej interferonem alfa-2a (różnica ta nie jest istotna statystycznie). Z kolei szansa wystąpienia progresji choroby w grupie badanej stanowi 76% tej szansy w grupie przyjmującej interferon alfa-2a (różnica również nie jest istotna statystycznie). Natomiast na podstawie wyników hazardu względnego dla OS i PFS stwierdzono, że temsyrolimus zmniejsza ryzyko zgonu o 24% (HR=0,76, 95% CI: 0,60; 0,95) oraz progresji choroby 30% (HR=0,70; 95% CI: 0,58; 0,86) w porównaniu do grupy leczonej za pomocą interferonu alfa-2a.
Dodatkowo, w publikacji Lee 2012 zaobserwowano, że wzrost poziomu cholesterolu wpływa na przeżycie całkowite (OS). Z kolei wzrost poziomu trójglicerydów i glukozy nie ma wpływu na ten parametr u chorych z zaawansowanym rakiem nerkowkomórkowym. Wykazano również, że zastosowanie terapii za pomocą temsyrolimusu powoduje istotne statystycznie zwiększenie poziomu cholesterolu względem wartości początkowej. Pomimo tego faktu wykazano, że leczenie temsyrolimusem, uwzględniając zmiany w poziomie cholesterolu w trakcie trwania
badania oraz wartości początkowej cholesterolu, nie jest związane z dodatkową korzyścią kliniczną w postaci wydłużenia przeżycia całkowitego.
W publikacji Yang 2010 przedstawiono wyniki dotyczące jakości życia (QoL, ang. quality of life) pacjentów w grupach: temsyrolimusu i interferonu alfa. Jakość życia wyznaczano za pomocą dwóch metod: kwestionariusza EQ-5D i skali VAS. Za pomocą kwestionariusza EQ-5D obliczono, że jakość życia wśród chorych stosujących temsyrolimus jest o 0,10 wyższa niż dla pacjentów leczonych interferonem alfa-2a. Różnica ta jest istotna statystycznie (p=0,0279). Jakość życia, oceniana za pomocą skali VAS, dla grupy temsyrolimusu jest o 6,60 wyższa niż dla grupy interferon alfa-2a. Różnica ta jest statystycznie istotna (p=0,0095).
W publikacji Zbrozek 2010 obliczono QALY (ang. quality-adjusted life year – lata życia skorygowane o jakość), które u chorych w grupie badanej wyniosło 7 miesięcy, natomiast w grupie interferonu alfa-2a – 5,6 miesiąca.
W odnalezionych 7 publikacjach opisujących 5 przeglądów systematycznych: Gomez-Fernandez 2012, Coppin 2008, Coppin 2011a, Coppin 2011b, Thompson 2010, Delea 2012 oraz Mills 2009 zawarto wyniki skuteczności i/lub bezpieczeństwa dla temsyrolimusu stosowanego w leczeniu raka nerkowokomórkowego u chorych z niekorzystnym rokowaniem. Wyniki przedstawione w tych opracowaniach są zgodne z tymi znajdującymi się w niniejszej analizie. W przeglądach analizowano wyniki z badania Hudes 2007.
3.2. Ocena bezpieczeństwa
W badaniu Hudes 2007 analizowano występowanie wszystkich działań niepożądanych bez względu na stosowaną terapię. Do działań niepożądanych w dowolnym stopniu nasilenia, które występowały istotnie statystycznie częściej w grupie temsyrolimusu, należały: wysypka; ból; hiperlipidemia; infekcje; obrzęk obwodowy; hiperglikemia; kaszel; hipercholesterolemia; gorączka oraz zapalenie błony śluzowej jamy ustnej. Natomiast w grupie otrzymującej interferonu alfa-2a statystycznie istotnie częściej występowały astenia; anoreksja; wymioty; dreszcze i leukopenia.
Do działań niepożądanych w stopniu III i IV, które istotnie statystycznie częściej występowaly w grupie temsyrolimusu należały wysypka i hiperglikemia, a w grupie interferonu alfa-2a: leukopenia i astenia.
W publikacji Bellmunt 2008 przedstawiono wyniki częstości występowania działań niepożądanych związanych bezpośrednio ze stosowanym leczeniem. Istotnie statystycznie częściej w grupie leczonej temsyrolimusem, w dowolnym stopniu nasilenia zaobserwowano: hipertriglicerydemię, hipercholesteremię, hiperglikemię, hipofosfatemię, anemię, podniesiony poziom kreatyniny, wysypkę i trądzik. W grupie otrzymującej interferon alfa-2a stwierdzono, iż istotnie statystycznie częściej wystąpiła leukopenia.
Natomiast analizując działania niepożądane związane ze stosowanym leczeniem w stopniu III i IV wykazano, iż w grupie temsyrolimusu istotnie statystycznie częściej wystąpiła hiperglikemia, a w grupie interferon alfa-2a leukopenia i astenia.
Na podstawie analizy wyników dotyczących powodów wcześniejszego zakończenia leczenia stwierdzono, że w grupie z interferonem alfa-2a więcej chorych zakończyło terapię z przyczyn innych niż progresja choroby w porównaniu do chorych otrzymujących temsyrolimus. U pacjentów leczonych interferonem alfa-2a istotnie statystycznie częściej przerwano leczenie z powodu działań niepożądanych oraz znaczącego pogorszenia, natomiast w grupie z temsyrolimusem z powodu progresji choroby.
3.3. Wnioski
W wyniku porównawczej analizy skuteczności temsyrolimusu i interferonu alfa-2a wykonanej na podstawie badania Hudes 2007 i publikacji De Souza 2007, Yang 2010, Zbrozek 2010 oraz Lee 2012 wykazano, iż w grupie leczonej temsyrolimusem zanotowano lepsze wyniki w: przeżyciu całkowitym (OS, ang. overall survival), czasie wolnym od progresji choroby (PFS, ang. progression-free survival) ocenianym zarówno przez badacza jak i przez niezależny komitet badawczy, czasie do niepowodzenia leczenia (TTF, ang. time to treatment failure), korzyści klinicznej (CBR, ang. clinical benefit rate), jakości życia (QoL, ang. quality of life) i latach skorygowanych o jakość życia (QALY, ang. quality-adjusted life year).
W przypadku porównania profilu bezpieczeństwa obu leków w badaniu *Hudes 2007* i publikacji *Bellmunt 2008* zaobserwowano częstsze występowanie działań niepożądanych w grupie temszyrolimusu niezależnie od stopnia ich nasilenia. Natomiast uwzględniając działania niepożądane w III i IV stopniu nasilenia stwierdzono, iż temszyrolimus wywołuje mniej działań niepożądanych. Należy jednak wyraźnie podkreślić, iż w chorobach nowotworowych działania niepożądane stanowią nieodzowny element terapii, a kluczowym celem leczenia jest przedłużenie życia pacjenta oraz opóźnienie postępu choroby.
Ze względu, iż temszyrolimus jest jedyną technologią medyczną o potwierdzonej skuteczności w leczeniu chorych na zaawansowanego raka nerkowokomórkowego o niekorzystnym rokowaniu zasadne jest finansowanie tego leku ze środków publicznych w ramach *Programu lekowego leczenia temszyrolimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu*.
4. **Analiza ekonomiczna**
Analiza została przygotowana w celu dokonania oceny opłacalności stosowania temszyrolimusu - nazwa handlowa Torisel® - w leczeniu zaawansowanego raka nerkowokomórkowego - RCC (ang. *renal cell carcinoma*) u chorych wcześniej nieleczonych (w pierwszej linii chemioterapii) z niekorzystnym rokowaniem, w ramach *Programu lekowego leczenia temszyrolimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu*.
Analiza ekonomiczna została wykonana z perspektywy podmiotu zobowiązанego do finansowania świadczeń ze środków publicznych (dalej nazywanego płatnikiem publicznym – zgodnie z Ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych podmiotem zobowiązany do finansowania świadczeń ze środków publicznych jest płatnik publiczny, czyli Narodowy Fundusz Zdrowia) oraz z perspektywy poszerzonej obejmującej oprócz perspektywy płatnika publicznego dodatkowo perspektywę świadczeniobiorcy (dalej nazywanego pacjentem), w dożywotnim horyzoncie czasowym. Ponieważ średnia
długość życia pacjentów jest krótsza niż jeden rok, nie przeprowadzono dyskontowania otrzymanych wyników ani efektów zdrowotnych.
4.1. Ocena wyników zdrowotnych
Ocena efektów zdrowotnych została oparta na analizie skuteczności i bezpieczeństwa. Do analizy klinicznej włączono jedno badanie kliniczne porównujące skuteczność i bezpieczeństwo stosowania temsyrolimusu dożylnego z interferonem alfa-2a podawanym podskórnie (Hudes 2007) oraz 5 publikacji, które stanowią opracowania tego badania. Ocena skuteczności klinicznej oraz profilu bezpieczeństwa rozważanych terapii została wykonana w oparciu o wspomniane badanie kliniczne oraz publikację Zbrozek 2010.
Wykazano, że zastosowanie temsyrolimusu zamiast interferonu alfa-2a generuje dodatkowe efekty dla pacjenta pod względem przeżycia całkowitego oraz jakości życia. Chorzy zyskali średnio 1,9 miesiąca życia oraz 1,4 miesiąca życia w pełnym zdrowiu. Dane te przedstawiono w poniższej tabeli.
Tabela 1.
Efekty zdrowotne różniące terapie temsyrolimusem i interferonem alfa-2a, uwzględnione w analizie ekonomicznej
| | OS (miesiące) | QALY (miesiące) |
|------------------------|---------------|-----------------|
| | Wartość | 95% CI | Wartość | 95% CI |
| | | Dolna wartość | Górna wartość | Dolna wartość | Górna wartość |
| Temsyrolimus | 10,8 | 10,0 | 11,6 | 7,0 | 6,4 | 7,6 |
| Interferon alfa-2a | 8,9 | 8,1 | 9,7 | 5,6 | 5,0 | 6,2 |
| Temsyrolimus vs | 1,9 | 0,7 | 3,1 | 1,4 | 0,5 | 2,3 |
| interferon alfa-2a | | | | | | |
Źródło: opracowanie własne
Należy zauważyć, że w analizie efektywności klinicznej wykazano różnice pomiędzy rozważanymi technologiami również pod względem innych punktów końcowych. Jednakże ze względu, iż pozostałe punkty końcowe są surogatami, nie uwzględniano ich w analizie ekonomicznej.
4.2. Technika analityczna
Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej efekty kliniczne przeprowadzono analizę kosztów-użyteczności (CUA – ang. cost-utility analysis) oraz analizę kosztów-efektywności (CEA – ang. cost-effectiveness analysis). Ponadto, zgodnie z Wytycznymi AOTM, zastosowano również technikę kosztów-konsekwencji (CCA – ang. cost-consequences analysis).
4.3. Koszty
W analizie uwzględniono jedynie koszty odpowiadające zasobom zużywanym podczas stosowania poszczególnych terapii w praktyce klinicznej. Do oceny kosztów przyjęto dożywotni horyzont czasowy i perspektywę poszerzoną oraz perspektywę płatnika publicznego. Brano pod uwagę koszty medyczne bezpośrednie, różniące oceniane technologie medyczne. Koszty różniące określono jako koszty całkowite pomniejszone o koszty wspólne dla ocenianych technologii. Uznano, że koszty pośrednie oraz wszelkie ograniczenia w życiu codziennym i zawodowym związane
są wyłącznie z chorobą nowotworową i należą do kategorii kosztów wspólnych, w związku z czym nie brano ich pod uwagę. Na koszty całkowite związane z leczeniem zaawansowanego RCC składają się:
- koszt leku;
- koszt podania leku;
- koszt monitorowania leczenia;
- koszt leczenia działań niepożądanych;
- koszt opieki paliatywnej.
Do wyznaczenia kosztu temsyrolimusu i interferonu alfa-2a konieczne było określenie dawkowania obydwu substancji. Schematy dawkowania wymienionych leków zostały określone na podstawie badania Hudes 2007. Podane tam parametry uwzględniają modyfikacje dawek związane z tolerancją leku i dostosowaniem leczenia do reakcji chorego. Średnia dawka temsyrolimusu wyniosła 23,1 mg tygodniowo, natomiast mediana długości leczenia wynosiła 17 tygodni. Z kolei średnia dawka interferonu alfa-2a wynosiła 30,2 mln j.m. tygodniowo, a mediana długości jego podawania wynosiła 8 tygodni.
Z kolei interferon alfa-2a jest obecnie na podstawie Wykazu leków stosowanych w ramach chemioterapii w całym zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń oraz we wskazaniu określonym stanem klinicznym na dzień 1 listopada 2012 r., regulowanego Obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 26 października 2012 r. w
sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 września 2012 r. Obliczono cenę hurtową brutto za 1 mln. j.m. substancji w wysokości 17,95 PLN.
Wyznaczono również koszt podania porównywanych leków. W analizie uwzględniono sytuację, w której temsyrrolimus jest podawany w ramach hospitalizacji 1-dniowej w ramach programu. Koszt tego świadczenia określono na podstawie Zarządzenia Nr 66/2012/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 października 2012 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie programy zdrowotne (lekowe) oraz Informatorów o umowach Wojewódzkich Oddziałów Narodowego Funduszu Zdrowia w całej Polsce - zakładając, że wartości te będą obowiązywały także dla programów lekowych. Koszt ten wynosi 468 PLN. Chory korzysta z hospitalizacji w trybie 1 dniowym przez 17 tygodni (raz w tygodniu). Przyjęto również, że podanie interferonu alfa-2a może się odbywać w ramach wizyty ambulatoryjnej, której koszt określono jako 102 PLN (na podstawie Zarządzenia Nr 68/2011/DGL prezesa NFZ z dnia 18 października 2011 roku oraz Informatora o umowach NFZ). Przyjęto, że w czasie 8-tygodni leczenia lek ten jest podawany 3 razy w tygodniu.
W analizie uwzględniono również koszt monitorowania leczenia, na który składa się koszt związany z okresową oceną skuteczności i bezpieczeństwa terapii. W przypadku Programu lekowego leczenia raka nerki, monitorowanie jest rozliczane w ramach rocznego ryczałtu za diagnostykę w tym programie. Koszt monitorowania leczenia temsyrrolimusem obliczono na podstawie Zarządzenia Nr 66/2012/DGL prezesa NFZ z dnia 19 października 2012 r. oraz Informatora o umowach zawartych przez Oddziały Wojewódzkie NFZ, uwzględniając średni czas leczenia wynoszący 17 tygodni oraz przyjmując, że wartość rocznego ryczałtu w Programie lekowym leczenia temsyrrolimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu będzie równa tej wartości w Programie lekowym leczenia raka nerki. Monitorowanie leczenia podczas terapii interferonem, z kolei, rozliczane jest w ramach świadczenia: okresowa ocena skuteczności chemioterapii, zgodnie z Zarządzeniem nr 26/2012/DGL prezesa NFZ z dnia 10 maja 2012 roku w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie
szpitalne w zakresie chemioterapia. W analizie, uwzględniając średni czas leczenia interferonem wynoszący 8 tygodni, przyjęto, że świadczenie to wykonywane jest jeden raz.
Wyznaczono również koszty leczenia działań niepożądanych. Uwzględniono jedynie działania niepożądane stopnia 3. lub 4., dla których (na podstawie publikacji Hudes 2007) stwierdzono istotne statystycznie różnice pomiędzy ocenianymi technologiami. Do zdarzeń tych należały: astenia, wysypka, obrzęk obwodowy, hiperglikemia, leukopenia. W dalszej analizie pominięto wpływ astenii na koszty terapii, gdyż uznano ją za działanie niepożądane nie podlegające leczeniu farmakologicznemu. W przypadku kosztów leczenia pozostałych działań niepożądanych wykorzystano wyniki dotyczące bezpieczeństwa porównywanych technologii oraz wyznaczono koszty leczenia poszczególnych niepożądanych stanów zdrowia.
Na koszt opieki paliatywnej składają się koszty leków przeciwbólowych oraz koszty świadczeń wykonywanych w poradni medycyny paliatywnej. Koszty leków przeciwbólowych w leczeniu paliatywnym zostały określone na podstawie polskiej edycji raportu EACP (ang. European Association for Palliative Care, Europejskie Stowarzyszenie Opieki Paliatywnej). Z kolei na podstawie publikacji Łuczak 2002 przyjęto, że chory korzysta z około 2 wizyt w poradni medycyny paliatywnej w miesiącu. Jednorazowy koszt wizyty został wyznaczony na podstawie Informatorów o umowach NFZ. Przyjęto, że różnice pomiędzy porównywanymi technologiami w kosztach związanych z opieką paliatywną ujawniają się jedynie ze względu na różnicę w długości przeżycia całkowitego chorych w obydwu grupach.
5. Analiza wpływu na system ochrony zdrowia
Analiza wpływu na budżet płatnika została przeprowadzona z perspektywy poszerzonej płatnika publicznego i pacjenta. Należy jednak zauważyć, iż poziom współplacenia pacjenta jest znikomy w porównaniu do kosztów całkowitych terapii i związany z leczeniem niektórych działań niepożądanych.
Horyzont czasowy analizy będzie obejmował 2 lata zgodnie z Wytycznymi AOTM oraz treścią art. 11 ust. 3 pkt. 3 Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, który nakazuje wydać pierwszą decyzję refundacyjną na okres dwóch lat.
5.1. Populacja
Analizując dane z rejestru Centrum Onkologii stwierdzono, że zapadalność na raka nerkowokomórkowego w latach 1999-2009 wzrosła z 3 520 osób w pierwszym roku do 4 599 osób w roku ostatnim. Na podstawie tych danych oraz przy użyciu metody regresji oszacowano oczekiwaną liczbę noworozpoznanych chorych na RCC w latach 2012-2015 w trzech wariantach: minimalnym, prawdopodobnym i maksymalnym. Dane te zebrano w poniższej tabeli.
Tabela 2.
Prognozowana zapadalność na raka nerkowokomórkowego w Polsce w latach 2012-2015
| Liczba nowozdiagnozowanych chorych | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
|-----------------------------------|------|------|------|------|
| Wariant minimalny | 4 620| 4 846| 5 086| 5 343|
| Wariant prawdopodobny | 5 215| 5 536| 5 885| 6 263|
| Wariant maksymalny | 5 810| 6 226| 6 684| 7 183|
Źródło: opracowanie własne
W oparciu o publikacje Wysocki 2009, Krzakowski 2007, Szczylik 2010 określono odsetek chorych z zaawansowanym rakiem nerkowokomórkowym. Oceniono, że u 30% chorych na raka nerkowokomórkowego w chwili rozpoznania stwierdza się zaawansowanego RCC. Ponadto, zaawansowany RCC występuje u 30% chorych, u których wykonano pierwotną nefrektomię. Uznano, że do wykonania pierwotnej nefrektomii kwalifikują się nowozdiagnozowani chorzy, u których nie stwierdzono zaawansowanego RCC. Oznacza to, że zaawansowane stadium raka nerkowokomórkowego jest diagnozowane dodatkowo u 21% chorych noworozpoznanych (u których po pierwotnej nefrektomii doszło do nawrotu choroby i jej uogólnienia).
Należy jednak zauważyć, że wyżej wymieniona populacja kwalifikująca się do leczenia temsyrolimusem, nie jest równoważna populacji rzeczywiście leczonej, która to populacja zależy od bardzo wielu czynników i w związku z tym jest trudna do określenia. Można się spodziewać, że liczba chorych włączana do Programu lekowego leczenia temsyrolimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu, kwalifikowana do leczenia temsyrolimusem (a zatem liczba pacjentów, którzy zamiast obecnej terapii interferonem alfa otrzymają temsyrolimus), będzie stanowić część populacji potencjalnie kwalifikującej się do leczenia.
5.2. Scenariusze porównywane
W ramach analizy wpływu na budżet płatnika rozważone zostały dwa scenariusze: „istniejący” oraz „nowy”.
W scenariuszu „istniejącym” uwzględniono sytuację, w której temsylorimus nie jest finansowany z budżetu płatnika publicznego, a wszyscy chorzy z populacji docelowej leczeni są z zastosowaniem interferonu alfa-2a. W scenariuszu „nowym” wzięto natomiast pod uwagę sytuację, w której temsylorimus jest refundowany w ramach Programu lekowego leczenia temsylorimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu.
W każdym ze scenariuszy rozpatrywano 3 warianty: minimalny, prawdopodobny i maksymalny, które uwzględniają różne możliwe realizacje stanów rzeczywistych dotyczących zapadalności na raka nerkowokomórkowego od marca 2013 roku do lutego 2015 roku, wyznaczone jako wartość prognozy oraz granice 95% przedziału ufności dla tego oszacowania. Analizę przedstawiono w oparciu porównania między odpowiadającymi sobie wariantami.
5.3. Wydatki budżetowe
Na podstawie określonej populacji chorych kwalifikujących się do leczenia oraz kosztów poszczególnych technologii medycznych, wyznaczono wydatki budżetowe płatnika. Wydatki te różnią się w zależności od przyjętej perspektywy, scenariusza oraz wariantu.
Wydatki w perspektywie poszerzonej, a więc ponoszone łącznie przez płatnika publicznego i pacjenta, w scenariuszu „istniejącym” w trzech wariantach przedstawiono w tabeli.
| | | |
|---|---|---|
| | | |
| | | |
Wyznaczono również koszty ponoszone wspólnie przez NFZ i pacjenta w scenariuszu „nowym”, w trzech wariantach. Przedstawiono je w poniższej tabeli.
| | | |
|---|---|---|
| | | |
| | | |
Wyznaczono również koszty ponoszone wspólnie przez NFZ i pacjenta w scenariuszu „nowym”, w trzech wariantach dla opcji z uwzględnieniem RSS. Przedstawiono je w poniższej tabeli.
Wydatki w perspektywie płatnika publicznego, w scenariuszu "istniejącym" w trzech wariantach przedstawiono w tabeli.
Wyznaczono również koszty ponoszone tylko przez NFZ w scenariuszu "nowym" w trzech wariantach. Przedstawiono je w poniższej tabeli.
5.4. Przedstawienie wyników
Na podstawie kosztów terapii w scenariuszach „istniejącym” oraz „nowym” wyznaczono wysokość kosztu inkrementalnego, jaki ponoszony jest przez płatnika publicznego i pacjenta (perspektywa poszerzona) oraz płatnika (perspektywa płatnika publicznego) w przypadku wprowadzenia Programu lekowego leczenia temsylorimusem zaawansowanego raka nerkowokomórkowego w grupie chorych o niekorzystnym rokowaniu.
5.5. Analiza racjonalizacyjna
Temsyrolimus w leczeniu zaawansowanego raka nerkowokomórkowego u chorych nieleczonych z niekorzystnym rokowaniem – podsumowanie raportu oceny technologii medycznej
5.6. Aspekty organizacyjne, etyczne i społeczne
Pozytywna decyzja refundacyjna odnośnie do temsyrolimusu dotyczy chorych na zaawansowanego raka nerkowokomórkowego wcześniej nieleczonych z niekorzystnym rokowaniem.
Najprawdopodobniej w pierwszych latach trwania programu lekowego obejmującego temsyrolimus nie wszyscy nowodiagnozowani chorzy będą mieli dostęp do leczenia z użyciem tej technologii medycznej.
Jednakże, biorąc pod uwagę fakt, że obecnie pacjenci nie mają dostępu do nowoczesnego leczenia o udowodnionej skuteczności, wprowadzenie programu lekowego obejmującego leczenie temsyrolimusem umożliwiłoby chorym dostęp do takiej terapii.
Do korzyści związanych z finansowaniem temsyrolimusu ze środków publicznych zaliczyć należy wydłużenie przeżycia całkowitego, zmniejszenie ryzyka zgonu oraz wydłużenie czasu przeżycia wolnego od progresji choroby, przy jednoczesnej poprawie jakości życia pacjentów.
Osoby znajdujące się w zaawansowanym stadium choroby nowotworowej często wymagają opieki ze strony rodziny lub opiekunów, którzy niejednokrotnie zobowiązani są rezygnować z pełnionych przez siebie funkcji społecznych i zawodowych. Pojawianie się terapii pozwalającej na opóźnienie postępu choroby ma zatem korzystny wpływ nie tylko dla samych chorych, ale również dla osób zajmujących się nimi.
Analizując wpływ rozpoczęcia terapii temsylorimusem na całkowite koszty leczenia raka nerkowokomórkowego zauważać należy, że objęcie refundacją tego preparatu nie niesie ze sobą dających się zidentyfikować pozytywnych skutków ekonomicznych. Wiąże się to z faktem, że terapia skierowana jest do wąskiej grupy osób z zaawansowaną chorobą nowotworową. Zatem populacja objęta programem leczenia temsylorimusem jest populacją, która nie może generować pozytywnych skutków ekonomicznych, a wręcz przeciwnie – wymaga ponoszenia nakładów finansowych związanych z prowadzeniem intensywnej opieki nad chorymi, w tym opieki szpitalnej. Nakłady te stanowią obciążenie dla płatnika publicznego. | <urn:uuid:85822610-0e03-4c9a-9adb-f9f220cc4ebf> | finepdfs | 1.654297 | CC-MAIN-2025-08 | https://bip2016.aotm.gov.pl/wp-content/uploads/assets/files/hta/zlecenia/2013/042/AW/042_AW_6_OT-4351-1_Torisel_rak_nerkowokomorkowy_2013.05.14.pdf | 2025-02-07T15:36:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951495.14/warc/CC-MAIN-20250207132436-20250207162436-00233.warc.gz | 109,828,435 | 0.989234 | 0.999931 | 0.999931 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",... | pol_Latn | {} | false | [
201,
361,
4134,
4631,
7035,
7440,
8969,
10769,
12708,
14536,
16553,
18341,
20299,
22411,
24285,
26118,
28274,
30326,
32467,
34510,
35461,
37638,
38855,
41215,
42844,
43935,
45062,
45709,
46989,
47603,
47854,
48282,
48313,
48478,
49791,
50474
] | 1 | 0 |
ZARZĄDZENIE
REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W POZNANIU
z dnia …................................ 2014 r.
zmieniające zarządzenie w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława Papi"
Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r. poz. 627 z późn. zm. 1) ) zarządza się, co następuje:
§ 1. W zarządzeniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony rezerwatu przyrody „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława Papi" (Dz. Urz. Woj. Wielk. poz. 1497) wprowadza się następujące zmiany:
1) załącznik nr 9 otrzymuje brzmienie określone w załączniku nr 1 do niniejszego zarządzenia;
2) załącznik nr 10 otrzymuje brzmienie określone w załączniku nr 2 do niniejszego zarządzenia.
§ 2. Zarządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2013 r. poz. 628 i 842 oraz z 2014 r. poz. 805, 850, 1002 i 1101.
Załączniki do zarządzenia
Regionalnego Dyrektora Ochrony
Środowiska w Poznaniu
z dnia ……..…………… 2014 r.
Załącznik Nr 1
Cele działań ochronnych dla obszarów Natura 2000 Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 oraz Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 w częściach pokrywających się z rezerwatem
| Lp. | Przedmiot ochrony |
|---|---|
| 1 | A127 Żuraw Grus grus Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 |
| 2 | A272 Podróżniczek Luscinia svecica Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 |
| 3 | 1337 Bóbr europejski Castor fiber Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
| 4 | 1355 Wydra Lutra lutra Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
| 5 | 1188 Kumak nizinny Bombina bombina Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
| 6 | 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion, Potamion Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
| 7 | 6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris) Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
| 8 | 7210 Torfowiska nakredowe (Cladietum marisci, Caricetum buxbaumii, Schoenetum nigricantis) Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 |
Działania ochronne ze wskazaniem podmiotów odpowiedzialnych za ich wykonanie
i obszarów ich wdrażania dla obszarów Natura 2000 Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 oraz Ostoja Zgierzyniecka PLH300007 w częściach pokrywających się z rezerwatem
| | i raportów, o których mowa w art. 38 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Działanie realizowane w piątym, dziesiątym, piętnastym i dwudziestym roku obowiązywania planu ochrony rezerwatu dla siedlisk przyrodniczych, bobra europejskiego, wydry oraz kumaka nizinnego. Dla żurawia – działanie coroczne realizowane począwszy od drugiego roku obowiązywania planu ochrony rezerwatu. Dla podróżniczka – działanie realizowane w trzecim, szóstym, dziewiątym, dwunastym, piętnastym i osiemnastym roku obowiązywania planu ochrony rezerwatu. | Siedlisko przyrodnicze 7210 – transekt o współrzędnych: punkt początkowy X 314 080,44; Y 513 404,48, punkt środkowy X 314 064,70; Y 513 348,18 i punkt końcowy X 314 061,56; Y 513 295,11, na działce ewid. nr 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek. Bóbr europejski Castor fiber – dwa stanowiska badawcze zlokalizowane na działce ewid. o nrze 274/18, obręb ewid. Zgierzynka, gmina Lwówek oraz 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek. Wydra Lutra lutra – jedno stanowisko badawcze zlokalizowane na działce ewid. o nrze 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek. Kumak nizinny Bombina bombina – jedno stanowisko badawcze zlokalizowane na działce ewid. o nrze 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek. Żuraw Grus grus – noclegowisko, zlokalizowane na działce ewid. o nrze 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek. Podróżniczek Luscinia svecica – potencjalne siedliska w rezerwacie. | |
|---|---|---|---|
| 5 | Monitoring poziomu wody: montaż piezometru w pierwszych dwóch latach obowiązywania planu ochrony rezerwatu. Kontrola poziomu wody w piezometrze co miesiąc począwszy od zamontowania w okresie obowiązywania planu ochrony rezerwatu. | Działka ewid. o nrze 274/18, obręb ewid. Zgierzynka, gmina Lwówek, w punkcie o współrzędnych: X 313 136,31; Y 514 043,47 Dopuszczalna zmiana lokalizacji punktu ze względu na uwarunkowania terenowe | Sprawujący nadzór nad rezerwatem w porozumieniu z właścicielem lub zarządcą nieruchomości |
| 6 | Monitoring powierzchni szuwaru oraz zadrzewień i zakrzewień w szuwarze. Coroczna kontrola w terminie luty – marzec w okresie obowiązywania planu ochrony rezerwatu. | Płaty siedliska przyrodniczego 3150 oraz siedlisk żurawia i podróżniczka położone na działkach ewid. o nrach. 418/1, obręb ewid. Pakosław, gmina Lwówek oraz 274/18, obręb ewid. Zgierzynka, gmina Lwówek, w miejscu realizacji działania ochronnego nr 1 | Sprawujący nadzór nad rezerwatem |
Uzasadnienie
Projekt zarządzenia został opracowany zgodnie z art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o ochronie przyrody, na mocy którego regionalny dyrektor ochrony środowiska ustanawia, w drodze aktu prawnego w formie zarządzenia, plan ochrony dla rezerwatu przyrody, a także może zmienić plan ochrony, jeżeli wynika to z potrzeby ochrony przyrody. Do zmiany planu ochrony mają zastosowanie przepisy art. 19 ust. 1a i ust. 2 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z przepisem art. 19 ust. 1a sporządzający projekt planu ochrony zapewnia możliwość udziału społeczeństwa na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r. 1235, z późn. zm.). Natomiast zgodnie z art. 19 ust. 2 projekt planu ochrony wymaga zaopiniowania przez właściwe miejscowo rady gmin.
Plan ochrony dla rezerwatu przyrody „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława Papi", zwanego dalej rezerwatem, został ustanowiony zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława Papi" (Dz. Urz. Woj. Wielk. poz. 1497). Ze względu na położenie rezerwatu na obszarach Natura 2000 Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 i Ostoja Zgierzyniecka PLH300007, stosownie do wymogu określonego w przepisie art. 20 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody, plan ochrony dla rezerwatu w części pokrywającej się z obszarami Natura 2000 uwzględnia zakres planu zadań ochronnych dla tych obszarów.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie trybu kontroli aktów prawa miejscowego ustanowionych przez wojewodę i organy niezespolonej administracji rządowej (Dz.U. Nr 222, poz. 1754) zarządzenie wraz uzasadnieniem zostało przekazane Ministrowi Środowiska w celu dokonania kontroli zgodności aktu prawa miejscowego z przepisami powszechnie obowiązującymi, a także z zasadami rzetelności i gospodarności. Minister Środowiska, po dokonaniu kontroli, stwierdził uchybienia i pismem nr DP-074-36/22590/14/JJ z 17 czerwca 2014 r. wniósł o zmianę zarządzenia we własnym zakresie przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu. W związku z powyższym Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu dokonał powtórnej analizy materiałów źródłowych, w tym dokumentacji Plan ochrony rezerwatu „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława
Papi" (Bogdanowska A. i in., Poznań 2011),
Dokumentacji Planu Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000 PLH300007 Ostoja Zgierzyniecka w województwie wielkopolskim (Bogdanowska A. red., Poznań 2011) oraz Dokumentacji Planu Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000 PLB300009 Jezioro Zgierzynieckie w województwie wielkopolskim (Bogdanowska A. red., Poznań 2011), i opracował niniejszy projekt zarządzenia. Minister Środowiska wskazał, że w załączniku nr 9 do zarządzenia dla przedmiotów ochrony A127 Żuraw, A272 Podróżniczek oraz 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion , Potamion wyznaczono cele działań ochronnych polegające przede wszystkim na poprawie stanu ochrony gatunku lub siedliska poprzez przeciwdziałanie procesom zmniejszania się powierzchni lustra wody Jeziora Zgierzynieckiego. Zgodnie z § 3 pkt 5 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 17 lutego 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 (Dz.U. Nr 34, poz. 186 z późn. zm.) zakres prac koniecznych do sporządzenia projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 obejmuje ustalenie celów działań ochronnych do osiągnięcia w okresie, na jaki jest sporządzany plan zadań ochronnych, umożliwiające monitoring i weryfikację ich osiągnięcia. W związku z powyższym Minister Środowiska uznał, że cele działań ochronnych określone w załączniku nr 9 do zarządzenia w odniesieniu do wyżej wymienionych przedmiotów ochrony są niemierzalne i nie podlegają weryfikacji. Minister Środowiska zalecił sprecyzowanie celów działań ochronnych co najmniej w takim stopniu, aby określały stan docelowy ochrony przedmiotu ochrony lub początkowy, który ma ulec poprawie. Wykonując zalecenie Ministra Środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu w niniejszym projekcie zarządzenia zmieniającego zarządzenie w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu „Rezerwat na Jeziorze Zgierzynieckim im. Bolesława Papi" określił nowe brzmienie załącznika nr 9 zatytułowanego „Cele działań ochronnych dla obszarów Natura 2000 Jezioro Zgierzynieckie PLB300009 oraz Ostoja Zgierzyniecka PLH30007 w częściach pokrywających się z rezerwatem" . Formułując cele działań ochronnych w nowym brzmieniu dla przedmiotów ochrony: A127 Żuraw, A272 Podróżniczek oraz 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion , Potamion , wskazał stan początkowy, który ma ulec poprawie. Wziął także pod uwagę, że dla żurawia oraz dla siedliska 3150 zidentyfikowane zostało zagrożenie polegające na zmniejszaniu się powierzchni lustra wody Jeziora Zgierzynieckiego, w tym na zarastaniu w wyniku sukcesji roślinności, a dla podróżniczka zagrożenie polegające na zmniejszaniu się powierzchni lustra wody Jeziora Zgierzynieckiego i na wzroście powierzchni oraz zwarcia zakrzewień i zadrzewień w obrębie szuwaru.
W związku z tym przyjęto, że celami działań ochronnych dla żurawia i siedliska 3150 będą odpowiednio: poprawa złego stanu ochrony gatunku i poprawa niezadowalającego stanu ochrony siedliska poprzez przeciwdziałanie procesom zarastania lustra wody Jeziora Zgierzynieckiego, a dla podróżniczka poprawa niezadowalającego stanu ochrony gatunku poprzez przeciwdziałanie procesom zarastania lustra wody Jeziora Zgierzynieckiego oraz ograniczenie nadmiernego występowania zadrzewień i zakrzewień w szuwarze. Mierzalnym parametrem realizacji tych celów będzie powierzchnia szuwaru oraz zadrzewień i zakrzewień w szuwarze. Monitoring powierzchni szuwaru będzie prowadzony corocznie w okresie obowiązywania planu zadań ochronnych, co pozwoli na obserwację zmian tego parametru w stosunku do stanu początkowego określonego w pierwszym roku prowadzenia monitoringu. Stąd należało odpowiednio zmodyfikować pkt 6 w załączniku nr 10 dotyczący monitoringu realizacji celów działań ochronnych. W nowym brzmieniu określono, że działanie to będzie polegało na corocznym monitorowaniu powierzchni szuwaru oraz zadrzewień i zakrzewień w szuwarze w miejscu realizacji działania ochronnego polegającego na koszeniu szuwaru wskazanym na mapie stanowiącej załącznik nr 11 do zmienianego zarządzenia.
W załączniku nr 10 dokonano także zmiany dla działania określonego w pozycji pierwszej, ponieważ w zmienianym zarządzeniu nieprawidłowo wskazano, że podmiotem odpowiedzialnym za koszenie szuwaru i usuwanie biomasy poza rezerwat jest właściciel lub zarządca nieruchomości. Minister Środowiska w swym piśmie wskazał, że w myśl art. 28 ust. 10 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody w planie zadań ochronnych należy wskazać podmioty odpowiedzialne za wykonanie ustalonych działań ochronnych, jednak w przywołanym przepisie nie wskazano zamkniętego katalogu podmiotów, na które mogą być nałożone obowiązki. Nie oznacza to zupełnej swobody kształtowania zakresu podmiotowego poszczególnych działań ochronnych, ponieważ przy opracowywaniu planu zadań ochronnych należy mieć na uwadze, oprócz postanowień ustawy o ochronie przyrody, także unormowania i zasady konstytucyjne. W świetle art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego. Jednocześnie zasada praworządności wyrażona w art. 7 Konstytucji RP, wymaga, żeby materia regulowana wydanym aktem normatywnym wynikała z upoważnienia ustawowego i nie przekraczała jego zakresu. Ponadto Minister Środowiska stwierdził, że dopuszczalne jest wkraczanie w sferę praw i obowiązków obywatela oraz podmiotów prywatnych aktem innym niż ustawa, ale wyłącznie subsydiarnie oraz tylko na podstawie możliwie precyzyjnego upoważnienia ustawowego. Zatem skoro ustawodawca w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 10 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody nie dopuścił w sposób wyraźny i precyzyjny możliwości wkraczania w sferę praw i wolności obywateli i podmiotów prywatnych poprzez zobowiązywanie ich do określonych działań ochronnych, to nie można w planie zadań ochronnych wyżej wymienionych kwestii regulować. W związku z powyższym w niniejszym projekcie zarządzenia jako podmiot odpowiedzialny za wykonanie działania ochronnego polegającego na koszeniu szuwaru i usuwaniu uzyskanej biomasy poza rezerwat wskazano sprawującego nadzór nad rezerwatem. Natomiast w przypadku działań ochronnych określonych w pkt. pkt. 2 i 3 jako podmiot odpowiedzialny wskazano sprawującego nadzór nad rezerwatem albo właściciela bądź zarządcę nieruchomości na podstawie zobowiązania podjętego w związku z korzystaniem z programów wsparcia z tytułu obniżenia dochodowości.
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu zapewnił udział społeczeństwa w opracowywaniu projektu planu ochrony w trybie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2013 r. poz. 1235, z późn. zm.). Informację o przystąpieniu do opracowywania projektu planu ochrony podano do publicznej wiadomości poprzez: udostępnienie projektu zarządzenia na stronie Biuletynu
Informacji Publicznej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu ………… 2014 r., ogłoszenie na tablicy ogłoszeń w siedzibie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu w terminie od ………………… do ………… 2014
r., ogłoszenie w prasie o zasięgu wojewódzkim …………….. 2014 r. W wyniku procedury z udziałem społeczeństwa wniesiono 19 uwag i wniosków. Ich zestawienie wraz z informacjami, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie uwzględnione, zawarto w tabeli nr 1.
Tabela 1. Zestawienie uwag i wniosków zgłoszonych w związku z udziałem społeczeństwa w opracowywaniu projektu planu ochrony dla rezerwatu
Projekt zarządzenia został pozytywnie zaopiniowany przez Radę Miejską w Lwówku uchwałą …………………………… z dnia ……………………….., a także uzgodniony z Wojewodą Wielkopolskim pismem z …………………. 2014 r. | <urn:uuid:c62b170c-476c-433f-bdff-0eacb2e2a178> | finepdfs | 1.21875 | CC-MAIN-2018-43 | http://poznan.rdos.gov.pl/files/aktualnosci/26417/zmiana_PO_papi.pdf | 2018-10-15T15:49:51Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583509326.21/warc/CC-MAIN-20181015142752-20181015164252-00451.warc.gz | 287,644,393 | 0.999994 | 0.999991 | 0.999991 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1090,
2152,
2393,
4842,
7502,
10373,
14130,
15462
] | 1 | 0 |
PROTOKÓŁ
z otwarcia ofert \ obrad Komisji
Nr sprawy: A/F/4/2018
Przedmiot postępowania: „Dostawa leków dla potrzeb Centrum Kompleksowej Rehabilitacji Sp. z o.o. w Konstancinie”
Tryb udzielenia zamówienia: przetarg nieograniczony.
Termín składania ofert: do 17.10.2018 r. do godz. 10:00
Otwarcie ofert: 17.10.2018r. godzina 10:30
Liczba złożonych ofert: 5
Kwota, jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia wynosi łącznie 3 675 946,37 zł brutto w tym:
Część – zadanie nr 1 – 320 967,36 zł. brutto
Część – zadanie nr 2 – 524 400,00 zł. brutto
Część – zadanie nr 3 – 511 200,00 zł. brutto
Część – zadanie nr 4 – 236 680,00 zł. brutto
Część – zadanie nr 5 – 1 513 112,32zł. brutto
Część – zadanie nr 6 – 365 021,28 zł. brutto
Część – zadanie nr 7 – 91 445,76 zł. brutto
Część – zadanie nr 8 – 38 604,60 zł. brutto
Część – zadanie nr 9 – 1 930,25 zł. brutto
Część – zadanie nr 10 – 25 675,00 zł. brutto
Część – zadanie nr 11 – 46 909,80 zł. brutto
Termin wykonania zamówienia: 12 miesięcy
Komisja w składzie:
Przewodniczący Komisji Bartłomiej Wirkus
Sekretarz Komisji Renata Więckiewicz
Członek Komisji Monika Lengier- Krajewska
Członek Komisji Świętlana Sikorska
Członek Komisji Dariusz Balewski
| Nr Oferty | Wykonawca | Cena oferty brutto | Termin realizacji zamówienia |
|-----------|----------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------|
| 1 | Konsorcjum firm: Polska Grupa Farmaceutyczna S.A. ul. Zbąszyńska 3 91-342 Łódź i Urtica Sp. z o.o. ul. Krzemieniecka 120 54-613 Wrocław | Zadanie nr 1 - 326 592,00 zł
Zadanie nr 2 – 524 400,22 zł
Zadanie nr 3 – 397 260,29 zł
Zadanie nr 4 – 236 679,19 zł
Zadanie nr 5 – 1 513 115,95 zł
Zadanie nr 6 – 367 690,75 zł
Zadanie nr 8 – 37 342,94 zł
Zadanie nr 9 – 1 838,92 zł
Zadanie nr 11 – 46 726,20 zł | 12 m - cy |
| 2 | Sanofi - Aventis Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17 00-203 Warszawa | Zadanie nr 7 – 91 445,76 zł | 12 m - cy |
| 3 | PROFARM PS Sp. z o.o. ul. Sloneczna 96 05-500 Stara Iwiczna | Zadanie nr 8 – 37 357,85 zł
Zadanie nr 9 – 1 840,70 zł | 12 m - cy |
| 4 | Centrala Farmaceutyczna CEFARM S.A. ul. Jana Kazimierza 16 01-248 Warszawa | Zadanie nr 6 – 364 536,81 zł
Zadanie nr 10 – 25 674,95 | 12 m - cy |
| 5 | Asclepios S.A. ul. Hubska 44 50-502 Wrocław | Zadanie nr 1 - 344 736,00 zł
Zadanie nr 3 – 400 305,37 zł
Zadanie nr 6 – 376 215,84 zł | 12 m - cy |
**Inne informacje:** Lista osób z zewnątrz biorących udział przy otwarciu ofert w wyżej wymienionym postępowania stanowi załącznik do protokołu.
**Treść zdania odrębnego:**
(podpisy członków komisji, którzy złożyli zdanie odrębne)
Na tym protokół zakończono i podpisano:
**Komisja w składzie:**
Przewodniczący – Bartłomiej Wirkus
Sekretarz Komisji Renata Więckiewicz
Członek Komisji Monika Lengier-Krajewska
Członek Komisji Świętlana Sikorska
Członek Komisji Dariusz Balewski
A/F/4/2018 2/2 | <urn:uuid:79f4fbd9-ce0a-4a6b-bfad-59daacc2727d> | finepdfs | 1.0625 | CC-MAIN-2021-39 | https://ckr.pl/wp-content/uploads/2018/10/BRN3C2AF43743A5_001410.pdf | 2021-09-24T15:54:41+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057558.23/warc/CC-MAIN-20210924140738-20210924170738-00369.warc.gz | 211,152,232 | 0.999881 | 0.999921 | 0.999921 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1217,
3303
] | 1 | 0 |
Protokół Nr 3/15
z posiedzenia Komisji Statutowej Rady Powiatu w Pleszewie
w dniu 11 marca 2015 r., o godz. 13:00
w siedzibie Starostwa Powiatowego, przy ul. Poznańskiej 79 w Pleszewie, w sali nr 206.
W posiedzeniu udział wzięli członkowie komisji oraz zaproszeni goście według załączonej listy obecności (zał. nr 1 prot).
Ad I.
Powitanie i stwierdzenie quorum
Przewodniczący Komisji Statutowej (...), Zbigniew Rodek otworzył III posiedzenie komisji, powitał zebranych oraz stwierdził quorum. W posiedzeniu uczestniczy 5 członków komisji (zał. nr 1).
Ad. II
Przyjęcie porządku obrad
Komisja przyjęła do realizacji porządek obrad w brzmieniu stanowiącym załącznik nr 2 prot. Uwag nie zgłoszono.
Ad.1.
Przyjęcie protokołu z poprzedniego posiedzenia
Komisja, przez aklamację przyjęła protokół nr 2/14 z posiedzenia w dniu 17 grudnia 2014 r. (uwag nie wniesiono).
Ad. 2.
Zaopiniowanie proponowanych zmian w regulaminie organizacyjnym Starostwa Powiatowego w Pleszewie.
Wicestarosta Pleszewski, Eugeniusz Małecki - przedstawił proponowane zmiany w regulaminie organizacyjnym Starostwa Powiatowego w Pleszewie (zał. nr 3 prot.). Poinformował o zapowiadanych zmianach ustawy o samorządzie powiatowym zakładających przeniesienie kompetencji do uchwalania regulaminu organizacyjnego starostwa z rady, na zarząd powiatu. Obecnie obowiązujący regulamin organizacyjny uchwalono w 2008 roku. 18 listopada 2014 roku powołano zastępców naczelników wydziałów. Obecnie 1/3 kadry to stanowiska kierownicze. Rozpoczęto pracę, aby zmniejszyć liczbę komórek organizacyjnych. Proponuje się, aby zadania wydziału promocji oraz kancelarii starosty przejął wydział organizacyjny. Proponuje się:
- likwidację wydziału inwestycji i rozwoju i przejęcie zadań przez wydział gospodarki nieruchomościami,
- likwidację wydziału spraw obywatelskich i przejęcie zdań przez biuro zarządzania kryzysowego. Pozostałe zadania wydziału zostaną rozdzielone pomiędzy wydziałami. Proponuje się powołanie 2 - 3 stanowisk, w ramach wsparcia dla biznesu, aby ułatwić realizację inwestycji i tworzenie nowych miejsc pracy. Zmiany spowodują zmniejszenie liczby stanowisk kierowniczych o 4, zmniejszenie liczby zastępców kierowników z 12 do 5. Ograniczy to koszty funkcjonowania starostwa. Jedno stanowisko zastępcy naczelnika to koszt o ok. 500 – 600 zł miesięcznie. Rozwiązana zostanie część umów na zastępstwo. Dotychczas zlikwidowano 1 etat kierowcy, poprzez przeniesienie pracownika do ZDP na stanowisko ds. remontów. Część zmian jest następstwem zmiany przepisów prawnych. Na nowo zapisano skargi i wnioski oraz zasady redagowania pism. Założeniem było, aby nie powielać w regulaminie zapisów ustawowych. Regulamin został zmniejszony. Zapisano podstawowe zadania wydziałów i zlikwidowano zadania, które nigdy nie były realizowane lub były realizowane sporadycznie. Pewne zapisy wynikają z przepisów prawnych, np. podległość geodezji staroście, podległość geologa, gdzie uwzględniono wskazania kontroli w tym zakresie. Zmiany szczegółowe: wprowadzono słowniczek, usunięto podstawy prawne działania starostwa gdyż jest to w statucie, w § 5 wymieniono komórki organizacyjne w układzie alfabetycznym: najpierw wydziały, później biura, zapisano na nowo zadania starosty i wicestarosty, skarbnika sekretarza i członków zarządu, zredagowano zadania wspólne wydziałów, wprowadzono regulamin przyjmowania skarg i wniosków, zasady bip, poszczególne zakresy wydziałów uwzględniając łączenie wydziałów. Do rozstrzygnięcia pozostawiono kwestię prowadzenia spraw z zakresu ruchu na drogach. Obecnie to zadanie realizuje ZDP w Pleszewie. Kwestia ta jest jednak kompetencją starosty. Jest to kilkaset decyzji rocznie. Docelowo rozważa się utworzenie stanowiska w tym zakresie lub likwidację ZDP w Pleszewie i utworzenie wydziału dróg powiatowych. Likwidacja ZDP jest to proces trwający ok. 3-4 miesiące. Takie rozwiązanie zastosowano w Jarocinie. Zapisy dotyczące skarg i wniosków zostały uproszczone. Starosta zastrzegł sobie podpisywanie pism do przewodniczących rad, burmistrzów i wójtów.
Przewodniczący Komisji Statutowej, Zbigniew Rodek - wskazał, że nazwa: wydział ochrony środowiska, rolnictwa i leśnictwa nie jest spójna z zadaniami wydziału. Wydział nie realizuje zadań z zakresu rolnictwa. Organizacja starostwa jest kompetencją starosty. Troską komisji jest sprawne funkcjonowanie starostwa. Wskazał, aby zwrócić uwagę naczelników na załatwianie spraw w możliwie najkrótszych terminach.
Wicestarosta Pleszewski, Eugeniusz Małecki – wskazał, że nowe rozwiązania proponowane w regulaminie to wsparcie biznesu. Celem jest zmiana mentalności niektórych pracowników, aby było nastawienie na klienta. Podjęto działania mające na celu umożliwienie składania wniosków o wydanie map geodezyjnych drogą elektroniczną. Taki system działa już w Jarocinie. Koszt oprogramowania to 300 tys. zł. Skierowano wniosek o dofinansowanie tego zadania ze środków województwa. Połączono też zamówienia publiczne i inwestycje, będzie to w kompetencji jednego naczelnika.
Przewodniczący Komisji Statutowej, Zbigniew Rodek - dobór kadrowy należy do Pana Starosty. Należy dobrać ludzi najlepszych, z doświadczeniem, którzy będą gwarantowali realizację zadań.
Komisja w głosowaniu jednogłośnie, 5 głosów „za", pozytywnie zaopiniowała zmiany regulaminu organizacyjnego Starostwa Powiatowego w Pleszewie, wnioskując o zmianę nazwy wydziału ochrony środowiska, rolnictwa i leśnictwa (zał. nr 4 prot.).
Ad. 3.
Wolne głosy i wnioski
- nie zgłoszono -
Ad. III
Zakończenie posiedzenia
Wobec wyczerpania porządku obrad Przewodniczący Komisji Statutowej, Zbigniew Rodek o godz. 14:15 zakończył posiedzenie komisji w dniu 11 marca 2014 r.
Protokołowała:
Przewodniczący Komisji
/-/
/-/
Zbigniew Rodek
Dorota Drosdowska
Załączniki:
Nr 1 – lista obecności,
Nr 2 – porządek obrad,
Nr 3 – Propozycje zmian regulaminu organizacyjnego Starostwa Powiatowego w Pleszewie
Nr 4 - Uchwała komisji statutowej z dnia 11 marca 2015r. | <urn:uuid:39d99e83-9b64-4f93-91a6-39ed672a0fd1> | finepdfs | 1.670898 | CC-MAIN-2023-06 | https://bip.powiatpleszewski.pl/images/br-rada-powiatu/protokoly-komisji-rady-powiatu-2014-2018/Protokol__nr_3_Kom__Stat_11_III_2015.pdf | 2023-01-31T10:39:16+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764499857.57/warc/CC-MAIN-20230131091122-20230131121122-00474.warc.gz | 156,687,770 | 0.999956 | 0.999962 | 0.999962 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4111,
5583,
6068
] | 1 | 0 |
Część pierwsza
Zmiany systemowe w zarządzaniu ryzykiem instytucji finansowych
1 Współczesne trendy i wyzwania w zarządzaniu ryzykiem finansowym – wprowadzenie
Krzysztof Jajuga
1.1. Ryzyko i zarządzanie ryzykiem – kategorie finansowe
Nauki ekonomiczne i praktyka gospodarcza to dwa obszary, w których doszło do bardzo dynamicznych zmian w ostatnich latach, zwłaszcza w ostatnim ćwierćwieczu. Zmiany te w największym stopniu dotyczą finansów. I mam tu na myśli zarówno teorię finansów, jak i praktykę związaną z funkcjonowaniem rynków finansowych oraz podmiotów gospodarczych, w tym instytucji finansowych, przedsiębiorstw, instytucji sektora publicznego oraz gospodarstw domowych.
Co więcej, w obszarze finansów więzi teorii i praktyki są coraz większe. Po pierwsze, propozycje teoretyczne są coraz szybciej stosowane w praktyce, a to z uwagi na bardzo szybkie rozpowszechnianie się wyników badań teoretycznych poprzez internet. Po drugie, badania naukowe są często powodowane wyzwaniami praktyki – można powiedzieć, że „nauka staje się coraz bardziej praktyczna, a teoria coraz bardziej naukowa”.
Niniejsza monografia, z drobnymi tylko wyjątkami, poświęcona jest konkretnemu podmiotowi gospodarczemu, jakim jest instytucja finansowa. Trudno podać jednoznaczna definicję tego pojęcia. Na potrzeby naszych rozważań można ją zdefiniować jako podmiot, którego główną część aktywów stanowią instrumenty finansowe, a podstawowa działalność to transakcje dokonywane na rynku finansowym. Przy czym instrumenty finansowe są standardowo rozumiane jako kontrakty między dwiema stronami, w których występuje obustronna finansowa zależność. Wynika z tego, iż instrumenty finansowe stanowiące przedmiot działalności instytucji finansowych to instrumenty dłużne, udziałowe oraz pochodne, jak również instrumenty hybrydowe, będące złożeniem tych poprzednich, np. produkty strukturyzowane.
Takie określenie instytucji finansowej pozwala na zaliczenie do tej grupy powszechnie znanych instytucji, do których należą:
- banki (komercyjne, spółdzielcze, specjalistyczne),
- zakłady ubezpieczeń (dział I i II ubezpieczeń),
- fundusze inwestycyjne,
- fundusze emerytalne (prywatne),
- domy maklerskie.
Przedstawione zestawienie wyklucza:
- bank centralny,
- instytucje parabankowe (ang. *shadow banking*), a to z uwagi na konieczność uregulowania funkcjonowania tych podmiotów tak, aby podlegały tym samym wymogom w zakresie zarządzania ryzykiem, którym podlegają banki,
- fundusze typu *hedge*, a to z uwagi na brak regulacji umożliwiających funkcjonowanie tego typu instytucji na polskim rynku.
Zauważmy również, że powyższe zestawienie traktuje instytucję finansową szerzej niż czynią to np. polskie akty prawne, takie jak Ustawa Prawo bankowe czy Kodeks spółek handlowych, które nie zaliczają banków i innych instytucji kredytowych do instytucji finansowych. Z uwagi jednak na standardy terminologiczne stosowane praktycznie na całym świecie przyjęliśmy inną konwencję.
W kolejnych rozdziałach książki przedstawiono regulacje i narzędzia zarządzania ryzykiem, zwłaszcza w odniesieniu do dwóch podstawowych rodzajów instytucji finansowych, jakimi są banki i zakłady ubezpieczeń.
Spośród wielu kategorii naukowych stanowiących fundamenty nauki o finansach kluczową rolę w rozwoju badań naukowych odegrało ryzyko. Jak ogólnie wiadomo, pojęcie to znajduje odzwierciedlenie w dwóch koncepcjach, a mianowicie koncepcji negatywnej i koncepcji neutralnej.
W koncepcji negatywnej najbardziej ogólnie ryzyko rozumiane jest jako zagrożenie i może być określone jako możliwość nieosiągnięcia oczekiwanego efektu. A zatem zmienną ryzyka jest tu z reguły strata. Ta koncepcja (w porównaniu z wariantem neutralnym) jest częściej przyjmowana w zarządzaniu ryzykiem instytucji finansowych.
Tymczasem w koncepcji neutralnej najbardziej ogólnie ryzyko rozumiane jest jednocześnie jako zagrożenie i jako szansa i oznacza możliwość uzyskania efektu, który różni się od oczekiwanego. Tu zmienną ryzyka jest z reguły wartość, zmiana wartości bądź stopa zwrotu. W przypadku instytucji finansowych w zarządzaniu ryzykiem ta koncepcja występuje rzadziej. Jednak pośrednio takie rozumienie ryzyka można zaobserwować w działalności instytucji finansowych w sytuacji, gdy w zarządzaniu elementami działalności (np. działalności inwestycyjnej) nacisk kładziony jest na uzyskanie wysokiej stopy zwrotu przy zachowaniu dopuszczalnego poziomu ryzyka.
Wymienione instytucje finansowe są narażone na kilka podstawowych rodzajów ryzyka finansowego, w tym:
ryzyko rynkowe,
ryzyko kredytowe,
ryzyko operacyjne,
ryzyko płynności.
Ryzyko rynkowe wynika ze zmian cen na rynkach finansowych i innych związanych z nimi rynkach, takich jak np. rynek towarowy. Zmiany cen na tych rynkach wywołują konsekwencje (zarówno pozytywne, jak i negatywne) dla podmiotów, które są na to ryzyko narażone. Wyróżnia się cztery rodzaje ryzyka rynkowego: ryzyko kursu walutowego, ryzyko stopy procentowej, ryzyko cen akcji oraz ryzyko cen towarów.
Ryzyko kredytowe wynika z możliwości niedotrzymania warunków przez drugą stronę kontraktu i obejmuje wszystkie sytuacje, w których jedna strona ma zobowiązania finansowe wobec drugiej. W ramach ryzyka kredytowego można wyróżnić: ryzyko niedotrzymania warunków oraz ryzyko wiarygodności kredytowej.
Ryzyko operacyjne jest to ryzyko straty wynikające z niewłaściwych i nieprawidłowo działających procesów wewnętrznych, ludzi i systemów oraz ze zdarzeń zewnętrznych. Standardowo w sektorze bankowym wymienia się siedem obszarów, w których występuje ryzyko operacyjne, a mianowicie: oszustwo wewnętrzne, oszustwo zewnętrzne, bezpieczeństwo pracy i relacje z pracownikami, klientami, produkty i relacje biznesowe, zniszczenie fizycznych aktywów, wady systemów i zakłócenia działalności, zarządzanie procesami biznesowymi.
Ryzyko płynności występuje w dwóch formach. Po pierwsze, jako rynkowe ryzyko płynności, gdy nie ma możliwości sprzedaży składnika aktywów w krótkim czasie i po spodziewanej cenie, i po drugie, jako ryzyko płynności finansowania, gdy nie ma możliwości pozyskania środków dla sfinansowania zobowiązań. Przy czym należy zwrócić uwagę, iż ryzyko płynności może być efektem niekorzystnych konsekwencji ryzyka rynkowego, ryzyka kredytowego, a nawet ryzyka operacyjnego.
Przedstawione zestawienie obejmuje główne rodzaje ryzyka finansowego występujące w instytucjach finansowych. Nie jest to jednak zestawienie kompletnie, nie obejmuje bowiem, przykładowo, ryzyka reputacji, ryzyka wydarzeń czy też specyficznych rodzajów ryzyka, jak choćby ryzyko ubezpieczeniowe, które występuje jedynie w zakładach ubezpieczeń.
Na potrzeby niniejszej monografii wprowadzono też określenie zarządzania ryzykiem (ang. *risk management*), które można zdefiniować jako podejmowanie decyzji i realizację działań prowadzących do osiągnięcia przez dany podmiot akceptowalnego poziomu ryzyka, określonego jako apetyt na ryzyko (ang. *risk appetite*).
Zwykle przyjmuje się, iż zarządzanie ryzykiem podmiotu obejmuje cztery etapy:
- identyfikacja ryzyka,
- pomiar ryzyka,
- sterowanie ryzykiem,
- monitorowanie i kontrola ryzyka.
Identyfikacja ryzyka polega na określeniu rodzajów ryzyka, na które dany podmiot jest narażony. Pomiar ryzyka to wyrażenie poziomu ryzyka w postaci liczbowej lub, gdy nie jest to możliwe, w postaci pewnych kategorii (niskie, średnie, wysokie ryzyko). Kolejnym etapem jest sterowanie ryzykiem, kiedy to podmiot podejmuje decyzję dotyczącą działań dostosowujących poziom ryzyka do akceptowalnego poziomu wynikającego z obranej przez podmiot strategii. Ostatni etap, monitorowanie i kontrola, wynika z faktu, iż zarządzanie ryzykiem jest procesem, a nie działaniem jednorazowym, i umożliwia ciągłe dostosowywanie poziomu ryzyka do akceptowalnego poziomu.
Podstawowe zmiany, mające istotny wpływ na poziom ryzyka oraz na rozwój w obszarze zarządzania ryzykiem, do jakich doszło w ostatnim ćwierćwieczu można podsumować w następujących punktach:
- globalizacja,
- deregulacja sektora finansowego,
- wzrost konkurencji na rynku finansowym,
- rozwój technologii w obszarze informatyki i telekomunikacji,
- medializacja, oznaczająca zwiększenie wpływu mediów, również społecznościowych, na funkcjonowanie podmiotów gospodarczych,
- rosnące znaczenie systemów emerytalnych z uwagi na zmiany demograficzne,
- rosnąca dominacja systemów finansowych opartych na rynku finansowym,
- wzrost roli inwestorów instytucjonalnych na rynku finansowym,
- wzrost zamożności społeczeństw,
- pojawienie się nowych rodzajów ryzyka (np. ryzyko informatyczne),
- występowanie kryzysów finansowych i wzrost znaczenia stabilności finansowej,
- zwiększony udział tworzenia zysku podmiotów gospodarki realnej poprzez kanały finansowe w porównaniu z tworzeniem go poprzez kanały produkcyjne i handlowe,
- innowacje finansowe, zwłaszcza nowe, skomplikowane i nie zawsze transparentne instrumenty pochodne oraz instrumenty będące efektem sekurytyzacji,
- coraz większa ekspozycja gospodarstw domowych na ryzyko występujące na rynku finansowym,
- integracja różnych segmentów sektora finansowego, obejmująca konsolidację wewnątrz segmentu (np. połączenia banków) oraz między segmentami (np. powstawanie konglomeratów finansowych).
Wymienione zmiany spowodowały wzrost ryzyka finansowego, to zaś oznacza powstanie nowych wyzwań w zakresie zarządzania ryzykiem finansowym.
1.2. Zarządzanie ryzykiem – rys historyczny
Zarządzanie ryzykiem finansowym to jedna z subdyscyplin naukowych, w której najbardziej widoczne są związki teorii i praktyki. Rozwój teorii zarządzania ryzykiem finansowym wiąże się z podstawowymi osiągnięciami naukowymi w badaniach nad ryzykiem, do których należą:
- opracowanie teorii portfela [Markowitz, 1952; Markowitz, 1959],
- opracowanie modelu wyceny opcji [Black, Scholes, 1973; Merton, 1973].
Teoria portfela została opracowana w odniesieniu do decyzji w zakresie ryzykownych inwestycji finansowych, przede wszystkim inwestycji w akcje. Kluczowe elementy tej teorii to, po pierwsze, zaproponowanie pomiaru ryzyka inwestycji za pomocą wariancji (lub odchylenia standardowego) stopy zwrotu i, po drugie, wskazanie, iż ryzyko inwestycji może być zmniejszone poprzez stworzenie portfela z uwzględnieniem korelacji stóp zwrotu składników portfela. Jakkolwiek od powstania teorii portfela powstało sporo nowych metod i strategii zarządzania ryzykiem inwestycyjnym (np. z zastosowaniem instrumentów pochodnych), zasada dywersyfikacji i pomiar powiązania między składnikami aktywów pozostają od tego czasu jednym z kluczowych elementów wykorzystywanych w strategiach stosowanych w zarządzaniu ryzykiem finansowym przez różne podmioty, zwłaszcza instytucje finansowe.
Model wyceny opcji europejskiej, zaproponowany przez Blacka i Scholesa, w tym samym roku rozszerzony przez Mertona, zapoczątkował nurt teorii wyceny opcji. Model ten został rozszerzony na inne instrumenty pochodne, będące mniej lub bardziej skomplikowanymi złożeniami opcji europejskich, przy czym ich znaczenie w zarządzaniu ryzykiem finansowym jest bardzo duże. Instrumenty pochodne są najbardziej skutecznym i efektywnym sposobem zarządzania ryzykiem rynkowym, a także niektórymi innymi rodzajami ryzyka finansowego, jak np. ryzyko kredytowe. W przeciwieństwie do teorii portfela, gdzie na bezpośrednie zastosowania trzeba było czekać latami, modele wyceny opcji znalazły zastosowanie stosunkowo szybko, bo już po niespełna kilkunastu miesiącach.
Po powstaniu modelu Blacka–Scholesa–Mertona teoria wyceny instrumentów pochodnych rozwijała się dynamicznie, a do najważniejszego jej dorobku można zaliczyć:
- modele zakładające inne (niż geometryczny ruch Browna) postaci procesu wartości indeksu podstawowego,
- modele dwumianowe (i wielomianowe), w których proces wartości indeksu podstawowego jest skokowy,
- metody Monte Carlo, w których ceną opcji jest zdyskontowana wartość oczekiwanej wypłaty z opcji w terminie wygaśnięcia – metody symulacyjne stosuje się tutaj do przybliżenia rozkładu wypłaty z opcji,
- metody różnic skończonych,
- modele wyceny opcji na stopę procentową,
- modele wyceny opcji egzotycznych,
- modele wyceny opcji wieloczynnikowych.
Obok osiągnięć teoretycznych w badaniach nad ryzykiem bardzo dynamicznym rozwojem charakteryzuje się też praktyka. Tutaj z zarządzaniem ryzykiem finansowym mamy do czynienia od momentu, w którym to ryzyko się objawiło. Od dawna zakłady ubezpieczeń zarządzają ryzykiem ubezpieczeniowym, które dla nich – obok ryzyka rynkowego – jest najważniejszym rodzajem ryzyka finansowego.
Najistotniejszy rozwój zarządzania ryzykiem finansowym obserwujemy od lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Wtedy to nastąpił znaczny wzrost ryzyka rynkowego. Dotyczy to w szczególności ryzyka kursu walutowego, które wzrosło po tym, jak kraje rozwinięte przeszły od systemu stałych kursów walutowych (system z Bretton Woods z 1944 r.) na system płynnych kursów walutowych. Podobnie zwiększony poziom można było zaobserwować dla innych rodzajów ryzyka rynkowego (ryzyko stopy procentowej, ryzyko cen akcji, ryzyko cen towarów). Wzrost ryzyka rynkowego spowodował bardzo dynamiczny rozwój rynku instrumentów pochodnych. Ciekawe jest jednak to, iż zbyt dynamiczny rozwój tego rynku, zwłaszcza pozagiełdowego segmentu rynku instrumentów pochodnych, powoduje wzrost ryzyka na rynku finansowym, zwłaszcza wówczas, gdy transakcje na tym zaawansowanym rynku są zawierane przez podmioty charakteryzujące się brakiem profesjonalizmu.
Nie ulega wątpliwości, iż najbardziej dynamiczny rozwój praktyki zarządzania ryzykiem występuje w sektorze bankowym. Po części wynika to z faktu znaczej wielkości aktywów sektora bankowego, dużej ekspozycji na ryzyko, a także z tego, iż upadłości banków mogą być bardzo dotkliwe dla gospodarstw domowych.
W roku 1974 prezesi banków centralnych dziesięciu krajów rozwiniętych powołali do życia Bazylejski Komitet ds. Nadzoru Bankowego (ang. Basel Committee on Banking Supervision), w skrócie zwany Komitetem Bazylejskim. W roku 1988 Komitet Bazylejski opublikował tzw. Umowę Kapitałową, zawierającą metodologię pomiaru ryzyka kredytowego; w 1996 – poprawkę do Umowy Kapitałowej, uwzględniającą pomiar ryzyka rynkowego, a w 2004 – Nową Umowę Kapitałową, znaną jako Bazylea II (ang. Basel II). Jako główne rodzaje ryzyka uwzględnione w tej propozycji zostały: ryzyko kredytowe, ryzyko rynkowe oraz ryzyko operacyjne. Kryzys finansowy lat 2007–2009 niejako wymusił stworzenie kolejnych rozwiązań Komitetu Bazylejskiego, znanych pod roboczą nazwą Bazylea III (ang. Basel III), uwzględniających już ryzyko płynności, ten ważny rodzaj ryzyka, który był w pewnym sensie „zaniedbany” w poprzednich regulacjach.
Efekty kryzysu finansowego na rynku kredytów hipotecznych oraz kryzys zadłużeniowy w strefie euro spowodowały intensyfikację działań regulacyjnych w ostatnich latach – warto tu wymienić przede wszystkim Unię Bankową.
Innym ważnym momentem w rozwoju zarządzania ryzykiem było powstanie koncepcji i systemów pomiaru ryzyka rynkowego w bankach. Koncepcja ta została wypracowana przez bank inwestycyjny J.P. Morgan, który w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia opracował system RiskMetrics, służący
właśnie do pomiaru ryzyka rynkowego za pomocą wartości zagrożonej (VaR). Pełna wersja tego systemu ujrzała światło dzienne w 1996 roku. Ten sam bank, przy współpracy z kilkoma innymi, w roku 1997 zaproponował system CreditMetrics, służący do pomiaru ryzyka kredytowego w bankach.
Rozwój dziedziny zarządzania ryzykiem zaowocował powstaniem międzynarodowych organizacji skupiających teoretyków i praktyków, zajmujących się zarządzaniem ryzykiem, zwłaszcza ryzykiem finansowym. Dwie główne organizacje to: PRMIA (ang. Professional Risk Managers’ International Association) i GARP (ang. Global Association of Risk Professionals).
Należy też podkreślić, że rozwój metod zarządzania ryzykiem jest w pewnym stopniu powiązany z różnymi „wpadkami”, w wyniku których pewne podmioty gospodarcze poniosły straty. Z jednej strony straty te były efektem błędów popełnionych w zarządzaniu ryzykiem, a czasem wręcz efektem zaniechania zarządzania ryzykiem. Z drugiej jednak strony zdarzały się sytuacje, w których właściwie trudno było doszukać się większych błędów w zarządzaniu ryzykiem, zaś straty wynikały ze zrealizowania się zdarzeń bądź zespołu zdarzeń o bardzo niskim prawdopodobieństwie wystąpienia, a zatem bardzo trudnych do przewidzenia. Mogę tu zacytować słowa jednego z profesjonalistów, którego podmiot dotknęły owe straty: „po prostu nie wyobrażamy sobie, że tyle złych rzeczy może zdarzyć się w tym samym czasie”. I właśnie tego typu wydarzenia spowodowały wzrost zainteresowania praktyków tzw. ryzykiem ekstremalnym, o którym traktuje część dalszych rozważań.
Wpadek, o których mowa, jest wiele, przy czym istotna ich część, choć nie wszystkie, dotyczy instytucji finansowych. Jedna z najbardziej spektakularnych upadłości przedsiębiorstwa (niefinansowego) to upadek holdingu Enron w 2001 roku. Natomaiast spośród bardzo wielu instytucji finansowych, które upadły, warto wymienić dwie:
- bank Barings (1995), upadły w wyniku ryzykownych i nieautoryzowanych transakcji jednego z dealerów – stanowi przykład braku procesu zarządzania ryzykiem operacyjnym,
- Long Term Capital Management (1998), fundusz inwestycyjny typu hedge upadły w wyniku zrealizowania się zdarzeń ekstremalnych na wielu rynkach oraz utrzymywania dużej dźwigni finansowej – jest to przykład niedoceniania tzw. ryzyka modelu (ten rodzaj ryzyka omawiany jest w dalszej części tego opracowania).
To właśnie upadki tych dwóch instytucji spowodowały wzrost zainteresowania dwoma rodzajami ryzyka: ryzykiem operacyjnym i ryzykiem modelu.
Klasyczny przykład braku właściwego procesu zarządzania ryzykiem na rynku polskim pochodzi z roku 2008, kiedy to pewna liczba przedsiębiorstw dokonała transakcji z bankami na rynku pozagiełdowych walutowych instrumentów pochodnych. W wielu wypadkach zabrakło w tych przedsięwzięciach oceny ryzyka, co po części wynikało z braku elementarnej wiedzy menedżerów w zakresie zarządzania ryzykiem. Również banki, które zawierały te transakcje, nie zawsze dokonały właściwej oceny ryzyka kredytowego, wynikającego z możliwości powstania dużych zobowiązań przedsiębiorstw.
Brak oceny ryzyka, wynikający przeważnie z braku wiedzy i z polegania na obiegowych pogłoskach, jest często jeszcze bardziej widoczny w przypadku gospodarstw domowych. Jeśli chodzi o rynek polski, to zwłaszcza dwa rodzaje ryzyka powodowały najbardziej spektakularne wpadki, a mianowicie:
- ryzyko kursu walutowego, występujące w zaciągniętych przez gospodarstwa domowe kredytach denominowanych w obcych walutach (głównie franku szwajcarskim),
- ryzyko kredytowe, występujące w inwestycjach gospodarstw domowych w instrumenty finansowe oferowane przez nieznane, niewiarygodne i nieregulowane spółki typu parabankowego.
1.3. Niektóre tendencje i wyzwania w zarządzaniu ryzykiem finansowym
Negatywne skutki występowania ryzyka finansowego mają u podstaw dwa rodzaje przyczyn: zewnętrzne i wewnętrzne. Zewnętrzne przyczyny są niezależne od działań danego podmiotu gospodarczego, o czym w kontekście tendencji i wyzwań w zarządzaniu ryzykiem finansowym będzie jeszcze mowa. Tymczasem wewnętrzne przyczyny ryzyka finansowego to te, na które podmiot gospodarczy ma wpływ, a do tego podjęte przez niego działania mogą to ryzyko zmniejszyć. Przy czym – moim zdaniem – są tu możliwe dwie sytuacje:
- podmiot potrafi ocenić istniejące ryzyko,
- podmiot nie potrafi ocenić istniejącego ryzyka.
W pierwszej sytuacji podmiot ma świadomość istniejącego ryzyka i potrafi dokonać przynajmniej przybliżonej jego oceny. Wtedy działania w zakresie sterowania tym ryzykiem zależą od dwóch czynników: możliwości podjęcia ryzyka oraz stosunku do ryzyka, a konkretne: awersji do ryzyka.
Możliwość podjęcia ryzyka wynika z sytuacji finansowej podmiotu. Ogólnie rzecz traktując, może to oznaczać „dopuszczalną stratę”, czyli taką stratę podmiotu, która nie spowoduje znacznego pogorszenia sytuacji finansowej, pogorszenie to bowiem mogłoby prowadzić do upadłości podmiotu. Przy czym upadłość jest tu rozumiana w sensie ekonomicznym (nie prawnym), a mianowicie jako stan, w którym rynkowa (nie księgowa) wartość aktywów jest niższa niż rynkowa (nie księgowa) wartość zobowiązań.
Inaczej jest ze stosunkiem do ryzyka, który, jak wiadomo, stanowi kategorię psychologiczną. Różni decydenci charakteryzują się w danej sytuacji decyzyjnej
różnym poziomem awersji do ryzyka. Oznacza to, że w danej sytuacji, przy tej samej możliwości podjęcia ryzyka, różne podmioty w procesie zarządzania ryzykiem podejmują decyzje o różnym poziomie ryzyka.
Możliwość podjęcia ryzyka oraz awersja do ryzyka determinują tzw. apetyt na ryzyko, czyli wielkość ryzyka, które instytucja decyduje się zaakceptować. Opisana tu sytuacja, w której podmiot potrafi ocenić istniejące ryzyko, a mimo to jego działania prowadzą do dotkliwych strat, oznacza, iż zostały popełnione błędy – może to być zaniżona ocena ryzyka lub zawyżony poziom apetytu na ryzyko. Tak czy inaczej, jest to sygnał do korekty w systemie zarządzania ryzykiem (jeśli poniesione straty nie doprowadziły do upadku instytucji).
W drugiej sytuacji podmiot nie potrafi ocenić istniejącego ryzyka lub nawet nie ma świadomości, że to ryzyko istnieje. Oznacza to, że w ogóle nie ma zarządzania ryzykiem. Głównym źródłem tej sytuacji jest brak wystarczającej edukacji finansowej i/lub kierowanie się w podejmowaniu decyzji obiegowymi poglądami oraz nieprofesjonalnymi przekazami medialnymi.
Przykładem tej sytuacji mogą być działania niektórych (nie wszystkich) polskich przedsiębiorstw, które w latach 2007–2008 dokonywały transakcji polegających na zajmowaniu złożonych pozycji na walutowych instrumentach pochodnych. Menedżerom tych przedsiębiorstw zabrakło dość elementarnej wiedzy na temat instrumentów finansowych. Spowodowało to duże straty tych przedsiębiorstw po depreciacji polskiego złotego względem euro w ciągu kilku miesięcy na przełomie 2008 i 2009. Bezwzględnie dwa główne źródła tych niepowodzeń to brak edukacji i poleganie na nieprofesjonalnych opiniach.
Są proste rady uniknięcia tego typu sytuacji. Po pierwsze, menedżerowie powinni cały czas pogłębiać wiedzę finansową. Po drugie, menedżerowie nie powinni zawierać kontraktów, których nie rozumieją, choćby sygnały z otoczenia bardzo do tego zachęcały. Niestety, rady te są rzadko stosowane, głównie z powodu nadmiernie wysokiej samooceny swoich umiejętności przez menedżerów.
Dalsza część rozważań dotyczyć będzie tendencji w zarządzaniu ryzykiem finansowym w kontekście jego przyczyn zewnętrznych. Przy czym systematyzacja przemian i trendów w zarządzaniu ryzykiem finansowym, w tym zarządzaniu ryzykiem w instytucjach finansowych, jest zadaniem trudnym. Ograniczymy się przeto do wyszczególnienia pewnych istotnych tendencji w podziale na kilka klas [Jajuga, 2007].
1.4. Tendencje w zakresie regulacji
Jest wiele argumentów za prawdziwością stwierdzenia, iż właściwe zarządzanie ryzykiem może zmniejszyć straty pojawiające się w okresie kryzysu finansowego.
Jednak w wielu podmiotach gospodarczych, niestety również w niektórych instytucjach finansowych, zarządzanie ryzykiem traktowane jest jako „zło konieczne”, zaś w okresach prosperity – wręcz ograniczane. Do głosu dochodzi wtedy polityka „sprzedaży produktów za wszelką cenę”, zaś zarządzający ryzykiem traktowani są jako „hamulcowi”.
Kryzys finansowy prowadzi zwykle do refleksji dotyczących kształtu zarządzania ryzykiem. Uważa się, że podmioty ponoszą zbyt duże ryzyko, a zatem trzeba wprowadzić regulacje ograniczające potencjalne ryzyko. Można powiedzieć, że w ten sposób próbuje się zastąpić „wewnętrzne” zarządzanie ryzykiem, realizowane przez podmiot, „zewnętrznym” zarządzaniem ryzykiem poprzez regulacje.
Rozważania te nie obejmują oczywiście najważniejszych regulacji dotyczących instytucji finansowych, które zostały wprowadzone w ostatnich latach. Chcemy jedynie zwrócić uwagę na nową kategorię regulacji, która jeszcze kilka lat temu nie występowała. Są to regulacje makroostrożnościowe, będące naturalną konsekwencją występowania omówionego dalej ryzyka systemowego, które może prowadzić do utraty stabilności finansowej.
Do tej pory dominowały regulacje mikroostrożnościowe, dotyczące poszczególnych instytucji finansowych, zwłaszcza banków (np. te wprowadzone przez Komitet Bazylejski). W tych regulacjach nie bierze się jednak pod uwagę powiązań między instytucjami finansowymi, a więc choćby tego, że upadek jednego banku może spowodować „efekt domina”. Dlatego też w wielu krajach stopniowo wprowadzane są regulacje makroostrożnościowe.
Głowe różnice między regulacjami mikro- i makroostrożnościowymi [Borio, 2003] przedstawia tabela 1.1.
| Tabela 1.1. Różnice między regulacjami mikroostrożnościowymi i makroostrożnościowymi |
|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|
| Najbliższy cel | Ograniczenie zaburzeń pojedynczych instytucji | Ograniczenie zaburzeń systemu finansowego |
| Końcowy cel | Ochrona konsumentów (inwestorów) | Uniknięcie kosztów w postaci mniejszego PKB |
| Charakterystyka ryzyka | Egzogeniczne: zachowanie niezależne podmiotów | Endogeniczne: zachowanie zbiorowe podmiotów |
| Powiązania między instytucjami | Nieistotne | Ważne |
| Realizacja kontroli | Z punktu widzenia ryzyka instytucji: bottom-up | Z punktu widzenia ryzyka systemu: top-down |
Źródło: [Borio, 2003].
1.5. Zarządzanie ryzykiem w różnych instytucjach
W gospodarce występują cztery główne rodzaje podmiotów: instytucje finansowe, przedsiębiorstwa (niefinansowe), instytucje sektora publicznego i gospodarstwa domowe, przy czym wszystkie one narażone są na ryzyko finansowe. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż proces zarządzania ryzykiem jest najbardziej zaawansowany w instytucjach finansowych, przede wszystkim w bankach, ale również – choć w nieco mniejszym stopniu – w zakładach ubezpieczeń. Podobna uwaga dotyczy też większości pozostałych instytucji finansowych, w których proces zarządzania ryzykiem jest, po pierwsze, wymagany przez nadzór finansowy i, po drugie, oparty na zaawansowanych narzędziach, których znajomość jest w instytucjach finansowych zdecydowanie lepsza niż w pozostałych grupach podmiotów.
Jednak w ostatnim kwartale nastąpił też znaczny postęp, jeśli chodzi o zarządzanie ryzykiem w pozostałych podmiotach, przede wszystkim przedsiębiorstwach (niefinansowych), zwłaszcza tych większych. Wyodrębnił się nawet osobny termin, a mianowicie zarządzanie ryzykiem przedsiębiorstwa (ang. enterprise risk management).
Podstawowe różnice między zarządzaniem ryzykiem instytucji finansowej i zarządzaniem ryzykiem przedsiębiorstwa są następujące:
- w instytucji finansowej podstawową kategorią jest wartość portfela instrumentów finansowych, zaś zarządzający przedsiębiorstwem koncentrują się na kategoriach zysku netto i przepływu pieniężnego,
- w instytucji finansowej horyzont zarządzania ryzykiem jest bardzo krótki, co najwyżej miesięczny (często jednodniowy), zaś w przedsiębiorstwie – znacznie dłuższy (kwartałowy lub roczny, rzadziej miesięczny).
Kolejna grupa podmiotów, w której zaczyna się zwracać uwagę na zarządzanie ryzykiem, to instytucje sektora publicznego, jak samorządy czy uczelnie. Niektóre z nich próbują adaptować pewne standardy w zarządzaniu ryzykiem, jak np.:
- amerykański standard zarządzania ryzykiem opracowany przez The Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission (COSO), przyjęty w 2004 roku,
- australijski i nowozelandzki standard zarządzania ryzykiem, opracowany w 2004 roku,
- brytyjski standard zarządzania ryzykiem, opracowany w 2002 roku przez trzy organizacje: The Institute of Risk Management (IRM), The Association of Insurance and Risk Managers (Airmic) oraz ALARM The National Forum for Risk Management in the Public Sector.
Pojawia się tu dość naturalne pytanie o zarządzanie ryzykiem finansowym w gospodarstwie domowym. Z naukowego punktu widzenia wiele już zostało zrobione, gdyż narzędzia zarządzania ryzykiem stosowane w instytucji finansowej czy też przedsiębiorstwie mogą być z powodzeniem zaadaptowane w gospodarstwie
domowym, oczywiście w uproszczonej wersji. Głównym problemem natomiast pozostaje świadomość i edukacja gospodarstwa domowego, a także odpowiedni specjaliści (doradcy finansowi), którzy mogliby pomóc w implementacji takiego uproszczonego procesu.
W naszych rozważaniach nie odnieśliśmy się do dwóch rodzajów podmiotów, w przypadku których zarządzanie ryzykiem finansowym miałoby kluczowe znaczenie, a mianowicie do banku centralnego i kraju. Jeśli chodzi o zarządzanie ryzykiem finansowym banku centralnego, to możliwości metodyczne są znacznie szersze niż w przypadku innych podmiotów. Natomiast kwestia wygląda nieco inaczej, jeśli chodzi o zarządzanie ryzykiem finansowym kraju. W znacznym stopniu chodzi tu bowiem o zarządzanie długiem publicznym. Niestety, w wielu krajach, w tym również w Polsce, bardzo trudno mówić o profesjonalnym zarządzaniu ryzykiem, gdy wiele decyzji dotyczących sytuacji finansowej kraju podejmowanych jest z punktu widzenia krótkoterminowego celu politycznego wąskich grup interesów, a nie z punktu widzenia długoterminowego celu implikującego wzrost dobrobytu kraju.
1.6. Nowe rodzaje ryzyka
Jak wiadomo, zarządzanie ryzykiem jest odpowiedzią na pojawiające się ryzyko. Podobna uwaga dotyczy regulacji w zakresie ryzyka. Widać to było najlepiej, gdy Komitet Bazylejski wprowadzał do tworzonych przez siebie zasad kolejne – po ryzyku kredytowym – rodzaje ryzyka, które ujawniły się na rynku finansowym (ryzyko rynkowe, ryzyko operacyjne, ryzyko płynności).
W ostatnim ćwierćwieczu powstały bądź po prostu nabraly większego znaczenia odmienne rodzaje ryzyka, przy czym większość z nich nie ma bezpośredniego charakteru finansowego, jednak powoduje negatywne konsekwencje finansowe, a zatem zarządzanie nimi jest ważne dla danego podmiotu. Oto ich lista, choć niekompletna:
- ryzyko cen nieruchomości – przez niektórych zaliczane do ryzyka rynkowego, wynikające ze zmian cen lub/i zmian dochodów na rynku nieruchomości; jego odrębność może wynikać z faktu, iż transakcje na rynku nieruchomości mają zdecydowanie niższą częstotliwość niż transakcje dokonywane na rynku finansowym bądź rynku towarowym;
- ryzyko pogodowe – wynika z nieoczekiwanych zmian parametrów pogodowych, takich jak: temperatura, opady deszczu, opady śniegu, prędkość wiatru itp.; są to co prawda parametry meteorologiczne, jednak ich nieoczekiwaniekształtowanie się ma istotny wpływ na sytuację finansową pewnej grupy podmiotów gospodarczych (sektor energetyczny, rolnictwo, turystyka); | <urn:uuid:1dd0a734-5737-4f3b-bf95-c2a4e98a62a8> | finepdfs | 4.175781 | CC-MAIN-2022-33 | https://www.ksiegarnia.beck.pl/media/product_custom_files/1/5/15412-ryzyko-instytucji-finansowych-wspolczesne-trendy-i-wyzwania-teresa-czerwinska-darmowy-fragment.pdf | 2022-08-17T03:45:43+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572833.95/warc/CC-MAIN-20220817032054-20220817062054-00741.warc.gz | 744,287,838 | 0.999964 | 0.999966 | 0.999966 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
78,
1879,
4517,
7110,
9555,
12134,
15165,
18053,
20456,
23095,
25536,
28252,
30745
] | 1 | 0 |
GRUPA KAPITAŁOWA
ESOTIQ & HENDERSON SPÓŁKA AKCYJNA
W GDAŃSKU
OPINIA BIEGŁEGO REWIDENTA
RAPORT Z BADANIA SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO
SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ
KATOWICE, KWIECIEŃ 2012 ROK
OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA
DLA AKCJONARIUSZY I RADY NADZORCZEJ
ESOTIQ & HENDERSON SPÓŁKA AKCYJNA W GDAŃSKU
Przeprowadziliśmy badanie załączonego skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej, w której jednostką dominującą jest ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna z siedzibą w Gdańsku, na które składa się:
1/ wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego,
2/ skonsolidowany bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 roku, który po stronie aktywów i pasywów zamyka się sumą 56.610.575,97 złotych,
3/ skonsolidowany rachunek zysków i strat za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujący zysk netto w wysokości 4.054.196,60 złotych,
4/ zestawienie zmian w skonsolidowanym kapitale własnym za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujące wzrost kapitału własnego o kwotę 18.966.880,60 złotych,
5/ skonsolidowany rachunek przepływów pieniężnych za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujący wzrost stanu środków pieniężnych o kwotę 8.861.597,42 złotych,
6/ dodatkowe informacje i objaśnienia.
Za sporządzenie zgodnego z obowiązującymi przepisami skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz sprawozdania z działalności grupy kapitałowej odpowiedzialny jest kierownik jednostki dominującej.
Kierownik jednostki dominującej oraz członkowie rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego jednostki dominującej są zobowiązani do zapewnienia, aby skonsolidowane sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności grupy kapitałowej spełniały wymagania przewidziane w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o rachunkowości”.
Naszym zadaniem było zbadanie i wyrażenie opinii o zgodności z wymagającymi zastosowania zasadami (polityką) rachunkowości grupy kapitałowej tego skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz czy rzetelnie i jasno przedstawia ono, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację majątkową i finansową, jak też wynik finansowy grupy kapitałowej.
Badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego przeprowadziliśmy stosownie do postanowień:
1/ rozdziału 7 ustawy o rachunkowości,
2/ krajowych standardów rewizji finansowej, wydanych przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów w Polsce,
3/ Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 września 2009 roku w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych.
Badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego zaplanowaliśmy i przeprowadziliśmy w taki sposób, aby uzyskać racjonalną pewność, pozwalającą na wyrażenie opinii o sprawozdaniu. W szczególności badanie obejmowało sprawdzenie poprawności zastosowanych przez jednostkę dominującą oraz jednostki zależne zasad (polityki) rachunkowości i sprawdzenie – w przeważającej mierze w sposób wyrywkowy – podstaw, z których wynikają liczby i informacje zawarte w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym, jak i całościową ocenę skonsolidowanego sprawozdania finansowego.
Uważamy, że badanie dostarczyło wystarczającej podstawy do wyrażenia miarodajnej opinii.
Naszym zdaniem, zbadane skonsolidowane sprawozdanie finansowe, we wszystkich istotnych aspektach:
a) przedstawia rzetelnie i jasno informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej grupy kapitałowej na dzień 31 grudnia 2011 roku, jak też jej wyniku finansowego za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku,
b) zostało sporządzone zgodnie z wymagającymi zastosowania (polityką) rachunkowości grupy kapitałowej oraz przepisami wydanego na podstawie powołanej wyżej ustawy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 września 2009 roku w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych,
c) jest zgodne z wpływającymi na treść skonsolidowanego sprawozdania finansowego przepisami prawa obowiązującymi grupę kapitałową.
Sprawozdanie z działalności grupy kapitałowej jest kompletnie w rozumieniu art. 49 ust. 2 Ustawy o rachunkowości, a zawarte w nim informacje, pochodzące ze zbadanego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, są z nim zgodne.
Biegły rewident grupy,
kluczowy biegły rewident:
Genowefa Pelak
wpisana do rejestru biegłych rewidentów pod nr 9308
Katowice, dnia 12 kwietnia 2012 roku
RAPORT
NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA
Z BADANIA SKONSOLIDOWANEGO
SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO
GRUPY KAPITAŁOWEJ
ESOTIQ & HENDERSON SPÓŁKA AKCYJNA
W GDAŃSKU
ZA ROK OBROTOWY
OD 1 PAŹDZIERNIKA 2010 ROKU DO 31 GRUDNIA 2011 ROKU
Raport niezależnego biegłego rewidenta dla Akcjonariuszy i Rady Nadzorczej ESOTIQ & HENDERSON S. A. w Gdańsku
Raport ten został opracowany w związku z badaniem sprawozdania skonsolidowanego grupy kapitałowej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna w Gdańsku za okres od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku.
Raport ten powinien być czytany wraz z opinią biegłego rewidenta dotyczącą wyżej wymienionego skonsolidowanego sprawozdania finansowego.
Raport zawiera 23 kolejno ponumerowane strony i składa się z następujących części:
| Część | Strona |
|-------|--------|
| I. Część ogólna | 2 |
| II. Sytuacja finansowa | 10 |
| III. Informacje szczegółowe | 12 |
I. CZĘŚĆ OGÓLNA
1. Informacja wstępna
Jednostka dominująca grupy kapitałowej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna została utworzona aktem notarialnym z dnia 6 września 2010 roku.
Siedziba jednostki dominującej mieści się w Gdańsku (80-771), przy ulicy Sadowej nr 8.
Jednostka dominująca grupy kapitałowej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna wpisana jest do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku, VII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000370553.
Jednostka dominująca ESOTIQ & HENDERSON jest spółką akcyjną.
Jednostka posiada statystyczny numer identyfikacyjny „REGON” 221133543 oraz działa pod numerem identyfikacji podatkowej NIP 583317220, wydanym w dniu 6 grudnia 2010 roku.
Według statutu przedmiotem działalności jednostki dominującej jest:
- przygotowanie i przędzenie włókien tekstylnych,
- produkcja tkanin,
- wykończenie wyrobów włókienniczych,
- produkcja pozostałych wyrobów tekstylnych,
- produkcja odzieży, z wyłączeniem wyrobów futrzarskich,
- produkcja wyrobów futrzarskich,
- produkcja odzieży dzianej,
- wyprawa skór, garbowanie, wyprawa i barwienie skór futerkowych, produkcja toreb bagażowych, toreb ręcznych i podobnych wyrobów kalatniczych, produkcja wyrobów rymarskich,
- produkcja obuwia,
- produkcja wyrobów z gumy,
- produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych,
- produkcja ceramicznych wyrobów budowlanych,
- produkcja pozostałych wyrobów z porcelany i ceramiki,
- produkcja wyrobów jubilerskich, biżuterii i podobnych wyrobów,
- produkcja wyrobów, gdzie indziej niesklasyfikowana,
- sprzedaż hurtowa realizowana na zlecenie,
- sprzedaż hurtowa artykułów użytku domowego,
- pozostała wyspecjalizowana sprzedaż hurtowa,
• sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana,
• działalność agentów zajmujących się sprzedażą wyrobów tekstylnych, odzieży, wyrobów futrzarskich, obuwia i artykułów skórzanych,
• działalność agentów zajmujących się sprzedażą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych,
• działalność agentów specjalizujących się w sprzedaży pozostających określonych towarów,
• działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego typu,
• sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna narzędzi technologii informacyjnej i komunikacyjnej prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna komputerów, urządzeń periferyjnych i oprogramowania prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna artykułów użytku domowego prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna wyrobów tekstylnych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna wyrobów związanych z kulturą i rekreacją prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna pozostających wyrobów prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna odzieży prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna obuwia i wyrobów skórzanych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna kosmetyków i artykułów toaletowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna pozostających nowych wyrobów prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach,
• sprzedaż detaliczna wyrobów tekstylnych, odzieży i obuwia prowadzona na straganach i targowiskach,
• sprzedaż detaliczna prowadzona przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet,
• sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami,
• transport drogowy towarów oraz działalność usługowa związana z przeprowadzkami,
• pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami,
• pozostały transport lądowy pasażerski,
• transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski,
• działalność taksówek osobowych,
• pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany,
• transport drogowy towarów oraz działalność usługowa związana z przeprowadzkami,
• transport drogowy towarów,
• działalność usługowa związana z przeprowadzkami,
• magazynowanie i przechowywanie towarów,
• pozostałe pośrednictwo pieniężne,
• pozostała finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych,
• pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych,
• działalność usługowa wspomagająca transport,
• działalność wspomagająca usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych,
• działalność związana z obsługą rynku nieruchomości,
• wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi,
• działalność związana z obsługą rynku nieruchomości wykonywana na zlecenie,
• zarządzanie nieruchomościami wykonywane na zlecenie,
• działalność prawnicza, rachunkowo-księgowa i doradztwo podatkowe,
• działalność rachunkowo-księgowa,
• działalność firm centralnych (head offices) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych,
• doradztwo związane z zarządzaniem,
• reklama, badanie rynku i opinii publicznej,
• reklama,
• działalność agencji reklamowych,
• działalność związana z reprezentowaniem mediów,
• pośrednictwo w sprzedaży czasu i miejsca na cele reklamowe w radiu i telewizji,
• pośrednictwo w sprzedaży miejsca na cele reklamowe w mediach drukowanych,
• pośrednictwo w sprzedaży miejsca na cele reklamowe w mediach elektronicznych (Internet),
• pośrednictwo w sprzedaży miejsca na cele reklamowe w małych mediach,
• badanie rynku i opinii publicznej,
• działalność fotograficzna,
• pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana,
• działalność związana z organizacją targów, wystaw i kongresów,
• działalność komercyjna, gdzie indziej nie sklasyfikowana,
• działalność wspomagająca edukację,
• działalność rozrywkowa i rekreacyjna,
• działalność organizacji komercyjnych, pracodawców oraz organizacji profesjonalnych.
W rzeczywistości przedmiotem podstawowej działalności jednostki dominującej jest:
- pozostała wyspecjalizowana sprzedaż hurtowa,
- sprzedaż detaliczna wyrobów tekstylnych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach.
Na dzień 31 grudnia 2011 roku kapitał podstawowy jednostki dominującej wynosił 160 tys. złotych i był podzielony na 1.600.000 akcji o wartości nominalnej 0,10 złotego każda.
Na koniec roku obrotowego struktura własności kapitału podstawowego była następująca:
| Właściciel | Ilość akcji | Ilość głosów | Wartość nominalna akcji (zł) | Udział w kapitale podstawowym (%) |
|---------------------|-------------|--------------|------------------------------|----------------------------------|
| Jawoszek Mariusz | 885.000 | 1.770.000 | 88.500,00 | 55,31 |
| Warmenbad Investments Ltd. | 259.520 | 259.520 | 25.952,00 | 16,22 |
| Skrzypek Adam | 100.000 | 200.000 | 10.000,00 | 6,25 |
| Pozostali | 355.480 | 370.480 | 35.548,00 | 22,22 |
| **Razem** | **1.600.000** | **2.600.000** | **160.000,00** | **100,00** |
W ciągu roku obrotowego oraz po dniu bilansowym do dnia zakończenia badania sprawozdania finansowego miały miejsca zmiany kapitału podstawowego jednostki dominującej:
- w dniu 17 grudnia 2010 roku Nadzwyczajne Zgromadzenie podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego poprzez emisję od 1 do 60.000 akcji zwykłych serii B o wartości nominalnej 1,00 złoty oraz cenie emisyjnej 250,00 złotych, co daje agio 14.940 tys. złotych,
- w dniu 22 grudnia 2011 roku Nadzwyczajne Zgromadzenie podjęło uchwałę o dokonaniu podziału akcji poprzez obniżenie wartości nominalnej akcji z wartości nominalnej 1,00 złoty do wartości nominalnej 0,10 złotego; po zmianie kapitał zakładowy wynosi 160 tys. złotych i dzieli się na 1.600.000 akcji o wartości nominalnej 0,10 złotego każda, co zostało wpisane do rejestru sądowego 17 czerwca 2011 roku.
Jednocześnie na poczet kapitału zostały wniesione aktywa na ogólną kwotę:
| Aktywa | Kwota | Jednostka |
|---------------------------------------------|---------|-----------|
| wpłaty gotówkowe | 6.000 | tys. złotych |
| zamiana pożyczek na kapitał | 9.100 | tys. złotych |
| **Ogółem** | **15.100** | **tys. złotych** |
Kapitał własny na dzień bilansowy, tj. 31 grudnia 2011 roku wynosił 18.992 tys. złotych i w odniesieniu do końca poprzedniego roku obrotowego wzrósł o kwotę 18.967 tys. złotych.
W skład Zarządu jednostki dominującej na dzień 31 grudnia 2011 roku wchodzili:
- Prezes Zarządu - Pan Adam Skrzypek,
- Członek Zarządu - Pan Krzysztof Jakubowski.
W badanym okresie oraz po dniu bilansowym do dnia zakończenia badania skonsolidowanego sprawozdania finansowego wystąpiły zmiany w składzie Zarządu:
- w dniu 10 września 2010 roku Rada Nadszorcza podjęła uchwałę o powołaniu Pana Adama Skrzypka na Prezesa Zarządu,
- w dniu 15 stycznia 2011 roku Rada Nadszorcza podjęła uchwałę o powołaniu Pana Krzysztofa Jakubowskiego na Członka Zarządu.
Skład Rady Nadszorczej jednostki dominującej na dzień 31 grudnia 2011 roku był następujący:
- Przewodniczący Rady Nadszorczej - Pan Mariusz Jawoszek,
- Członek Rady Nadszorczej - Pani Małgorzata Głowacka-Pędras,
- Członek Rady Nadszorczej - Pan Jacek Grzywacz,
- Członek Rady Nadszorczej - Pan Dariusz Smagorowicz,
- Członek Rady Nadszorczej - Pan Marek Szołdorowski.
W badanym okresie oraz po dniu bilansowym do dnia zakończenia badania skonsolidowanego sprawozdania finansowego wystąpiły zmiany w składzie Rady Nadszorczej:
- w dniu 6 września 2010 roku powołano pierwszą Radę Nadszorczą w składzie:
- Pan Mariusz Jawoszek - Przewodniczący Rady Nadszorczej,
- Pani Małgorzata Głowacka-Pędras - Członek Rady Nadszorczej,
- Pan Jacek Grzywacz - Członek Rady Nadszorczej,
- w dniu 22 kwietnia 2011 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o powołaniu w skład Rady Nadszorczej Pana Dariusza Smagorowicza oraz Pana Marka Szołdorowskiego,
- w dniu 22 marca 2012 roku Pan Dariusz Smagorowicz złożył rezygnację z pełnienia funkcji Członka Rady Nadszorczej.
2. Skonsolidowane sprawozdanie finansowe
2.1. Badane skonsolidowane sprawozdanie finansowe
Skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapitałowej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna z siedzibą w Gdańsku sporządzone za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku obejmuje:
1/ wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego,
2/ skonsolidowany bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 roku, który po stronie aktywów i pasywów zamyka się sumą 56.610.575,97 złotych,
3/ skonsolidowany rachunek zysków i strat za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujący zysk netto w wysokości 4.054.196,60 złotych,
4/ zestawienie zmian w skonsolidowanym kapitale własnym za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujące wzrost kapitału własnego o kwotę 18.966.880,60 złotych,
5/ skonsolidowany rachunek przeptychów pieniężnych za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku wykazujący zwiększenie stanu środków pieniężnych o kwotę 8.861.597,42 złotych,
6/ dodatkowe informacje i objaśnienia.
2.2. Informacje o podmiocie uprawnionym i biegłych rewidentach
Podstawą przeprowadzania badania skonsolidowanego sprawozdania finansowego jest umowa zawarta pomiędzy Kancelarią Porad Finansowo - Księgowych dr Piotr Rojek Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Katowicach, przy ulicy Floriana 15 a ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna z siedzibą w Gdańsku, przy ulicy Sadowej numer 8 w dniu 16 grudnia 2011 roku.
Kancelaria została wybrana na biegłego rewidenta Uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 16 listopada 2011 roku.
Kancelaria Porad Finansowo - Księgowych dr Piotr Rojek Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Katowicach działa w zakresie badań sprawozdań finansowych w trybie przewidzianym ustawą z dnia 7 maja 2009 roku o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym /Dz. U. Nr 77, poz. 649/ i została wpisana na listę podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych pod numerem 1695.
Zleceniobiorcę – w wykonaniu zawartej umowy – reprezentuje biegły rewident:
- Genowefa Polak - wpisana na listę biegłych rewidentów pod nr 9308.
Badanie przeprowadzono w siedzibie jednostki dominującej w marcu oraz w kwietniu 2012 roku.
Zarówno podmiot uprawniony do badania, jak i przeprowadzający w jego imieniu badanie biegły rewident stwierdzają, że pozostają niezależni od badanej jednostki w rozumieniu art. 56 ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz nadzorze publicznym.
2.3. Otrzymane oświadczenia i dostępność danych
Nie wystąpiły istotne ograniczenia zakresu badania. Zarząd jednostki dominującej udostępnił badającym wszystkie dokumenty i sprawozdania finansowe Spółek objętych konsolidacją, jak również udzielił informacji i wyjaśnień niezbędnych dla celów wydania opinii.
Otrzymaliśmy również oświadczenie Zarządu jednostki dominującej podpisane przez wszystkich członków (pełniących funkcje na dzień 12 kwietnia 2012 roku) o kompletnym ujęciu danych w księgach rachunkowych, wykazaniu wszelkich zobowiązań warunkowych oraz poinformowaniu o istotnych zdarzeniach, które wystąpiły w okresie pomiędzy dniem bilansowym a dniem sporządzenia oświadczenia.
2.4. Informacje o skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za poprzedni rok obrotowy
Skonsolidowane sprawozdanie finansowe za badany rok obrotowy jest pierwszym skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym grupy kapitałowej.
2.5. Informacja o grupie kapitałowej w badanym okresie
Skład grupy kapitałowej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna na dzień 31 grudnia 2011 roku:
- jednostka dominująca:
- ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna,
- jednostki zależne:
- „LUMA” Sp. z o.o.,
- HENDERSON Sp. z o. o.
Sprawozdanie finansowe jednostki dominującej ESOTIQ & HENDERSON Spółka Akcyjna sporządzone na dzień 31 grudnia 2011 roku zbadane zostało przez Kancelarię Porad Finansowo – Księgowych dr Piotr Rojek Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Katowicach i uzyskało opinię bez zastrzeżeń.
Sprawozdanie finansowe jednostki zależnej „LUMA” Sp. z o. o. sporządzone na dzień 31 grudnia 2011 roku zbadane zostało przez Kancelarię Porad Finansowo – Księgowych dr Piotr Rojek Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Katowicach i uzyskało opinię bez zastrzeżeń.
Sprawozdanie finansowe jednostki zależnej HENDERSON Sp. z o. o. nie podlegało obowiązkowi badania przez biegłego rewidenta.
Jednostka zależna „LUMA” Sp. z o.o. została włączona do skonsolidowanego sprawozdania finansowego za rok 2011 metodą pełną.
II. SYTUACJA FINANSOWA
1. Działalność gospodarczą grupy kapitałowej, jej wynik finansowy oraz sytuację finansową i majątkową za rok obrotowy zakończony 31 grudnia 2011 roku charakteryzują niżej przedstawione wielkości bezwzględne i wybrane wskaźniki:
| (w tysiącach złotych) | 2011 r. | 2010 r. |
|----------------------|---------|---------|
| **Suma bilansowa** | 56.611 | 25 |
| **Aktywa trwałe** | 3.034 | - |
| **Kapitał własny** | 18.992 | 25 |
| w tym: wynik finansowy | 4.054 | - |
| • EBITDA | 4.988 | - |
| wynik netto na działalności operacyjnej + amortyzacja |
| • Rentowność sprzedaży brutto (%) | 5,83 | - |
| EBIT / przychody operacyjne |
| • Rentowność sprzedaży netto (%) | 5,17 | - |
| wynik finansowy netto / przychody operacyjne |
| • Rentowność kapitału własnego (%) | 21,32 | - |
| wynik finansowy netto / kapitał własny |
| • Rentowność majątku (aktywów) (%) | 7,16 | - |
| wynik finansowy netto / suma bilansowa |
| • Płynność I stopnia (bieżąca) | 1,65 | - |
| aktywa bieżące / zobowiązania krótkoterminowe |
| • Płynność II stopnia (szybka) | 0,88 | - |
| aktywa bieżące – zapasy / zobowiązania krótkoterminowe |
| • Kapitał obrotowy netto (KON) | 20.995 | - |
| kapitał własny+zobowiązania długoterminowe–aktywa trwałe |
| • Kapitał obrotowy netto w dniach obrotu (dni) | 146 | - |
| kapitał obrotowy netto x ilość dni w okresie / przychody operacyjne |
| Wskaźnik obrotu należności (dni) | 88 | - |
|-------------------------------|----|---|
| należności krótkoterminowe z tytułu dostaw x liczba dni okresu / przychody operacyjne |
| Wskaźnik obrotu zapasów (dni) | 186 | - |
|-------------------------------|-----|---|
| zapasy x liczba dni okresu / koszty operacyjne |
| Wskaźnik obrotu zobowiązań (dni) | 158 | - |
|-------------------------------|-----|---|
| zobowiązaania krótkoterminowe z tytułu dostaw x liczba dni okresu / koszty operacyjne |
| Wskaźnik globalnego zadłużenia (%) | 66,45 | - |
|-----------------------------------|-------|---|
| suma bilansowa – kapitał własny / suma bilansowa |
| Wskaźnik pokrycia zobowiązań bieżących (%) | 15,39 | - |
|-------------------------------------------|-------|---|
| EBITDA/zobowiązania krótkoterminowe |
2. **Komentarz:**
Ze względu na brak danych porównywalnych zrezygnowano z prezentowania komentarza do podstawowych wskaźników ekonomiczno-finansowych.
III. INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE
1. Ocena dokumentacji przyjętych zasad rachunkowości oraz prowadzenie dokumentacji konsolidacyjnej
Opracowana przez jednostkę dominującą dokumentacja przyjętych zasad rachunkowości spełnia wymogi Ustawy o rachunkowości. Zasady rachunkowości przyjęte przy sporządzaniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego są zgodne z Ustawą o rachunkowości z 29 września 1994 roku (Dz. U. z 2009 roku, Nr 152 poz. 1223 wraz z późniejszymi zmianami). Zasady wyceny aktywów i pasywów oraz pomiaru wyniku finansowego za rok kończący się 31 grudnia 2011 roku są zgodne z ustawą. Jednostki objęte konsolidacją stosują jednakowe metody wyceny i sporządzania sprawozdań finansowych.
Dokumentacja konsolidacyjna prowadzona przez jednostkę dominującą jest kompletna i spełnia wymogi rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 września 2009 roku w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych.
2. Określenie zastosowanych przy sporządzeniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego zasad i metod wyceny aktywów i pasywów oraz ustalenia wyniku finansowego
Wycena aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych
Na dzień bilansowy wycenia się wyrażone w walutach obcych składniki aktywów (z wyłączeniem udziałów w jednostkach podporządkowanych wycenianych metodą praw własności) i pasywów - po obowiązującym na ten dzień średnim kursie ustalonym dla danej waluty przez Narodowy Bank Polski.
Różnice kursowe dotyczące pozostałych aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych, powstałe na dzień ich wyceny oraz przy zapłacie należności i zobowiązań w walutach obcych zalicza się do przychodów i kosztów finansowych.
Wartości niematerialne i prawne
Wartości niematerialne i prawne obejmują:
- oprogramowanie komputerowe,
- zaliczki na wartości niematerialne i prawne.
Do praw majątkowych zaliczane są w szczególności licencje, nabyte przez jednostkę, nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na własne potrzeby. Wartości niematerialne i prawne, za wyjątkiem zaliczek wyceniane są według cen nabycia pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne. Zaliczki na poczet wartości niematerialnych i prawnych wykazuje się w wartości nominalnej.
Rzeczowy majątek trwały
Rzeczowe aktywa trwałe obejmują środki trwałe. Do środków trwałych zaliczane są składniki majątku spełniające jednocześnie warunki:
- są kontrolowane przez jednostkę,
- przewiduje się ich używanie przez okres dłuższy niż 1 rok,
- są przeznaczone na własne potrzeby,
- są kompletne i zdatne do użytku w momencie przyjęcia do używania.
Środki trwałe wyceniane są według cen nabycia pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne.
Inwestycje długoterminowe
Inwestycje długoterminowe obejmują długoterminowe aktywa finansowe, w ramach których wykazano udziały i akcje w jednostkach pozostałych oraz powiązanych, nie objętych konsolidacją.
Udziały i akcje wykazano według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.
Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe w całości dotyczą aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego.
Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego ustalono w wysokości kwoty przewidzianej w przyszłości do odliczenia od podatku dochodowego w związku z ujemnymi różnicami przejściowymi, które spowodują w przyszłości zmniejszenie podstawy obliczenia podatku dochodowego ustalonych przy zachowaniu zasady ostrożności.
Zapasy
Zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego grupy kapitałowej obejmują towary. Na równi z zapasami traktowane są zaliczki wpłacone na poczet dostaw materiałów, towarów i usług niesłużących budowie lub ulepszeniu środków trwałych. Zapasy wykazywane są w wartości netto (pomniejszonej o odpisy aktualizujące). Zapasy wyceniane są według cen nabycia nie wyższych od cen sprzedaży netto. W przypadku, gdy zapasy utraciły swoją wartość użytkową, przekraczają potrzeby jednostek, nie znajdują zbytu cena nabycia jest obniżona do ceny sprzedaży netto. Odpisy aktualizujące wartość zapasów obciążają pozostałe koszty operacyjne. Zaliczki na poczet dostaw wykazywane się w wartości nominalnej.
Należności krótkoterminowe
Należności krótkoterminowe obejmują:
- wszystkie należności z tytułu dostaw i usług bez względu na umowny termin zapłaty,
- pozostałe należności, których aktualny, umowny termin spłaty ostatniej raty jest krótszy niż rok od dnia bilansowego,
- wszelkie roszczenia skierowane na drogę postępowania sądowego, co do których nie zapadł prawomocny wyrok sądowy dotyczące zarówno należności krótkoterminowych jak i długoterminowych.
Należności wycenia się w kwocie wymaganej zapłaty z zachowaniem ostrożności.
Inwestycje krótkoterminowe
Inwestycje krótkoterminowe obejmują:
- krótkoterminowe aktywa finansowe, do których zalicza się udzielone pożyczki oraz aktywa pieniężne.
Inwestycje te wycenia się:
- udzielone pożyczki i własne należności finansowe w kwocie wymagalnej zapłaty z zachowaniem ostrożności,
- środki pieniężne w wartości nominalnej.
Do wyceny aktywów finansowych, które są instrumentami finansowymi mają zastosowanie postanowienia Rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 roku. Aktywa te wyceniane są w wiarygodnie określonej wartości godziwej.
Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
Do czynnych rozliczeń międzyokresowych zalicza się poniesione wydatki stanowiące koszty przyszłego roku obrotowego.
Rozliczenia międzyokresowe obejmują opłacone z góry na przyszły rok obrotowy czynsze, ubezpieczenia oraz koszty reklamy.
Kapitały własne
Kapitały wykazywane są w wartości nominalnej, z podziałem na ich rodzaje i według zasad określonych przepisami prawa, postanowieniami statutu jednostki dominującej oraz umów o utworzeniu jednostek zależnych. Kapitałem podstawowym grupy kapitałowej jest kapitał akcyjny jednostki dominującej, wykazywany w wysokości zgodnej ze statutem Spółki oraz wpisem do rejestru sądowego wg wartości nominalnej. Poszczególne składniki kapitału własnego jednostek zależnych, odpowiadające udziałowi jednostki dominującej we własności jednostek zależnych według stanu na dzień bilansowy dodawane są do poszczególnych składników kapitału własnego jednostki dominującej, z wyjątkiem jej kapitału podstawowego.
Rezerwy na zobowiązania
Rezerwy na zobowiązania tworzone są na wynikające z przeszłych zdarzeń pewne lub wysoce prawdopodobne przyszłe zobowiązania, których kwotę można wiarygodnie oszacować. Rezerwy obejmują:
- rezerwy z tytułu odroczonego podatku dochodowego,
- rezerwy na niewykorzystane urlopy wypoczynkowe,
- rezerwy na korekty przychodów w związku ze zwrotami towarów przez klientów,
- rezerwę na niewykonane usługi, dotyczące badanego roku obrotowego.
Zobowiązania długoterminowe
Zobowiązania długoterminowe obejmują wszystkie zobowiązania spółek grupy kapitałowej, za wyjątkiem zobowiązań z tytułu dostaw i usług, których termin płatności przypada później, aniżeli w roku następującym po dniu bilansowym. Zobowiązania długoterminowe wykazywane są w kwocie wymagającej zapłaty. Do zobowiązań długoterminowych zaliczono zaciągnięte kredyty oraz zobowiązania z tytułu zakupu środków trwałych.
Zobowiązania krótkoterminowe
Zobowiązania krótkoterminowe obejmują ogół zobowiązań z tytułu dostaw i usług bez względu na termin zapłaty oraz pozostałe tytuły zobowiązań wymagające zapłaty najpóźniej do ostatniego dnia roku następującego po dniu bilansowym. Zobowiązania krótkoterminowe, za wyjątkiem zobowiązań finansowych, wykazywane są w kwocie wymagającej zapłaty.
Rozliczenia międzyokresowe
Rozliczenia międzyokresowe obejmują otrzymane dopłaty przeznaczone na nabycie środków trwałych.
Ustalenie wyniku finansowego
Wynik finansowy netto grupy kapitałowej został ustalony na podstawie przychodów i kosztów z wyłączeniem przychodów i kosztów dotyczących obrotów wewnętrznych pomiędzy jednostkami objętymi konsolidacją, z wyłączeniem niezrealizowanych zysków powstałych na operacjach dokonanych między jednostkami objętymi konsolidacją.
3. Wyprowadzenie wartości firmy i ujemnej wartości firmy jednostek podporządkowanych
Wartość firmy i ujemna wartość firmy stanowi różnicę pomiędzy wartością nabycia jednostek zależnych oraz nabytych dodatkowych udziałów w jednostkach zależnych, a wielkością przypadających na jednostkę
dominującą aktywów netto jednostek zależnych, ustaloną na podstawie wartości godziwej aktywów netto jednostek zależnych na dzień nabycia udziałów w tych jednostkach.
Wartość firmy i ujemna wartość firmy dotycząca różnych jednostek wykazana jest w skonsolidowanym bilansie odrębnie, bez dokonywania kompensat.
Wartość firmy odpisuje się ratalnie, w sposób planowy, na skonsolidowany rachunek zysków i strat przez okres 5 lat począwszy od miesiąca, w którym objęto kontrolę nad jednostką zależną, bądź od miesiąca, w którym nastąpiło zwiększenie udziałów w jednostce zależnej.
4. **Konsolidacja kapitałów i ustalenie kapitałów mniejszości**
Kapitałem podstawowym grupy kapitałowej jest kapitał akcyjny jednostki dominującej.
Kapitał podstawowy jednostek zależnych w części stanowiącej własność jednostki dominującej został skompensowany z wartością nominalną udziałów ujętych w bilansie jednostki dominującej na dzień objęcia kontroli i nabycia dodatkowych udziałów w spółkach zależnych.
Do pozostałych składników kapitału własnego jednostki dominującej dodano części odpowiednich składników kapitału własnego jednostek zależnych w wielkości odpowiadającej udziałowi jednostki dominującej we własności jednostek zależnych według stanu na dzień 31 grudnia 2011 roku.
Udziały w kapitale własnym jednostek zależnych, należące do osób lub jednostek innych niż objęte konsolidacją, wykazuje się w odrębnej pozycji pasywów skonsolidowanego bilansu, po kapitałach własnych jako „Kapitały mniejszości”. Wartość początkową tych kapitałów ustala się w wysokości odpowiadającej im wartości godziwej aktywów netto, ustalonej na dzień rozpoczęcia sprawowania kontroli równej ich wartości księgowej. Wartość tę zwiększa się lub zmniejsza odpowiednio o zmiany w aktywach netto jednostki zależnej. Przypadające na inne osoby lub jednostki objęte konsolidacją zyski lub straty wykazuje się w skonsolidowanym rachunku zysków i strat po pozycji „Wynik finansowy netto” jako „Zyski (straty) mniejszości”, z uwzględnieniem korekty wyniku z tytułu dywidend naliczonych lub wypłaconych przez jednostkę zależną jednostce dominującej i innym jednostkom objętym konsolidacją. Jeżeli straty jednostek zależnych przypadające na kapitały mniejszości przekraczają kwoty gwarantujące ich pokrycie, to ich nadwyżka podlega rozliczeniu z kapitałem własnym grupy kapitałowej.
Jednostki objęte konsolidacją nie posiadają akcji własnych jednostki dominującej.
5. **Wyłączenia wzajemnych rozrachunków oraz obrotów wewnętrznych jednostek objętych konsolidacją**
Do wymagających wyłączenia wzajemnych należności i zobowiązań jednostek objętych konsolidacją zaliczono wszelkie rozrachunki między tymi jednostkami.
Przy sporządzaniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego dokonano także wyłączeń przychodów i kosztów dotyczących operacji dokonanych między jednostkami objętymi konsolidacją.
6. Wyłączenia wyników nie zrealizowanych przez jednostki objęte konsolidacją, zawartych w wartości aktywów oraz z tytułu dywidend
Na dzień 31 grudnia 2011 roku nie występowały nie zrealizowane wyniki powstałe na operacjach dokonanych między jednostkami objętymi konsolidacją zawarte w wartości aktywów wykazanych w sprawozdaniu.
W 2011 roku jednostka dominująca nie otrzymała dywidend od jednostek zależnych objętych konsolidacją.
7. Skutki sprzedaży całości lub części udziałów w jednostce zależnej
W okresie od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku jednostka dominująca nie dokonała sprzedaży udziałów i akcji w jednostkach zależnych.
8. Charakterystyka poszczególnych składników bilansu oraz rachunku zysków i strat
1) Wartości niematerialne i prawne
W badanym roku obrotowym przychody dotyczyły głównie licencji na oprogramowanie komputerowe. Wielkość wartości niematerialnych i prawnych netto stanowi około 0,54% sumy aktywów grupy kapitałowej na dzień bilansowy.
2) Rzeczowe aktywa trwałe
Stan majątku przedstawiał się jak niżej:
| (w tys. złotych) | Stan na koniec roku |
|------------------|---------------------|
| | wartość brutto | skumulowana amortyzacja |
| • środki trwałe, w tym: | 2.314 | 333 |
| − urządzenia techniczne i maszyny | 750 | 87 |
Stopień zużycia środków trwałych na dzień bilansowy wynosi 14,39%. Rzeczowe aktywa trwałe netto stanowią 3,50% sumy aktywów.
3) Inwestycje długoterminowe
Inwestycje długoterminowe obejmują wartość udziałów i akcji w jednostkach zależnych, nie objętych konsolidacją oraz pozostałe udziały i akcje. Wartość inwestycji długoterminowych stanowi 0,23% aktywów grupy kapitałowej.
4) Zapasy
| (w tys. złotych) | Stan na koniec okresu | % |
|-----------------|-----------------------|---|
| 1. | | |
| • towary | 25.245 | 99,78 |
| • zaliczki na poczet zapasów | 55 | 0,22 |
| Ogółem | 25.300 | 100,00 |
| Odpis aktualizujący | 113 | 0,45 |
| Wartość zapasów netto | 25.187 | 99,55 |
Na dzień 31 grudnia 2011 roku największą pozycję zapasów stanowią towary.
Na zapasy nie wykazujące ruchu utworzono odpisy aktualizujące w kwocie 113 tys. złotych.
Zapasy grupy kapitałowej stanowią 44,49% jej majątku.
5) Należności z tytułu dostaw i usług oraz należności dochodzone na drodze sądowej
Struktura należności z tytułu dostaw i usług według terminu wymagalności przedstawia się jak poniżej:
| (w tys. złotych) | Stan na koniec okresu | % |
|-----------------|-----------------------|---|
| • do 12 miesięcy | 12.639 | 100,00 |
| • powyżej 12 miesięcy | - | - |
| Należności brutto | 12.639 | 100,00 |
| Odpisy aktualizujące | 33 | 0,26 |
| Należności netto | 12.606 | 99,74 |
Na dzień 31 grudnia 2011 roku jednostka dominująca naliczyła odsetki od należności z tytułu dostaw i usług na kwotę 220 tys. złotych, z czego 33 tys. złotych zostało objęte odpisem aktualizującym. W marcu 2012 roku podpisano umowę cesji należności z tytułu odsetek.
Należności z tytułu podatków, dotacji, cel, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń obejmują podatek VAT oraz nadpłatę podatku dochodowego od osób prawnych.
Inne należności obejmują głównie rozrachunki z pracownikami oraz rozrachunki z tytułu płatności kartą przez klientów.
W grupie kapitałowej należności krótkoterminowe netto stanowią 24,32% wartości aktywów grupy.
6) Inwestycje krótkoterminowe
Inwestycje na koniec roku obrotowego obejmowały:
| Inwestycja | wielkość w tys. złotych | % udziału |
|-------------------------------------------------|-------------------------|----------|
| • środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych | 8.887 | 65,92 |
| • wycena instrumentów finansowych | 4.123 | 30,59 |
| • udzielone pożyczki | 470 | 3,49 |
| **Razem** | **13.480** | **100,00**|
Skutki wyceny instrumentów finansowych w wartości rynkowej w wysokości 4.123 tys. złotych w całości obciążyły przychody finansowe.
Inwestycje krótkoterminowe stanowią 23,81% aktywów grupy kapitałowej.
7) Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
Stan rozliczeń międzyokresowych wykazanych w skonsolidowanym bilansie dotyczy niżej wymienionych tytułów:
| Rozliczenie | (w tys. złotych) |
|--------------------------------------------|------------------|
| • umowy reklamowe | 1.010 |
| • pozostałe | 134 |
| **Razem** | **1.144** |
Na dzień 31 grudnia 2011 roku rozliczenia międzyokresowe stanowiły 2,02% ogólnej kwoty aktywów.
8) Kapitały
| Kapitał | (w tys. złotych) |
|--------------------------------|------------------|
| • kapitał podstawowy | 160 |
| • kapitał zapasowy | 14.778 |
| • zysk netto | 4.054 |
| **Kapitały własne razem** | **18.992** |
Zmiany kapitału podstawowego jednostki dominującej zostały opisane w części ogólnej raportu.
Pozycja kapitałów własnych stanowi 33,55% sumy bilansowej.
9) Rezerwy na zobowiązania
Wykazane w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym rezerwy obejmują:
| (w tys. złotych) | stan na 31.12.2011r. |
|------------------|----------------------|
| • rezerwa na podatek odroczony | 1.000 |
| • rezerwy na zaległe urlopy | 24 |
| • pozostałe tytuły | 124 |
| **Razem** | **1.148** |
Zgodnie z Kodeksem Pracy pracownikom przysługują odprawy emerytalne w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Spółki grupy kapitałowej nie tworzą rezerw z tego tytułu ze względu na niski stan zatrudnienia.
Rezerwy stanowią 2,03% pasywów bilansu skonsolidowanego.
10) Zobowiązania długoterminowe
Zobowiązania długoterminowe wykazywane w pasywach skonsolidowanego bilansu to zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów oraz z tytułu zakupionych środków trwałych w części przypadającej do spłaty w okresie dłuższym niż 1 rok od dnia bilansowego.
Zobowiązania długoterminowe stanowią 6,99% pasywów grupy kapitałowej.
11) Zobowiązania krótkoterminowe
Wielkość zobowiązań z tytułu dostaw i usług według terminów wymagalności przedstawia się jak niżej:
| (w tys. złotych) | Stan na koniec okresu | % |
|------------------|-----------------------|---|
| • do 12 miesięcy | 21.431 | 100,00 |
| • powyżej 12 miesięcy | - | - |
| **Ogółem** | **21.431** | **100,00** |
Na dzień 31 grudnia 2011 roku zobowiązania z tytułu podatków, cel, ubezpieczeń i innych świadczeń obejmują:
| (w tys. złotych) |
|------------------|
| • opłaty celne | 127 |
| • podatek dochodowy od osób fizycznych | 26 |
| • składki ZUS | 57 |
| Podatek VAT | 1,432 |
| PFRON | 3 |
| **Razem** | **1,645** |
Na dzień 31 grudnia 2011 roku zobowiązania z tytułu kredytów krótkoterminowych wynosiły 8,826 tys. złotych.
Pozostałe zobowiązania obejmują głównie zobowiązania z tytułu zakupów inwestycyjnych.
Na dzień 31 grudnia 2011 roku zobowiązania krótkoterminowe stanowiły 57,26% ogólnej sumy pasywów.
12) Rozliczenia międzyokresowe
Wykazany w bilansie stan rozliczeń międzyokresowych obejmuje:
| (w tys. złotych) |
|------------------|
| ulgi z tytułu zakupu kas fiskalnych | 70 |
Rozliczenia międzyokresowe stanowią 0,12% sumy bilansowej.
13) Przychody i koszty sprzedanych towarów i produktów
Główną pozycją przychodów w grupie kapitałowej są przychody ze sprzedaży towarów.
W strukturze kosztów działalności operacyjnej dominujące pozycje stanowią koszty usług obcych oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów.
Na działalności podstawowej grupa kapitałowa osiągnęła zysk w wysokości 4,571 tys. złotych.
14) Pozostałe przychody i koszty operacyjne
Pozostałe przychody operacyjne obejmują głównie otrzymane odszkodowania oraz nadwyżki inwentaryzacyjne.
W ramach pozostałych kosztów operacyjnych wykazano stratę na sprzedaży środków trwałych, niedobory inwentaryzacyjne, odpisy aktualizujące wartość zapasów oraz należności.
Na pozostałą działalność operacyjną grupa kapitałowa poniosła stratę w kwocie (92) tys. złotych.
15) Przychody i koszty finansowe
Przychody finansowe obejmują odsetki bankowe, odsetki od pożyczek, naliczone odsetki od należności handlowych oraz nadwyżkę różnic kursowych dodatnich nad ujemnymi.
Koszty finansowe obejmują odsetki od kredytów, odsetki budżetowe, koszty gwarancji bankowych oraz akredytyw.
Na działalności finansowej grupa kapitałowa osiągnęła zysk w kwocie 599 tys. złotych.
9. Zobowiązania warunkowe i ryzyka
9.1. Zabezpieczenia na majątku poczynione na rzecz osób trzecich
Na dzień 31 grudnia 2011 roku zabezpieczenia na majątku poczynione na rzecz osób trzecich obejmują zastawy rejestrowe zapasów oraz środków trwałych ustawione jako zabezpieczenie spłaty zobowiązań z tytułu kredytów.
9.2. Pozostałe zobowiązania warunkowe
Na dzień 31 grudnia 2011 roku nie występują pozostałe zobowiązania warunkowe.
10. Zdarzenia po dacie bilansu
Po dacie bilansu wystąpiły istotne zdarzenia mające wpływ na sytuację finansową i majątkową badanej grupy kapitałowej:
- w dniu 20 lutego 2012 roku zawarto umowę zakupu 35 udziałów w LUMA Sp. z o.o.,
- w dniu 13 marca 2012 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę numer 5 o podwyższeniu kapitału zakładowego o kwotę 400,00 złotych w drodze emisji 4.000 akcji na okaziciela serii C,
- w dniu 13 marca 2012 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę numer 6 o podwyższeniu kapitału zakładowego o kwotę nie mniejszą niż 0,10 złotego i nie większą niż 18.000,00 złotych poprzez emisję nie mniej niż 1 i nie więcej niż 180.000 akcji na okaziciela serii D,
- w dniu 22 marca 2012 roku rezygnację z funkcji Członka Rady Nadzorczej złożył Pan Dariusz Smagorowicz.
11. Wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego
Dane zawarte we wprowadzeniu do skonsolidowanego sprawozdania finansowego są prawidłowe i kompletne.
12. Zestawienie zmian w skonsolidowanym kapitale własnym
Dane zawarte w skonsolidowanym zestawieniu zmian w kapitale są kompletne oraz zgodne z informacjami zawartymi w skonsolidowanym bilansie.
13. **Skonsolidowany rachunek przepływów pieniężnych**
Skonsolidowany rachunek przepływów pieniężnych został sporządzony prawidłowo. Wielkości wykazywane w tym sprawozdaniu wynikają z przepływu środków pieniężnych jednostki dominującej i jednostek zależnych z uwzględnieniem dokonanych korekt konsolidacyjnych.
14. **Dodatkowe informacje i objaśnienia**
Dane zawarte w dodatkowych informacjach i objaśnieniach są zgodne z wielkościami prezentowanymi w innych częściach sprawozdania. Nie stwierdziliśmy istotnych braków i nieprawidłowości mogących ujemnie wpłynąć na rzetelność skonsolidowanego sprawozdania finansowego.
15. **Ocena sprawozdania zarządu jednostki dominującej z działalności grupy kapitałowej**
Dane finansowe zawarte w sprawozdaniu z działalności grupy kapitałowej za rok obrotowy od 1 października 2010 roku do 31 grudnia 2011 roku dotyczące poszczególnych pozycji sprawozdania finansowego są prawidłowe.
Biegły rewident grupy,
Kluczowy biegły rewident:
[Podpis]
Genowefa Polak
wpisana do rejestru biegłych rewidentów pod nr 9308
Kancelaria Porad Finansowo - Księgowych
dr Piotr Rojek
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
40-286 Katowice, ul. Floriana 15
Podmiot wpisany na listę podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych pod nr 1695
Katowice, dnia 12 kwietnia 2012 roku | 66f23cf2-41e1-4057-bc85-f87f842097bd | finepdfs | 1.255859 | CC-MAIN-2023-06 | https://esotiqhenderson.com/wp-content/uploads/2013/09/Esotiq__Henderson_-_grupa_kapitalowa.pdf | 2023-02-05T03:37:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500215.91/warc/CC-MAIN-20230205032040-20230205062040-00036.warc.gz | 258,310,899 | 0.999842 | 0.999991 | 0.999991 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
259,
2582,
4735,
4959,
5629,
7349,
9616,
11514,
14291,
15920,
18144,
20297,
20547,
21985,
22952,
25321,
27249,
29346,
31383,
34246,
35922,
37674,
39574,
41167,
42772,
44579,
45940
] | 1 | 0 |
Ks. Roman Kuligowski – Kielce
**Znaczenie encykliki Benedykta XVI**
*Deus caritas est*
**Dla teologii miłości małżeńskiej**
Dwa ostatnie Synody Biskupów, nadzwyczajny w 2014 r. i zwyczajny w 2015 r., zwołane przez papieża Franciszka, a poświęcone misji i powołaniu rodziny w Kościele i w świecie współczesnym, podjęły problemy, jakie wiążą się z potrzebą odnowy wspólnoty rodzinnej, przeżywającej kryzys. Podpisana dnia 25 grudnia 2005 r. przez Benedykta XVI encyklika *Deus caritas est* zawiera pewne wątki, które są ważne zarówno dla teologii małżeństwa, jak i rodziny. Chodzi o integralną wizję miłości, ukazaną w papieskim dokumencie, stanowiącej fundament i źródło małżeństwa i rodziny. Nauczanie Benedykta XVI o miłości to swego rodzaju dopełnienie wypowiedzi Soboru Watykańskiego II i papieży Pawła VI oraz Jana Pawła II o miłości, małżeństwie i rodzinie. Jednocześnie jest ono ważnym przyczynkiem do podjęcia kolejnego kroku w refleksji nad misją i powołaniem rodziny dzisiaj.
Papież Benedykt XVI nie używa charakterystycznych dla teologii podręcznikowej określeń „miłość naturalna” i „miłość nadprzyrodzona”, ale uwzględnia nowsze osiągnięcia w myśli teologicznej, oparte na egzegezie biblijnej – notabene w Piśmie Świętym nie ma terminów „miłość nadprzyrodzona” i „miłość naturalna” – i poddaje analizie określenia, za pomocą których w Biblii opisuje się miłość. Analiza ta ma pomóc w oczyszczeniu rozumienia miłości.
Za pomocą słowa „miłość” definiuje się współcześnie różne zjawiska, niekoniecznie oddające rzeczywisty ich sens. Benedykt XVI jest tego świadomy\(^1\). Dlatego rozważania nad treścią słów oddających zasadniczy sens miłości mogą pomóc teologii w określaniu wartości, które mają bezpośrednie odniesienia do miłości. Niewątpliwie encyklika *Deus caritas est* stanowi ważne przesłanie dla pełniejszego rozumienia katolickiej nauki o miłości małżeńskiej.
---
\(^1\) Por. Benedykt XVI, Encyklika *Deus caritas est*, nr 2.
1. Koncepcja miłości w *Deus caritas est*
Samo określenie „miłość” bywa współcześnie różnie interpretowane\(^2\). Tymczasem „Miłość Boga wobec nas jest sprawą zasadniczą dla życia i niesie z sobą decydujące pytania o to, kim jest Bóg i kim my jesteśmy”\(^3\). Dlatego istnieje potrzeba przypomnienia, jak miłość jest rozumiana w nauczaniu katolickim.
Papież uczy, że w kulturze europejskiej, wywodzącej się z terenów greckich, rzymskich i palestyńskich, istnieją trzy słowa, którymi opisuje się miłość: „*eros*, *philia* i *agape*”\(^4\). Jednocześnie Benedykt XVI podkreśla, że pierwsze określenie tylko dwukrotnie jest użyte w greckiej wersji Starego Testamentu. W Nowym Testamencie w ogóle nie pojawia się termin *eros*. W kulturze greckiej zwykle używa się tego terminu, gdy opisuje się miłość. W nowotestamentalnych pismach wiele razy pojawia się określenie *agape*\(^5\). Święty Jan posługuje się w swoich pismach często określeniem *philia*, które tłumaczy się jako *miłość* lub *przyjaźń*. Autor encykliki zauważa, że „to pominięcie słowa *eros* wraz z nową wizją miłości, wyrażoną poprzez słowo *agape* – w nowości chrześcijaństwa – oznacza niewątpliwie coś zasadniczego w odniesieniu do pojęcia miłości”\(^6\).
Centralną tajemnicą człowieka jest i pozostanie na zawsze miłość\(^7\). Chrześcijanie uczą się jej od Chrystusa. W swojej mowie eucharystycznej (J 6,25-58) Jezus uświadamia słuchaczom, że daje On siebie człowiekowi jako podstawę życia, jako *pokarm*. Pan daje się człowiekowi, tworząc z nim osobową komunię. I w tym odsłania się prawda o miłości Jezusa do człowieka: dać siebie drugiemu, stać się dla drugiego pokarmem.
Nikt – jeśli tylko odpowiednio waży swoje słowa – nie może powiedzieć drugiemu: chcę się stać *pokarmem* dla ciebie\(^8\). Nawet najbardziej wspaniałomyślny człowiek lękałby się stać *pokarmem* dla drugiego.
Czy w tej chwili nie odczułby w głębi swojej istoty tego wszystkiego, co zawile, złe, nieczyste i czy nie broniłby się przed udzieleniem tego wszystkiego tamtemu człowiekowi? Czy nie lękałby się, że stanie się dla niego trucizną?\(^9\)
– pyta Romano Guardini.
---
\(^2\) Por. tamże, nr 2.
\(^3\) Tamże, nr 2.
\(^4\) Tamże, nr 3.
\(^5\) Por. tamże, nr 3.
\(^6\) Tamże, nr 3.
\(^7\) Por. L. Boros, *Odkrywanie Boga*, Warszawa 1974, s. 13–27; J. Pieper, *O miłości, nadziei i wierze*, Poznań 2000, s. 13–143.
\(^8\) Słowo *pokarm* rozumiemy tu w sensie teologicznym, tak jak w odniesieniu do Chleba eucharystycznego.
\(^9\) R. Guardini, *Objawienie i formy Objawienia*, Warszawa 1957, s. 107.
Czym jest zatem miłość ludzka, ujmowana przede wszystkim w wymiarze małżeńskim? Spróbujmy poddać analizie fenomen miłości. Zapytajmy: co się dzieje, gdy człowiek uswiadamia sobie, że kocha drugą osobę? Co rozumie człowiek, mówiąc do drugiej osoby: kocham cię? Tym, co może najbardziej zaskakuje w miłości, to niejasność, dlaczego kocha się tę osobę. Każdy człowiek jest inny, każdy jest inaczej ukształtowany wewnętrznie. Każdy ma inną wrażliwość duchową, moralną... Dwoje ludzi, którzy darzą siebie miłością, stanowią dwa różne światy. I oto mocą miłości zostaje przezwyciężona wielość, pojawia się jakieś doświadczenie jedności, zdumiewające pragnienie bycia jednym ciałem i jedną duszą. Dwoje ludzi istniało dotąd obok siebie, teraz dzięki miłości są ze sobą i dla siebie. Co zadecydowało o pojawienniu się świadomości, że oto teraz doświadczają wzajemnej miłości? Może wygląd zewnętrzny, uroda, urok osobisty, piękne spojrzenie czy przyjemny głos? Zapewne wszystkie zewnętrzne czynniki odgrywają pewną rolę w budzeniu zainteresowania u drugiej osoby. Tym jednak nie da się do końca wyjaśnić, dlaczego kocha się tę, a nie inną osobę. Miłość pojawia się przecież i u tych, którym brakuje urody, inteligencji, uroku osobistego itp. Kocha się też osoby, które dotknęło nieszczęście, kalectwo, śmiertelna choroba; miłość nie odrzuca nawet tych, co czynią zło. A więc na czym polega istota miłości?
Motywów miłości nie zrozumie się, odwołując się tylko do cech, które posiada osoba kochana. W miłości następuje jakieś przejście ponad tym, co tylko zewnętrzne ku temu, co określa osobę jako osobę. Kochać to uswiadomić sobie, że ta druga osoba istnieje, istnieje dla mnie, a ja istnieję dla niej. Co więcej, człowiek, który kocha, uswiadamia sobie, że dotąd jakby nie był sobą, jakby tylko odgrywał role „narzucone” mu przez sytuacje kulturowe, społeczne, zawodowe... Dzięki miłości człowiek doświadcza wartości swojego bycia dla drugiej osoby.
Miłość i istnienie. W Biblii odnajdujemy przynajmniej dwukrotnie próbę odnalezienia odpowiedzi na pytanie: kim jest Bóg? Pierwsza próba ma związek z rozmową, jaką Bóg prowadzi z Mojżeszem u podnóży góry Horeb. *Wtedy ukazał mu się [Mojżeszowi] Anioł Pański w płomieniu ognia, ze środka krzewu* (Wj 3,2). Mojżesz zapytał Boga o imię. W odpowiedzi usłyszał: *JESTEM, KTÓRY JESTEM* (Wj 3,14). W teologii tomistycznej tłumaczy się to tak: Bóg jest istnieniem, czystym istnieniem. Jego istotą jest istnienie. – Za drugą próbę zrozumienia, kim jest Bóg, można uznać to, co napisał św. Jan Ewangelista: *Bóg jest Miłością* (1 J 4,16). *Istnienie i Miłość* to dwa imiona tego samego Boga.
Z postrzegania Boga jako Miłości wyłania się obraz człowieka i jego powołania. Skoro Bóg, który stworzył nas *na swój obraz*, jest *Istnieniem i Miłością*, to w tej prawdzie odnajdujemy pewną wskazówkę dla zrozumienia istoty miłości. Kto kocha, odkrywa, że istnieje *dla innych*. To pozwala znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego kocha się tę oto osobę. Wystarczającym
powodem pojawienia się miłości jest istnienie tej drugiej osoby. Może najwyraźniej objawia się to w miłości matki wobec dziecka. Matka kocha dziecko niezależnie od tego, czy jest ono piękne, mądre, zdrowe, czy nie. A chyba nawet jeszcze bardziej istnieje dla dziecka, czyli jeszcze bardziej kocha, gdy dziecko jest dotknięte trwałym brakiem zdrowia. Miłość macierzyńska odsłania istotę miłości i najgłębszy powód miłości: istnienie dla drugiej osoby\(^{10}\).
2. Istota miłości małżeńskiej
Stworzony na obraz Boży człowiek wraca nieustannie mocą miłości do swojego źródła, do Boga, który nadaje sens wszelkiej ludzkiej miłości. On jest samą Miłością. Czym dusza jest dla ciała, tym miłość jest w odniesieniu do ludzkiego działania. Małżeństwo staje się autentycznym związkiem osób, o ile ożywia je miłość.
Słowo miłość przybiera rozmaity sens. Dlatego należy bliżej przyjrzeć się temu, czym jest miłość i jaka winna być w małżeństwie.
Miłość wyraża dynamizm osoby, która dąży do rozwoju. Przez miłość rozumiemy wartość, która już jest i jeszcze nie, która już się spełnia i ciągle jeszcze pozostaje niespełniona. Greckie określenia odnoszące się do miłości, mianowicie eros, philia i agape, oddają sens hebrajskiego rdzenia, oznaczającego miłość powszechną: ahawa. „Miłość jest wzniesieniem się bytu, który całą swoją istotą odryna się ku Ukochanemu, aby zjednoczyć się w jego najwyższym świetle”\(^{11}\). W tej definicji cztery słowa pozostają kluczowe: wzniesienie się, oderwanie, zjednoczenie i światło. W miłości chodzi najpierw o wzniesienie się człowieka, czyli o poryw serca. Może to być wzniesienie się mistyka do Boga, mężczyzny do kobiety i na odwrót, rodziców do dziecka. To prawda, że sam poryw serca nie wystarczy, ale jest on konieczny. Bez porywu serca relacja osoby do osoby pozostaje oschła. O oschłości serca można przeczytać w dziełach mistyków. Aby poryw serca nie ostygł, potrzebne jest oderwanie. Jak samolot odnajduje swoje spełnienie przez to, że odryna się od ziemi, tak miłość potrzebuje totalnego oderwania się od tego, co nią nie jest. A to, co nią nie jest, to przede wszystkim egoizm. Egoizm niszczy nasz pierwotny poryw serca. Gdy człowiek wyzwoli się, oderwie się od egoizmu, wówczas dochodzi do zjednoczenia się w samym centrum Bytu, u samego źródła życia i miłości z Bogiem w Jego najwyższym świetle\(^{12}\).
---
\(^{10}\) O zależności, jakie istnieją pomiędzy miłością a cierpieniem znakomicie pisał przed laty bp Fulton J. Sheen, sufragan nowojorski w książce pt. *Du bist gebenedeit unter den Weiben*, Aschaffenburg 1954, s. 178–185; książka ta jest tłumaczeniem z angielskiego: *The World First Love*, New York 1952.
\(^{11}\) Bachja Ibn Pakuda, *Les Devoirs du coeur*, Desclée de Brouwer, s. 582.
\(^{12}\) Por. A. Chouraqui, *Dziesięć przykazań dzisiaj*, Warszawa 2002, s. 25.
W odniesieniu do miłości małżeńskiej mówi się o jej wymiarze pożądawczym (*eros*) i duchowym (*agape*). Pomiędzy *eros* i *agape* istnieje pewna zależność. Miłość, jakiej doświadcza człowiek, domaga się ze swej natury definitywności. Chodzi tu o definitywność w podwójnym znaczeniu: miłość zakłada wyłączność – kocha się tylko tę jedną osobę – oraz że się kocha tę osobę na zawsze.
Miłość obejmuje całość egzystencji w każdym jej wymiarze, także w wymiarze czasu. Nie mogłoby być inaczej, ponieważ jej obietnicą ma na celu definitywność: miłość dąży do wieczności. Tak, miłość jest *ekstazą*, ale ekstazą nie w sensie chwili upojenia, lecz ekstazą jako droga, trwałe wychodzenie z *ja* zamkniętego w samym sobie w kierunku wyzwolenia *ja* w darze z siebie i właśnie tak w kierunku ponownego znalezienia siebie, a nawet w kierunku odkrycia Boga: *Kto będzie się staral zachować swoje życie, straci je; a kto je straci, zachowa je* (Łk 17,33) – mówi Jezus. Te Jego słowa znajdujemy w Ewangeliach w różnych wersjach (por. Mt 10,39; 16,25; Mk 8,35; Lk 9,24; J 12,25)\(^{13}\).
Słowo *eros* określa miłość „ziemską”, natomiast *agape* miłość opartą na wierze i przez nią kształtowaną. Często przeciwstawia się *eros* i *agape* jako miłość „wstępująca” i „zstępująca”, bądź jako miłość „posesywną” i „ofiarną” (*amor concupiscentiae* – *amor benevolentiae*). W teologii i duszpasterstwie rozróżnienia są – a raczej były w przeszłości, bo współczesni teolodowie tego nie czynią – tak radykalizowane, że *eros* i *agape* przeciwstawia się sobie jako dwie różne miłości. „Typowo chrześcijańską byłaby miłość zstępująca, ofiarna, właśnie *agape*; kultura zaś niechrześcijańska, przede wszystkim grecka charakteryzowała by się miłością wstępującą, pożądliwą i posesywną, czyli *erosem*”\(^{14}\). Gdyby uznać przeciwstawienie tych dwu rodzajów miłości za uprawnione, to tym samym trzeba by uznać, że chrześcijaństwo odrywałoby człowieka od jego podstawowych relacji życiowych. Chrześcijaństwo stanowiłoby dla siebie odrębną rzeczywistość, getto, może nawet zasługujące na podziw, niemniej totalnie wyalienowane. Tymczasem *eros* i *agape* pozostają w stosunku do siebie nierozdzielne. Im bardziej człowiek odnajduje jedność obydwu wymiarów miłości, „tym bardziej spełnia się prawdziwa natura miłości w ogóle”\(^{15}\). *Eros* przeżywany początkowo jako pożądanie w spotkaniu z kochaną osobą szuka jej szczęścia, coraz bardziej pragnąc stać się darem *dla* niej. Tak oto *eros* zostaje dopełniony przez *agape*. Jeśli *eros* nie wyzwala w człowieku pragnienia bycia *dla* drugiej osoby, to wówczas miłość ginie.
W tym miejscu warto podkreślić, że miłość polega nie tylko na poświęcaniu się *dla* drugiej osoby, na stawianiu się darem, na dawaniu siebie, ale także
---
\(^{13}\) Benedykt XVI, Encyklika *Deus caritas est*, nr 6.
\(^{14}\) Tamże, nr 7.
\(^{15}\) Tamże, nr 7.
na braniu, na przyjmowaniu daru. Żeby coś dać drugiemu, trzeba najpierw otrzymać.
Kto chce dawać miłość, sam musi ją otrzymać w darze. Oczywiście, człowiek może – jak mówi nam Chrystus – stać się źródłem, z którego wypływają rzeki żywej wody (por. J 7,37-38). Lecz, aby stać się takim źródłem, sam musi pić wciąż na nowo z tego pierwszego, oryginalnego źródła, którym jest Jezus Chrystus, z którego przebitego serca wypływa miłość samego Boga (por. J 19,34)\(^{16}\).
Podsumowując dotychczasowe rozważania na temat *eros* i *agape*, warto podkreślić: gdy w miłości uwyraźnia się dobro własne osoby kochającej, najczęściej połączone z silnym pragnieniem doznawania przyjemności, to wówczas mamy do czynienia z miłością pożądawczą, erotyczną. W tej formie miłości uobecnia się interesowność, egoizm. *Eros* kieruje osobę ku niej samej, jest upodobaniem własnego dobra osoby kochającej. Druga osoba jest traktowana w miłości erotycznej – przynajmniej w pewnym stopniu – przedmiotowo. Tym samym dużej wagi nabierają walory fizyczne osoby kochanej. Można nawet powiedzieć, że w miłości pożądawczej wyraźne jest pragnienie *posiadania* drugiej osoby. Inaczej jest z miłością duchową. Tu uwyraźnia się pragnienie dobra osoby kochanej. Liczy się przede wszystko jej bogactwo duchowe, jakie odkrywa miłość. Taką miłość charakteryzuje bezinteresowność. Kochający jakby zapomina o sobie, staje się darem dla osoby kochanej. Mamy tu do czynienia ze swego rodzaju *wymianą darów*: osoba kochająca daje siebie w darze osobie kochanej i jednocześnie przyjmuje od niej dar. Darem są tu osoby, mężczyzna i kobieta. Oboje są przekonani, że rzeczywiście należą do siebie nawzajem, są na drodze spełnienia się ich przeznaczenia (powołania). Osoby przynależą do siebie wzajemnie na mocy wolnego daru miłości. Taka przynależność wyklucza możliwość traktowania drugiej osoby instrumentalnie. Miłość małżeńska jest wspólną przygodą poszukiwania doskonałości w miłowaniu się. Niewątpliwie miłość jest „najbardziej żywotna ze wszystkiego, co istnieje”\(^{17}\). Ona jest po prostu życiem. Kiedy człowiek kocha, naprawdę żyje; bez niej wegetuje, istnieje na poziomie niższym niż powinien z racji swego człowieczeństwa. Miłość duchowa, bezinteresowną, ofiarującą szczęście uważa się za jedyną formę miłości godną osoby ludzkiej. W niej odsłania się prawda, że *Bóg jest miłością*. Świadkami Boga-Miłości stają się małżonkowie, dla których sensem drogi życiowej jest dążenie do coraz dojrzałszego stawania się wzajemnym darem.
---
\(^{16}\) Tamże, nr 7.
\(^{17}\) H. Urs von Balthasar, *Credo. Medytacje o Składzie Apostolskim*, Kraków 1997, s. 41.
3. „Kochaj i czyn, co chcesz”
Aby bardziej zbliżyć się do tajemnicy miłości, trzeba wejść na drogę prowadzącą do Boga, która rozpoczyna się od przyjrzenia się człowieka sobie samemu, aby odkryć prawdę o sobie. Boga nie można widzieć jako „zewnętrznego Boga”. Taki „zewnętrzny Bóg” to raczej jakiś bożek. Gdy człowiek wkracza na drogę poznania siebie samego i świata, który go otacza, musi się natknąć na Tajemnicę. Musi, jeśli nie chce się zgodzić na banalność, pustkę i jednowymiarowość rzeczywistości, którą poznaje. Droga poznawania siebie kryje w sobie Tajemnicę i przez to jest fascynująca. Nic dziwnego, że wezwanie do poznawania siebie samego wiodło starożytność do fascynacji Bogiem. Święty Augustyn, autor *Wyznań*, niezwykłej autobiografii, pozwalającej analizować duchową drogę człowieka, odnalazł w swoim wnętrzu *obraz Boży*. Augustyn odkrył drogę, która rozpoczyna się od powierzchni, jaką wyznacza „ja” człowieka, i która wiedzie w głąb „Ty” samego Boga. Inaczej mówiąc, jest to droga „od obrazu do praobrazu, od symbolu do sensu”\(^{18}\). Augustyn określił tę drogę *miłością do Boga*, przeciwstawiając ją miłości do siebie (dzisiaj powiedzielibyśmy, narcystycznej miłości do siebie).
Nie ma innego ratunku i odkupienia dla naszego *ego*, nieustannie kuszonego ku *powierzchniowej* miłości samego siebie, niż jego wpadnięcie w głębinę miłości: niespokojna jest nasza dusza, dopóki w niej nie spocznie\(^{19}\).
Ścisłe mówiąc, nie można postrzegać Boga jako *przedmiot* miłości. Bóg nie jest i nie może być *przedmiotem* naszej miłości. Gdybyśmy traktowali Go jako *przedmiot*, tym samym sprowadzilibyśmy Go do poziomu bożka. *Bóg jest Miłością* – uczy św. Jan Ewangelista. Gdy człowiek kocha, już wszedł na drogę wiodącą ku Bogu.
Jeśli kochasz, to nawet nie wiedząc o tym, zawsze kochasz już Boga – On jest *u dna* twojej miłości, każdej *prawdziwej* miłości, która oznacza wyjście poza samego siebie. Nawet nie wzywany, nawet nie rozpoznany, nawet nie nazwany – jest Bóg *pośrednio* i anonimowo obecny w wielopostaciowej krainie miłości\(^{20}\).
W Piśmie Świętym odnajdujemy przykazanie miłości do siebie. Istnieje cienka granica pomiędzy miłością, która nas zbliża do Boga, a egoizmem, czyli miłością, która czyni z nas bożka. Kochać siebie w znaczeniu, o jakie Biblii chodzi, oznacza otwierać się na głębię miłości Bożej. A ta miłość jest bezgraniczna, wieczna. Zanurzając się w miłość Boga, człowiek może doświadczyć
---
\(^{18}\) T. Halik, *Co nie jest chwiejne, jest nietrwałe. Labiryntem świata z wiarą i wątpliwościami*, Kraków 2004, s. 17.
\(^{19}\) Tamże.
\(^{20}\) Tamże, s. 18.
– najczęściej jest to krótkotrwałe przeżycie, spadające na człowieka „niespodziewanie” – że miłość czyni go nowym, innym. Święty Augustyn zmagał się przez całe życie z problemem: *Kogo kochasz, kiedy kochasz swego Boga?* Podejmując ten problem, wchodzimy na drogę miłości, na drogę, która ciągle na nowo, ciągle inaczej, zbliża nas do źródła, do Boga.
Człowiek może odnaleźć siebie i sens swojego życia jedynie w horyzoncie określonym przez miłość. *Kochaj i czyn, co chcesz!* – to zawołanie św. Augustyna – notabene pod pewnym względem „niebezpieczne” – oddaje całą głębię moralności ewangelicznej. Bóg nie znajduje się „u góry”, gdzieś „na zewnątrz”, ale „wewnątrz” nas. To On jest duszą naszej duszy. Zatem stanowi źródło naszej wolności. A radykalna i jednocześnie dojrzała wolność urzęcziwistnia się w miłości. Miłość uwalnia nas od nas samych, od egoizmu; pozwala nam zapominać o sobie i przekraczać siebie samego. Taka miłość czyni kobietę i mężczyznę sposobnymi do małżeństwa.
Człowiek jest z natury istotą społeczną. Osoba odczuwa swoje ograniczenie istnienia i jednocześnie odkrywa coraz szerszą przestrzeń możliwego istnienia, także coraz większą potrzebę duchowego rozwoju. Człowiek staje się poniekąd bardziej człowiekiem, gdy – otwierając się na obecność innych – spotyka się z nimi i wchodzi w dialog z nimi. W spotkaniu z innymi osoba ludzka doświadczca realności siebie. Obecność drugiego pozwala człowiekowi ujrzeć własne wnętrze. Pozwala też zobaczyć, że jest on istotą wolną i obdarzoną godnością. Istniejąc pośród innych osób, człowiek odkrywa własną, niepowtarzalną drogę swojego życia. Jednocześnie odsłania się inność każdej ludzkiej osoby. To każe dojrzeć w innych ich wewnętrzną tajemnicę. Duchowość człowieka nie pozwala, by kogokolwiek traktować przedmiotowo. Już samo pragnienie, by *posiadać* inną osobę, stanowi wyraz poniżenia godności ludzkiej i naruszenia wolności tej drugiej osoby.
Osoba ludzka potwierdza swoją godność, kiedy szuka dobra drugiej osoby, szanując jej wewnętrzne życie. Miłość jest sprawą woli: człowiek chce w sposób wolny przynosić dobro ukochanej osobie, ofiarować jej to, dzięki czemu może ona żyć bardziej po ludzku. Dlatego ważną cechą miłości małżeńskiej jest *wzajemność*: kochając się, osoby stają się wzajemnie dla siebie darami. Dar to ma do siebie, że otrzymuje się go bez zasługi, za darmo. Miłość jest łaską, czyli darem za darmo. Dzięki wzajemnej miłości małżonkowie spotykają się z samym Bogiem, źródłem miłości.
Jest prawdą, że u początków miłości oblubieńczej znajduje się pewne doświadczenie upodobania, które oznacza uznanie wartości drugiej osoby. To doświadczenie upodobania łączy się z uczuciowością człowieka. Uczuciowość jest przestrzenią, gdzie objawiają się wartości bezpośrednio i intensywnie przeżywane. Uwagę osoby przykuwa uczucie, które przeżywa ona aktualnie. Sile uczucia niekoniecznie musi odpowiadać godność konkretnej wartości, jaką jest w tym przypadku miłość. Na ogół w miłości osobę kochaną
postrzega się jako wyidealizowaną, obdarzoną samymi zaletami, co raczej rozmija się ze stanem obiektywnym\(^{21}\). To, co jest rzeczywistą siłą uczuć, to fakt, że koncentrują one naszą uwagę na wartościach, które przeżywamy w spotkaniu z drugą osobą. I to jest znacznie istotniejsze niż zalety, jakie ta druga osoba posiada. Miłości trwałej nie buduje się tylko na zaletach, jakie są udziałem dwojga. W miłości dojrzałej nie tyle zwraca się uwagę ku temu, jakie wrażenia druga osoba na mnie wywołuje, ile raczej na to, kim ona jest sama w sobie. Nie cechy osoby przyciągają uwagę kochającego człowieka, a fakt, że ona jest, istnieje. To prawda, atrakcyjność osoby, osobisty czar i inne cechy mogą stać się okazją do zauważenia, że ten ktoś nie jest nam obojętny. Ale nie wolno zapominać, że zewnętrzne cechy (zalety) podlegają zmianom i tym samym narażają na rozczarowanie. Tylko afirmacja osoby jako osoby – poniekąd niezależnie od jej zalet i wad – jest wartością umożliwiającą miłość \textit{na zawsze}.
Podsumowując ten wątek, dochodzimy do następujących wniosków:
1. Miłość zaczyna się od zwykłego upodobania (autorzy średniowieczni nazywali to upodobanie \textit{amor complacentiae}), która już jest miłością, ale jeszcze niepełną;
2. Jeśli zwykłe upodobanie rozwija się i osiąga dojrzałość, mamy do czynienia z miłością w sensie właściwym, pełnym (\textit{amor benevolentiae});
3. O rzeczywistej \textit{wzajemności} można mówić tylko w odniesieniu do miłości pełnej, afirmującej godność osoby kochanej. Ta afirmacja ma charakter bezinteresowny. Inaczej mówiąc, \textit{wzajemność} domaga się integracji dwu osób, które darzą się miłością.
4. O właściwe przeżywanie miłości w małżeństwie i rodzinie dzisiaj
Miłość małżeńska winna być \textit{pełna}, tzn. i duchowa, i fizyczna. Prymat w miłości małżeńskiej przysługuje zawsze temu, co duchowe. Miłość erotyczna (\textit{amor concupiscentiae}) nabiera swojego znaczenia, godności, przez to, że podporządkowuje się miłości duchowej\(^{22}\). Nie zapominajmy, że analiza zjawiska miłości, z rozróżnieniem w niej sfery duchowej i fizycznej, ma na celu pełnejsze zrozumienie, czym jest miłość. Rozróżniamy w miłości dwa aspekty: duchowy i erotyczny, ale... rozróżniać nie oznacza rozdzielać. Rozdzielenie
---
\(^{21}\) Uczuciowość posiada duże znaczenie w życiu ludzkim. Pozwala ona doświadczyć konkretnie wartości. Życie etyczne pozbawione uczuć jest ubogie, wypłowiałe i prowadzi jednostkę w stronę moralizmu.
\(^{22}\) Być może jest tak, że w miłości duchowej, o której tu mówimy, na pierwszy plan wysuwa się zawierzenie zachwytniowi, jaki rodzi się w sercu dzięki piękną drugiej osoby, które notabene zapowiada tylko istnienie wewnętrznego piękna, objawiającego się w spojrzeniu, słowach czy gestach człowieka zakochanego.
dwu aspektów miłości, czyli traktowanie albo-albo – albo miłość tylko duchowa, albo tylko fizyczna – jest nie do pogodzenia z naturą małżeństwa. Jeśli jest do pomyślenia związek osób oparty tylko na miłości duchowej, to redukowanie miłości do wymiaru tylko fizycznego prowadzi i do przedmiotowego traktowania się osób, i do zniewolenia. Tylko eros podporządkowany miłości duchowej stanowi szansę na autentyczny rozwój osobowy w małżeństwie. Nie da się zbudować dojrzałego związku dwojga osób jedynie w oparciu o samą zmysłowość, uczuciowość, o wzajemne podobanie się sobie, bądź na przekonaniu, że czujemy się z sobą dobrze (dwa równocześnie przeżywane egoizmy to jeszcze nie miłość). Redukowanie miłości do wymiaru erotycznego, zatem opartego tylko na atrakcyjności zewnętrznej, ponieważ domaga się coraz to nowego „przedmiotu” miłości, czyli obdarowanego „doskonalszymi” cechami zewnętrznymi. Nad miłością niedojrzałą – taką, w której dominującym elementem jest eros – ciąży niepewność, jaką wywołuje czy to cień podejrzenia, czy też niezdrowa zazdrość.
Tak więc rozważania o miłości małżeńskiej stają się pełniejsze, gdy się pamięta, jaka antropologia stanowi ich tło. W centrum koncepcji człowieka znajduje się ludzka wola i wolny wybór. Wolność rodzi się z prawdy: Prawda uczyni was wolnymi (J 8,32), co oznacza, że dokonać wolnego wyboru, to „podejmować decyzję zgodnie zasadą prawdy”\(^{23}\). Prawdy nie da się narzucić z zewnątrz. Ona zobowiązuje, ponieważ jest wewnętrzna w stosunku do osoby. Oznacza to, że porządek wartości przekracza podział na subiektywny i obiektywny. Wartości mają bowiem charakter personalistyczny, czyli są wewnętrzne dla osoby.
Osoba ludzka to dusza zjednoczona z ciałem. Prawda, którą osoba poznaje i wybiera, zawiera w sobie nie tylko wymiar duchowy, ale i cieselsny. Człowiek wyraża prawdę o sobie, angażując się duchowo i cieleśnie. Odnosząc to do miłości małżeńskiej, trzeba podkreślić, że prawdę o miłości małżonkowie wypowiadają i duchowo, i cieleśnie. Communio personarum w małżeństwie odsłania prawdę o miłości, która ma swoje źródło w Bogu, który jest Miłością. Bóg jest jeden w Trzech Osobach. Małżonkowie żyją na obraz i podobieństwo Boże, stając się jednością pomimo różnic, jakie istnieją między mężczyzną a kobietą. Interesujące, że zróżnicowanie to jest podporządkowane przekazywaniu życia. Dwoje różnych ludzi, stanowiąc komunię osób, jest otwartych na nowe życie, na dziecko. Dualizm zostaje przewyższony w potomstwie, dzięki potomstwu. Miłość dwojga wychyla się ku trzeciej osobie. Tym samym miłość staje się jeszcze pełniejsza.
Właściwe ujęcie miłości małżeńskiej pozwala zatem na rozumienie kolejnej cechy miłości małżeńskiej, jaką jest płodność. W Księdze Rodzaju znajduje się zapis: Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: „Bądźcie płodni
\(^{23}\) M. Shivanandan, *Crossing the Threshold of Love*, Edinburgh 1999, s. 61.
i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną” (1,28). Słowa te zawierają wezwanie, aby poprzez swoją wolną i odpowiedzialną decyzję stworzeni na obraz i podobieństwo Boże ludzie stali się współpracownikami Boga w przekazywaniu życia. Płodności nie redukujemy do fizycznego zrodzenia dzieci. Obejmuje ona wszystko, co łączy się z przekazaniem potomstwu wartości witalnych, moralnych, religijnych, społecznych i kulturowych. Jan Paweł II w *Familiaris consortio* życie ludzkie określa „wspaniałym darem Bożej dobroci”\(^{24}\). Nic więc dziwnego, że Kościół staje w obronie życia niezależnie od tego, o jakie stadium tego życia chodzi.
Dlatego Kościół potępia – pisze Jan Paweł II – jako ciężką obrażę godności ludzkiej i sprawiedliwości, wszystkie te pociągnięcia rządów czy innych organów władzy, które zmierzają do ograniczania w jakikolwiek sposób wolności małżonków w podejmowaniu decyzji co do potomstwa. Stąd też wszelki nacisk wywierany przez te władze na rzecz stosowania środków antykoncepcyjnych, a nawet sterylizacji i spędania płodu, winien być bezwzględnie potępiony i zdecydowanie odrzucony. Podobnie należy piętnować jako wielce niesprawiedliwy ten fakt, że w stosunkach międzynarodowych pomoc gospodarcza udzielana na rzecz rozwoju ludów jest uzależniona od programów antykoncepcji, sterylizacji czy spędania płodu\(^{25}\).
Dużo czynników wywiera wpływ na decyzje rodziców odnośnie do przekazywania życia. Kościół zdaje sobie z tego sprawę. Także z tego, jak skomplikowany jest problem wzrostu demograficznego. To wszystko ma swoje implikacje moralne. Trudności demograficzne, gospodarcze, społeczne i inne nie mogą jednak w żaden sposób powodować zmian w zakresie prawa moralnego.
Jednym ze zjawisk budzących niepokój moralny jest wspomniana już antykoncepcja. Skoro Bóg wpisał w naturę ludzką określone prawa, to mądrość człowieka objawia się w umiędzynym korzystaniu z tych praw, nie zaś w kwestionowaniu ich. A kwestionowaniem prawa związanego z przekazywaniem życia jest niewątpliwie antykoncepcja. Akceptując antykoncepcję, człowiek ustawia się w roli sędziego a nawet oskarżyciela w stosunku do Boga. Jednocześnie antykoncepcja stanowi przejaw poniżenia godności człowieka. Jej stosowanie zakłada, że człowiek nie jest w stanie w sposób rozumny i wolny korzystać z prawa ustanowionego przez Stwórca. Antykoncepcja jest skierowana nie tylko przeciwko nowemu życiu, ale także przeciwko małżonkom, przeciwko ich miłości. Przy zastosowaniu jakichkolwiek środków antykoncepcyjnych akt małżeński nie jest wyrazem całkowitego oddania się małżonków. Nie jest więc aktem pełnej miłości. Małżonkowie stosując środki
---
\(^{24}\) Jan Paweł II, Adhortacja apostolska *Familiaris consortio*, nr 30.
\(^{25}\) Tamże, nr 30.
antykoncepcyjne, traktują siebie nawzajem przedmiotowo. Ważne staje się dla nich wówczas przeżycie tylko przyjemności zmysłowej. Uwyraźnia się tym samym depersonalizacja aktu małżeńskiego.
Jeżeli natomiast małżonkowie, stosując się do okresów nieplodności, szanują nie-rozerwalny związek znaczenia jednoczącego i rozrodczego płciowości ludzkiej, postępują jako *sludzy* zamysłu Bożego i *korzystają z płciowości* zgodnie z pierwotnym dynamizmem obdarowania *całkowitego*, bez manipulacji i zniekształceń\(^{26}\).
Przy okazji należy przypomnieć, że małżonków obowiązuje czystość we współżyciu seksualnym. Polega ona na pełnym, rozumnym i odpowiedzialnym zachowaniu prawa natury w dziedzinie życia płciowego. Czystość małżeńska stoi na straży godności małżonków i wyraża szacunek wobec Stwórcy, dawcy życia. A więc czystość obejmuje wszystko, co łączy się z potrzebą wyrzeczeń w dziedzinie małżeńskiego życia seksualnego: okresowa wstrzemięźliwość, odpowiedzialne rodzicielstwo... Porządek moralny, określony przez Stwórcę w dziedzinie płciowości, służy urzęczywistnianiu w pełni człowieczeństwa „z tą samą subtelną i wiążącą miłością, z jaką sam Bóg pobudza, podtrzymuje i prowadzi do właściwego mu szczęścia każde stworzenie”\(^{27}\).
W służbie życiu chodzi również o dzieło wychowania człowieka. Wychowanie to *generatio continua*. Rodzina stanowi wspólnotę osób: rodziców, dzieci i krewnych. Pierwszym zadaniem rodziny jest przeżywanie *komunii osob*. Rodzina jest i ciągle staje się wspólnota. Fundamentem i zasadą tworzenia komunii rodzinnej jest miłość. Wspólnota rodzinna odnajduje swój wzór we wspólnocie osób, którą stanowi Trójca Święta. Trójjedyny Bóg jest Miłością. Rodzina doświadcza wspólnoty, gdy staje się *komunią osob* przez miłość. Wspólnotę rodzinną cechuje szczególne nasycenie czy zagęszczenie więzi międzysobowych. Ta więź umożliwia uwrażnianie się *komunii osob*. – Religijne rozumienie pojęcia *communio* kieruje uwagę na nieco inną rzeczywistość aniżeli ta, którą określa się mianem *społeczność*. Teologiczna *communio* różni się także od pojęcia *wspólnota*, którym posługują się socjologowie. W *communio* chodzi o
sam sposób bycia i działania tychże osób, które tworzą *communio*. Jest to mianowicie sposób taki, że bytując i działając we wzajemnym do siebie odniesieniu przez to działanie i bytowanie wzajemnie siebie jako osoby potwierdzają i afirmują\(^{28}\).
Wzajemne odniesienie osób tworzących *communio* polega na całkowitym i bezinteresownym darze osoby z siebie samej\(^{29}\).
---
\(^{26}\) Tamże, nr 32.
\(^{27}\) Tamże, nr 34.
\(^{28}\) K. Wojtyła, *Rodzina jako „Communio personarum”. Próba interpretacji teologicznej*, „Ateneum Kapłańskie”, 83 (1974), s. 353.
\(^{29}\) Por. KDK 24.
Tworzenie *communio personarum* w rodzinie wyjaśnia się pojęciem uczestnictwa. W tym pojęciu „chodzi o aspekt dynamicznej korelacji czynu z osobą, który wynika z faktu, że czyny bywają spełniane przez ludzi wspólnie z innymi ludźmi”\(^{30}\).
Dzięki uczestnictwu, człowiek, działając wspólnie z innymi, zachowuje to wszystko, co wynika ze wspólnoty działania, a równocześnie, przez to właśnie, urzeczywistnia wartość personalistyczną własnego czynu\(^{31}\).
Uczestnictwo zatem oznacza współbycie osoby z innymi osobami, a jednocześnie stanowi potwierdzenie własnej odrębności każdej z osób. *Communio personarum* jest formą uczestnictwa w życiu innych ludzi. Ale jest też formą uczestnictwa w życiu Osób Bożych.
Rodzina staje się *communio personarum* dzięki rodzicielstwu, jakie w niej się urzeczywistnia. Misja rodzicielska decyduje o szczególnej strukturze rodziny. W rodzinie uwyraźniają się dwie istotne relacje międzypersonalne: małżeńska i rodzicielska. Obie dopełniają się wzajemnie. Egzystencjalnie rzecz ujmując, sensem małżeństwa jest rodzina. W wymiarze metafizycznym relacja rodzicielska jest podstawowa, pierwsza i głębsza. Sytuację człowieka w sposób głębszy określa fakt zrodzenia. To tworzy szczególną relację pomiędzy urodzonym a rodzicami. Możliwość zaistnienia relacji małżeńskiej jest wtórna. Małżeństwo jest możliwością człowieka, ale przecież nie jest koniecznością.
Różnice, jakie zachodzą pomiędzy osobami w rodzinie – a wynikają one z kondycji fizycznej (rodzice–dzieci) – zostają przewyżczone w płaszczyźnie duchowej relacji małżeńskiej i rodzicielskiej. Różnice stanowią swego rodzaju wezwanie do szczególnego sposobu darowania siebie. Pełnia daru objawia się w relacji rodzicielskiej, w której rodzice spotykają się z istotą całkowicie bezradną i zależną od nich. Na poziomie istnienia zachodzi równość między rodzicami a dziećmi. Rodzice nie są panami życia. Jest nim tylko i tylko Bóg. Rodzice, uczestnicząc w stworczym dziele Boga, przekazują życie potomstwu. Zatem i rodzice, i dzieci partycypują w tajemnicy życia, którego początkiem i źródłem jest Bóg. I w tym rodzice i dzieci są równi. To ich jednocy. Nikt nie jest bardziej człowiekiem aniżeli drugi. Wprawdzie różnimy się czasem zaistnienia tu, na ziemi, lecz nic to nie wnosi w samo uczestnictwo w tajemnicy istnienia.
Ponieważ na poziomie istnienia mówimy o równości osób, stąd zarówno rodzice są darem dla dziecka, jak i dziecko jest darem dla rodziców. Idzie tu o *dar obdarowujący*. Dziecko staje się bogate bogactwem rodziców, a rodzice są obdarowani bogactwem dziecka. Mówimy tu przede wszystkim o darze, jakim jest życie. Rodzina stanowi więc „szkołę bogatszego człowieczeństwa”\(^{32}\).
---
\(^{30}\) K. Wojtyła, *Osoba i czyn*, Lublin 2000, s. 302.
\(^{31}\) Tamże, s. 309.
\(^{32}\) KDK 52.
Podstawową wartością w urzeczywistnianiu bogatszego człowieczeństwa, które służy budowaniu komunii osób, pozostaje wychowanie. Polega ono na wymianie wartości pomiędzy rodzicami a dziećmi. Tę wymianę umożliwia uczestnictwo w życiu wspólnoty rodzinnej. Dzięki procesowi wychowania osoba wiąże się z wartościami, które w rodzinie uznaje się za cenne.
„Ponieważ rodzice dali życie dzieciom, w najwyższym stopniu są obowiązani do wychowania potomstwa i dlatego muszą być uznani za pierwszych i głównych jego wychowawców”\(^{33}\). Wychowanie dzieci, któremu oddają się rodzice, jest równocześnie ich obowiązkiem i uprawnieniem. Według nauki Soboru Watykańskiego II wychowanie potomstwa pozostaje niezbywalnym prawem rodziców\(^{34}\). W realizowaniu tego prawa rodziców wspierają: Kościół i państwo. Rola Kościoła oraz państwa ma charakter pomocniczy w stosunku do roli rodziców wychowujących potomstwo.
Wychowawczy trud rodziców zmierza do kształcenia inteligencji dziecka, jego woli, sumienia i poczucia braterstwa. Wartości te, mające swoje źródło w Bogu-Stwórcy, doznały w Jezusie Chrystusie uleczenia i wyniesienia. Afirmacja owych wartości przez dzieci oznacza, że wchodzą one w wypróbowane formy kultury ludzkiej\(^{35}\). Dzięki kulturze człowiek rozwija się duchowo, stając się bardziej człowiekiem.
Istnieje ściśły związek między wychowaniem humanistycznym a wychowaniem religijnym. Święty Ireneusz wyraził tę prawdę lapidarnie: *Laus hominis – Deus*. Człowiek jest szczytowym osiągnięciem Boga. Jest dzieckiem Boga. Religia pozwala na pełniejsze rozumienie i przeżywanie godności człowieka. Wychowanie uwzględniające wymiar religijny stawia człowieka w perspektywie ostatecznego celu życia ludzkiego. Integralne wychowanie ma charakter organiczny, nie rozdziela, a tym bardziej nie przeciwstawia wartości humanistycznych religijnym, ale traktuje je komplementarnie: wartości humanistyczne nabierają pełniejszego znaczenia, gdy ujmują się je w kontekście wiary chrześcijańskiej. Naturalnym „miejscem” integralnego wychowania jest rodzina.
Rodzina, nazywana Kościołem domowym, stanowi niezastąpione środowisko wychowania religijnego. Większość wyobrażeń religijnych ma swoje źródło w rodzinie, w doświadczeniu miłości, ojcostwa, macierzyństwa, wspólnoty… Gdy dziecko słyszy, że Bóg jest Ojcem, to najpierw swoją myśl kieruje ku biologicznemu ojcu. Jeśli naturalny ojciec kocha dziecko, daje mu poczucie bezpieczeństwa, to wówczas ono ma pozytywne wyobrażenie Boga jako Ojca. Jeśli natomiast dziecko ma negatywny obraz swojego biologicznego ojca, to przenosi się to na rozumienie Boga. Podobnie jest z doświadczeniem
---
\(^{33}\) DWCh 3.
\(^{34}\) Por. DWCh 6.
\(^{35}\) Por. KDK 61.
Eucharystii jako braterskiej uczty. Jeśli dziecko nie zasiada w domu z całą rodziną do stołu, gdzie notabene najbardziej doświadcza się, że rodzina jest wspólnotą, to trudno katechecie przekonywać dziecko do radości przeżywania wspólnoty przy stole eucharystycznym. Doświadczenia wyniesione z domu przekładają się jakoś na doświadczenia religijne. Tak więc wychowanie religijne korzysta z wartości dziedzictwa humanistycznego, ubogaca i odsłania pełny sens życia rodzinnego. Ale też braki w wychowaniu humanistycznym utrudniają wprowadzenie młodego człowieka w przeżywanie religii.
Poruszając sprawy związane z potomstwem, nie sposób pominać kwestii liczby dzieci w rodzinie. W środowisku katolickim problem ten ma swoje uwarunkowania historyczne. Wiąże się go z moralnością indywidualistyczną i kazuistyczną. W przekonaniu wielu katolików posiadanie możliwie licznego potomstwa uważano wręcz za powinność moralną, za obowiązek nałożony na małżonków przez Boga. Do problemu dzietności odniósł się Sobór Watykański II. Nie wdając się w zbędne dyskusje, ojcowie soborowi podali ogólne zasady dotyczące interesującego nas problemu: Małżonkowie
wiedzą, że w spełnianiu obowiązku, jakim jest przekazywanie życia i wychowywanie, obowiązku, który trzeba uważać za główną ich misję, są współpracownikami miłości Boga – Stwórcy i jakby jej wyrazicielami. Przeto mają wypełniać zadanie swoje w poczuciu ludzkiej i chrześcijańskiej odpowiedzialności oraz z szacunkiem pełnym uległości wobec Boga; zgodną rada i wspólnym wysiłkiem wyrobią sobie słuszny pogląd w tej sprawie, uwzględniając zarówno swoje własne dobro, jak i dobro dzieci czy to już urodzonych, czy przewidywanych i rozeznając też warunki czasu oraz sytuacji życiowej tak materialnej, jak i duchowej; a w końcu, licząc się z dobrem wspólnoty rodzinnej, społeczeństwa i samego Kościoła. Pogląd ten winni małżonkowie ustalać ostatecznie wobec Boga. Niech chrześcijańscy małżonkowie będą świadomi, że w swoim sposobie działania nie mogą postępować wedle własnego kaprysu, lecz że zawsze kierować się mają sumieniem, dostosowanym do prawa Bożego, posłuszní Urzędowi Nauczycielskiemu Kościoła, który wykłada to prawo autentycznie, w świetle Ewangelii. Boskie prawo ukazuje pełne znaczenie miłości małżeńskiej, chroni ją i pobudza do prawdziwie ludzkiego jej udoskonalenia. Tak więc małżonkowie chrześcijańscy, ufając Bożej Opatrzności i wyrabiając w sobie ducha ofiary, przynoszą chwałę Stwórcy i zdażą do doskonałości w Chrystusie, kiedy w poczuciu szlachetnej, ludzkiej i chrześcijańskiej odpowiedzialności pełnią zadanie rodzenia potomstwa. Sposród małżonków, co w ten sposób czynią zadość powierzonemu im przez Boga zadaniu, szczególnie trzeba wspomnieć o tych, którzy wedle roztrzęsonego wspólnego zamysłu podejmują się wielkodusznie wychować należycie także liczniejsze potomstwo\(^{36}\).
Dzieci są owocem miłości rodziców i do rodziców należy decyzja, kiedy oraz ile dzieci będą mieli. Decyzję dotyczącą potomstwa winni małżonkowie
\(^{36}\) KDK 50.
podjąć, uwzględniając różne okoliczności życia swojej rodziny, zawsze jednak z poszanowaniem prawa Bożego. Chodzi m.in. o uwzględnianie prawidłowego rozwoju dzieci – wiadomo, że bardzo trudno wychowuje się jedynaka w rodzinie – o warunki zdrowotne małżonków, o warunki mieszkaniowe, o możliwości kształcenia dzieci... Sobór stawia na dojrzałość sumień małżonków w podejmowaniu decyzji odnośnie do liczby potomstwa.
Wypowiedzi Vaticanum II należy ujmować w świetle całej nauki Kościoła na temat powołania małżeńskiego i rodzinnego. Przez wieki teologowie podkreślali, że pierwszorzędnym celem małżeństwa jest zrodzenie potomstwa. Prawie całkowicie pomijano zagadnienie szczęścia osobistego małżonków. Nie doceniano też miłości jako tworzącej fundamentalną więź międzyosobową, łączącą męża i żonę. Sobór Watykański II dowaartościował miłość małżeńską oraz podkreślił prawo małżonków do szczęścia. Tak pojawił się nowy – nowy w stosunku do wielowiekowego nauczania teologów – wątek, związany ze szczęściem małżonków. Małżeństwo i rodzina – w świetle nauczania soborowego – stanowią wspólnotę życia i miłości, przy czym może nawet większy akcent kładzie się na zagadnienie miłości, bo ona jest fundamentem komunii osób, jaką stanowią małżonkowie i rodzina. A czkolwiek nie ma podstaw do mówienia o jakiejś soborowej rewolucji w nauczaniu o małżeństwie, dzietności rodzinny itp., to jednak nie sposób nie zauważać zmian w katolickiej teologii małżeństwa i rodziny.
Aby ocenić oryginalność i „nowość” soborowej doktryny, odnoszącej się do dzietności małżonków, warto przyrzec się – przynajmniej pobieżnie – sporem, jakie miały miejsce w ostatnich dwu wiekach. Zaczęło się pod koniec XVIII w. W obawie przed przeludnieniem protestancki pastor, Thomas Robert Malthus (1766–1834), zalecał wstrzemięźliwość seksualną, zawieranie małżeństw w późniejszym wieku mężczyzny i kobiety oraz – co już było tylko konsekwencją później zawieranych małżeństw – mniejszą liczbę dzieci. Poglądy Malthusa spotkały się z życzliwością licznych środowisk, częściowo także katolickich. Ale w XIX stuleciu maltuzjanizm przybrał nową postać. Poglądy o groźbie przeludnienia połączone z propagandą na rzecz wolnej miłości. Zachęcano do wolnej miłości w małżeństwie i poza nim. Dopuszczano wszystkie w zasadzie środki antykoncepcyjne. Neomaltuzjanizm spotkał się z kategorycznym sprzeciwem Kościoła katolickiego, który stanął na stanowisku, że argumenty demograficzne nie mogą zmieniać treści zasad moralnych. Polemika pomiędzy Kościołem katolickim a neomaltuzjanistami stała się faktem. W tej polemice Kościół zaczął pomniejszać zagrożenie z tytułu przeludnienia i bronił tezy o błogosławieństwie, jakim dla społeczeństwa są wielodzietne rodziny. Gdy zwolennicy neomaltuzjanizmu podkreślali, że dzieci z rodzin wielodzietnych są często słabe, że na ogół wychowują się w biedzie, bez wystarczającej opieki, to katolicy przypominali, że autentyczny rozwój człowieka, cnót potrzebnych do życia społecznego, dokonuje się przede wszystkim w licznej
rodzinie. W takim klimacie uprawiano teologię małżeństwa i rodziny. Sobór Watykański II „wyniósł” teologię małżeńską i rodzinną ponad te i inne historyczne spory.
Trudno orzec, w jakim stopniu współczesny kryzys, dotyczący wspólnoty małżeńskiej i rodzinnej, widoczny w krajach kultury euroatlantyckiej, ma swoje źródło w polemikach związanych z zagadnieniem dzietności, oraz jak się ma do tego kryzysu nauczanie soborowe, a raczej jego nie zawsze poprawna interpretacja. Faktem jest, że kryzys małżeństwa i rodziny istnieje. Dla Kościoła i teologii jest on wielkim wyzwaniem. Podołaniu temu wyzwaniu nie zawsze pomaga współczesna kultura. Aczkolwiek odnajduje się dzisiaj wiele elementów pozytywnych w kulturze, które sprzyjają ewangelizacji rodziny, jak np. promocja kobiety, podkreślanie znaczenia wolności w podejmowaniu decyzji związanych z powołaniem małżonkami, pomoc medyczna świadczona kobiecie oczekującej potomstwa, niska śmiertelność noworodków, urlopy macierzyńskie..., to jednak trudno powiedzieć, że nie istnieją poważne utrudnienia w życiu małżeństw, chociażby klimat osmieszania wierności małżeńskiej i czystości, wielodzietności czy rezygnacji z kariery zawodowej kobiety poświęcającej się wychowaniu dzieci. Czynników utrudniających podejmowanie decyzji na rzecz większej liczby potomstwa jest obecnie znacznie więcej, by wspomnieć bezrobocie i związaną z nim emigracją zarobkową.
* * *
W miłości małżeńskiej chodzi o to, by mężczyzna i kobieta stawali się komunią osób, otwartą na przyjęcie daru nowego życia. Tak rozumiana miłość jest w pełni ludzką miłością, duchowo-fizyczną, odpowiedzialną, gotową do wyrzeczeń, nie wykluczającą dźwigania krzyża życiowego (chorób, niepowodzeń w życiu rodzinno-małżeńskim, kryzysów duchowych, materialnych...). Takiemu rozumieniu i pogłębianiu miłości, która wyznacza małżonkom drogę do ich szczęścia oraz szczęścia ich dzieci, służy niewątpliwie pierwsza encyklika Benedykta XVI, poświęcona właśnie miłości, której źródłem jest Bóg.
Bibliografia
Bachja Ibn Pakuda, Les Devoirs du coeur, Desclée de Brouwer 1992.
Benedykt XVI, Encyklika Deus caritas est, Kraków 2005.
Boros L., Odkrywanie Boga, Warszawa 1974.
Chouraqui A., Dziesięć przykazań dzisiaj, Warszawa 2002.
Guardini R., *Objawienie i formy Objawienia*, Warszawa 1957.
Halik T., *Co nie jest chwienne, jest nietrwale. Labiryntem świata z wiarą i wątpliwościami*, Kraków 2004.
Jan Paweł II, *Adhortacja apostolska Familiaris consortio*, Kraków 1981.
Pieper J., *O miłości, nadziei i wierze*, Poznań 2000.
Sheen F. J., *Du bist gebenedeit unter den Weiben*, Aschaffenburg 1954.
Shivanandan M., *Crossing the Threshold of Love*, Edinburgh 1999.
Sobór Watykański II, *Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes*, Poznań 2002.
Sobór Watykański II, *Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim Gravisimum educationis*, Poznań 2002.
Urs von Balthasar H., *Credo. Medytacje o Składzie Apostolskim*, Kraków 1997.
Wojtyła K., *Osoba i czyn*, Lublin 2000.
Wojtyła K., *Rodzina jako „Communio personarum”*. Próba interpretacji teologicznej*, „Ateneum Kapłańskie”, 83 (1974), s. 353.
**Summary**
**The Significance of the “Deus Caritas Est” Encyclical by Pope Benedict XVI for the Theology of Marital Love**
The Church’s teachings about the mission and the vocation of the family in the Church and in the world have seen a significant development in the recent decades. The present article focuses on the significance of the teachings of Pope Benedict XVI about love as a foundation and source of the vocation to marriage and family. The Pope thoroughly analyses the notions of *Eros*, *Agape*, and *Philia*, which are used to describe the phenomenon of love. At the same time, the Pope highlights that in the Holy Scripture *Agape* and *Philia* have a meaning that allows to speak of a vocation to love. In his teaching about love, Benedict XVI relatively often uses the thought of St. Augustine.
The contemporary theology of love, marriage and the family uses the concept of *communio personarum*. The communion of persons is being shaped by the power of grace granted by God along with the vocation to marriage and family. Benedict XVI emphasizes the fact that love „grows” within the human being along with the deepening experience of communion with God.
Due to their love originating in God, married people are able to experience their vocation as a daily realization of the community of love and life. Through bringing forth new life and through the effort of comprehensive upbringing of children, they fulfill their mission within the Church and in the world, in spite of the difficulties and temptations present in contemporary culture.
Keywords: Benedict XVI, marriage, love
Słowa kluczowe: Benedykt XVI, małżeństwo, miłość
Ks. dr hab. Roman KULIGOWSKI – ur. w 1948 r. w Sokołowcu, emerytowany prof. UKSW w Warszawie, wykładowca teologii moralnej w WSD w Kielcach. Zajmuje się badaniami nad humanizmem chrześcijańskim, dialogiem Kościoła katolickiego z niewierzącymi oraz teologią kultury. | 6e1768ff-cb79-4801-b636-337efc3866a9 | finepdfs | 3.28125 | CC-MAIN-2020-45 | https://wsd.kielce.pl/wp-content/uploads/2016/12/KST_15_2016/KST_15_2016_04.pdf | 2020-10-25T08:44:25+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107888402.81/warc/CC-MAIN-20201025070924-20201025100924-00599.warc.gz | 598,354,693 | 0.951503 | 0.999957 | 0.999957 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1951,
4506,
7502,
10330,
13200,
15826,
18444,
21431,
24218,
27100,
29869,
32609,
35412,
38110,
41120,
44135,
46364,
48833,
49190
] | 1 | 1 |
UCHWAŁA Nr II/15/18 RADY GMINY GNOJNO
z dnia 12 grudnia 2018 r.
w sprawie przyjęcia projektu „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Gnojno"
Na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1152 ze zm.) uchwala się, co następuje:
§ 1. Przyjmuje się projekt „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Gnojno" (zwany dalej „Projektem"), stanowiący załącznik do niniejszej uchwały.
§ 2. Projekt przekazuje się do zaopiniowania Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
§ 3. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Gnojno.
§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
Elektronicznie podpisany przez: Stanisław Wcisło dnia 12 grudnia 2018 r.
Przewodniczący Rady Gminy
Stanisław Wcisło
REGULAMIN DOSTARCZANIA WODY I ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW NA TERENIE GMINY GNOJNO
Rozdział I
Postanowienia ogólne
§ 1.1. Regulamin określa prawa i obowiązki Gminy Gnojno jako dostawcy usług wodociągowokanalizacyjnych oraz odbiorców usług w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi za pomocą urządzeń wodociągowych oraz zbiorowego odprowadzania ścieków za pomocą urządzeń kanalizacyjnych na terenie Gminy Gnojno.
2. Ilekroć w regulaminie niniejszym używa się określenia „ustawa" należy przez to rozumieć ustawę z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1152 ze zm).
3. Użytym w Regulaminie pojęciom należy przypisać znaczenie jakie nadają im akty prawne wyższego rzędu, w tym w szczególności Ustawa.
Rozdział II
Minimalny poziom świadczonych usług w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków
§ 2.1. Dostawca ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowo- kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostawy wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Minimalną ilość dostarczanej wody strony winna określić umowa.
2. Wymagane ciśnienie wody określają przepisy w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
3. Woda do spożycia przez ludzi winna odpowiadać jakościowo wymaganiom określonym przez art. 13 ustawy.
4. W zakresie dostarczania wody dostawca jest zobowiązany prowadzić regularną wewnętrzną kontrolę jakości dostarczanej wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
5. W zakresie odbioru ścieków dostawca usług jest zobowiązany zapewnić ciągły odbiór ścieków o stanie i składzie zgodnym z aktualnie obowiązującymi przepisami i obowiązującą umową o odprowadzanie ścieków oraz odprowadzać wprowadzone ścieki do posiadanych urządzeń kanalizacyjnych.
§ 3.1. Dostawca zobowiązany jest do zainstalowania i utrzymania u odbiorcy wodomierza głównego za wyjątkiem wodomierzy do czasowego wykorzystania oraz wodomierzy sprzężonych dla celów ppoż.
2. Zawór za wodomierzem głównym jest miejscem wydania rzeczy w rozumieniu kodeksu cywilnego, jak również miejscem rozdziału sieci i instalacji wewnętrznej.
Rozdział III
Szczegółowe warunki i tryb zawieranie umów z odbiorcami usług
§ 4.1. Świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odbioru ścieków odbywa się w oparciu o pisemną umowę zawartą między dostawcą a odbiorcą usług, zgodnie z art. 6 ustawy.
2. Zawarcie umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków następuje na pisemny wniosek osoby, której nieruchomość została przyłączona do sieci.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
3. Wniosek o zawarcie umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków powinien w szczególności określać:
1) imię, nazwisko (lub nazwę), numer REGON, numer NIP (o ile wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą) oraz adres zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy;
2) wskazanie nieruchomości, co do której wnioskodawca chce zawrzeć umowę;
3) określenie rodzaju podłączenia;
4) podpis wnioskodawcy.
4. Umowa może być zawarta z osobą, która posiada tytuł prawny do korzystania z obiektu budowlanego, do którego ma być dostarczana woda lub z której mają być odprowadzane ścieki, a w uzasadnionych przypadkach z osobą, która korzysta z nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym.
5. Jeżeli nieruchomość zabudowana jest budynkami wielolokalowymi, umowa zawierana jest z właścicielem budynku lub zarządcą nieruchomości wspólnej.
6. Na wniosek właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego, o którym mowa w ust. 5, dostawca zawiera umowy z korzystającymi z lokali osobami, jeżeli są spełnione następujące warunki:
1) wszystkie lokale wyposażone są w zainstalowane wodomierze zgodnie z obowiązującymi warunkami technicznymi w sposób uzgodniony z dostawcą;
2) możliwy jest odczyt wodomierzy;
3) wnioskodawca ustala sposób rozliczeń różnic wskazań między wodomierzem głównym a wodomierzami zainstalowanymi w poszczególnych lokalach oraz zasady ich utrzymania, co winien udokumentować stosownymi zgodami wszystkich lokatorów;
4) uzgodniony został przez strony sposób przerwania dostarczania wody do lokalu bez zakłócenia dostaw w pozostałych lokalach.
7. Dostawca może wyrazić zgodę na zawarcie umów z korzystającymi z lokali osobami, o których mowa w art. 6 ust. 5 i 6 ustawy również w przypadku, gdy nie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 6.
8. Odbiorca zobowiązany jest do powiadomienia dostawcy o zmianach własnościowych nieruchomości lub zmianach użytkownika lokalu.
9. Odbiorca jest zobowiązany do terminowego regulowania należności za dostawę wody i odprowadzanie ścieków.
§ 5.1. Umowa może być zawarta na czas nieokreślony lub określony.
2. Umowa winna określić możliwość jej rozwiązania w przypadkach określonych przepisami kodeksu cywilnego oraz art. 8 ustawy.
3. Umowa winna dopuszczać jej rozwiązanie przez odbiorcę za wypowiedzeniem lub na zgodny wniosek stron.
4. Rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy skutkuje zastosowaniem przez dostawcę środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z usług.
5. Umowa wygasa w przypadku śmierci odbiorcy będącego osobą fizyczną, upadłości strony, utraty przez dostawcę zezwolenia.
6. Po rozwiązaniu umowy dostawca dokonuje zamknięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz główny.
§ 6. Umowa, o której mowa w § 4 ust. 1, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące:
1) ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia;
2) sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń;
3) praw i obowiązków stron umowy;
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
4) warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych lub przyłączy kanalizacyjnych będących w posiadaniu odbiorcy usług;
5) procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych;
6) ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art 18 ustawy;
7) okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia.
Rozdział IV
Sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach
§ 7.1. Rozliczenia za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków są prowadzone przez dostawcę z odbiorcami usług na podstawie określonych w taryfach cen i stawek opłat oraz ilości dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków wynikających z nowych, podanych do publicznej wiadomości taryf.
2. Zmiana taryf nie wymaga zmiany umowy o dostarczenie wody i odprowadzanie ścieków.
§ 8.1. Podstawą obciążenia odbiorcy usług należnościami za usługi dostarczania wody i (lub) odprowadzania ścieków jest faktura.
2. Ilość dostarczonej wody ustala się na podstawie odczytu wodomierza głównego.
3. W przypadku zawarcia umów z użytkownikami lokali w budynkach wielolokalowych ilość dostarczanej wody ustala się na podstawie zainstalowanych tam wodomierzy, z uwzględnieniem różnicy wynikającej pomiędzy odczytem na wodomierzu głównym a sumą odczytów z wodomierzy w lokalach.
4. Ilość odprowadzanych ścieków ustala się na podstawie wskazań urządzeń pomiarowych.
5. W razie braku urządzeń pomiarowych ilość odprowadzanych ścieków ustala się jako równą ilości dostarczonej wody przez dostawcę z uwzględnieniem poboru wody z innych źródeł.
6. Pobór wody z innego źródła ustała się na podstawie wskazań wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy.
7. W przypadku braku urządzenia wymienionego w ust. 4, ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie norm zużycia wody.
8. W rozliczeniach ilości odprowadzanych ścieków ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadkach, gdy wielkość jej zużycia na ten cel ustalona jest na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt dostarczającego ścieki.
9. Okres obrachunkowy wynosi 3 miesiące.
10. W przypadku braku wodomierza ilość zużytej wody określa się na podstawie przeciętnych norm zużycia, określonych zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy.
11. W przypadku awarii wodomierza ilość zużytej wody określa się na podstawie przeciętnych norm zużycia, uwzględniając średnie zużycie z ostatnich 3 miesięcy przed awarią.
§ 9. Strony określają w umowie skutki niedotrzymania terminu zapłaty jak również sposobu uiszczania opłat.
Rozdział V
Warunki przyłączenia do sieci
§ 10.1. Przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej odbywa się na pisemny wniosek osoby ubiegającej się o przyłączenie.
2. Wniosek, o których mowa w ust 1. powinien zawierać w szczególności:
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
1) imię i nazwisko (nazwę) wnioskodawcy, względnie sposób reprezentacji wnioskodawcy wraz z dokumentem lub jego kopią potwierdzającym jej prawidłowość, a w razie działania wnioskodawcy przez przedstawiciela podstawę umocowania, adres do korespondencji;
2) adres nieruchomości, która ma być przyłączona;
3) planowaną wielkość poboru wody, jej przeznaczenie lub planowaną ilość odprowadzanych ścieków.
3. Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający tytuł prawny do korzystania z nieruchomości oraz kserokopię mapy sytuacyjno-wysokościowej, określającą usytuowanie nieruchomości względem istniejącej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz innych obiektów i urządzeń uzbrojenia terenu.
4. Jeżeli są spełnione warunki techniczne na przyłączenie nieruchomości do sieci, dostawca usług w terminie do 30 dni od otrzymania wniosku wraz z kompletem załączników wydaje warunki przyłączenia do sieci. W sprawach skomplikowanych termin wydania warunków może ulec wydłużeniu .
5. W razie braku możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci, dostawca usług - w terminie 14 dni od otrzymania wniosku - informuje na piśmie o tym fakcie osobę ubiegającą się o przyłączenie, wskazując przyczyny uniemożliwiające dokonanie przyłączenia.
6. Warunki techniczne przyłączenia nieruchomości są ważne 3 lata od dnia ich wydania.
7. Warunkiem przystąpienia do wykonania robót przyłączeniowych jest wcześniejsze uzgodnienie dokumentacji technicznej z dostawcą w terminie 7 dni od otrzymania dokumentacji.
8. Dostawca rozpoczyna dostawę wody lub odprowadzanie ścieków nie później niż w ciągu 7 dni od dnia podpisania umowy lub w terminie uzgodnionym z odbiorcą.
§ 11. Realizację budowy przyłącza oraz studni wodomierzowej lub pomieszczeń przewidzianych do lokalizacji wodomierza głównego, jak również urządzeń pomiarowych odprowadzanych ścieków zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej.
§ 12.1. Jeżeli umowa o dostarczenie wody lub odprowadzanie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym włącznie.
2. Wodomierze poza wodomierzem głównym są częścią instalacji wewnętrznej i ich montaż oraz utrzymanie obciąża odbiorcę.
3. Odbiorca winien zapewnić niezawodne działanie wodomierzy i urządzeń pomiarowych poprzez ich odpowiednie zabezpieczenie przed dostępem osób nieuprawnionych, uszkodzeniami mechanicznymi lub skutkami niskich temperatur, a także prawidłowe utrzymanie studzienki czy też pomieszczenia, w którym są zamontowane.
4. Odbiorca usług zobowiązany jest do natychmiastowego powiadomienia dostawcy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego lub urządzenia pomiarowego, w tym o zerwaniu plomby.
5. Dostawca może odmówić ponownego zawarcia umowy na dostawę wody lub odprowadzanie ścieków rozwiązanej zgodnie z art 8 ustawy, jeśli nie zostały usunięte przeszkody będące przyczyną zaniechania świadczenia usług.
6. Odbiorca winien powiadomić dostawcę o wszelkich zmianach technicznych w instalacji wewnętrznej, które mogą mieć wpływ na działanie sieci.
7. Odbiorca wody powinien racjonalnie gospodarować wodą i używać ją zgodnie z przeznaczeniem.
8. Odbiorcy usług zobowiązani są do korzystania z zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków w sposób zgodny z przepisami ustawy i nie powodujący pogorszenia jakości usług świadczonych przez dostawcę oraz nie utrudniających działalności dostawcy, a w szczególności do:
1) użytkowania instalacji wodociągowej w sposób eliminujący możliwość wystąpienia skażenia chemicznego lub bakteriologicznego wody z sieci wodociągowej na wskutek cofnięcia się wody z instalacji wodociągowej, powrotu ciepłej wody lub wody z instalacji centralnego ogrzewania;
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
2) użytkowania instalacji kanalizacyjnej w sposób nie powodujący zakłóceń funkcjonowania sieci kanalizacyjnej, zgodnie z art. 9 ustawy;
3) poinformowania dostawcy o własnych ujęciach wody, w celu prawidłowego ustalania opłat za odprowadzanie ścieków;
4) wykorzystywania wody z sieci wodociągowej oraz korzystania z przyłącza kanalizacyjnego wyłącznie w celach określonych w warunkach przyłączenia do sieci.
Rozdział VI
Techniczne warunki określające możliwość dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych
§ 13.1. Dostawca usług na prawo odmówić przyłączenia odbiorcy usług do sieci, jeśli nie posiada możliwości technicznych świadczenia usług.
2. Techniczne możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych wyznacza wieloletni planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych.
3. Urząd udostępni nieodpłatnie do wglądu:
1) studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy;
2) niniejszy regulamin;
3) warunki udzielonego zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków.
Rozdział VII
Sposób dokonywania odbioru wykonanego przyłącza wodociągowo-kanalizacyjnego
§ 14.1. Warunkiem przystąpienia do prac zmierzających do przyłączenia nieruchomości do sieci jest pisemne uzgodnienie z dostawcą usług dokumentacji technicznej i sposobu prowadzenia tych prac oraz warunków i sposobów dokonywania kontroli robót.
2. Dostawca usług wydaje pisemne uzgodnienie, o którym mowa w ust. 1 niezwłocznie po złożeniu kompletnej dokumentacji technicznej.
3. Zakres dokumentacji technicznej określają warunki przyłączenia.
4. W ramach prac związanych z odbiorem przyłącza, dostawca usług dokonuje sprawdzenia zgodności wykonanych prac z warunkami technicznymi przyłączenia do sieci oraz z projektem przyłącza.
5. Odbiór częściowy robót ulegających zasypaniu tzn. robót zanikających następuje w dniu zgłoszenia gotowości do odbioru.
6. Odbiór częściowy oraz końcowy przyłączy jest przeprowadzany przy udziale upoważnionych przedstawicieli stron.
7. Odbiór końcowy dokonywany jest na podstawie końcowego protokołu odbioru technicznego według zasad określonych w warunkach przyłączenia.
8. Protokół odbioru technicznego przyłącza powinien zawierać co najmniej:
1) datę odbioru;
2) adres nieruchomości, do której wykonano podłączenie;
3) dane techniczne charakteryzujące przedmiot odbioru (rodzaj przyłącza: wodociągowe, kanalizacyjne, średnica rur, materiał, długość, elementy uzbrojenia);
4) skład i podpisy członków komisji dokonującej odbiór;
5) uwagi dotyczące różnic pomiędzy projektem a realizacją przyłącza.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
9. Protokół stanowi potwierdzenie prawidłowości wykonania podłączenia i jego podpisanie przez strony upoważnia odbiorcę do złożenia pisemnego wniosku o zawarcie umowy.
10. Dostawca ma prawo odmówić przyłączenia do sieci jeśli przyłącze zostało wykonane bez uzyskania zgody dostawcy bądź zostało wykonane niezgodnie z wydanymi warunkami technicznymi.
Rozdział VIII
Sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków
§ 15.1. Dostawca usług ma obowiązek poinformowania odbiorców o planowanych przerwach lub ograniczeniach w dostawie wody, w sposób zwyczajowo przyjęty z wyprzedzeniem co najmniej 2 dniowym.
2. Dostawca usług ma również obowiązek poinformować odbiorców, w sposób zwyczajowo przyjęty, o zaistniałych nieplanowanych przerwach lub ograniczeniach w dostawie wody, o ile przewidywany czas ich trwania przekracza 12 godzin.
3. W przypadku budynków wielolokalowych, dostawca usług może o zdarzeniach wskazanych w ust. 2 poinformować właściciela lub zarządcę budynku nieruchomości oraz osoby korzystające z lokali, z którymi dostawca zawarł umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków.
4. W razie planowanej lub zaistniałej przerwy w dostawie wody przekraczającej 12 godzin dostawca usług ma obowiązek zapewnić zastępczy punkt poboru wody i poinformować o tym fakcie odbiorców usług, wskazując lokalizację zastępczego punktu poboru wody.
5. W przypadku przerwy trwającej do 12 godzin dostawca usług jest zobowiązany, w miarę swoich możliwości technicznych i organizacyjnych, zapewnić zastępczy punkt poboru wody. O lokalizacji zastępczego punktu poboru wody dostawca usług poinformuje odbiorców usług.
6. Dostawca usług ma prawo ograniczyć lub wstrzymać świadczenie usług wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, środowiska naturalnego, potrzebami przeciwpożarowymi, a także przyczynami technicznymi. Nie zwalnia to dostawcy usług z obowiązku zastosowania wszelkich dostępnych mu sposobów dla złagodzenia tych uciążliwości dla odbiorców.
Rozdział IX
Standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków
§ 16. Dostawca usług jest zobowiązany do udzielania odbiorcom usług wszelkich istotnych informacji w szczególności dotyczących:
1) prawidłowego sposobu wykonywania przez odbiorcę usług umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków;
2) występujących zakłóceń w dostawach wody lub w odprowadzaniu ścieków w tym o planowanych przerwach w świadczeniu usług;
3) występujących awariach urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych.
§ 17.1. Każdy odbiorca usług ma prawo zgłaszania reklamacji dotyczących sposobu wykonywania przez dostawcę przedmiotu umowy, w szczególności ilości i jakości świadczonych usług oraz wysokości naliczonych opłat za te usługi.
2. Wniesienie przez odbiorcę reklamacji co do wysokości naliczonych opłat nie wstrzymuje obowiązku uregulowania należności.
3. Reklamacja może być składana w formie pisemnej lub e-mailowej, po powzięciu informacji o wystąpieniu zdarzenia stanowiącego podstawę jej złożenia.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
4. Dostawca usług jest zobowiązany rozpatrzyć reklamację bez zbędnej zwłoki, w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia złożenia reklamacji w siedzibie dostawcy lub doręczenia jej w inny sposób.
§ 18. W siedzibie dostawcy usług wodociągowo-kanalizacyjnych winny być udostępniane wszystkim zainteresowanym:
1) aktualne obowiązujące na terenie Gminy Gnojno taryfy;
2) tekst „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków" obowiązujący na terenie Gminy Gnojno;
3) wyniki ostatnio przeprowadzonych analiz jakości wody.
Rozdział X
Warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe
§ 19. Woda do celów przeciwpożarowych jest dostępna przede wszystkim z hydrantów zainstalowanych na sieci wodociągowej.
§ 20. Ilość wody pobranej na cele przeciwpożarowe wraz z określeniem punktów poboru jest ustalana na podstawie pisemnych informacji składanych przez jednostkę straży pożarnej.
§ 21. Należności za wodę pobraną na cele przeciwpożarowe reguluje gmina.
Rozdział XI
Przepisy końcowe
§ 22. W sprawach nieuregulowanych niniejszym regulaminem obowiązują przepisy ustawy wraz z przepisami wykonawczymi wydanymi na jej podstawie.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany
UZASADNIENIE
Przyjęcie projektu „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Gnojno" przez Radę Gminy Gnojno stanowi podstawę - zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1152 ze zm.) - jego przekazania do zaopiniowania organowi regulującemu.
Pozytywna opinia organu regulującego stanowić będzie o jego zgodności z przepisami ustawy i da podstawę do uchwalenia Regulaminu przez Radę Gminy Gnojno.
Id: F993FF4A-7C01-4F21-A0A1-DD03F2BDBAF9. Podpisany | <urn:uuid:b3f1c6bb-a698-49ca-85a9-61db9cd75b45> | finepdfs | 1.399414 | CC-MAIN-2022-33 | http://bip.gminy.com.pl/gnojno/pliki/u-II-15-18.pdf | 2022-08-14T23:58:51+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572089.53/warc/CC-MAIN-20220814234405-20220815024405-00479.warc.gz | 4,265,192 | 0.999966 | 1.000003 | 1.000003 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
977,
3749,
6754,
9642,
13526,
16169,
19487,
20670,
21257
] | 1 | 0 |
ZARZĄDZENIE NR 0050.20.2021
BURMISTRZA ŁABISZYNA
z dnia 7 czerwca 2021 r.
w sprawie podania do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży stanowiących własność Gminy Łabiszyn
Na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 i poz. 1378), art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 oraz z 2021 r. poz. 11, poz. 234 i poz. 815) oraz uchwały Rady Miejskiej w Łabiszynie z dnia 4 grudnia 2013 r. Nr XXVI/232/13 w sprawie zasad gospodarowania nieruchomościami Gminy Łabiszyn oraz nabycania i obciążania nieruchomościami na rzecz Gminy Łabiszyn (Dz. Urz. Woj. Kujawsko-Pomorskiego z 2013 r. poz. 4068) zarządzam, co następuje:
§ 1. Podać do publicznej wiadomości wykaz nieruchomości gminnych przeznaczonych do sprzedaży, stanowiący załącznik nr 1, na okres 21 dni.
§ 2. Informację o wykazie, o którym mowa w § 1, stanowiącą załącznik nr 2, podać do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń, w prasie lokalnej oraz na stronie internetowej.
§ 3. Wykonanie zarządzenia powierza się Kierownikowi Referatu Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Gospodarki Nieruchomościami.
§ 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Burmistrz
Jacek Idzi Kaczmarek
| L.p. | Oznaczenie nieruchomości | Położenie – obręb geodezyjny | Księga wieczysta | Powierzchnia | Przynależność nieruchomości i sposób zagospodarowania oraz opis | Cena (netto) |
|------|--------------------------|-------------------------------|-----------------|-------------|---------------------------------------------------------------|--------------|
| 1. | Samodzielnny lokal mieszkalny nr 6 w budynku nr 6 przy ul. Plac 100-lecia w Łabiszynie (wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej) | KW BYLU/000265259 | powierzchnia użytkowa lokalu: 82,20 m² | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Działka, na której znajduje się lokal posiada dostęp do drogi publicznej. | 106 700,00 zł |
| 2. | Działka nr 1131/6 wraz z odzielnym wznoszonym 1/31 częścią do działki nr 1131/37 | KW BYLU/00014209/1 | Działka nr 1131/6: 0,0028 ha Działka nr 1131/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż błażany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwało związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż błażany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37, w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 2 030,00 zł na co składa się: - działka nr 1131/6: 1840,00 zł - udział w działce nr 1131/37: 190,00 zł |
| 3. | Działka nr 1131/7 | KW BYLU/00014209/1 | | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania | Razem: 1 990,00 zł |
| 3. | Działka nr 1131/7 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 1131/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/I | Działka nr 1131/7: 0,0027 ha Działka nr 1131/37: 0,0625 ha | Przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz białoński stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż białoński posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż białoński stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż białoński posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 990,00 zł na co składa się: - działka nr 1131/7: 1800,00 zł udział w działce nr 1131/37: 190,00 zł |
| 4. | Działka nr 1131/8 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 1131/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/I | Działka nr 1131/8: 0,0027 ha Działka nr 1131/37: 0,0625 ha | Przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż białoński stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż białoński posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż białoński stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż białoński posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 990,00 zł na co składa się: - działka nr 1131/8: 1800,00 zł udział w działce nr 1131/37: 190,00 zł |
| 5. | Działka nr 1131/9 wraz z udziałem | Łabiszyn | KW BYU/00014209/I | | | | |
| 8. Działka nr 113/1/12 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 113/37 | Działka nr 113/1/12: 0,0027 ha Działka nr 113/37: 0,0625 ha | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 113/1/12: 0,0027 ha Działka nr 113/37: 0,0625 ha | Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 990,00 zł na co składa się: - działka nr 113/1/12: 1800,00 zł - udział w działce nr 113/37: 190,00 zł |
| 9. Działka nr 113/1/13 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 113/37 | Działka nr 113/1/13: 0,0027 ha Działka nr 113/37: 0,0625 ha | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 113/1/13: 0,0027 ha Działka nr 113/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 9,113/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 9,113/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 990,00 zł na co składa się: - działka nr 113/1/13: 1800,00 zł - udział w działce nr 113/37: 190,00 zł |
| | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 10. | Działka nr 113/1/14 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 czesło do działki nr 113/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 113/1/14: 0,0028 ha Działka nr 113/1/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada posredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/1/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | - udział w działce nr 113/1/37: 190,00 zł |
| | | | | | | |
| 11. | Działka nr 113/1/15 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 czesło do działki nr 113/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 113/1/15: 0,0027 ha Działka nr 113/1/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaz blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwałe związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada posredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/1/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | - udział w działce nr 113/1/37: 190,00 zł |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
Razem: 2 030,00 zł na co składa się:
- działka nr 113/1/14: 1840,00 zł
- działka nr 113/1/37: 190,00 zł
Razem: 1 990,00 zł na co składa się:
- działka nr 113/1/15: 1800,00 zł
- udział w działce nr 113/1/37: 190,00 zł
| | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 18. | Działka nr 113/1/22 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 113/1/37 | Łabiszyn | KW BY1U/00014209/1 | Działka nr 113/1/22: 0,0026 ha Działka nr 113/1/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwale związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/1/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży, jest również udział w tej działce. | Razem: 1 950,00 zł na co składa się: - działka nr 113/1/22: 1760,00 zł - udział w działce nr 113/1/37: 190,00 zł |
| | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 19. | Działka nr 113/1/23 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 113/1/37 | Łabiszyn | KW BY1U/00014209/1 | Działka nr 113/1/23: 0,0025 ha Działka nr 113/1/37: 0,0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwale zabudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż blaszany stanowiący własność dzierżawcy gruntu, który nie jest trwale związany z gruntem (obiekt tymczasowy). Działka, na której zlokalizowany jest garaż blaszany posiada pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 113/1/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży, jest również udział w tej działce. | Razem: 1 910,00 zł na co składa się: - działka nr 113/1/23: 1720,00 zł - udział w działce nr 113/1/37: 190,00 zł |
| 22. | Działka nr 1131/26 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 1131/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 1131/26: 0.0025 ha Działka nr 1131/37: 0.0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zbudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż biały, posiadający pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 910,00 zł na co składa się: - działka nr 1131/26: 1 720,00 zł udział w działce nr 1131/37: 190,00 zł |
| 23. | Działka nr 1131/27 wraz z udziałem wynoszącym 1/31 części do działki nr 1131/37 | Łabiszyn | KW BYU/00014209/1 | Działka nr 1131/27: 0.0026 ha Działka nr 1131/37: 0.0625 ha | Na terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy. Obie działki zgodnie z ewidencją gruntów i budynków stanowią inne tereny zabudowane, choć faktycznie nie są trwałe zbudowane. Na jednej z działek znajduje się jedynie garaż biały, posiadający pośredni dostęp do drogi publicznej poprzez działkę nr 1131/37 w związku z tym przedmiotem sprzedaży jest również udział w tej działce. | Razem: 1 950,00 zł na co składa się: - działka nr 1131/27: 1 760,00 zł udział w działce nr 1131/37: 190,00 zł |
Niniejszy wykaz podlega wywieszeniu na okres 21 dni.
Osoby, którym przysługuje pierwszeństwo w nabyciu w/w nieruchomości zgodnie art. 34 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r.: poz. 1990, z późn. zm.) proszone są o złożenie wniosku w terminie 6 tygodni od dnia wywieszenia niniejszego wykazu w Urzędzie Miejskim w Łabiszynie.
[Podpis]
Burmistrz
Leszek Kuczyński
Id: 08D6F49E-529D-41BA-B98A-60A517DFF9E. Podpisany
BURMISTRZ ŁABISZYNA
INFORMACJA
Burmistrz Łabiszyna na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, z późn. zm.) informuje, że na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w Łabiszynie oraz na stronie internetowej: www.bip.labiszyn.pl dostępny jest wykaz nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży.
Szczegółowe informacje można uzyskać w Urzędzie Miejskim w Łabiszynie w pokoju nr 9 lub telefonicznie: 52 / 384-40-52 wew. 28. | b21a8885-4431-4b70-9359-d81165849d1b | finepdfs | 1.049805 | CC-MAIN-2024-51 | https://www.bip.labiszyn.pl/bip_download.php?id=11827 | 2024-12-11T20:10:19+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066092235.13/warc/CC-MAIN-20241211174540-20241211204540-00161.warc.gz | 602,237,196 | 0.995867 | 0.999837 | 0.999837 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1327,
3122,
6087,
8947,
11011,
12947,
14437,
14915,
15409
] | 1 | 0 |
Zasady obowiązują
Konferencje prasowe Donalda Tuska znowu odbywają się na tle planszy Platformy Obywatelskiej z tekstem: „Żeby żyło się lepiej", bez tego dodatkowego słowa, wprowadzonego w trakcie kampanii wyborczej „Wszystkim". Ale zwycięscy nie przejmują się takimi drobiazgami. Najważniejsze, że sukces PO dowiódł jej politycznej, medialnej skuteczności. W dzisiejszym świecie nie chodzi o zasady i honor, pojęcia co raz bardziej historyczne, tylko o odniesienie politycznego sukcesu, a więc pragmatyzm i skuteczność w działaniu. Swego czasu także byłem dumny ze skuteczności w działaniu, gdy prezydencka kampania wyborcza Lecha Wałęsy 1990 r., którą prowadziłem w telewizji wspólnie m.in. z Janem Purzyckim, przyniosła sukces. Tylko że już po trzech miesiącach od zwycięstwa naszego faworyta odczułem silnego moralnego kaca, po tym jak prezydent Lech Wałęsa zaczął odbudowywać „lewą nogę", doprowadzając do recydywy komuny w 1993 roku. Ten dyskomfort odczuwam i dziś, kiedy widzę, jak „rycerze nocnej zmiany" wymieniają uśmiechy i dopingują się wzajemnie do rozprawienia się z „Kaczorami". Młodym wyborcom, którzy tak masowo głosowali na Platformę Obywatelską, nikt nie przypominał historii sprzed 15 laty, kiedy to 4 czerwca 1992 roku Wałęsa wraz z Tuskiem i Pawlakiem oraz SLD obalali nocą rząd Jana Olszewskiego, obecnego doradcy prezydenta Lecha Kaczyńskiego.
Historia III RP to także ciąg zmagań braci Kaczyńskich z Lechem Wałęsą, a raczej odwrotnie. Według Lecha Wałęsy, o czym stara si ę nas przekona ć w swojej najnowszej ksi ąż ce pt: „Moja III RP", historia tamtych lat to głównie walka Wał ę sy z „małymi, m ś ciwymi populistami i demagogami", czyli Jarosławem i Lechem Kaczy ń skimi. Jarosław Kaczy ń ski pojawia si ę a ż na 43 stronach tej ksi ąż ki, Jan Paweł II tylko 10 razy.
Jedną z pierwszych osób, jaką odwiedził po swoim wyborczym zwycięstwie Donald Tusk, był Lech Wałęsa. Jak wiadomo, syn byłego prezydenta, Jarosław, został ponownie wybrany na drugą sejmową kadencję z list PO. Co usłyszał Tusk od Wałęsy? Że „wszystkich ludzi PiS-u na stanowiskach w rządzie należy wyciąć w pień". Zaiste godna to wypowiedź laureata pokojowej Nagrody Nobla. Zdaniem Wałęsy, pod rządami braci Kaczyńskich Polska była „o krok od przepaści i jeszcze dwa lata i mielibyśmy prawdziwe szaleństwo". Przypomina mi się tu dawne przemówienie Władysława Gomółki, który mówił, że Polska pod rządami kapitalistów była tuż nad przepaścią, ale za czasów państwa socjalistycznego zrobiła krok do przodu.
Wałęsa deklaruje poparcie dla rządu Tuska, ale tylko pod warunkiem, że „będą poprawiane te rzeczy, które stworzył >kaczyzm<". To „warunkowe" poparcie jest więc uzależnione od aktywnie wrogiej postawy Tuska w stosunku do odchodzącego rządu i urzędującego prezydenta.
Jarosław Kaczyński zapowiedział, że PiS wytoczy wiele procesów o zniesławienie i obrazę, w tym także Donaldowi Tuskowi i jak należy się domyślać także Lechowi Wałęsie. Nieśmiałe zapowiedzi wszczęcia sprawy sądowej w stosunku do Lecha Wałęsy padły ju ż w czasie kampanii wyborczej. Chodziło o wypowied ź Lecha Wał ę sy na temat działalno ś ci braci Kaczy ń skich w latach 90., kiedy obaj pracowali w jego kancelarii. Według Wał ę sy, zostali wyrzuceni, „bo kiepsko pracowali i robili milionowe przekr ę ty". Za u ż yte sformułowanie „milionowe przekr ę ty" Wał ę sa zostanie najprawdopodobniej podany do s ą du i b ę dzie musiał „przekr ę ty" te udowodni ć , je ż eli nie chce zosta ć uznanym za winnego. W obronie swoich zagro ż onych osobistych praw lider PiS, b ę d ą cy w opozycji, mo ż e okaza ć si ę znacznie skuteczniejszym i gro ź niejszym przeciwnikiem, ni ż broni ą cy swoich racji w s ą dzie lider partii rz ą dz ą cej. Nie anga ż uje bowiem autorytetu pa ń stwa i tym samym nie jest nara ż ony na zarzut wykorzystywania stanowiska czy słu ż b specjalnych do prywatnej walki. Nie mówi ą c o tym, ż e ma wi ę cej czasu, by skoncentrowa ć si ę na s ą dowej sprawie.
Skoro dobre wychowanie, przyjęte przez lata dobre obyczaje czy ogólnie akceptowane zasady etyki w życiu publicznym nie są stosowane, ich naruszenie powinno stać się podstawą oceny przez sąd. Już najwyższy czas aby wyroki sądowe przypomniały, że każdy człowiek ma swoją godność, także atakowany polityk i że kampania wyborcza czy jakakolwiek inna okoliczność nie może być żadnym usprawiedliwieniem. Jak nie jest usprawiedliwieniem zasada, że każdy cel uświęca środki. I nawet jeśli sąd niektóre sprawy oddali, sam fakt postawienia ich na wokandzie będzie miał symboliczne znaczenie moralne dla naszego życia publicznego, które coraz bardziej karłowacieje i oddala nas od cywilizacji, której jeste ś my depozytariuszem.
Nasza cywilizacja ze swoją etyką katolicką zakłada, że ogólne zasady etyki odnoszące się do sfery życia prywatnego mają także zastosowanie w życiu społecznym czy publicznym. „Etyka jest najwyższą prawa komentatorką" – jak pisał Feliks Koneczny. Nie wystarcza zatem przekonanie polityka, że jest w porządku tylko dlatego, że jego postępowanie jest zgodne z prawem. To dla nas stanowczo za mało.
Wojciech Reszczyński
„Nasza Polska" – 01.11.07 | <urn:uuid:0fd955e1-c899-468b-af97-1c91edd805cf> | finepdfs | 2.474609 | CC-MAIN-2024-33 | http://wojciechreszczynski.pl/wp-content/uploads/2024/06/67Nasza-Polska-01.11.07-Zasady-obowiazuja.pdf | 2024-08-06T20:36:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640508059.30/warc/CC-MAIN-20240806192936-20240806222936-00509.warc.gz | 34,375,929 | 0.999898 | 0.999885 | 0.999885 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1797,
3942,
4661,
5106
] | 1 | 0 |
Częstochowski
Kalendarz Astronomiczny
2018
Rok XIV
Redakcja
Bogdan Wszołek i Agnieszka Kuźmicz
Wersja elektroniczna kalendarza jest dostępna na stronie
www.astronomianova.org
Podstawową formą książki jest wersja drukowana
Częstochowski Kalendarz Astronomiczny 2018
Redakcja
Bogdan Wszołek i Agnieszka Kuźmicz
Autorzy przyczynków:
Ivan Andronov
Katarzyna Bajan
Małgorzata Bankowicz
Monika Biernacka
Marek Biesiada
Kazimierz Błaszczał
Lidia Chinarova
Grzegorz Czepiczek
Piotr Flin
Włodzimierz Godłowski
Jagoda Grabowska
Mateusz Harasymczuk
Marek Jamroży
Tomasz Kisiel
Agata Kołodziejczyk
Jacek Kruk
Larisa Kudashkina
Elżbieta Kuligowska
Agnieszka Kuźmicz
Krzysztof Maślanka
Grzegorz Michalek
Paulina Pajowska
Elena Pańko
Agnieszka Pollo
Joanna Popiela
Stanisław Ryś
Joanna Saleta
Vladimir Stephanovich
Róża Szafraniec
Virginia Trimble
Anna Wojtowicz
Bogdan Wszołek
Waldemar Zwierzchlejski
Stowarzyszenie Astronomia Nova
Częstochowa 2017
Zespół recenzentów
Ivan L. Andronov, Marek Biesiada, Krzysztof Maślanka, Agnieszka Pollo
Redakcja naukowa
Bogdan Wszołek, Agnieszka Kuźmicz
Korektorzy
Bogdan Wszołek, Agnieszka Kuźmicz, Magdalena Wszołek
Redakcja techniczna
Bogdan Wszołek, Agnieszka Kuźmicz
Projekt okładki
Agnieszka Kuźmicz, Bogdan Wszołek
Strona 1 okładki
Rycina znaku Wodnika zaczerpnięta z atlasu nieba opracowanego przez Jana Heweliusza (1611–1687) w dziele *Prodromus astronomiae cum catalogofixarum et firmamentum Sobiescianum*... Gdańsk 1690
Strona 4 okładki
Antena RFT-5.4 w Obserwatorium Astronomicznym Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
© Copyright by Astronomia Nova oraz Wydawnictwo AJD w Częstochowie
ISBN 978-83-7455-550-0
ISSN 1895-0787
Zamieszczone w książce fotografie, jeśli nie wskazano źródła, pochodzą z archiwum Astronomii Novej
Wydanie niniejszego tomu było współfinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego
Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie
42-200 Częstochowa, ul. Waszyngtona 4/8
tel. (34) 378-43-29, faks (34) 378-43-19
www.ajd.czest.pl
e-mail: firstname.lastname@example.org
Spis treści
Słowo wstępne (B. Wszołek) ......................................................... 7
Część pierwsza (tabelaryczna)
Kalendarz na rok 2018 (A. Kuźmicz) ........................................... 9
W roku 2018 (A. Kuźmicz, B. Wszołek) ..................................... 21
Konferencja Astrophisica Nova .............................................. 22
Konkurs Urania ........................................................................ 23
Konkurs Ars Astronomica ....................................................... 24
Tabele astronomiczne (B. Wszołek) .......................................... 25
Wschody, górowania i zachody Słońca w Częstochowie ............ 25
Świty i zmierzchy w Częstochowie ........................................... 31
Wschody, górowania i zachody Księżyca w Częstochowie ....... 37
Czas gwiazdowy dla Częstochowy ............................................. 43
Wschody, górowania i zachody Słońca w Rzepienniku ............. 47
Świty i zmierzchy w Rzepienniku ............................................. 53
Wschody, górowania i zachody Księżyca w Rzepienniku .......... 59
Czas gwiazdowy dla Rzepiennika .............................................. 65
Część druga (dydaktyczno informacyjna)
Fazy Księżyca (B. Wszołek) ..................................................... 70
Kronika Astronomii Novej za rok 2017 (B. Wszołek) .................. 71
Highlights of Odessa Branch of AN in 2017 (I. L. Andronov) ...... 93
Relacja z całkowitego zaćmienia Słońca 2017 (K. Błaszczyk) ..... 99
Wyprawa na całkowite zaćmienie Słońca 2017 (T. Kisiel, J. Saleta) 103
Rozwój EC1 w roku 2017 (T. Kisiel) ........................................ 109
Mój staż w Europejskiej Agencji Kosmicznej (A. Kołodziejczyk) .. 111
Przygoda z nieważkością (M. Harasymczuk) .......................... 125
Gwiazda Lubomira (J. Kruk) .................................................. 129
Stacje astronomiczne Lubomir i Oklejna (R. Szafraniec) .......... 131
W charakterze uzupełnienia (J. Kruk) ...................................... 144
Kreatywne zajęcia z astronomii dla dzieci (E. Kuligowska) ....... 147
Schody do nieba w Rzepienniku (B. Wszołek) .......................... 153
Problemy wokół nauczania astronomii (B. Wszołek) .................. 165
Część trzecia (artykuły popularnonaukowe)
Wiersze (L.L. Chinarova) ....................................................... 176
Władimir Platonowicz Cesewicz (I. L. Andronov) ..................... 177
Zaćmienia Słońca w Częstochowie (G. Czepiczek, J. Grabowska) .. 183
Pół wieku od śmierci Jurija Gagarina (J. Kruk) ....................... 187
Profesor Eugeniusz Rybka – dyrektor trzech obserwatoriów (M. Jamroży) ................................................................. 195
Część czwarta (przyczynki naukowe)
The LIGO Fight Song (V. Trimble) .................................................. 233
Fale grawitacyjne – nowe okno na Wszechświat (M. Biesiada) ....... 235
Badanie własności galaktyk jasnych w podczerwieni
(M. Bankowicz, A. Pollo) ................................................................. 247
Największe radioźródła typu FRII na najwyższych wartościach
przesunięć ku czerwieni (E. Kuligowska) ........................................ 253
Uporządkowanie orientacji galaktyk w gromadach w zależności od
typów morfologicznych (W. Godłowski i in.) .................................... 261
Wyznaczanie funkcji świecenia gromad galaktyk na podstawie
próbki 6168 gromad (J. Popiela i in.) .............................................. 271
Atlas of the Light Curves and Phase Plane Portraits of Selected
Long-Period Variables (L.S. Kudashkina, I.L. Andronov) ............... 283
Populacje gwiazdowe gigantycznych radioźródeł (A. Kuźmicz) ....... 291
Kilka refleksji o teorii liczb (K. Maślanka) ....................................... 301
Czy Słońce zmienia się? (G. Michałek) ............................................. 309
Pomiary polaryzacji promieniowania radiowego obiektów
kosmicznych (S. Ryś) ........................................................................ 313
Nowe spojrzenie na własności galaktyk z osiowo-symetrycznymi
zaburzeniami dżetu (A. Wójtowicz) .................................................. 321
Astronomia, będąc najstarszą nauką przyrodniczą, bynajmniej nie przestaje być aktualna dzisiaj. Jest najszybciej rozwijającą się dziedziną wiedzy, a rozumienie jej osiągnięć wymaga coraz częściej odpowiedniego przygotowania. Ludzie przejawiają zainteresowanie wieloma sprawami z dziedziny astronomii w sposób naturalny. Na podstawie tych zainteresowań można skutecznie pociągnąć młodych do studiowania zarówno nauk ścisłych, jak i humanistycznych. Wiedza o dawnych i dzisiejszych zdobyczach astronomii jest szeroko dostępna, ale społeczna jej przyswajalność jest niewielka. Braki edukacyjne w dziedzinie astronomii, niezależnie od tego co je powoduje, świadczą o zaniedbaniach ze strony środowisk kulturotwórczych. Coroczne wydawanie Częstochowskiego Kalendara Astronomicznego ma umniejszać takie zaniedbania.
Częstochowski Kalendarz Astronomiczny jest adresowany zarówno do osób, które w swojej praktyce zawodowej potrzebują ścisłej informacji odnośnie niektórych zdarzeń astronomicznych, jak również do nauczycieli pragnących lepiej orientować się, co do terminu i charakteru zjawisk zachodzących na niebie. Przede wszystkim jednak jest tworzony z myślą o aktywnych miłośnikach astronomii i astronaustyki.
W części pierwszej kalendarza czytelnik znajdzie wiele informacji szczegółowych, dotyczących różnych zjawisk astronomicznych, oraz informacje o konkursach i konferencjach astronomicznych w roku 2018. Część druga ma charakter dydaktyczno-informacyjny. Zawiera czternaście przyczynek, w tym kronikę zdarzeń o wydzięźku astronomicznym i astronautycznym za rok 2017, relacje ważniejszych wydarzeń, w których uczestniczyli członkowie Astronomii Novej lub częstochowscy miłośnicy astronomii, artykuły dotyczące edukacji astronomicznej oraz wspomnienia historyczno astronomiczne. Część trzecia zawiera pięć przyczynek popularnonaukowych, w tym szczegółowy opis zakończonej misji kosmicznej Cassini. W części czwartej znajdziemy jedenaście przyczynek naukowych, prezentowanych głównie podczas IX Konferencji Naukowej Młodych „Astrophisica Nova”. Na szczególną uwagę zasługuje piosenka autorstwa prof. Virgini Trimble, stworzona na okoliczność uhonorowania Noblem pierwszych detekcji fal grawitacyjnych.
Niniejszy, już czternasty, tom kalendarza powstał wspólnym wysiłkiem autorów, redaktorów i recenzentów. Jest dostępny w formie książkowej i elektronicznej (http://www.astronomianova.org/publikacje). CKA z roku na rok staje się coraz mniej częstochowski, a coraz bardziej ogólny. Stał się już podstawowym wydawnictwem AN, która zatacza swoim działaniem coraz szersze krogi. Bieżący tom został dofinansowany przez MNSW, jako Działanie Upowszechniające Naukę (DUN), kwotą 11400 złotych. Dzięki temu trafia nieodpłatnie do wielu czytelników, w tym i do autorów przyczynek.
W obliczeniach wykorzystujących położenie geograficzne Częstochowy przyjęto, że długość i szerokość geograficzna wynoszą odpowiednio:
\[ \lambda = E 19^\circ 07' = -1^h 16^m 28^s \quad \text{i} \quad \varphi = N 50^\circ 49' = +50^\circ .8166(6) \]
W obliczeniach wykorzystujących położenie geograficzne Obserwatorium Astronomicznego Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim przyjęto, że długość i szerokość geograficzna wynoszą odpowiednio:
\[ \lambda = E 21^\circ 05' = -1^h 24^m 20^s \quad \text{i} \quad \varphi = N 49^\circ 47' = +49^\circ .7833(3) \]
Przyjęto strefę czasową = UT +1\(^h\)
Uwaga: W okresie obowiązywania w Polsce czasu letniego (wschodnioeuropejskiego) czasy urzędowe podane w tabelach: 1, 2, 3, 5, 6 i 7 są zaniżone o jedną godzinę w stosunku do tego, co pokazują zegarki.
Mniej oczywiste skróty:
AA – Astronomy & Astrophysics
AJD – Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie
AJ – Astronomical Journal
AN – Stowarzyszenie Astronomia Nova
ApJ – Astrophysical Journal
ApJSS – Astrophysical Journal Supplement Series
CFT PAN – Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk
CKA2015 – Częstochowski Kalendarz Astronomiczny na rok 2015
ESA – Europejska Agencja Kosmiczna
ESTEC – European Space Research and Technology Centre
MNRAS – Monthly Notices of Royal Astronomical Society
OAKJ – Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi
OAUJ – Obserwatorium Astronomiczne UJ w Krakowie
PTA – Polskie Towarzystwo Astronomiczne
PTMA – Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii
UT – czas uniwersalny
Wszystko ma swój czas i jest wyznaczona godzina na wszystkie sprawy pod niebem”
(Eklezjasta 3,1)
Kalendarz na rok 2018
W kolumnach podano: dzień miesiąca (DM), dzień tygodnia (DT), kolejny dzień roku (DR) oraz uwagi.
| DM | DT | DR | Uwagi (Zjawiska/święta/rocznice/zdarzenia) |
|----|------|----|--------------------------------------------|
| | | | Godziny w nawiasach podano w czasie uniwersalnym (UT) |
| 1 | poniedziałek | 1 | Maksymalna (23° W) elongacja Merkurego (20), Księżyc w perygeum (22) |
| 2 | wtorek | 2 | Pełnia Księżyca (02) |
| 3 | środa | 3 | Ziemia w peryhelium (06) |
| 4 | czwartek | 4 | |
| 5 | piątek | 5 | Regulus 0°.9 S od Księżyca (08) |
| 6 | sobota | 6 | |
| 7 | niedziela | 7 | Mars 0°.2 S od Jowisza (04) |
| 8 | poniedziałek | 8 | Ostatnia kwadra Księżyca (22) |
| 9 | wtorek | 9 | Górna koniunkcja Wenus (07), Pluton w koniunkcji ze Słońcem (10) |
| 10 | środa | 10 | |
| 11 | czwartek | 11 | Jowisz 4° S od Księżyca (06), Mars 5° S od Księżyca |
| 12 | piątek | 12 | Vesta 0°.4 N od Księżyca (04) |
| 13 | sobota | 13 | Merkury 0°.6 S od Saturna(07) |
| 14 | niedziela | 14 | |
| 15 | poniedziałek | 15 | Księżyc w apogeeum (02), Saturn 3° S od Księżyca (02), Merkury 3° S od Księżyca (07) |
| 16 | wtorek | 16 | |
| 17 | środa | 17 | Nów Księżyca (02) |
| 18 | czwartek | 18 | |
| 19 | piątek | 19 | |
| 20 | sobota | 20 | Neptun 1°.6 N od Księżyca (20) |
| 21 | niedziela | 21 | |
| 22 | poniedziałek | 22 | |
| 23 | wtorek | 23 | |
| 24 | środa | 24 | Uran 5° N od Księżyca (01), pierwsza kwadra Księżyca (22) |
| 25 | czwartek | 25 | |
| 26 | piątek | 26 | |
| 27 | sobota | 27 | Aldebaran 0°.7 S od Księżyca (11) |
| 28 | niedziela | 28 | |
| 29 | poniedziałek | 29 | |
| 30 | wtorek | 30 | Księżyc w perygeum (10) |
| 31 | środa | 31 | Pełnia Księżyca (13), zaćmienie Księżyca |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|-----|------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | czwartek | 32 | Regulus 1°.0 S od Księżyca (19) |
| 2 | piątek | 33 | |
| 3 | sobota | 34 | |
| 4 | niedziela | 35 | |
| 5 | poniedziałek | 36 | |
| 6 | wtorek | 37 | |
| 7 | środa | 38 | Ostatnia kwadra Księżyca (16), Jowisz 4° S od Księżyca (20) |
| 8 | czwartek | 39 | |
| 9 | piątek | 40 | Mars 5° N od Księżyca (05), Vesta 0°.9 N od Księżyca (13) |
| 10 | sobota | 41 | Mars 5° N od Antaresa (15) |
| 11 | niedziela | 42 | Księżyc w apogeeum (14), Saturn 2° S od Księżyca (15) |
| 12 | poniedziałek | 43 | |
| 13 | wtorek | 44 | |
| 14 | środa | 45 | Juno w koniunkcji ze Słońcem (11) |
| 15 | czwartek | 46 | Nów Księżyca (21), zaćmienie Słońca |
| 16 | piątek | 47 | |
| 17 | sobota | 48 | Górna koniunkcja Merkurego (12) |
| 18 | niedziela | 49 | |
| 19 | poniedziałek | 50 | |
| 20 | wtorek | 51 | Uran 5° N od Księżyca (08) |
| 21 | środa | 52 | |
| 22 | czwartek | 53 | |
| 23 | piątek | 54 | Pierwsza kwadra Księżyca (08), Aldebaran 0°.7 S od Księżyca (18) |
| 24 | sobota | 55 | |
| 25 | niedziela | 56 | |
| 26 | poniedziałek | 57 | |
| 27 | wtorek | 58 | Księżyc w perygeum (15) |
| 28 | środa | 59 | |
Więcej cenię znalezienie choćby drobnej prawdy, niż długie rozważania nad najdonioślejszymi zagadnieniami bez dotarcia do żadnej prawdy
Galileusz
Marzec
Przetrwanie gatunku ludzkiego zależy od jego zdolności do odkrywania nowych miejsc zamieszkania we Wszechświecie
Stephen Hawking
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|----|----|-------|
| 1 | czwartek | 60 | Regulus 0°.9 S od Księżyca (06) |
| 2 | piątek | 61 | Pełnia Księżyca (01) |
| 3 | sobota | 62 | |
| 4 | niedziela | 63 | Neptun w koniunkcji ze Słońcem (14) |
| 5 | poniedziałek | 64 | Merkury 1°.4 N od Wenus (18) |
| 6 | wtorek | 65 | |
| 7 | środa | 66 | |
| 8 | czwartek | 67 | |
| 9 | piątek | 68 | Ostatnia kwadra Księżyca (11) |
| 10 | sobota | 69 | Mars 4° S od Księżyca (01) |
| 11 | niedziela | 70 | Saturn 2° S od Księżyca (02), Księżyc w apogeum (09) |
| 12 | poniedziałek | 71 | |
| 13 | wtorek | 72 | |
| 14 | środa | 73 | |
| 15 | czwartek | 74 | Maksymalna (18° E) elongacja Merkurego (15) |
| 16 | piątek | 75 | |
| 17 | sobota | 76 | Now Księżyc (13) |
| 18 | niedziela | 77 | Merkury 4° N od Wenus (01), Merkury 8° N od Księżyca (18), Venus 4° N od Księżyca (19) |
| 19 | poniedziałek | 78 | Uran 5° N od Księżyca (16) |
| 20 | wtorek | 79 | Początek astronomicznej wiosny (16:15) |
| 21 | środa | 80 | |
| 22 | czwartek | 81 | Aldebaran 0°.9 S od Księżyca |
| 23 | piątek | 82 | |
| 24 | sobota | 83 | Pierwsza kwadra Księżyca (16) |
| 25 | niedziela | 84 | Niedziela Palmowa |
| 26 | poniedziałek | 85 | Księżyc w perygeum (17) |
| 27 | wtorek | 86 | |
| 28 | środa | 87 | Regulus 1°.0 S od Księżyca (14) |
| 29 | czwartek | 88 | |
| 30 | piątek | 89 | |
| 31 | sobota | 90 | Pełnia Księżyca (13) |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|-----|-----|------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | niedziela | 91 | Dolna koniunkcja Merkurego (18) **Wielkanoc** |
| 2 | poniedziałek | 92 | Mars 1°.3 S od Saturna (12) |
| 3 | wtorek | 93 | Jowisz 4° S od Księżyca (14) |
| 4 | środa | 94 | |
| 5 | czwartek | 95 | |
| 6 | piątek | 96 | |
| 7 | sobota | 97 | Saturn 1°.9 S od Księżyca (13), Mars 3° S od Księżyca (18) |
| 8 | niedziela | 98 | Księżyc w apogeeum (06), ostatnia kwadra Księżyca (07) |
| 9 | poniedziałek | 99 | |
| 10 | wtorek | 100 | |
| 11 | środa | 101 | |
| 12 | czwartek | 102 | Neptun 1°.9 N od Księżyca (23) |
| 13 | piątek | 103 | |
| 14 | sobota | 104 | Merkury 4° N od Księżyca (09) |
| 15 | niedziela | 105 | |
| 16 | poniedziałek | 106 | Nowy Księżyc (02) |
| 17 | wtorek | 107 | Wenus 5° N od Księżyca (19) |
| 18 | środa | 108 | Uran w koniunkcji ze Słońcem (14) |
| 19 | czwartek | 109 | Aldebaran 1°.1 S od Księżyca (05) |
| 20 | piątek | 110 | Księżyc w perygeum (15) |
| 21 | sobota | 111 | |
| 22 | niedziela | 112 | Pierwsza kwadra Księżyca (22) |
| 23 | poniedziałek | 113 | |
| 24 | wtorek | 114 | Regulus 1°.2 S od Księżyca (20) |
| 25 | środa | 115 | |
| 26 | czwartek | 116 | |
| 27 | piątek | 117 | |
| 28 | sobota | 118 | |
| 29 | niedziela | 119 | Maksymalna (27° W) elongacja Merkurego (18) |
| 30 | poniedziałek | 120 | Pełnia Księżyca (01), Jowisz 4° S od Księżyca (17) |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|-----|------|--------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | wtorek | 121 | |
| 2 | środa | 122 | |
| 3 | czwartek | 123 | Wenus 7° N od Aldebarana (17) |
| 4 | piątek | 124 | Saturn 1°.7 S od Księżyca (20) |
| 5 | sobota | 125 | |
| 6 | niedziela | 126 | Księżyc w apogeeum (01), Mars 3° S od Księżyca (07) |
| 7 | poniedziałek | 127 | |
| 8 | wtorek | 128 | Ostatnia kwadra Księżyca (02) |
| 9 | środa | 129 | |
| 10 | czwartek | 130 | Neptun 2° N od Księżyca (09) |
| 11 | piątek | 131 | |
| 12 | sobota | 132 | Merkury 2° S od Urania (21) |
| 13 | niedziela | 133 | Uran 5° N od Księżyca (15), Merkury 2° N od Księżyca (17) |
| 14 | poniedziałek | 134 | |
| 15 | wtorek | 135 | Nów Księżyca (12) |
| 16 | środa | 136 | Aldebaran 1°.2 S od Księżyca (13) |
| 17 | czwartek | 137 | Wenus 5° N od Księżyca (18), Księżyc w perygeum (21) |
| 18 | piątek | 138 | |
| 19 | sobota | 139 | |
| 20 | niedziela | 140 | |
| 21 | poniedziałek | 141 | |
| 22 | wtorek | 142 | Pierwsza kwadra Księżyca (04) |
| 23 | środa | 143 | |
| 24 | czwartek | 144 | |
| 25 | piątek | 145 | |
| 26 | sobota | 146 | |
| 27 | niedziela | 147 | Jowisz 4° S od Księżyca (18) |
| 28 | poniedziałek | 148 | |
| 29 | wtorek | 149 | Pełnia Księżyca (14) |
| 30 | środa | 150 | |
| 31 | czwartek | 151 | Boże Ciało |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|-----|------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | piątek | 152 | Saturn 1°.6 S od Księżyca (01) |
| 2 | sobota | 153 | Księżyc w apogeum (17) |
| 3 | niedziela | 154 | Mars 3° S od Księżyca (12) |
| 4 | poniedziałek | 155 | |
| 5 | wtorek | 156 | |
| 6 | środa | 157 | Górna koniunkcja Merkurego (02), Neptun 2° N od Księżyca (18), ostatnia kwadra Księżyca (19) |
| 7 | czwartek | 158 | |
| 8 | piątek | 159 | |
| 9 | sobota | 160 | Wenus 5° S od Polluxa (01) |
| 10 | niedziela | 161 | Uran 5° N od Księżyca (03) |
| 11 | poniedziałek | 162 | |
| 12 | wtorek | 163 | |
| 13 | środa | 164 | Now Księżyc (20) |
| 14 | czwartek | 165 | |
| 15 | piątek | 166 | Księżyc w perygeum (00) |
| 16 | sobota | 167 | Wenus 2° N od Księżyca (13) |
| 17 | niedziela | 168 | |
| 18 | poniedziałek | 169 | |
| 19 | wtorek | 170 | |
| 20 | środa | 171 | Pierwsza kwadra Księżyca (11) |
| 21 | czwartek | 172 | Początek astronomicznego lata (10:07) |
| 22 | piątek | 173 | |
| 23 | sobota | 174 | Jowisz 4° S od Księżyca (19) |
| 24 | niedziela | 175 | |
| 25 | poniedziałek | 176 | Merkury 5° S od Polluxa (16) |
| 26 | wtorek | 177 | |
| 27 | środa | 178 | Westa 0°.3 S od Księżyca (09) |
| 28 | czwartek | 179 | Saturn 1°.8 S od Księżyca (04), pełnia Księżyca (05) |
| 29 | piątek | 180 | |
| 30 | sobota | 181 | Księżyc w apogeum (03) |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|-----|------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | niedziela | 182 | Mars 5° S od Księżyca (02) |
| 2 | poniedziałek | 183 | |
| 3 | wtorek | 184 | |
| 4 | środa | 185 | Neptun 3° N od Księżyca (00) |
| 5 | czwartek | 186 | |
| 6 | piątek | 187 | Ostatnia kwadra Księżyca (08), Ziemia w aphelium (17) |
| 7 | sobota | 188 | Uran 5° N od Księżyca (14) |
| 8 | niedziela | 189 | |
| 9 | poniedziałek | 190 | Wenus 1°,1 N od Regulusa (20) |
| 10 | wtorek | 191 | Aldebaran 1°,1 S od Księżyca (10) |
| 11 | środa | 192 | |
| 12 | czwartek | 193 | Maksymalna (26° E) elongacja Merkurego (05) |
| 13 | piątek | 194 | Now Księżyc (03), zaćmienie Słońca, Księżyc w perygeum (08) |
| 14 | sobota | 195 | Merkury 2° S od Księżyca (22) |
| 15 | niedziela | 196 | |
| 16 | poniedziałek | 197 | Wenus 1°,6 od Księżyca (04) |
| 17 | wtorek | 198 | |
| 18 | środa | 199 | |
| 19 | czwartek | 200 | Pierwsza kwadra Księżyca (20) |
| 20 | piątek | 201 | |
| 21 | sobota | 202 | Jowisz 4° S od Księżyca (00) |
| 22 | niedziela | 203 | |
| 23 | poniedziałek | 204 | |
| 24 | wtorek | 205 | |
| 25 | środa | 206 | Saturn 2° S od Księżyca (06) |
| 26 | czwartek | 207 | |
| 27 | piątek | 208 | Księżyc w apogeum (06), pełnia Księżyc (20), Mars 7° S od Księżyca (22) |
| 28 | sobota | 209 | |
| 29 | niedziela | 210 | |
| 30 | poniedziałek | 211 | |
| 31 | wtorek | 212 | Neptun 3° N od Księżyca (06), najbliższe zbliżenie Marsa (08) |
## Sierpień
*Niebiosa opowiadają chwałę Boga, a dzieła rąk Jego oznajmia firmament*
*Ps. 19.*
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|----|----|-------|
| 1 | środa | 213 | |
| 2 | czwartek | 214 | |
| 3 | piątek | 215 | Uran 5° N od Księżyca (21) |
| 4 | sobota | 216 | Ostatnia kwadra Księżyca (18), Juno 1°.2 S od Księżyca (23) |
| 5 | niedziela | 217 | |
| 6 | poniedziałek | 218 | Aldebaran 1°.1 S od Księżyca (19) |
| 7 | wtorek | 219 | Pallas w koniunkcji ze Słońcem (13) |
| 8 | środa | 220 | |
| 9 | czwartek | 221 | Dolna koniunkcja Merkurego (02) |
| 10 | piątek | 222 | Księżyc w perygeum (18) |
| 11 | sobota | 223 | Nów Księżyca (10), zaćmienie Słońca |
| 12 | niedziela | 224 | |
| 13 | poniedziałek | 225 | |
| 14 | wtorek | 226 | Wenus 6° S od Księżyca (14) |
| 15 | środa | 227 | |
| 16 | czwartek | 228 | |
| 17 | piątek | 229 | Jowisz 5° S od Księżyca (11), maksymalna (46° E) elongacja Wenus (17) |
| 18 | sobota | 230 | Pierwsza kwadra Księżyca (08) |
| 19 | niedziela | 231 | |
| 20 | poniedziałek | 232 | |
| 21 | wtorek | 233 | Saturn 2° S od Księżyca (10) |
| 22 | środa | 234 | |
| 23 | czwartek | 235 | Księżyc w apogeum (11), Mars 7° S od Księżyca (17) |
| 24 | piątek | 236 | |
| 25 | sobota | 237 | |
| 26 | niedziela | 238 | Pełnia Księżyca (12), maksymalna (18° W) elongacja Merkurego (21) |
| 27 | poniedziałek | 239 | Neptun 2° N od Księżyca (10) |
| 28 | wtorek | 240 | |
| 29 | środa | 241 | |
| 30 | czwartek | 242 | |
| 31 | piątek | 243 | Uran 5° N od Księżyca (03) |
Wrzesień
Żaden pesymista nigdy nie odkrył tajemnic gwiazd,
ani nie żeglował po nieznanych wodach,
ani nie otworzył przed człowiekiem nowego raju
Helen Keller
| DM | DT | DR | Uwagi |
|-----|------|--------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | sobota | 244 | |
| 2 | niedziela | 245 | Wenus 1°.4 S od Spiki (09) |
| 3 | poniedziałek | 246 | Aldebaran 1°.2 S od Księżyca (02), ostatnia kwadra Księżyca (03) |
| 4 | wtorek | 247 | |
| 5 | środa | 248 | Merkury 1°.0 N od Regulusa (23) |
| 6 | czwartek | 249 | |
| 7 | piątek | 250 | |
| 8 | sobota | 251 | Księżyc w perygeum (01) |
| 9 | niedziela | 252 | Nów Księżyca (18) |
| 10 | poniedziałek | 253 | |
| 11 | wtorek | 254 | |
| 12 | środa | 255 | Wenus 10° S od Księżyca (16) |
| 13 | czwartek | 256 | |
| 14 | piątek | 257 | Jowisz 4° S od Księżyca (02) |
| 15 | sobota | 258 | |
| 16 | niedziela | 259 | Pierwsza kwadra Księżyca (23) |
| 17 | poniedziałek | 260 | Saturn 2° S od Księżyca (16) |
| 18 | wtorek | 261 | |
| 19 | środa | 262 | |
| 20 | czwartek | 263 | Księżyc w apogeum (01), Mars 5° S od Księżyca (07) |
| 21 | piątek | 264 | Górna koniunkcja Merkurego (02), największa iluminacja Wenus (10) |
| 22 | sobota | 265 | |
| 23 | niedziela | 266 | Początek astronomicznej jesieni (01:54), Neptun 2° N od Księżyca (16) |
| 24 | poniedziałek | 267 | |
| 25 | wtorek | 268 | Pełnia Księżyca (03) |
| 26 | środa | 269 | |
| 27 | czwartek | 270 | Uran 5° N od Księżyca (07) |
| 28 | piątek | 271 | |
| 29 | sobota | 272 | |
| 30 | niedziela | 273 | |
Październik
Poszukiwanie jest esencją ludzkiego ducha
Frank Borman
| DM | DT | DR | Uwagi |
|-----|------|--------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | poniedziałek | 274 | |
| 2 | wtorek | 275 | Ostatnia kwadra Księżyca (10) |
| 3 | środa | 276 | |
| 4 | czwartek | 277 | |
| 5 | piątek | 278 | Merkury 2° N od Spiki (18), Księżyc w perygeum (22) |
| 6 | sobota | 279 | |
| 7 | niedziela | 280 | Ceres w koniunkcji ze Słońcem (10) |
| 8 | poniedziałek | 281 | |
| 9 | wtorek | 282 | Nów Księżycza (04) |
| 10 | środa | 283 | Wenus 13° S od Księżyca (15) |
| 11 | czwartek | 284 | Jowisz 4° S od Księżyca (21) |
| 12 | piątek | 285 | |
| 13 | sobota | 286 | |
| 14 | niedziela | 287 | Merkury 7° N od Wenus (15) |
| 15 | poniedziałek | 288 | Saturn 1°.8 S od Księżyca (03) |
| 16 | wtorek | 289 | Pierwsza kwadra Księżyca (18) |
| 17 | środa | 290 | Księżyc w apogeeum (19) |
| 18 | czwartek | 291 | Mars 1°.9 S od Księżyca (13) |
| 19 | piątek | 292 | |
| 20 | sobota | 293 | Neptun 3° N od Księżyca (22) |
| 21 | niedziela | 294 | |
| 22 | poniedziałek | 295 | |
| 23 | wtorek | 296 | |
| 24 | środa | 297 | Uran 5° N od Księżyca (13), pełnia Księżyca (17) |
| 25 | czwartek | 298 | |
| 26 | piątek | 299 | Dolna koniunkcja Wenus (14) |
| 27 | sobota | 300 | |
| 28 | piątek | 301 | |
| 29 | sobota | 302 | |
| 30 | niedziela | 303 | Merkury 3° S od Jowisza (04) |
| 31 | poniedziałek | 304 | Ostatnia kwadra Księżyca (17), Księżyc w perygeum (20) |
Listopad
Kres jest tak niewidzialny, jak początek.
Wszechświat wyłonił się ze Słowa i do Słowa powraca
Jan Paweł II
Jesteśmy wezwani, by stojąc na ziemi, wpatrywać się w niebo. Czy ziemia,
na której stoiemy, jest naszym ostatecznym przeznaczeniem?
Benedykt XVI
| DM | DT | DR | Uwagi |
|----|-----|------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | wtorek | 305 | |
| 2 | środa | 306 | |
| 3 | czwartek | 307 | |
| 4 | piątek | 308 | |
| 5 | sobota | 309 | |
| 6 | niedziela | 310 | Wenus 10° S od Księżyca (02), maksymalna (23° E) elongacja Merkurego (15) |
| 7 | poniedziałek | 311 | Nów Księżyca (16) |
| 8 | wtorek | 312 | |
| 9 | środa | 313 | Merkury 1°.8 N od Antaresa (06), Merkury 7° S od Księżyca (12) |
| 10 | czwartek | 314 | |
| 11 | piątek | 315 | Saturn 1°.5 S od Księżyca (16) |
| 12 | sobota | 316 | Pluton 0°.9 S od Księżyca (18) |
| 13 | niedziela | 317 | |
| 14 | poniedziałek | 318 | Księżyc w apogeeum (16) |
| 15 | wtorek | 319 | Pierwsza kwadra Księżyca (15) |
| 16 | środa | 320 | Mars 1° N od Księżyca (04) |
| 17 | czwartek | 321 | Neptun 3° N od Księżyca (06) |
| 18 | piątek | 322 | |
| 19 | sobota | 323 | |
| 20 | niedziela | 324 | Uran 5° N od Księżyca (20) |
| 21 | poniedziałek | 325 | |
| 22 | wtorek | 326 | |
| 23 | środa | 327 | Pełnia Księżyca (06) |
| 24 | czwartek | 328 | |
| 25 | piątek | 329 | |
| 26 | sobota | 330 | Jowisz w koniunkcji ze Słońcem (07), Księżyc w perygeum (12) |
| 27 | piątek | 331 | Dolna koniunkcja Merkurego (09) |
| 28 | sobota | 332 | |
| 29 | niedziela | 333 | |
| 30 | poniedziałek | 334 | Ostatnia kwadra Księżyca (00) |
| DM | DT | DR | Uwagi |
|-----|------|--------|----------------------------------------------------------------------|
| 1 | wtorek| 335 | |
| 2 | środa | 336 | Największa iluminacja Wenus (00) |
| 3 | czwartek| 337 | Wenus 4° S od Księżyca (19) |
| 4 | piątek| 338 | |
| 5 | sobota| 339 | Merkury 1°.9 S od Księżyca (21) |
| 6 | niedziela| 340 | |
| 7 | poniedziałek| 341 | Nów Księżyca (07), Mars 0°.04 N od Neptuna (15) |
| 8 | wtorek| 342 | |
| 9 | środa | 343 | Saturn 1°.1 S od Księżyca (05) |
| 10 | czwartek| 344 | Pluton 0°.7 S od Księżyca (04) |
| 11 | piątek| 345 | |
| 12 | sobota| 346 | Księżyc w apogeeum (12) |
| 13 | niedziela| 347 | |
| 14 | poniedziałek| 348 | Neptun 3° N od Księżyca (14), Mars 4° N od Księżyca (23) |
| 15 | wtorek| 349 | Pierwsza kwadra Księżyca (12), maksymalna (21° W) elongacja Merkurego (12) |
| 16 | środa | 350 | |
| 17 | czwartek| 351 | |
| 18 | piątek| 352 | Uran 5° N od Księżyca (04) |
| 19 | sobota| 353 | |
| 20 | niedziela| 354 | Jowisz 5° N od Antaresa (02) |
| 21 | poniedziałek| 355 | Merkury 6° N od Antaresa (08), Merkury 0°.9 N od Jowisza (15), początek astronomicznej zimy (22:23) |
| 22 | wtorek| 356 | Pełnia Księżyca (18) |
| 23 | środa | 357 | |
| 24 | czwartek| 358 | Księżyc w perygeum (10) |
| 25 | piątek| 359 | Boże Narodzenie |
| 26 | sobota| 360 | |
| 27 | piątek| 361 | |
| 28 | sobota| 362 | |
| 29 | niedziela| 363 | Ostatnia kwadra Księżyca (10) |
| 30 | poniedziałek| 364 | |
| 31 | poniedziałek| 365 | |
W roku 2018
W nawiasach po dacie podano czas uniwersalny (UT) występowania zjawiska w okrągłych godzinach bądź w godzinach i minutach.
Ziemia w peryhelium: 3 styczeń (06)
Ziemia w aphelium: 6 lipiec (17)
Początek astronomicznej wiosny: 20 marca (16:15)
Początek astronomicznego lata: 21 czerwiec (10:07)
Początek astronomicznej jesieni: 23 wrzesień (01:54)
Początek astronomicznej zimy: 21 grudzień (22:23)
Data juliańska (JD) = 2458118.5 + d + część dnia licząc od godziny 0 UT
(d - kolejny dzień roku)
1 średnia doba słoneczna = 1.00273790935 średnich dób gwiazdowych
= 24ʰ03ᵐ56ˢ.55537 średniego czasu gwiazdowego
1 średnia doba gwiazdowa = 0.99726956633 średnich dób słonecznych
= 23ʰ56ᵐ04ˢ.09053 średniego czasu słonecznego
Średnie nachylenie ekleptyki do równika niebieskiego
(ε) = 23°.438109 - 0.00000036d (d - dzień roku)
Rok zwrotnikowy = 365ᵈ.242189 = 365ᵈ 05ʰ 48ᵐ 45ˢ.2
Rok gwiazdowy = 365ᵈ.256363 = 365ᵈ 06ʰ 09ᵐ 09ˢ.8
Rok anomalistyczny = 365ᵈ.259636 = 365ᵈ 06ʰ 13ᵐ 52ˢ.6
Rok zaćmieniowy = 346ᵈ.620082 = 346ᵈ 14ʰ 52ᵐ 55ˢ.1
Miesiąc synodyczny = 29ᵈ.530589 = 29ᵈ 12ʰ 44ᵐ 02ˢ.9
Miesiąc gwiazdowy = 27ᵈ.321662 = 27ᵈ 07ʰ 43ᵐ 11ˢ.6
Miesiąc anomalistyczny = 27ᵈ.554550 = 27ᵈ 13ʰ 18ᵐ 33ˢ.1
Miesiąc smoczy = 27ᵈ.212221 = 27ᵈ 05ʰ 05ᵐ 35ˢ.9
Prędkość kątowa ruchu wirowego Ziemi (ω) = 7.292115 × 10⁻⁵ rad s⁻¹
Zaćmienia:
31 I Całkowite zaćmienie Księżyca (Pn. Ameryka, Azja, Australia, środkowa i wschodnia Afryka, zach. Europa)
15 II Częściowe zaćmienie Słońca (Pd. Ameryka, Antarktyka, Pacyfik, Ocean Atlantycki)
13 VII Częściowe zaćmienie Słońca (Australia, Pd. Pacyfik, Pd. Ocean Indyjski)
27 VII Całkowite zaćmienie Księżyca (Australia, Antarktyka, Azja, Afryka, środkowo-wsch. Europa, Pd. Ameryka, Pacyfik, Ocean Indyjski i Atlantycki)
11 VIII Częściowe zaćmienie Słońca (Pn. Ameryka, Pn. Europa, Azja, Pn. Ocean Atlantycki)
Konferencja Astrophisica Nova
Rzepiennik Biskupi, 28 – 29 września 2018
Organizatorzy:
Stowarzyszenie Astronomia Nova
Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
Komitet organizacyjny:
Dr Bogdan Wszołek (OAKJ, AN)
Dr Agata Kołodziejczyk (OAKJ, AN)
Dr Agnieszka Kuźmicz (CFT PAN, OAUJ, OAKJ, AN)
Zapraszamy zwłaszcza młodych uczonych (magistrantów, doktorantów) do udziału w konferencji i zaprezentowania wyników swoich pierwszych zmagań na polu nauki w zakresie astronomii, astrofizyki, astronautyki oraz dziedzin pokrewnych.
Nie będzie pobierana żadna opłata konferencyjna. Prosi się instytucje macierzyste uczestników konferencji o pokrycie kosztów ich udziału w ramach delegacji. Sugerowany czas na wygłoszenie referatu wynosi 10 minut. Przy czynki zostaną opublikowane w Częstochowskim Kalendzarzu Astronomicznym 2019.
Konferencja odbędzie się w Obserwatorium Astronomicznym Królowej Jadwigi (OAKJ) w Rzepienniku Biskupim. Zgłoszenia udziału, wraz z tematem, rodzajem (referat/plakat) i krótkim abstraktem przyczynku, prosimy kierować na poniższy adres do dnia 30 sierpnia 2018 roku.
Bogdan Wszołek
Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
33-163 Rzepiennik Strzyżewski
E-mail: email@example.com
Konkurs Urania
Stowarzyszenie Astronomia Nova i Szkoła Podstawowa nr 3 w Wieruszowie organizują w roku 2018
XIV Ogólnopolski Konkurs Astronomiczny "URANIA"
dla młodzieży szkół podstawowych i ponadpodstawowych
Konkurs jest 2-etapowy. W etapie I uczniowie rozwiązują zadania o tematyce astronomicznej. Rozwiązania I etapu (parafowane pieczęcią szkoły, do której uczęszcza uczeń) należy dostarczyć do 30 kwietnia 2018 na adres:
Paweł Malik
SP nr 3 im. Jana Pawła II w Wieruszowie
ul. Warszawska 123 a, 98-400 Wieruszów
Zestaw zadań do wykonania w ramach etapu I:
(Potrzebne dane pobrać z odpowiednich źródeł)
1. Przy pomocy camera obscura otrzymać na ekranie obraz jakiegoś obiektu i go zarejestrować (sfotografować, odrysować). Opisać szczegółowo realizację zadania.
2. Obserwując Księżyc dwukrotnie w odstępie jednej okrągłej doby (albo np. dwóch lub trzech) określić kierunek i prędkość kątową przemieszczania się Księżyca na tle gwiazd. Dla każdej obserwacji sporządzić szkic sytuacyjny, uwzględniający położenia jaśniejszych gwiazd i Księżyca.
3. Odszukać na rozgwieżdżonym niebie Plejady oraz Mały Wóz i (zachowując proporcje) narysować odręcznie oba te asteryzmy.
4. Średnia odległość Ziemi od Słońca wynosi ok. 150 milionów km. Mars znajduje się około półtora razy dalej od Słońca niż Ziemia. Obliczyć, jaka jest w przybliżeniu minimalna i maksymalna odległość Marsa od Ziemi?
5. Na jaką wysokość wznieście się ciało wyrzucone pionowo do góry z prędkością początkową 20 m/s: a) na Ziemi, b) na Księżycu?
II etap konkursu zostanie przeprowadzony w SP nr 3 im. Jana Pawła II w Wieruszowie w dniu 6.06.2018 o godzinie 12. Uczniowie będą rozwiązywać test wielokrotnego wyboru. O zwycięstwie decyduje suma punktów zdobytych w obu etapach. Zwycięzcy konkursu otrzymają dyplomy i nagrody. Warto znać: elementarne pojęcia astronomii sferycznej, prawa Keplera, charakterystyki planet Układu Słonecznego oraz Słońca i Księżyca, zasadę działania lunety astronomicznej, diagram Hertzsprunga–Russella, prawo Hubble’a. Przydatne mogą być również artykuły zawarte w ostatnich numerach czasopisma Urania–Postępy Astronomii oraz w Częstochowskim Kalendarzu Astronomicznym.
Propozycje literaturowe:
Zeszyty Uranii–PA na rok 2017 i 2018.
J.Kreiner, Astronomia z astrofizyką, PWN, 1988.
K.Rudnicki, Astronomia, dawniejszy podręcznik dla klas maturalnych, WSiP (wiele wydań).
B.Wszołek, Wprowadzenie do astronomii, Wyd. AJD w Częstochowie, 2005.
B.Wszołek (red.), Częstochowski Kalendarz Astronomiczny.
(wersje elektroniczne trzech ostatnich pozycji są do pobrania ze stron:
www.astronomianova.org i www.ptma.ajd.czest.pl
Konkurs Ars Astronomica
Stowarzyszenie Astronomia Nova i SP nr 3 im. Jana Pawła II w Wieruszowie zapraszają do udziału w VIII Międzynarodowym Konkursie Artystycznym Ars Astronomica. W konkursie mogą wziąć udział wszyscy zainteresowani, a zwłaszcza młodzież szkolna i akademicka. Na konkurs można przesyłać wszelkie prace artystyczne o wydźwięku astronomicznym lub astronautycznym. Mogą to być utwory plastyczne, muzyczne, filmowe, literackie i inne. Mile widziane instalacje i wytwory modelarskie. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prace zbiorowe. Sugeruje się, aby w szkołach przeprowadzić wstępną selekcję prac uczniów i tylko najlepsze wysłać na konkurs. Radzimy również by unikać kłopotliwych dużych formatów prac (problemy z przesyłką i ekspozycją). Dla prac plastycznych optymalnym formatem jest A3. Prace powinny być czytelnie opisane. Na widocznym miejscu i trwale: imię i nazwisko autora (np. w prawych dolnych rogach obrazków), na odwrocie pracy czytelnie (najlepiej na dobrze przyklejonej drukowanej karteczce): imię, nazwisko, adres (e-mail, telefon) oraz wiek autora, imię i nazwisko opiekuna (jeśli jest), szkoła (w przypadku prac szkolnych).
Prace należy dostarczyć do końca października 2018 roku na adres:
Paweł Malik
SP nr 3 im. Jana Pawła II w Wieruszowie
ul. Warszawska 123 a, 98-400 Wieruszów
(firstname.lastname@example.org)
Oficjalne ogłoszenie wyników konkursu, połączone z wręczeniem dyplomów i nagród, odbędzie się 15 listopada 2018 roku o godzinie 12:00 w budynku szkolnym w Cieszęcinie k. Wieruszowa (przy radioteleskopie). Dla uniknięcia dalekich podróży, przewiduje się też dodatkowe rozdania w planetarium AJD w Częstochowie oraz w Obserwatorium Astronomicznym Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim. Wszystkich uczestników konkursu prosimy o przybycie, w szczególności tych, którzy zajęli czołowe miejsca. Nieoficjalne ogłoszenie wyników nastąpi około dwa tygodnie wcześniej na stronie internetowej:
www.astronomianova.org
tak by zainteresowani zdążyli zaplanować sobie podróż.
Organizatorzy nie odsyłają dostarczonych prac konkursowych. Najlepsze prace będą nagrodzone i, przy braku sprzeciwu autorów, zostaną wykorzystane dla realizacji różnorakich celów propagujących astronomię w społeczeństwie. Nie gwarantuje się wydania dyplomów i nagród osobom, które zgłoszą się po odbiór po 15 listopada. W przypadku niemożności osobistego udziału w uroczystości ogłoszenia wyników, należy wysłać kogoś w zastępstwie (nauczyciel, członek rodziny, kolega).
Wyniki poprzedniej edycji konkursu są zamieszczone na wskazanej wyżej stronie internetowej.
Tabele astronomiczne
Bogdan Wszołek
1Instytut Fizyki Akademii im. Jana Dlugosza w Częstochowie
2Stowarzyszenie Astronomia Nova
3Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
Tabela 1. Wschody, górowania i zachody Słońca w Częstochowie. W kolumnach podano środkowoeuropejskie czasy występowania zjawisk w godzinach i minutach. Dodatkowo, w nawiasach, podano w stopniach azymuty wschodzącego i zachodzącego Słońca oraz wysokość Słońca w czasie górowania. Azymut podano zgodnie z konwencją liczenia go od punktu kardynalnego horyzontu N w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.
| wschód | górowanie | zachód |
|--------|-----------|--------|
| h m ° | h m ° | h m ° |
**Styczeń**
| 1 | 7 46 (127) | 11 47 (s16) | 15 48 (233) |
|---|------------|-------------|-------------|
| 2 | 7 46 (127) | 11 48 (s16) | 15 50 (233) |
| 3 | 7 46 (127) | 11 48 (s16) | 15 51 (233) |
| 4 | 7 45 (126) | 11 48 (s17) | 15 52 (234) |
| 5 | 7 45 (126) | 11 49 (s17) | 15 53 (234) |
| 6 | 7 45 (126) | 11 49 (s17) | 15 54 (234) |
| 7 | 7 44 (126) | 11 50 (s17) | 15 55 (234) |
| 8 | 7 44 (126) | 11 50 (s17) | 15 57 (235) |
| 9 | 7 44 (125) | 11 51 (s17) | 15 58 (235) |
| 10| 7 43 (125) | 11 51 (s17) | 15 59 (235) |
| 11| 7 42 (125) | 11 51 (s17) | 16 01 (235) |
| 12| 7 42 (124) | 11 52 (s18) | 16 02 (236) |
| 13| 7 41 (124) | 11 52 (s18) | 16 04 (236) |
| 14| 7 40 (124) | 11 53 (s18) | 16 05 (236) |
| 15| 7 40 (124) | 11 53 (s18) | 16 07 (237) |
| 16| 7 39 (123) | 11 53 (s18) | 16 08 (237) |
| 17| 7 38 (123) | 11 54 (s19) | 16 10 (237) |
| 18| 7 37 (123) | 11 54 (s19) | 16 11 (238) |
| 19| 7 36 (122) | 11 54 (s19) | 16 13 (238) |
| 20| 7 35 (122) | 11 55 (s19) | 16 15 (238) |
| 21| 7 34 (121) | 11 55 (s19) | 16 16 (239) |
| 22| 7 33 (121) | 11 55 (s20) | 16 18 (239) |
| 23| 7 32 (121) | 11 55 (s20) | 16 19 (240) |
| 24| 7 31 (120) | 11 56 (s20) | 16 21 (240) |
| 25| 7 29 (120) | 11 56 (s20) | 16 23 (240) |
| 26| 7 28 (119) | 11 56 (s21) | 16 25 (241) |
| 27| 7 27 (119) | 11 56 (s21) | 16 26 (241) |
| 28| 7 25 (118) | 11 56 (s21) | 16 28 (242) |
| 29| 7 24 (118) | 11 57 (s21) | 16 30 (242) |
| 30| 7 23 (118) | 11 57 (s22) | 16 31 (243) |
| 31| 7 21 (117) | 11 57 (s22) | 16 33 (243) |
**Luty**
| 1 | 7 20 (117) | 11 57 (s22) | 16 35 (244) |
|---|------------|-------------|-------------|
| 2 | 7 18 (116) | 11 57 (s22) | 16 37 (244) |
| 3 | 7 17 (116) | 11 57 (s23) | 16 39 (245) |
| 4 | 7 15 (115) | 11 57 (s23) | 16 40 (245) |
| 5 | 7 14 (115) | 11 58 (s23) | 16 42 (246) |
| 6 | 7 12 (114) | 11 58 (s24) | 16 44 (246) |
| 7 | 7 10 (114) | 11 58 (s24) | 16 46 (247) |
| 8 | 7 09 (113) | 11 58 (s24) | 16 47 (247) |
| 9 | 7 07 (113) | 11 58 (s25) | 16 49 (248) |
| 10| 7 05 (112) | 11 58 (s25) | 16 51 (248) |
| 11| 7 03 (111) | 11 58 (s25) | 16 53 (249) |
| 12| 7 02 (111) | 11 58 (s26) | 16 55 (249) |
| 13| 7 00 (110) | 11 58 (s26) | 16 56 (250) |
| 14| 6 58 (110) | 11 58 (s26) | 16 58 (250) |
| 15| 6 56 (109) | 11 58 (s27) | 17 00 (251) |
| 16| 6 54 (109) | 11 58 (s27) | 17 02 (252) |
| 17| 6 52 (108) | 11 58 (s27) | 17 03 (252) |
| 18| 6 50 (108) | 11 57 (s28) | 17 05 (253) |
| 19| 6 49 (107) | 11 57 (s28) | 17 07 (253) |
| 20| 6 47 (106) | 11 57 (s28) | 17 09 (254) |
| 21| 6 45 (106) | 11 57 (s29) | 17 10 (254) |
| 22| 6 43 (105) | 11 57 (s29) | 17 12 (255) |
| 23| 6 41 (105) | 11 57 (s29) | 17 14 (256) |
| 24| 6 39 (104) | 11 57 (s30) | 17 16 (256) |
| 25| 6 37 (103) | 11 57 (s30) | 17 17 (257) |
| 26| 6 34 (103) | 11 56 (s31) | 17 19 (257) |
| 27| 6 32 (102) | 11 56 (s31) | 17 21 (258) |
| 28| 6 30 (102) | 11 56 (s31) | 17 23 (259) |
| Marzec | Kwiecień |
|--------|----------|
| 1 6 28 (101) | 1 5 20 (82) |
| 2 6 26 (100) | 2 5 18 (81) |
| 3 6 24 (100) | 3 5 16 (81) |
| 4 6 22 (99) | 4 5 13 (80) |
| 5 6 20 (99) | 5 5 11 (79) |
| 6 6 18 (98) | 6 5 09 (79) |
| 7 6 15 (97) | 7 5 07 (78) |
| 8 6 13 (97) | 8 5 05 (78) |
| 9 6 11 (96) | 9 5 02 (77) |
| 10 6 09 (96) | 10 5 00 (76) |
| 11 6 07 (95) | 11 4 58 (76) |
| 12 6 04 (94) | 12 4 56 (75) |
| 13 6 02 (94) | 13 4 54 (75) |
| 14 6 00 (93) | 14 4 52 (74) |
| 15 5 58 (92) | 15 4 50 (73) |
| 16 5 56 (92) | 16 4 48 (73) |
| 17 5 53 (91) | 17 4 45 (72) |
| 18 5 51 (91) | 18 4 43 (72) |
| 19 5 49 (90) | 19 4 41 (71) |
| 20 5 47 (89) | 20 4 39 (71) |
| 21 5 45 (89) | 21 4 37 (70) |
| 22 5 42 (88) | 22 4 35 (69) |
| 23 5 40 (87) | 23 4 33 (69) |
| 24 5 38 (87) | 24 4 31 (68) |
| 25 5 36 (86) | 25 4 29 (68) |
| 26 5 33 (86) | 26 4 27 (67) |
| 27 5 31 (85) | 27 4 25 (67) |
| 28 5 29 (84) | 28 4 24 (66) |
| 29 5 27 (84) | 29 4 22 (66) |
| 30 5 24 (83) | 30 4 20 (65) |
| 31 5 22 (82) | 11 48 (s43) |
| Kwiecień | Kwiecień |
|----------|----------|
| 1 4 7 (s44) | 18 16 (279) |
| 2 4 7 (s44) | 18 17 (279) |
| 3 4 7 (s45) | 18 19 (280) |
| 4 4 7 (s45) | 18 21 (280) |
| 5 4 6 (s45) | 18 22 (281) |
| 6 4 6 (s46) | 18 24 (282) |
| 7 4 6 (s46) | 18 26 (282) |
| 8 4 5 (s46) | 18 27 (283) |
| 9 4 5 (s47) | 18 29 (283) |
| 10 4 5 (s47) | 18 30 (284) |
| 11 4 45 (s48) | 18 32 (285) |
| 12 4 44 (s48) | 18 34 (285) |
| 13 4 44 (s48) | 18 35 (286) |
| 14 4 44 (s49) | 18 37 (286) |
| 15 4 44 (s49) | 18 39 (287) |
| 16 4 43 (s49) | 18 40 (287) |
| 17 4 43 (s50) | 18 42 (288) |
| 18 4 43 (s50) | 18 43 (289) |
| 19 4 43 (s50) | 18 45 (289) |
| 20 4 42 (s51) | 18 47 (290) |
| 21 4 42 (s51) | 18 48 (290) |
| 22 4 42 (s51) | 18 50 (291) |
| 23 4 42 (s52) | 18 52 (291) |
| 24 4 42 (s52) | 18 53 (292) |
| 25 4 42 (s52) | 18 55 (293) |
| 26 4 41 (s53) | 18 56 (293) |
| 27 4 41 (s53) | 18 58 (294) |
| 28 4 41 (s53) | 19 00 (294) |
| 29 4 41 (s54) | 19 01 (295) |
| 30 4 40 (s54) | 19 03 (295) |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 4 18 (65) | 11 41 (554) | 19 04 (296) |
| 2 | 4 16 (64) | 11 41 (555) | 19 06 (296) |
| 3 | 4 14 (64) | 11 40 (555) | 19 08 (297) |
| 4 | 4 13 (63) | 11 40 (555) | 19 09 (297) |
| 5 | 4 11 (63) | 11 40 (555) | 19 11 (298) |
| 6 | 4 09 (62) | 11 40 (556) | 19 12 (298) |
| 7 | 4 07 (62) | 11 40 (556) | 19 14 (299) |
| 8 | 4 06 (61) | 11 40 (556) | 19 15 (299) |
| 9 | 4 04 (61) | 11 40 (557) | 19 17 (300) |
| 10 | 4 02 (60) | 11 40 (557) | 19 18 (300) |
| 11 | 4 01 (60) | 11 40 (557) | 19 20 (300) |
| 12 | 3 59 (59) | 11 40 (557) | 19 21 (301) |
| 13 | 3 58 (59) | 11 40 (558) | 19 23 (301) |
| 14 | 3 56 (59) | 11 40 (558) | 19 24 (302) |
| 15 | 3 55 (58) | 11 40 (558) | 19 26 (302) |
| 16 | 3 53 (58) | 11 40 (558) | 19 27 (303) |
| 17 | 3 52 (57) | 11 40 (559) | 19 29 (303) |
| 18 | 3 51 (57) | 11 40 (559) | 19 30 (303) |
| 19 | 3 49 (56) | 11 40 (559) | 19 32 (304) |
| 20 | 3 48 (56) | 11 40 (559) | 19 33 (304) |
| 21 | 3 47 (56) | 11 40 (559) | 19 34 (305) |
| 22 | 3 46 (55) | 11 40 (560) | 19 36 (305) |
| 23 | 3 44 (55) | 11 40 (560) | 19 37 (305) |
| 24 | 3 43 (55) | 11 40 (560) | 19 38 (306) |
| 25 | 3 42 (54) | 11 40 (560) | 19 40 (306) |
| 26 | 3 41 (54) | 11 41 (560) | 19 41 (306) |
| 27 | 3 40 (54) | 11 41 (561) | 19 42 (306) |
| 28 | 3 39 (53) | 11 41 (561) | 19 43 (307) |
| 29 | 3 38 (53) | 11 41 (561) | 19 44 (307) |
| 30 | 3 37 (53) | 11 41 (561) | 19 45 (307) |
| 31 | 3 36 (53) | 11 41 (561) | 19 47 (308) |
| Czerwiec |
|----------|
| 1 | 3 36 (52) | 11 41 (561) | 19 48 (308) |
| 2 | 3 35 (52) | 11 41 (561) | 19 49 (308) |
| 3 | 3 34 (52) | 11 42 (562) | 19 50 (308) |
| 4 | 3 34 (52) | 11 42 (562) | 19 51 (309) |
| 5 | 3 33 (51) | 11 42 (562) | 19 52 (309) |
| 6 | 3 32 (51) | 11 42 (562) | 19 52 (309) |
| 7 | 3 32 (51) | 11 42 (562) | 19 53 (309) |
| 8 | 3 31 (51) | 11 43 (562) | 19 54 (309) |
| 9 | 3 31 (51) | 11 43 (562) | 19 55 (309) |
| 10 | 3 31 (51) | 11 43 (562) | 19 56 (310) |
| 11 | 3 30 (50) | 11 43 (562) | 19 56 (310) |
| 12 | 3 30 (50) | 11 43 (562) | 19 57 (310) |
| 13 | 3 30 (50) | 11 44 (562) | 19 58 (310) |
| 14 | 3 30 (50) | 11 44 (562) | 19 58 (310) |
| 15 | 3 30 (50) | 11 44 (562) | 19 59 (310) |
| 16 | 3 30 (50) | 11 44 (563) | 19 59 (310) |
| 17 | 3 30 (50) | 11 44 (563) | 19 59 (310) |
| 18 | 3 30 (50) | 11 45 (563) | 20 00 (310) |
| 19 | 3 30 (50) | 11 45 (563) | 20 00 (310) |
| 20 | 3 30 (50) | 11 45 (563) | 20 00 (310) |
| 21 | 3 30 (50) | 11 45 (563) | 20 01 (310) |
| 22 | 3 30 (50) | 11 46 (563) | 20 01 (310) |
| 23 | 3 30 (50) | 11 46 (563) | 20 01 (310) |
| 24 | 3 31 (50) | 11 46 (563) | 20 01 (310) |
| 25 | 3 31 (50) | 11 46 (563) | 20 01 (310) |
| 26 | 3 32 (50) | 11 46 (563) | 20 01 (310) |
| 27 | 3 32 (50) | 11 47 (562) | 20 01 (310) |
| 28 | 3 32 (50) | 11 47 (562) | 20 01 (310) |
| 29 | 3 33 (50) | 11 47 (562) | 20 01 (310) |
| 30 | 3 34 (50) | 11 47 (562) | 20 00 (310) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 3 34 (50) | 1 4 10 (59) |
| 2 3 35 (50) | 2 4 11 (60) |
| 3 3 36 (51) | 3 4 13 (60) |
| 4 3 36 (51) | 4 4 14 (61) |
| 5 3 37 (51) | 5 4 15 (61) |
| 6 3 38 (51) | 6 4 17 (62) |
| 7 3 39 (51) | 7 4 18 (62) |
| 8 3 40 (51) | 8 4 20 (63) |
| 9 3 41 (52) | 9 4 22 (63) |
| 10 3 42 (52) | 10 4 23 (64) |
| 11 3 43 (52) | 11 4 25 (64) |
| 12 3 44 (52) | 12 4 26 (65) |
| 13 3 45 (53) | 13 4 28 (65) |
| 14 3 46 (53) | 14 4 29 (66) |
| 15 3 47 (53) | 15 4 31 (66) |
| 16 3 48 (54) | 16 4 32 (67) |
| 17 3 49 (54) | 17 4 34 (67) |
| 18 3 51 (54) | 18 4 35 (68) |
| 19 3 52 (54) | 19 4 37 (68) |
| 20 3 53 (55) | 20 4 38 (69) |
| 21 3 54 (55) | 21 4 40 (69) |
| 22 3 56 (55) | 22 4 41 (70) |
| 23 3 57 (56) | 23 4 43 (71) |
| 24 3 58 (56) | 24 4 45 (71) |
| 25 4 00 (57) | 25 4 46 (72) |
| 26 4 01 (57) | 26 4 48 (72) |
| 27 4 02 (57) | 27 4 49 (73) |
| 28 4 04 (58) | 28 4 51 (73) |
| 29 4 05 (58) | 29 4 52 (74) |
| 30 4 07 (59) | 30 4 54 (75) |
| 31 4 08 (59) | 31 4 55 (75) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 5 00 (59) | 1 5 00 (59) |
| 2 5 00 (59) | 2 5 00 (59) |
| 3 5 00 (59) | 3 5 00 (59) |
| 4 5 00 (59) | 4 5 00 (59) |
| 5 5 00 (59) | 5 5 00 (59) |
| 6 5 00 (59) | 6 5 00 (59) |
| 7 5 00 (59) | 7 5 00 (59) |
| 8 5 00 (59) | 8 5 00 (59) |
| 9 5 00 (59) | 9 5 00 (59) |
| 10 5 00 (59) | 10 5 00 (59) |
| 11 5 00 (59) | 11 5 00 (59) |
| 12 5 00 (59) | 12 5 00 (59) |
| 13 5 00 (59) | 13 5 00 (59) |
| 14 5 00 (59) | 14 5 00 (59) |
| 15 5 00 (59) | 15 5 00 (59) |
| 16 5 00 (59) | 16 5 00 (59) |
| 17 5 00 (59) | 17 5 00 (59) |
| 18 5 00 (59) | 18 5 00 (59) |
| 19 5 00 (59) | 19 5 00 (59) |
| 20 5 00 (59) | 20 5 00 (59) |
| 21 5 00 (59) | 21 5 00 (59) |
| 22 5 00 (59) | 22 5 00 (59) |
| 23 5 00 (59) | 23 5 00 (59) |
| 24 5 00 (59) | 24 5 00 (59) |
| 25 5 00 (59) | 25 5 00 (59) |
| 26 5 00 (59) | 26 5 00 (59) |
| 27 5 00 (59) | 27 5 00 (59) |
| 28 5 00 (59) | 28 5 00 (59) |
| 29 5 00 (59) | 29 5 00 (59) |
| 30 5 00 (59) | 30 5 00 (59) |
| 31 5 00 (59) | 31 5 00 (59) |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 1 4 57 (76) | 1 5 44 (94) |
| 2 4 58 (76) | 2 5 45 (95) |
| 3 5 00 (77) | 3 5 47 (95) |
| 4 5 02 (77) | 4 5 48 (96) |
| 5 5 03 (78) | 5 5 50 (96) |
| 6 5 05 (79) | 6 5 52 (97) |
| 7 5 06 (79) | 7 5 53 (98) |
| 8 5 08 (80) | 8 5 55 (98) |
| 9 5 09 (80) | 9 5 56 (99) |
| 10 5 11 (81) | 10 5 58 (99) |
| 11 5 12 (82) | 11 6 00 (100) |
| 12 5 14 (82) | 12 6 01 (101) |
| 13 5 15 (83) | 13 6 03 (101) |
| 14 5 17 (84) | 14 6 05 (102) |
| 15 5 19 (84) | 15 6 06 (102) |
| 16 5 20 (85) | 16 6 08 (103) |
| 17 5 22 (85) | 17 6 10 (104) |
| 18 5 23 (86) | 18 6 11 (104) |
| 19 5 25 (87) | 19 6 13 (105) |
| 20 5 26 (87) | 20 6 15 (105) |
| 21 5 28 (88) | 21 6 16 (106) |
| 22 5 29 (88) | 22 6 18 (107) |
| 23 5 31 (89) | 23 6 20 (107) |
| 24 5 33 (90) | 24 6 21 (108) |
| 25 5 34 (90) | 25 6 23 (108) |
| 26 5 36 (91) | 26 6 25 (109) |
| 27 5 37 (92) | 27 6 26 (109) |
| 28 5 39 (92) | 28 6 28 (110) |
| 29 5 40 (93) | 29 6 30 (110) |
| 30 5 42 (93) | 30 6 31 (111) |
| 1 1 44 (s47) | 1 1 33 (s36) |
| 1 1 43 (s47) | 1 1 33 (s36) |
| 1 1 43 (s47) | 1 1 33 (s35) |
| 1 1 43 (s46) | 1 1 32 (s35) |
| 1 1 42 (s46) | 1 1 32 (s34) |
| 1 1 42 (s45) | 1 1 32 (s34) |
| 1 1 41 (s45) | 1 1 31 (s33) |
| 1 1 41 (s44) | 1 1 31 (s33) |
| 1 1 40 (s44) | 1 1 31 (s32) |
| 1 1 40 (s43) | 1 1 30 (s32) |
| 1 1 39 (s43) | 1 1 30 (s31) |
| 1 1 39 (s43) | 1 1 30 (s31) |
| 1 1 39 (s42) | 1 1 29 (s31) |
| 1 1 38 (s42) | 1 1 29 (s30) |
| 1 1 38 (s41) | 1 1 29 (s30) |
| 1 1 38 (s41) | 1 1 29 (s30) |
| 1 1 37 (s41) | 1 1 29 (s29) |
| 1 1 37 (s40) | 1 1 28 (s29) |
| 1 1 37 (s40) | 1 1 28 (s28) |
| 1 1 36 (s39) | 1 1 28 (s28) |
| 1 1 36 (s39) | 1 1 28 (s28) |
| 1 1 36 (s39) | 1 1 28 (s27) |
| 1 1 35 (s38) | 1 1 28 (s27) |
| 1 1 35 (s38) | 1 1 28 (s27) |
| 1 1 35 (s37) | 1 1 27 (s26) |
| 1 1 34 (s37) | 1 1 27 (s26) |
| 1 1 34 (s37) | 1 1 27 (s26) |
| 1 1 34 (s36) | 1 1 27 (s25) |
| 17 29 (284) | 17 22 (266) |
| 18 27 (283) | 17 20 (265) |
| 18 25 (283) | 17 18 (264) |
| 18 23 (282) | 17 15 (264) |
| 18 20 (282) | 17 13 (263) |
| 18 18 (281) | 17 11 (263) |
| 18 16 (280) | 17 09 (262) |
| 18 14 (280) | 17 07 (261) |
| 18 11 (279) | 17 04 (261) |
| 18 09 (279) | 17 02 (260) |
| 18 07 (278) | 17 00 (260) |
| 18 05 (277) | 16 58 (259) |
| 18 02 (277) | 16 56 (258) |
| 18 00 (276) | 16 54 (258) |
| 17 58 (276) | 16 52 (257) |
| 17 56 (275) | 16 50 (257) |
| 17 53 (274) | 16 47 (256) |
| 17 51 (274) | 16 45 (256) |
| 17 49 (273) | 16 43 (255) |
| 17 47 (272) | 16 41 (254) |
| 17 44 (272) | 16 39 (254) |
| 17 42 (271) | 16 37 (253) |
| 17 40 (271) | 16 35 (253) |
| 17 38 (270) | 16 33 (252) |
| 17 35 (269) | 16 32 (251) |
| 17 33 (269) | 16 30 (251) |
| 17 31 (268) | 16 28 (250) |
| 17 29 (268) | 16 26 (250) |
| 17 26 (267) | 16 24 (249) |
| 17 24 (266) | 16 22 (249) |
| Listopad | Grudzień |
|----------|----------|
| 1 6 35 (112) | 1 7 23 (125) |
| 2 6 37 (113) | 2 7 25 (125) |
| 3 6 38 (113) | 3 7 26 (125) |
| 4 6 40 (114) | 4 7 27 (126) |
| 5 6 42 (114) | 5 7 29 (126) |
| 6 6 43 (115) | 6 7 30 (126) |
| 7 6 45 (115) | 7 7 31 (126) |
| 8 6 47 (116) | 8 7 32 (126) |
| 9 6 49 (116) | 9 7 33 (127) |
| 10 6 50 (117) | 10 7 34 (127) |
| 11 6 52 (117) | 11 7 35 (127) |
| 12 6 54 (118) | 12 7 36 (127) |
| 13 6 55 (118) | 13 7 37 (127) |
| 14 6 57 (118) | 14 7 38 (127) |
| 15 6 59 (119) | 15 7 39 (127) |
| 16 7 00 (119) | 16 7 40 (127) |
| 17 7 02 (120) | 17 7 41 (128) |
| 18 7 04 (120) | 18 7 41 (128) |
| 19 7 05 (121) | 19 7 42 (128) |
| 20 7 07 (121) | 20 7 43 (128) |
| 21 7 09 (121) | 21 7 43 (128) |
| 22 7 10 (122) | 22 7 44 (128) |
| 23 7 12 (122) | 23 7 44 (128) |
| 24 7 13 (123) | 24 7 45 (128) |
| 25 7 15 (123) | 25 7 45 (128) |
| 26 7 16 (123) | 26 7 45 (128) |
| 27 7 18 (124) | 27 7 45 (128) |
| 28 7 19 (124) | 28 7 46 (127) |
| 29 7 21 (124) | 29 7 46 (127) |
| 30 7 22 (124) | 30 7 46 (127) |
| 1 11 33 (s17) | 1 11 33 (s17) |
| 2 11 33 (s17) | 2 11 33 (s17) |
| 3 11 34 (s17) | 3 11 34 (s17) |
| 4 11 34 (s17) | 4 11 34 (s17) |
| 5 11 35 (s17) | 5 11 35 (s17) |
| 6 11 35 (s17) | 6 11 35 (s17) |
| 7 11 35 (s17) | 7 11 35 (s17) |
| 8 11 35 (s17) | 8 11 35 (s17) |
| 9 11 36 (s16) | 9 11 36 (s16) |
| 10 11 36 (s16) | 10 11 36 (s16) |
| 11 11 37 (s16) | 11 11 37 (s16) |
| 12 11 37 (s16) | 12 11 37 (s16) |
| 13 11 38 (s16) | 13 11 38 (s16) |
| 14 11 38 (s16) | 14 11 38 (s16) |
| 15 11 39 (s16) | 15 11 39 (s16) |
| 16 11 39 (s16) | 16 11 39 (s16) |
| 17 11 40 (s16) | 17 11 40 (s16) |
| 18 11 40 (s16) | 18 11 40 (s16) |
| 19 11 41 (s16) | 19 11 41 (s16) |
| 20 11 41 (s16) | 20 11 41 (s16) |
| 21 11 42 (s16) | 21 11 42 (s16) |
| 22 11 42 (s16) | 22 11 42 (s16) |
| 23 11 43 (s16) | 23 11 43 (s16) |
| 24 11 43 (s16) | 24 11 43 (s16) |
| 25 11 44 (s16) | 25 11 44 (s16) |
| 26 11 44 (s16) | 26 11 44 (s16) |
| 27 11 45 (s16) | 27 11 45 (s16) |
| 28 11 45 (s16) | 28 11 45 (s16) |
| 29 11 46 (s16) | 29 11 46 (s16) |
| 30 11 46 (s16) | 30 11 46 (s16) |
| 31 11 46 (s16) | 31 11 46 (s16) |
## Marzec
| | | | | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 5 | 55| 17| 57|
| 2 | 5 | 53| 17| 59|
| 3 | 5 | 51| 18| 01|
| 4 | 5 | 49| 18| 02|
| 5 | 5 | 47| 18| 04|
| 6 | 5 | 45| 18| 06|
| 7 | 5 | 43| 18| 07|
| 8 | 5 | 40| 18| 09|
| 9 | 5 | 38| 18| 11|
|10 | 5 | 36| 18| 12|
|11 | 5 | 34| 18| 14|
|12 | 5 | 32| 18| 16|
|13 | 5 | 30| 18| 17|
|14 | 5 | 27| 18| 19|
|15 | 5 | 25| 18| 21|
|16 | 5 | 23| 18| 22|
|17 | 5 | 21| 18| 24|
|18 | 5 | 18| 18| 26|
|19 | 5 | 16| 18| 27|
|20 | 5 | 14| 18| 29|
|21 | 5 | 12| 18| 31|
|22 | 5 | 09| 18| 32|
|23 | 5 | 07| 18| 34|
|24 | 5 | 05| 18| 36|
|25 | 5 | 03| 18| 38|
|26 | 5 | 00| 18| 39|
|27 | 4 | 58| 18| 41|
|28 | 4 | 56| 18| 43|
|29 | 4 | 54| 18| 44|
|30 | 4 | 51| 18| 46|
|31 | 4 | 49| 18| 48|
## Kwiecień
| | | | | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 4 | 47| 18| 49|
| 2 | 4 | 44| 18| 51|
| 3 | 4 | 42| 18| 53|
| 4 | 4 | 40| 18| 54|
| 5 | 4 | 37| 18| 56|
| 6 | 4 | 35| 18| 58|
| 7 | 4 | 33| 19| 00|
| 8 | 4 | 31| 19| 01|
| 9 | 4 | 28| 19| 03|
|10 | 4 | 26| 19| 05|
|11 | 4 | 24| 19| 07|
|12 | 4 | 22| 19| 08|
|13 | 4 | 19| 19| 10|
|14 | 4 | 17| 19| 12|
|15 | 4 | 15| 19| 14|
|16 | 4 | 13| 19| 15|
|17 | 4 | 10| 19| 17|
|18 | 4 | 08| 19| 19|
|19 | 4 | 06| 19| 21|
|20 | 4 | 04| 19| 22|
|21 | 4 | 02| 19| 24|
|22 | 3 | 59| 19| 26|
|23 | 3 | 57| 19| 28|
|24 | 3 | 55| 19| 30|
|25 | 3 | 53| 19| 31|
|26 | 3 | 51| 19| 33|
|27 | 3 | 49| 19| 35|
|28 | 3 | 47| 19| 37|
|29 | 3 | 45| 19| 38|
|30 | 3 | 43| 19| 40|
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 3 40 | 19 42 | 2 52 | 20 30 | 1 54 | 21 30 |
| 2 | 3 38 | 19 44 | 2 50 | 20 33 | 1 51 | 21 33 |
| 3 | 3 36 | 19 46 | 2 48 | 20 35 | 1 47 | 21 36 |
| 4 | 3 35 | 19 47 | 2 45 | 20 37 | 1 44 | 21 39 |
| 5 | 3 33 | 19 49 | 2 43 | 20 39 | 1 41 | 21 43 |
| 6 | 3 31 | 19 51 | 2 41 | 20 41 | 1 37 | 21 46 |
| 7 | 3 29 | 19 53 | 2 38 | 20 44 | 1 34 | 21 49 |
| 8 | 3 27 | 19 54 | 2 36 | 20 46 | 1 30 | 21 53 |
| 9 | 3 25 | 19 56 | 2 34 | 20 48 | 1 26 | 21 57 |
| 10 | 3 23 | 19 58 | 2 31 | 20 50 | 1 23 | 22 00 |
| 11 | 3 21 | 20 00 | 2 29 | 20 53 | 1 19 | 22 04 |
| 12 | 3 20 | 20 01 | 2 27 | 20 55 | 1 15 | 22 08 |
| 13 | 3 18 | 20 03 | 2 24 | 20 57 | 1 11 | 22 12 |
| 14 | 3 16 | 20 05 | 2 22 | 20 59 | 1 07 | 22 16 |
| 15 | 3 14 | 20 07 | 2 20 | 21 01 | 1 03 | 22 20 |
| 16 | 3 13 | 20 08 | 2 18 | 21 04 | 0 59 | 22 24 |
| 17 | 3 11 | 20 10 | 2 16 | 21 06 | 0 55 | 22 29 |
| 18 | 3 10 | 20 12 | 2 14 | 21 08 | 0 51 | 22 34 |
| 19 | 3 08 | 20 13 | 2 12 | 21 10 | 0 46 | 22 39 |
| 20 | 3 06 | 20 15 | 2 09 | 21 12 | 0 41 | 22 44 |
| 21 | 3 05 | 20 16 | 2 07 | 21 14 | 0 36 | 22 49 |
| 22 | 3 04 | 20 18 | 2 05 | 21 17 | 0 30 | 22 56 |
| 23 | 3 02 | 20 19 | 2 03 | 21 19 | 0 24 | 23 02 |
| 24 | 3 01 | 20 21 | 2 02 | 21 21 | 0 18 | 23 11 |
| 25 | 2 59 | 20 22 | 2 00 | 21 23 | 0 10 | 23 22 |
| 26 | 2 58 | 20 24 | 1 58 | 21 25 | 23 59 | // |
| 27 | 2 57 | 20 25 | 1 56 | 21 27 | // | // |
| 28 | 2 56 | 20 27 | 1 54 | 21 29 | // | // |
| 29 | 2 55 | 20 28 | 1 53 | 21 31 | // | // |
| 30 | 2 54 | 20 29 | 1 51 | 21 32 | // | // |
| 31 | 2 53 | 20 31 | 1 49 | 21 34 | // | // |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 2 52 | 20 32 | 1 48 | 21 36 | // | // |
| 2 | 2 51 | 20 33 | 1 46 | 21 38 | // | // |
| 3 | 2 50 | 20 34 | 1 45 | 21 39 | // | // |
| 4 | 2 49 | 20 35 | 1 44 | 21 41 | // | // |
| 5 | 2 48 | 20 37 | 1 42 | 21 43 | // | // |
| 6 | 2 47 | 20 38 | 1 41 | 21 44 | // | // |
| 7 | 2 47 | 20 39 | 1 40 | 21 46 | // | // |
| 8 | 2 46 | 20 40 | 1 39 | 21 47 | // | // |
| 9 | 2 46 | 20 40 | 1 38 | 21 48 | // | // |
| 10 | 2 45 | 20 41 | 1 37 | 21 49 | // | // |
| 11 | 2 45 | 20 42 | 1 36 | 21 51 | // | // |
| 12 | 2 44 | 20 43 | 1 36 | 21 52 | // | // |
| 13 | 2 44 | 20 44 | 1 35 | 21 53 | // | // |
| 14 | 2 44 | 20 44 | 1 35 | 21 54 | // | // |
| 15 | 2 44 | 20 45 | 1 34 | 21 54 | // | // |
| 16 | 2 43 | 20 45 | 1 34 | 21 55 | // | // |
| 17 | 2 43 | 20 46 | 1 34 | 21 56 | // | // |
| 18 | 2 43 | 20 46 | 1 33 | 21 56 | // | // |
| 19 | 2 43 | 20 47 | 1 33 | 21 57 | // | // |
| 20 | 2 43 | 20 47 | 1 33 | 21 57 | // | // |
| 21 | 2 44 | 20 47 | 1 33 | 21 57 | // | // |
| 22 | 2 44 | 20 47 | 1 34 | 21 57 | // | // |
| 23 | 2 44 | 20 47 | 1 34 | 21 57 | // | // |
| 24 | 2 44 | 20 47 | 1 34 | 21 57 | // | // |
| 25 | 2 45 | 20 47 | 1 35 | 21 57 | // | // |
| 26 | 2 45 | 20 47 | 1 36 | 21 57 | // | // |
| 27 | 2 46 | 20 47 | 1 36 | 21 56 | // | // |
| 28 | 2 46 | 20 47 | 1 37 | 21 56 | // | // |
| 29 | 2 47 | 20 47 | 1 38 | 21 55 | // | // |
| 30 | 2 48 | 20 46 | 1 39 | 21 55 | // | // |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 2 48 20 46 | 1 3 30 20 09 |
| 2 2 49 20 45 | 2 3 31 20 07 |
| 3 2 50 20 45 | 3 3 33 20 05 |
| 4 2 51 20 44 | 4 3 35 20 03 |
| 5 2 52 20 44 | 5 3 37 20 01 |
| 6 2 53 20 43 | 6 3 38 19 59 |
| 7 2 54 20 42 | 7 3 40 19 57 |
| 8 2 55 20 42 | 8 3 42 19 55 |
| 9 2 56 20 41 | 9 3 43 19 53 |
| 10 2 57 20 40 | 10 3 45 19 51 |
| 11 2 58 20 39 | 11 3 47 19 49 |
| 12 3 00 20 38 | 12 3 49 19 47 |
| 13 3 01 20 37 | 13 3 50 19 45 |
| 14 3 02 20 36 | 14 3 52 19 43 |
| 15 3 04 20 35 | 15 3 54 19 41 |
| 16 3 05 20 33 | 16 3 55 19 39 |
| 17 3 06 20 32 | 17 3 57 19 37 |
| 18 3 08 20 31 | 18 3 59 19 35 |
| 19 3 09 20 29 | 19 4 01 19 32 |
| 20 3 11 20 28 | 20 4 02 19 30 |
| 21 3 12 20 27 | 21 4 04 19 28 |
| 22 3 14 20 25 | 22 4 06 19 26 |
| 23 3 15 20 24 | 23 4 07 19 24 |
| 24 3 17 20 22 | 24 4 09 19 21 |
| 25 3 18 20 21 | 25 4 11 19 19 |
| 26 3 20 20 19 | 26 4 12 19 17 |
| 27 3 22 20 17 | 27 4 14 19 15 |
| 28 3 23 20 16 | 28 4 16 19 12 |
| 29 3 25 20 14 | 29 4 18 19 10 |
| 30 3 26 20 12 | 30 4 19 19 08 |
| 31 3 28 20 11 | 31 4 21 19 06 |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 40 21 54 | 1 25 22 11 |
| 2 41 21 53 | 1 29 22 08 |
| 3 42 21 52 | 1 32 22 04 |
| 4 44 21 51 | 1 36 22 00 |
| 5 45 21 50 | 1 39 21 57 |
| 6 46 21 49 | 1 43 21 53 |
| 7 48 21 48 | 1 46 21 50 |
| 8 49 21 47 | 1 49 21 46 |
| 9 51 21 45 | 1 53 21 43 |
| 10 53 21 44 | 1 56 21 39 |
| 11 54 21 42 | 1 59 21 36 |
| 12 56 21 41 | 2 02 21 33 |
| 13 58 21 39 | 2 05 21 30 |
| 14 00 21 38 | 2 08 21 26 |
| 15 02 21 36 | 2 11 21 23 |
| 16 03 21 34 | 2 13 21 20 |
| 17 05 21 32 | 2 16 21 17 |
| 18 07 21 31 | 2 19 21 13 |
| 19 09 21 29 | 2 22 21 10 |
| 20 11 21 27 | 2 24 21 07 |
| 21 13 21 25 | 2 27 21 04 |
| 22 16 21 23 | 2 30 21 01 |
| 23 18 21 21 | 2 32 20 58 |
| 24 20 21 19 | 2 35 20 55 |
| 25 22 21 17 | 2 37 20 52 |
| 26 24 21 15 | 2 40 20 49 |
| 27 26 21 12 | 2 42 20 46 |
| 28 28 21 10 | 2 45 20 43 |
| 29 30 21 08 | 2 47 20 40 |
| 30 32 21 06 | 2 49 20 37 |
| 31 35 21 03 | 2 52 20 34 |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 1 4 23 19 03 | 1 5 11 17 55 |
| 2 4 24 19 01 | 2 5 12 17 52 |
| 3 4 26 18 59 | 3 5 14 17 50 |
| 4 4 27 18 56 | 4 5 15 17 48 |
| 5 4 29 18 54 | 5 5 17 17 46 |
| 6 4 31 18 52 | 6 5 19 17 44 |
| 7 4 32 18 50 | 7 5 20 17 42 |
| 8 4 34 18 47 | 8 5 22 17 39 |
| 9 4 36 18 45 | 9 5 23 17 37 |
| 10 4 37 18 43 | 10 5 25 17 35 |
| 11 4 39 18 40 | 11 5 27 17 33 |
| 12 4 41 18 38 | 12 5 28 17 31 |
| 13 4 42 18 36 | 13 5 30 17 29 |
| 14 4 44 18 33 | 14 5 31 17 27 |
| 15 4 45 18 31 | 15 5 33 17 25 |
| 16 4 47 18 29 | 16 5 35 17 23 |
| 17 4 49 18 26 | 17 5 36 17 21 |
| 18 4 50 18 24 | 18 5 38 17 19 |
| 19 4 52 18 22 | 19 5 39 17 17 |
| 20 4 53 18 20 | 20 5 41 17 15 |
| 21 4 55 18 17 | 21 5 43 17 13 |
| 22 4 57 18 15 | 22 5 44 17 11 |
| 23 4 58 18 13 | 23 5 46 17 09 |
| 24 5 00 18 10 | 24 5 47 17 07 |
| 25 5 01 18 08 | 25 5 49 17 05 |
| 26 5 03 18 06 | 26 5 51 17 04 |
| 27 5 04 18 04 | 27 5 52 17 02 |
| 28 5 06 18 01 | 28 5 54 17 00 |
| 29 5 08 17 59 | 29 5 55 16 58 |
| 30 5 09 17 57 | 30 5 57 16 57 |
| 31 5 11 17 55 | 31 5 59 16 55 |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 3 4 00 19 18 | 3 5 17 17 46 |
| 4 4 02 19 00 | 4 5 19 17 44 |
| 5 4 04 18 58 | 5 5 20 17 42 |
| 6 4 05 18 56 | 6 5 22 17 39 |
| 7 4 07 18 54 | 7 5 23 17 37 |
| 8 4 09 18 51 | 8 5 25 17 35 |
| 9 4 10 18 49 | 9 5 27 17 33 |
| 10 4 12 18 47 | 10 5 28 17 31 |
| 11 4 13 18 45 | 11 5 30 17 29 |
| 12 4 15 18 43 | 12 5 31 17 27 |
| 13 4 17 18 41 | 13 5 33 17 25 |
| 14 4 18 18 39 | 14 5 35 17 23 |
| 15 4 19 18 37 | 15 5 36 17 21 |
| 16 4 20 18 35 | 16 5 38 17 19 |
| 17 4 22 18 35 | 17 5 39 17 17 |
| 18 4 23 18 33 | 18 5 41 17 15 |
| 19 4 25 18 31 | 19 5 43 17 13 |
| 20 4 26 18 29 | 20 5 44 17 11 |
| 21 4 28 18 27 | 21 5 46 17 09 |
| 22 4 29 18 25 | 22 5 47 17 07 |
| 23 4 31 18 24 | 23 5 49 17 05 |
| 24 4 33 18 22 | 24 5 51 17 04 |
| 25 4 34 18 20 | 25 5 52 17 02 |
| 26 4 36 18 18 | 26 5 54 17 00 |
| 27 4 37 18 17 | 27 5 55 16 58 |
| 28 4 39 18 15 | 28 5 57 16 57 |
| 29 4 40 18 13 | 29 5 59 16 55 |
| 30 4 42 18 12 | 30 5 01 17 55 |
| 31 4 44 18 10 | 31 5 03 17 53 |
Tabela 3. Wschody, górowania i zachody Księżyca w Częstochowie. W kolumnach podano środkowoeuropejskie czasy występowania zjawisk w godzinach i minutach. Dodatkowo, w nawiasach, podano w stopniach azymuty wschodzącego i zachodzącego Księżyca oraz wysokość Księżyca w czasie górowania. Azymut podano zgodnie z konwencją liczenia go od punktu kardynalnego horyzontu N w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Literką p oznaczono przypadki, kiedy wschód odbywa się przed północą (zatem dnia poprzedniego). Literką f oznaczono przypadki, gdy zachód odbywa się po północy (zatem dnia następnego).
| Styczeń | Luty |
|---------|------|
| I | p16 36 (63) 0 20 (55) 7 52 (293) |
| 3 | p17 55 (69) 1 17 (51) 8 25 (287) |
| 4 | p19 14 (76) 2 11 (54) 8 54 (280) |
| 5 | p20 31 (84) 3 02 (54) 9 20 (272) |
| 6 | p21 44 (92) 3 50 (53) 9 45 (265) |
| 7 | p22 55 (99) 4 37 (53) 10 09 (258) |
| 8 | 0 03 (106) 5 23 (52) 10 34 (252) |
| 9 | 1 08 (112) 6 09 (52) 11 02 (246) |
| 10 | 2 11 (117) 6 55 (52) 11 33 (242) |
| 11 | 3 10 (120) 7 42 (52) 12 09 (239) |
| 12 | 4 05 (122) 8 29 (51) 12 51 (237) |
| 13 | 4 55 (123) 9 17 (51) 13 39 (237) |
| 14 | 5 39 (122) 10 05 (52) 14 33 (239) |
| 15 | 6 17 (119) 10 52 (52) 15 33 (242) |
| 16 | 6 50 (115) 11 40 (52) 16 36 (247) |
| 17 | 7 19 (110) 12 26 (52) 17 41 (253) |
| 18 | 7 45 (104) 13 12 (52) 18 48 (259) |
| 19 | 8 09 (97) 13 57 (53) 19 57 (266) |
| 20 | 8 32 (90) 14 44 (54) 21 07 (274) |
| 21 | 8 56 (83) 15 31 (54) 22 18 (281) |
| 22 | 9 22 (76) 16 20 (54) 23 30 (288) |
| 23 | 9 51 (69) 17 11 (53) f 0 43 (294) |
| 24 | 10 25 (64) 18 05 (56) f 1 56 (299) |
| 25 | 11 07 (60) 19 02 (58) f 3 04 (302) |
| 26 | 11 58 (58) 20 02 (59) f 4 06 (303) |
| 27 | 12 59 (58) 21 02 (59) f 4 59 (301) |
| 28 | 14 10 (61) 22 02 (56) f 5 44 (296) |
| 29 | 15 26 (66) 23 00 (53) f 6 20 (290) |
| 30 | 15 20 (59) 23 20 (58) f 7 10 (299) |
| Marzec | Kwiecień |
|--------|----------|
| 2 p16 45 (72) p23 55 (s49) 6 51 (283) | 1 p18 10 (92) 0 15 (s37) 6 08 (264) |
| 3 p18 03 (80) 0 48 (s44) 7 19 (276) | 2 p19 23 (100) 1 03 (s32) 6 33 (257) |
| 4 p19 19 (88) 1 38 (s39) 7 44 (268) | 3 p20 34 (107) 1 51 (s28) 7 00 (251) |
| 5 p20 33 (96) 2 26 (s35) 8 09 (261) | 4 p21 42 (113) 2 39 (s24) 7 29 (245) |
| 6 p21 44 (103) 3 14 (s30) 8 34 (254) | 5 p22 47 (118) 3 27 (s22) 8 01 (241) |
| 7 p22 52 (109) 4 01 (s26) 9 01 (248) | 6 p23 47 (121) 4 15 (s20) 8 39 (238) |
| 8 p23 58 (115) 4 48 (s23) 9 31 (243) | 7 0 42 (123) 5 03 (s19) 9 23 (237) |
| 9 1 00 (119) 5 35 (s21) 10 06 (240) | 8 1 31 (123) 5 51 (s19) 10 13 (237) |
| 10 1 57 (122) 6 23 (s20) 10 46 (237) | 9 2 14 (122) 6 39 (s20) 11 08 (239) |
| 11 2 50 (123) 7 11 (s19) 11 32 (237) | 10 2 50 (119) 7 26 (s22) 12 08 (243) |
| 12 3 36 (123) 7 59 (s20) 12 24 (238) | 11 3 22 (114) 8 13 (s25) 13 11 (248) |
| 13 4 16 (120) 8 46 (s21) 13 21 (241) | 12 3 49 (109) 8 59 (s28) 14 18 (254) |
| 14 4 50 (117) 9 34 (s23) 14 23 (245) | 13 4 15 (103) 9 45 (s32) 15 26 (261) |
| 15 5 21 (112) 10 20 (s26) 15 28 (250) | 14 4 38 ( 96) 10 32 (s37) 16 37 (268) |
| 16 5 48 (106) 11 07 (s30) 16 35 (257) | 15 5 02 ( 88) 11 20 (s42) 17 50 (276) |
| 17 6 12 ( 99) 11 53 (s34) 17 45 (264) | 16 5 27 ( 81) 12 09 (s46) 19 05 (283) |
| 18 6 36 ( 92) 12 40 (s39) 18 55 (271) | 17 5 54 ( 73) 13 01 (s51) 20 21 (291) |
| 19 7 00 ( 85) 13 27 (s44) 20 07 (279) | 18 6 25 ( 67) 13 55 (s55) 21 37 (297) |
| 20 7 25 ( 78) 14 16 (s48) 21 21 (286) | 19 7 02 ( 61) 14 51 (s58) 22 50 (301) |
| 21 7 53 ( 71) 15 08 (s52) 22 35 (293) | 20 7 48 ( 58) 15 50 (s59) 23 56 (303) |
| 22 8 26 ( 65) 16 01 (s56) 23 48 (298) | 21 8 42 ( 57) 16 49 (s60) f 0 54 (303) |
| 23 9 05 ( 60) 16 57 (s58) f 0 57 (302) | 22 9 46 ( 58) 17 48 (s58) f 1 42 (300) |
| 24 9 52 ( 58) 17 55 (s59) f 2 00 (303) | 23 10 56 ( 62) 18 44 (s56) f 2 21 (295) |
| 25 10 49 ( 57) 18 54 (s59) f 2 55 (302) | 24 12 10 ( 67) 19 39 (s52) f 2 54 (289) |
| 26 11 55 ( 59) 19 52 (s58) f 3 41 (298) | 25 13 25 ( 74) 20 30 (s48) f 3 22 (282) |
| 27 13 07 ( 63) 20 49 (s55) f 4 19 (293) | 26 14 40 ( 81) 21 20 (s44) f 3 47 (275) |
| 28 14 23 ( 69) 21 43 (s51) f 4 51 (287) | 27 15 53 ( 89) 22 08 (s39) f 4 11 (267) |
| 29 15 40 ( 76) 22 36 (s47) f 5 18 (279) | 28 17 05 ( 97) 22 56 (s34) f 4 35 (260) |
| 30 16 56 ( 84) 23 26 (s42) f 5 44 (272) | 30 p18 16 (104) p23 43 (s30) 5 00 (253) |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | p19 26 (111) 0 30 (s26) 5 27 (247) |
| 2 | p20 32 (116) 1 18 (s23) 5 58 (242) |
| 3 | p21 36 (120) 2 07 (s20) 6 34 (239) |
| 4 | p22 34 (123) 2 55 (s19) 7 15 (236) |
| 5 | p23 26 (124) 3 44 (s19) 8 02 (236) |
| 6 | 0 11 (123) 4 32 (s19) 8 56 (238) |
| 7 | 0 50 (121) 5 20 (s21) 9 54 (241) |
| 8 | 1 23 (117) 6 06 (s23) 10 55 (245) |
| 9 | 1 52 (112) 6 52 (s26) 12 00 (251) |
| 10 | 2 17 (106) 7 37 (s30) 13 07 (257) |
| 11 | 2 41 ( 99) 8 23 (s35) 14 16 (264) |
| 12 | 3 04 ( 92) 9 09 (s39) 15 27 (272) |
| 13 | 3 27 ( 84) 9 58 (s44) 16 41 (280) |
| 14 | 3 53 ( 77) 10 49 (s49) 17 58 (287) |
| 15 | 4 22 ( 70) 11 42 (s53) 19 16 (294) |
| 16 | 4 57 ( 63) 12 39 (s57) 20 33 (300) |
| 17 | 5 40 ( 59) 13 39 (s59) 21 45 (303) |
| 18 | 6 32 ( 57) 14 40 (s60) 22 49 (304) |
| 19 | 7 34 ( 57) 15 41 (s59) 23 42 (302) |
| 20 | 8 44 ( 60) 16 40 (s57) f 0 24 (297) |
| 21 | 9 59 ( 65) 17 35 (s54) f 0 59 (292) |
| 22 | 11 14 ( 71) 18 28 (s50) f 1 28 (285) |
| 23 | 12 29 ( 79) 19 18 (s45) f 1 54 (277) |
| 24 | 13 42 ( 86) 20 06 (s40) f 2 17 (270) |
| 25 | 14 54 ( 94) 20 53 (s36) f 2 40 (263) |
| 26 | 16 04 (101) 21 39 (s31) f 3 04 (256) |
| 27 | 17 13 (108) 22 26 (s27) f 3 29 (249) |
| 28 | 18 20 (114) 23 13 (s24) f 3 58 (244) |
| 29 | p19 25 (119) 0 01 (s21) 4 31 (240) |
| 30 | p20 26 (122) 0 49 (s19) 5 10 (237) |
| 31 | p21 20 (124) 1 38 (s19) 5 55 (236) |
| 1 | p22 08 (124) 2 27 (s19) 6 46 (237) |
| 2 | p22 50 (122) 3 14 (s20) 7 42 (239) |
| 3 | p23 25 (119) 4 01 (s22) 8 43 (243) |
| 4 | p23 55 (114) 4 46 (s25) 9 46 (248) |
| 5 | 0 21 (109) 5 31 (s28) 10 51 (254) |
| 6 | 0 45 (102) 6 16 (s33) 11 57 (261) |
| 7 | 1 07 ( 95) 7 01 (s37) 13 06 (268) |
| 8 | 1 29 ( 88) 7 47 (s42) 14 18 (276) |
| 9 | 1 53 ( 81) 8 36 (s47) 15 32 (284) |
| 10 | 2 20 ( 73) 9 27 (s51) 16 49 (291) |
| 11 | 2 51 ( 66) 10 23 (s55) 18 07 (297) |
| 12 | 3 30 ( 61) 11 22 (s58) 19 23 (302) |
| 13 | 4 18 ( 57) 12 24 (s60) 20 33 (304) |
| 14 | 5 17 ( 56) 13 27 (s60) 21 33 (303) |
| 15 | 6 26 ( 58) 14 29 (s58) 22 22 (300) |
| 16 | 7 42 ( 62) 15 28 (s55) 23 01 (294) |
| 17 | 9 00 ( 69) 16 23 (s51) 23 33 (287) |
| 18 | 10 17 ( 76) 17 15 (s47) 24 00 (280) |
| 19 | 11 32 ( 84) 18 04 (s42) f 0 24 (272) |
| 20 | 12 44 ( 91) 18 52 (s37) f 0 47 (265) |
| 21 | 13 55 ( 99) 19 38 (s33) f 1 10 (258) |
| 22 | 15 04 (106) 20 24 (s28) f 1 34 (251) |
| 23 | 16 11 (112) 21 10 (s25) f 2 02 (246) |
| 24 | 17 16 (117) 21 57 (s22) f 2 33 (241) |
| 25 | 18 18 (121) 22 45 (s20) f 3 09 (238) |
| 26 | 19 15 (124) 23 34 (s19) f 3 51 (236) |
| 27 | p20 05 (124) 0 22 (s19) 4 40 (236) |
| 28 | p20 49 (123) 1 10 (s19) 5 34 (238) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 p21 27 (120) | 1 57 (s21) | 6 33 (241) | 1 p21 17 (100) | 2 54 (s34) | 8 42 (263) |
| 2 p21 58 (116) | 2 43 (s24) | 7 35 (246) | 2 p21 39 ( 94) | 3 38 (s38) | 9 49 (270) |
| 3 p22 25 (111) | 3 28 (s27) | 8 39 (252) | 3 p22 01 ( 87) | 4 23 (s43) | 10 57 (277) |
| 4 p22 49 (105) | 4 12 (s31) | 9 45 (258) | 4 p22 23 ( 79) | 5 09 (s47) | 12 08 (285) |
| 5 p23 12 ( 98) | 4 56 (s35) | 10 51 (265) | 5 p22 49 ( 72) | 5 58 (s51) | 13 20 (291) |
| 6 p23 34 ( 91) | 5 41 (s40) | 12 00 (272) | 6 p23 19 ( 66) | 6 50 (s55) | 14 34 (297) |
| 7 p23 56 ( 84) | 6 27 (s44) | 13 10 (280) | 7 p23 55 ( 61) | 7 46 (s58) | 15 47 (302) |
| 8 0 20 ( 77) | 7 15 (s49) | 14 24 (287) | 8 0 41 ( 57) | 8 46 (s60) | 16 56 (304) |
| 9 0 48 ( 70) | 8 07 (s53) | 15 40 (294) | 9 1 39 ( 56) | 9 48 (s60) | 17 56 (303) |
| 10 1 22 ( 64) | 9 03 (s57) | 16 56 (300) | 10 2 48 ( 58) | 10 51 (s58) | 18 46 (300) |
| 11 2 04 ( 59) | 10 03 (s59) | 18 10 (303) | 11 4 05 ( 62) | 11 52 (s55) | 19 26 (294) |
| 12 2 56 ( 56) | 11 06 (s60) | 19 16 (304) | 12 5 27 ( 69) | 12 51 (s51) | 20 00 (287) |
| 13 4 01 ( 57) | 12 09 (s59) | 20 11 (302) | 13 6 49 ( 76) | 13 46 (s46) | 20 28 (279) |
| 14 5 16 ( 60) | 13 12 (s57) | 20 56 (297) | 14 8 09 ( 85) | 14 38 (s41) | 20 54 (271) |
| 15 6 36 ( 65) | 14 11 (s53) | 21 32 (291) | 15 9 25 ( 93) | 15 28 (s36) | 21 18 (263) |
| 16 7 56 ( 72) | 15 06 (s49) | 22 02 (283) | 16 10 39 (101) | 16 16 (s31) | 21 42 (256) |
| 17 9 15 ( 80) | 15 58 (s44) | 22 28 (275) | 17 11 50 (108) | 17 04 (s27) | 22 08 (249) |
| 18 10 31 ( 88) | 16 48 (s39) | 22 52 (268) | 18 12 58 (114) | 17 51 (s24) | 22 37 (244) |
| 19 11 44 ( 96) | 17 35 (s34) | 23 15 (260) | 19 14 03 (119) | 18 39 (s21) | 23 10 (240) |
| 20 12 54 (104) | 18 22 (s30) | 23 40 (253) | 20 15 03 (122) | 19 27 (s19) | 23 48 (237) |
| 21 14 03 (110) | 19 08 (s26) | f 0 06 (247) | 21 15 58 (124) | 20 16 (s19) | f 0 32 (236) |
| 22 15 09 (116) | 19 55 (s23) | f 0 35 (242) | 22 16 46 (124) | 21 04 (s19) | f 1 23 (236) |
| 23 16 11 (120) | 20 43 (s20) | f 1 10 (239) | 23 17 28 (122) | 21 52 (s20) | f 2 19 (239) |
| 24 17 10 (123) | 21 31 (s19) | f 1 50 (236) | 24 18 03 (119) | 22 38 (s22) | f 3 19 (243) |
| 25 18 02 (124) | 22 19 (s18) | f 2 36 (236) | 25 18 33 (114) | 23 24 (s25) | f 4 23 (248) |
| 26 18 48 (124) | 23 07 (s19) | f 3 29 (237) | 27 p18 59 (109) | 0 09 (s28) | 5 28 (254) |
| 28 p19 28 (121) p23 55 (s20) | 4 26 (240) | 28 p19 23 (103) | 0 53 (s32) | 6 34 (261) |
| 29 p20 01 (118) | 0 41 (s23) | 5 27 (244) | 29 p19 45 ( 96) | 1 37 (s37) | 7 41 (268) |
| 30 p20 30 (113) | 1 26 (s26) | 6 31 (250) | 30 p20 06 ( 89) | 2 21 (s41) | 8 49 (275) |
| 31 p20 55 (107) | 2 11 (s30) | 7 36 (256) | 31 p20 28 ( 81) | 3 07 (s46) | 9 58 (282) |
| Wrzesień | 1 p20 52 (74) | 3 54 (s50) | 11 09 (289) |
|----------|---------------|------------|-------------|
| | 2 p21 20 (68) | 4 44 (s54) | 12 21 (296) |
| | 3 p21 53 (62) | 5 38 (s57) | 13 33 (300) |
| | 4 p22 33 (58) | 6 34 (s59) | 14 41 (303) |
| | 5 p23 24 (56) | 7 33 (s60) | 15 43 (304) |
| | 6 0 26 (57) | 8 34 (s59) | 16 35 (302) |
| | 7 1 38 (60) | 9 34 (s57) | 17 19 (297) |
| | 8 2 57 (65) | 10 33 (s54)| 17 55 (291) |
| | 9 4 19 (72) | 11 30 (s49)| 18 25 (283) |
| | 10 5 40 (81) | 12 23 (s44)| 18 52 (275) |
| | 11 7 00 (89) | 13 15 (s39)| 19 17 (267) |
| | 12 8 17 (97) | 14 05 (s34)| 19 42 (259) |
| | 13 9 31 (105) | 14 55 (s29)| 20 08 (252) |
| | 14 10 43 (112)| 15 43 (s25)| 20 36 (246) |
| | 15 11 51 (117)| 16 32 (s22)| 21 08 (241) |
| | 16 12 54 (122)| 17 21 (s20)| 21 44 (237) |
| | 17 13 52 (124)| 18 10 (s19)| 22 27 (236) |
| | 18 14 43 (125)| 18 59 (s18)| 23 15 (236) |
| | 19 15 27 (123)| 19 47 (s19)| f 0 10 (237)|
| | 20 16 04 (121)| 20 34 (s21)| f 1 09 (241)|
| | 21 16 36 (116)| 21 20 (s24)| f 2 12 (246)|
| | 22 17 03 (111)| 22 05 (s27)| f 3 16 (251)|
| | 23 17 27 (105)| 22 50 (s31)| f 4 23 (258)|
| | 24 17 49 (98) | 23 34 (s35)| f 5 30 (265)|
| | 26 p18 11 (91)| 0 19 (s40) | 6 39 (273) |
| | 27 p18 33 (84)| 1 05 (s45) | 7 49 (280) |
| | 28 p18 56 (76)| 1 52 (s49) | 9 01 (288) |
| | 29 p19 23 (70)| 2 41 (s53) | 10 13 (294) |
| | 30 p19 54 (64)| 3 34 (s57) | 11 25 (300) |
| Październik | 1 p20 31 (59) | 4 29 (s59) | 12 34 (303) |
|-------------|---------------|------------|-------------|
| | 2 p21 18 (56) | 5 26 (s60) | 13 37 (304) |
| | 3 p22 14 (56) | 6 25 (s60) | 14 31 (303) |
| | 4 p23 21 (58) | 7 23 (s58) | 15 16 (299) |
| | 5 0 35 (62) | 8 21 (s55) | 15 53 (294) |
| | 6 1 54 (69) | 9 17 (s51) | 16 25 (287) |
| | 7 3 14 (77) | 10 10 (s46)| 16 52 (279) |
| | 8 4 33 (85) | 11 02 (s41)| 17 17 (271) |
| | 9 5 51 (93) | 11 53 (s36)| 17 41 (263) |
| | 10 7 08 (102) | 12 42 (s31)| 18 06 (255) |
| | 11 8 22 (109) | 13 32 (s27)| 18 33 (248) |
| | 12 9 33 (115) | 14 22 (s23)| 19 04 (243) |
| | 13 10 41 (120)| 15 12 (s20)| 19 38 (238) |
| | 14 11 42 (124)| 16 02 (s19)| 20 19 (236) |
| | 15 12 37 (125)| 16 51 (s18)| 21 06 (235) |
| | 16 13 24 (124)| 17 40 (s19)| 21 58 (236) |
| | 17 14 04 (122)| 18 28 (s20)| 22 56 (239) |
| | 18 14 37 (118)| 19 14 (s22)| 23 58 (243) |
| | 19 15 06 (114)| 20 00 (s25)| f 1 02 (249)|
| | 20 15 31 (108)| 20 44 (s29)| f 2 07 (255)|
| | 21 15 53 (101)| 21 29 (s33)| f 3 15 (262)|
| | 22 16 15 (94) | 22 13 (s38)| f 4 24 (270)|
| | 23 16 37 (86) | 22 59 (s43)| f 5 35 (278)|
| | 25 p16 59 (79)| p23 46 (s48)| 6 47 (285) |
| | 26 p17 25 (72)| 0 36 (s52) | 8 01 (292) |
| | 27 p17 54 (65)| 1 29 (s56) | 9 16 (298) |
| | 28 p18 30 (60)| 2 24 (s59) | 10 27 (303) |
| | 29 p19 14 (56)| 3 21 (s60) | 11 33 (305) |
| | 30 p20 08 (55)| 4 20 (s60) | 12 30 (304) |
| | 31 p21 11 (57)| 5 18 (s59) | 13 17 (301) |
| Listopad | Grudzień |
|----------|----------|
| 1 p22 23 (60) | 1 0 02 (78) |
| 2 p23 39 (66) | 2 1 18 (87) |
| 3 0 56 (73) | 3 2 32 (95) |
| 4 2 14 (81) | 4 3 46 (103) |
| 5 3 31 (90) | 5 4 58 (110) |
| 6 4 46 (98) | 6 6 08 (116) |
| 7 6 01 (106) | 7 7 15 (121) |
| 8 7 14 (113) | 8 8 17 (124) |
| 9 8 24 (119) | 9 9 12 (126) |
| 10 9 29 (123) | 10 9 59 (125) |
| 11 10 28 (125) | 11 10 38 (122) |
| 12 11 19 (125) | 12 11 11 (118) |
| 13 12 02 (124) | 13 11 38 (113) |
| 14 12 38 (121) | 14 12 02 (107) |
| 15 13 08 (116) | 15 12 23 (101) |
| 16 13 34 (111) | 16 12 43 (94) |
| 17 13 57 (104) | 17 13 04 (86) |
| 18 14 19 (97) | 18 13 26 (79) |
| 19 14 40 (90) | 19 13 51 (72) |
| 20 15 01 (83) | 20 14 20 (65) |
| 21 15 25 (75) | 21 14 57 (59) |
| 22 15 52 (68) | 22 15 44 (56) |
| 24 p16 26 (62) | 24 p16 42 (55) |
| 25 p17 07 (57) | 25 p17 52 (57) |
| 26 p17 58 (55) | 26 p19 09 (61) |
| 27 p19 00 (55) | 27 p20 30 (68) |
| 28 p20 11 (59) | 28 p21 49 (76) |
| 29 p21 27 (64) | 29 p23 07 (84) |
| 30 p22 45 (71) | 30 0 22 (92) |
| 1 0 02 (78) | 1 1 18 (87) |
| 2 1 18 (87) | 2 2 32 (95) |
| 3 2 32 (95) | 3 3 46 (103) |
| 4 3 46 (103) | 4 4 58 (110) |
| 5 4 58 (110) | 5 5 08 (116) |
| 6 5 08 (116) | 6 6 15 (121) |
| 7 6 15 (121) | 7 7 17 (124) |
| 8 7 17 (124) | 8 8 12 (126) |
| 9 8 12 (126) | 9 9 59 (125) |
| 10 9 59 (125) | 10 10 38 (122) |
| 11 10 38 (122) | 11 11 11 (118) |
| 12 11 11 (118) | 12 11 38 (113) |
| 13 11 38 (113) | 13 12 02 (107) |
| 14 12 02 (107) | 14 12 23 (101) |
| 15 12 23 (101) | 15 12 43 (94) |
| 16 12 43 (94) | 16 13 04 (86) |
| 17 13 04 (86) | 17 13 26 (79) |
| 18 13 26 (79) | 18 13 51 (72) |
| 19 13 51 (72) | 19 14 20 (65) |
| 20 14 20 (65) | 20 14 57 (59) |
| 21 14 57 (59) | 21 15 44 (56) |
| 22 15 44 (56) | 22 15 52 (57) |
| 23 15 52 (57) | 23 p15 44 (56) |
| 24 p16 42 (55) | 24 p16 52 (57) |
| 25 p17 52 (57) | 25 p19 09 (61) |
| 26 p19 09 (61) | 26 p20 30 (68) |
| 27 p20 30 (68) | 27 p21 49 (76) |
| 28 p21 49 (76) | 28 p23 07 (84) |
| 29 p23 07 (84) | 29 0 22 (92) |
| 30 0 22 (92) | 30 1 36 (100) |
| Styczeń | Luty | Marzec |
|---------|--------|--------|
| 1 7 58 51.1110 | 1 10 01 04.3837 | 1 11 51 27.8868 |
| 2 8 02 47.6770 | 2 10 05 00.9382 | 2 11 55 24.4369 |
| 3 8 06 44.2421 | 3 10 08 57.4894 | 3 11 59 20.9846 |
| 4 8 10 40.8045 | 4 10 12 54.0389 | 4 12 03 17.5312 |
| 5 8 14 37.3632 | 5 10 16 50.5880 | 5 12 07 14.0783 |
| 6 8 18 33.9183 | 6 10 20 47.1379 | 6 12 11 10.6270 |
| 7 8 22 30.4710 | 7 10 24 43.6894 | 7 12 15 07.1776 |
| 8 8 26 27.0226 | 8 10 28 40.2429 | 8 12 19 03.7304 |
| 9 8 30 23.5744 | 9 10 32 36.7983 | 9 12 23 00.2849 |
| 10 8 34 20.1272 | 10 10 36 33.3551 | 10 12 26 56.8406 |
| 11 8 38 16.6818 | 11 10 40 29.9128 | 11 12 30 53.3967 |
| 12 8 42 13.2384 | 12 10 44 26.4708 | 12 12 34 49.9526 |
| 13 8 46 09.7967 | 13 10 48 23.0283 | 13 12 38 46.5075 |
| 14 8 50 06.3564 | 14 10 52 19.5846 | 14 12 42 43.0610 |
| 15 8 54 02.9168 | 15 10 56 16.1392 | 15 12 46 39.6125 |
| 16 8 57 59.4774 | 16 11 00 12.6916 | 16 12 50 36.1619 |
| 17 9 01 56.0373 | 17 11 04 09.2420 | 17 12 54 32.7096 |
| 18 9 05 52.5958 | 18 11 08 05.7907 | 18 12 58 29.2560 |
| 19 9 09 49.1525 | 19 11 12 02.3385 | 19 13 02 25.8023 |
| 20 9 13 45.7071 | 20 11 15 58.8863 | 20 13 06 22.3496 |
| 21 9 17 42.2597 | 21 11 19 55.4354 | 21 13 10 18.8991 |
| 22 9 21 38.8109 | 22 11 23 51.9866 | 22 13 14 15.4515 |
| 23 9 25 35.3612 | 23 11 27 48.5407 | 23 13 18 12.0069 |
| 24 9 29 31.9119 | 24 11 31 45.0977 | 24 13 22 08.5646 |
| 25 9 33 28.4641 | 25 11 35 41.6569 | 25 13 26 05.1235 |
| 26 9 37 25.0188 | 26 11 39 38.2171 | 26 13 30 01.6821 |
| 27 9 41 21.5766 | 27 11 43 34.7764 | 27 13 33 58.2387 |
| 28 9 45 18.1375 | 28 11 47 31.3333 | 28 13 37 54.7925 |
| 29 9 49 14.7005 | 29 13 41 51.3431 | 29 13 41 51.3431 |
| 30 9 53 11.2638 | 30 13 45 47.8911 | 30 13 45 47.8911 |
| 31 9 57 07.8254 | 31 13 49 44.4376 | 31 13 49 44.4376 |
| Kwiecień | Maj | Czerwiec |
|---------|---------|----------|
| 1 | 13 53 | 40.9841 |
| 2 | 13 57 | 37.5318 |
| 3 | 14 01 | 34.0816 |
| 4 | 14 05 | 30.6337 |
| 5 | 14 09 | 27.1879 |
| 6 | 14 13 | 23.7436 |
| 7 | 14 17 | 20.3001 |
| 8 | 14 21 | 16.8567 |
| 9 | 14 25 | 13.4125 |
| 10 | 14 29 | 09.9671 |
| 11 | 14 33 | 06.5199 |
| 12 | 14 37 | 03.0708 |
| 13 | 14 40 | 59.6198 |
| 14 | 14 44 | 56.1674 |
| 15 | 14 48 | 52.7146 |
| 16 | 14 52 | 49.2624 |
| 17 | 14 56 | 45.8123 |
| 18 | 15 00 | 42.3651 |
| 19 | 15 04 | 38.9213 |
| 20 | 15 08 | 35.4802 |
| 21 | 15 12 | 32.0407 |
| 22 | 15 16 | 28.6011 |
| 23 | 15 20 | 25.1598 |
| 24 | 15 24 | 21.7158 |
| 25 | 15 28 | 18.2687 |
| 26 | 15 32 | 14.8189 |
| 27 | 15 36 | 11.3675 |
| 28 | 15 40 | 07.9156 |
| 29 | 15 44 | 04.4647 |
| 30 | 15 48 | 01.0156 |
| | 15 51 | 57.5688 |
| | 15 55 | 54.1243 |
| | 15 59 | 50.6817 |
| | 16 03 | 47.2402 |
| | 16 07 | 43.7991 |
| | 16 11 | 40.3575 |
| | 16 15 | 36.9148 |
| | 16 19 | 33.4704 |
| | 16 23 | 30.0242 |
| | 16 27 | 26.5761 |
| | 16 31 | 23.1264 |
| | 16 35 | 19.6760 |
| | 16 39 | 16.2257 |
| | 16 43 | 12.7769 |
| | 16 47 | 09.3309 |
| | 16 51 | 05.8884 |
| | 16 55 | 02.4493 |
| | 16 58 | 59.0124 |
| | 17 02 | 55.5760 |
| | 17 06 | 52.1381 |
| | 17 10 | 48.6975 |
| | 17 14 | 45.2536 |
| | 17 18 | 41.8067 |
| | 17 22 | 38.3578 |
| | 17 26 | 34.9082 |
| | 17 30 | 31.4591 |
| | 17 34 | 28.0117 |
| | 17 38 | 24.5664 |
| | 17 42 | 21.1234 |
| | 17 46 | 17.6823 |
| | 17 50 | 14.2427 |
| | 17 54 | 10.8037 |
| | 17 58 | 07.3644 |
| | 18 02 | 03.9241 |
| | 18 06 | 00.4823 |
| | 18 09 | 57.0386 |
| | 18 13 | 53.5930 |
| | 18 17 | 50.1456 |
| | 18 21 | 46.6972 |
| | 18 25 | 43.2485 |
| | 18 29 | 39.8007 |
| | 18 33 | 36.3550 |
| | 18 37 | 32.9125 |
| | 18 41 | 29.4737 |
| | 18 45 | 26.0378 |
| | 18 49 | 22.6034 |
| | 18 53 | 19.1682 |
| | 18 57 | 15.7304 |
| | 19 01 | 12.2891 |
| | 19 05 | 08.8443 |
| | 19 09 | 05.3969 |
| | 19 13 | 01.9484 |
| | 19 16 | 58.5000 |
| | 19 20 | 55.0530 |
| | 19 24 | 51.6079 |
| | 19 28 | 48.1650 |
| | 19 32 | 44.7242 |
| | 19 36 | 41.2848 |
| | 19 40 | 37.8461 |
| | 19 44 | 34.4074 |
| | 19 48 | 30.9678 |
| Lipiec | Sierpień | Wrzesień |
|--------|---------|----------|
| 1 | 21 52 | 27.5268 |
| 2 | 19 56 | 24.0839 |
| 3 | 20 00 | 20.6389 |
| 4 | 20 04 | 17.1921 |
| 5 | 20 08 | 13.7438 |
| 6 | 20 12 | 10.2950 |
| 7 | 20 16 | 06.8466 |
| 8 | 20 20 | 03.3997 |
| 9 | 20 23 | 59.9555 |
| 10 | 20 27 | 56.5145 |
| 11 | 20 31 | 53.0768 |
| 12 | 20 35 | 49.6414 |
| 13 | 20 39 | 46.2064 |
| 14 | 20 43 | 42.7696 |
| 15 | 20 47 | 39.3294 |
| 16 | 20 51 | 35.8852 |
| 17 | 20 55 | 32.4378 |
| 18 | 20 59 | 28.9886 |
| 19 | 21 03 | 25.5391 |
| 20 | 21 07 | 22.0905 |
| 21 | 21 11 | 18.6438 |
| 22 | 21 15 | 15.1992 |
| 23 | 21 19 | 11.7566 |
| 24 | 21 23 | 08.3156 |
| 25 | 21 27 | 04.8754 |
| 26 | 21 31 | 01.4353 |
| 27 | 21 34 | 57.9945 |
| 28 | 21 38 | 54.5523 |
| 29 | 21 42 | 51.1082 |
| 30 | 21 46 | 47.6621 |
| 31 | 21 50 | 44.2140 |
| 1 | 21 54 | 40.7643 |
| 2 | 21 58 | 37.3137 |
| 3 | 22 02 | 33.8632 |
| 4 | 22 06 | 30.4138 |
| 5 | 22 10 | 26.9666 |
| 6 | 22 14 | 23.5222 |
| 7 | 22 18 | 20.0809 |
| 8 | 22 22 | 16.6422 |
| 9 | 22 26 | 13.2048 |
| 10 | 22 30 | 09.7667 |
| 11 | 22 34 | 06.3260 |
| 12 | 22 38 | 02.8815 |
| 13 | 22 41 | 59.4332 |
| 14 | 22 45 | 55.9822 |
| 15 | 22 49 | 52.5303 |
| 16 | 22 53 | 49.0791 |
| 17 | 22 57 | 45.6296 |
| 18 | 23 01 | 42.1822 |
| 19 | 23 05 | 38.7369 |
| 20 | 23 09 | 35.2934 |
| 21 | 23 13 | 31.8509 |
| 22 | 23 17 | 28.4086 |
| 23 | 23 21 | 24.9658 |
| 24 | 23 25 | 21.5217 |
| 25 | 23 29 | 18.0759 |
| 26 | 23 33 | 14.6281 |
| 27 | 23 37 | 11.1781 |
| 28 | 23 41 | 07.7265 |
| 29 | 23 45 | 04.2738 |
| 30 | 23 49 | 00.8210 |
| 31 | 23 52 | 57.3690 |
| 1 | 23 56 | 53.9189 |
| 2 | 00 00 | 50.4715 |
| 3 | 00 04 | 47.0270 |
| 4 | 00 08 | 43.5850 |
| 5 | 00 12 | 40.1448 |
| 6 | 00 16 | 36.7045 |
| 7 | 00 20 | 33.2626 |
| 8 | 00 24 | 29.8176 |
| 9 | 00 28 | 26.3689 |
| 10 | 00 32 | 22.9171 |
| 11 | 00 36 | 19.4635 |
| 12 | 00 40 | 16.0100 |
| 13 | 00 44 | 12.5581 |
| 14 | 00 48 | 09.1084 |
| 15 | 00 52 | 05.6610 |
| 16 | 00 56 | 02.2157 |
| 17 | 00 59 | 58.7717 |
| 18 | 01 03 | 55.3282 |
| 19 | 01 07 | 51.8844 |
| 20 | 01 11 | 48.4396 |
| 21 | 01 15 | 44.9932 |
| 22 | 01 19 | 41.5448 |
| 23 | 01 23 | 38.0944 |
| 24 | 01 27 | 34.6421 |
| 25 | 01 31 | 31.1887 |
| 26 | 01 35 | 27.7349 |
| 27 | 01 39 | 24.2818 |
| 28 | 01 43 | 20.8305 |
| 29 | 01 47 | 17.3819 |
| 30 | 01 51 | 13.9361 |
| Październik | Listopad | Grudzień |
|------------|----------|----------|
| 1 55 10.4931 | 1 3 57 23.6606 | 1 5 55 40.3308 |
| 2 1 59 07.0519 | 2 4 01 20.2156 | 2 5 59 36.8821 |
| 3 2 03 03.6111 | 3 4 05 16.7675 | 3 6 03 33.4335 |
| 4 2 07 00.1692 | 4 4 09 13.3172 | 4 6 07 29.9863 |
| 5 2 10 56.7248 | 5 4 13 09.8659 | 5 6 11 26.5415 |
| 6 2 14 53.2771 | 6 4 17 06.4151 | 6 6 15 23.0992 |
| 7 2 18 49.8262 | 7 4 21 02.9661 | 7 6 19 19.6593 |
| 8 2 22 46.3733 | 8 4 24 59.5197 | 8 6 23 16.2209 |
| 9 2 26 42.9197 | 9 4 28 56.0760 | 9 6 27 12.7833 |
| 10 2 30 39.4672 | 10 4 32 52.6345 | 10 6 31 09.3455 |
| 11 2 34 36.0169 | 11 4 36 49.1943 | 11 6 35 05.9065 |
| 12 2 38 32.5693 | 12 4 40 45.7545 | 12 6 39 02.4659 |
| 13 2 42 29.1240 | 13 4 44 42.3141 | 13 6 42 59.0232 |
| 14 2 46 25.6805 | 14 4 48 38.8724 | 14 6 46 55.5786 |
| 15 2 50 22.2379 | 15 4 52 35.4291 | 15 6 50 52.1321 |
| 16 2 54 18.7953 | 16 4 56 31.9837 | 16 6 54 48.6845 |
| 17 2 58 15.3518 | 17 5 00 28.5365 | 17 6 58 45.2364 |
| 18 3 02 11.9070 | 18 5 04 25.0877 | 18 7 02 41.7890 |
| 19 3 06 08.4603 | 19 5 08 21.6380 | 19 7 06 38.3432 |
| 20 3 10 05.0117 | 20 5 12 18.1884 | 20 7 10 34.9002 |
| 21 3 14 01.5612 | 21 5 16 14.7399 | 21 7 14 31.4606 |
| 22 3 17 58.1093 | 22 5 20 11.2937 | 22 7 18 28.0243 |
| 23 3 21 54.6568 | 23 5 24 07.8507 | 23 7 22 24.5901 |
| 24 3 25 51.2048 | 24 5 28 04.4110 | 24 7 26 21.1562 |
| 25 3 29 47.7544 | 25 5 32 00.9742 | 25 7 30 17.7206 |
| 26 3 33 44.3066 | 26 5 35 57.5386 | 26 7 34 14.2817 |
| 27 3 37 40.8619 | 27 5 39 54.1026 | 27 7 38 10.8390 |
| 28 3 41 37.4203 | 28 5 43 50.6643 | 28 7 42 07.3930 |
| 29 3 45 33.9808 | 29 5 47 47.2229 | 29 7 46 03.9452 |
| 30 3 49 30.5421 | 30 5 51 43.7781 | 30 7 50 00.4971 |
| 31 3 53 27.1025 | | 31 7 53 57.0500 |
Tabela 5. Wschody, górowania i zachody Słońca w Rzepienniku Biskupim.
W kolumnach podano środkowoeuropejskie czasy występowania zjawisk w godzinach i minutach. Dodatkowo, w nawiasach, podano w stopniach azymuty wschodzącego i zachodzącego Słońca oraz wysokość Słońca w czasie górowania. Azymut podano zgodnie z konwencją liczenia go od punktu kardynalnego horyzontu N w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.
| | wschód | górowanie | zachód |
|-------|----------|-----------|----------|
| | h m ° | h m ° | h m ° |
Styczeń
1 7 33 (126) 11 39 (s17) 15 45 (234)
2 7 33 (126) 11 40 (s17) 15 46 (234)
3 7 33 (126) 11 40 (s17) 15 47 (234)
4 7 33 (126) 11 41 (s18) 15 49 (235)
5 7 33 (125) 11 41 (s18) 15 50 (235)
6 7 32 (125) 11 41 (s18) 15 51 (235)
7 7 32 (125) 11 42 (s18) 15 52 (235)
8 7 32 (125) 11 42 (s18) 15 53 (235)
9 7 31 (124) 11 43 (s18) 15 55 (236)
10 7 31 (124) 11 43 (s18) 15 56 (236)
11 7 30 (124) 11 44 (s18) 15 57 (236)
12 7 30 (124) 11 44 (s19) 15 59 (236)
13 7 29 (123) 11 44 (s19) 16 00 (237)
14 7 28 (123) 11 45 (s19) 16 02 (237)
15 7 28 (123) 11 45 (s19) 16 03 (237)
16 7 27 (122) 11 45 (s19) 16 04 (238)
17 7 26 (122) 11 46 (s20) 16 06 (238)
18 7 25 (122) 11 46 (s20) 16 07 (238)
19 7 24 (121) 11 46 (s20) 16 09 (239)
20 7 23 (121) 11 47 (s20) 16 11 (239)
21 7 22 (121) 11 47 (s20) 16 12 (239)
22 7 21 (120) 11 47 (s21) 16 14 (240)
23 7 20 (120) 11 47 (s21) 16 15 (240)
24 7 19 (119) 11 48 (s21) 16 17 (241)
25 7 18 (119) 11 48 (s21) 16 19 (241)
26 7 17 (119) 11 48 (s22) 16 20 (241)
27 7 15 (118) 11 48 (s22) 16 22 (242)
28 7 14 (118) 11 49 (s22) 16 24 (242)
29 7 13 (117) 11 49 (s22) 16 25 (243)
30 7 12 (117) 11 49 (s23) 16 27 (243)
31 7 10 (116) 11 49 (s23) 16 29 (244)
Luty
1 7 09 (116) 11 49 (s23) 16 30 (244)
2 7 07 (116) 11 49 (s23) 16 32 (245)
3 7 06 (115) 11 49 (s24) 16 34 (245)
4 7 04 (115) 11 50 (s24) 16 35 (246)
5 7 03 (114) 11 50 (s24) 16 37 (246)
6 7 01 (114) 11 50 (s25) 16 39 (247)
7 7 00 (113) 11 50 (s25) 16 41 (247)
8 6 58 (113) 11 50 (s25) 16 42 (248)
9 6 56 (112) 11 50 (s26) 16 44 (248)
10 6 55 (112) 11 50 (s26) 16 46 (249)
11 6 53 (111) 11 50 (s26) 16 47 (249)
12 6 51 (110) 11 50 (s27) 16 49 (250)
13 6 50 (110) 11 50 (s27) 16 51 (250)
14 6 48 (109) 11 50 (s27) 16 53 (251)
15 6 46 (109) 11 50 (s28) 16 54 (251)
16 6 44 (108) 11 50 (s28) 16 56 (252)
17 6 42 (108) 11 50 (s28) 16 58 (253)
18 6 41 (107) 11 50 (s29) 16 59 (253)
19 6 39 (107) 11 49 (s29) 17 01 (254)
20 6 37 (106) 11 49 (s29) 17 03 (254)
21 6 35 (105) 11 49 (s30) 17 04 (255)
22 6 33 (105) 11 49 (s30) 17 06 (255)
23 6 31 (104) 11 49 (s30) 17 08 (256)
24 6 29 (104) 11 49 (s31) 17 09 (257)
25 6 27 (103) 11 49 (s31) 17 11 (257)
26 6 25 (103) 11 49 (s32) 17 13 (258)
27 6 23 (102) 11 48 (s32) 17 14 (258)
28 6 21 (101) 11 48 (s32) 17 16 (259)
| Marzec | Kwiecień |
|--------|----------|
| 1 6 19 (101) | 1 5 13 (82) |
| 2 6 17 (100) | 2 5 11 (81) |
| 3 6 15 (100) | 3 5 09 (81) |
| 4 6 13 (99) | 4 5 07 (80) |
| 5 6 11 (98) | 5 5 05 (80) |
| 6 6 09 (98) | 6 5 02 (79) |
| 7 6 07 (97) | 7 5 00 (78) |
| 8 6 05 (97) | 8 4 58 (78) |
| 9 6 03 (96) | 9 4 56 (77) |
| 10 6 00 (95) | 10 4 54 (77) |
| 11 5 58 (95) | 11 4 52 (76) |
| 12 5 56 (94) | 12 4 50 (76) |
| 13 5 54 (94) | 13 4 48 (75) |
| 14 5 52 (93) | 14 4 46 (74) |
| 15 5 50 (92) | 15 4 44 (74) |
| 16 5 48 (92) | 16 4 42 (73) |
| 17 5 45 (91) | 17 4 40 (73) |
| 18 5 43 (91) | 18 4 38 (72) |
| 19 5 41 (90) | 19 4 36 (72) |
| 20 5 39 (89) | 20 4 34 (71) |
| 21 5 37 (89) | 21 4 32 (70) |
| 22 5 35 (88) | 22 4 30 (70) |
| 23 5 32 (87) | 23 4 28 (69) |
| 24 5 30 (87) | 24 4 26 (69) |
| 25 5 28 (86) | 25 4 24 (68) |
| 26 5 26 (86) | 26 4 22 (68) |
| 27 5 24 (85) | 27 4 20 (67) |
| 28 5 22 (84) | 28 4 18 (67) |
| 29 5 20 (84) | 29 4 17 (66) |
| 30 5 17 (83) | 30 4 15 (66) |
| 31 5 15 (83) | 1 4 0 (s44) |
| Kwiecień | Marzec |
|----------|--------|
| 1 4 0 (s45) | 1 6 19 (101) |
| 2 4 0 (s45) | 2 6 17 (100) |
| 3 4 0 (s46) | 3 6 15 (100) |
| 4 4 0 (s46) | 4 6 13 (99) |
| 5 4 0 (s47) | 5 6 11 (98) |
| 6 4 0 (s47) | 6 6 09 (98) |
| 7 4 0 (s47) | 7 6 07 (97) |
| 8 4 0 (s47) | 8 6 05 (97) |
| 9 4 0 (s48) | 9 6 03 (96) |
| 10 4 0 (s48) | 10 6 00 (95) |
| 11 4 0 (s49) | 11 5 58 (95) |
| 12 4 0 (s49) | 12 5 56 (94) |
| 13 4 0 (s49) | 13 5 54 (94) |
| 14 4 0 (s50) | 14 5 52 (93) |
| 15 4 0 (s50) | 15 5 50 (92) |
| 16 4 0 (s50) | 16 5 48 (92) |
| 17 4 0 (s51) | 17 5 45 (91) |
| 18 4 0 (s51) | 18 5 43 (91) |
| 19 4 0 (s51) | 19 5 41 (90) |
| 20 4 0 (s52) | 20 5 39 (89) |
| 21 4 0 (s52) | 21 5 37 (89) |
| 22 4 0 (s52) | 22 5 35 (88) |
| 23 4 0 (s53) | 23 5 32 (87) |
| 24 4 0 (s53) | 24 5 30 (87) |
| 25 4 0 (s53) | 25 5 28 (86) |
| 26 4 0 (s54) | 26 5 26 (86) |
| 27 4 0 (s54) | 27 5 24 (85) |
| 28 4 0 (s54) | 28 5 22 (84) |
| 29 4 0 (s55) | 29 5 20 (84) |
| 30 4 0 (s55) | 30 5 17 (83) |
| 31 4 0 (s55) | 31 5 15 (83) |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 4 13 (65) | 11 33 (55) | 18 53 (295) |
| 2 | 4 11 (65) | 11 33 (56) | 18 55 (296) |
| 3 | 4 10 (64) | 11 33 (56) | 18 56 (296) |
| 4 | 4 08 (64) | 11 32 (56) | 18 58 (297) |
| 5 | 4 06 (63) | 11 32 (57) | 18 59 (297) |
| 6 | 4 05 (63) | 11 32 (57) | 19 01 (297) |
| 7 | 4 03 (62) | 11 32 (57) | 19 02 (298) |
| 8 | 4 01 (62) | 11 32 (57) | 19 04 (298) |
| 9 | 4 00 (61) | 11 32 (58) | 19 05 (299) |
| 10 | 3 58 (61) | 11 32 (58) | 19 07 (299) |
| 11 | 3 57 (61) | 11 32 (58) | 19 08 (300) |
| 12 | 3 55 (60) | 11 32 (58) | 19 10 (300) |
| 13 | 3 54 (60) | 11 32 (59) | 19 11 (301) |
| 14 | 3 52 (59) | 11 32 (59) | 19 13 (301) |
| 15 | 3 51 (59) | 11 32 (59) | 19 14 (301) |
| 16 | 3 50 (58) | 11 32 (59) | 19 15 (302) |
| 17 | 3 48 (58) | 11 32 (60) | 19 17 (302) |
| 18 | 3 47 (58) | 11 32 (60) | 19 18 (303) |
| 19 | 3 46 (57) | 11 32 (60) | 19 19 (303) |
| 20 | 3 44 (57) | 11 32 (60) | 19 21 (303) |
| 21 | 3 43 (57) | 11 32 (60) | 19 22 (304) |
| 22 | 3 42 (56) | 11 32 (61) | 19 23 (304) |
| 23 | 3 41 (56) | 11 32 (61) | 19 25 (304) |
| 24 | 3 40 (56) | 11 32 (61) | 19 26 (305) |
| 25 | 3 39 (55) | 11 33 (61) | 19 27 (305) |
| 26 | 3 38 (55) | 11 33 (61) | 19 28 (305) |
| 27 | 3 37 (55) | 11 33 (62) | 19 29 (306) |
| 28 | 3 36 (54) | 11 33 (62) | 19 31 (306) |
| 29 | 3 35 (54) | 11 33 (62) | 19 32 (306) |
| 30 | 3 34 (54) | 11 33 (62) | 19 33 (306) |
| 31 | 3 33 (54) | 11 33 (62) | 19 34 (307) |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 3 33 (53) | 11 33 (62) | 19 35 (307) |
| 2 | 3 32 (53) | 11 34 (62) | 19 36 (307) |
| 3 | 3 31 (53) | 11 34 (63) | 19 37 (307) |
| 4 | 3 31 (53) | 11 34 (63) | 19 38 (308) |
| 5 | 3 30 (52) | 11 34 (63) | 19 39 (308) |
| 6 | 3 30 (52) | 11 34 (63) | 19 39 (308) |
| 7 | 3 29 (52) | 11 35 (63) | 19 40 (308) |
| 8 | 3 29 (52) | 11 35 (63) | 19 41 (308) |
| 9 | 3 28 (52) | 11 35 (63) | 19 42 (308) |
| 10 | 3 28 (52) | 11 35 (63) | 19 42 (309) |
| 11 | 3 28 (51) | 11 35 (63) | 19 43 (309) |
| 12 | 3 28 (51) | 11 35 (63) | 19 44 (309) |
| 13 | 3 27 (51) | 11 36 (63) | 19 44 (309) |
| 14 | 3 27 (51) | 11 36 (63) | 19 45 (309) |
| 15 | 3 27 (51) | 11 36 (64) | 19 45 (309) |
| 16 | 3 27 (51) | 11 36 (64) | 19 46 (309) |
| 17 | 3 27 (51) | 11 37 (64) | 19 46 (309) |
| 18 | 3 27 (51) | 11 37 (64) | 19 47 (309) |
| 19 | 3 27 (51) | 11 37 (64) | 19 47 (309) |
| 20 | 3 27 (51) | 11 37 (64) | 19 47 (309) |
| 21 | 3 27 (51) | 11 37 (64) | 19 47 (309) |
| 22 | 3 28 (51) | 11 38 (64) | 19 48 (309) |
| 23 | 3 28 (51) | 11 38 (64) | 19 48 (309) |
| 24 | 3 28 (51) | 11 38 (64) | 19 48 (309) |
| 25 | 3 29 (51) | 11 38 (64) | 19 48 (309) |
| 26 | 3 29 (51) | 11 39 (64) | 19 48 (309) |
| 27 | 3 29 (51) | 11 39 (64) | 19 48 (309) |
| 28 | 3 30 (51) | 11 39 (63) | 19 48 (309) |
| 29 | 3 30 (51) | 11 39 (63) | 19 47 (309) |
| 30 | 3 31 (51) | 11 39 (63) | 19 47 (309) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 3 32 (51) | 1 4 05 (60) |
| 2 3 32 (51) | 2 4 07 (61) |
| 3 3 33 (52) | 3 4 08 (61) |
| 4 3 34 (52) | 4 4 10 (62) |
| 5 3 35 (52) | 5 4 11 (62) |
| 6 3 35 (52) | 6 4 13 (62) |
| 7 3 36 (52) | 7 4 14 (63) |
| 8 3 37 (52) | 8 4 15 (63) |
| 9 3 38 (53) | 9 4 17 (64) |
| 10 3 39 (53) | 10 4 18 (64) |
| 11 3 40 (53) | 11 4 20 (65) |
| 12 3 41 (53) | 12 4 21 (65) |
| 13 3 42 (54) | 13 4 23 (66) |
| 14 3 43 (54) | 14 4 24 (66) |
| 15 3 44 (54) | 15 4 26 (67) |
| 16 3 45 (54) | 16 4 27 (67) |
| 17 3 46 (55) | 17 4 29 (68) |
| 18 3 47 (55) | 18 4 30 (68) |
| 19 3 49 (55) | 19 4 32 (69) |
| 20 3 50 (56) | 20 4 33 (69) |
| 21 3 51 (56) | 21 4 34 (70) |
| 22 3 52 (56) | 22 4 36 (70) |
| 23 3 54 (57) | 23 4 37 (71) |
| 24 3 55 (57) | 24 4 39 (72) |
| 25 3 56 (57) | 25 4 40 (72) |
| 26 3 57 (58) | 26 4 42 (73) |
| 27 3 59 (58) | 27 4 43 (73) |
| 28 4 00 (59) | 28 4 45 (74) |
| 29 4 01 (59) | 29 4 46 (74) |
| 30 4 03 (59) | 30 4 48 (75) |
| 31 4 04 (60) | 31 4 49 (75) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 4 05 (60) | 1 4 2 (s58) |
| 2 4 07 (61) | 2 4 2 (s58) |
| 3 4 08 (61) | 3 4 2 (s58) |
| 4 4 10 (62) | 4 4 2 (s57) |
| 5 4 11 (62) | 5 4 2 (s57) |
| 6 4 13 (62) | 6 4 2 (s57) |
| 7 4 14 (63) | 7 4 2 (s57) |
| 8 4 15 (63) | 8 4 2 (s56) |
| 9 4 17 (64) | 9 4 2 (s56) |
| 10 4 18 (64) | 10 4 2 (s56) |
| 11 4 20 (65) | 11 4 2 (s55) |
| 12 4 21 (65) | 12 4 2 (s55) |
| 13 4 23 (66) | 13 4 2 (s55) |
| 14 4 24 (66) | 14 4 2 (s55) |
| 15 4 26 (67) | 15 4 2 (s54) |
| 16 4 27 (67) | 16 4 2 (s54) |
| 17 4 29 (68) | 17 4 2 (s54) |
| 18 4 30 (68) | 18 4 2 (s53) |
| 19 4 32 (69) | 19 4 2 (s53) |
| 20 4 33 (69) | 20 4 2 (s53) |
| 21 4 34 (70) | 21 4 2 (s52) |
| 22 4 36 (70) | 22 4 2 (s52) |
| 23 4 37 (71) | 23 4 2 (s52) |
| 24 4 39 (72) | 24 4 2 (s51) |
| 25 4 40 (72) | 25 4 2 (s51) |
| 26 4 42 (73) | 26 4 2 (s51) |
| 27 4 43 (73) | 27 4 2 (s50) |
| 28 4 45 (74) | 28 4 2 (s50) |
| 29 4 46 (74) | 29 4 2 (s50) |
| 30 4 48 (75) | 30 4 2 (s49) |
| 31 4 49 (75) | 31 4 2 (s49) |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 1 4 51 (76) | 1 5 35 (94) |
| 2 4 52 (77) | 2 5 37 (95) |
| 3 4 54 (77) | 3 5 38 (95) |
| 4 4 55 (78) | 4 5 40 (96) |
| 5 4 57 (78) | 5 5 41 (96) |
| 6 4 58 (79) | 6 5 43 (97) |
| 7 5 00 (80) | 7 5 44 (97) |
| 8 5 01 (80) | 8 5 46 (98) |
| 9 5 02 (81) | 9 5 47 (99) |
| 10 5 04 (81) | 10 5 49 (99) |
| 11 5 05 (82) | 11 5 51 (100) |
| 12 5 07 (82) | 12 5 52 (100) |
| 13 5 08 (83) | 13 5 54 (101) |
| 14 5 10 (84) | 14 5 55 (102) |
| 15 5 11 (84) | 15 5 57 (102) |
| 16 5 13 (85) | 16 5 58 (103) |
| 17 5 14 (85) | 17 6 00 (103) |
| 18 5 16 (86) | 18 6 02 (104) |
| 19 5 17 (87) | 19 6 03 (105) |
| 20 5 19 (87) | 20 6 05 (105) |
| 21 5 20 (88) | 21 6 06 (106) |
| 22 5 22 (88) | 22 6 08 (106) |
| 23 5 23 (89) | 23 6 10 (107) |
| 24 5 25 (90) | 24 6 11 (107) |
| 25 5 26 (90) | 25 6 13 (108) |
| 26 5 28 (91) | 26 6 15 (108) |
| 27 5 29 (91) | 27 6 16 (109) |
| 28 5 31 (92) | 28 6 18 (109) |
| 29 5 32 (93) | 29 6 19 (110) |
| 30 5 34 (93) | 30 6 21 (111) |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 11 36 (s48) | 11 25 (s37) |
| 11 35 (s48) | 11 25 (s37) |
| 11 35 (s48) | 11 25 (s36) |
| 11 35 (s47) | 11 24 (s36) |
| 11 34 (s47) | 11 24 (s35) |
| 11 34 (s47) | 11 24 (s35) |
| 11 34 (s46) | 11 24 (s35) |
| 11 33 (s45) | 11 23 (s34) |
| 11 33 (s45) | 11 23 (s34) |
| 11 32 (s45) | 11 22 (s33) |
| 11 32 (s44) | 11 22 (s33) |
| 11 32 (s44) | 11 22 (s32) |
| 11 31 (s44) | 11 22 (s32) |
| 11 31 (s43) | 11 21 (s32) |
| 11 31 (s43) | 11 21 (s31) |
| 11 30 (s42) | 11 21 (s31) |
| 11 30 (s42) | 11 21 (s30) |
| 11 29 (s42) | 11 20 (s30) |
| 11 29 (s41) | 11 20 (s29) |
| 11 28 (s40) | 11 20 (s29) |
| 11 28 (s40) | 11 20 (s29) |
| 11 28 (s40) | 11 20 (s28) |
| 11 27 (s39) | 11 20 (s28) |
| 11 27 (s39) | 11 20 (s28) |
| 11 27 (s39) | 11 20 (s28) |
| 11 26 (s38) | 11 19 (s27) |
| 11 26 (s38) | 11 19 (s27) |
| 11 26 (s37) | 11 19 (s26) |
| 11 26 (s37) | 11 19 (s26) |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 18 20 (284) | 17 15 (266) |
| 18 18 (283) | 17 12 (265) |
| 18 15 (282) | 17 10 (265) |
| 18 13 (282) | 17 08 (264) |
| 18 11 (281) | 17 06 (263) |
| 18 09 (281) | 17 04 (263) |
| 18 07 (280) | 17 02 (262) |
| 18 05 (280) | 17 00 (262) |
| 18 03 (279) | 16 58 (261) |
| 18 00 (278) | 16 55 (260) |
| 17 58 (278) | 16 53 (260) |
| 17 56 (277) | 16 51 (259) |
| 17 54 (277) | 16 49 (259) |
| 17 52 (276) | 16 47 (258) |
| 17 50 (275) | 16 45 (258) |
| 17 47 (275) | 16 43 (257) |
| 17 45 (274) | 16 41 (256) |
| 17 43 (274) | 16 39 (256) |
| 17 41 (273) | 16 37 (255) |
| 17 39 (272) | 16 35 (255) |
| 17 36 (272) | 16 33 (254) |
| 17 34 (271) | 16 31 (254) |
| 17 32 (271) | 16 30 (253) |
| 17 30 (270) | 16 28 (252) |
| 17 28 (269) | 16 26 (252) |
| 17 25 (269) | 16 24 (251) |
| 17 23 (268) | 16 22 (251) |
| 17 21 (268) | 16 20 (250) |
| 17 19 (267) | 16 19 (250) |
| 17 17 (266) | 16 17 (249) |
| Listopad | Grudzień |
|----------|----------|
| 1 6 24 (112) | 1 7 11 (124) |
| 2 6 26 (112) | 2 7 12 (124) |
| 3 6 28 (113) | 3 7 14 (124) |
| 4 6 29 (113) | 4 7 15 (125) |
| 5 6 31 (114) | 5 7 16 (125) |
| 6 6 33 (114) | 6 7 17 (125) |
| 7 6 34 (115) | 7 7 19 (125) |
| 8 6 36 (115) | 8 7 20 (126) |
| 9 6 38 (116) | 9 7 21 (126) |
| 10 6 39 (116) | 10 7 22 (126) |
| 11 6 41 (116) | 11 7 23 (126) |
| 12 6 43 (117) | 12 7 24 (126) |
| 13 6 44 (117) | 13 7 25 (126) |
| 14 6 46 (118) | 14 7 26 (126) |
| 15 6 47 (118) | 15 7 26 (126) |
| 16 6 49 (119) | 16 7 27 (127) |
| 17 6 51 (119) | 17 7 28 (127) |
| 18 6 52 (120) | 18 7 29 (127) |
| 19 6 54 (120) | 19 7 29 (127) |
| 20 6 55 (120) | 20 7 30 (127) |
| 21 6 57 (121) | 21 7 30 (127) |
| 22 6 58 (121) | 22 7 31 (127) |
| 23 7 00 (121) | 23 7 31 (127) |
| 24 7 01 (122) | 24 7 32 (127) |
| 25 7 03 (122) | 25 7 32 (127) |
| 26 7 04 (122) | 26 7 32 (127) |
| 27 7 06 (123) | 27 7 33 (127) |
| 28 7 07 (123) | 28 7 33 (127) |
| 29 7 08 (123) | 29 7 33 (126) |
| 30 7 10 (124) | 30 7 33 (126) |
| 11 19 (s26) | 11 25 (s18) |
| 11 19 (s25) | 11 25 (s18) |
| 11 19 (s25) | 11 26 (s18) |
| 11 19 (s25) | 11 26 (s18) |
| 11 19 (s24) | 11 27 (s18) |
| 11 19 (s24) | 11 27 (s18) |
| 11 19 (s24) | 11 28 (s18) |
| 11 19 (s23) | 11 28 (s17) |
| 11 20 (s23) | 11 28 (s17) |
| 11 20 (s23) | 11 29 (s17) |
| 11 20 (s23) | 11 29 (s17) |
| 11 20 (s22) | 11 30 (s17) |
| 11 20 (s22) | 11 30 (s17) |
| 11 21 (s21) | 11 31 (s17) |
| 11 21 (s21) | 11 31 (s17) |
| 11 21 (s20) | 11 32 (s17) |
| 11 21 (s20) | 11 32 (s17) |
| 11 22 (s20) | 11 33 (s17) |
| 11 22 (s20) | 11 33 (s17) |
| 11 23 (s19) | 11 34 (s17) |
| 11 23 (s19) | 11 34 (s17) |
| 11 24 (s19) | 11 35 (s17) |
| 11 24 (s19) | 11 35 (s17) |
| 15 13 (248) | 15 38 (236) |
| 15 10 (247) | 15 37 (235) |
| 15 08 (247) | 15 36 (235) |
| 15 07 (246) | 15 36 (235) |
| 16 05 (246) | 15 36 (235) |
| 16 04 (245) | 15 35 (235) |
| 16 02 (245) | 15 35 (234) |
| 16 01 (244) | 15 35 (234) |
| 15 59 (244) | 15 35 (234) |
| 15 58 (243) | 15 35 (234) |
| 15 56 (243) | 15 35 (234) |
| 15 55 (242) | 15 35 (234) |
| 15 54 (242) | 15 35 (234) |
| 15 53 (242) | 15 35 (233) |
| 15 51 (241) | 15 35 (233) |
| 15 50 (241) | 15 35 (233) |
| 15 49 (240) | 15 36 (233) |
| 15 48 (240) | 15 36 (233) |
| 15 47 (240) | 15 36 (233) |
| 15 46 (239) | 15 37 (233) |
| 15 45 (239) | 15 37 (233) |
| 15 44 (238) | 15 38 (233) |
| 15 43 (238) | 15 39 (233) |
| 15 42 (238) | 15 39 (233) |
| 15 41 (237) | 15 40 (233) |
| 15 40 (237) | 15 41 (233) |
| 15 39 (237) | 15 42 (234) |
| 15 38 (236) | 15 43 (234) |
## Marzec
| Data | Godzina | Minuta |
|------|---------|--------|
| 1 | 5 47 | 17 50 |
| 2 | 5 45 | 17 52 |
| 3 | 5 43 | 17 53 |
| 4 | 5 41 | 17 55 |
| 5 | 5 39 | 17 56 |
| 6 | 5 37 | 17 58 |
| 7 | 5 35 | 18 00 |
| 8 | 5 33 | 18 01 |
| 9 | 5 31 | 18 03 |
| 10 | 5 28 | 18 04 |
| 11 | 5 26 | 18 06 |
| 12 | 5 24 | 18 08 |
| 13 | 5 22 | 18 09 |
| 14 | 5 20 | 18 11 |
| 15 | 5 18 | 18 12 |
| 16 | 5 16 | 18 14 |
| 17 | 5 13 | 18 16 |
| 18 | 5 11 | 18 17 |
| 19 | 5 09 | 18 19 |
| 20 | 5 07 | 18 20 |
| 21 | 5 05 | 18 22 |
| 22 | 5 03 | 18 24 |
| 23 | 5 00 | 18 25 |
| 24 | 4 58 | 18 27 |
| 25 | 4 56 | 18 28 |
| 26 | 4 54 | 18 30 |
| 27 | 4 52 | 18 32 |
| 28 | 4 49 | 18 33 |
| 29 | 4 47 | 18 35 |
| 30 | 4 45 | 18 37 |
| 31 | 4 43 | 18 38 |
## Kwiecień
| Data | Godzina | Minuta |
|------|---------|--------|
| 1 | 4 40 | 18 40 |
| 2 | 4 38 | 18 41 |
| 3 | 4 36 | 18 43 |
| 4 | 4 34 | 18 45 |
| 5 | 4 32 | 18 46 |
| 6 | 4 29 | 18 48 |
| 7 | 4 27 | 18 50 |
| 8 | 4 25 | 18 51 |
| 9 | 4 23 | 18 53 |
| 10 | 4 21 | 18 55 |
| 11 | 4 18 | 18 56 |
| 12 | 4 16 | 18 58 |
| 13 | 4 14 | 19 00 |
| 14 | 4 12 | 19 01 |
| 15 | 4 10 | 19 03 |
| 16 | 4 08 | 19 05 |
| 17 | 4 05 | 19 06 |
| 18 | 4 03 | 19 08 |
| 19 | 4 01 | 19 10 |
| 20 | 3 59 | 19 11 |
| 21 | 3 57 | 19 13 |
| 22 | 3 55 | 19 15 |
| 23 | 3 53 | 19 16 |
| 24 | 3 51 | 19 18 |
| 25 | 3 49 | 19 20 |
| 26 | 3 47 | 19 22 |
| 27 | 3 45 | 19 23 |
| 28 | 3 43 | 19 25 |
| 29 | 3 41 | 19 27 |
| 30 | 3 39 | 19 28 |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | 3 37 | 19 30 | 2 50 | 20 17 | 1 55 | 21 12 |
| 2 | 3 35 | 19 32 | 2 48 | 20 19 | 1 52 | 21 15 |
| 3 | 3 33 | 19 33 | 2 46 | 20 21 | 1 49 | 21 18 |
| 4 | 3 31 | 19 35 | 2 44 | 20 23 | 1 46 | 21 21 |
| 5 | 3 29 | 19 37 | 2 41 | 20 25 | 1 43 | 21 24 |
| 6 | 3 27 | 19 38 | 2 39 | 20 27 | 1 40 | 21 27 |
| 7 | 3 25 | 19 40 | 2 37 | 20 29 | 1 37 | 21 30 |
| 8 | 3 24 | 19 42 | 2 35 | 20 31 | 1 34 | 21 33 |
| 9 | 3 22 | 19 43 | 2 33 | 20 33 | 1 31 | 21 36 |
| 10 | 3 20 | 19 45 | 2 30 | 20 35 | 1 27 | 21 39 |
| 11 | 3 18 | 19 47 | 2 28 | 20 37 | 1 24 | 21 43 |
| 12 | 3 17 | 19 48 | 2 26 | 20 39 | 1 21 | 21 46 |
| 13 | 3 15 | 19 50 | 2 24 | 20 41 | 1 18 | 21 49 |
| 14 | 3 13 | 19 52 | 2 22 | 20 44 | 1 14 | 21 53 |
| 15 | 3 12 | 19 53 | 2 20 | 20 46 | 1 11 | 21 56 |
| 16 | 3 10 | 19 55 | 2 18 | 20 48 | 1 08 | 21 59 |
| 17 | 3 09 | 19 56 | 2 16 | 20 50 | 1 04 | 22 03 |
| 18 | 3 07 | 19 58 | 2 14 | 20 52 | 1 01 | 22 07 |
| 19 | 3 06 | 20 00 | 2 12 | 20 54 | 0 57 | 22 10 |
| 20 | 3 04 | 20 01 | 2 10 | 20 56 | 0 54 | 22 14 |
| 21 | 3 03 | 20 03 | 2 08 | 20 58 | 0 50 | 22 18 |
| 22 | 3 02 | 20 04 | 2 07 | 21 00 | 0 46 | 22 22 |
| 23 | 3 00 | 20 06 | 2 05 | 21 01 | 0 42 | 22 26 |
| 24 | 2 59 | 20 07 | 2 03 | 21 03 | 0 38 | 22 30 |
| 25 | 2 58 | 20 08 | 2 01 | 21 05 | 0 34 | 22 35 |
| 26 | 2 57 | 20 10 | 2 00 | 21 07 | 0 30 | 22 39 |
| 27 | 2 55 | 20 11 | 1 58 | 21 09 | 0 26 | 22 44 |
| 28 | 2 54 | 20 12 | 1 57 | 21 11 | 0 21 | 22 49 |
| 29 | 2 53 | 20 14 | 1 55 | 21 12 | 0 16 | 22 55 |
| 30 | 2 52 | 20 15 | 1 54 | 21 14 | 0 11 | 23 01 |
| 31 | 2 51 | 20 16 | 1 52 | 21 16 | 0 05 | 23 08 |
| Czerwiec |
|----------|
| 1 | 2 50 | 20 17 | 1 51 | 21 17 | 23 58 | 23 18 |
| 2 | 2 49 | 20 19 | 1 50 | 21 19 | 23 48 | // // |
| 3 | 2 49 | 20 20 | 1 48 | 21 20 | // // | // // |
| 4 | 2 48 | 20 21 | 1 47 | 21 22 | // // | // // |
| 5 | 2 47 | 20 22 | 1 46 | 21 23 | // // | // // |
| 6 | 2 46 | 20 23 | 1 45 | 21 25 | // // | // // |
| 7 | 2 46 | 20 24 | 1 44 | 21 26 | // // | // // |
| 8 | 2 45 | 20 25 | 1 43 | 21 27 | // // | // // |
| 9 | 2 45 | 20 25 | 1 42 | 21 28 | // // | // // |
| 10 | 2 44 | 20 26 | 1 42 | 21 29 | // // | // // |
| 11 | 2 44 | 20 27 | 1 41 | 21 30 | // // | // // |
| 12 | 2 44 | 20 28 | 1 40 | 21 31 | // // | // // |
| 13 | 2 43 | 20 28 | 1 40 | 21 32 | // // | // // |
| 14 | 2 43 | 20 29 | 1 39 | 21 33 | // // | // // |
| 15 | 2 43 | 20 30 | 1 39 | 21 34 | // // | // // |
| 16 | 2 43 | 20 30 | 1 39 | 21 34 | // // | // // |
| 17 | 2 43 | 20 31 | 1 38 | 21 35 | // // | // // |
| 18 | 2 43 | 20 31 | 1 38 | 21 35 | // // | // // |
| 19 | 2 43 | 20 31 | 1 38 | 21 36 | // // | // // |
| 20 | 2 43 | 20 32 | 1 38 | 21 36 | // // | // // |
| 21 | 2 43 | 20 32 | 1 38 | 21 36 | // // | // // |
| 22 | 2 43 | 20 32 | 1 39 | 21 37 | // // | // // |
| 23 | 2 44 | 20 32 | 1 39 | 21 37 | // // | // // |
| 24 | 2 44 | 20 32 | 1 39 | 21 37 | // // | // // |
| 25 | 2 44 | 20 32 | 1 40 | 21 36 | // // | // // |
| 26 | 2 45 | 20 32 | 1 40 | 21 36 | // // | // // |
| 27 | 2 45 | 20 32 | 1 41 | 21 36 | // // | // // |
| 28 | 2 46 | 20 32 | 1 42 | 21 36 | // // | // // |
| 29 | 2 46 | 20 31 | 1 43 | 21 35 | // // | // // |
| 30 | 2 47 | 20 31 | 1 43 | 21 35 | // // | // // |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 2 48 20 31 | 1 3 27 19 56 |
| 2 2 49 20 30 | 2 3 29 19 54 |
| 3 2 49 20 30 | 3 3 30 19 52 |
| 4 2 50 20 29 | 4 3 32 19 51 |
| 5 2 51 20 29 | 5 3 33 19 49 |
| 6 2 52 20 28 | 6 3 35 19 47 |
| 7 2 53 20 28 | 7 3 37 19 45 |
| 8 2 54 20 27 | 8 3 38 19 43 |
| 9 2 55 20 26 | 9 3 40 19 41 |
| 10 2 56 20 25 | 10 3 42 19 39 |
| 11 2 57 20 24 | 11 3 43 19 37 |
| 12 2 58 20 23 | 12 3 45 19 35 |
| 13 3 00 20 22 | 13 3 46 19 33 |
| 14 3 01 20 21 | 14 3 48 19 31 |
| 15 3 02 20 20 | 15 3 50 19 29 |
| 16 3 03 20 19 | 16 3 51 19 27 |
| 17 3 05 20 18 | 17 3 53 19 25 |
| 18 3 06 20 17 | 18 3 55 19 23 |
| 19 3 07 20 16 | 19 3 56 19 21 |
| 20 3 09 20 14 | 20 3 58 19 19 |
| 21 3 10 20 13 | 21 3 59 19 17 |
| 22 3 12 20 12 | 22 4 01 19 15 |
| 23 3 13 20 10 | 23 4 03 19 13 |
| 24 3 15 20 09 | 24 4 04 19 11 |
| 25 3 16 20 07 | 25 4 06 19 08 |
| 26 3 18 20 06 | 26 4 08 19 06 |
| 27 3 19 20 04 | 27 4 09 19 04 |
| 28 3 21 20 03 | 28 4 11 19 02 |
| 29 3 22 20 01 | 29 4 12 19 00 |
| 30 3 24 19 59 | 30 4 14 18 58 |
| 31 3 25 19 58 | 31 4 16 18 55 |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 4 4 21 34 | 1 5 19 56 |
| 2 4 5 21 33 | 2 5 19 54 |
| 3 4 6 21 32 | 3 5 19 52 |
| 4 4 8 21 32 | 4 5 19 51 |
| 5 4 9 21 31 | 5 5 19 49 |
| 6 5 0 21 30 | 6 5 19 47 |
| 7 5 1 21 29 | 7 5 19 45 |
| 8 5 3 21 28 | 8 5 19 43 |
| 9 5 4 21 26 | 9 5 19 41 |
| 10 5 6 21 25 | 10 5 19 39 |
| 11 5 7 21 24 | 11 5 19 37 |
| 12 5 8 21 22 | 12 5 19 35 |
| 13 5 9 21 21 | 13 5 19 33 |
| 14 6 0 21 20 | 14 5 19 31 |
| 15 6 1 21 18 | 15 5 19 29 |
| 16 6 2 21 16 | 16 5 19 27 |
| 17 6 3 21 15 | 17 5 19 25 |
| 18 6 4 21 13 | 18 5 19 23 |
| 19 6 5 21 11 | 19 5 19 21 |
| 20 6 6 21 10 | 20 5 19 19 |
| 21 6 7 21 08 | 21 5 19 17 |
| 22 6 8 21 06 | 22 5 19 15 |
| 23 6 9 21 04 | 23 5 19 13 |
| 24 7 1 21 02 | 24 5 19 11 |
| 25 7 2 21 00 | 25 5 19 08 |
| 26 7 3 20 58 | 26 5 19 06 |
| 27 7 4 20 56 | 27 5 19 04 |
| 28 7 5 20 54 | 28 5 19 02 |
| 29 7 6 20 52 | 29 5 19 00 |
| 30 7 7 20 50 | 30 5 18 58 |
| 31 7 8 20 48 | 31 5 18 55 |
| Wrzesień | Październik |
|----------|-------------|
| 1 4 17 18 53 3 36 19 34 2 51 20 18 | 1 5 03 17 47 4 26 18 24 3 47 19 02 |
| 2 4 19 18 51 3 38 19 31 2 54 20 15 | 2 5 05 17 44 4 27 18 22 3 49 19 00 |
| 3 4 20 18 49 3 40 19 29 2 56 20 13 | 3 5 06 17 42 4 29 18 20 3 51 18 57 |
| 4 4 22 18 46 3 41 19 27 2 58 20 10 | 4 5 08 17 40 4 30 18 17 3 52 18 55 |
| 5 4 23 18 44 3 43 19 24 3 00 20 07 | 5 5 09 17 38 4 32 18 15 3 54 18 53 |
| 6 4 25 18 42 3 45 19 22 3 02 20 05 | 6 5 11 17 36 4 33 18 13 3 56 18 51 |
| 7 4 27 18 40 3 47 19 19 3 04 20 02 | 7 5 12 17 34 4 35 18 11 3 57 18 49 |
| 8 4 28 18 38 3 48 19 17 3 06 19 59 | 8 5 14 17 32 4 36 18 09 3 59 18 46 |
| 9 4 30 18 35 3 50 19 15 3 08 19 57 | 9 5 15 17 30 4 38 18 07 4 00 18 44 |
| 10 4 31 18 33 3 52 19 12 3 10 19 54 | 10 5 17 17 28 4 40 18 05 4 02 18 42 |
| 11 4 33 18 31 3 53 19 10 3 12 19 51 | 11 5 18 17 26 4 41 18 03 4 04 18 40 |
| 12 4 34 18 29 3 55 19 07 3 14 19 49 | 12 5 20 17 24 4 43 18 01 4 05 18 38 |
| 13 4 36 18 26 3 57 19 05 3 16 19 46 | 13 5 21 17 22 4 44 17 59 4 07 18 36 |
| 14 4 37 18 24 3 59 19 03 3 18 19 43 | 14 5 23 17 20 4 46 17 57 4 08 18 34 |
| 15 4 39 18 22 4 00 19 00 3 19 19 41 | 15 5 24 17 18 4 47 17 55 4 10 18 32 |
| 16 4 40 18 20 4 02 18 58 3 21 19 38 | 16 5 26 17 16 4 49 17 53 4 11 18 30 |
| 17 4 42 18 17 4 03 18 56 3 23 19 36 | 17 5 27 17 14 4 50 17 51 4 13 18 28 |
| 18 4 43 18 15 4 05 18 53 3 25 19 33 | 18 5 29 17 12 4 52 17 49 4 14 18 26 |
| 19 4 45 18 13 4 07 18 51 3 27 19 31 | 19 5 31 17 10 4 53 17 47 4 16 18 24 |
| 20 4 46 18 11 4 08 18 49 3 29 19 28 | 20 5 32 17 08 4 55 17 45 4 17 18 23 |
| 21 4 48 18 08 4 10 18 46 3 30 19 26 | 21 5 34 17 06 4 56 17 44 4 19 18 21 |
| 22 4 50 18 06 4 12 18 44 3 32 19 23 | 22 5 35 17 04 4 58 17 42 4 20 18 19 |
| 23 4 51 18 04 4 13 18 42 3 34 19 21 | 23 5 37 17 02 4 59 17 40 4 22 18 17 |
| 24 4 53 18 02 4 15 18 40 3 36 19 18 | 24 5 38 17 01 5 01 17 38 4 23 18 15 |
| 25 4 54 18 00 4 16 18 37 3 37 19 16 | 25 5 40 16 59 5 02 17 36 4 25 18 14 |
| 26 4 56 17 57 4 18 18 35 3 39 19 14 | 26 5 41 16 57 5 04 17 35 4 26 18 12 |
| 27 4 57 17 55 4 19 18 33 3 41 19 11 | 27 5 43 16 55 5 05 17 33 4 28 18 10 |
| 28 4 59 17 53 4 21 18 31 3 42 19 09 | 28 5 44 16 54 5 07 17 31 4 29 18 09 |
| 29 5 00 17 51 4 23 18 28 3 44 19 07 | 29 5 46 16 52 5 08 17 30 4 31 18 07 |
| 30 5 02 17 49 4 24 18 26 3 46 19 04 | 30 5 48 16 50 5 10 17 28 4 32 18 05 |
| 31 5 04 17 47 4 26 18 24 3 48 19 02 | 31 5 49 16 49 5 11 17 27 4 34 18 04 |
| Listopad | Grudzień |
|---------|----------|
| 1 5 51 16 47 | 1 6 34 16 15 |
| 2 5 52 16 46 | 2 6 35 16 14 |
| 3 5 54 16 44 | 3 6 36 16 14 |
| 4 5 55 16 42 | 4 6 38 16 14 |
| 5 5 57 16 41 | 5 6 39 16 13 |
| 6 5 58 16 40 | 6 6 40 16 13 |
| 7 6 00 16 38 | 7 6 41 16 13 |
| 8 6 01 16 37 | 8 6 42 16 13 |
| 9 6 03 16 35 | 9 6 43 16 13 |
| 10 6 04 16 34 | 10 6 44 16 13 |
| 11 6 06 16 33 | 11 6 45 16 13 |
| 12 6 08 16 31 | 12 6 46 16 13 |
| 13 6 09 16 30 | 13 6 47 16 13 |
| 14 6 11 16 29 | 14 6 47 16 13 |
| 15 6 12 16 28 | 15 6 48 16 13 |
| 16 6 14 16 27 | 16 6 49 16 13 |
| 17 6 15 16 26 | 17 6 50 16 14 |
| 18 6 16 16 25 | 18 6 50 16 14 |
| 19 6 18 16 24 | 19 6 51 16 14 |
| 20 6 19 16 23 | 20 6 52 16 15 |
| 21 6 21 16 22 | 21 6 52 16 15 |
| 22 6 22 16 21 | 22 6 53 16 16 |
| 23 6 24 16 20 | 23 6 53 16 16 |
| 24 6 25 16 19 | 24 6 54 16 17 |
| 25 6 26 16 19 | 25 6 54 16 17 |
| 26 6 28 16 18 | 26 6 54 16 18 |
| 27 6 29 16 17 | 27 6 55 16 19 |
| 28 6 30 16 17 | 28 6 55 16 20 |
| 29 6 32 16 16 | 29 6 55 16 20 |
| 30 6 33 16 15 | 30 6 55 16 21 |
| 31 6 55 16 22 | 31 6 55 16 22 |
Tabela 7. Wschody, górowania i zachody Księżyca w Rzepienniku Biskupim.
W kolumnach podano śródkowoeuropejskie czasy występowania zjawisk w godzinach i minutach. Dodatkowo, w nawiasach, podano w stopniach azymuty wschodzącego i zachodzącego Księżyca oraz wysokość Księżyca w czasie górowania. Azymut podano zgodnie z konwencją liczenia go od punktu kardynalnego horyzontu N w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Literką p oznaczono przypadki, kiedy wschód odbywa się przed północą (zatem dnia poprzedniego). Z kolei, literką f oznaczono przypadki, gdy zachód odbywa się po północy (zatem dnia następnego).
| Styczeń | Luty |
|---------|------|
| 1 15 28 (58) 23 28 (s60) f 7 30 (302) | 1 p16 31 (64) 0 12 (s56) 7 41 (293) |
| 3 p16 33 (59) 0 32 (s60) 8 25 (300) | 2 p17 50 (70) 1 09 (s52) 8 15 (286) |
| 4 p17 46 (62) 1 34 (s57) 9 11 (295) | 3 p19 08 (77) 2 03 (s48) 8 45 (279) |
| 5 p19 02 (67) 2 31 (s54) 9 48 (290) | 4 p20 23 (84) 2 54 (s43) 9 12 (272) |
| 6 p20 19 (73) 3 25 (s50) 10 19 (283) | 5 p21 36 (92) 3 42 (s38) 9 37 (265) |
| 7 p21 33 (80) 4 16 (s45) 10 46 (276) | 6 p22 45 (99) 4 29 (s34) 10 02 (258) |
| 8 p22 45 (88) 5 04 (s41) 11 11 (269) | 7 p23 53 (105) 5 15 (s30) 10 28 (252) |
| 9 p23 54 (95) 5 49 (s36) 11 35 (262) | 8 0 57 (111) 6 00 (s26) 10 57 (247) |
| 10 1 00 (102) 6 34 (s32) 11 59 (256) | 9 1 59 (116) 6 47 (s23) 11 29 (243) |
| 11 2 05 (108) 7 19 (s28) 12 26 (250) | 10 2 58 (119) 7 33 (s21) 12 05 (240) |
| 12 3 08 (113) 8 04 (s25) 12 55 (245) | 11 3 53 (122) 8 21 (s20) 12 47 (238) |
| 13 4 08 (117) 8 51 (s23) 13 28 (241) | 12 4 43 (122) 9 09 (s20) 13 35 (238) |
| 14 5 06 (120) 9 38 (s21) 14 07 (239) | 13 5 27 (121) 9 57 (s21) 14 29 (240) |
| 15 5 59 (122) 10 25 (s20) 14 51 (238) | 14 6 05 (118) 10 44 (s23) 15 28 (243) |
| 16 6 47 (122) 11 13 (s20) 15 41 (238) | 15 6 39 (114) 11 31 (s25) 16 30 (247) |
| 17 7 29 (120) 12 01 (s22) 16 37 (241) | 16 7 09 (109) 12 18 (s29) 17 35 (253) |
| 18 8 05 (117) 12 48 (s24) 17 37 (244) | 17 7 35 (103) 13 04 (s33) 18 42 (259) |
| 19 8 37 (113) 13 35 (s26) 18 39 (249) | 18 8 00 (97) 13 49 (s37) 19 49 (266) |
| 20 9 05 (107) 14 20 (s30) 19 44 (255) | 19 8 24 (90) 14 35 (s41) 20 58 (274) |
| 21 9 31 (101) 15 06 (s34) 20 50 (262) | 20 8 49 (83) 15 23 (s46) 22 08 (281) |
| 22 9 55 (95) 15 51 (s38) 21 57 (269) | 21 9 15 (76) 16 11 (s50) 23 20 (288) |
| 23 10 19 (88) 16 37 (s43) 23 06 (276) | 22 9 45 (70) 17 03 (s54) f 0 32 (294) |
| 24 10 44 (81) 17 25 (s47) f 0 18 (283) | 23 10 20 (64) 17 57 (s57) f 1 44 (298) |
| 25 11 12 (74) 18 15 (s52) f 1 31 (290) | 24 11 02 (60) 18 54 (s59) f 2 52 (301) |
| 26 11 44 (68) 19 09 (s55) f 2 45 (295) | 25 11 54 (58) 19 54 (s60) f 3 54 (302) |
| 27 12 23 (63) 20 06 (s58) f 3 58 (300) | 26 12 55 (59) 20 54 (s60) f 4 47 (300) |
| 28 13 10 (59) 21 07 (s60) f 5 07 (302) | 27 14 05 (61) 21 54 (s58) f 5 32 (296) |
| 29 14 08 (58) 22 09 (s60) f 6 08 (301) | 28 15 21 (66) 22 52 (s54) f 6 10 (290) |
| 30 15 16 (60) 23 11 (s59) f 6 59 (298) |
| Marzec | Kwiecień |
|--------|----------|
| 2 p16 39 (73) p23 47 (50) 6 42 (283) | 1 p18 02 (92) 0 07 (38) 6 01 (264) |
| 3 p17 56 (80) 0 39 (45) 7 10 (276) | 2 p19 13 (99) 0 55 (33) 6 27 (257) |
| 4 p19 11 (88) 1 30 (40) 7 36 (268) | 3 p20 23 (106) 1 43 (29) 6 54 (251) |
| 5 p20 24 (95) 2 18 (36) 8 02 (261) | 4 p21 31 (112) 2 31 (26) 7 24 (246) |
| 6 p21 34 (103) 3 06 (31) 8 28 (255) | 5 p22 35 (117) 3 19 (23) 7 57 (241) |
| 7 p22 42 (109) 3 53 (28) 8 56 (249) | 6 p23 35 (121) 4 07 (21) 8 35 (239) |
| 8 p23 47 (114) 4 40 (24) 9 27 (244) | 7 0 30 (122) 4 55 (20) 9 19 (237) |
| 9 0 48 (118) 5 27 (22) 10 02 (240) | 8 1 19 (123) 5 43 (20) 10 09 (238) |
| 10 1 45 (121) 6 15 (21) 10 42 (238) | 9 2 01 (121) 6 31 (21) 11 04 (240) |
| 11 2 37 (122) 7 03 (20) 11 28 (238) | 10 2 38 (118) 7 18 (23) 12 03 (243) |
| 12 3 23 (122) 7 50 (21) 12 20 (239) | 11 3 11 (114) 8 05 (26) 13 06 (248) |
| 13 4 04 (120) 8 38 (22) 13 16 (241) | 12 3 39 (109) 8 51 (29) 14 12 (254) |
| 14 4 39 (116) 9 25 (24) 14 18 (246) | 13 4 05 (102) 9 37 (33) 15 19 (261) |
| 15 5 10 (111) 10 12 (27) 15 22 (251) | 14 4 30 (95) 10 24 (38) 16 29 (268) |
| 16 5 38 (106) 10 59 (31) 16 29 (257) | 15 4 54 (88) 11 12 (43) 17 41 (276) |
| 17 6 03 (99) 11 45 (35) 17 37 (264) | 16 5 20 (81) 12 01 (47) 18 55 (283) |
| 18 6 28 (92) 12 32 (40) 18 47 (271) | 17 5 48 (74) 12 52 (52) 20 10 (290) |
| 19 6 52 (85) 13 19 (45) 19 58 (279) | 18 6 20 (67) 13 47 (56) 21 25 (296) |
| 20 7 19 (78) 14 08 (49) 21 11 (286) | 19 6 58 (62) 14 43 (59) 22 37 (300) |
| 21 7 47 (71) 14 59 (53) 22 24 (292) | 20 7 44 (59) 15 42 (60) 23 44 (302) |
| 22 8 21 (66) 15 53 (57) 23 36 (297) | 21 8 38 (57) 16 41 (61) f 0 42 (302) |
| 23 9 00 (61) 16 49 (59) f 0 45 (301) | 22 9 42 (59) 17 39 (59) f 1 30 (299) |
| 24 9 48 (58) 17 47 (60) f 1 48 (302) | 23 10 51 (62) 18 36 (57) f 2 10 (295) |
| 25 10 45 (58) 18 46 (60) f 2 43 (301) | 24 12 04 (67) 19 30 (54) f 2 44 (289) |
| 26 11 51 (60) 19 44 (59) f 3 29 (298) | 25 13 19 (74) 20 22 (49) f 3 13 (282) |
| 27 13 02 (64) 20 41 (56) f 4 08 (293) | 26 14 32 (81) 21 12 (45) f 3 39 (275) |
| 28 14 17 (70) 21 35 (52) f 4 41 (286) | 27 15 45 (89) 22 00 (40) f 4 03 (267) |
| 29 15 33 (77) 22 28 (48) f 5 09 (279) | 28 16 56 (96) 22 48 (35) f 4 28 (260) |
| 30 16 48 (84) 23 18 (43) f 5 36 (272) | 30 p18 06 (104) p23 35 (31) 4 54 (254) |
| Maj | Czerwiec |
|-----|----------|
| 1 | p19 15 (110) 0 22 (s27) 5 22 (248) |
| 2 | p20 21 (115) 1 10 (s24) 5 53 (243) |
| 3 | p21 24 (120) 1 59 (s21) 6 30 (239) |
| 4 | p22 22 (122) 2 47 (s20) 7 11 (237) |
| 5 | p23 13 (123) 3 36 (s20) 7 59 (237) |
| 6 | p23 59 (122) 4 24 (s20) 8 52 (238) |
| 7 | 0 38 (120) 5 11 (s22) 9 49 (241) |
| 8 | 1 12 (116) 5 58 (s24) 10 50 (246) |
| 9 | 1 41 (111) 6 44 (s27) 11 54 (251) |
| 10 | 2 07 (105) 7 29 (s31) 13 00 (257) |
| 11 | 2 32 ( 99) 8 15 (s36) 14 08 (264) |
| 12 | 2 56 ( 92) 9 01 (s40) 15 19 (272) |
| 13 | 3 20 ( 84) 9 50 (s45) 16 32 (280) |
| 14 | 3 47 ( 77) 10 40 (s50) 17 48 (287) |
| 15 | 4 17 ( 70) 11 34 (s54) 19 05 (294) |
| 16 | 4 52 ( 64) 12 31 (s58) 20 21 (299) |
| 17 | 5 36 ( 60) 13 31 (s60) 21 33 (302) |
| 18 | 6 28 ( 57) 14 32 (s61) 22 36 (303) |
| 19 | 7 30 ( 58) 15 33 (s60) 23 29 (301) |
| 20 | 8 40 ( 60) 16 32 (s58) f 0 13 (297) |
| 21 | 9 54 ( 65) 17 27 (s55) f 0 49 (291) |
| 22 | 11 08 ( 72) 18 20 (s51) f 1 18 (284) |
| 23 | 12 22 ( 79) 19 10 (s46) f 1 45 (277) |
| 24 | 13 34 ( 86) 19 58 (s42) f 2 09 (270) |
| 25 | 14 45 ( 94) 20 45 (s37) f 2 33 (263) |
| 26 | 15 55 (101) 21 31 (s32) f 2 57 (256) |
| 27 | 17 03 (108) 22 17 (s28) f 3 24 (250) |
| 28 | 18 09 (114) 23 05 (s25) f 3 53 (244) |
| 29 | p19 13 (118) p23 53 (s22) 4 27 (240) |
| 30 | p20 13 (122) 0 41 (s20) 5 06 (238) |
| 31 | p20 13 (122) 0 41 (s20) 5 06 (238) |
| 1 | p21 08 (123) 1 30 (s20) 5 51 (237) |
| 2 | p21 56 (123) 2 18 (s20) 6 42 (237) |
| 3 | p22 38 (121) 3 06 (s21) 7 38 (240) |
| 4 | p23 13 (118) 3 53 (s23) 8 38 (243) |
| 5 | p23 44 (114) 4 38 (s26) 9 40 (248) |
| 6 | 0 11 (108) 5 23 (s29) 10 44 (254) |
| 7 | 0 35 (102) 6 08 (s34) 11 50 (261) |
| 8 | 0 58 ( 95) 6 53 (s38) 12 58 (268) |
| 9 | 1 22 ( 88) 7 39 (s43) 14 09 (276) |
| 10 | 1 46 ( 81) 8 27 (s48) 15 22 (283) |
| 11 | 2 14 ( 74) 9 19 (s52) 16 38 (290) |
| 12 | 2 46 ( 67) 10 14 (s56) 17 55 (297) |
| 13 | 3 25 ( 62) 11 13 (s59) 19 11 (301) |
| 14 | 4 14 ( 58) 12 15 (s61) 20 21 (303) |
| 15 | 5 13 ( 57) 13 18 (s61) 21 21 (302) |
| 16 | 6 22 ( 59) 14 20 (s59) 22 10 (299) |
| 17 | 7 37 ( 63) 15 19 (s56) 22 50 (294) |
| 18 | 8 54 ( 69) 16 15 (s53) 23 23 (287) |
| 19 | 10 10 ( 76) 17 07 (s48) 23 51 (280) |
| 20 | 11 24 ( 84) 17 56 (s43) f 0 16 (272) |
| 21 | 12 36 ( 91) 18 43 (s38) f 0 39 (265) |
| 22 | 13 46 ( 99) 19 30 (s34) f 1 03 (258) |
| 23 | 14 54 (106) 20 16 (s30) f 1 29 (252) |
| 24 | 16 00 (112) 21 02 (s26) f 1 56 (246) |
| 25 | 17 05 (117) 21 49 (s23) f 2 28 (242) |
| 26 | 18 06 (121) 22 37 (s21) f 3 05 (238) |
| 27 | 19 02 (123) 23 26 (s20) f 3 48 (237) |
| 28 | p19 53 (123) 0 14 (s20) 4 36 (237) |
| 29 | p20 37 (122) 1 02 (s20) 5 30 (239) |
| 30 | p20 37 (122) 1 02 (s20) 5 30 (239) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 p21 15 (120) | 1 49 (s22) | 6 29 (242) |
| 2 p21 47 (116) | 2 35 (s25) | 7 30 (246) |
| 3 p22 15 (110) | 3 20 (s28) | 8 33 (252) |
| 4 p22 40 (105) | 4 04 (s32) | 9 38 (258) |
| 5 p23 03 ( 98) | 4 48 (s36) | 10 44 (265) |
| 6 p23 25 ( 91) | 5 33 (s41) | 11 51 (272) |
| 7 p23 49 ( 84) | 6 19 (s45) | 13 01 (280) |
| 8 0 14 ( 77) | 7 07 (s50) | 14 14 (287) |
| 9 0 42 ( 70) | 7 59 (s54) | 15 29 (294) |
| 10 1 17 ( 64) | 8 55 (s58) | 16 44 (299) |
| 11 1 59 ( 60) | 9 55 (s60) | 17 57 (302) |
| 12 2 53 ( 57) | 10 58 (s61) | 19 03 (303) |
| 13 3 57 ( 57) | 12 01 (s60) | 19 59 (301) |
| 14 5 11 ( 61) | 13 04 (s58) | 20 45 (296) |
| 15 6 30 ( 66) | 14 03 (s54) | 21 22 (290) |
| 16 7 50 ( 73) | 14 58 (s50) | 21 52 (283) |
| 17 9 08 ( 80) | 15 50 (s45) | 22 19 (275) |
| 18 10 23 ( 88) | 16 40 (s40) | 22 44 (268) |
| 19 11 35 ( 96) | 17 27 (s35) | 23 09 (261) |
| 20 12 44 (103) | 18 14 (s31) | 23 33 (254) |
| 21 13 52 (110) | 19 00 (s27) | f 0 00 (248) |
| 22 14 57 (115) | 19 47 (s24) | f 0 31 (243) |
| 23 15 59 (119) | 20 34 (s21) | f 1 06 (239) |
| 24 16 57 (122) | 21 23 (s20) | f 1 46 (237) |
| 25 17 50 (123) | 22 11 (s20) | f 2 32 (237) |
| 26 18 36 (123) | 22 59 (s20) | f 3 25 (238) |
| 28 p19 16 (121) | p23 47 (s21) | 4 22 (241) |
| 29 p19 50 (117) | 0 33 (s24) | 5 23 (245) |
| 30 p20 19 (112) | 1 18 (s27) | 6 25 (250) |
| 31 p20 45 (107) | 2 03 (s31) | 7 29 (256) |
| Lipiec | Sierpień |
|--------|----------|
| 1 p21 08 (100) | 2 46 (s35) | 8 34 (263) |
| 2 p21 31 ( 94) | 3 30 (s39) | 9 40 (270) |
| 3 p21 53 ( 87) | 4 15 (s44) | 10 48 (277) |
| 4 p22 17 ( 80) | 5 01 (s48) | 11 58 (284) |
| 5 p22 43 ( 73) | 5 50 (s52) | 13 09 (291) |
| 6 p23 13 ( 67) | 6 42 (s56) | 14 23 (297) |
| 7 p23 51 ( 62) | 7 38 (s59) | 15 35 (301) |
| 8 0 37 ( 58) | 8 38 (s61) | 16 43 (303) |
| 9 1 35 ( 57) | 9 40 (s61) | 17 43 (302) |
| 10 2 43 ( 59) | 10 43 (s59) | 18 34 (299) |
| 11 4 00 ( 63) | 11 44 (s56) | 19 15 (294) |
| 12 5 21 ( 69) | 12 43 (s52) | 19 50 (287) |
| 13 6 42 ( 77) | 13 38 (s48) | 20 19 (279) |
| 14 8 01 ( 85) | 14 30 (s42) | 20 45 (271) |
| 15 9 17 ( 93) | 15 20 (s37) | 21 11 (263) |
| 16 10 30 (101) | 16 08 (s33) | 21 36 (256) |
| 17 11 40 (107) | 16 56 (s28) | 22 03 (250) |
| 18 12 47 (113) | 17 43 (s25) | 22 32 (245) |
| 19 13 51 (118) | 18 31 (s22) | 23 06 (240) |
| 20 14 51 (122) | 19 19 (s20) | 23 44 (238) |
| 21 15 45 (123) | 20 07 (s20) | f 0 29 (237) |
| 22 16 34 (123) | 20 56 (s20) | f 1 19 (237) |
| 23 17 15 (122) | 21 43 (s21) | f 2 15 (239) |
| 24 17 51 (118) | 22 30 (s23) | f 3 15 (243) |
| 25 18 22 (114) | 23 16 (s26) | f 4 17 (248) |
| 27 p18 49 (108) | 0 01 (s29) | 5 21 (254) |
| 28 p19 13 (102) | 0 45 (s33) | 6 27 (261) |
| 29 p19 36 ( 96) | 1 29 (s38) | 7 33 (268) |
| 30 p19 58 ( 89) | 2 13 (s42) | 8 40 (275) |
| 31 p20 21 ( 82) | 2 59 (s47) | 9 49 (282) |
| Wrzesień | 1 p20 46 (75) | 3 46 (s51) | 10 59 (289) |
|----------|---------------|------------|-------------|
| | 2 p21 14 (68) | 4 36 (s55) | 12 10 (295) |
| | 3 p21 48 (63) | 5 29 (s58) | 13 21 (300) |
| | 4 p22 29 (59) | 6 26 (s60) | 14 29 (303) |
| | 5 p23 21 (57) | 7 25 (s61) | 15 30 (303) |
| | 6 0 22 (57) | 8 26 (s60) | 16 23 (301) |
| | 7 1 34 (60) | 9 26 (s58) | 17 08 (297) |
| | 8 2 52 (66) | 10 25 (s55) | 17 44 (290) |
| | 9 4 12 (73) | 11 21 (s50) | 18 16 (283) |
| | 10 5 33 (81) | 12 15 (s45) | 18 44 (275) |
| | 11 6 51 (89) | 13 07 (s40) | 19 10 (267) |
| | 12 8 08 (97) | 13 57 (s35) | 19 35 (259) |
| | 13 9 21 (105) | 14 46 (s30) | 20 02 (252) |
| | 14 10 32 (111)| 15 35 (s26) | 20 31 (246) |
| | 15 11 39 (117)| 16 24 (s23) | 21 03 (242) |
| | 16 12 42 (121)| 17 13 (s21) | 21 40 (238) |
| | 17 13 39 (123)| 18 02 (s20) | 22 23 (237) |
| | 18 14 30 (124)| 18 51 (s19) | 23 12 (237) |
| | 19 15 14 (123)| 19 39 (s20) | f 0 06 (238) |
| | 20 15 52 (120)| 20 26 (s22) | f 1 04 (242) |
| | 21 16 24 (116)| 21 12 (s25) | f 2 06 (246) |
| | 22 16 52 (111)| 21 57 (s28) | f 3 10 (252) |
| | 23 17 17 (105)| 22 42 (s32) | f 4 16 (258) |
| | 24 17 41 (98) | 23 26 (s36) | f 5 23 (265) |
| | 26 p18 03 (91)| 0 11 (s41) | 6 31 (273) |
| | 27 p18 26 (84)| 0 57 (s46) | 7 40 (280) |
| | 28 p18 50 (77)| 1 44 (s50) | 8 51 (287) |
| | 29 p19 17 (70)| 2 33 (s54) | 10 02 (294) |
| | 30 p19 49 (64)| 3 26 (s58) | 11 13 (299) |
| Październik | 1 p20 27 (60) | 4 21 (s60) | 12 21 (302) |
|-------------|---------------|------------|-------------|
| | 2 p21 14 (57) | 5 18 (s61) | 13 24 (304) |
| | 3 p22 11 (57) | 6 16 (s61) | 14 18 (302) |
| | 4 p23 17 (59) | 7 15 (s59) | 15 04 (299) |
| | 5 0 31 (63) | 8 13 (s56) | 15 42 (293) |
| | 6 1 48 (69) | 9 08 (s52) | 16 15 (287) |
| | 7 3 07 (77) | 10 02 (s47) | 16 43 (279) |
| | 8 4 25 (85) | 10 54 (s42) | 17 09 (271) |
| | 9 5 43 (93) | 11 44 (s37) | 17 34 (263) |
| | 10 6 58 (101) | 12 34 (s32) | 18 00 (255) |
| | 11 8 11 (109) | 13 24 (s28) | 18 28 (249) |
| | 12 9 22 (115) | 14 14 (s24) | 18 59 (243) |
| | 13 10 28 (120)| 15 04 (s21) | 19 34 (239) |
| | 14 11 30 (123)| 15 54 (s20) | 20 15 (237) |
| | 15 12 24 (124)| 16 43 (s19) | 21 02 (236) |
| | 16 13 11 (124)| 17 32 (s20) | 21 55 (237) |
| | 17 13 52 (121)| 18 20 (s21) | 22 52 (240) |
| | 18 14 26 (118)| 19 06 (s23) | 23 53 (244) |
| | 19 14 55 (113)| 19 52 (s26) | f 0 56 (249) |
| | 20 15 21 (107)| 20 36 (s30) | f 2 01 (255) |
| | 21 15 44 (101)| 21 21 (s34) | f 3 07 (262) |
| | 22 16 07 (94) | 22 05 (s39) | f 4 16 (270) |
| | 23 16 29 (87) | 22 51 (s44) | f 5 25 (277) |
| | 25 p16 53 (79)| p23 38 (s49) | 6 37 (285) |
| | 26 p17 19 (72)| 0 28 (s53) | 7 50 (292) |
| | 27 p17 49 (66)| 1 20 (s57) | 9 04 (298) |
| | 28 p18 25 (61)| 2 16 (s60) | 10 15 (302) |
| | 29 p19 10 (57)| 3 13 (s61) | 11 20 (304) |
| | 30 p20 04 (56)| 4 12 (s61) | 12 17 (303) |
| | 31 p21 07 (57)| 5 10 (s60) | 13 05 (301) |
| Listopad | Grudzień |
|----------|----------|
| 1 p22 18 (61) 6 07 (58) 13 45 (296) | 1 p23 55 (79) 6 43 (46) 13 17 (277) |
| 2 p23 33 (67) 7 02 (54) 14 18 (289) | 2 1 10 (87) 7 32 (41) 13 41 (269) |
| 3 0 50 (74) 7 55 (49) 14 46 (282) | 3 2 23 (95) 8 20 (36) 14 05 (262) |
| 4 2 07 (81) 8 46 (44) 15 11 (274) | 4 3 36 (103) 9 08 (31) 14 29 (254) |
| 5 3 22 (90) 9 35 (39) 15 36 (266) | 5 4 47 (110) 9 56 (27) 14 56 (248) |
| 6 4 37 (98) 10 24 (34) 16 00 (259) | 6 5 57 (116) 10 45 (23) 15 27 (242) |
| 7 5 51 (105) 11 14 (30) 16 27 (252) | 7 7 03 (120) 11 35 (21) 16 03 (238) |
| 8 7 03 (112) 12 03 (25) 16 56 (245) | 8 8 05 (124) 12 26 (19) 16 44 (236) |
| 9 8 12 (118) 12 53 (22) 17 29 (240) | 9 8 59 (125) 13 16 (19) 17 33 (235) |
| 10 9 17 (122) 13 44 (20) 18 07 (237) | 10 9 46 (124) 14 05 (19) 18 27 (237) |
| 11 10 15 (124) 14 34 (19) 18 52 (236) | 11 10 26 (122) 14 53 (21) 19 25 (240) |
| 12 11 06 (124) 15 24 (19) 19 43 (236) | 12 10 59 (118) 15 40 (23) 20 26 (244) |
| 13 11 50 (123) 16 12 (20) 20 39 (238) | 13 11 27 (113) 16 24 (27) 21 29 (249) |
| 14 12 26 (120) 17 00 (22) 21 38 (242) | 14 11 51 (107) 17 08 (30) 22 33 (256) |
| 15 12 57 (116) 17 45 (25) 22 40 (246) | 15 12 14 (101) 17 51 (35) 23 38 (263) |
| 16 13 24 (110) 18 30 (28) 23 44 (252) | 16 12 35 (94) 18 34 (39) f 0 45 (270) |
| 17 13 48 (104) 19 14 (32) f 0 49 (259) | 17 12 56 (86) 19 18 (44) f 1 53 (277) |
| 18 14 10 (97) 19 58 (37) f 1 56 (266) | 18 13 19 (79) 20 05 (49) f 3 04 (285) |
| 19 14 32 (90) 20 42 (41) f 3 05 (274) | 19 13 45 (72) 20 55 (53) f 4 18 (292) |
| 20 14 54 (83) 21 29 (46) f 4 16 (281) | 20 14 15 (66) 21 48 (57) f 5 34 (298) |
| 21 15 19 (75) 22 17 (51) f 5 30 (289) | 21 14 53 (60) 22 46 (60) f 6 48 (302) |
| 22 15 47 (69) 23 09 (55) f 6 45 (295) | 23 p15 40 (57) p23 47 (62) 7 57 (304) |
| 24 p16 21 (63) 0 05 (59) 8 00 (301) | 24 p16 39 (56) 0 49 (62) 8 56 (303) |
| 25 p17 03 (58) 1 03 (61) 9 10 (304) | 25 p17 48 (57) 1 51 (60) 9 45 (300) |
| 26 p17 55 (56) 2 04 (62) 10 13 (304) | 26 p19 05 (62) 2 51 (57) 10 24 (294) |
| 27 p18 57 (56) 3 04 (61) 11 05 (302) | 27 p20 24 (68) 3 47 (53) 10 56 (287) |
| 28 p20 07 (59) 4 03 (59) 11 48 (298) | 28 p21 43 (76) 4 40 (48) 11 23 (280) |
| 29 p21 22 (64) 4 59 (55) 12 23 (292) | 29 p22 59 (84) 5 30 (43) 11 48 (272) |
| 30 p22 39 (71) 5 52 (51) 12 52 (285) | 30 0 14 (92) 6 19 (38) 12 11 (264) |
| 31 1 26 (100) 7 06 (33) 12 35 (257) |
| Styczeń | Luty | Marzec |
|---------|--------|--------|
| 1 8 06 43.0310 | 1 10 08 56.3037 | 1 11 59 19.8068 |
| 2 8 10 39.5970 | 2 10 12 52.8582 | 2 12 03 16.3569 |
| 3 8 14 36.1621 | 3 10 16 49.4094 | 3 12 07 12.9046 |
| 4 8 18 32.7245 | 4 10 20 45.9589 | 4 12 11 09.4512 |
| 5 8 22 29.2832 | 5 10 24 42.5080 | 5 12 15 05.9983 |
| 6 8 26 25.8383 | 6 10 28 39.0579 | 6 12 19 02.5470 |
| 7 8 30 22.3910 | 7 10 32 35.6094 | 7 12 22 59.0976 |
| 8 8 34 18.9426 | 8 10 36 32.1629 | 8 12 26 55.6504 |
| 9 8 38 15.4944 | 9 10 40 28.7183 | 9 12 30 52.2049 |
| 10 8 42 12.0472 | 10 10 44 25.2751 | 10 12 34 48.7606 |
| 11 8 46 08.6018 | 11 10 48 21.8328 | 11 12 38 45.3167 |
| 12 8 50 05.1584 | 12 10 52 18.3908 | 12 12 42 41.8726 |
| 13 8 54 01.7167 | 13 10 56 14.9483 | 13 12 46 38.4275 |
| 14 8 57 58.2764 | 14 11 00 11.5046 | 14 12 50 34.9810 |
| 15 9 01 54.8368 | 15 11 04 08.0592 | 15 12 54 31.5325 |
| 16 9 05 51.3974 | 16 11 08 04.6116 | 16 12 58 28.0819 |
| 17 9 09 47.9573 | 17 11 12 01.1620 | 17 13 02 24.6296 |
| 18 9 13 44.5158 | 18 11 15 57.7107 | 18 13 06 21.1760 |
| 19 9 17 41.0725 | 19 11 19 54.2585 | 19 13 10 17.7223 |
| 20 9 21 37.6271 | 20 11 23 50.8063 | 20 13 14 14.2696 |
| 21 9 25 34.1797 | 21 11 27 47.3554 | 21 13 18 10.8191 |
| 22 9 29 30.7309 | 22 11 31 43.9066 | 22 13 22 07.3715 |
| 23 9 33 27.2812 | 23 11 35 40.4607 | 23 13 26 03.9269 |
| 24 9 37 23.8319 | 24 11 39 37.0177 | 24 13 30 00.4846 |
| 25 9 41 20.3841 | 25 11 43 33.5769 | 25 13 33 57.0435 |
| 26 9 45 16.9388 | 26 11 47 30.1371 | 26 13 37 53.6021 |
| 27 9 49 13.4966 | 27 11 51 26.6964 | 27 13 41 50.1587 |
| 28 9 53 10.0575 | 28 11 55 23.2533 | 28 13 45 46.7125 |
| 29 9 57 06.6205 | | 29 13 49 43.2631 |
| 30 10 01 03.1838 | | 30 13 53 39.8111 |
| 31 10 04 59.7454 | | 31 13 57 36.3576 |
| Kwiecień | Maj | Czerwiec |
|---------|-----------|----------|
| 1 14 01 | 32.9041 | 1 18 02 | 02.7237 |
| 2 14 05 | 29.4518 | 2 18 05 | 59.2844 |
| 3 14 09 | 26.0016 | 3 18 09 | 55.8441 |
| 4 14 13 | 22.5537 | 4 18 13 | 52.4023 |
| 5 14 17 | 19.1079 | 5 18 17 | 48.9586 |
| 6 14 21 | 15.6636 | 6 18 21 | 45.5130 |
| 7 14 25 | 12.2201 | 7 18 25 | 42.0656 |
| 8 14 29 | 08.7767 | 8 18 29 | 38.6172 |
| 9 14 33 | 05.3325 | 9 18 33 | 35.1685 |
| 10 14 37| 01.8871 | 10 18 37 | 31.7207 |
| 11 14 40| 58.4399 | 11 18 41 | 28.2750 |
| 12 14 44| 54.9908 | 12 18 45 | 24.8325 |
| 13 14 48| 51.5398 | 13 18 49 | 21.3937 |
| 14 14 52| 48.0874 | 14 18 53 | 17.9578 |
| 15 14 56| 44.6346 | 15 18 57 | 14.5234 |
| 16 15 00| 41.1824 | 16 19 01 | 11.0882 |
| 17 15 04| 37.7323 | 17 19 05 | 07.6504 |
| 18 15 08| 34.2851 | 18 19 09 | 04.2091 |
| 19 15 12| 30.8413 | 19 19 13 | 00.7643 |
| 20 15 16| 27.4002 | 20 19 16 | 57.3169 |
| 21 15 20| 23.9607 | 21 19 20 | 53.8684 |
| 22 15 24| 20.5211 | 22 19 24 | 50.4200 |
| 23 15 28| 17.0798 | 23 19 28 | 46.9730 |
| 24 15 32| 13.6358 | 24 19 32 | 43.5279 |
| 25 15 36| 10.1887 | 25 19 36 | 40.0850 |
| 26 15 40| 06.7389 | 26 19 40 | 36.6442 |
| 27 15 44| 03.2875 | 27 19 44 | 33.2048 |
| 28 15 47| 59.8356 | 28 19 48 | 29.7661 |
| 29 15 51| 56.3847 | 29 19 52 | 26.3274 |
| 30 15 55| 52.9356 | 30 19 56 | 22.8878 |
| 31 17 58 | 06.1627 |
| Lipiec | Sierpień | Wrzesień |
|--------|---------|----------|
| 1 20 00 19.4468 | 1 22 02 32.6843 | 1 0 04 45.8389 |
| 2 20 04 16.0039 | 2 22 06 29.2337 | 2 0 08 42.3915 |
| 3 20 08 12.5589 | 3 22 10 25.7832 | 3 0 12 38.9470 |
| 4 20 12 09.1121 | 4 22 14 22.3338 | 4 0 16 35.5050 |
| 5 20 16 05.6638 | 5 22 18 18.8866 | 5 0 20 32.0648 |
| 6 20 20 02.2150 | 6 22 22 15.4422 | 6 0 24 28.6245 |
| 7 20 23 58.7666 | 7 22 26 12.0009 | 7 0 28 25.1826 |
| 8 20 27 55.3197 | 8 22 30 08.5622 | 8 0 32 21.7376 |
| 9 20 31 51.8755 | 9 22 34 05.1248 | 9 0 36 18.2889 |
| 10 20 35 48.4345 | 10 22 38 01.6867 | 10 0 40 14.8371 |
| 11 20 39 44.9968 | 11 22 41 58.2460 | 11 0 44 11.3835 |
| 12 20 43 41.5614 | 12 22 45 54.8015 | 12 0 48 07.9300 |
| 13 20 47 38.1264 | 13 22 49 51.3532 | 13 0 52 04.4781 |
| 14 20 51 34.6896 | 14 22 53 47.9022 | 14 0 56 01.0284 |
| 15 20 55 31.2494 | 15 22 57 44.4503 | 15 0 59 57.5810 |
| 16 20 59 27.8052 | 16 23 01 40.9991 | 16 1 03 54.1357 |
| 17 21 03 24.3578 | 17 23 05 37.5496 | 17 1 07 50.6917 |
| 18 21 07 20.9086 | 18 23 09 34.1022 | 18 1 11 47.2482 |
| 19 21 11 17.4591 | 19 23 13 30.6569 | 19 1 15 43.8044 |
| 20 21 15 14.0105 | 20 23 17 27.2134 | 20 1 19 40.3596 |
| 21 21 19 10.5638 | 21 23 21 23.7709 | 21 1 23 36.9132 |
| 22 21 23 07.1192 | 22 23 25 20.3286 | 22 1 27 33.4648 |
| 23 21 27 03.6766 | 23 23 29 16.8858 | 23 1 31 30.0144 |
| 24 21 31 00.2356 | 24 23 33 13.4417 | 24 1 35 26.5621 |
| 25 21 34 56.7954 | 25 23 37 09.9959 | 25 1 39 23.1087 |
| 26 21 38 53.3553 | 26 23 41 06.5481 | 26 1 43 19.6549 |
| 27 21 42 49.9145 | 27 23 45 03.0981 | 27 1 47 16.2018 |
| 28 21 46 46.4723 | 28 23 48 59.6465 | 28 1 51 12.7505 |
| 29 21 50 43.0282 | 29 23 52 56.1938 | 29 1 55 09.3019 |
| 30 21 54 39.5821 | 30 23 56 52.7410 | 30 1 59 05.8561 |
| 31 21 58 36.1340 | 31 0 00 49.2890 |
| Październik | Listopad | Grudzień |
|------------|----------|----------|
| 1 2 03 02.4131 | 1 4 05 15.5806 | 1 6 03 32.2508 |
| 2 2 06 58.9719 | 2 4 09 12.1356 | 2 6 07 28.8021 |
| 3 2 10 55.5311 | 3 4 13 08.6875 | 3 6 11 25.3535 |
| 4 2 14 52.0892 | 4 4 17 05.2372 | 4 6 15 21.9063 |
| 5 2 18 48.6448 | 5 4 21 01.7859 | 5 6 19 18.4615 |
| 6 2 22 45.1971 | 6 4 24 58.3351 | 6 6 23 15.0192 |
| 7 2 26 41.7462 | 7 4 28 54.8861 | 7 6 27 11.5793 |
| 8 2 30 38.2933 | 8 4 32 51.4397 | 8 6 31 08.1409 |
| 9 2 34 34.8397 | 9 4 36 47.9960 | 9 6 35 04.7033 |
| 10 2 38 31.3872 | 10 4 40 44.5545 | 10 6 39 01.2655 |
| 11 2 42 27.9369 | 11 4 44 41.1143 | 11 6 42 57.8265 |
| 12 2 46 24.4893 | 12 4 48 37.6745 | 12 6 46 54.3859 |
| 13 2 50 21.0440 | 13 4 52 34.2341 | 13 6 50 50.9432 |
| 14 2 54 17.6005 | 14 4 56 30.7924 | 14 6 54 47.4986 |
| 15 2 58 14.1579 | 15 5 00 27.3491 | 15 6 58 44.0521 |
| 16 3 02 10.7153 | 16 5 04 23.9037 | 16 7 02 40.6045 |
| 17 3 06 07.2718 | 17 5 08 20.4565 | 17 7 06 37.1564 |
| 18 3 10 03.8270 | 18 5 12 17.0077 | 18 7 10 33.7090 |
| 19 3 14 00.3803 | 19 5 16 13.5580 | 19 7 14 30.2632 |
| 20 3 17 56.9317 | 20 5 20 10.1084 | 20 7 18 26.8202 |
| 21 3 21 53.4812 | 21 5 24 06.6599 | 21 7 22 23.3806 |
| 22 3 25 50.0293 | 22 5 28 03.2137 | 22 7 26 19.9443 |
| 23 3 29 46.5768 | 23 5 31 59.7707 | 23 7 30 16.5101 |
| 24 3 33 43.1248 | 24 5 35 56.3310 | 24 7 34 13.0762 |
| 25 3 37 39.6744 | 25 5 39 52.8942 | 25 7 38 09.6406 |
| 26 3 41 36.2266 | 26 5 43 49.4586 | 26 7 42 06.2017 |
| 27 3 45 32.7819 | 27 5 47 46.0226 | 27 7 46 02.7590 |
| 28 3 49 29.3403 | 28 5 51 42.5843 | 28 7 49 59.3130 |
| 29 3 53 25.9008 | 29 5 55 39.1429 | 29 7 53 55.8652 |
| 30 3 57 22.4621 | 30 5 59 35.6981 | 30 7 57 52.4171 |
| 31 4 01 19.0225 |
Część druga
(dydaktyczno-informacyjna)
Fazy Księżyca w 2018 roku. (Źródło: Evans & Sutherland C.C.)
Doktorat z astronomii dla członkini AN
Mariia H. Tkachenko odbiera gratulacje prezesa AN w OAKJ w Rzepienniku Biskupim.
W czerwcu 2017, w Nacjonalnym Uniwersytecie w Odessie, Mariia Hennadiiwna Tkachenko obroniła pracę doktorską pt. *Expert software package for statistically optimal determination of the parameters of binary systems*. Naukowym opiekunem pracy był Ivan L. Andronov, przewodniczący koła AN w Odessie.
Planetarium w Częstochowie
Upłynęło dziesięć lat od uruchomienia planetarium w Instytucie Fizyki częstochowskiej AJD. Warto z racji tego małego jubileuszu odwiedzić jego stronę www.planetarium.ajd.czest.pl. Pod aktualnym kierownictwem Agnieszki Dymarek odbywają się tu regularne seanse dla publiczności, a także tradycyjne środowne spotkania miłośników astronomii, pośród których wielu należy do AN. Wielką popularnością cieszą się m.in. wykłady Waldemara Zwierzchlejskiego z serii Astroexpress (http://www.sactn.ajd.czest.pl/astroexpress.php). Tylko w ramach zorganizowanych grup, z usług planetarium skorzystało w 2017 roku około 5000 osób.
Planetarium w Łodzi
Już ponad dwa lata działa Planetarium EC1 w Łodzi, zorganizowane i koordynowane przez Tomasza Kisiela – kierownika Działu Planetarium EC1 oraz astronoma zrzeszonego w AN. Jako najnowocześniejsze w Europie Środkowej i pod każdym względem profesjonalnie zorganizowane, ściąga liczne grupy z całej Polski, a często też zza granicy. Jego dydaktyczna rola dla popularyzacji wiedzy o Wszechświecie jest tym większa, że zasięgiem bezpośredniego oddziaływania obejmuje nie tylko mieszkańców samej Łodzi, ale też miliony mieszkańców w promieniu do 200 km. W pierwszym roku działalności (2016), planetarium EC1 odwiedziło 150 tysięcy widzów, a w roku 2017 - 120 tysięcy. Sukces ten można w dużej części przypisać ilości pokazów prowadzonych w całości na żywo przez prezentatorów. Tygodniowo w planetarium odbywa się mniej więcej 40 pokazów, z czego połowa dla grup szkolnych. W planetarium zatrudnionych jest 16 osób, z czego 11 jest odpowiedzialnych za prowadzenie pokazów. Grupy zorganizowane mogą wybierać w sumie z 12 tytułów. Marzy się, żeby dobre wzorce w zakresie organizacji planetariów doszły wreszcie z pomyślnymi wiatrami do Krakowa, Rzeszowa, Lublina. Więcej o EC1 w artykule na stronie 109 tego kalendarza oraz na stronie: www.PlanetariumEC1.pl
Astronomia w „Rzepienniku wczoraj i dziś”
Członkini Stowarzyszenia Astronomia Nova, Agnieszka Kuźmicz, od trzech lat pisze artykuły popularyzatorskie do gazety „Rzepiennik wczoraj i dziś”. Są to krótkie teksty, które w przystępny sposób opisują różnego typu zjawiska i obiekty astronomiczne. Mają one na celu zwiększenie wiedzy astronomicznej lokalnej ludności, która z uwagi na umiejscowienie Obserwatorium Królowej Jadwigi na terenie gminy, szczególnie interesuje się tą tematyką.
W gościach u Królowej Jadwigi
W roku 2017 OAKJ w Rzepienniku Biskupim odwiedziło kilka tysięcy osób: zorganizowane grupy młodzieży, pojedynczy astronomowie i miłośnicy astronomii, turyści i ludność miejscowa. Większość miała okazję wysłuchać prelekcji astronomicznych i astronautycznych, dokonać pierwszych obserwacji teleskopowych oraz zwiedzić z przewodnikiem (astronomem) obserwatorium. Innym wystarczał samodzielny spacer po terenie obserwatorium. Robili sobie zdjęcia na tle anten i kopuł oraz wczytywali się w plansze dydaktyczne zainstalowane na wolnym powietrzu.
Młodzież z Wirtualnej Akademii Astronomii w Opolu, prowadzona przez dr Katarzynę Książek, podczas zwiedzania marsjanum w OAKJ.
**Yuris Night w OAKJ**
Wieczorem 12 kwietnia zorganizowano w OAKJ w Rzepienniku Biskupim skromną imprezę dla upamiętnienia pierwszego lotu człowieka w kosmos. Po prelekcji, przypominającej pamiętny lot Gagarina, wyświetlono kilka filmów o treściach astronautycznych i wymieniono pozdrowienia z Agatą Kołodziejczyk, przebywającą wtedy w Europejskiej Agencji Kosmicznej w Nordwijk (Holandia). W gronie kilkorga członków AN snuto plany dotyczące organizacji laboratorium kosmicznego w OAKJ.
**Walne zebranie AN**
Dnia 24 czerwca w OAKJ odbyło się walne zebranie AN. Podsumowano działalność za rok 2016 i planowano działania na przyszłość. Liczba osób należących do AN z każdym rokiem rośnie i aktualnie wynosi 91, z czego czworo jest członkami honorowymi. Działają Koła AN w Odessie i w Wieruszowie. Zdaniem Prezesa, podobne Koła należałoby by pilnie stworzyć w Opolu, Krakowie i Częstochowie. Siedzibę główną AN planuje się przenieść z Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie do OAKJ, z którym więzi AN z roku na rok coraz bardziej się zacieśniają. Prezes wyraził podziękowania m.in.: recenzentom i autorom przyczynek do CKA, Agacie Kołodziejczyk za dzialania na rzecz organizacji laboratorium kosmicznego przy OAKJ oraz przy organizacji astronautecznych misji analogowych, Agnieszce Kuźmicz za obsługę grantu MNSW/DUN dla AN, Kazimierzowi Błaszczałowowi za działania organizacyjne dla utworzenia Centrum Edukacji Astronomiczno Astronautycznej w Cieszęcinie, Magdalenie Wszolek za prowadzenie księgowości AN, Charles’owi Hofferber’owi za ufundowanie poczęstunku podczas zebrania i w czasie towarzyszącej mu sesji naukowej.
**Sesja naukowa**
24 czerwca, przy okazji Walnego Zebrania AN, w OAKJ odbyła się sesja naukowa, podczas której wygłoszono referaty: Marian Soida – *Synteza miary rotacji*, Agnieszka Pollo – *O jasnych galaktykach w ciemnym Wszechświecie*, Grzegorz Michałek – *Oscylacje prędkości koronalnych wyrzutów materii ze Słońca*, Włodzimierz Godłowski – *Uporządkowanie orientacji galaktyk w gromadach w zależności od typów morfologicznych*, Piotr Homola – *Cosmic Ray Showers: a new Window to the Universe*, Johanna Jarvis – *Engaging the Public and Schools with Astronomy* i Agata Kołodziejczyk – *Co w kosmosie piszczy*.
Czynni uczestnicy sesji: Włodzimierz Godłowski, Agnieszka Pollo, Grzegorz Michałek, Piotr Homola, Bogdan Wszolek, Johanna Jarvis, Agata Kołodziejczyk i Marian Soida.
Wykładom podczas sesji przysłuchiwały się nie tylko członkowie AN przybyli na walne zebranie, ale także zainteresowane osoby postronne.
**Metlerowcy w OAKJ**
Corocznym zwyczajem, swoje ostatnie spotkanie przed wakacjami częstochowscy Metlerowcy spędzili w plenerze i przy ognisku. Tym razem przyjechali do Rzepiennika, by wysłuchać wykładów podczas sesji naukowej zorganizowanej w OAKJ oraz współuczestniczyć w atrakcjach świętojańskich. Była okazja spotkać się tu z krakowskimi astronomami i lokalnymi miłośnikami
astronomii. W tę noc nikt oka nie zmrużył. A to śpiewy biesiadne, a to obserwacje nieba bardziej południowego niż w Częstochowie, a to poszukiwania kwiatu paproci! Ogarniawszy się po trosze, wszyscy zdążyli na sumę odpustową w zabytkowym rzepiennickim kościołku św. Jana Chrzciciela.
Metlerowcy przy marsjanum.
Ryś Staniewski zawiesza na dębie w OAKJ wianek świętojański upleciony przez Wandę i Karolinę Kusiak z Rzepiennika Suchego.
**U Burmistrza Wieruszowa**
Dnia 28 czerwca w Wieruszowie doszło do przekazania radioteleskopu RT-13 w Cieszcinie na rzecz AN. Podpisano odpowiednie umowy darowizn i użytkzeń pomiędzy Burmistrzem Wieruszowa i Prezesem AN. Również osoby
fizyczne, które miały swój udział w dotychczasowej budowie RT-13, przekazały je oficjalnie na rzecz AN, która bierze na siebie odpowiedzialność za dalszy los instrumentu i której przyświeca idea utworzenia w Cieszęcinie Centrum Edukacji Astronomiczno Astronautycznej.
Od lewej: Bogdan Wszołek, Rafał Przybył (burmistrz), Kacyna Danuta z synami Robertem i Sebastianem oraz Kazimierz Błaszczałk.
**Gwiazdny domek przy OAKJ**
Z myślą o gościach obserwatorium, staraniem Agnieszki i Artura Kuźmiczów zrzeszonych w AN, oddano do użytku „Gwiazdny Domek”, w którym może zamieszkać jednocześnie kilka osób. Goście korzystający z domku podczas imprez organizowanych w OAKJ wyrażali o nim bardzo pochlebne opinie.
**M.A.R.S. bis**
Po pierwszych doświadczeniach organizacji i funkcjonowania przy OAKJ w Rzepienniku Biskupim bazy badawczej o nazwie M.A.R.S., zdobytych w 2016 roku, a po części opisanych w CKA2017, trzeba było zmienić pierwotną koncepcję projektu. Powzięto decyzję o separacji działań z udziałem analogowych astronautów od działań stricte laboratoryjnych z udziałem profesjonalnych badaczy. Bazę mobilną, dedykowaną analogowym misjom astronautycznym, przeniesiono w lipcu 2017 na lotnisko w Pile, gdzie od sierpnia do października przeprowadzono w sumie cztery 2-tygodniowe misje analogowe dla dorosłych oraz krótką misję młodzieżową. Projekt dalszej organizacji laboratorium kosmicznego przy OAKJ jest jeszcze w fazie przemyśleń właścicieli obserwatorium oraz innych zainteresowanych członków AN.
Lokalizację bazy na lotnisku w Pile zorganizował Mateusz Harasymczuk – fascynata astronautyczny zrzeszony w AN. Wynajęto stary hangar wraz z przyległym terenem. Do hangaru nawieziono rumoszu skalnego dla utworzenia analogu powierzchni Marsa i Księżyca. Laboratoryjne wyposażenie wnętrza koordynowała Agata Kołodziejczyk. Przestrzeń doświadczalną i socjalną zorganizowano w sześciu kontenerach i pod kopułą – przywiezionych z OAKJ w Rzepienniku Biskupim. Koszty przeprowadzki i ponownej budowy habitatu wziął na siebie Marcin Traple, który osobiście wykonał wiele prac i kierował budową. Agata Kołodziejczyk sporą część swoich zarobków w ESA przeznaczyła na wyposażenie habitatu i na konieczne częste podróże z Holandii do Pily.
Demontaż bazy marsjańskiej w OAKJ w celu przewiezienia jej do Pily.
Baza marsjańska zbudowana na lotnisku w Pile.
Otwarcie pierwszej w Polsce bazy kosmicznej
Dnia 29 lipca na lotnisku w Pile odbyło się uroczyste otwarcie habitatu *Lunares* - złożonego z 7 modułów mieszkalnych, o łącznej powierzchni 108 m$^2$, oraz z terenu do odbywania spacerów kosmicznych o powierzchni 300 m$^2$. *Lunares* zostało zbudowane i wyposażone głównie przez Agatę Kołodziejczyk i Marcina Traple. Służy do przeprowadzania symulacji misji księżycowych i marsjańskich. Jest to jedynie w swoim rodzaju miejsce na świecie zapewniające pełną kontrolę i monitoring warunków środowiskowych, izolację od światła naturalnego i czasu ziemskiego. Dzięki temu, powstały habitat to również unikalne w skali świata laboratorium do badań nad zegarami biologicznymi. Baza jest mobilna i w pełni zautomatyzowana. Istnieje możliwość sterowania światłem, temperaturą i komunikacją z dowolnego miejsca na ziemi.
Agata Kołodziejczyk i Marcin Traple.
Przykładowe elementy wyposażenia habitatu: (od lewej) symulator mikrogravitacji dla wzrostu roślin, drukarka 3D, mikroskop.
Pierwsza symulacja misji marsjańskiej w Polsce
Misja PMAS w Pile. (z archiwum PMAS)
W dniach 31 lipca – 13 sierpnia w habitacie Lunares w Pile przeprowadzono międzynarodową symulację misji marsjańskiej PMAS (Poland Mars Analog Simulation). Misję zorganizowały Space Generation Advisory Council i ABM Space. Wolontariusze z sześciu kontynentów wzięli udział w organizacji i kontroli misji. Analogowi astronauti spędzili dwa tygodnie w izolacji. Była to premierowa misja w nowo otwartej bazie. Wyniki badań przeprowadzonych podczas misji były już prezentowane na międzynarodowych konferencjach astronautycznych, między innymi podczas International Astronautical Congress 2017 w Adelajdzie. Astronomia Nova patronowała przedsięwzięciu.
Perseidy czy rakiety
Warsztaty rakietowe dla najmłodszych w OAKJ.
12 sierpnia przez obserwatorium w Rzepienniku przewinęło się setki osób. AN wraz z Polskim Towarzystwem Rakietowym (PTR) zorganizowały tam warsztaty rakietowe, testowanie silnika rakietowego oraz obserwacje Perseidów. Pogoda przeszkodziła w obserwacjach i fotografowaniu meteorów, ale wystrzałowe atrakcje zaoferowane przez rakietowców wynagrodziły przybyszom poniesione trudy. Dzieci konstruowały swoje małe rakietki i następnie oglądały z zachwytem i satysfakcją jak szybują one ku niebu, a następnie opadają majestatycznie na spadochronach. Dla amatorów mocniejszych wrażeń wystrzelono dwie większe rakiety, przywiezione przez konstruktorów z PTR. Na koniec, już nocną porą i w towarzystwie samych najwytrwalszych amatorów rakietowych wrażeń, przetestowano jeden z silników rakietowych wykonanych przez PTR. Test wykonano na hamowni w OAKJ, będącej pierwszym stanowiskiem eksperymentalnym w ramach organizowanego tam laboratorium kosmicznego.
Od lewej: Kacper Zieliński z hybrydowym silnikiem rakietowym; na hamowni przed testem - Kacper Zieliński, Paweł Kołodziejczyk z synem Jankiem i Bogdan Wszolek; silnik po odpaleniu.
**Amerykańskie zaćmienie**
21 sierpnia w Ameryce miało miejsce całkowite zaćmienie Słońca. AN była reprezentowana na zaćmieniu przez Kazimierza Błaszczaka oraz niezależnie przez Tomasza Kisiela. Obaj mieli szczęście do pogody i dobrze udokumentowali zjawisko. Virginia Trimble, honorowa członkini AN, choć była podczas zaćmienia w Kalifornii, to stan zdrowia nie pozwolił jej oglądać unikalnego niebieskiego widowiska. Prezes AN dedykował to zaćmienie właśnie Virginii, astronomicznej gospodyni miejsca występowania zjawiska. Bliższe szczegóły z obserwacji zaćmienia zawierają artykuły na str. 99 i 103 niniejszego kalendarza.
**Misja księżycowa Lunar Expedition**
W dniach 15-29 sierpnia odbyła się w Pile misja księżycowa *Lunar Expedition*, koordynowana przez Agatę Kołodziejczyk z AN. Była ona dopełnieniem dwuletniego projektu z udziałem środowisk akademickich (m. in. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska). Testowa misja *Lunar Expedition* odbyła się rok temu w OAKJ w Rzepienniku Biskupim. W tegorocznej misji większość eksperymentów naukowych rozbudowano i powtórzono. Misja zakończyła się sukcesem, a dwójce analogowych astronautów po wakacjach dostało pracę w Europejskiej Agencji Kosmicznej. Pozostali biorą aktywny udział w upowszechnianiu wiedzy o załogowych lotach kosmicznych.
**Wizyta w Odessie**
Śladami Gamowa w odesskim Uniwersytecie.
Od lewej: Bogdan i Magdalena Wszolekowie i Ivan Leonidowicz Andronow.
Na zaproszenie Ivana L. Andronova, przewodniczącego odesskiego koła AN, w dniach 23-28 sierpnia prezes Bogdan Wszolek odwiedził Odessę i bliżej zapoznał się z działaniami jak i potencjalnymi możliwościami poszerzenia działań tamtejszych astronomów, będących członkami AN. Zwiedził w Odessie miejsca aktywne astronomicznie. Pod wieloma względami warunki, w jakich przychodzi pracować tamtejszym astronomom, bardzo niepokoją. Prezes bardzo wysoko ocenił zaangażowanie przewodniczącego koła oraz osób z nim współpracujących. Znalazł też możliwości częściowej poprawy warunków działania poprzez wykonanie drobnych prac społecznych przez samych astronomów i/lub ich uczniów. W razie potrzeby, zaoferował też pomoc ze strony polskich członków AN.
Wschód Słońca na Morzu Czarnym w Odessie. Przez to morze przed laty wybrał się maleńką łódką George Gamow ze swoją żoną, ludząc się nadzieję, że dowiosłuje do Turcji i znajdzie tam upragnioną wolność. Cudem uszedł z życiem, a amerykańskiej wolności i tak po latach miał okazję zasmakować.
Wieża w OAKJ
W sierpniu sfinalizowano budowę wieży pod wojskową antenę RFT-5.4 przywiezioną do OAKJ z Komorowa. W dniu 1 września sama antena została umieszczona na szczycie wieży. Sytuacja zastana w roku 2014 w dawnym Satelitarnym Centrum Operacji Regionalnych (SCOR) została tym samym odwzorowana w Rzępienniku. Nawet z przewagą, bo teraz z wieży można oglądać Tatry. Pozostało jeszcze odtworzyć stan z roku 2010, kiedy antena służyła obronności Polski w ramach NATO. Więcej szczegółów w artykule na stronie 153 tego kalendarza.
RFT-5.4 ponad wierzchołkami drzew. W tle po lewej Maślana Góra nad Grybowem.
Pierwsza w Europie edukacyjna misja księżycowa
W dniach 11-13 września, staraniem nauczycieli Gimnazjum w Lęborku i Liceum Ogólnokształcącego w Gdyni, oraz zespołu Mediolia i Spółki Space Garden, udało się zorganizować symulację misji księżycowej dla 22 uczniów klas gimnazjalnych i licealnych. Program zajęć został opracowany przez Agatę Kołodziejczyk i Mateusza Harasymczuka, zrzeszonych w AN. Zajęcia spotkały się z ogromnym entuzjazmem zarówno uczniów jak i nauczycieli.
Młodzieżowa misja księżycowa. (archiwa Youth for Moon)
Zjazd PTA
W dniach 12-15 września w Centrum Nauki Keplera im. Janusza Gila w Zielonej Górze odbył się XXXVIII zjazd Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (PTA). Brało w nim udział około stu astronomów polskich, w tym kilkunastu członków AN. Podczas otwarcia zjazdu zostały wręczone medale Bohdana Paczyńskiego i im. Włodzimierza Zonna. Pierwszym uhonorowano Aleksandra Wolszczana, a drugim Bogdana Wszołka. Podczas zjazdu wygłoszono kilkadziesiąt wspaniałych wykładów i przedstawiono dziesiątki pięknych plakatów. Przeprowadzono też wybory nowych władz Towarzystwa. Agnieszkę Kryszczyńską, piastującą dotąd funkcję prezesa, wyręczył Marek Sarna. Maciej Mikołajewski, jedyny członek AN w Zarządzie PTA, zachował dotychczasową wice prezesurę.
Medal im. Włodzimierza Zonna.
Od lewej: Bogdan Wszołek, Johannes Kepler i Aleksander Wolszczan.
Mozaika gagarinowska na budynku uniwersyteckim w Zielonej Górze.
W Zielonej Górze pielegnuje się, jak nigdzie indziej w Polsce, pamięć o Johannesie Keplerze. W pobliskim Żaganiu Kepler spędził pracowicie ostatnie lata życia. W Uniwersytecie Zielonogórskim, dzięki staraniom Janusza Gila, stworzono Instytut astronomii im. Keplera (dziś im. Janusza Gila), w którym zatrudniono wielu astronomów i uruchomiono studia astronomii. Również dzięki staraniom profesora Gila utworzono w Zielonej Górze Centrum Nauki Keplera, a w ramach niego wspaniałe nowoczesne planetarium. Ujmuję za serce i to, że w Zielonej Górze, na jednym z naczelnych miejsc uniwersytetu, widnieje mozaika upamiętniająca pierwszego człowieka w kosmosie – Jurija Gagarina. Jakoś to nikomu tam nie przeszkadza!
**Sesja dydaktyczna w Przysietnicy**
W ośrodku turystycznym Czardworek w podbieszczadzkiej Przysietnicy odbyły się w dniach 19-20 września warsztaty astronomiczno lotnicze dla młodzieży z Polski i Ukrainy, zorganizowane przez Wirtualną Akademię Astronomii z Opola. Warsztaty były wspierane merytorycznie przez AN. Włodzimierz Godłowski i Bogdan Wszołek wygłosili tam po dwa wykłady z astronomii.
**Konferencja Młodych**
W dniach 29-30 września w OAKJ w Rzępienniku odbyła się IX Międzynarodowa Konferencja Naukowa Młodych z serii Astrophisica Nova. Uczestniczyli w niej młodzi i bardziej doświadczeni wykładowcy polscy i ukraińscy. Konferowano o gwiazdach zmiennych, o rozproszonej materii międzygwiazdowej i międzygalaktycznej, o olbrzymich radioźródłach i aktywnych jądrach galaktyk, o gromadach galaktyk i mierzeniu polaryzacji promieniowania radiowego, o uwarunkowaniach egzystencji człowieka w kosmosie. W ramach imprez towarzyszących wyświetlane były filmy o eksploracji kosmosu, zorganizowano wycieczki do Biecza i po Łemkowszczyźnie, wciągnięto uroczyście flagę biało czerwoną na maszt nowopowstałej w OAKJ wieży. Choć konferencję dofinansowało MNSW (kwotą 4000 zł.), to sporo kosztów pokryli prywatnie właściciele OAKJ.
Po tym jak władze Wydziału Matematyczno Przyrodniczego częstochowskiej AJD nie dofinansowały VIII konferencji z serii Astrophisica Nova, prezes AN zdecydował, że dalsze konferencje będą organizowane w OAKJ w Rzepienniku Biskupim.
Czynni uczestnicy IX Konferencji Naukowej Młodych Astrophisica Nova.
Ceremonia przed zawieszeniem flagi narodowej na nowej wieży w OAKJ.
**Z wizytą w ESA**
W dniach 17-21 października Magdalena i Bogdan Wszołkowie odwiedzili pracujących w European Space Research and Technology Centre (ESTEC) w Holandii innych dwoje członków AN: Agatę Kołodziejczyk i Mateusza Harasymczuka. Goście zapoznali się szczegółowo ze strukturą organizacyjną i profilem działalności naukowej i administracyjnej tego, należącego do ESA, kosmicznie strategicznego ośrodka. Na przedłużeniu wykładów o różnych aspektach dotyczących eksploracji kosmosu dyskutowano tam m.in. możliwości włączenia się AN w polskie i europejskie działania na tym polu. Dyskutowano w tym kontekście również sprawę laboratorium kosmicznego przy OAKJ w Rzępienniku oraz analogowego habitatu w Pile. Uzupełnieniem robocej wizyty w ESTEC było zwiedzanie pobliskiego muzeum kosmosu. Wiele można było tam podpatrzeć przydatnego dla organizacji ewentualnych podobnych miejsc w Polsce, służących edukacji kosmicznej społeczeństwa.
Pod polską flagą w ESA.
Agata Kołodziejczyk w roli przewodnika po muzeum kosmosu.
W muzeum kosmosu – kamień przywieziony z Księżyca w ramach misji Apollo 17.
Zakończenie kosmicznego sezonu w Pile
22 października upłynął ostatni w sezonie 2017 2-tygodniowy okres izolacji w habitacie sześciu analogowych astronautów. Ciekawostką tej misji było to, że jednym z astronautów był niewidomy inwalida. Dla Agaty Kołodziejczyk zakończenie sezonu oznaczało również koniec ciągu najrozmaitszych trudów, jakie musiała, często samotnie, pokonywać przy budowie habitatu i kompletobowaniu jego wyposażenia oraz przy organizacji misji. Działała przeważnie zdalnie, z Holandii. Ileż razy musiała jednak brać urlop i lecieć do Pily, żeby coś tam fachowo zabezpieczyć. Ze swoich prywatnych środków wyposażyła też laboratoria w habitacie. Nadludzkim wysiłkiem pozyskane doświadczenie zaowocuje, miejmy nadzieję, jeszcze większymi działaniami na rzecz edukacji kosmicznej społeczeństwa oraz dla wzrostu udziału polskich inżynierów i naukowców w kosmicznej przygodzie ludzkości. Obecny na zakończeniu prezes AN wyraził najwyższy szacunek dla działań Agaty Kołodziejczyk. Podziękował również Marcinowi Traple, który wziął na siebie finansowanie i organizację budowy habitatu w Pile oraz gospodarskie czuwanie nad zabezpieczeniem misji. Wyraził też wdzięczność Mateuszowi Harasymczukowi, który na wiele sposobów okazał się pomocnym przy organizacji misji analogowych.
Ostatnia grupa astronautów w sezonie 2017 po zakończonej misji (Pila, 22 października).
Ars Astronomica
W dniach 13 i 15 listopada odbyły się rozdania dyplomów i nagród przyznanych autorom najlepszych prac w VII Międzynarodowym Konkursie Artystycznym Ars Astronomica, organizowanym przez AN. W konkursie wzięło udział około tysiąca osób. W różnych kategoriach wiekowych i dla różnych
rodzajów utworów, nagrodzono łącznie ponad 50 osób, których wykaz jest do
wglądu na stronie: www.astronomianova.org. Nagrody zostały ufundowane
przez Starostwo Częstochowskie (800 złotych) oraz przez AN. Dla ułatwienia,
zorganizowano dwa rozdania: jedno w OAKJ w Rzepienniku Biskupim, a dru-
gie w planetarium AJD w Częstochowie.
Finał VII konkursu Ars Astronomica. Rozdania w Rzepienniku i Częstochowie.
Sesja kosmiczna w OAKJ
Dnia 25 listopada w OAKJ miała miejsce mini konferencja kosmiczna. Wal-
demar Zwierzchlejski z AN i Jacek Kruk z Uniwersytetu Pedagogicznego
w Krakowie, obaj wielcy znawcy i entuzjaziści astronautyki, przyjechali ze spo-
rym bagażem świeżych wieści astronautycznych. Dzielili się nimi z gospoda-
rzami obserwatorium oraz z Agatą Kołodziejczyk, która właśnie zakończyła
swój staż naukowy w ESA. Wykłady, zwiedzanie obserwatorium i dyskusje
o możliwościach poprawy polskiego i światowego potencjału dla skuteczniej-
szej eksploracji kosmosu, wypełniły bez reszty czas weekendu. Powzięto mię-
dzy innymi decyzję o nadaniu większej rangi organizowanym corocznie
w OAKJ obchodom światowego dnia astronautyki i wspomnieniom lotu Jurija
Gagarina w kosmos.
Zawsze trudny problem lądowania na Księżycu. Tu chodzi o wybór miejsca na wpis.
**Doświadczenie nieważkości**
Dnia 5 grudnia Mateusz Harasymczuk, aktualnie jedyny przedstawiciel AN w ESA, brał udział w specjalnym lotniczym teście na zachowanie się organizmu ludzkiego w warunkach nieważkości. Samolot wzbijał się na bardzo dużą wysokość, z której następnie przez jakiś czas opadał swobodnie w dół. Szczegóły w artykule na stronie 125 tego kalendarza.
Mateusz Harasymczuk na pokładzie samolotu przed lotem eksperymentalnym.
**Gwiazdkowo w Częstochowie i Cieszęcinie**
W dniach 20 i 21 grudnia odbyły się przedświąteczne spotkania miłośników astronomii. W częstochowskim planetarium wyświetlono seans *Tajemnica Gwiazdy Betlejemskiej*, po czym, w gronie kilkudziesięciu osób, dzielono się oplatkiem i składano sobie życzenia. Spotkanie zaszczycił swoją obecnością najstarszy częstochowski miłośnik astronomii, Zdzisław Krachulec, który w 2017 ukończył dziewięćdziesiąt lat. Następnego dnia, w budynku szkolnym przy RT-13 w Cieszęcinie, odbyło się uroczyste spotkanie pod hasłem *Pierwsza Gwiazdka pod radioteleskopem*. Wystąpiły przedszkolaczki z Cieszęcina i młodzież szkolna z Wieruszowa. Spotkanie pod radioteleskopem zorganizowali Kazimierz Błaszcak i Paweł Malik. W gronie gości był miejscowy proboszcz oraz miejscowi przedstawiciele władz oświatowych i administracyjnych.
Spotkanie gwiazdkowe w planetarium AJD było już 444-tym, licząc od marca 2004, kiedy to Bogdan Wszolek utworzył Sekcję Astronomiczną i zapoczątkował regularne zebrania.
25.12.17
444
Temat: "Tajemnica Gwiazdy Betlejemskiej".
Spotkanie opłatkowe
Obecni:
1. Bogdan
2. Agnieszka Dymarek
3. WIKTORIA KOWALSKA
4. Paweł Górecki
5. Andrzej Gradowski
6. Krzysztof Klempa
7. Antoni Leonowicz
8. Anna Maria Pielu-Dzięciołowska
9. Witold Michalski
10. Monika Sztuka
11. Józefina Tomczyk
12. Małgorzata Sztuka
13. Edyta Kowalik
14. Adam Michał Kobelec
15. Tomasz Mro
16. Marek Okrzesik
17. Grażyna Czaplicka
18. Michał Sz
19. Marek Sz
20. Ryszard Stawarczyk
Pierwsza Gwiazdka pod radioteleskopem w Cieszęcinie. Występ przedszkolaków pod przewodnictwem Kazimierza Blaszcza, młodzieżowa prezentacja o Gwieździe Betlejemskiej oraz pogadanka okolicznościowa prezesa AN – Bogdana Wszotka.
Highlights of Odessa Branch of AN in 2017
Ivan L. Andronov
Department “Mathematics, Physics and Astronomy”, Odessa National Maritime University
Scientific Research
Our group works on the variable star research within the international campaign “Inter-Longitude Astronomy” (ILA) based on temporarily working groups in collaboration with Poland, Slovakia, Korea, USA and other countries. A recent self-review on highlights was published in 2017 [1]. Our group continues the scientific school of Prof. Vladymir P. Tsesevich (1907 – 1983) [2, 3].
Another project we participate is “AstroInformatics” [4].
The unprecedented photo-polarimetric monitoring of a group of AM Her – type magnetic cataclysmic variable stars was carried out since 1989 (photometry in our group – since 1978) [5]. A photometric monitoring of the intermediate polars (MU Cam, V1343 Her, V2306 Cyg et al.) was continued to study rotational evolution of magnetic white dwarfs.
The super-low luminosity state was discovered in the outbursting intermediate polar = magnetic dwarf nova DO Dra [6,7]. Previously typical low state was some times interrupted by outbursts, which are narrower than usual dwarf nova outbursts. Once there were detected TPO – “Transient Periodic Oscillations” [8]. The orbital and quasi-periodic variability was recently studied [9]. Such super-low states are characteristic for nova-like variables (e.g. MV Lyr [10], TT Ari) or intermediate polars (e.g. [11]), but unusual for the dwarf novae.
M. G. Tkachenko has got a PhD, being the author of the thesis “Expert software package for statistically optimal determination of the parameters of binary systems”. The electronic “Catalogue of Characteristics and Atlas of the Light Curves of Newly-Discovered Eclipsing Binary Stars” was compiled and is being prepared for publication. The software NAV (“New Algol Variable”) with specially developed algorithms was used. It allows to determine the begin and end of the eclipses even in EB and EW – type stars, whereas the current classification (GCVS, VSX) claims that the begin and end of eclipses only in the EA – type objects [12]. The further improvements of the NAV algorithm were comparatively studied [13]. The "Wall-Supported Polynomial" (WSP) algorithms were implemented in the software MAVKA for statistically optimal modeling of flat eclipses and exoplanet transitions [14]. These results were included in the bachelor’s thesis by Kateryna D. Andrych. MAVKA was used for studies of effects of the mass transfer and presence of the third components in close binary stellar systems [15] and analysis of the poorly studied eclipsing binary 2MASS J20355082+5242136 [16].
Atlas of the Light Curves and Phase Plane Portraits of Selected Long-Period Variables was compiled [17, 18].
In 2017, the members of our group participated in conferences in the local Odessa National Maritime University (ONMU) and I. I. Mechnikov Odessa National University (ONU), as well in the international conferences in Ukraine, Poland, Slovakia, Armenia and a seminar in Czechia. The youngest members of our group – schoolchildren Kateryna O. Kozitskaya (supervisor Ivan L. Andronov) and Stanislav V. Savastru (supervisor Vladyslava I. Marsakova) – were awarded by special prizes (the monographs by V.P.Tsesevich) at the international conferences in ONU and ONMU, respectively.
**Popularization of Astronomy**
There are many directions for popularization carried out by the members of our group. These are occasional interviews for TV, press-releases and papers for the newspapers and journals. Currently there are three regular popular astronomical editions – an annual “Odessa Astronomical Calendar” (Odessa, since 2000), journals “Universe. Space. Time” (Kiev, in Russian) and a “re-loaded” “Our Sky” (Kiev, in Ukrainian). Ivan L. Andronov is in an Editorial board (and an author) for all three, whereas Lidia L. Chinarova, Larisa S. Kudashkina and Vladyslava I. Marsakova were the authors of a series of papers there. Ivan L. Andronov and Lidia L. Chinarova have written a series of short papers for the “Large Ukrainian Encyclopedia”. We also take part in lectures and events organized by the Odessa Astronomical Society, “Hub” and others.
Another format is “15×4” in the Odessa Regional Library, where the format is four short (~15 min) presentations on various topics. Afterwards, they are prepared as videos (see a presentation on gravitational waves by Kateryna D. Andrych [19]).
**Education of Youth**
For regular training of youth, there are “astronomical circles”, since 1999 supervised by Dr. Vladyslava I. Marsakova. The first one works on the territory of the astronomical observatory of the Odessa National University with a support from the Odessa Regional Humanitarian Center for After-School Education and Upbringing (ORHCASEU). A recent description of this circle was published in 2015 [20]. A second circle works in the famous Odessa Richelieu Lyceum, which is specialized in improved teaching, especially, in physics and mathematics. Both these circles work in a good collaboration, and teams for the Olympiads typically have participants from both. There was a third circle for young (9-12 years old schoolchildren) also previously supervised by Vladyslava I. Marsakova, but, from September 1, 2017, it is supervised by a PhD student Nataliia Ivanenko. For these circles, there are FaceBook groups “Odessa Astronomical Club for Children” and “excursion.teleskop.odessa”, respectively.
The schoolchildren from these circles, as well from other schools, have a series of annual conferences – contests and olympiads. Results of 2017 are described completely [21]. The main one is the “Small Academy of Sciences” (one may call “Youth...”), which has four levels of contest – scholar, district, regional, and Ukrainian. Currently there are subsections on “Astronomy and Astrophysics” and “Aerophysics and Space Research”. This year is special, as the author of this paper is supervising this astronomical section for 30 years. In 2017, the winners of the subsections were Kateryna Skorentseva and Maksimjeet Chowdhary (see photos below). Both speak Ukrainian, Russian, English and French, but the mother language of Maksimjeet is Hindi.
Next annual conference is “Peaceful Cosmos” organized by ORHCASEU on the base of the Faculty of Physics. There is no theoretical tour in physics, and much younger participants present their works in sections “Rocket Space Technique”, “Astronomy”, “Ecology and Cosmonautics”, “Human. Earth. Universe”, “History of Development of Aviation and Cosmonautics”, “Space Biology and Medicine” and “Programming and Computing Technique”.
A special conference (no competition) is on “Physics and Astronomy”. The best scientific projects (mostly from the “main” conference) are presented and the abstracts are published.
Enthusiasts for the variable star research (“Inter-Longitude Astronomy” campaign) from Odessa (PhD student Andrey Yu. Grygoriev, Dr. Vitalii V. Breus, student Kateryna D. Andrych, Dr. Maria G. Tkachenko, Prof. Ivan L. Andronov, Dr. Lidia L. Chinarova, Dr. Larysa S. Kudashkina, student Dmytro E. Tvardovskyi, schoolgirl Kateryna O. Kozytska, Dr. Vladyslava I. Marsakova and Dr. Sergei V. Kolesnikov). The majority of them attended some of the AN conferences.
As was mentioned above, the best projects may be recommended to the international Gamow conference (http://gamow.odessa.ua) – this year, by K. Kozytska, S. Savastru, D. Tvardovsky and K. Andrych (“ex-member of the circle”), so they are active members of the scientific group. Improved versions were presented on 11.10.2017 at the international conference in ONMU, which was dedicated to the memory of Prof. V. P. Tsesevich.
Three of these presentations were finalized in the papers in “Odessa Astronomical Publications” [16,15,14]. The works with K. Kozytska and K. Andrych were presented by a supervisor at the “Astrophysica Nova – 2017” conference. K. Andrych made her presentation at the same week in the Byurakan Astrophysical Observatory (Armenia).
S. Savastru, D. Tvardovsky and K. Andrych participated in the summer school “Variable” in the Vihorlat Observatory (Slovakia) under a supervision of Dr. Vladyslava I. Marsakova and hospitality of Dr. Igor Kudzej and Pavol Dubovsky. There was a nice company from Slovakia, Poland and Ukraine, which allowed to get new observations and to discuss many things.
The team from the Richelieu Lyceum has won the Ukrainian competition of «young physicists» last winter. Among five members, three are from the circle supervised by Dr. Vladyslava I. Marsakova.
Another branch of activity is on the astronomical Olympiads. Besides a regional Olympiad, in Odessa was arranged the Ukrainian Olympiad. Young astronomers got one “golden” and four “silver” Diploma and are shown at the photo below.
The winners of the Odessa regional contest of scientific projects of the members of the “Small (Youth) Academy of Sciences” – Kateryna Skorentseva (10-th class of the Odessa Gymnasium No.9) on the statistics of flashes from the satellite “Iridium” above Odessa) and Maksimjeet Chowdhary (9-th class of the Odessa Lyceum “Chornomorskyi”) on analysis of observations of the transit of Mercury on May 9, 2016.
Dmytro Tvardovskyi was included in the Ukrainian team for the International Astronomical Olympiad. Roman Soletskyi got a “golden” Diploma at the International Physical Olympiad. They both become students on the speciality “Physics and Astronomy” in the Odessa National University.
The Odessa youth team at the Ukrainian Astronomical Olympiad -2017: Stanislav Savastru, Kateryna Kozytska, Roman Soletskyi, Maria Kovalenko, Dmytro Tvardovskyi. They all are the members of the astronomical circle supervised by Dr. Vladyslava I. Marsakova. R. Soletskyi got the “golden” Diploma, and others – the “silver” Diploma. They are from the famous Odessa Richelieu Lyceum, except K. Kozytska (Odessa Gymnasium No. 5).
References
1. Andronov I. L. et al., 2017, ASPC 511, 43
2. Vavilova et al., 2017, Proc. IAU 12, S325, 361 (2017IAUS..325..361V)
3. Andronov I. L., 2017, OAP 30, 252 (2017arXiv171208489A)
4. Andronov I. L., 2017, CKA2018, 177
5. Kolesnikov S. V., Andronov I. L., 2017, ASPC 510, 502
6. Breus V. V. et al., 2017, ATel 10477, 1
7. Andronov I. L., Mishevskiy N. N., Breus V. V., 2017, RNAAS 1, 20
8. Andronov I. L. et al., 2008, AA 486, 855
9. Han Kiyoung et al., 2017, JASS 34, 37
10. Andronov I. L., Fuhrmann B., Wenzel W., 1988, AN 309, 39
11. Andronov I. L., Dubovsky P., Yoon Joh-Na, Kim Yonggi, 2014, ATel 5944, 1
12. Tkachenko M. G., Andronov I. L., Chinarova L. L., 2016, JPhSt 20, 4902
13. Andronov I. L., Tkachenko M. G., Chinarova L. L., 2017, Ap 60, 57
14. Andrych K. D., Andronov I. L., Chinarova L. L., 2017, OAP 30, 57
15. Tvardovskyi D. E., Marsakova V. I., Andronov I. L., 2017, OAP, 30, 135
16. Savastru S. V., Marsakova V. I., Andrych K. D., Dubovsky P., 2017, OAP 30, 126
17. Kudashkina L. S., Andronov I. L., 2017, OAP 30, 93
18. Kudashkina L. S., Andronov I. L., 2017, CKA2018, 283
19. Andrych K. D., 2017, https://www.youtube.com/watch?v=Erl-2VdwZ1w
20. Andronov И. Л., 2015, “Небосвод” (“Roof of Heaven”) 8, 11
21. Андронов И. Л., 2017, “Одесский Астрономический Календарь – 2018” 206
Yuri Beletsky (astronomer from Odessa) sent this composite image from Chile, and he wrote: “A view from Atacama desert. On the night Dec 13-14 we were very lucky to witness an amazing celestial event! The ‘stars were falling from the sky’ and it was a remarkable sight. I took this image at Carnegie Las Campanas Observatory located in the south of Atacama desert in Chile. You can see numerous meteors as well as the Milky Way. One can easily recognize Orion constellation (although, for those who are in the Northern hemisphere it looks upside down). The telescopes on the foreground are the 6.5-m Magellans.”
Całkowite zaćmienie Słońca w USA w dniu 21 sierpnia 2017 było wyczekiwane od wielu lat. Unikalność tego zaćmienia polegała na tym, że zjawisko było widoczne, jako całkowite, tylko w jednym państwie - USA. Jako częściowe było ono widoczne jeszcze m.in. w Kanadzie, Meksyku i na wyspach karibskich. Pas całkowitego zaćmienia, o szerokości 110 km, przebiegał przez środek terytorium USA. Zaczynał się na Pacyfiku i potem od stanu Oregon poprzez Idaho, Wyoming, Nebraska, Kansas, Iowa, Missouri, Kentucky, Tennessee, Georgia, Karolina Północna do Karoliny Południowej i kończył się na Atlantyku. Amerykanie nazwali to zaćmienie *Great American Eclipse*. Szacuje się, że zaćmienie obejrzało na żywo kilkadziesiąt milionów ludzi.
Przebieg pasa całkowitego zaćmienia (21.08.2017)
Wyprawę na zaćmienie do Południowej Karoliny planowałem z córką Małgorzatą i jej rodziną mieszkającą w USA. Zaćmienie miało być 21 sierpnia w poniedziałek o 14:40, z odpowiednim przesunięciem czasowym, dla poszczególnych miejscowości wzdłuż pasa zaćmienia. Do pokonania miałem odległość ponad 800 km w jedną stronę. Wytypowałem wcześniej dwa interesujące miejsca obserwacji: nad jeziorem Santee, 100 km od Charleston, oraz w Newberry koło Columbii. Prognozy pogody były korzystniejsze dla regionu Columbii. Ostatecznie wybraliśmy małą miejscowość Gilbert, niedaleko autostrady I-20 i w samym centrum całkowitego pasa zaćmienia. W tym miejscu czas fazy całkowitej wynosił 2 min i 36 sek. Dotarliśmy tam przed 13:00.
Po uzyskaniu zgody miejscowego burmistrza wybrałem miejsce do obserwacji niedaleko budynku hali sportowej. Mieliśmy do dyspozycji dwa teleskopy: reflektor MEADE ETX – 90 EC z montażem paralaktycznym i napędem elektrycznym oraz reflektor Orion StarBlast 4.5 z regulacją ręczną. Do obydwu teleskopów dorobiłem filtry ze specjalnej folii przywiezionej z Polski. Każdy miał też specjalne okulary, które były rozdawane bezpłatnie w bibliotekach i szkołach.
Wyczekiwanie fazy całkowitego zaćmienia.
Z wybranego miejsca obserwowaliśmy cały przebieg zaćmienia. Chciałem nagrywać filmik, robić zdjęcia a przede wszystkim pokazać jak najwięcej moim wnukom i rodzinie, żeby to zjawisko jak najlepiej przeżyli i zapamiętali na całe życie. Robienie zdjęć zleciłem mojej córce Małgorzacie, a sam nagrywałem filmik i obsługiwał teleskop. Wszystkich uczestników zapraszałem po kolei do oglądania w obiektywie obrazów korony słonecznej. Zachwytom nie było końca.
Po raz pierwszy w życiu udało mi się zobaczyć na żywo całkowite zaćmienie Słońca. Przeżycie niesamowite, niepowtarzalne, nie do opowiedzenia! W Polsce nie mieliśmy w zasadzie nigdy takiego zaćmienia, ani w tym ani w poprzednim wieku.
Najbardziej mnie zaszokował diamentowy pierścień. Na chwilę zatkało mnie z wrażenia! W momencie, kiedy Księżyc całkowicie nachodził na Słońce, nastąpił kilkusekundowy błysk po jednej stronie i jednocześnie ukazała się korona słoneczna. No a przedtem jeszcze korale Baily’ego. Wrażenie nie do opisania! To było bardzo dynamiczne widowisko, wydawało mi się, że rozgrywa się ono gdzieś całkiem blisko. Zrobiło się ciemno i na niebie pokazały się gwiazdy. Tu Wenus, tam Jowisz, tam zaś Spika, Arktur i Syriusz! Ludzie krzyczą w około z podziwu! Żadne zdjęcie, żaden filmik nie odda wrażenia jakiego doznałem.
Diamentowy pierścień.
Słyszałem wiele razy relacje osób, które oglądaly całkowite zaćmienie Słońca. Trzeba jednak osobiście, na własne oczy zobaczyć, by się przekonać jak to naprawdę wygląda. Żadna relacja, żadne zdjęcia, żadna transmisja nie odda tego, co się przeżywa podczas osobistej obserwacji. Mówią, że każdy kto raz zobaczy całkowite zaćmienie Słońca, staje się innym człowiekiem!
Niebo było nieskazitelnie czyste. Zrobiliśmy dużo zdjęć i filmów. Było nas kilkanaście osób, a najbardziej były zachwycone dzieci.
Dla Amerykanów było to pierwsze takie zaćmienie od powstania Stanów Zjednoczonych w 1776 roku. Zaćmienie wzbudziło tam ogromne zainteresowanie. Przez kilka dni wszystkie media amerykańskie zajmowały się tylko tym tematem, omawiając na wszystkie sposoby wszelkie możliwe aspekty zjawiska.
Faza zaćmienia całkowitego.
***
(Fotografie z archiwum Małgorzaty Magathan, córki autora)
Wyprawa na całkowite zaćmienie Słońca 2017
Tomasz Kisiel\textsuperscript{1}, Joanna Saleta
\textsuperscript{1}Stowarzyszenie Astronomia Nova
Zaćmienia Słońca, choć występują w zasadzie co roku, to często są widoczne w trudno dostępnych rejonach świata. Dosyć rzadko zdarza się, że mogą być obserwowane z obszarów, w które łatwo i tanio można dostać się z Polski. W tym roku, a konkretnie 21 sierpnia 2017, miało miejsce to zjawisko, a pas całkowitego zaćmienia przecinał cały obszar Stanów Zjednoczonych. Była to zatem gratka dla miłośników chcących samodzielnie to zjawisko zaobserwować.
Obszar przebiegu zjawiska był całkiem łatwo dostępny i dość gęsto zaludniony. Już rok przed samym zjawiskiem większość hoteli miała komplet rezerwacji. Widząc ten stan rzeczy, nie miałem zbyt dużej nadziei na realizację planu powtórnego oglądania całkowitego zaćmienia Słońca, a to, które wziąłem na Węgrzech w 1999 roku utrwało się bardzo mocno w mojej pamięci.
Niespodziewana okazja pojawiła się w trakcie festiwalu Fulldome Festival Brno 2017, który odbył się na początku czerwca. Dowiedziałem się wtedy, że grupa znajomych zorganizowała wolne pokoje oraz część pola namiotowego na prywatnym terenie położonym w górach stanu Idaho, a konkretniej w małej miejscowości Irwin położonej tuż nad brzegiem zalewu Palisades. Był to bardzo silny impuls do działania.
Podróż na taką odległość jest sprawą dosyć kosztowną, a największą przeszkodą w obserwacjach każdego całkowitego zaćmienia Słońca jest pogoda. Często zdarza się, podobnie jak to miało miejsce w 1999 roku, że pas całkowitego zaćmienia przechodzi przez miejsca, gdzie zachmurzenie jest duże i uniemożliwia śledzenie zjawiska. Dlatego najpierw należało sprawdzić czy ta wyprawa ma sens. Z pomocą przyszła strona internetowa National Oceanic and Atmospheric Administration, na której można znaleźć mapy statystyki opadów od roku 2001. Z nich można było dowiedzieć się, że jest to dosyć suchy rejon, a w sierpniu można spodziewać się raczej słonecznej i bezchmurnej pogody.
Ośnieżone szczyty górskiego pasma Teton.
Szykując się na obserwacje całkowitego zaćmienia Słońca należy wziąć pod uwagę to, czy takie zaćmienie już się kiedyś widziało. Jeśli nie, warto dać spokój ambitnym planom dokumentowania fotograficznego zjawiska i cieszyć się ogromnymi wrażeniami, które mu towarzyszą. Jeśli natomiast miało się już wcześniej tę okazję, warto podjąć próbę dokumentacji. Tu skorzystałem z ogromnej pomocy Marka Nowaka z Astronomii Novej, który wypożyczył mi aparat Nikon D300 wraz z obiektywem MC MTO-11C A i odpowiednim filtrem słonecznym. Marty Sisam z Evans&Sutherland wypożyczył mi też na miejscu obserwacji jeden ze swoich statywów.
Najbardziej znany gejzer parku Yellowstone Old Faithful (po lewej) oraz gorące jezioro Grand Prismatic (po prawej).
Podróżowanie autobusami czy pociągami po Stanach Zjednoczonych jest w zasadzie niemożliwe. Tylko kilka regionów ma rozbudowane sieci kolejowe, a autobusy łączą jedynie największe miasta. Jedynym środkiem lokomocji pozostaje samochód. Wypożyczenie, a następnie poruszanie się autem po tym kraju, jest wygodne i dosyć tanie ze względu na ceny paliwa ponad połowę tańsze od naszych oraz na niewielkie natężenie ruchu poza największymi miastami. Dało nam to możliwość odwiedzenia przy okazji parków Grand Teton National Park oraz Yellowstone National Park, które położone są niecałe 200 km od miejsca, z którego planowane były obserwacje zaćmienia. Trudno opisać w kilku zdaniach wrażenie, jakie wywiera na Europejczykach ogromna przestrzeń. Sam park Yellowstone ma powierzchnię porównywalną z województwem opolskim. Można przejechać wiele kilometrów i po horyzont nie widzieć żadnego śladu obecności człowieka, z wyjątkiem samej drogi, na której mijane samochody to rzadkość.
Najważniejszym celem były jednak obserwacje. Pogoda nie zawiodła. Choćż wczesnym porankiem 21 sierpnia na tle Słońca przechodziło trochę cienkich chmur, to jeszcze przed pierwszym kontaktem niebo stało się idealnie czyste. Około godziny 10:16 rozpoczęło się częściowe zaćmienie. Faza całkowita rozpoczęła się około 11:34 zaznaczając ten moment przepięknym zjawiskiem zwanym „pierścieniem z brylantem”. W Irwin, całkowite zaćmienie nie trwało zbyt długo, bo około 107 sekund. Udało się wtedy zrobić przepiękne zdjęcia korony słonecznej.
Autor artykułu przy sprzęcie przygotowanym do obserwacji.
(fot. R R. Landis).
W prawym górnym roku zaznacza się początek zaćmienia. Na fotografii widoczne są też plamy oraz pociemnienie brzegowe Słońca.
Faza zaćmienia całkowitego. Widoczne protuberancje (różowe) oraz korona słoneczna.
Tymczasem wokół panowały ciemności, które były całkiem inne niż zmrok panujący wkrótce po zachodzie Słońca, lub podczas najgłębszej letniej burzy. Jednak by różnice poznać, trzeba to zjawisko zobaczyć na własne oczy.
Tuż przed oraz tuż po fazie całkowitej można było zobaczyć nieczęsto towarzyszące całkowitym zaćmieniom falujące cienie, które powodowane są przez turbulencje atmosfery ziemskiej. Trudno jest je jednak uchwycić na fotografii ze względu na bardzo małą ilość światła docierającego od Słońca.
Pierścień z brylantem i perły Baily’ego.
Panorama wokół miejsca obserwacji podczas fazy całkowitego zaćmienia.
(fot. R.R. Landis)
Po zakończeniu całkowitej fazy zaćmienia emocje szybko opadły, a mimo trwającej jeszcze fazy częściowej zapanowała atmosfera pikniku. Parę godzin później trzeba było już zbierać się w podróż powrotną.
Zaćmienie miało miejsce w poniedziałek około południa, co dla wielu mieszkańców okolicznych stanów było pretekstem do dłuższego weekendu. Mimo ostrzeżeń, ruch w kierunku pasa zaćmienia był umiarkowany, ponieważ rozłożył się na piątkowe popołudnie, sobotę, niedzielę i wczesny poniedziałkowy poranek. Droga powrotna niestety zamieniła się na pełzający korek na wszystkich okolicznych drogach. Nie było już powodu zostawać na miejscu dłużej, a dla wielu następny dzień był dniem roboczym. W ten sposób, z prędkością przekraczającą ledwie 15km/h, przyszło nam przejechać prawie 80 kilometrów w okolicy Idaho Falls, w drodze powrotnej do Salt Lake City, skąd odlatywał następnego dnia samolot do Polski. Szykując się na zaćmienie na Gibraltarze w roku 2027, warto przewidzieć podobne zjawisko – tłumy turystów zdążające w krótkim czasie do wąskiego pasa lądu, a później planujące równie szybki powrót.
Korki w drodze powrotnej były koszmarnie.
Cała podróż po Ameryce, ze względu na ograniczony wolny czas i fundusze, musiała zamknąć się w ledwie czterech dobach. Było to zbyt krótko, żeby nacieszyć się nie tylko samym zjawiskiem, ale także zwiedzaniem okolic Salt Lake City. Miłym dodatkiem na sam koniec była widziana z samolotu zorza polarna, która choć gołym okiem dostrzegana, jako ledwo widoczna blada szara mgielka, na zdjęciu dała się uwiecznić w pełni kolorów.
Widziana z samolotu nad Grenlandią zorza polarna.
Po powrocie do kraju, z cyfrowych klatek, udało się wydobyć nawet popielate światło Księżyca w trakcie maksymalnej fazy zaćmienia.
Światło popielate Księżyca podczas fazy całkowitego zaćmienia.
Calkowite zaćmienie Słońca
21.08.2017
Irwin, Idaho,
USA
***
(Wszystkie zdjęcia, jeśli nie zaznaczono inaczej, zostały wykonane przez autorów niniejszego artykułu.)
Rozwój EC1 w roku 2017
Tomasz Kisiel
Stowarzyszenie Astronomia Nova
8 stycznia 2018 mija druga rocznica otwarcia dla publiczności Planetarium EC1. Była to pierwsza atrakcja udostępniona zwiedzającym na terenie dawnej Elektrowni Łódzkiej. Jednocześnie jest to dopiero zapowiedź wszystkich atrakcji, które będą służyły mieszkańcom, jako miejsce mądrego spędzania wolnego czasu. Tylko przez pierwszy rok działalności Planetarium odwiedziło 150000 widzów.
Odnowiona fasada EC1 Łódź
W tym czasie zespół Planetarium opracował i udostępnił 4 tytuły sezonowe – prowadzone na żywo pokazy poświęcone gwiazdozbiorom danej pory roku, pokaz dla dzieci pt. *Kosmos dla najmłodszych*, oraz dwa pokazy dla szkół – pokaz *Najbliższe podwórko* poświęcony obiektom Układu Słonecznego, oraz *Kosmiczne cienie* poświęcony zaćmieniom i zakryciom. Uzupełnia to ofertę pokazów licencjonowanych, zakupionych w trakcie wyposażania Planetarium. W roku 2017 do wcześniej dostępnych pokazów doszły *Polaris, Legendy nocnego nieba: Perseusz i Andromeda, Niesbadane światy*, oraz pokaz muzyczny *U2*.
W drugim roku działalności, Planetarium odwiedziło około 120000 osób, co jest bardzo dobrym wynikiem biorąc pod uwagę, że opadł nieco efekt nowości, a planetarium zajęło w percepcji łodzian należne miejsce wśród stałych atrakcji miasta. Jest to bardzo dobry rezultat, jeśli wziąć pod uwagę udostępnienie odwiedzającym w listopadzie wspaniałej wystawy czasowej *Leonardo da Vinci – Energia Umysłu*, którą będzie można zwiedzać do końca maja 2018 roku.
Niemal równocześnie z drugą rocznicą otwarcia planetarium, 7 stycznia 2018 otwiera się dla publiczności Centrum Nauki i Techniki. Zawierać ono będzie około 150 interaktywnych stanowisk, zgrupowanych w trzech niezależnych ścieżkach zwiedzania: *Przetwarzanie energii*, *Mikroświat makroświat* oraz *Rozwój wiedzy i cywilizacji*. Stanowiska udostępniane w ramach tych ścieżek z jednej strony nawiązują tematyką i stylistyką do dawnego charakteru miejsca, z drugiej strony, w nowoczesny i atrakcyjny sposób przybliżają zagadnienia związane z prawami fizyki, chemii, procesami technologicznymi wytwarzania energii elektrycznej, czy dokonaniami związanymi z badaniami kosmosu.
W ramach zwiedzania Centrum Nauki i Techniki odwiedzić będzie można także kino 3D, będące w istocie, od strony technologicznej i tematycznej, drugim planetarium na terenie kompleksu EC1. Nieco mniejsza sala, mieszcząca około 45 osób, będzie służyła prezentacjom Kosmosu w wielkich i niezwykle małych skalach. Pokazy będą nieco krótsze niż w Planetarium i będą powiązane tematycznie z wystawą. Część pokazów będzie wykorzystywała technologię trójwymiarowego obrazu Active 3D.
Również kolejne lata zapowiadają ciekawe wydarzenia na terenie EC1. Rozpoczyna się niebawem remont kompleksu EC1 Południowy Wschód, w którym mieścić się będzie Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej. Zanim to się jednak stanie, zakończy się proces aranżacji i wyposażenia Narodowego Centrum Kultury Filmowej, które mieścić się będzie w EC1 Wschód, a więc w budynku, który odwiedzający już znają z racji działalności Planetarium. Oferta obu centrów powinna być dostępna dla widzów około 2020 roku.
(Fotografie z kolekcji autora)
Mój staż w Europejskiej Agencji Kosmicznej 2015-2017
Agata Kołodziejczyk\textsuperscript{1,2}
\textsuperscript{1}Stowarzyszenie Astronomia Nova
\textsuperscript{2}Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
Autorka na okładce Gazety Wyborczej (Wysokie Obcasy, sierpień, 2017)
Chciałabym się podzielić przygodą niezwykłą, którą dane mi było przeżyć podczas odbywania stażu postdoka w Europejskim Centrum Technologii i Nauki Europejskiej Agencji Kosmicznej, znajdującego się na brzegu Morza Północnego, w holenderskim miasteczku Noordwijk.
Wieść o otrzymaniu wymarzonej pracy w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) dochodziła do mnie kilka dni, kiedy w końcu zdecydowałam wspólnie z rodziną, że po raz kolejny opuszczamy kraj i jedziemy, tym razem do Holandii. Miałam tam pojechać wcześniej, wdrożyć się w nowe obowiązki i przygotować bezpieczną bazę dla reszty rodziny. Każdy dzień przynosił nowe wyzwania, głowa bolała od tworzenia nowych szlaków połączeń neuronów w mózgu, ale nie żałowałam ani sekundy. Chlonęłam nowe środowisko jak wyschnięta gąbka. Czułam, że jestem w raju dla naukowców o nieograniczonej wolności i kosmicznych możliwościach. Szybko zapoznałam się ze strukturą zespołu zwanego Advanced Concepts Team (ACT) w Departamencie Strategii Przyszłości. Hierarchia była prosta: dwóch szefów (jeden polityczny, drugi techniczny), kilku postdoków (fizyk, matematyk, informatyk, chemik fizyczny, chemik i geolog), kilku świeżo upieczonych magistrów, wreszcie kilku studentów realizujących trzymiesięczne staże. W sumie 20 osób zlokalizowazowanych w biurze podzielonym szybami na trzy części zwane akwariami. W zespole mówiło się do innych per Ty, traktowano się wzajemnie z ogromnym szacunkiem i nieskrywanym podziwem wobec zasłyszanych bądź zaczytanych zasług. Szefowie mieli za zadanie nas chronić przed administracją i finansować marzenia. Czegoż można chcieć więcej?
Jako jedyny biolog czułam wdzięczność, że znalazłam się wśród wybranych. Pierwsze spotkanie z szefami trwało ponad godzinę. Miałam przedstawić harmonogram zadań na nadchodzące dwa lata. Nie wyobrażałam sobie spędzić ich jak pozostali w ACT – za ekranem komputera, ale szefowie wyraźnie dali do zrozumienia, że tak się tutaj pracuje, mogę ewentualnie skorzystać z wyposażenia lokalnego Life Sciences Laboratory lub działać w ramach współpracy z wybranym ośrodkiem naukowym na świecie. Ze strony ACT istniała możliwość dofinansowania takiej zewnętrznej współpracy do kwoty 20000 EU w ramach wewnętrznego instrumentu grantowego zwanego Ariadna Project. Moim zadaniem było skupienie się na pracy teoretycznej, w sferze terra incognita i w tematyce obecnie uznanej przez świat nauki jako niemożliwej, albo możliwej w przyszłym półwieczu, pod warunkiem, że ktoś się dostatecznie uprzej i poświęci na to całe własne życie. Moje propozycje projektów znacząco przekraczały dostępny budżet. To, co można było za te pieniądze zrobić, to jedynie badanie na poziomie projektu magisterskiego.
1. Photosynthetic biomaterials (50 000 EU)
2. Alternative bioreactors (50 000 EU)
3. Habitat Lunares - advanced simulation base (present: 200 000 EU)
4. Time architecture: physiological lamps for synchronisation of the biological clock (protein synthesis) – optimisation of artificial Sun in isolated spaces (present: 60 000 EU)
5. Subjective time perception ("for free")
Lista projektów, nad którymi pracowałam przez dwa lata w ACT. Znacząco przewyższały one dostępny budżet. Nadal są one realizowane, cały czas finansowane poza ramami ESA. Po prawej stronie model bioreaktora, który wykonalam z kombuczy w celu demonstracji generowania energii elektrycznej z procesów biochemicznych. (Źródło: Agata Kolodziejczyk, finalna prezentacja pracy w ESA)
Przyszło pierwsze roczczarowanie. Okazało się, że praktycznie nie wiele mogę dokonać w ciągu dwóch lat stażu, a moje pomysły eksperymentalne nie mają najmniejszych szans realizacji. ESA nie stawiała jakichś konkretnych wymagań. Wystarczyło ze dwa razy w roku uczestniczyć w jakiejś europejskiej konferencji naukowej. Jakże inny był to schemat pracy w porównaniu do staży postdoka na uniwersytetach! Pełna wolność i swoboda, zero odpowieddzialności i obowiązków. Samemu trzeba było się dyscyplinować i wytyczać sobie zadania, by jak najlepiej wykorzystać czas stażu. W ten sposób zrodził się koncept architektury czasu, a z tego pierwsza publikacja, pierwsza konferencja... tak się zaczęło jedno z moich największych, jak dotąd, przedsięwzięć życiowych.
**Architektura czasu**
Cóż to właściwie jest? Pierwsza myśl, która przychodzi do głowy, kojarzy się z relacją czasu w architekturze, znanej wszystkim architektom, którym się płaci za trwałość konstrukcji. W tym ujęciu czas jest parametrem kluczowym w wizerunku ludzkiego postępu i świadczy o potędze cywilizacji, która potrafi tworzyć ponadczasowe budowle. Pojęcia “architektura czasu” darmo szukać w internecie, bo tworząc to określenie, chodziło mi faktycznie o budowle z czasu, których na świecie po prostu nie ma. Koncept zakłada stwarzanie iluzji poprzez zestawienie systemów oddziałujących z ośrodkami percepcji czasu.
**Time Architecture**
- To regulate biological clocks of astronauts using specific wavelengths of light at specific time acting directly on clock-related proteins.
- To simulate day/night cycles with newly-designed LED lightning modules.
- Scientific experiments performed in July, August, October, November 2017 in the habitat in Poland during the Lunar and Martian Analog Simulation Campaigns in collaboration with Arctic UNIS.
Główny cel projektu “architektury czasu”: synchronizacja zegara biologicznego w warunkach izolacji poprzez nieinwazyjne sterowanie światłem. Grafika przedstawia opracowanie symulacji świtu, zachodu i dnia w izolacji (grafika: L. Orzechowski, źródło: Kolodziejczyk et al., 2016 Acta Futura). Po prawej stronie zdjęcie analogowej astronautek pod ekspozycją prototypu oświetlenia stymulującego syntezę serotoniny w mózgu (Źródło: Mariusz Słonina, edycja: A. Kolodziejczyk).
Ale czy można budować z czasu? Układać klocki naszego życia w ten sposób, aby w środku czuć się ponadczasowo i fizycznie zatrzymać procesy starażenia? Einstein w jednej ze swoich wypowiedzi zaznaczył, że czas jest iluzją. Zdaje się to potwierdzać u organizmów żywych, u których poczucie czasu jest zadziwiająco względne. U człowieka i nielicznych naczelnych zdolność poczucia czasu wyewoluowała wraz z rozwojem mózgu w zakresie zdolności wykonywania analitycznych operacji myślowych związanych z planowaniem i decydowaniem. Planowanie wymaga zdolności wybiegania w przyszłość,
natomiast podejmowanie decyzji wymaga wnioskowania na podstawie zda-
rzeń przeszłych. Pozostałe organizmy nie posiadają takiej świadomości czasu.
Są bardziej uwiezione w teraźniejszości, oddziałując ze środowiskiem ze-
wnętrznym w przewadze na zasadzie instynktownych zachowań akcji – reak-
cji.
Aby móc budować z czasu, aby stworzyć klocki czasu, należy dokładnie
zapoznać się z macierzą percepcji. Niestety, nie jest to sprawa trywialna, bo-
wiem zegary u człowieka są niezwykle skomplikowane, o zwielokrotnionych
autonomiach i skalach. Każdy, kto pracuje z komputerami wie, że wbudowane
tam zegary są częścią najbardziej strzeżona, ukrytą na najniższych poziomach
systemowych. Zegary u człowieka są również ukryte i żeby było ciekawiej,
jest ich kilka rodzajów, jeśli chodzi o funkcje. Wszystkie są uzbrojone w ko-
pie zapasowe i systemy awaryjne. Wyróżnić tu można:
1. **Zegar biologiczny** odpowiedzialny za regulację homeostatyczną faz snu
i aktywności. Centrum tego zegara znajduje się w jądrach nadskrzyżowa-
niowych mózgu, ale autonomiczne jego jednostki rozproszone są w fibro-
blastach skóry i komórkach poszczególnych organów;
2. **Zegar molekularny** odpowiedzialny za odliczanie czasu życia poszczegól-
nych komórek. Poprzez enzym telomerazę przy kolejnych podziałach ko-
mórki następuje skracanie kodu DNA, co determinuje procesy starzenia;
3. **Zegary subiektywnej percepcji czasu** pracujące na metapoziomach ope-
racji mózgowych zlokalizowane w sześciu rejonach mózgu.
Wprowadzanie iluzji czasu czy przestrajanie systemów liczących wymaga
dokładnego zapoznania się z topologią i funkcją danego układu. Innymi slo-
wy, zapoznaniem się, gdzie te ośrodki się znajdują i na jakich zasadach, na
jakich sprzężeniach zwrotnych, pracują. Jedną z bardziej zbadanych dróg mo-
dulacji, na której obecnie się skupiam, jest droga poprzez siatkówkę oka i po-
wiązana z nią synchronizacja zegara biologicznego poprzez światło. Pomimo,
że człowiek nie potrafi konwertować światła w cukier w procesie fotosyntezy,
jest on w stanie konwertować światło w szereg procesów biochemicznych.
Światło na człowieka może działać stymulująco poprzez indukcję syntezy
niektórych związków, np. serotoninę, endorfin, kwasu urokainowego, czy wi-
taminy D. Działa ono również hamująco, np. blokując wydzielanie hormonu
snu, melatoniny. Na podstawie danych z literatury udało mi się ustalić, jakie
długości fal świetlnych będą wpływały na regulację fazy aktywności czło-
wieka. Konkretnie chodziło mi o opracowanie koktajlu światła celem nieinwazyj-
nego leczenia jetlagów, wywołanych desynchronizacją zegara biologicznego.
Całkowity plan pracy rozłożyłam na trzy lata, co zwizualizowałam poniżej:
Plan badań dotyczących architektury czasu. Tło ciemniejsze odnosi się do działań aplikacyjnych, a jaśniejsze do pracy stricte naukowej. Wszelkie działania do tego czasu finansowane były ze środków własnych i inwestycyjnych Spółki Space Garden. Ostatnia faza produkcyjna będzie wykonywana w konsorcjum z holenderską firmą oświetlenia Philips.
Prototyp oświetlenia stymulującego syntezę serotonininy wykonaliśmy już w sierpniu 2016 roku, razem z elektrotechnikiem Danielem Maciejewskim. Zakupiłam odpowiednie LEDY, które dopiero co weszły na rynek światowy, oraz niezbędne elementy do samodzielnnej konstrukcji elektroniki. W efekcie powstało sześć reflektorów o mocy 50W (jak na LEDY, bardzo mocne oświetlenie). Pięć lamp zamontowano w tworzącym się habitacie w Pile w 2017, szósta lampa została wykorzystana w przeprowadzanych przeze mnie testach na roślinach i muszkach owocowych w ESTEC, w użyczonym przez ESA mikroharwesterze. Również w Holandii dokonałam, z pomocą prof. Bernarda Foinga i studentki Heleen Vos, podstawowej analizy spektrum lampy.
W ramach współpracy z dr. Aleksandrem Waśniowskim, udało się sprawnie uzyskać zgodę Komisji Bioetycznej, na przeprowadzenie eksperymentów ze światłem na ludziach w izolacji. W ESA taka procedura formalna trwałaaby minimum rok, a nam się udało w trzy miesiące.
**Laboratorium Czasu to nie tylko infrastruktura, ale i zespół ludzi**
Złożoność projektu “architektury czasu” wymagała nie tylko stworzenia prototypu oświetlenia i testowania go na roślinach i małych bezkręgowcach. Docelowo zaprojektowane światło miało oddziaływać na ludzi. Początkowo szukałam gotowych placówek naukowo badawczych i szpitali, gdzie można by przeprowadzić tego typu badania. Niestety, wszystkie miejsca trzeba było modyfikować i dostosowywać do potrzeb projektu. Okazało się, że najtaniej i najszybciej będzie wykonać niezależne laboratorium czasu. W tym celu równolegle trzeba było zorganizować specjalistyczną infrastrukturę oraz ludzi. Przyjeżdżałam regularnie do Polski wykorzystując urlopy i prywatne pieniądze, aby organizować szkolenia. Pozostałe dostępne środki wydawałam na
zakup specjalistycznego sprzętu stanowiącego wyposażenie tworzącego się laboratorium – pierwszej bazy kosmicznej w Polsce. Konieczne było stworzyć absolutne minimum, aby w habitacie żyło się komfortowo i aby można było wykonywać niezbędne eksperymenty. Ludzi też trzeba było odpowiednio przygotować. Napisałam manual habitatu, manual misji, arkusze z pytaniami egzaminacyjnymi. Osobiście egzaminowałam analogowych astronautów i dokonywałam selekcji. To jednak była ta prostsza część przygotowywania ludzi. Potrzeba było przeprowadzić zajęcia praktyczne, w szczególności certyfikowany kurs udzielania pierwszej pomocy oraz szkolenie wytrzymałościowe. W ten sposób zorganizowałam wspólnie z Fundacją “Dla Zdrowia” integracyjne szkolenie survivalowe dla kandydatów do misji zaplanowanych na rok 2017. Poprosiliśmy najlepszych szkoleniowców: specjalistów od wykorzystania tuneli aerodynamicznych, byłych żołnierzy służb specjalnych, lekarzy i ratowników medycznych oraz specjalistów od nurkowania.
Następnym krokiem było przygotowanie infrastruktury. W budowie laboratorium pomogło wiele ludzi z Polski i zagranicy, którzy za własne pieniądze przyjeżdżali do Pile i bezinteresownie pracowali albo ofiarowali własny sprzęt, jak np. Instytut Dizajnu Kielce, który udostępnił nam za darmo system hydroponiczny wraz z roślinami i medium. Gdyby nie fundator i założyciel Spółki Space Garden, Marcin Traple, oraz prezes spółki córki Space is More, architekt Leszek Orzechowski, gdyby nie twórca systemu operacyjnego habitatu Matt Harasymczuk i osoba odpowiedzialna za kontakt z mediarami, Radek Grabarek, baza nie powstała by w Pile w tak szybkim czasie tj. w ciągu trzech tygodni. Należy również wyjaśnić, że bazę przeniesiono do Pile z poprzedniej lokalizacji w Rzepienniku, ze względu na pojawienie się atrakcyjnych możliwości pełnej izolacji habitatu wraz z terenem do spacerów kosmicznych. Władze miasta Pile wydzierżawiły nam hangar lotniczy o powierzchni 300m² wraz z utwardzonym terenem wokół. Lokalizacja bazy na lotnisku wojskowym w Pile była dodatkowym plusem związanym z rozwiązaniami komunikacyjnymi i możliwością nawiązania współpracy z lokalnym Związkiem Spadochroniarzy Polskich celem przyszłych szkoleń analogowych astronautów, wykonywania lotów parabolicznych i prowadzenia eksperymentów naukowych w cyklach kilkusekundowej mikrogravitacji.
W okresie letnio-jesiennym 2017 r. odbyły się z sukcesem i zgodnie z planem cztery analogowe misje:
28-13 sierpnia - marsjańska misja PMAS (ponad 20 państw),
15-29 sierpnia - księżycowa misja Lunar Expedition I,
13-15 września - polska edukacyjna misja księżycowa Youth for Moon,
8-22 października - marsjańska misja ICARes-I.
Trzy misje dwutygodniowe (PMAS, Lunar Expedition i ICARes-I), stanowiły powtórzenia eksperymentu z czasem. Każdy członek misji rozpoczynał eksperyment na tydzień przed misją, a kończył tydzień po misji. W sumie, każda z osób uczestniczyła w eksperymencie przez cały miesiąc.
Fotoreportaż ze szkolenia analogowych astronautów Air/Land/water, które odbyło się 5-7 maja 2017. (Źródło: Monica Alcazar Duarte (jej zdjęcia z tego wydarzenia uzyskały nagrodę w Londyńskim Konkursie fotograficznym 2017 Bar Tur Photobook Award i obecnie stanowią wystawę w Londyńskiej Galerii Fotografii)).
Fotoreportaż z utworzonego habitatu Lunares w Pile (www.lunares.space).
(fot. M. Harasymczuk, A. Kolodziejczyk, M. Słonina)
Edukacyjna misja księżycowa poświęcona była szkoleniu 22 osób młodzieży gimnazjalnej z Lęborka i uczniów liceum nr 3 z Gdyni. Jako koordynator misji przygotowałam wszelkie materiały pomocnicze oraz karty pracy dla uczniów. Należy zaznaczyć, że każda osoba miała inną kartę pracy, zależnie od realizowanej w czasie misji roli, co oznaczało przygotowanie w sumie 60-stronicowego podręcznika misji z 16 rodzajami kart pracy.
Zdjęcie analogowych astronautów pierwszej polskiej misji marsjańskiej ICAres-1 z udziałem niepełnosprawnego Marcina Kaczmarzyka, doktoranta Politechniki Rzeszowskiej, pasjonaty kosmosu. Była to pierwsza tego typu misja na świecie. Wiadomość o niej rozeszła się szeroko i stanowi inspirację do misji analogowych prowadzonych przez NASA i ESA. (Źródło: lunares.space)
Analiza danych wykazała, że członkowie misji już po trzech dobach stracili poczucie czasu ziemskiego, a jetlag poczuli dopiero w trzeciej fazie eksperymentu, przy skracanych dobach. Nie potrafili uznać, ile doba była skracana, ale indukowaną percepcję czasu, czyli poczucie upływu odcinków 5-sekundowych, wszyscy badani relacjonowali prawidłowo. Co więcej, trening percepcji czasu w czasie misji przyniósł znaczącą poprawę percepcji czasu. W czasie eksperymentu zauważono ciekawą relację wpływu zmian długości doby na gospodarkę wodną w organizmie. Na czas obecny nie wykazano wpływu niwelowania jetlagu testowanym prototypem oświetlenia. W następnych latach planowana jest wnikliwa analiza biochemiczna śliny i moczu badanych oraz udoskonalenie formy prototypu oświetlenia.
TIME ILLUSIONS
W czasie izolacji astronauti poddani byli iluzjom czasu. Na początku, pierwsze trzy doby misji, były normalne 24-godzinne, następnie cztery doby miały po 26 godzin, dalsze cztery po 22 godziny i ostatnie trzy znów po 24 godziny. Po prawej stronie zaprezentowano zegar księżycowy, jakim posługiwały się astronauti w trakcie misji.
Futro z mszaków dla astronautów
Drugim pomysłem, którym się podzieliłam jeszcze przed dostaniem pracy w ESA i dzięki któremu właśnie dostałam pracę w ACT, to było zaprojektowanie i utworzenie biomateriału fotosyntetycznego do filtrowania powietrza w przyszłych habitatach pozaziemskich. Na początku myślałam, że uda się zrobić wszystko siłami ACT. Wyliczyłam, że już za 5000 EU możliwe było zrobienie badań pilotażowych. Zebrałam zespół złożony z dwóch chemików, postdoków ACT, ale niestety nic z tego nie wyszło. Każdy z nas miał swoje sprawy, ciężko było się dogadać i znaleźć wspólny język. Chemicy powiedzieli, że projekt jest niemożliwy do realizacji. Na dowód pokazali maila z Oxfordu od guru sztucznej fotosyntezy, który napisał, że to co chcemy robić, jest niemożliwe. Zostałam sama z odczynnikami na medium dla mchów, kupionymi przez szefa za ok. 500 EU, i zaczęłam pierwsze eksperymenty. Mchy zebrałam z holenderskich chodników. Kolejnym utrudnieniem był brak dostępu do laboratorium Life Sciences. Za każdym razem, kiedy chciałam zważyć odczynniki, coś przygotować, musiałam przechodzić kilkudniową procedurę otrzymania zgody na skorzystanie z laboratorium. Zawsze też musiała być przy mnie osoba kontrolująca poczynania. Aby nie zniechęcić mnie do pracy, miałam zadanie napisać artykuł o biomateriałach i bioreaktorach i zaprezentować ACT na prestiżowej konferencji w Wiedniu. Dodatkowo miałam lecieć do Szwajcarii na zamknięte sympozja z systemów podtrzymywania życia. Celem było napisanie raportu o roli budowy niezależnych systemów produkcji żywności, reutylizacji śmieci i odpadów w migracji ludności na świecie. Wiadomości te były tak ciekawe, że sama postanowiłam zwrócić się w stronę rozwoju niezależnych systemów podtrzymywania życia, konkretnie upraw akwaponicznych w mieszkaniach miejskich ograniczając powierzchnię uprawy do 60m².
W projekt futra z mszaków dla astronautów nikt nie wierzył (poza mną). Czułam się zobowiązana do wykonania tego, co obiecałam, a mając pełną wizję jak co robić, potrzebne tylko były właściwe środki i narzędzia. Aby w pełni zrealizować cele, potrzebowałam profesjonalnego laboratorium biologii komórki, briologii i biotechnologii. Koszt realizacji ok. 200 000 EU. Nawet nie poszłam z tą informacją do szefa. Wiadomo, że nie było szans na finansowanie projektu. Widząc, że nie jestem w stanie w dwa lata wykonać “futra z mszaków”, zmieniłam materiał badawczy ze skomplikowanych mszaków na równie skomplikowane, ale łatwiejsze w hodowli, bakterie i drożdże żyjące ze sobą w symbiozie, a funkcjonujące pod nazwą kombucza. Kombucza została odkryta w Mandżurii 4000 lat przed Chrystusem, jako napój z probiotykami, ale również jako źródło celulozy bakteryjnej, którą tworzą żyjące na powierzchni tego roztworu bakterie kwasowe. Pomyślałam, że jakby ubogacić tę celulozę w naturalnie wbudowane cyjanobakterie fotosyntetyczne, można by uzyskać funkcjonalny biomateriał fotosyntetyczny pomijając czasochłonną i horrendalnie drogą bioinżynierię genetyczną.
Niezależnie od badań naukowych, interdyscyplinarne środowisko Europejskiej Agencji Kosmicznej otwarło szerokie możliwości współpracy z artystami. Dzięki temu przygotowywałam biomateriał z kombuczy na potrzeby prac artystów. Sama niezależnie eksperymentowałam w domu po godzinach. W ten sposób powstała wystawa w Centrum Nauki Kopernik z efektami mojej pracy. Zaprezentowałam metody obróbki celulozy w formie nici, papieru, bandażu i materiału przypominającego worek foliowy, a także techniki barwienia. Poniżej zestawiłam kilka przykładów.
Idea projektu polegała na połączeniu kombuczy (konsorcjum bakterii i drożdży) z organizmem fotosyntetycznym i na tej podstawie uzyskanie biomateriału fotosyntetycznego do wykorzystania jako: ubranie dla astronautów, filtr powietrza do habitatów oraz alternatywne źródło pozyskiwania energii elektrycznej i witamin.
W wyniku połączenia 18-dniowej kombuczy z materiałem fotosyntetycznym (cyjanobakteriami *Synechocystis* i *Rhodobacter*), nastąpiła zmiana właściwości fizycznych (kolor, kształt, struktura) i chemicznych (pH, hydrofobowość), utworzonej celulozy bakteryjnej. Badania eksperymentalne nadal są w toku.
Poza projektami realizowanymi w Advanced Concepts Team, od czasu do czasu proszono nas do pracy w charakterze konsultanta albo doradcy na spotkaniach z przemysłem kosmicznym, na potrzeby wewnętrznych projektów ESA, czy podczas planowania przyszłych misji kosmicznych. Bardzo miło wspominam projekt w Concurrent Design Facility, gdzie zaproszono mnie jako eksperta od biomimetyki. Była to praca nad teleskopem, który miał być wystrzelony w kosmos za 11 lat, obecnie większość części znajdowała się na halach produkcyjnych w różnych zakątkach świata. Moja propozycja wykonania osłony na dnie lustra, a nie na zewnątrz, była innowacyjna i spotkała się z ogromnym zainteresowaniem. Obecnie nie jest możliwa do realizacji, ponieważ moduły lustra już zostały utworzone. Moja koncepcja zakładała natomiast całkowitą zmianę konstrukcji modułów. Raporty zostały, być może ktoś w przyszłości zerknie na nie i zainspiruje go to do tworzenia nowych technologii w optyce kosmicznej.
W wyniku pracy w ESA nie napisałam publikacji do *Nature*, ale wiele się nauczyłam i zdecydowanie nie był to czas stracony. Udało mi się nawiązać cenne znajomości i rozwinać w nieznanych dotychczas obszarach, istotnych w planowanych działaniach przyszłych. Wykonałam szereg prezentacji, plakatów i publikacji, otrzymując przy tym dwie nagrody naukowe.
Co ciekawe, dzięki tworzeniu Laboratorium Czasu w bazie *Lunares*, byłam wyróżniana za osiągnięcia również przez polskie uczelnie i media. Doświadczyłam bólu tworzenia prototypów. Wspólnie z inżynierami udało mi się wykonać trzy urządzenia na potrzeby wyposażenia habitatu *Lunares*. Całkiem sama stworzyłam prototyp generatora energii elektrycznej, otrzymywanej w bioreaktorze z kombuczą. Obecnie projekt jest udoskonalany. Napisalam cztery podręczniki do prowadzenia misji, prowadziłam szereg warsztatów, edukowałam i wyprowadziłam sześcioro stażystów. Rozwinęłam się również artystycznie poprzez poszerzenie współpracy z uznanymi na świecie designerami oraz poprzez wymianę doświadczeń w zespole Symbiotic Machines w laboratorium Hybrid Systems na uniwersytecie w Amsterdamie.
Artystyczny kolaż prezentujący różnorodność form i zastosowań materiałów powstałych z celulozy bakteryjnej. W zależności od techniki można utworzyć włókna, papier, biofilmy do elektroforezy, antymikrobiałne okłady bandażozastępcze do regeneracji skóry po poparzeniach, suplementy polipropylenu i innych form plastiku. Kombuczka i jej naturalny bioproduct nadaje się do hodowli w bioreaktorach w przyszłych habitatach kosmicznych.
ATHENA Mirror Module Assembly and Baffle, CDF April 2016
From existing design in nature to design for advanced manufacturing
ATHENA is an L-class mission (Cosmic Vision L2)
X-ray telescope to be operated in L2
Launch in 2028 < 1000 MEur
Ariane 64
Studied at CDF in October 2014
3 m diameter
1062 MMs
20 rows
Mass of Mirror Structure allocated in the industrial studies between 770 and 1000 kg
Przedstawienie możliwości zaprojektowania modułu lustra teleskopu bez osłon na podobieństwo rozwiązań obecnych w złożonym oku muchy, gdzie blokowanie dostępu światła następuje za warstwą rejestrującą sygnał, a nie przed.
Podsumowanie działań w czasie dwuletniego stażu postdoca w Advanced Concepts Team.
Jako członek zarządu spółki Space Garden, zdobyłam doświadczenie przede wszystkim w organizacji misji, przygotowania habitatu do pracy, komunikacji z mediami i władzami. Jeśli chodzi o te ostatnie, to jesteśmy na dobrej drodze, aby spełniło się polskie marzenie posiadania następnego po Hermaszewskim astronauty. Możemy zaoferować Agencji Kosmicznej treningi astronautów i przygotowanie ich do misji kosmicznych. W zamian za to Polska nie musiałaby opłacać obowiązkowej składki na utrzymanie stacji kosmicznej ISS. Dodatkowo wierzę, że nasza działalność przyczyni się do utworzenia polskiej kadry sektora kosmicznego wprowadzającej ludzkość w eksplorację i kolonizację nowych ciał niebieskich.
Autorka przy eksperymentalnej hodowli kombuczy.
Listopad 2017 – z bagażem pozytywnych i negatywnych doświadczeń odlot do Polski.
Przygoda z nieważkością
Mateusz Harasymczuk
ESTEC ESA, Astronomia Nova
5 grudnia 2017, o godzinie 9:00, z płyty francuskiego lotniska w Bordeaux wystartował samolot Airbus A310 przystosowany do testowania efektów mikrogravitacji. Dwanaście zespołów badawczych przygotowywało się przez półtora roku do przeprowadzenia własnych eksperymentów naukowych. Ja byłem osobą poddaną badaniu w projekcie VESTAND (ang. The contribution of gravity to self-motion perception and standing ballance responses evoked by electrical vestibular stimulation).
Moim zadaniem było poddanie się działaniu stanów hiper- i mikrogravitacji w trakcie stymulacji elektrycznej układu równowagi. Przed wejściem na pokład zostałem podłączony do elektrod mierzących reakcję mojego układu mięśniowego oraz zostały mi założone specjalne okulary śledzące ruch gałek ocznych. W pierwszym dniu eksperymentu przeprowadzono kontrolne pomiary w izolowanym układzie przy stałym przyspieszeniu grawitacyjnym równym 9.81m/s². W pierwszym etapie lotu wszystkie osoby poddawane badaniu zajmowały miejsca w fotelach w części pasażerskiej na tyle statku powietrznego. Po ukończeniu wznoszenia, tj. po około 15 minutach od startu, wszyscy przechodzili na swoje stanowiska eksperymentalne. Moim miejscem było stanowisko VESTAND po prawej stronie centralnej części kadłuba samolotu. Ze względu na pomiar nacisku, tj. odpowiedzi układu mięśniowego, w pierwszej części eksperymentu przymocowano mnie solidnie do przyrządów pomiarowych i z tego powodu nie mogłem swobodnie dryfować w spadku swobodnym. Pomimo to mogłem odczuwać stan nieważkości. Uczucie to było podobne do pierwszych sekund skoku spadochronowego, jednakże trwało znacznie dłużej. Po pięciu manewrach paraboloidalnych zmieniono badanie i przez kolejnych pięć parabol pomiary były przeprowadzane w stanie zwiększonej grawitacji (1.8 g) przy wejściu w manewr oraz w ostatnich pięciu próbach tej części przy wyjściu z paraboli, gdzie przyspieszenie grawitacyjne dochodzi również do 1.8 g. Pomiędzy parabolami dokonywane były pomiary kontrolne. Przy ostatnich dziesięciu parabolach badanie nie było przeprowadzane w stanie nieważkości, więc miałem możliwość swobodnego unoszenia się przez okres 22 sekund.
Druga część eksperymentu bazowała na sprawdzeniu odczuć związanych z rotacją i translacją przy stymulowaniu układu błędnika za pomocą sinusoidalnego strumienia prądu elektrycznego. Przez pierwszych siedem parabol głowa uczestnika eksperymentu była unieruchomiona, a oczy zakryte. Specjalnie napisane do tego celu oprogramowanie, wraz z układem elektronicznym śledzącym ruch gałek ocznych, badało ukryte reakcje organizmu na suMateusz Harasymczuk (Matt) przygotowany do pierwszego eksperymentu, w którym mierzone było napięcie mięśniowe nóg podczas stymulacji prądem o przebiegu kwadratowym w stanach 1.8g – 0.0g – 1.8g – 1.0g.
Trajektoria samolotu w trakcie lotów parabolicznych z 5 grudnia 2017. Wykres przedstawia przybliżoną charakterystykę parametrów lotu. Niestety ze względu na zbyt mały czas próbkowania przez serwis Flightradar24 parametrów lotu (w stosunku do prędkości IAS samolotu) wykres nie jest symetryczny, a parabole nie wyglądają na identyczne jak to miało miejsce w rzeczywistości.
Łącznie lot obejmował wykonanie trzydziestu parabol plus jedna parabola zapoznawcza. Uczucie stanu nieważkości, tak jak wspomniałem, przypomina efekt opadania swobodnego przy skoku na spadochronie. W przypadku lotów parabolicznych stan ten utrzymuje się przez 22 sekundy lotu opadającego.
Ze względu na uczestnictwo w eksperymencie mierzącym moją subiektywną percepcję ruchu w stanie nieważkości i w stanie przeciążenia, jako jedna z nielicznych osób nie otrzymałem zastrzyku ze skopolaminą – substancją odpowiedzialną za redukcję nudności w czasie lotu. Ze względu na wcześniejsze doświadczenie w pilotażu lotów akrobacyjnych od -3g, przez 0g i przy
przeciążeniach dochodzących nawet do 6g, jako jednemu z niewielu udało mi się opanować reakcje fizjologiczne.
Loty paraboliczne organizowane są dwukrotnie w ciągu roku przez francuską firmę NoveSpace (właściciela i operatora samolotu), której dyrektorem jest Jean-François Clervoy (astronauta ESA) i są finansowane przez ESA oraz CNES (Francuska Agencja Kosmiczna). Zgłoszenia swoich eksperymentów można kierować do ESA, która corocznie ogłasza konkurs na najlepsze eksperymenty. Konkurencja jest bardzo duża i tylko najlepsze projekty są wybierane. Czas przygotowania od koncepcji do lotu trwa około półtora roku.
Matt Harasymczuk (z lewej) z załoga neurobiologów z uniwersytetu w Rotterdamie, którzy uczestniczyli w eksperymencie VESTAND.
Ostatnie siedem parabol. Unieruchomienie głowy w pozycji horyzontalnej w odniesieniu do osi podłużnej samolotu i stymulacja błędnika prądem o przebiegu sinusoidalnym.
Gwiazda Lubomira
Jacek Kruk
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
W październiku 2017 roku minęło dziesięć lat od ponownego uruchomienia obserwatorium astronomicznego na Lubomirze. Przypomnijmy, że na tym beskidzkim szczycie (904 m n.p.m.), zwanym wcześniej Łysina, działała w latach 1922-1944 stacja astronomiczna Narodowego Instytutu Astronomicznego zarządzana przez Uniwersytet Jagielloński. 15 września 1944 roku Niemcy spalili tę placówkę w ramach akcji pacyfikacyjnej na Ziemi Myślenickiej i po wojnie uniwersytet nie zdecydował się jej odbudować. Jednak władze gminy Wiśniowa podjęły taką inicjatywę w 2003 roku. Ostatecznie budowa ruszyła w 2005 roku, a po uzyskaniu dofinansowania od Zarządu Województwa Małopolskiego w grudniu 2005 stało się możliwe jej szybkie ukończenie. Ostatecznie Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza zostało otwarte 6 października 2007 roku.
Warto przedstawić przedwojenną historię tej zasłużonej placówki astronomicznej. Najlepiej to zrobi kierująca Stacją Lubomir w latach 1934-1935 Rozalia Szafraniec. Zanim oddamy jej głos, przypomnijmy najważniejsze fakty jej biografii.
Rozalia Szafraniec urodziła się 28 lutego 1910 roku w Siekiernie koło Kielc. Wcześniej utraciła ojca i była wychowywana przez matkę wraz z sześciorgiem rodzeństwa, mimo to zdołała uzyskać solidne wykształcenie – maturę zdała w 1929 roku w Kielcach, a następnie studiowała matematykę w Uniwersytecie Warszawskim u prof. Wacława Sierpińskiego. Studia ukończyła w 1934 roku uzyskując magisterium, potem zamierzała poświęcić się pracy nauczycielskiej. Przyjęła jednak ofertę czasowej pracy obserwatora w stacji astronomicznej na Lubomirze i to zadecydowało, iż ostatecznie została astronomem, choć zarówno przed, jak i po wojnie, przez wiele lat pracowała, jako nauczycielka matematyki. Okres okupacji spędziła w Siekiernie biorąc czynny udział w ruchu oporu, jako żołnierz AK, pseudonim Ażur. Była również nauczycielką na tajnych kompletach w małych miejscowościach na ziemi kieleckiej. Latem 1943 roku w czasie pacyfikacji wsi Michniów zginął jej narzeczony, któremu Rozalia pozostała wierna do końca życia.
We wrześniu 1947 roku Rozalia Szafraniec przeniosła się do Krakowa, gdzie podjęła pracę w Obserwatorium Astronomicznym UJ, równocześnie przygotowując pracę doktorską, którą obroniła w 1950 roku. Od 1951 do 1973 roku piastowała stanowisko adiunkta w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jako astronom specjalizowała się w wizualnych obserwacjach gwiazd zaćmieniowych, była niezwykle wytrwałą i sumienną obserwatorką – w latach 1960-tych stała się światową rekordzistką gromadząc prawie 50 tysięcy tego rodzaju obserwacji. Mimo jej niewątpliwych zasług dla nauki i dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, władze tej uczelni odmówiły zatwierdzenia jej habilitacji w 1963 roku, a także wyjazdu do USA w charakterze visiting professor.
W czasie pobytu w Krakowie Rozalia Szafraniec mieszkała w budynku dawnego obserwatorium astronomicznego przy ul. Kopernika 27. Tam spotkałem się z nią kilkukrotnie w latach 1997-1998, w trakcie pisania książki o Lubomirze*. Sędziwa „gwiazda Lubomira” barwnie opowiadała o swej pracy w tej placówce oraz udostępniła mi swoje wspomnienia w postaci maszynopisu, które prezentujemy poniżej, z zachowaniem oryginalnej pisowni.
Rozalia Szafraniec zmarła 1 marca 2001 roku w Krakowie i dwa dni później została pochowana w swym rodzinnym Siekiernie.
---
* J. Kruk, „Dawne stacje astronomiczne Obserwatorium Krakowskiego na Ziemi Myślenickiej” Biblioteka PTMA, Kraków 1998.
Stacje astronomiczne Lubomir i Oklejna*
Wspomnienia Róży Szafraniec opracowane przez Jacka Kruka
z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
Wzmianki w literaturze o Stacjach Lubomir i Oklejna
Pierwsza wzmianka o Stacji Lubomir, położonej najwyższym szczycie góry Łysiny w paśmie Myślenickim, ukazała się w Roczniku Astronomicznym Obserwatorium Krakowskiego, tom I, 1922. Stacja funkcjonowała od czerwca 1922 roku. W następnych tomach Rocznika znajdują się opisy położenia i działalności Stacji. I tak:
- W Roczniku tom II, 1923, str. 79-97 są artykuły T. Banachiewicza i J. Witkowskiego, w których podano cele Stacji, dokonane obserwacje, mapkę położenia, obserwacje zboczenia magnetycznego na Łysinie.
- W Roczniku Astronomicznym tom III, 1924, str. 118-135 są artykuły E. Stenza, dotyczące zachmurzenia, czynników atmosferycznych oraz własności optycznych atmosfery na Łysinie.
- W Roczniku Astronomicznym tom IV, 1925, str. 185-187, T. Banachiewicz pisze o nabyciu Obserwatorium oraz o odkryciu Komety (1925c) Orkisza na Łysinie.
- W Roczniku Astronomicznym tom V, 1928, str. 41 znajduje się artykuł J. Mergentalera – „Impresje z Łysiny”; str. 43-51, T. Olczaka – „Stosunki klimatyczne Łysiny”; str. 116-145. T. Banachiewicz w artykule „Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1919-1927)” podaje dokładne sprawozdanie z działalności Stacji Narodowego Instytutu Astronomicznego na Łysinie od powstania w 1922 roku do 1927 roku. W tym sprawozdaniu pisze T. Banachiewicz, że pierwszym kierownikiem Stacji, a zarazem głównym jej organizatorem był J. Gadomski do 30 kwietnia 1924 roku. Po nim do września 1927 roku, obowiązki kierownika pełnił L. Orkisz, odznaczony medalem „The Astronomical Society of the Pacific” za odkrycie komety, zaś po nim nastąpił J. Mergentaler. Czasowo bawili na Stacji w celach naukowych między innymi E. Stenz w 1923 roku dla pomiarów promieniowania Słońca oraz T. Olczak w 1927 roku dla pomiarów magnetycznych. W sprawozdaniu tym podaje T. Banachiewicz, że Stacja znajduje się na gruncie i w domku, bezinteresownie jej udzielonymi przez księcia Kazimierza Lubomirskiego. Stacja utrzymywała się głównie z funduszy, asygnowanych przez Wydział Nauki Ministerstwa Oświecenia, po części ze składek amerykańskich.
W następnych latach, począwszy od 1929 roku, były wydawane tylko Dodatki Międzynarodowe do Rocznika Astronomicznego Obserwatorium Krakowskiego. Obejmowały one efemeridy gwiazd zaćmieniowych, tablice
* Oklejna, obecnie nazywana Uklejną, to wzniesienie górujące nad Myślenicami o wysokości 677 m n.p.m. (przyp. - J.K.)
pomocnicze do rachunku arytmometrycznego, przewidywane zakrycia gwiazd przez Księżyc dla 5 miast w Polsce. Te ostatnie momenty obliczane były przez kierowników Stacji Lubomir. Właśnie w Nr 13, 1935 r. Dodatku Międzynarodowego na str. VII jest pierwsza wzmianka, że zakrycia gwiazd przez Księżyc policzyła na Lubomirze (Łysinie) mgr R. Szafrańcówna, oraz dla większości gwiazd Rocznika obliczyła współrzędne na 1940.0. Taka sama wzmianka znajduje się w Roczniku Nr 14, 1936, str. VI.
W Nr 11, 1933, Nr 12, 1934 oraz Nr 13, 1935 Rocznika Astronomicznego, Dodatek Międzynarodowy jest notatka, że obserwacje zostały dokonane na Oklejnej (nowa stacja astronomiczna). Z tych notatek oraz z zapisanych obserwacji w zeszytach archiwalnych Obserwatorium Krakowskiego wynika, że Stacja „Oklejna” była czynna od kwietnia 1932 do końca 1934 roku.
W 1948 roku J. Gadomski wydał „Zarys historii Astronomii Polskiej” – wydawnictwo Polskiej Akademii Umiejętności. Rozdział X poświęca Gadomski Astronomii w Polsce w latach 1918–1939. Na stronie 26 pisze: „założono w 1922 r. górską Stację Astronomiczną na szczycie Łysiny (912 m n.p.m.) w Beskidach (dla której Ks. K. Lubomirski ofiarował 10-hektarowy szczyt góry), czynnej przez 22 lat, oprócz systematycznych badań klimatycznych, dla których materiały obserwacyjne spłonęły w r. 1944, szereg astronomów (J. Gadomski, Lucjan Orkisz, J. Mergentaler, W. Tęcza i inni) dokonuje licznych obserwacji gwiazd zaćmieniowych. Tutaj to odkryto pierwszą polską kometę Orkisza (1925 I) oraz kometę Kaho-Kozik-Lis (1936b)”. To wszystko, co napisał Gadomski o Lubomirze za cały okres istnienia Stacji. O Oklejnej nie ma wzmianki.
Dopiero w 1964 roku E. Rybka ogłosił „Zarys historii astronomii w Uniwersytecie Jagiellońskim” w wydawnictwie „Studia z dziejów katedr Wydziału Matematyki, Fizyki, Chemii Uniw. Jagiellońskiego”. Niestety i tutaj dane o Stacji Lubomir są niekompletne, a o Stacji Oklejna nie ma żadnej wzmianki.
**Stacja Lubomir w 1934 roku**
Stacja Lubomir została założona w 1922 roku przez prof. dr T. Banachiewicza, dyrektora Obserwatorium Astronomicznego Krakowskiego. Stacja była położona na szczycie góry Łysina (h = 912 m*; λ = -1°20′15″.1; φ = +49°46′05″), w paśmie Myślenicko-Limanowskim.
Książę K. Lubomirski oddał na własność Obserwatorium 10 ha lasu na szczycie góry Łysina i od nazwiska ofiarodawcy pochodzi nazwa stacji Lubomir. Nazwa ta później znalazła się na mapach geograficznych oraz w spisach stacji astronomicznych. W Małej Encyklopedii Powszechnej PWN, wydanej w 1959 roku jest wymieniony Lubomir, natomiast nie ma Łysiny.
Dnia 1 kwietnia 1934 roku znalazłam się na Lubomirze, jako obserwator. Opiszę urządzenie stacji i obowiązki obserwatora w tym czasie.
---
* wg pomiarów współczesnych h = 904 m n.p.m. (przyp. - J.K.)
Na szczycie góry na małej polance, otoczonej lasem, znajdował się domek drewniany o 4 izbach i małym pokoiku na poddaszu. Jeden pokój (pracownia) był wyposażony w niewielką bibliotekę, chronometr, odbiornik radiowy na akumulatory (nie było prądu), arytmometr, biurko, stół, krzesła. Drugi pokój z łóżkiem, stołem i krzesłem – był pokojem mieszkalnym obserwatora. Sień oddzielała trzecie i czwarte pomieszczenie, z których jeden pokój zajmował pomocnik obserwatora – Władysław Lis, czwarte pomieszczenie – kuchnię – Katarzyna Lis, siostra wyżej wymienionego, która prowadziła gospodarstwo.
Władysław Lis był na Lubomirze prawie od samego początku założenia stacji, aż do jej spalenia. Sam swoje wspomnienia obiecał napisać.
Prócz domku mieszkalnego stał na polanie pawilonik obserwacyjny, zrobiony z drzewa z otwierającym się na zewnątrz dachem. Mieściły się w nim dwie lunety: refraktor Merz o średnicy obiektywu $D = 116$ mm i ogniskowej $f = 199$ cm oraz Fraunhofer ($D = 76$ mm, $f = 67$ cm). Była jeszcze duża lornetka Zeissa – szukacz komet ($D = 80$ mm, $f = 50$ cm), która służyła do szukania komet i obserwacji jasnych gwiazd z pomocą lornetki, wystawionej obok pawilonu na wysokich słupach tak, aby można było obserwować niebo blisko horyzontu. Na polanie stała też budka z instrumentami meteorologicznymi i deszczomierz. Był też murowany słupek dla ustawienia refraktora ekspedycyjnego ($D = 203$ mm, $f = 227$ cm).
Pierwszy pawilon obserwacyjny na Lubomirze z otwartym dachem.
Na Lubomirze dokonywano obserwacji gwiazd zmiennych metodą ocen wizualnych, obserwowano momenty zakryć gwiazd przez Księżyc, szukano komet oraz prowadzono regularne obserwacje meteorologiczne i regularne zachmurzenie nieba o godz. 1-ej w nocy.
Wszystkie obserwacje gwiazd zaćmieniowych, dokonane na Lubomirze przez obserwatorów, przez dłuższe lub krótsze okresy tam przebywających, zostały opracowane przez R. Szafraniec i wydrukowane w czterech częściach w latach 1959–1963 w Acta Astronomica Supplementa Nos. 3, 4, 5, 6. Dzienniki z obserwacjami meteorologicznymi znajdują się w archiwum Obserwatorium Krakowskiego, częściowo wykorzystywane w publikowanych pracach.
Szukanie komet było uwieńczone odkryciem 2 komet. Pierwsza kometa odkryta 3.IV.1925 roku przez Lucjana Orkisza, jako pierwsza polska kometa (1925c) dodała rozgłosu Stacji. Druga kometa (1936b) odkryta została przez Władysława Lisa 17.VII.1936 roku, który już w 1935 roku, za mojego pobytu
na Lubomirze, systematycznie szukał komet. Praca została uwieczniona sukcesem.
Obserwatorami na Lubomirze byli czasowo tam przebywający pracownicy Obserwatorium Krakowskiego: Jan Gadomski (1922–1924), Lucjan Orkisz (1924–1927), Jan Mergentaler (1927–1933). Dalej Rozalia Szafraniec (1.IV.1934 – 1.X.1935), Maria Makowiecka (X.1935 – IX.1936) i Władysław Tęcza (1936-1944) z przerwami w latach 1941, 1942, 1943, co wynika z zapisanych obserwacji. W pewnych dłuższych okresach w latach okupacji hitlerowskiej przebywał na Lubomirze Fryderyk Koebecke.
Środki na utrzymanie Stacji Lubomir Narodowego Instytutu Astronomicznego im. M. Kopernika były skromne, a uzyskiwane z Wydziału Nauki Ministerstwa WRiOP. Toteż wynagrodzenie za pracę obserwatora było w ramach wynagrodzenia młodszego asystenta na Uniwersytecie.
**Przypadek**
Pobyt mój na Lubomirze był kwestią przypadku. Ten specjalny okres w życiu moim wpłynął niewątpliwie na dalszy kierunek mojej pracy.
W lutym 1934 roku uzyskałam stopień magistra matematyki na Uniwersytecie w Warszawie i do końca roku akademickiego właściwie nie miałam stałego zajęcia. Na studiach utrzymywałam się udzielając korepetycji.
Wtedy to prof. T. Banachiewicz poszukiwał studenta matematyki na zastępstwo obserwatora na Lubomirze. Moja koleżanka ze studiów, Jadwiga Gałęcka, do której zwrócił się profesor, jako dawniej znajomej, dała ogłoszenie w Instytucie Matematycznym o wolnym miejscu obserwatora (chodziło o mężczyznę) na Stacji Lubomir. Żaden jednak z naszych kolegów matematyków nie chciał jechać aż gdzieś tam za Kraków. Stąd Jadzia była w kłopocie, bo profesor będzie niezadowolony i na pewno powie: narzeka się na brak pracy, a jak jest praca, to nie ma kandydata. Aby koleżanka miała jakiś wybieg, poradziłam jej, aby zaproponowała profesorowi koleżankę chętną na wyjazd, bo żaden kolega się nie zgłosił. Po prostu myślałyśmy, że profesor nie będzie się chciał zgodzić na płeć żeńską.
Tymczasem prof. Banachiewicz po egzaminie, czy się nie boję? zdecydował, że mam przyjechać do Krakowa do Obserwatorium, skąd sam wraz z żoną odwieźli mię samochodem na Lubomir. Przez parę dni swego pobytu na Lubomirze profesor zaznajomił mię z obowiązkami obserwatora.
Już pierwszej zaraz nocy nie wyszłam o godz. 1-ej na obserwację zachmurzenia nocnego nieba. Na drugi dzień profesor posądzał mię, że bałam się wyjść w nocy na polanę. Wyjaśniłam mu, że po prostu zaspałam, bo byłam zmęczona całodzienną podróżą z Warszawy do Krakowa i do Wiśniówki* i jeszcze wyjście na górę. Tak zostałam obserwatorem na Stacji Lubomir z umową na 3-miesięczne zastępstwo.
* autorka ma na myśli Wiśniówkę (przyp. J.K.)
Praca i cienie
Do moich obowiązków obserwatora na Lubomirze należało wykonywanie trzy razy dziennie obserwacji meteorologicznych plus obserwowanie nocnego zachmurzenia nieba, co najmniej 3 godziny dziennie, wykonywanie pracy rachunkowej – liczyłam momenty zakryć gwiazd przez Księżyc do Rocznika Krakowskiego. Nadto, dokonywanie obserwacji gwiazd w pogodne noce i oczywiście odbieranie sygnałów czasu dla systematycznego wyznaczania poprawki chronometru. Jakoś sobie radziłam, w wypadkach wątpliwości listownie porozumiewałam się z profesorem Banachiewiczem, który przysyłał wyjaśnienia lub pouczenia.
Pracownicy Obserwatorium Krakowskiego byli przekonani, że na Lubomirze jest mężczyzna, bo profesor Banachiewicz zakomunikował, że pracuje tam mgr Szafraniec. Tajemnica się wydała, gdy przyjechałam do Obserwatorium dla naładowania akumulatorów. Inż. Rodkiewicz i inż. Jasnorzewski, których najpierw spotkałam, nie dowierzali mi, że ja jestem na Lubomirze – mówili: „Przecież tam jest pan Szafraniec”.
Widocznie jednak kobiety nie gorzej pracowały niż mężczyźni, bo po trzech miesiącach pracy profesor Banachiewicz usilnie namawiał mię na pozostanie dalsze, wysuwając jako powód – dobro nauki. Ponieważ nie było innego kandydata, więc dla dobra nauki poświęciłam się zostać na Lubomirze, ale nie dłużej niż jeden rok. Z tej racji na sierpień 1934 roku miałam jechać do Krakowa, aby pod kierunkiem dr Kordylewskiego (o którym profesor Banachiewicz mówił wtedy do mnie – „to była gwiazda pierwszej wielkości, dopóki się nie ożenił”) nauczyć się obserwować gwiazdy zaćmieniowe i zapoznać się z metodami opracowań obserwacji.
Nastąpił termin wyjazdu do Krakowa. Opiszę to szczegółowo, bo zdarzyły się wypadki, które wpłynęły na dalsze stosunki. Na wiosnę 1934 roku była w tamtej okolicy duża powódź – wylała Raba. Oczywiście małe górskie potoczki były wtedy wielkimi rzekami. Po ustąpieniu powodzi na drogach pozostało dużo namiesionych kamieni i drogi były trudno przejezdne.
Pamiętam, że profesor Banachiewicz przyjechał z Krakowa wraz z Lidią Stankiewiczówną, studentką astronomii, która miała zostać na Lubomirze w zastępstwie za mnie, a ja następnego dnia miałam jechać z profesorem do Krakowa. Był taki gajowy Jasiewicz, który jeździł wołkami i jego zawsze profesor zamawiał, gdy trzeba było przewieźć bagaż ze stacji kolejowej Kasina Wielka na Lubomir. Profesor Banachiewicz zabierał rower i tę drogę jechał na rowerze. A ja miałam „ubaw” wjazdem Stankiewiczówny wozem, ciągniętym przez wołki. (...)
Wyjazd do Krakowa miał nastąpić następnego dnia, ale ja zapowiedziałam profesorowi, że wołkami nie pojadę do stacji kolejowej, bo nie chcę się we wsi ośmieszać. Mogę iść pieszo, a rzeczy przewiezie Jasiewicz wołkami. Na to moje oświadczenie profesor zdecydował, abym zamówiła konie. Jechałam końmi, powoził Lis. Profesor Banachiewicz jechał za nami na rowerze.
W pewnym miejscu na drodze profesor podjechał do wozu z prawej strony i jakby chciał przytrzymać się lewą ręką wasagu. W tym momencie stracił równowagę i wywrócił się do rowu. Profesor stukł sobie kolano o kamień, których było dosyć po powodzi, musiał więc siadać na wóz, na który załadowaliśmy rower z zepsutym hamulcem. Profesor był na mnie zły. Powiedział tylko jedno zdanie: „Gdyby Jasiewicz jechał, to by się to nie stało”. Na to ja: „Gdyby Jasiewicz jechał, mogło się gorzej stać”. Po takiej dyskusji milcząco dojechaliśmy do stacji kolejowej Mszana. Radziłam zaraz przyłożenie kompresu z zimnej wody, ale profesor nie chciał. Dojechaliśmy do Krakowa dobrze. Może wszystko byłoby przeszło, ale profesor następnego dnia po przyjeździe oprowadzał po Obserwatorium panią St. Bartnicką, sforsował nogę i w końcu położył się, bo stwierdzono skrzep w nodze. Parę miesięcy leżał w łóżku, a do mnie wszyscy mieli pretensje – głównie żona profesora – że spowodowałam chorobę. Dopiero po wojnie, gdy w 1947 roku znalazłam się znów w Obserwatorium Krakowskim, profesor Banachiewicz powiedział przy jakiejś rozmowie, że nie ma do mnie pretensji o te konie, bo lekarze stwierdzili, że jakiekolwiek inne uderzenie mogło wywołać skrzep. To był wówczas pierwszy cień w stosunkach z profesorem.
Odbyłam szkolenie obserwacyjne przez sierpień 1934 roku w Obserwatorium Krakowskim. Dr K. Kordylewski umiejętnie kształcił mnie w dokonywaniu obserwacji, obserwując równocześnie ze mną gwiazdy zaćmieniowe. Na moje krytyczne uwagi dotyczące dokładności metody wizualnej obserwacji, jak i wyznaczania minimów „metodą kalkową”, odpowiadał: „Proszę się przekonać samej”. Istotnie później przekonałam się, że prostota metody wcale nie zmniejsza dokładności. Nawet zapaliłam się do obserwacji i po powrocie na Lubomir przez rok tam pobytu dokonałam 1474 obserwacje gwiazd zaćmieniowych, wykonując oczywiście za dnia obowiązujące prace.
Ale jeszcze jedno zdarzenie w czasie mojego pobytu na Lubomirze wpłynęło na opinię profesora Banachiewicza o mojej tam pracy. 12 marca 1935 roku spadł pod Łowiczem meteoryt, którego przeleot w postaci świecącej kuli był widoczny w całej Polsce. Tak się zdarzyło, że przeleotu meteoru nie widziałam, mimo tego, że w tym dniu dokonywałam na Lubomirze obserwacji gwiazd. Na Lubomirze było wtedy -15°C mrozu. Co pewien czas przerywałam obserwacje, aby zagrażać się w domu i nieszczęśliwie w tym czasie meteor przeleciał i nie widziałam. Profesor Banachiewicz oczywiście zaraz napisał, abym podała sprawozdanie z obserwacji przeleotu meteoru. Równocześnie otrzymałam z domu od brata wiadomość z podaniem dokładnego czasu i kierunku przeleotu meteoru, bo tam w Siekiernie widziano całe zjawisko. Odpisałam profesorowi oczywiście, że nie widziałam przeleotu na Lubomirze. W tej sprawie miałam jeszcze kilka korespondencji z pytaniami, w jakich godzinach obserwowałam, w jakim czasie byłam w domu i w końcu, abym podała dokładnie dokonane tego wieczoru obserwacje.
Zdenerwowała mię nieufność profesora i napisałam wtedy ostry list (nie zachował się w archiwum) w sensie, że gdybym chciała klamać, to miałam dane
o przelocie meteoru i mogłam wiadomości wysłać, oraz, że nie angażuję się pracownika, do którego nie ma się zaufania. Również było zdanie, że trudno wymagać, abym widziała wszystkie przelatujące meteory. Z tej racji do tej pory krąży w Obserwatorium opowieść dr K. Koziela o mnie, że na Lubomirze była taka pani, co nawet profesora Banachiewicza się nie bała i zażądała „efemeridy”, to będzie obserwowała przelatujące meteory. Nawiasem mówiąc, żaden z obserwatorów w Obserwatorium Krakowskim też nie widział przelotu tego meteoru, ale profesorowi Banachiewiczowi zależało na rozgłosie Stacji Lubomir i stąd ta do mnie pretensja. Profesor powiedział po moim odejściu z Lubomiru w 1935 roku: „To była dobra obserwatorka, ale meteoru nie widziała”.
**Samotnia Lubomirska**
Korespondencja to łączność ze światem. Szkoda, że nie zachowała się ta korespondencja Lubomir – Kraków. Było tam dużo charakterystycznych uwag i wypowiedzi. Na przykład, przypominam sobie pisma w sprawie kupna psa. Były wśród nich kartki, pisane przez profesora w obcym języku – chyba francuskim, bo ten znałam. A może angielskim – teraz już nie pamiętam. Koniec końcem skończyło się na korespondencji – psa się nie kupiło.
Stacja, położona na szczycie Łysiny, była odosobnioną pustelnią, otoczoną lasem. Najbliższa wieś u południowego stoku góry – Wiśniówka* odległa była o około 2 km. Wydawało mi się, że pies przydałby się dla bezpieczeństwa. Nie był jednak konieczny. Obserwator miał zezwolenie na posiadanie rewolweru, ale nie było potrzeby korzystania z niego. Nocą nikt na szczyt nie przychodził, czasem tylko było słychać dalekie śpiewy. Wycieczki turystyczne odwiedzały nas rzadko, nie był wytyczony wówczas szlak turystyczny przez Lubomir. Przypadkowe tylko grupy wycieczkowe odwiedzały Lubomir. Oglądali Stację, wpisywali rymy do książki pamiątkowej i wędrowali dalej. Były to jednak rzadkie wycieczki, jak i nieczęste były inne odwiedziny.
Przez półtoraroczny okres mojego tam pobytu odwiedzili mnie: matka, raz jeden wstąpił brat przejazdem na jeden dzień, a na święta Bożego Narodzenia przyjechała koleżanka, aby pojeździć na nartach.
Śnieg tego roku był wspaniały. Od Wszystkich Świąt 1934 r. do Wielkiej Nocy 1935 r. można było uprawiać sport narciarski. Tam po raz pierwszy zaczęłam uprawiać „białe szaleństwo”, nie jeden raz na początku jazdy lądując pod smrekami, zasypana śniegiem. W zimie była półtorametrowa pokrywa śniegu. Kasia – służąca, nie jeżdżąca na nartach, przez 3 miesiące nie mogła jeździć do wsi, ani do kościoła. Śnieg uwieził ją na Lubomirze.
A ja „hasałam” na nartach, ale z tej racji znalazłam się na „czarnej” liście. Do kościoła w niedzielę zjeżdżałam też na nartach, oczywiście w spodniach. Stąd, ani księdzu proboszczowi, ani parafianom nie przypadło to do gustu
---
* patrz przypis na s. 127
i zaczęły się rozchodzić uwagi, że kierowniczka Stacji sieje zgorszenie, wchodziąc do kościoła w spodniach. Ksiądz, aby mi pokazać, że można jeździć w spódnicy, sam jeździł na nartach w sutannie. Ale te jazdy odbywał po równej drodze. Nie przekonał mię, bo ja z góry i pod górę musiałam się zawsze windować.
Zresztą wtedy miałam 24 lata, pełna energii i zapału robiłam to, co sama uważałam za dobre, a wydawało mi się, że potrafię „świat do góry nogami wywrócić”. Nie dopełniłam też formy grzecznościowej przedstawienia się księdzu proboszczowi, jako nowa parafianka z Lubomiru. Ksiądz czuł się urażony, a ja nie widziałam potrzeby prezentowania się.
**Buk czy dąb?**
W pewnej odległości od Stacji znajdowała się polana zwana „Długą Polaną”. Na jej środku rósł rozłożysty duży buk. Zdjęcie tego buka (obok stoi żona profesora), wykonał profesor Banachiewicz i kartki takie wysyłał do znajomych za granicę. Będąc na Lubomirze, w czasie mojego tam pobytu, profesor pokazał mi to zdjęcie i powiedział, że to wspaniały okaz dębu, rosnącego na Długiej Polanie. Ja znałam las dobrze, więc oczywiście zaprzeczyłam, że to nie dąb tylko buk. W trójkę profesor z żoną i ja wybraliśmy się sprawdzić. Całą drogę bawiłam się pytaniem: dąb czy buk? Oczywiście ja miałam rację, bo zresztą na tej wysokości dęby nie rosną.
Całe jedno zbocze góry było zarośnięte dużymi, starymi bukami. Cóż to było za piękne zbocze! Od wiosny do jesieni zmiana barwy przez wszystkie odcienie zieleni, złota i brązu. Na polanę, obok tego zbocza, wychodziły paść się sarny. Często o świcie po obserwacjach nocnych chodziłam na podpatrywanie pasącego się i harcującego stada i oglądanie zmieniającego barwy zbocza buków. Takie były zabawy, spory w one lata wśród cichej Stacji Lubomir.
**Gospodarowanie**
A życie na Stacji nie było łatwe. Trudne warunki pracy, trudne warunki bytowania, trudna aprowizacja żywności, bo dojazd na górę tylko furmanką i tylko, dopóki śnieg nie zasypał drogi. Później w zimie żywność wynosiło się na górę w plecakach. Należało przed zimą zaopatryć się w najpotrzebniejsze zapasy żywnościowe: ziemniaki, mąkę, wędliny.
W lecie i jesieni żyliśmy częściowo ze zdobyczy leśnych, jak grzyby, maliny, jeżyny. Nie wymieniam innych, bo te specjalnie utkwily mi w pamięci. Nigdy już później nie zbierałam takich malin, jak na sąsiednim wzgórzu, zwanym Kamiennikiem i nigdy też nie widziałam takich jeżyn, jak na północnym zboczu Lubomiru. To były olbrzymie czarne owoce w dużych gronach, a ile tego było!
Należało też przygotować drzewo na opał na całe 4 miesiące zimy. Zima 1934/1935 była długa, ostra i śnieżna.
Wizyty
Wizyty profesora Banachiewicza na Lubomirze zdarzały się rzadko. Związane były z planowanym zainstalowaniem nowej lunety lub innego instrumentu obserwacyjnego, a także z załatwianiem spraw gospodarki lasem – własności Narodowego Instytutu Astronomicznego. W czasie mojego pobytu na Lubomirze profesor Banachiewicz odwiedzał Lubomir nie w okresie zimowym. Od stacji kolejowej do podnóża Łysiny jechał rowerem. Na szczyt góry wychodził pieszo. Tak samo odbywał drogę powrotną.
Zwykle po obiedzie profesor szedł do lasu, spacerował lub odpoczywał na pieńku, aby po powrocie do pracowni zająć się pracą naukową. Ulubioną potrawą na kolację było zsiadłe mleko – o tym powszechnie fama głosiła. Zdarzyło się tak, że po paru miesiącach mojego tam pobytu, profesor wybrał się na Lubomir bez zawiadomienia mnie wcześniej o przyjeździe. Napisał kartkę do gajowego Jasiewicza, aby wyjechał wólkami do Kasiny Wielkiej.
Jasiewicz („panocku”) przyszedł na Stację do mnie z tą kartką i zapytaniem, co ma robić? Oczywiście jechać – powiedziałam, bo tak profesor pisze. Ale za brak zaufania profesora do mnie postanowiłam się zemścić. Mleka kwaśnego nie było! Oświadczyłam profesorowi, że nie przygotowałam, bo nie byłam uprzedzona o przyjeździe.
Ciekawe zjawiska i wydarzenia
Ten niedługi 1,5–roczny pobyt na Lubomirze obfitował w niezwykłe wydarzenia. Pierwszym extra zjawiskiem było pojawienie się gwiazdy Nowej. Była to Nova Herculis (1934) = DQ Her. Takie oznaczenia otrzymują gwiazdy nowe z dodaniem nazwy gwiazdozbioru i roku rozbłysku. Zjawisko bowiem nowej gwiazdy polega na nagłym znacznym pojaśnieniu słabej gwiazdy o 10-15 wielkości gwiazdowej. Pojaśnienie DQ Her wynosiło 12 wielkości gwiazdowych. Obserwowałam tę gwiazdę wizualnie wraz z programowanymi innymi gwiazdami.
Drugim rzadko obserwowanym wydarzeniem był przelot jasnego meteora w dniu 12 marca 1935 roku. Spadł pod Łowiczem, zasypując powierzchnię około 2 km² odłamkami różnych rozmiarów. Ogółem liczy się, że spadło około 60 kg odłamków. Przelotu właśnie tego meteora nie zaobserwowałam na Lubomirze (opis wcześniej podany), co wywołało niezadowolenie profesora Banachiewicza i późniejszą opinię „a jednak meteoru nie widziała”.
Następne zjawiska, które wydarzyły się, nie są natury astronomicznej. Były dla mnie tak niezwykłe, że zachowały się do tej pory w pamięci. Pewnego pięknego słonecznego dnia usłyszeliśmy olbrzymi huk podobny do grzmotu. Oczywiście razem z Lisem pobiegliśmy w tym kierunku. Góra Kamiennik niższa od Łysiny, ale ciągnąca się prawie równolegle do Łysiny, była oddzielona dość wąską dolinką*. Doliną szła droga leśna i stał tam mały drewniany
* Kamiennik (827 m n.p.m.) oddziela od pasma Łysiny przełęcz Sucha (przyp. – J.K.)
domek-gajówka. Odległość od Lubomiru wynosiła około 2 km. Otóż, co zobaczyliśmy po przebyciu tej drogi. Kamiennik jakby „pękł” w poprzek góry i pas dość szeroki ziemi pomieszanej z wywalonymi drzewami – taka lawina – zsunął się po zboczu, zatrzymując się tuż przy gajówce. Domek stał cały. Nigdy później w życiu takiego zjawiska nie widziałam.
Nigdy też później nie widziałam takiej powodzi, jaka została spowodowana wylewem Raby z wiosny 1934 roku. Poszłam z Lubomiru w okolicę Pcimia, aby zobaczyć wylew Raby. Szedł ze mną Wł. Lis, który prowadził znanymi sobie krótszymi drogami. Niemniej trzeba było ciągle przechodzić w bród przez strumienie spływające z górek wody, które stały się rzeczkami o ostrym prądzie. Deszcz wtedy padał trzy dni bez przerwy. Niesamowity widok przedstawiała Raba, która w normalnych warunkach w tej okolicy Pcimia jest do przejścia po kamieniach bez zamoczenia nóg. Woda siega normalnie do kostek. W czasie wylewu była to rzeka szeroka od jednego do drugiego wzgórza – szerokości Wisły pod Warszawą, tylko o dużo silniejszym prądzie. Z wodą płynęły drzewa, zabrane domy, woda była mętna, ciemna, brzydka. Nie byłam strachliwa, ale patrząc wtedy na wodę mimo woli odsuwałam się dalej od brzegu. Widziałam, jak duże świerki, rosnące na wzgórzach, coraz to waliły się i płynęły, woda wszystko pochłaniała. Wrażenie ogromu żywiołu i niemoc reakcji wbija mi się głęboko w pamięć. Wróciłam na Lubomir boso, bo buty rozmokły i rozleciały się.
**Stacja Oklejna**
Stacja Oklejna – to pawilon z lunetą ustawiony na wzgórzu w paśmie Myślenickim, między Myślenicami i Lubomirem. Pawilon postawiony na kilku drzewach o ścieżtych wierzchołkach, dość wysoko ponad gruntem 7-8 m. Dach pawilonu otwierał się podobnie, jak na Lubomirze. Wokół pawilonu był ganek z poręczami. Wychodziło się po schodach z poręczami podobnej konstrukcji, jak spotykało się kładki nad rzekami. (...) Były robione fotografie tej placówki przez profesora Banachiewicza i w formie widokówek wysyłane za granicę. Stefan Szczyrbak, główny obserwator na stacji Oklejna (po wojnie osiedlił się w Anglii), nie posiada też żadnego zdjęcia tej placówki.
Dosłownie przepisuję wiadomości o Oklejnie podane przez S. Szczyrbaka w liście z 1974 roku: „Dr K. Kordylewski był głównym aktorem i pertraktorem z Myślenicami i panem Hołujem *** w założeniu stacji Oklejna. A pasztet zajęczy i wiśniówka zawsze gościnnego pana Hołuja, były wyśmienite. Docent jadł pasztet, ja pił wiśniówkę. Głównym celem Oklejny było badanie warunków atmosferycznych i porównanie z Lubomirem dla powzięcia decyzji ewentualnego zbudowania Narodowego Obserwatorium Astronomicznego.
---
** osunięcia ziemi w rejonie Lubomira nie należą do rzadkości, w maju 2010 roku osunięcie zniszczyło drogę dojazdową do obserwatorium (przyp. – J.K.)
*** Jan Hołuj – znany architekt myślenicki (przyp. – J.K.)
Tylko jedna luneta Zeiss-Heyde (D = 109 mm, f = 187 cm) była na Oklejnie, która doskonale nadawała się do obserwacji „obrazów gwiazd”.
Pawilon obserwacyjny na Oklejnie.
Gdy dłuższa pogoda zapowiadała się, jechało się czasem do Myślenic, potem pieszo na górę, głównie obserwować krajki (pierścienie) dyfrakcyjne gwiazd i ich zmiany, gwiazdy zmienne i nawet szukanie komet. Po dłuższym czasie i praktyce obserwacji „obrazów gwiazd” zmianę pogody można było przewidzieć do 2 dni naprzód. Wracając raz po nocy z góry spotkałem w polu starego doświadczonego pana Słowika (coś 90 lat) i w rozmowie, on stary znawca przewidywał pogodę z widoku gór na parę dni wcześniej. Nie wierzył mojej przepowiedni właśnie z „obrazów gwiazd” ubiegłej nocy, że deszcz będzie na drugi dzień. Tym razem ten zacny góral się pomylił – czy góry go pomyliły? Takie wyjazdy i samotne noce zawsze działały odświeżająco”.
Z zapisków obserwacji gwiazd zmiennych zaćmieniowych w zeszytach archiwalnych Obserwatorium Astronomicznego Krakowskiego wynika, że Stacja na Oklejnie była czynna od kwietnia 1932 roku* do końca roku 1934.
* w późniejszym liście do autorki Stefan Szczyrbak sprostował: „Obserwacje rozpoczęłem już w marcu 1931 roku” (przyp. – J.K.)
Były w tym czasie dokonywane obserwacje na Oklejnie przez S. Szczyrbaka, a we wrześniu 1933 roku również przez J. Piegzę. Po roku 1934 nie prowadzono dalszych obserwacji na Oklejnie, luneta została przeniesiona do Obserwatorium, a pawilon uległ z czasem zniszczeniu.
**Epilog**
Stacja Lubomir została spalona przez Niemców 15.IX.1944 r. Po wojnie 1.IX.1947 roku zostałam zaangażowana przez profesora T. Banachiewicza do pracy w Obserwatorium Astronomicznym UJ, początkowo w charakterze starszego asystenta, a od 1.I.1951 roku w charakterze adiunkta. Profesor Banachiewicz zastanawiał się, czy nie odbudować stacji na Lubomirze. Rozmawiał też ze mną, pytając o zdanie w tej sprawie. Moim zdaniem, należałoby wcześniej postarać się o przeprowadzenie prądu na górę i zrobić drogi dojazdowej na szczyt. To byłyby dwa warunki konieczne, aby myśleć o postawieniu pawilonu obserwacyjnego i domu mieszkalnego, co umożliwiłoby utrzymanie ciągłych obserwacji na tej placówce.
Duży koszt i trudności powojenne uniemożliwiły odbudowanie obserwatorium na Lubomirze. Profesor Banachiewicz poszukiwał miejsca położonego bliżej Krakowa i wybór padł na Fort Skała.
Nikt z Obserwatorium Krakowskiego nie interesował się dalej Lubomirem. Ale zanim nadleśnictwo Pcim przejęło 10 ha lasu na Lubomirze, własność Narodowego Instytutu Astronomicznego (wszystkie lasy później przeszły na własność Państwa), znalazł się człowiek, mianowicie inż. Władysław Kucharski – ówczesny prezes Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, który zainteresował się, ale nie odbudował Stacji, tylko bukami w lesie Lubomirskim. Prywatnie sprzedawał buki z lasu na Lubomirze. Chłopi z Węglówki (wieś u stóp Lubomiru) wracali się do W. Lisa o protekcję do Kucharskiego, aby kupić drzewo. Pieniądze ze sprzedaży buków na Lubomirze nie wpłynęły na konto Towarzystwa – wiem, bo byłam w tym czasie skarbnikiem PTMA.
Później dopiero stało się jasne dla mnie, kim był W. Kucharski – po przeczytaniu artykułu red. Adama Teneta w Dzienniku Polskim z 18.V.1962 roku. To właśnie inż. W. Kucharski, jako były minister skarbu za Witosa, sprzedał Żyrardów Francuzom – państwo Polskie straciło na tej transakcji olbrzymią kwotę pieniędzy. Przy okazji 100-lecia urodzin Witosa znów przez radio słyszałam o W. Kucharskim, który sprzedał Zakłady Żyrardowskie Francuzom. Referujący powiedział, że nikt tylko nie wie, jaka suma wpłynęła wówczas do prywatnej kieszeni Kucharskiego.
Z dawnej stacji Lubomir została tylko nazwa. Polana na szczycie, tak jak i cały stok góry, zarośnięta jest młodymi drzewami. Stacje Lubomir i Oklejna zostaną tylko we wspomnieniach osób, które tam przebywały.
Kraków, listopad 1974 r.
W charakterze uzupełnienia (Jacek Kruk)
Przepowiednia Rozalii Szafraniec nie sprawdziła się, przynajmniej w stosunku do Lubomira. Obserwatorium zostało odbudowane w 2007 roku, głównie dzięki staraniom ówczesnego wójta gminy Wiśniowa Juliana Murzyna. Środowisko astronomiczne doceniło wielką pasję i wytrwałość wójta w realizacji tej szczytnej idei i nagrodziło go w roku 2009 zaszczytnym wyróżnieniem w postaci Medalu im. Włodzimierza Zonna.
Na szczycie Lubomira, na niewielkiej polance, która jeszcze nie zarosła młodym lasem, postawiono dwukondygnacyjny budynek zwieńczony dwiema białymi kopułami. Elewacja z miejscowego kamienia zdobi ten obiekt, zaprojektowany przez Wiktora Kielana. Przed budynkiem wystawiono makiety obiektów przedwojennej stacji astronomicznej, zaś z tyłu – w miejscu dawnej glorietki – postawiono drewniany pawilon obserwacyjny, na podobieństwo przedwojennego, choć dach w nim jest rozsuwany, a nie otwierany na dwie strony.
Obserwatorium Lubomir od strony południowej. (fot. J. Kruk)
Jak dowiadujemy się na stronie internetowej email@example.com, placówka prowadzi działalność naukową, dydaktyczną i popularyzatorską. Głównymi instrumentami obserwatorium są teleskopy D = 350 mm, f = 720 mm (w małej kopule) oraz 17-calowy teleskop PlaneWave, w dużej. Ponadto dysponuje kilkoma przenośnymi teleskopami i lunetami, które wykorzystywane są do wieczornych pokazów nieba lub obserwacji plam słonecznych za dnia.
Obserwatorium administrowane jest zespół szkół w Węglówce, jest ono dostępne do zwiedzania (tylko parter) w soboty i niedziele, w pozostałe dni – po uzgodnieniu z władzami szkoły. Dotarcie do obserwatorium nie stanowi najmniejszego problemu. Najkrótsza droga prowadzi z przełęczy Jaworzyce (na drodze między Wiśniową a Węglówką). Na przełęczy należy skręcić w prawo i asfaltową drogą dotrzeć do osiedla Parylówka. Tu znajduje się parking i początek ścieżki dydaktycznej, która zaprowadzi prosto do obiektu oferując przy okazji tablice informacyjne i ławeczki do odpoczynku. Nawet jeśli nie dostaniemy się do Obserwatorium, jego historię oraz najważniejsze postacie z nim związane – Tadeusza Banachiewicza, Lucjana Orkisza i Kazimierza Kordylewskiego poznamy dzięki kilkunastu tablicom ścieżki dydaktycznej.
Julian Murzyn (z prawej) i Ludwik Czech (krewny Lucjana Orkisza, z lewej)
podczas otwarcia obserwatorium na Lubomirze (6 października 2007).
Po drodze mijamy niedawno otwarte prywatne schronisko „Gościniec pod Lubomirem”, skąd już ok. pół godziny podejścia na szczyt Lubomira. W rejone schroniska ostatnia szansa na widoki górskie (łącznie z fragmentem grani Tatr). Z dalszej drogi, ani ze szczytu już żadnych widoków nie będzie. Wejście do Obserwatorium za symboliczną opłatą, należy jednak liczyć się z terminarzem wejść i liczbą oczekujących. Godziny otwarcia w sezonie letnim i zimowym różnią się, dobrze zatem to sprawdzić na stronie internetowej, zanim wyruszymy na trasę.
Mapka okolic Lubomira i Uklejny.
(wg Mapa turystyczna Województwa Małopolskiego, Compass, Kraków 2006)
***
Niemal idealnie na wschód (azymut $89^\circ.6$) i w odległości 74 km od Lubomiru znajduje się OAKJ w Rzepienniku Biskupim.
Kreatywne zajęcia z astronomii dla dzieci wczesnoszkolnych
Elżbieta Kuligowska
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Abstrakt
W okresie wakacyjnym tego roku (2017) poproszono mnie o przygotowanie i przeprowadzenie kreatywnych warsztatów astronomicznych dla uczestników półkolonii odbywających się w Krakowie. Zajęcia miały być z założenia adresowane do dość zróżnicowanej wiekowo młodzieży, a ich podstawowym celem było zaangażowanie oraz zmobilizowanie do pracy całej grupy. W niniejszym raporcie przedstawiam krótkie omówienie zrealizowanej tematyki takich zajęć oraz problemy i wyzwania, jakie zaistniały podczas pracy z dziećmi.
Założenia programowe
Podstawowym założeniem instytucji organizującej omawiane zajęcia (półkolonie dla dzieci), czyli Akademii Małego Geniusza z oddziałem w Krakowie, jest „stwarzanie dzieciom i młodzieży szkolnej warunków do pełnego wykorzystania swojego potencjału” - w tym „nauka kreatywnego myślenia, samodzielności i budzenie w dzieciach i młodzieży głodu wiedzy” [1]. W praktyce organizatorzy zajęć dążyli więc do tego, by wszystkie realizowane warsztaty dla dzieci były ciekawe, dynamiczne, angażujące i wymagające interakcji. Wszystkie proponowane tematy warsztatów astronomicznych musiały być realizowane podczas jednej pełnej godziny lekcyjnej, ale w kilku zróżnicowanych formach (krótka prezentacja, pytania adresowane do dzieci, „burza mózgów”, dyskusja, ćwiczenia w grupach, kolejna kilkuminutowa prezentacja, ćwiczenia w parach...). Zasadniczo warsztaty nie mogły być oparte na wykładzie, jak zazwyczaj stosuje się to dla uczniów szkół średnich i dla osób dorosłych. Duży nacisk stawiany był także na to, by zajęcia były interesujące i tematycznie dopasowane dla najmłodszych dzieci w grupie, oraz by pozwalały uczestnikom na swobodne zadawanie pytań i wypowiadanie się na temat poruszany podczas zajęć.
Warunki lokalowe
Warsztaty astronomiczne realizowane były w sali lekcyjnej, na terenie jednej z krakowskich szkół średnich. Do dyspozycji prowadzącego były: tablica, rzutnik multimedialny wraz z ekranem, komputer oraz typowe przybory szkolne (ołówki, kredki, linijki). Na sali nie było natomiast możliwości całkowitego zasłonięcia okien (zasadniczo odpadały więc wszelkie zajęcia z udziałem projektora nieba, czy wymagające całkowitej ciemności). Zajęcia zgodnie z regulaminem półkolonii [1] odbywały się w dzień (półkolonie trwały od godziny ósmej rano do wczesnych godzin popołudniowych), więc nie mogły zawierać „prawdziwych” obserwacji nieba. Dodatkowo możliwość
wyjścia na zewnątrz (na przykład na boisko szkolne) była również ograniczona. Z tych względów postanowiono wszystkie zajęcia przeprowadzić na sali, rekomponując brak aparatury astronomicznej i samego widoku nieba licznymi zdjęciami obiektów kosmicznych oraz quizami i konkursami, w których można było wygrać materiały promocyjne Uniwersytetu Jagiellońskiego związane z astronomią i innymi naukami ścisłymi (długopisy, mapy nieba, breloczki).
**Grupa docelowa**
Grupę docelową odbiorców zajęć popularyzatorskich stanowiły dzieci w wieku od lat 6 do 10. Warto dodać, że grupy takie są dość mocno zróżnicowane pod względem zarówno samej wiedzy, jak i zaangażowania w zajęcia. Grupy te liczły każdorazowo do trzydziestu uczestników. Ze względu na bezpieczeństwa i bardzo młody wiek uczestników zajęć nie zdecydowano się na przeprowadzenie rzeczywistych obserwacji Słońca przy pomocy teleskopu z filtrem słonecznym. Problemem mogło być również zabezpieczenie samego sprzętu.
**Przykładowe tematy zajęć**
W tym roku kalendarzowym przeprowadzono osiem pilotażowych, godzinnych warsztatów astronomicznych. Ich tematyka obejmowała:
**Typowe odległości kosmiczne.** Zajęcia te miały ukazać najmłodszym prawdziwe skale, wielkości i odległości w układzie Ziemia-Księżyc, w Układzie Słonecznym, w naszej Galaktyce oraz w Grupie Lokalnej i całym obserwowanym Wszechświecie. Postawiono w nich m. in. na odgadywanie rzeczywistych rozmiarów ciał kosmicznych (ćwiczenia w grupach). Podczas zajęć pracowaliśmy przez cały czas na modelu opartym na średnicy Słońca przeskalowanej do jednego metra (wielkość obrazu tarczy słonecznej wyświetlanej na rzutniku multimedialnym). Uczniowie mieli przykładowo za zadanie policzyć przybliżone wielkości planet Układu Słonecznego w tej samej skali, a następnie znaleźć w swym otoczeniu (przedmioty osobiste, przybory, wyposażenie sali) drobne przedmioty, które w takim modelu będą najbardziej zbliżone rozmiarami do planet i ich satelitów. W użyciu znalazły się między innymi breloczki do kluczy, piłeczki, plastelina czy papierowe kulki. Zadanie to miało przybliżyć dzieciom skalę prawdziwych wielkości i odległości kosmicznych oraz dawać możliwość wykazania się kreatywnością w szukaniu rozwiązań zadanego problemu. Osobną kwestią było w tym przypadku mierzenie średnic „planet” z dokładnością co do milimetra przy pomocy linijki. W dalszej części ćwiczenia próbowaliśmy przeskalać do tego samego modelu inne gwiazdy, galaktyki oraz grupy galaktyk. Dzieci obejrzały także najnowsze zdjęcia i inne wyniki badań naukowych, prezentujące wielkoskalowy rozkład materii we Wszechświecie [2].
Słońce i jego aktywność. Słońce jest o tyle wdzięcznym obiektem używanym w zadaniach związanych z nauczaniem i popularyzacją, że do zrozumienia jego fenomenologicznej zmienności w cyklu jedenastoletnim nie jest potrzebna (na poziomie podstawowym) specjalistyczna wiedza [3]. Najistotniejszą częścią warsztatów poświęconych zmienności Słońca było liczenie plam słonecznych realizowane w grupach kilkuosobowych, na bazie wydruków stanu tarczy Słońca z różnych miesięcy i lat. Na podstawie własnych wyliczeń i podanego wzoru uczniowie obliczali (czasem korzystając z pomocy nauczyciela) Liczbę Wolfa. Następnie wspólnie zbieraliśmy wyniki z poszczególnych grup i stworzyliśmy wykres zmienności ilości plam i grup plam słonecznych na przestrzeni kilku lat. Uzupełnieniem ćwiczenia była prezentacja i dyskusja nad przyczynami i możliwymi skutkami aktywności słonecznej – uczniowie z dużym zaangażowaniem przewidywali na przykład możliwe wynikające z niej zagrożenia dla ziemskiej cywilizacji.
Gwiazdozbiory. Ćwiczenie miało na celu zapoznanie uczniów ze zmiennością widzianych z Ziemi gwiazdozbiorów na przestrzeni tysięcy lat, znaczeniem i zmiennością położenia Gwiazdy Polarnej, a także z tym, jak wyobrażano sobie konstelacje w kulturach innych niż europejskie (jakie gwiazdozbiory mieli Chińczycy, Afrykańczycy, Indianie Ameryki Północnej). Wiedzę tę ilustrowało wykonywane w parach ćwiczenie, w ramach którego dzieci miały odgadnąć, co znajduje się na zdjęciach przedstawiających mniej i bardziej znane układy gwiazd nieba północnego, ale bez klasycznych i zwykle rysowanych linii łączących elementy gwiazdozbiorów. Dodatkowo wykonali podobne ćwiczenia, w ramach którego odgadywali gwiazdozbiory wydrukowane na kartkach. Warto dodać, że uczniowie wykazali się w tym przypadku bardzo dużą inwencją twórczą i wyobraźnią, a najlepiej rozpoznawalnym przez nich gwiazdozbiorem nieba północnego okazał się Orion. Całość warsztatów uzupełniły także zdjęcia i mapy niewidocznego z Polski nieba południowego.
Ewolucja gwiazd. Podczas zajęć uczniowie dowiedzieli się, jak i dlaczego gwiazdy ewoluują – jak zmienia się wówczas ich barwa, jasność i wielkość. Omówiliśmy typowe barwy widmowe gwiazd ze szczególnym uwzględnieniem typu widmowego Słońca, a także klasyczne ścieżki ewolucyjne gwiazd o różnej masie. Uczniowie pracujący w grupach mieli następnie za zadanie skompletować i zaprezentować własne ścieżki ewolucyjne w oparciu o kartkę papieru, kolorowe kredki, klej i otrzymane od nauczyciela, gotowe zestawy gwiazd-kólek papierowych o różnych średnicach. Prezentacji wyników towarzyszyła intensywna dyskusja. Podczas tych zajęć uczniowie uczyli się również, jak posługiwać się obrotową mapą nieba i jak wynajdywać za jej pomocą na niebie najciekawsze gwiazdy różnych typów.
Klasyfikacja i budowa galaktyk. Być może najtrudniejszym i najambitniejszym tematem tegorocznych warsztatów były galaktyki. Ćwiczenia zaczynały się od krótkiego omówienia naszego miejsca we Wszechświecie i jego budowy hierarchicznej. Po zaznajomieniu dzieci z budową Drogi Mlecznej oraz jej miejscem pośród innych galaktyk (a także gromad i supergromad)
przeszliśmy do klasycznej klasyfikacji galaktyk w oparciu o badania Edwina Hubble’a [4]. Dzieci nie tylko uczyły się prostego rozróżniania galaktyk spiralnych i eliptycznych, ale i tematyki związanej z poprzeczkami galaktycznymi, galaktykami karłowatymi i nieregularnymi, oraz stopniem rozwoju ramion spiralnych i eliptyczności. Ilustracją praktyczną omawianych zagadnień związanych z galaktykami spiralnymi był wspólny taniec uczniów, podczas którego zasymulowaliśmy ruch i powstawanie ramion spiralnych. W drugiej części ćwiczenia uczniowie mieli samodzielnie sklasyfikować kilka przekazanych im na wydruku galaktyk w oparciu o ich obraz optyczny. Mieli także za zadanie – po obejrzeniu i wysłuchaniu krótkiej prezentacji – zaznaczyć różnymi kolorami regiony występowania różnych populacji gwiazdowych.
**Podsumowanie**
Podczas pracy z dziećmi w ramach tegorocznych półkolonii „Akademii Małego Geniusza” zrealizowano pięć tematów pilotażowych warsztatów astronomicznych, przy czym powtarzające się w danych turnusach grupy łącznie uczestniczyły w nie mniej niż dwóch różnych zajęciach. Cechą typową warsztatów były: 1) brak możliwości przeprowadzenia jakichkolwiek obserwacji astronomicznych w czasie rzeczywistym na niebie, 2) „żywa” forma, odbiegająca ideowo od prostej formuły wykładu popularnonaukowego oraz 3) silne zróżnicowanie grup, objawiające się przede wszystkim różnym poziomem wiedzy na temat astronomii. W sytuacji konieczności improwizowania i reagowania na różne potrzeby uczniów postawiono przede wszystkim na spontaniczność i bezpośredni kontakt z dziećmi (podczas każdych zajęć nie mniej niż 10 minut przeznaczono na „wolne” pytania z ich strony, a na pytania i tematy poruszane przez uczniów w pewnym stopniu reagowaliśmy również na bieżąco, podczas prowadzenia warsztatów.) Przy braku dostępnego sprzętu astronomicznego duży udział w zajęciach miały stosowne pomocne naukowe (mapy nieba, nomogramy faz Księżyca, przedmioty symbolizujące planety, proste papierowe „teleskopy” itp.). Bardzo pomogła również dostępność rzutnika multimedialnego i komputera podłączonego do sieci – dzięki nim można było pokazać dzieciom najnowsze (pochodzące z danego miesiąca, w przypadku lipcowej aktywności Słońca nawet z tego samego poranka) zdjęcia Kosmosu udostępniane m. in. przez agencję kosmiczną NASA.
Podczas zajęć problemy pojawiały się sporadycznie i były związane głównie z dużą liczebnością grupy i trudnościami zarówno w zapanowaniu nad nią, jak i indywidualnym dotarciem do każdego z uczniów. Można także zaryzykować stwierdzenie, że w przypadku grup nieco mniej zróżnicowanych pod względem wieku prezentowany na warsztatach poziom wiedzy mógłby być lepiej dostosowany do wszystkich dzieci.
Przykładowe ćwiczenie wykonane przez uczniów podczas warsztatów poświęconych gwiazdozbiorom: odgadywanie, co przedstawiają poszczególne zarysy konstelacji.
Na szczególną uwagę zasługuje bardzo silne zaangażowanie uczniów w prowadzone zajęcia i poszerzanie ich wiedzy astronomicznej. Z doświadczeń nabytych podczas warsztatów wynika, że mimo braku przedmiotu astronomia w podstawie programowej zainteresowanie nią jest w społeczeństwie duże, a poziom wiedzy prezentowany przez dzieci w wieku 6-10 lat był zakakująco wysoki. Trudno w tym miejscu stwierdzić, z czego to wynika – czy z uczestnictwa dzieci na co dzień mieszkających w Krakowie i okolicach.
w imprezach naukowych (uniwersyteckich Dniach Otwartych, „Festiwalach Nauki” i „Nocach Naukowców” organizowanych m. in. przez Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego i Młodzieżowe Obserwatorium w Niepołomicach, „Wieczorach z gwiazdami” odbywającymi się w OA UJ [5]), czy coraz bardziej powszechnych w naszym kraju materiałach i filmach astronomicznych dostępnych w sieci („Urania-Postępy Astronomii”, „Astrofaza” itp.), czy też coraz większą świadomością i wiedzą ludzi w zakresie astronomii, którą rodzice sami przekazują młodszym pokoleniom. Podsumowując – zapotrzebowanie na tego typu zajęcia adresowane do dzieci w wieku wczesnoszkolnym i przedszkolnym wydaje się być bardzo duże i w pełni satysfakcjonujące.
**Bibliografia**
[1] Akademia Małego Geniusza (https://malygeniusz.org/)
[2] Pomarede D. i in., 2017, ApJ 845, 55
[3] Put J., 2016, “Astronomia dla najmłodszych”, Kolos Conference, Słowacja 1-3.12.2017
[4] Hubble E.P., 1926, “Extra-galactic nebulae”, Astrophysical Journal. 64, 321
[5] Kundera T., Kuligowska E., 2017, “Wieczory z gwiazdami”, 38 Zjazd Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, Zielona Góra
***
Naprowadzanie 11-tonowej podstawy radioteleskopu na wystające z fundamentu śruby. (OAKJ w Rzepienniku Biskupim, 5 sierpnia 2017)
Schody do nieba w Rzepienniku
Bogdan Wszołek\textsuperscript{1,2,3}
\textsuperscript{1}Instytut Fizyki Akademii im. Jana Dlugosza w Częstochowie
\textsuperscript{2}Stowarzyszenie Astronomia Nova
\textsuperscript{3}Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
Wstęp
W lipcu 2014 do Obserwatorium Astronomicznego Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim sprowadzono z Komorowa mobilną antenę wojskową RFT-5.4 oraz stalową wieżę z odpowiednim podestem, na którym stała ta antena w latach 2004–2014 (Wszołek 2014). Samą antenę zmontowano w Rzepienniku już w 2014 roku i tymczasowo posadowiono bezpośrednio na gruncie. Dla zabezpieczenia odpowiednich warunków pracy anteny, należało ją posadowić ponad drzewami dookoła lasu. Gwarantuje to znaczne poszerzenie horyzontu oraz likwiduje zagrożenie dla otoczenia w przypadku ewentualnego nadawania silnych sygnałów radiowych (mikrofale).
Po dwuletnich przyziemnych zmaganiach z problemem odtworzenia wieży, przystąpiono w sierpniu 2017 do jej ostatecznego montażu. Przedsięwzięcie wymagało sprowadzenia odpowiedniego dźwigu. Miał sobie poradzić z wniesieniem czterech ton na wysokość ponad 20 metrów. Z drugiej strony nie mógł to być zbyt ciężki dźwig, gdyż nie dojechałby do obserwatorium. Po wielu przymiarach optymalnym rozwiązaniem było wynajęcie czterookołowego dźwigu zdolnego podnieść maksymalnie 38 ton. Najbliższy taki dźwig był do wynajęcia w odległej o 50 km Krynicy, ale tylko w soboty. Należało zatem skoordynować dźwig i załogę monterską na którąś sobotę poprzedzoną długim okresem pięknej słonecznej pogody. Ciężki sprzęt miał bowiem wjechać z twardej drogi na ląkę i tam nie ugrzęźnąć. A warto wspomnieć, że z powodu kaprysów pogody nie udało się zrealizować przedsięwzięcia jesienią 2016. W dodatku lato 2017 okazało się być wyjątkowo mokre. Przelewało prawie każdego dnia. Na drodze dojazdowej do obserwatorium przeważnie były kałuże, a woda zgromadzona w zagłębieniach na terenie obserwatorium przez całe lato nie wyschła. W takiej sytuacji już samo przekonanie właściciela dźwigu do podjęcia się zadania graniczyło z cudem.
Inny problem, to dobór ludzi, którzy sprawnie i bezpiecznie wykonaliby bardzo trudne prace monterskie na wysokości. Własnymi siłami zostały wcześniejszej pomontowane poszczególne segmenty wieży i sama platforma. Teraz należało te elementy wynieść w górę i tam je odpowiednio poskręcać. Praca nietypowa i bardzo niebezpieczna, nawet dla osób na co dzień pracujących na wysokościach. W ostateczności planowałem osobiście wszystkie te niebezpieczne prace wykonać. Nauczyłem się wcześniej największe ryzyko brać na siebie. Ale tu nie tylko determinacja, odwaga i wyćwiczona ogólna sprawność neurologiczna były istotne. Liczyła się też siła mięśni, która u mnie od jakiegoś czasu maleje. Szczęśliwym trafem, mamy w rodzinie młodego sprawnego
człowieka (Jurka), zarabiającego już od wielu lat na życie właśnie pracami montażowymi na wysokościach. Zgodził się pomóc, pod warunkiem, że praca zostanie zorganizowana w czasie, kiedy on ma wolne w firmie.
**Etap pierwszy**
Ostatecznie, w sobotę 5 sierpnia, o godzinie czwartej rano wykonałem telefon do właściciela dźwigu, że u nas nie pada i można działać. Około 5:30 dźwig wjechał na teren obserwatorium i szczęśliwie dojechał na miejsce pierwszego ustawienia. Pod jego ciężarem teren się zapadał, ale nie tak groźnie, żeby od razu ugrzęznać. Młody operator dźwigu (Krystian), okazał się być człowiekiem wyjątkowo bystrym i chętnym do działania. Jurek miał, po nocnej podróży z północnej Polski, pojawić się około ósmej. Miśliśmy jednak do tego czasu do wykonania prace przygotowawcze. Rozpoczynaliśmy wcześnie, bo myśleliśmy wykonać pracę w jednym dniu. Nic to, że ja z nerwów nie zmrużyłem oka w noc z piątku na sobotę. Krystian przespał się podobno 4 godziny, a Jurek jeszcze mniej.
Z miejsca pierwszego ustawienia dźwigu należało: a) unieść 11-tonową nogę od RT-16 z Psar i zamontować ją na wcześniej przygotowanym fundamentcie, b) oddzielić czaszę RFT-5.4 od reszty i przybliżyć wszystko w stronę miejsca przeznaczenia, c) podnieść do pionu 12-metrowy maszt odgromowy i doczepić go do platformy. Najbardziej nieprzewidywalne było pierwsze z tych zadań. Fundament i wystające z niego śruby wykonałem osobiście jeszcze w 2015 roku. Śruby były metrowej długości i o średnicy 5.8 cm. Każda ważyła ponad 20 kg. Wszystkie były pokrzywione podczas niszczenia fundamentu pod RT-16w Psarach. Przy prowizorycznie wykonanym szablonie i krzywych śrubach nie łatwo było ustawić je do zalania betonem dokładnie tak, żeby spasowały jednocześnie do 24 odpowiadających im otworów kołnierza stalowej nogi. Choć zdawało się, że śruby wystają jak należy, to pewności
nie było! Z niepokojem wyczekiwaną chwila prawdy nadeszła dopiero podczas montażu. 24 otwory o średnicy 6 cm, rozłożone w stalowym kolnierzu wzdłuż okręgu o średnicy 180 cm, idealnie wpasowały się do czekających na nie śrub o średnicach 5.8 cm! Część stresu odpłynęła, ale, jak się miało pośniadaniu okazać, nie na długo.
Montaż 11-tonowej nogi radioteleskopu na fundamencie o masie 140 ton.
Do miejsca drugiego ustawienia dźwigu jeszcze dało się dojechać i przybliżyć w stronę fundamentu wieży elementy anteny i platformę. Jednak czterokrotnie podejmowana próba dojechania dźwigu na właściwe i ostatnie miejsce jego pracy nie powiodła się. Dźwig tonął w terenie i za każdym razem trzeba go było ogromnym wysiłkiem wydobywać z błota. Otoczenie budowy wieży zostało zryte kołami dźwigu tak, że koleiny były widoczne nawet z kosmosu. Dalszą pracę odłożono do czasu, kiedy albo będzie bardziej sucho, albo zrobi się utwardzony dojazd do fundamentu wieży. Na suszę nie było co liczyć. Trzeba było zrobić 50 metrów twardej drogi w dziewiczym terenie. Różne koncepcje i piętrzące się problemy rozwiązano ostatecznie gospodarczym sposobem w imię sprawdzonej zasady „rolniku zrób sobie dobrze sam”. Najpierw ciągnikiem pozwoliłem palętające się w gospodarstwie stare pustaki betonowe i cegły, niektóre pamiętające jeszcze czasy Księcia Józefa. Ułożyłem z tego dwa równoległe pasy drogi. Trzeba to było przysypać drobniejszą frakcją tłucznia. Zamówiłem transport trzydziestu kubików klinca i przysypałem gruby gruz. Dojazd był gotowy.
Etap drugi
W sobotę 19 sierpnia o świcie przystąpiliśmy ponownie do budowy wieży. Po południu miało lać, ale liczyliśmy, że wcześniej skończymy albo że prognozy się nie sprawdzą. Jurek przywiózł z sobą dwóch kolegów z pracy. Wszyscy odpowiednio wyposażeni do pracy na wysokościach. Było nas czterech do walki na wysokościach i dwóch do wspomagania pracy od dołu, w tym operator dźwigu, Krystian. Wszyscy byliśmy mocno zaprogramowani na sukces. Jednak prace szły wolniej, niż się spodziewaliśmy. Co chwilę pojawiały się nieprzewidziane problemy, z którymi trzeba było sobie radzić na zasadzie improwizacji. Jeden drobny błąd i już godzina albo więcej straty na jego naprawienie. Od podstawy na szczyt wieży ciągną się np. dwie stalowe drabiny, jedna do wchodzenia, a druga dla podwieszenia kabli. Dwa z czterech segmentów drabiny kablowej zdawały się na dole identyczne i pomyłono ich kolejność w czasie montażu. Kiedy pojawił się problem przy skręcaniu, ciężko było rozecznać gdzie leży jego przyczyna. Strata czasu na diagnozę, strata na naprawę błędu. Tymczasem złe prognozy pogodowe sprawdziły się z czasowym wyprzedzeniem. Na obiad schodziliśmy z wysokości całkiem przemożeni. Żadnemu z wysokościowych twardzieli nie przyszło nawet do głowy, żeby z powodu przełotnego deszczu przerywać pracę. Zwłaszcza, że z początku było jeszcze w miarę ciepło i bez przeszywającego wiatru.
Kolejny po próbie dojazdu dźwigu, zbudowana droga ku wieży i „schody do nieba”.
Posileni obiadem i ubrani w nowe, suche, ubrania powróciliśmy do pracy. Gnane nasiłającym się wiatrem gęste chmury obficie zraszały budowniczych, których praca była na coraz wyższych wysokościach i wymagała coraz większej precyzji i ostrożności. Burza szła za burzą. Zrobiło się ciemno i przeraźliwie zimno. Przyszła w końcu pora na dźwiganie platformy na szczyt wieży.
Prace montażowe wieży. Najpierw przy ziemi, potem na wysokościach.
Krystian miał obawę czy za pierwszym razem uda mu się tą dużą platformę zaprowadzić od razu gdzie trzeba, czy będzie się musiał przestawiać i od nowa próbować. Zmarznięci i smagani wysokościowcy czekali na szczycie na platformę i daremnie starali się utrzymywać kontakt wzrokowy i głosowy z operatorem. W końcu wpadli na pomysł użycia CB radio. Zanim się roztrząskało, udało się z wielkim trudem posadować platformę na szczyt wieży. Teraz chodziło o to, żeby naprowadzić otwory uchwytów platformy na odpowiednie otwory w uchwytach wieży. Łącznie 44 otwory z luzem 1 mm na śruby. Mocowania były pod spodem platformy i w skrajnie niedostępnych miejscach. Należało operować albo w przykucku, stojąc na jakieś mokrej kantówce nad przepaścią, albo uwiesić się u platformy, która wciąż jeszcze szuka swojego
ostatecznego położenia wisząc na linach dźwigowych. Zanim przykręcenie platformy do wieży okażało się niemożliwe upłynęło dużo czasu. Nikt nie dopuszczał możliwości porażki, choć totalne zmęczenie, ciemność i wredna pogoda dawały się mocno we znaki. Dopiero w obliczu zagrożenia z nieba, jakim stał się kolejny zryw burzowy z mocnymi wyładowaniami, pospiesznie odpięto liny i opuszczono ramię dźwigu, którego koniec, znajdujący się na wysokości 30 metrów ponad ziemią, mógł być łatwym celem piorunowego rażenia. O godzinie 22:50 trzeba się było w popłochu zwinąć, a praca wciąż nie została ukończona. Największym pozytywem tego dnia był fakt, że nie doszło do żadnego nieszczęścia!
Łączenie drugiego segmentu wieży z pierwszym i problemy z ich dopasowaniem.
Łączenie trzeciego segmentu z czwartym. Praca na wysokości 15 metrów.
**Etap trzeci**
Zadanie dokręcenia platformy do wieży wykonałem sam, używając tylko prostych narzędzi. Okazało się, że po demontażu w Komorowie i po ponownym skręceniu w Rzepienniku geometria szczytowego segmentu wieży i platformy nie zostały idealnie odtworzone. Delikatne ugięcia elementów podczas transportu oraz inne niż pierwotne rozłożenie luzów na łączeniach sprawiły, że 44
otwory uchwytów platformy nie dały się idealnie naprowadzić na odpowiednie uchwyty wieży. Niezgodności były na tyle duże, że trzeba było połuzować niektóre śruby i przy pomocy „rugcuga” odkształcić platformę lub naciągnąć wieżę tak, żeby odpowiednie otwory naszły na siebie i żeby można wsunąć w nie śruby mocujące. Po dwóch dniach samotnego podniebnego „tańca” udało mi się dokręcić platformę do wieży. Teraz znowu trzeba było sprowadzić dźwig i wnieść na wieżę antenę. Udało się zorganizować pracę w piątek 1 września po południu. Było nas trzech, Jurek, Krystian i ja. Najpierw Jurek sprawdził, i jak było trzeba dokręcił na fest, wszystkie śruby. Potem posadowiliśmy spód anteny na platformie. Dźwig pracował na granicy swoich możliwości obciążeniowych, ale się udało. Potem czasza. Była lekka, ale trzeba ją było wynieść wyżej niż cokolwiek wcześniej. Tym razem operacja przebiegała na granicy możliwości wysięgu. Bez większych kłopotów przymocowaliśmy z Jurkiem czaszę do jej podstawy, a potem pozostało tylko odczepić liny. Cała operacja umiejscowienia RFT-5.4 na platformie wieży trwała zaledwie dwie godziny.
Podnoszenie podstawy czaszy RFT-5.4.
Sterowanie i ubezpieczanie dźwigania 4-tonowej podstawy radioteleskopu na wieżę.
Najmłodsi „pomocnicy” podczas ostatniego etapu montażu.
Posadowienie radioteleskopu na platformie i montaż.
Od lewej: Krystian Janusz, Bogdan Wszołek i Jerzy Beściak.
**Uwagi końcowe**
Budowa wieży w OAKJ pod RFT-5.4 była dla mnie największym i najbardziej niebezpiecznym wyzwaniem życiowym. Zakosztowałem wcześniej trudu demontażu tej wieży w Komorowie i nie spodziewałem się, że będzie lekko w Rzepienniku. Stalowa konstrukcja o masie dwudziestu ton, skręcona setkami różnego kalibru śrub. Odtworzenie tego, w dodatku w większości w pojedynkę, to bardzo konkretne zadanie. Pierwszą część fundamentu pod wieżę wykonalem w roku 2014. Wtedy też skręciłem samodzielnie platformę. W 2015 roku skręciłem z synem najwyższy segment wieży. Rok później wbetonowałem i zmontowałem samodzielnie dolny, najcięższy, segment wieży oraz posegregowałem i poskręcałem częściowo oba segmenty pośrednie. Opisane działania z pomocą dźwigu i pomocników z zewnątrz bledną w obliczu całego do tych działań przedbiegu, rozegranego w latach 2014-2017. Wielu wątpiło, że wieża kiedykolwiek stanie. Zwłaszcza jak pozornie nic się nie
działo w tę stronę w roku 2016, kiedy cały swój twórczy potencjał zainwestowałem w budowę bazy kosmicznej M.A.R.S.. Jednak, od 1 września 2017 wieża już stoi i dźwiga wspaniałą antenę, która też wola o dalszą rewitalizującą pracę. Kiedy pokonam teraz sześćdziesiąt schodków w stronę nieba, by znaleźć się przy niej, mogę ucieszyć oczy ponad leśnym krajobrazem, często upiększonym koroną Tatr, widniejącą na południowo zachodniej części horyzontu.
Tatry po zachodzie Słońca widoczne z wieży w OAKJ. Najwyższy pik z lewej to Łomnicki Szczyt (2634 m n.p.m.). Leży w odległości 90,6 km i na azymucie 224°,8. Obserwatorium astronomiczne na Łomnicy, jako jedyne, może być dostrzegalne przez teleskop z OAKJ.
**Podziękowania**
Nade wszystko dziękuję Opatrzności, za wszystko w co mnie wyposażyła i za wszystko w czym mi pomagała na okoliczność pozyskania i ponownej budowy anteny i podtrzymującej ją wieży.
Dziękuję tym, którzy narażali swoje życie i zdrowie przy demontażu wieży w Komorowie i przy jej montażu w Rzepienniku. Są to: Kamil Wszołek, Kamil Żurawski, Jurek Beściak, Michał Zając i Kamil Zygałdo. Dziękuję też żonie Magdalenie, Piotrowi Beściakowi, Arturowi i Agnieszce Kuźmiczom, Agacie Kołodziejczyk, Krystianowi Januszowi, Michałowi i Jurkowi Kaczorowskim oraz Mateuszowi Harasymczukowi – za różnoraką pomoc na rzecz budowy wieży.
**Literatura**
Wszołek B., 2014, CKA2015, 131 (w wersji elektronicznej dostępny na stronie: www.astronomianova.org/publikacje)
Problemy wokół nauczania astronomii
Bogdan Wszołek\textsuperscript{1,2,3}
\textsuperscript{1}Instytut Fizyki Akademii im. Jana Dlugosza w Częstochowie
\textsuperscript{2}Stowarzyszenie Astronomia Nova
\textsuperscript{3}Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim
Wstęp
Siedząc kiedyś na brzegu rzeki w Komańczy, byłem świadkiem ciekawego zdarzenia rozgrywającego się w przyrodzie. Po betonowej pochylni, zbudowanej na potrzeby regulacji, na całej szerokości rzeki spływała woda laminarna taflą o grubości może pół centymetra. Pochylnia była stroma i nad dolny poziom rzeki wystawała może z metr. Młode pstrągi postanowiły pokonać przeszkodę w kierunku pod prąd. Na głębokiej wodzie nabierały rozpędu i starały się po płyciźnie pochylni wypływać na jej szczyt i dalej w górę rzeki. Na płyciźnie pochylni grzbiety, a czasem i boczne pletwy, miały nad wodą, brzuchami zaś ocierały o beton. Średnio odpadały w połowie pochylni i spadały z powrotem na głębię. Było tych pstrągów z tysiąc. Siedziałem tam długo i kibicowałem. Długo myślałem, że są bez szans. Jednakowoż, jedna na kilka tysięcy prób się udawała! Byłem pełen podziwu dla tych maleńkich istot i ich determinacji, z jaką atakowały „górę”. Podobne, z przyrody wzięte przykłady, zdają się świetnie ilustrować to, co rozgrywa się w duszy kogoś, kto tęskni do poznania tego co w górze, kogoś kto pragnie posiąść wiedzę o gwiazdach i nie jest dla niego istotne, co on z tego będzie miał.
Ileż dobra dla świata mogłoby wynikać z umasowienia, jak u tych rybek, tego rodzaju usposobienia. Nie chodzi o to, żeby wszyscy byli astronomami. Niechże każdy pływa jak umie i tańczy w takt muzyki własnej duszy. Byle był świadom przy tym tej perspektywy, jaka odsłania się ludziom badającym Kosmos. Perspektywy, która motywuje do działania i która pozwala lepiej zrozumieć miejsce, rolę i naczelne cele człowieka. Komu to dobro leży na sercu, będzie sprzyjał oświetlacie astronomicznej. Nawet „pod prąd”!
Jeśli zastanowić się głęboko nad człowiekiem i jego zależnością od środowiska naturalnego, szybko staje się oczywistym, że nic nie uczłowiecza bardziej niż zażyłość z tym wszystkim, czym zajmuje się astronomia. Dlatego zdobywanie i szerzenie wiedzy o Wszechświecie powinno zajmować naczelne miejsce w życiu społeczeństw. Zwłaszcza w obliczu dzisiejszej wiedzy, że Ziemia tymczasowo tylko sprzyja życiu, a przetrwanie gatunku ludzkiego zależy od zdolności znajdowania i urządzania w Kosmosie alternatywnych miejsc egzystencji.
Nie ma najmniejszej wątpliwości, że podstawową wiedzę astronomiczną powinien posiąść każdy, bo swoją ważnością przerasta ona w istocie nawet zdolność pisania i czytania. Uchybienia w zakresie edukacji astronomicznej społeczeństw nigdy nie znajdą usprawiedliwienia i zawsze będą miarą oświatowego zaniedbania. Warto nadmienić, że jak świat światem, koronowane
głowy nie stroniły od wiedzy astronomicznej, ale posługiwały się i wychodziły z nią do ogrodu, w sposób dobrany do jego zdolności percepcyjnych. Prześnięcie wszelkich religii treści astronomicznymi jest tego najdobjitniejzym wyrazem. Jeśli w XXI wieku edukować społeczeństwa astronomicznie, to jak to robić? Czy nadal podawać ludziom wiedzę o Wszechświecie w formie ureligijnionej, czy dać im wreszcie dostęp do wiedzy konkretnej?
**Matematyka**
Przez tysiąclecia astronomia była matematyczną; była traktowana jako szczyt matematyki. Nie jest odkrywczym sformułowanie, że każda edukacja w zakresie astronomii ma być poprzedzona solidną edukacją matematyczną. Przyszły astronom musi zawczasu matematykę pokochać! Najpierw matematykę w liczbach, działaniach i w rysunkach geometrycznych. Potem matematykę w dowodach twierdzeń i logicznych rozumowaniach. I tak coraz wyżej, aż znajdzie ją w pełnym majestacie piękna. Chwała dobrym nauczycielom matematyki. Mają prawo za swoją pracę oczekiwać nagrody w niebie! Swoich nigdy nie zapomnę: najpierw ojciec, potem Janina Hadalska, Zofia Wawruszczak, Helena Olpińska i na studiach m.in. Wiesław Pleśniak, Witold Kleiner i Andrzej Staruszkiewicz.
Wielki Johannes Kepler pieknie opisuje jak, prowadząc lekcję matematyki w szkole podstawowej, doznał olśnienia astronomicznego, które miało zdecydować o całym jego przyszłym życiu. Dowodził swoim uczniom, że okrąg wpisany w trójkąt równoboczny ma promień dwa razy mniejszy niż promień okręgu opisanego na tym trójkącie. W tle rozważań przypomniał sobie z lekcji astronomii, że promień orbity Jowisza jest też dwa razy mniejszy od promienia orbity Saturna. Czyżby proste figury geometryczne determinowały jakoś położenia planet względem Słońca? Jakież znaczenie dla ludzkości miała ta myśl, która ogarnęła młodego nauczyciela matematyki u schyłku XVI wieku! Ja osobiście mając 18 lat, kiedy dojrzałe należało zdecydować o kierunku studiów, odrzuciłem wszystkie rozważane kierunki, które nie przewidywały ambitnego przedłużenia mojej edukacji matematycznej. Nie wyobrażałem sobie dalszego życia bez matematyki i dlatego wybrałem studia astronomii. Nie bez znaczenia była tu również moja równoległa miłość do fizyki.
Kto czuje się zatem odpowiedzialny za ogólną edukację narodu, w tym również w zakresie astronomii, niech go najpierw dobrze uczy liczyć! Jeśli w wieku ośmiu lat człowiek nie zna biegłe tabliczki mnożenia, jest mało prawdopodobne, że kiedykolwiek zainteresuje się naukami przyrodniczymi.
**Nauczyciel**
Dobre nauczanie bazuje na dobrych nauczycielach, a o takich coraz trudniej. Nauczyciel powinien być odpowiedzialny za to co robi i merytorycznie być przygotowany do pełnienia swojej misji. Co w ostatnich czasach stało się ze szkolnictwem pedagogicznym w Polsce? Ile Wyższych Szkół Pedagogicznych
z czasów socjalistycznych dotrwało do dziś bez zmiany nazwy i profilu kształcenia? A powiedziano mądrze, że „takie Rzeczypospolite będą, jakie ich młodzieży chowanie”. Za edukację i wychowanie człowieka odpowiadają właściwie rodzice, księża i nauczyciele. Ilu rodziców, księży i nauczycieli przechodzi jakiś rodzaj kształcenia z podstaw astronomii? W skali kraju odpowiednich nauczycieli elementarnych podstaw astronomii jest zaledwie kilkadziesiąt. Są to głównie astronomowie wykształceni w uniwersytetach, którzy obrali właśnie misję szerzenia wiedzy przyrodniczej. Są też ludzie aktywnie i samowolnie wkraczający w dziedzinę edukacji astronomicznej w swoich środowiskach. Na ogół nie mają ku temu przygotowania merytorycznego. Są wśród nich nauczyciele matematyki, fizyki, geografii, religii i in., a także osoby najróżniejszych innych profesji, którzy swoje zainteresowanie astronomią wzbogacili lekturą kilku przypadkowo zdobytych książek, obejrzeniem iluś filmów, odwiedzeniem kilku portali internetowych, czasem jakąś nieprofesjonalną aktywnością typu wyjazd na zaćmienie Słońca. Jeśli nawet przechodziли oni jakiś kurs astronomii elementarnej w czasie studiów, to dawno wszystko zapomnieli. Jest sprawą bardzo dyskusyjną, czy takim ludziom można powierzać edukację astronomiczną. Często prezentuje się pogląd, że lepiej uczyć jakkolwiek niż wcale. W takim myśleniu tkwi jednak kardynalny błąd. Lepiej bowiem nie uczyć wcale, niż uczyć źle! Połowę swojej dydaktycznej działalności poświęcam prostowaniu myślenia u młodzieży i dorosłych, którzy już czegoś tam zdążyli się źle nauczyć i z nieukrywanym zdziwieniem wysłuchują astronoma, który rzeczy widzi inaczej. Nawet wspaniałe i wartościowe książki Michała Hellaera mogą być przez wielu opacznie rozumiane i prowadzić do różnych herezji astronomicznych wśród niespecjalistów. Dobry nauczyciel odpowiedzialnie podaje treści uczniom. Mówi tak, mówi nie i mówi często nie wiem. Lepszy bowiem brak wiedzy o czymś niż wiedza fałszywa. Lepiej nie wiedzieć, ile jest siedem razy osiem, niż być pewnym, że jest np. sześćdziesiąt trzy. Ten, co nie wie, będzie musiał sprawdzić i błędu nie popełni. Ten, co wie źle, nie będzie sprawdzał!
**Dobry podręcznik**
Nieoceniona jest rola dobrego podręcznika astronomii. Wielka szkoda, że tak mało astronomów pisze podręczniki! Kiedy niedawno podstawa programowa z fizyki dla gimnazjów i liceów przewidywała jeszcze nieliczne treści astronomiczne, na rynku wydawniczym namnożyło się drogich podręczników, a wydawcy wyprzedzali się w działaniach dla pozyskania klienta. Byłem wtedy adiunktem w Obserwatorium Astronomicznym UJ i jednocześnie opiekunem zdolnej młodzieży licealnej zrzeszonej w sekcji astronomicznej działającej w ramach Krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Sztuk. Podopieczni przynieśli mi kiedyś do obserwatorium swój podręcznik do fizyki, w którym sami zaznaczyli po kilkanaście błędów na stronę w rozdziale dotyczącym astronomii. Szukali u mnie potwierdzenia, że wychwycili trafnie te
błędy. Doznałem szoku! Rzecz była zatwierdzona do użytku szkolnego przez odpowiednie Ministerstwo. Nikomu nie przyszło do głowy by poprosić astrono-
ma o przeczytanie i korektę tekstu rozdziału na etapie wydawniczym. Nie
pozostałem wobec tej sytuacji obojętny. Uczniom podsunąłem dawny pod-
ręcznik licealny Konrada Rudnickiego *Astronomia*. Zaproponowałem wydaw-
nictwu WSiP wznowienie tej książki. Obiecałem nawet, że mogę dostarczyć
gotową do druku wersję cyfrową książki. Odpowiedziano mi cynicznie, że
wobec wycofania przedmiotu astronomii ze szkół, nikt tego nie kupi i oni tego
nie wydadzą. W rezultacie wersja elektroniczna książki trafiła na stronę
www.astronomianova.org/publikacje i stamtąd może ją każdy darmo pobrać.
Dla swoich licznych studentów napisałem i wydałem podręcznik *Wprowadze-
nie do astronomii*, którego nakłady trzech kolejnych wydań szybko się roze-
szły. Podobnie podręcznik napisany z myślą o studentach geografii *Elementy
astronomii dla geografów*. Oba podręczniki są do pobrania w wersji elektro-
nicznej na wymienionej stronie. Dla wielu mogą być one dobrym wstępem do
studiowania trudniejszych podręczników akademickich, jak *Astronomia ogól-
na* Eugeniusza Rybki czy *Astronomia w geografii* Jana Mietelskiego.
Zmorą rynku księgarskiego jest obecnie prawie całkowity brak podręczni-
ków do astronomii. Czy bez nich można myśleć o sensownej edukacji?
**Planetarium**
Najwspanialszym pomysłem na wyjście z treści astronomicznymi do
najszerszych kręgów publiczności są planetaria. Budynki planetariów zwykle
przyjmują wyszukane architektonicznie kształty. Należą, jak świątynie, do
najpiękniejszych obiektów w miastach, które je posiadają. Planetarium podno-
si zawsze kulturowy prestiż miasta. Byłoby pięknie, gdyby potrzeba urządzе-
nia planetarium w danym miejscu rodziła się oddolnie. Żeby ludzie go pragnę-
li i byli nawet gotowi osobiście się zaangażować w jego budowę. Jednak lu-
dzie współcześni podchodzą do rzeczy inaczej. Z nudów raczej niż ze szczę-
rego umiłowania wiedzy, szukają w planetarium rozrywki. A skoro jest popyt
na kosmiczną rozrywkę, to można rzecz ubrać w ramy biznesowe i organizo-
wać planetaria nie tyle z myślą o edukacji astronomicznej, co dla zysku.
Przez wiele lat jeździłem do Kijowa ze swoimi studentami na konferencje
astronomiczne. Zawsze zabierałem ich do tamtejszego planetarium. Z począt-
ku była to jeszcze tradycyjna socjalistyczna placówka dydaktyczna. Piękny
i okazały budynek, artystyczne malowidła kosmiczne, wszystko utrzymane
w jednym podniosłym klimacie. Na długim dojściu do sali projekcyjnej różne
oryginalne eksponaty ze wczesnego etapu podboju kosmosu. Wszystko tam
było w najwyższym stopniu profesjonalne. Miało się wrażenie, że nawet
kasjerka czy sprzątaczka są po uniwersyteckich studiach astronomicznych.
Ale rok później czy dwa, kiedy zdziczenie kapitalistyczne doszło już do
Kijowa, ktoś zdecydował, że planetarium musi na siebie zarabiać. Zwolniono
część personelu, a rozległe przestrzenie wnętrza gmachu, okalające salę projekcyjną, wynajęto straganiarzom. Przez kilka kolejnych lat, amatorzy seansów w planetarium, musieli się przeciskać między straganami z drogerią, papirem toaletowym, majtkami i wszelkimi różnościami powszechnego użytku. O dawnym sklepieku z książkami, atlasami, mapami i innymi astronomicznymi pomocami dydaktycznymi nie pozostał ślad. Godziny otwarcia planetarium dostosowano do godzin pracy handlarzy, w przeciwnym wypadku osoby odwiedzające planetarium mogłyby kraść po drodze rzeczy na niestrzeżonych straganach. I chociaż poziom dydaktyczny seansów wciąż jeszcze był utrzymany po staremu, przestałem tam prowadzić swoich studentów. Jakież było moje zdziwienie, gdy w roku 2015 znów zajrzałem do kijowskiego planetarium! Ani śladu po straganach, wszystko umebłowane współcześnie. Zamiast dawnych eksponatów kosmicznych pojawiły się automaty sprzedające słodycze i napoje. Gdzieś tam sprzedają lody, gdzie indziej ciastka, kawę i herbatę. Sala urządzona po nowemu, projekcja cyfrowa. Kontaktu z astronomem zero. Sklepik z prymitywnymi gadgetami prosperował dobrze, ale daremnie byłoby tam pytać o coś, co mogłoby zainteresować miłośnika astronomii. Ktoś znowu uznał, że można tam zrobić lepszy interes niż na wynajmie przestrzeni handlarzom. Wcześniejsza profanacja miejsca i jego przeznaczenia schowała się pod szatą nowoczesności i stała się dla wielu nawet niezauważalna. Zamiast mniej licznych dawniej amatorów wiedzy astronomicznej, dziś planetarium odwiedza mnóstwo ludzi, którzy jeszcze nie pili kosmicznej kawy, ani nie pokosztowali kosmicznych lodów.
Pierwsze polskie planetarium cyfrowe zorganizowałem w częstochowskiej AJD w 2006 roku, kiedy w planetarium kijowskim kwitł jeszcze handel na straganach. Przyświecała mi idea planetarium na wzór „świątyni”, gdzie na żadne formy profanacji nie może być miejsca. Techniki cyfrowe projekcji zwodniczo sprzyjają wygodnictwu dydaktycznemu. Właściwie można tylko puścić widzom efektowny pokaz i będą zadowoleni. Nie trzeba nawet zatrudniać astronoma. Seans planetaryjny można sprowadzić do poziomu filmu, a jego wyświetlenie powierzyć choćby w miarę rozgarniętemu studentowi prawa czy informatyki. Nawet nazwę planetarium można zastąpić np. nazwą kino sferyczne. Trzeba w edukacji astronomicznej odróżniać sacrum od profanum! Może być świątynia, gdzie każdy kamień emanuje jakimś „obmodleniem”. Może być świątynia, jak przed tysiącami lat w Jerozolimie, w której sam Jezus zagrzmiał! Może być planetarium, gdzie wizyta jest przygodą natury dydaktycznej, z astronomem w roli głównej. Ale coraz częściej bywa skrajnie inaczej. Nie jest najważniejsze dla edukacji astronomicznej, żeby zbudować planetarium. Najważniejsze jest zabezpieczenie jego właściwej funkcji, czego w żadnym przypadku nie można zrobić bez kompetentnego astronoma.
**Obserwatoria astronomiczne**
Odgórne zaniedbania w zakresie oświaty astronomicznej próbuje się oddolnie leczyć organizacją małych obserwatoriów astronomicznych, chociażby medialnie okrzyczanych tzw. astrobaż. I choć przybliżanie ludziom spraw na niebie przy pomocy instrumentów obserwacyjnych może być dydaktycznie cenne, to tylko pod warunkiem, że obserwacje są elementem szerszego oddziaływania dydaktycznego, poprzedzonego wcześniejszym przygotowaniem i następującym po nim, opracowaniem wyników i wyciąganiem wniosków. Bezmyślnie patrzenie przez teleskop na obiekty niebieskie mogą skutecznie zniechęcać do astronomii. Ktoś raz w życiu popatrzył przez lunetę na Księżyc i może jeszcze na coś i już ma dość astronomii na całe życie. Zapamięta, że zmarzł i dostał po łapach, bo szarpał za okular. Ale nie wolno też tej pierwszej ciekawości popatrzenia na Księżyc, czy na Jowisza, przez teleskop zmarnować dla dydaktyki. Dobrze zaplanowany pokaz może wielu zachęcić do zgłębiania tajemnic nieba. Tu przywołam przykład ze swojej praktyki. Studenci pierwszego roku astronomii w UJ poprosili mnie kiedyś, żeby po wykładzie zabrać ich pod kopułę i pokazać im duży teleskop. Poszliśmy, objaśniałem, odpowiadałem na pytania. W końcu i ja zadałem im pytanie, co sprawiło, że postanowili studiować astronomię? Jedna studentka powiedziała: „Byłam z klasą kilka lat temu tu w obserwatorium. Pokazał nam Pan wtedy Saturna. Jego obraz zrobił na mnie tak mocne wrażenie, że od razu zapragnęłam być astronomem”. Ale gdybym pokazał tej wycieczce np. Marsa albo Urana zamiast Saturna, z pewnością nikogo bym do astronomii tym nie przyciągnął. W takich jednorazowych przygodach obserwacyjnych należy dobrze wiedzieć, co pokazać. Nie można też ulegać byle zachciankom wycieczkowiczów. Pokazać jedno, a dobrze.
Zasadniczą funkcją obserwatorium astronomicznego, niezależnie od rangi i wyposażenia, jest przeprowadzanie obserwacji i analiza danych obserwacyjnych. Samo w sobie obserwatorium nie jest placówką oświatową. Może jednak, jakby w dopełnieniu swojej głównej funkcji, służyć dydaktyce astronomicznej. Najlepiej to zrealizować, poprzez objaśnianie, co w danym obserwatorium się obserwuje i co z tych obserwacji można wywnioskować. Z całą mocą trzeba tu podkreślić, że prowadzenie naukowych obserwacji astronomicznych jest skomplikowaną sztuką, którą można posiąść dopiero po latach praktyki, wspieranej solidnym przygotowaniem teoretycznym.
Co jakiś czas mają miejsce jakieś osobiwe zjawiska astronomiczne. Może to być zaćmienie Słońca, tranzyt Merkurego, pojawienie się jasnej komety, jakaś szczególna konfiguracja planet. Są to najlepsze okazje dla dydaktycznych oddziaływań obserwatoriów na społeczeństwo.
**Konkursy i olimpiady astronomiczne**
Organizowanie zawodów sportowych zawsze jakoś mobilizuje zawodników do wzmożenia treningów. W konfrontacji z innymi chciałiby wypaść najkorzystniej. Tę chęć naturalną, spotykaną u wielu ludzi, bycia lepszym od innych wykorzystuje się świadomie dla realizacji celów dydaktycznych w różnych dziedzinach, w tym i astronomii. Tu, oddziaływania konkursowe dotyczą
na ogół bardzo małej ilości osób, które mają to szczęście, że ktoś się nimi wcześniej odpowiednio astronomicznie zaopiekował. Ścisłęj, konkursy właściwie dotyczą zarówno uczniów, jak i ich opiekunów. Dobre osiągi cieszą i zawodników i trenerów, jak w sporcie. Dlatego ze wszech miar warto organizować konkursy. Tych nigdy dość. Wypada nimi aktywizować wszystkie środowiska, od przedszkolaków do emerytów. Poziom konkursu musi być na miarę możliwości uczestników. Na innym poziomie będzie olimpiada astronomiczna, adresowana do uzdolnionej młodzieży przed maturą, a na innym konkurs adresowany do dzieciaków ze szkoły podstawowej. Tak jak w innych formach oddziaływań dydaktycznych z zakresu astronomii, w konkursach należy łączyć treści czysto astronomiczne z treściami dotyczącymi eksploracji kosmosu. Astronomia i astronautyka wzajemnie się motywują i wspomagają. Czy astronautyka rozwinęłaby się kiedykolwiek bez astronomii? Gdzie byłaby współczesna astronomia bez możliwości przeprowadzania obserwacji nieba z kosmosu? Można też organizować konkursy odwołujące się do treści estetycznych przybliżanych przez astronomię i astronautykę. Dobrym przykładem są organizowane coraz częściej konkursy artystyczne o treściach astronomicznych (np. konkurs Ars Astronomica organizowany corocznie przez AN). W powszechnej edukacji astronomicznej chodzi mniej o nauczenie skomplikowanych formalizmów badawczych, a więcej o rozbudzenie w człowieku gwiazdnej duszy, jak to pięknie wyrazili młodzi ludzie w jednym z utworów przysłanych na konkurs Ars Astronomica. Taka gwiazdna dusza jednego zaprowadzi do teleskopu, innego do statku kosmicznego, innego do laboratorium, a innych ku jeszcze innym obszarom aktywności, wrysowujących się w ogólnoludzki proces dojrzewania dla spraw nieba.
W każdym konkursie wyłania się najlepszych, których jakoś wypada nagrodzić. Rozwaga organizatorów, choć nie mniej potrzebna na każdym z etapów przygotowania i realizacji konkursu, powinna być przy nagradzaniu wciąż czynna. Nagroda ma być odpowiednio dobrana pod względem treściowym jak i wartościowym. Wartość nagrody w żadnym razie nie powinna być wygórowana. Konkurs astronomiczny ma być na podobieństwo sportu amatorskiego, nie zawodowego! Nie jest zdrowo, jeśli astronomię uprawia się dla zysku materialnego. To raczej posiadane własne dobra materialne warto zainwestować dla rozwoju astronomii. Dotykamy tu samego sedna. Zawczasu trzeba uzmysłowiać uczniom, że zgłębianie astronomii nie jest dochodowym zajęciem. Astronomię zgłębiasz, bo chcesz być mądrzejszym i lepszym człowiekiem, a nie dla pieniędzy. Inne intencje, choćby tylko na poziomie udziału w konkursie, nie służą dobrze astronomii. Raczej sprzyjają jej profanacji.
**Innowacje w nauczaniu astronomii**
Pod naporem medialnym zdawać by się mogło, że świat ostatnio oszalał na punkcie innowacji! Miałem przyjemność kiedyś uczestniczyć w ogólnoświatowej konferencji poświęconej edukacji w zakresie astronomii (St Petersburg,
Specjaliści z różnych kontynentów prezentowali sposoby organizacji edukacji astronomicznej w ich obszarach kulturowych. Prelegenci z Europy Zachodniej (w tym z Polski) oraz z USA celowali w prezentacjach najróżniejszych, często nieodpowiedzialnych i wręcz jarmarcznych, innowacji w zakresie nauczania astronomii. Na koniec wystąpił profesor Uniwersytetu Petersburskiego i zreferował wyczerpująco, jak uczy się astronomii w Rosji – od szkoły podstawowej, aż po finał nauczania uniwersyteckiego. Dla mnie była to w większości powtórka tego, co pamiętałem z czasów PRL. Byłem wewnętrznie podbudowany tym, że jeszcze gdzieś uczy się dobrze astronomii. Ale inny polski uczestnik (nie astronom), po zakończonym wykładzie rosyjskiego astronoma, żywiołowo się oburzył na brak innowacyjności i pozostawanie przy starych metodach edukacji w Rosji. Nie stronił nawet od niegrzecznych sformułowań. Profesor jednak nie dał się sprowokować i ze stoickim spokojem odparł atak stwierdzeniem: „jeśli jest coś dobre, nie potrzebuje zmian”. Szmer sali, jaki powstał po atakującej wypowiedzi, został stłumiony silnymi brawami dla sędziwego astronoma!
W Polsce za czasów PRL uczoneo dobrze wszystkiego, w tym i astronomii. Nie jest to tylko moje spostrzeżenie. Jamie Doran i Piers Bizony, w swojej książce *Gwiezdny bohater* o Juriju Gagarinie, stwierdzają wprost, że ludzie którzy w systemie nauczania radzieckiego zrobili maturę, byli lepiej wykształceni niż absolwenci Harwardu. W amerykańskim rozumieniu sukcesy radzieckie w zakresie podboju kosmosu były naturalną pochodną największego osiągnięcia tego systemu, jakim była właśnie oświata.
Najlepszym lekarstwem na uzdrowienie edukacji w Polsce, w tym astronomicznej i astronautycznej, byłby powrót do systemu oświaty z lat 70-tych zeszłego stulecia. Problem w tym, że dla bliżej nieokreślonych kręgów decydenckich, jest to z jakichś powodów niewygodne. Pod przykrywką innowacji i unowocześniania systemu edukacji, oświata narodowa w trybie galopującym ubożeje, a wycofanie treści astronomicznych z programów nauczania jest tylko przysłowią „kroplą w morzu” niekorzystnych przemian.
**Towarzystwa Astronomiczne**
Problem edukacji w zakresie astronomii jest często podejmowany przez organizacje pozarządowe, jak np. towarzystwa czy fundacje astronomiczne i astronautyczne. Zależnie od rangi organizacji uaktywniają się one na różnych poziomach przekazu. Organizują konferencje naukowe, wydają czasopisma i książki, realizują filmy, pomagają organizować pozaszkolne i szkolne obserwatoria astronomiczne, organizują konkursy, wystawy, warsztaty i pokazy. Wypracowują też propozycje programowego nauczania astronomii i przedstawiają je centralnym władzom rządowym. I chociaż władze na ogół nie traktują tych propozycji z należytą powagą, to nie mogą przed społeczeństwem udawać, że problemu nie ma.
Uwagi końcowe
Choć zasadność organizacji powszechnego dostępu do rzetelnej wiedzy astronomicznej i astronautycznej, wyprowadzana z racji obiektywnych, zdaje się być oczywista, to polityka oświatowa w Polsce na przestrzeni ostatnich 30 lat zdaje się jej jawnie przeczyć. Trudno uwierzyć, że zaniedbania w programowym państwowym nauczaniu wynikają tylko z braku świadomości środowisk rządowych odpowiedzialnych za edukację narodu. Można wręcz podejrzewać, że komuś u góry zależy na utrzymywaniu i pogłębianiu ciemności społeczeństwa, zwłaszcza w najbardziej strategicznych obszarach wiedzy.
Jest w świecie dość dobrych przykładów, jak solidna edukacja astronomiczna owocuje. Choćby na Ukrainie, gdzie do dziś istnieje solidny podręcznik astronomii dla gimnazjów, i gdzie programowo i kompetentnie naucza się astronomii. No ale ta Ukraina zbudowała sobie samodzielnie kilka elektrowni jądrowych i była naukowym i technologicznym liderem radzieckiego programu kosmicznego. Ich największy samolot świata, zbudowany do przenoszenia wahadłowca Burana, do dziś lata i zadziwia wszystkich. A to tylko namiastka tego, czego dokonano w tym kraju na przestrzeni zaledwie kilku dekad przez dobrze wykształconych ludzi.
Od lat nauczam podstaw astronomii studentów fizyki. Ostatnio w grupie znalazło się kilka osób z Ukrainy. Mimo bariery językowej, studenci ukraińscy łapali w lot przekazywane treści, bo to dla nich była tylko powtórka rzeczy wyuczonych jeszcze w gimnazjum. Polscy studenci przeżywali podwójną traumę: na okoliczność trudności ze zrozumieniem treści oraz wobec wyraźnej przewagi ukraińskich kolegów.
Trzydziestoletnia zapaść polskiej edukacji dziś już negatywnie owocuje. To jeszcze nic, że studenci wyższych uczelni, nie wyłączając Uniwersytetu Jagiellońskiego, nie znają dziś tabliczki mnożenia (ja, dziecko spod strzechy, umiałem te rzeczy biegle w wieku 8 lat). Nic to, że nie potrafią obsługiwać kalkulatora, ani napisać najprostszego komputerowego programu liczącego. Górsze to, że zdaje im się, że jak tylko UNIA da miliony, to oni potrafią zrobić dla kosmosu lepsze rzeczy niż Rosjanie czy Amerykanie. Żal tych młodych ludzi, żal ich młodzieńczego zapału. Żal pieniędzy podatnika wyrzucanych na marne.
W roku 2010 zlikwidowano w Polsce ośrodki satelitarne w Psarach i w Komorowie. Uratowałem kilka instrumentów od zniszczenia. Cztery z nich zbudowałem w nowych miejscach już kilka lat temu i wiadomość o tym rozeszła się po kraju. Mogłoby się zdawać, że młodzi ludzie rzucają się na te instrumenty. Okazuje się jednak, że nie. Dziś wiem dlaczego; nikt się nie zna na sprawach telekomunikacji kosmicznej nawet tyle, żeby docenić wartość instrumentów. Nikt się też niczego nie chce uczyć. Przyjęła się modna zasada działania: pozyskać pieniądze (duże!) pod pretekstem, że coś się zrobi, wydać pieniądze pod pretekstem, że się coś robiło, sprawozdawać wydatki tak, żeby sobie utorować drogę do następnych (większych!) pieniędzy. Najlepiej, jak się jest
młodym, niedouczonym, umie się bić pianę, i mocno pragnie się dużych pieniędzy. Do tego dobrze skrojony garnitur i elegancki krawat, dla zatuszowania braku wykształcenia magisterskiego, choćby w dowolnie odległej od kosmosu dziedzinie i choćby na jakieś prywatnej uczelni.
Widać, można i tak. Można budować Polskę na ciemnocie jej obywateli. Ale dokąd to zaprowadzi, może przewidzieć nawet analfabeta!
***
Autor przy modelu statku kosmicznego Orion w ESTEC.
Część trzecia
(artykuły popularnonaukowe)
***
Мир вспыхнул вдруг
И в танце закружил.
Восторгом, смехом,
Теплым светом
Переполняется душа,
Все радует меня вокруг,
Но краток миг забвенья.
И как печально пробуждение-
Ведь это только сновиденье.
Марс
Кружась во мгле, летит планета
Без цели, без мечты, в тиши,
Забыв и красочность рассвета,
И гомон жизни в забытьи.
В пучине времени бескрайней,
Познав стихии беспредел,
Летит своей дорогой дальней,
Среди таких же мертвых тел.
Преобразился лик планеты,
Но помнят камни и пески
И стон природы - шепот ветра,
Долины, реки и ручьи.
Теперь Марс - красная планета
Гоняет ржавые пески.
А Страх и Ужас в небе где-то
Взирают на следы войны.
В раздумье он летит, как
прежде:
«Увы, возврата к жизни нет»!
Летит, лишь теплится надежда
Среди взрослеющих планет.
Lidia Chinarowa jest zawodowym astronomem w Obserwatorium Astronomicznym Nacjonalnego Uniwersytetu w Odessie. Bada gwiazdy zmienne. Jest członkinią AN. W wolnych chwilach maluje obrazy o treściach astronomicznych, pisze powieści fantastyczne oraz pisze wiersze. Powyżej zamieszczamy te, które zgłosiła na VII konkurs Ars astronomica (przyp. red. BW).
Władimir Platonowicz Cesewicz
Ivan L. Andronov
Department of Mathematics, Physics and Astronomy, Odessa National Maritime University
Abstract
The history of astronomy in Odessa is briefly discussed with a special emphasis on the scientific school of variable star researches founded by Prof. Vladimir P. Tsesevich.
Streszczenie
Przedstawiono krótką notkę o Władimirze P. Cesewiczu (11.10.1907 – 28.10.1983), liderze astronomii w Odessie w latach 1944-1983, wraz z kierunkami badań, głównie w zakresie gwiazd zmiennych, prowadzonych przez członków założonej przez niego szkoły naukowej. Kierunki te obejmują wiele typów gwiazd zmiennych; zarówno w zakresie samych obserwacji jak i modelowania numerycznego. Profesor Cesewicz był nie tylko skrupulatnym naukowcem i błyskotliwym pedagogiem, ale też wspaniałym wychowawcą, inteligentnym popularyzatorem i wytrwałym organizatorem.
Władimir Platonowicz Cesewicz urodził się w Kijowie 11.10.1907. Jego ojciec, Cesewicz Platon Iwanowicz, był znanym śpiewakiem operowym. Jego piękne piosenki można znaleźć w Internecie. Matka, Kuzniecowa Elizawieta Aleksandrowna, była aktorką operową, później pedagogiem. W. P. Cesewicz rozpoczął edukację na Uniwersytecie Państwowym w Leningradzie w wieku prawie 15 lat i wybrał gwiazdy zmienne, jako główny kierunek studiów. Pierwsza praca oparta na obserwacjach Cesewicza ukazała się w 1922 roku. Sam Cesewicz nie był jednak jej współautorem. Dopiero rok później opublikował on swoją pierwszą pracę w Astronomische Nachrichten.
Opiekunem jego studiów doktoranckich był G. A. Tichow, znany astronom, którego badania dotyczyły głównie Marsa. Po okresie leningradzkim, w latach 1933-1937, Cesewicz był dyrektorem Tadżykistańskiego Obserwatorium Astronomicznego. W latach 1937-1942 pracował znów w Leningradzie. Potem, został ewakuowany do Duszanbe, gdzie pracował jako profesor. W 1944 roku przeniósł się do Odesskiego Uniwersytetu Państwowego.
Pod jego nadzorem początkowo małe obserwatorium astronomiczne w Odessie stało się jedną z wiodących instytucji astronomicznych. W międzynarodowym roku geofizycznym 1957 powstały podmiejskie stacje astronomiczne w Majakach i Krzyżanowce, później na kaukaskiej górze Terskol i w Duszanbe (obecnie Tadżykistan). Już po śmierci Cesewicza, 1-m lustro wykonane w Odessie, zostało zainstalowane w Vihorlat National Telescope (VNT) na Słowacji. Teleskop jest wykorzystywany w wielu programach badawczych, w tym również w trybie międzynarodowym z Ukrainą i Polską.
Cesewicz zapoczątkował wydawanie czasopisma *Izvestiya Astronomicieskoj Obserwatorii* (od 1947 r.), które od 1992 roku jest publikowane po angielsku, jako *Odessa Astronomical Publications* (OAP). W 2017 wydany został jubileuszowy 30 tom (http://oap.onu.edu.ua).
W 1948 roku Cesewicz został wybrany na członka korespondenta Ukraińskiej Akademii Nauk, a w latach 1948-50, pełnił funkcję dyrektora Głównego Obserwatorium Astronomicznego Ukraińskiej Akademii Nauk.
W pamięci uczniów Cesewicz pozostał jako człowiek niezwykłej energii i entuzjazmu. Opublikował 759 prac (Dziubina i Rikun, 1988), w tym 22 monografie. Studentom wykładał m.in. astrofizykę relatywistyczną. Jego wykłady były urzekające i ekscytujące. Brzmiały jak poezja. Wyprowadzał wiele skomplikowanych formuł z pamięci, często przedłużając wykład. Dobrze obrazował proces twórczy i uczył nie bać się trudnych wyzwań. Stawiając sobie ambitne zadania był wymagający wobec innych. Szukał nowych rozwiązań i pomysłów w dziedzinie astronomii oraz inicjował nowe kierunki badań. Jego ostatnią naukową pasją był magnetyczny, kataklizmiczny układ podwójny gwiazd AM Herculesa. Pierwsze artykuły ukazujące ekstremalnie egzotyczny charakter tego układu zostały opublikowane prawie czterdzieści lat temu (Andronov, Vasilieva i Tseseevich, 1980).
Plakat z okazji setnej rocznicy urodzin Cesewicza.
Cesewicz był opiekunem przeszło czterdziestu doktoratów, tworząc tym samym własną szkołę naukową w zakresie gwiazd zmiennych. Poza tym, że
był dyrektorem obserwatorium astronomicznego Odesskiego Państwowego (obecnie Narodowego) Uniwersytetu (ONU) i katedry Astronomii Wydziału Fizycznego ONU, wykładał też w wielu innych instytutach, w tym przez piętnaście lat (1952-1967) w Odesskim Narodowym Uniwersytecie Morskim (ONMU), gdzie był nawet szefem katedry Matematyki Wyższej.
Studenci I roku astronomii Uniwersytetu Odesskiego (1975). Profesor Cesewicz jest w centrum, a autor tego artykułu jest nieco w górze i w prawo. Troje spośród studentów na tym zdjęciu zostało doktorami nauk fizycznych i matematycznych, a pięcioro innych uzyskało PhD.
Wśród monografii Cesewicza można znaleźć nie tylko katalogi gwiazd, ale np. *Gwiazdy zmienne i metody ich obserwacji* (Tsesevich, 1970, 1980), *Gwiazdy zmienne zaćmieniowe* (Tsesevich, 1971), *Gwiazdy typu RR Lyrae* (Tsesevich, 1969). Najbardziej popularną książką Cesewicza jest *Co i jak obserwować na niebie* (Tsesevich, 1984). Książka była wydana sześć razy, ostatnio w 1984 roku, i jest uważana za jedną z najlepszych pozycji astronomicznych.
Na Uniwersytecie Harwardzkim Cesewicz dokonał wielu obserwacji wizualnych na zgromadzonych w tamtejszym archiwum kliszach fotograficznych. Współpracował również z krakowskimi astronomami. W 1972 roku wybitny polski astronom Kazimierz Kordylewski odwiedził Odeszę, co zainicjowało wspólny kierunek badań. Specjalna grupa obserwatorów na stacji Majaki pracowała nad określeniem ekstremów jasności grupy gwiazd typu RR Lyr z obserwacji wizualnych, fotograficznych i fotoelektrycznych, które zostały potem opublikowane w Roczniku Astronomicznym Obserwatorium Krakowskiego. Zapoczątkowana przez Cesewicza współpraca z polskimi astronomami trwa
do dziś, a angażują się w nią ze strony polskiej Bogdan Wszołek, Stanisław Zoła, Włodzimierz Godłowski, Ryszard Szczerba, Piotr Flin, Edwin Wnuk, Janusz Jagła, Dominik Pasternak i inni. Niektóre wyniki tej współpracy zostały przedstawione przez Andronova i in. (2003, 2010, 2014, 2017).
Kazimierz Kordylewski i Władimir P. Cesewicz
w Obserwatorium Astronomicznym w Majakach pod Odessą.
W 2017 roku odbył się szereg wydarzeń naukowych z okazji sto dziesiątej rocznicy urodzin Cesewicza: międzynarodowa konferencja Gamowska (Odessa, 13-18.08.2017, http://gamow.odessa.ua); konferencja *Modelowanie matematyczne, procesy fizyczne i obiekty astronomiczne* ze współautorami zagranicznymi (Odessa, 11.10.2017), spotkanie Ukraińskiego Stowarzyszenia Astronomicznego (Kijów, 25.10.2017) oraz spotkanie w Odesskim Domu Naukowców (Odessa, 27.10.2017).
Wyszukiwarka Google dla hasła «В.П.Цесевич» daje 33700 wpisów, z których w kontekście wspomnień warto sięgnąć m.in. po: Volyanska, Karetnikov i Mandel (2007), Vavilova (2017), Andronov (2003, 2017), Samus (1988, 2007), Bezdenezhnyi (2007).
Na stronie: https://www.strudel.org.uk/blog/astro/000943.shtml, zawierającej *Astronomer H-R diagram*, V.P.Tsesevich (Cesewicz) znajduje się w lewej górnej części, tuż pod tytułem "Akademiccy giganci". Asteroida 2498 (odkryta 23.08.1977 przez profesora Chernykh w Krymskim Obserwatorium Astrofizycznym) została nazwana "Tsesevich".
ECLIPSING VARIABLE STARS
V. P. Tsesevich, Editor
Translated from Russian by R. Hardin
A HALSTED PRESS BOOK
JOHN WILEY & SONS
NEW YORK-TORONTO
ISRAEL PROGRAM FOR SCIENTIFIC TRANSLATIONS
JERUSALEM
Strona tytułowa jednej z ważniejszych książek Cesewicza.
Trzy Katarzyny – wnuczki Cesewicza. W środku K. Bakowa (wnuczka biologiczna), z lewej i prawej odpowiednio K. Andrych i K. Kozytska (wnuczki naukowe).
Literatura
Andronov I. L., 2003, OAP 16, 5
Andronov I. L., 2017, OAP 30, 252 (https://arxiv.org/abs/1712.08489 )
Andronov I. L. i in., 2003, A&AT 22, 793
Andronov I. L. i in., 2010, OAP 23, 8
Andronov I. L. i in., 2014, AASP 4, 3
Andronov I. L. i in., 2017, ASPC 511, 43
Andronov I. L., Vassilieva S. V., Tsessevich V. P., 1980, ATsir 1122, 1
Bezdenezhnyj V. P., 2007, OAP 20, 15
Dziubina S. V., Rikun I. E., 1988, “Uchenye Odessy. Vladimir Platonovich Tseseevich (1907-1983)” (Odessa) 110
Flin P., 2007, OAP 20, 40
Samus N. N., 1988, IAIs 20, 216
Samus N. N., 2007, OAP 20, 193
Tseseevich V. P., 1969, “RR Lyrae Stars”, Moskwa, Nauka
Tseseevich V. P., 1970, “Peremennye zvezdy i sposoby ikh issledovaniia.”, Moskwa, Nauka, 240
Tseseevich V. P., 1971, “Instationary stars and methods of their investigation. Eclipsing variables”, Moskwa, Nauka, 352
Tseseevich V. P., 1980, “Peremennye zvezdy i ikh nabliudenie”, Moskwa, Nauka
Tseseevich V. P., 1984, “What and How to Observe in the Sky”, Moskwa, Nauka
Tseseevich V. P., 1984, “O Vremeni i o Sebe: Vospominaniya i Dokumenty”, Odessa, Astroprint, 80
Vavilova I. B., 2017, OAP 30, 256
Volyanska M. Yu., Karetnikov V.G., Mandel O. E., 2007, OAP 20, 6
***
Ivan L. Andronov podczas wykładu o profesorze Cesewiczu w OAKJ w Rzepienniku Biskupim (Astrophisica Nova, wrzesień 2017).
Zaćmienia Słońca w Częstochowie
Grzegorz Czepiczek, Jagoda Grabowska
Częstochowski Oddział PTMA
W dniu 21 sierpnia 2017 w USA miało miejsce całkowite zaćmienie Słońca. Obserwowało go ponad 20 milionów osób z całego świata, w tym wielu Polaków. Zaćmienie rozpoczęło się o 16:49 UT na Pacyfiku, a zakończyło się o 20:03 UT na Atlantyku. Pas całkowitego zaćmienia przecinał terytorium USA od zachodniego do wschodniego wybrzeża. Bardzo dobrą relację z tego zaćmienia opracowała NASA TV. Fazę całkowitą zaćmienia pokazano z kilku różnych stanowisk oraz z pokładu samolotu, który wykonał serię obserwacji. Nagranie można obejrzeć na stronie:
https://www.nasa.gov/eclipselive#NASA+TV+Public+Channel
Kolejne całkowite zaćmienie Słońca będzie miało miejsce dopiero 2 lipca 2019 roku i obejmie swym zasięgiem duży obszar Ameryki Południowej, w Polsce znów nie będzie widoczne. Najbliższe zaćmienia częściowe wystąpią 15 lutego, 13 lipca i 11 sierpnia 2018 roku i również pominą obszar Europy Środkowej. Głębokie zaćmienie częściowe widoczne z całego terytorium Polski zobaczymy dopiero 25 października 2022 roku. Zaćmienie częściowe występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu. Zaćmienia częściowe trwają maksymalnie około 3.5 godziny. Ostatnie zaćmienie tego typu obserwowano w Częstochowie 20 marca 2015. Następne będzie 10 czerwca 2021 roku.
Maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca w Częstochowie
w dniu 20 marca 2015 o godz. 9:52 UT. (fot. G. Czepiczek)
Zaćmienie całkowite występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. Przeciętna szerokość pasa zaćmienia całkowitego w rejonach równikowych wynosi około 100 km, maksymalna zaś blisko 270 km. W rejonach
okołobiegunowych, gdzie stożek cienia Księżyca pada na Ziemię zawsze pod małym kątem, może ona zwiększyć się do 600 km. Maksymalny czas trwania zaćmienia całkowitego wynosi $7^{m}31^{s}$.
Po raz ostatni całkowite zaćmienie w obecnych granicach Polski obserwowano 30 czerwca 1954 roku. Niewielki pas tego zaćmienia przebiegał w rejonie Suwałk. Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce nastąpi 7 października 2135 roku. Pas całkowitego zaćmienia będzie przechodził m.in. przez Wrocław, Katowice i Kraków. Częstochowę niestety minie.
Całkowite zaćmienie Słońca na Węgrzech z 11 sierpnia 1999. (fot. G. Czepiczek)
Gdy rozmiar kątowy Księżyca jest mniejszy od rozmiaru kątowego tarczy Słońca może się zdarzyć zaćmienie obrączkowe. Szerokość pasa zaćmienia obrączkowego sięga 370 km, ale w obszarach okołobiegunowych może być znacznie większa. Maksymalny czas trwania zaćmienia obrączkowego wynosi $12^{m}30^{s}$. Po raz ostatni tego typu zaćmienie można było obserwować na północnych ziemiach Polski w dniu 15 maja 1836, a następnie będzie widoczne w dniu 13 lipca 2075 roku. To zaćmienie będzie widoczne m.in. w Krakowie, Rzeszowie oraz w Częstochowie.
Obliczanie terminów zaćmień, które były/będą widoczne w danym miejscu, np. w Częstochowie, jest skomplikowane. Istnieje jednak strona NASA (https://eclipses.gsfc.nasa.gov/JSEX/JSEX-EU.html), która daje możliwość dokonania takich obliczeń. Okazuje się, że całkowite zaćmienia Słońca ostatni raz w obecnych granicach miasta Częstochowy miały miejsce 7 czerwca 1415 od 06:12:22 do 06:16:14 oraz 26 czerwca 1424 od 15:30:59 do 15:33:29. Następne będą widoczne 22 lipca 2381 roku od 10:50:47 do 10:55:34. Ostatnie zaćmienie obrączkowe było widoczne w Częstochowie 1 października 1502 roku od 06:52:56 do 06:54:56 oraz 25 lipca 1748 roku od 11:12:41 do
11:17:17. Najbliższe zaćmienia obrączkowe Słońca będą widoczne w Częstochowie 23 lipca 2093 od 12:59:24 do 13:02:50, 5 listopada 2431 od 12:59:24 do 13:02:50.
Pas zaćmienia obrączkowego w okolicach Polski w dniu 23 lipca 2093.
Pas zaćmienia całkowitego w okolicach Polski w dniu 22 lipca 2381.
Pas zaćmienia obrączkowego w okolicach Polski w dniu 5 listopada 2431.
***
(Wszystkie czasy podano w czasie uniwersalnym UT. Mapy przebiegu cienia Księżyca na Ziemi wygenerowano za pomocą programu astronomicznego Occult oraz w Google Earth)
Pół wieku od śmierci Jurija Gagarina
Jacek Kruk
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
27 marca 1968 roku w katastrofie lotniczej zginął pierwszy kosmonauta świata Jurij Gagarin. Miał zaledwie 34 lata, a od jego historycznego lotu upłynęło niecałe siedem lat... Ta śmierć wywołała szok nie tylko w Związku Radzieckim, ale w całym obozie państw socjalistycznych, do których należała i nasza Polska Ludowa. Autor tych słów jako 14-letni chłopiec przeżył tę tragiczną wiadomość, zachwiała ona wówczas jego wiarą, że Rosjanie pierwsi wyłądują na Księżycu. W swej prostodusznosci sądził bowiem, że jeśli radziecki kosmonauta stanie na Księżycu, z pewnością będzie nim Jurij Gagarin. Warto przypomnieć, że wyścig księżycowy trwał wówczas w najlepsze, a jego wynik wcale jeszcze nie był przesądzony.
Siergiej Korolow (1907-1966)
Gagarin, podobnie jak pierwszy sztuczny satelita Ziemi – słynny Sputnik, był symbolem przewagi naszego obozu nad światem Zachodu. Podbój kosmosu zaczął się w Związku Radzieckim i aż do 1966 roku Rosjanie dyktowali warunki wyścigu kosmicznego. Ale właśnie na początku 1966 roku miało miejsce fatalne zdarzenie, które zapoczątkowało serię niepowodzeń w radzieckim programie kosmicznym. Twórca tego programu i autor jego największych sukcesów – Siergiej Korolow – 14 stycznia 1966 roku zmarł
w wyniku nieudolnie przeprowadzonej operacji usunięcia nowotworu. Korolow był nie tylko genialnym konstruktorem rakietowym, ale prawdziwym wizjonerem wytyczającym kierunki rozwoju kosmonautyki oraz autorytetem, z którym liczyli się wszyscy radzieccy decydenci łącznie z najwyższymi władzami partyjnymi i państwowymi. Gdy go zabrakło, te właśnie władze wymuszając kolejny sukces kosmiczny w kwietniu 1967 roku doprowadziły do tragedii.
Władimir Komarow (1927-1967)
Następca pierwszych załogowych Wostoków i Woschodów – statek Sojuz – nie był jeszcze dopracowany, ale najwyższe władze zażądały, by pierwszą jego misją było załogowe połączenie na orbicie wraz z przejściem kosmonautów z jednego statku do drugiego. Sojuz-1 z kosmonautą Władimirem Komarowem wystartował 23 kwietnia 1967 roku i miał oczekiwać na orbicie na spotkanie z trzyosobowym Sojuzem-2 dowodzonym przez Walerego Bykowskiego. Jego towarzysze Aleksiej Jelisiejew i Jewgienij Chrunow mieli przejść przez otwartą przestrzeń kosmiczną do statku Komarowa i wraz z nim wrócić na Ziemię, po czym Bykowski miał wylądować samotnie w Sojuzie-2. Ten niezwykle ambitny plan nie został jednak zrealizowany, gdyż na pokładzie Sojuza-1 tuż po wejściu na orbitę wystąpił szereg awarii. Start Sojuza-2 odwołano, a Komarow zmagając się z kolejnymi awariami przyrządów próbował sprowadzić swój statek na Ziemię. Niestety podczas lądowania zawiodły spadochrony i statek rozbił się, a jego pilot poniósł śmierć na miejscu. Dodajmy nawiąsem, że dublerem Komarowa w tym feralnym locie był... Jurij Gagarin.
Był to pierwszy śmiertelny wypadek w radzieckim załogowym programie kosmicznym, wypadek, który w opinii większości ekspertów nie miał prawa się zdarzyć za życia Siergieja Korolowa. Misję tę dwa lata później przeprowadzono pomyślnie ze statkami Sojuz-4 i Sojuz-5, aczkolwiek przechodzenie z jednego pojazdu do drugiego przez otwarty kosmos było już wówczas anachronizmem. Amerykańscy astronauti ćwicząc na orbicie wokółziemskiej operacje misji księżycowej przechodziли ze statku macierzystego Apollo do lądownika księżycowego przez wewnętrzny włącz w węźle cumowniczym. Tymczasem w programie radzieckiej misji księżycowej było przejście kosmonauty ze statku macierzystego do lądownika poprzez otwartą przestrzeń kosmiczną. Miało się ono odbyć na orbicie wokółksiężycowej, podobnie, jak powrót kosmonauty do statku macierzystego po wykonaniu lądowania na powierzchni i ponownym połączeniu na orbicie wokół Księżyca.
Wróćmy jednak do Gagarina, który otarł się o śmierć w kwietniu 1967 roku. Wyznaczenie go na dublera w pierwszym locie Sojuza miało raczej charakter symboliczny i było usteptwem na rzecz pragnienia Gagarina powrotu do lotów kosmicznych. Po wypadku Sojuza-1 oczywistym stało się odsunięcie pierwszego kosmonauty od lotów w kosmos, ale nie od pilotowania samolotów. Zwłaszcza, że Gagarin od 1964 roku był zastępcą kierownika Centrum Szkolenia Kosmonautów (CPK), szkolenia, którego nieodłącznym elementem jest doskonalenie pilotażu samolotów myśliwskich.
Jurij Gagarin (z lewej) i Aleksiej Leonow
Wkrótce spodziewano się nominacji Gagarina na szefa CPK, a jego zadania w najbliższych latach miały być szczególnie odpowiedzialne. Wdrażano bowiem nowy statek załogowy, który miał być wykorzystany w trzech zupełnie różnych programach kosmicznych. Po pierwsze statek Sojuz miał dostarczać załogi do przygotowywanych stacji kosmicznych o przeznaczeniu wojskowym (Almaz) i cywilnym (Salut). Po drugie – w przygotowywanej w tajemnicy misji księżycowej - Sojuz miał pełnić funkcję statku macierzystego (odpowiednika statku Apollo w programie amerykańskim, tyle, że w wersji dwuosobowej). I wreszcie, statek ten w wersji pozbawionej przedziału orbitalnego, także dwuosobowej pod nazwą Zond, miał posłużyć do załogowego oblotu Księżyca – ten program był jawny, a w jego ramach przeprowadzono co najmniej cztery w miarę udane misje próbne (bez załogi, choć ze zwierzętami na pokładzie).
17 lutego 1968 roku Jurij Gagarin ukończył Wojskową Akademię Lotniczą im. N. Żukowskiego i obronił pracę dyplomową (aerodynamika lądowania uskrzydlonego statku kosmicznego). Równocześnie złożył wniosek o wznowienie lotów treningowych na myśliwcu MiG-15 UTI (uczebno-treningowy istriebitel – myśliwiec szkoleniowo-treningowy). To dwumiejscowa maszyna, w której na przednim fotelu siedzi szkolony pilot, na tylnym – instruktor. W okresie od 13 do 22 marca 1968 roku Gagarin odbył 18 lotów treningowych o łącznym czasie ponad 7 godzin (w ciągu całej kariery lotniczej nalot Gagarina wyniósł 340 godzin 15 minut). Dwa ostatnie loty z tej serii miały się odbyć właśnie 27 marca, po nich Gagarin miał rozpocząć samodzielne loty na myśliwcu MiG-17. Do feralnego lotu nr 19 Gagarin zasiadł wraz z instruktorem Władimirem Sierioginem, samolot o numerze bocznym 18 wystartował z lotniska Czkałowskiej koło Gwiezdnego Miasteczka o godz. 10.19. Po zrealizowaniu zadania w wyznaczonej strefie lotu nr 20, które polegało na wykonaniu dwóch wirazy przy nachyleniu 45 stopni i prędkości 600 km/h, Gagarin poprosił o zezwolenie na powrót na lotnisko. O godz. 10.30 otrzymał zezwolenie, którego odbiór potwierdził i na tym urwał się kontakt radiowy z pilotami.
Gdy samolot w przewidzianym czasie nie dotarł na lotnisko, odwołano wszystkie inne loty i wszczęto poszukiwania maszyny. Dopiero około godz. 14.50 pilot helikoptera patrolujący teren w rejonie Kirżaczca dostrzegł czarną plamę w zaśnieżonym zagajniku brzozowym. Po wylądowaniu na najbliższej polanie i przedarciu się przez głęboki śnieg stwierdził, iż jest to świeży lej wybitły przez samolot… W zapadających ciemnościach przybyłe ekipy poszukiwawcze stwierdziły jedynie, że to samolot Gagarina i Sieriogina, jednak ich ciał nie odnaleziono, zatem ciągle jeszcze pozostawała nadzieja, że piloci katapultowali się. Rankiem 28 marca odnaleziono szczątki pilotów i straszna prawda poszła w świat. Do wyjaśnienia przyczyn katastrofy powołano specjalną komisję, przeprowadzono bardzo drobiazgowe badania, zebrano 95% szczątków samolotu. Jednak ostateczna przyczyna katastrofy nie została do
końca wyjaśniona, a raport komisji ujawniono dopiero w 1987 roku. Wynikało z niego, że samolot Gagarina i Sieriogina przy zmianie kursu na lotnisko wpadł w korkociąg i pomimo prób wyprowadzenia go z pikowania zderzył się z ziemią.
Co spowodowało wytrącenie samolotu ze stabilnego lotu? Jako możliwą przyczynę wskazywano zderzenie z ptakiem (ptakami) lub balonem meteorologicznym, błąd pilotażu albo niebezpieczne zbliżenie z innym samolotem, który przypadkowo wtargnął do strefy 20. Żadne z nich nie znalazło jednak materialnego potwierdzenia w szczątkach samolotu czy obrazach radarowych z rejonu lotu MiGa-15. Brak jednoznacznej przyczyny wypadku stał się przyczyną powstania najrozmaitszych pogłosek i teorii spiskowych, o których nie warto nawet wspominać. Wszakże jest jeden świadek, z całą pewnością wiarygodny, który twierdzi, że wywrócenie samolotu Gagarina spowodował bliski przelot naddźwiękowego myśliwca Su-15, który w sposób niesankcjonowany znalazł się w strefie lotu MiGa-15.
Tym świadkiem jest kosmonauta Aleksiej Leonow, pierwszy człowiek, który wyszedł w otwartą przestrzeń kosmiczną, jeden z najstarszych żyjących kosmonautów. Leonow w tym samym czasie przebywał z grupą spadochroniarzy w rejonie Kirzacja i słyszał zarówno falę uderzeniową naddźwiękowego myśliwca, jak i prawdopodobną eksplozję MiGa przy uderzeniu w ziemię. Zaznaczmy nawiąsem, że Leonow trenował z grupą kosmonautów, przygotowujących się do lotu na Księżyc. Był on także członkiem komisji badającej przyczyny wypadku, jednak jego zeznania nie zostały uwzględnione w raporcie. Dopiero w 2013 roku przekonał się, że w utajnionej części raportu znajduje się potwierdzenie jego przypuszczeń dotyczących lotu Su-15, który wystartował z lotniska Żukowskiej i miał przelatywać na wysokości 10 km nad ziemią czyli 5.5 km nad strefą lotu Gagarina. Pilot Suchoja wbrew procedurom obniżył lot do 450 m nad ziemią (pod warstwę chmur), a następnie włączył pełny ciąg, by powrócić do swej strefy. Wówczas właśnie doszło do niebezpiecznego zbliżenia na 10–15 m z samolotem Gagarina, piloci lecąc w chmurach nie widzieli się wzajemnie.
Aleksiej Leonow nie domaga się jednak wznowienia śledztwa, ani nie ujawnia też danych pilota Su-15, choć są one mu znane. Pilot, który nieświadomie doprowadził do tragedii Gagarina i Sieriogina, w czasie działania komisji dochodzeniowej najwidoczniej był chroniony przez generalicję, a obecnie – stary i schorowany – jest oszczędzany ze względów humanitarnych. Z drugiej strony trudno sobie wyobrazić, by nie skojarzył on swojego lotu w rejonie Kirzacja z wypadkiem samolotu Gagarina. Pozostanie to już na zawsze sprawą jego sumienia.
Niezależnie od bezpośredniej przyczyny wytrącenia MiGa z ustabilizowanego lotu, wyjaśnienia wymagają dwa zagadnienia: dlaczego nie udało się wyprowadzić samolotu z pikowania i dlaczego piloci nie ratowali się katapultowaniem? Samolot użyty do lotu treningowego miał pod skrzydłami podwieszone dodatkowe baki paliwowe, mimo iż nie były one w tak krótkim locie
potrzebne. Ich obecność w znacznym stopniu ogranicza możliwości manewrowe samolotu, zwłaszcza w zakresie przeciścian. Ponadto piloci mieli nieaktualne informacje o pulapie chmur, a wysokościomierz ich samolotu działał z opóźnieniem. Możliwe zatem, że po wyjściu z warstwy chmur na wysokości 450 m byli przekonani że mają jeszcze 900 m do ziemi i zdążyć wyprowadzić samolot z lotu nurkowego. W sumie niewiele zabrakło – z linii ścieżnych drzew można szacować, iż 150-200 m, czyli 1-2 sekundy lotu.
Co do katapultowania z MiGa-15 UTI sprawa jest dość jasna: ze względów technicznych najpierw musi to zrobić pilot z tylnego fotela, potem pilot z przedniego, co z kolei z etycznego punktu widzenia jest trudne do zaakceptowania. Instruktor musi katapultować się przed kursantem, ale trudno sobie wyobrazić, by Sieriogin zrobił to nie mając pewności, że Gagarin również zdąży, a w grę wchodzily przecież sekundy! Bezpieczna wysokość katapultowania to 200 m nad ziemią. Badania szczątków obu pilotów wykazały, że po pierwsze obaj byli trzeźwi (co obala pogłoski o innej przyczynie wypadku) i po wtóre, że byli przytomni do samego końca walcząc o uratowanie samolotu i siebie. Wysokie stężenie kwasu mlekowego w ich mięśniach świadczyło właśnie o tym, że były one napięte aż do momentu śmierci. Samolot Gagarina i Sieriogina nie był nowy – wyprodukowano go w Czechosłowacji w marcu 1956 roku, a jego silnik miał już za sobą cztery remonty kapitałne. Tym nie mniej maszyna była całkowicie sprawną, co potwierdziły badania komisji.
Wypadki w lotnictwie zdarzały się odkąd człowiek wynalazł samolot i będą się zdarzać zawsze, bowiem zarówno technika, jak i człowiek są zawodni. Skoro Gagarin musiał latać w związku z pełnioną funkcją zastępcy kierownika Centrum Szkolenia Kosmonautów (a potem samego kierownika), istniało ryzyko wypadku. Ale można je było zmniejszyć do minimum poprzez dopuszczenie do lotów tylko w dobrych warunkach pogodowych i na najlepszym sprzęczie, nie mówiąc już o bezwzględnym strzeżeniu jego strefy lotów. Przypuszczalnie sam Gagarin nie chciałby, by go chroniono bardziej, niż innych lotników, ale i tak nie byłaby to największa dolegliwość, jaką musiał znać w związku ze swą sławą...
Tak więc odchodziли kolejno Korolow (1966), Komarow (1967) i Gagarin (1968), co ciekawe, te trzy postacie związała jeszcze jedna okoliczność. Otóż po śmierci Korolowa i kremacji jego ciała Gagarin postanowił zachować część prochów mistrza, by kosmonauci mogli pochować je na Księżycu. Tę delikatną misję na polecenie Gagarina wykonał w krematorium właśnie Władimir Komarow. Resztę prochów Korolowa pochowano w murze kremlowskim 17 stycznia 1966 roku. Po przedwczesnej śmierci Komarowa, a potem Gagarina, księżycaowa urna z prochem Korolowa zaginęła... Ale rosyjscy kosmonauci i tak nie mogliby jej zawieźć na Księżyc, bowiem nigdy tam nie dotarli. W 1969 roku dwukrotnie – 21 lutego i 3 lipca – doszło do eksplozji radzieckiej rakiety księżycowej N-1 podczas startu. W tym drugim przypadku rakieta o masie 2700 ton runęła na wyrzutnię niszcząc ją doszczętnie. Oba feralne starty były oczywiście bezzałogowe – rakieta wynosiła statek macierzysty
wraz z makietą lądownika księżycowego. Tymczasem 16 lipca Saturn V wy-
niósł w kierunku Księżyca statek Apollo-11 i 20 lipca 1969 roku Księżyc zo-
stał zdobyty przez amerykańskich astronautów.
Rosjanie przegrawszy wyścig księżycowy stracili zainteresowanie misją za-
łogową, podobnie jak zrezygnowali z załogowego oblotu Księżyca po tym,
jak Amerykanie w statku Apollo-8 okrążyli Księżyc w grudniu 1968 roku.
Odtąd rosyjscy specjaliści powierzyli szturm Księżycu automatycznym son-
dom, zaś program załogowy skoncentrowany został na stacjach orbitalnych
i lotach długotrwałych. Stacja Salut-1 została wysłana na orbitę w kwietniu
1971 roku, jednak okazała się pechowa, bowiem pierwsza załoga, wysłana do
niej w statku Sojusz-10 po zacumowaniu nie zdążyła przejść do jej wnętrza,
zaś druga spędziła na niej 3 tygodnie, ale zginęła podczas powrotu na Ziemię.
Załoga Sojuza-11, od lewej G. Dobrowolski, W. Pacajew, W. Wolkow.
Wypadek Sojuza-11, w którym 29 czerwca 1971 roku zginęli Georgij Do-
browolski, Wiktor Pacajew i Władysław Wolkow właściwie kończy feralne
pięciolecie po śmierci Siergieja Korolowa. I tym razem zawiodł lądownik,
lecz nie jego spadochrony, ale zawór wyrównujący ciśnienie w kabinie z ci-
śnieniem atmosferycznym. Otworzył się na wysokości 170 km, zamiast na
wysokości 5 km i załoga zmarła na skutek gwałtownej dekompresji. Za-
znaczmy, że w pierwotnej wersji statku Sojusz załoga nie była wyposażona
w skafandry – wprowadzono je dopiero po tragedii z 1971 roku. Wymagało to
jednak ograniczenia załogi do dwóch osób. Był to ostatni jak dotąd śmiertelny
wypadek w rosyjskiej kosmonautyce, która w końcu ustabilizowała się i niemal od półwiecza zajmuje się tym samym – lotami załóg w statkach Sojuz do stacji orbitalnych: najpierw Salut, potem Mir i wreszcie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).
Autor przy urnach z prochami Gagarina i Komarowa w murze Kremla (12 kwietnia 1987).
***
(Wszystkie ilustracje zamieszczone w artykule pochodzą z archiwum autora)
Profesor Eugeniusz Rybka - dyrektor trzech obserwatoriów
Marek Jamrozy
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Inspiracją do napisania tego krótkiego szkicu są rocznice urodzin i śmierci (sto dwudziesta i trzydziesta) profesora Eugeniusza Rybki, przypadające kolejno 6 maja i 8 grudnia 2018 roku. Chciałbym przypomnieć sylwetkę oraz szeroko rozumianą działalność tego wielkiego polskiego astronoma.
Portret profesora Eugeniusza Rybki (1898-1988) znajdujący się w zbiorach Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obraz namalował Marek Ganew, 1979/2014 r., olej na płótnie. (fot. M. Jamrozy)
Przyglądając się biografii Eugeniusza Rybki możemy powiedzieć, że jego życie było „naukową tułaczką” (bardziej eleganckie byłoby użycie modnego dziś określenia „naukowa mobilność”). Owo przemieszczanie się z miejsca na miejsce związane było poniekąd z zawiłą historią Polski, nazznaczoną dwiema wojnami światowymi. Życie nauczyło go zaradności i nie poddawania się w sytuacjach, w których niejeden człowiek uległby zwątpieniu. Doświadczenia życiowe z pewnością wykorzystywał w pracy zawodowej.
Historia kariery Eugeniusza Rybki została obszernie opisana przez niego samego oraz przez jego współpracowników i krewnych w kilku publikacjach (odwołanie bibliograficzne podaję na końcu artykułu). Ponieważ są one dostępne także w Internecie, skupię się tylko na podaniu podstawowych danych z życia naukowca.
Nie do przecenienia jest rola kierownicza profesora Rybki w trzech obserwatoriach astronomicznych. We Lwowie przyczynił się do ich modernizacji i rozbudowy obserwatorium, we Wrocławiu przeprowadził odbudowę obserwatorium z wojennych zniszczeń, a w Krakowie wybudował nowe obserwatorium. Astronomowie wszystkich wymienionych ośrodków patrzą z podziwem i wdzięcznością na jego dokonania.
Eugeniusz Rybka urodził się w Radzyminie w 1898 roku. Studia podjął na Uniwersytecie Jagiellońskim w końcu października 1918 roku. Jednak już po kilku dniach je przerwał i przez dwa lata oddał się służbie wojskowej na rzecz ojczyzny. W listopadzie 1920 roku wrócił na Uniwersytet Jagielloński i kontynuował studia. Już na początku 1921 roku objął stanowisko rachmistrza naukowego w krakowskim Obserwatorium Astronomicznym. Pod okiem prof. Tadeusza Banachiewicza zdobywał pierwsze zawodowe doświadczenia. Po ukończeniu studiów, jesienią 1923 roku, przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę asystenta w stołecznym obserwatorium. Tam napisał pracę doktorską, za którą w 1926 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim otrzymał stopień doktora. W 1930 roku, dzięki uzyskaniu stypendium naukowego, wyjechał na blisko pół roku do Lejdy, gdzie pracował pod kierunkiem prof. Einara Hertzsprunga. Do obserwatorium w Lejdzie, kierowanym przez prof. Jana H. Oorta, powrócił na krótko w 1949 roku. Za badania gromad kulistych gwiazd otrzymał w 1932 roku habilitację na Uniwersytecie Warszawskim. W tym też roku wyjechał do Lwowa, gdzie na Uniwersytecie Jana Kazimierza objął kierownictwo Obserwatorium Uniwersyteckiego. W 1945 roku – po wcieleniu wschodnich ziem przedwojennej Polski do Związku Radzieckiego – przyjechał do Wrocławia i objął kierownictwo Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. W 1958 roku przeniósł się do Krakowa, by po śmierci prof. Tadeusza Banachiewicza (zmarłego w 1954 roku) objąć kierownictwo w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jedną z jego licznych zasług było przeniesienie starego Obserwatorium z ul. Kopernika 27 (centrum miasta) do oddalonego o 10 kilometrów Fortu Skała, gdzie do dziś ma ono swoją siedzibę. W 1968 roku przeszedł na emeryturę. Tutaj historia zamyka koło: na Uniwersytecie Jagiellońskim formalnie rozpoczął i zakończył swoją działalność naukową.
Profesor Rybka zajmował się głównie fotometrią fotograficzną i fotoelektryczną gwiazd oraz w późniejszym czasie także historią astronomii. Napisał w tym zakresie ponad 100 prac. Owocem jego działalności dydaktycznej jest imponujący zbiór wielowydaniowych podręczników licealnych i akademickich. Jego „Astronomia Ogólna” była pierwszą fachową literaturą czytaną przez pokolenia studentów drugiej połowy zeszłego stulecia.
Pierwsze wydanie „Astronomii Ogólnej”. Podręcznik doczekał się siedmiu poprawionych i uzupełnionych wznowień, z których ostatnie pojawiło się na rynku wydawniczym w 1983 roku. W zakończeniu „Autobiografii” prof. Rybka napisał tak o tym podręczniku: „U kresu mojego życia chciałbym wyrazić pragnienie, aby ta moja praca była kontynuowana i doskonalona dając obraz szybko zmieniającej się astronomii”.
Nie do przecenienia jest jego działalność w licznych towarzystwach i organizacjach naukowych. W latach 1952–1955 i 1955–1958 był wiceprezydentem Międzynarodowej Unii Astronomicznej (MUA). Jak zaszczytna była to funkcja świadczy fakt, że od 1922 roku stanowisko to piastowało tylko czterech astronomów z Polski. W latach 1964–1967 i 1967–1970 był prezydentem Komisji 41 MUA – „Historia astronomii”. Ponadto był członkiem i przez wiele kadencji zasiadał w prezydium Komisji 25 MUA – „Fotometria i polarymetria”. Był członkiem zwyczajnym i honorowym szeregu krajowych i międzynarodowych towarzystw naukowych, m. in. Międzynarodowej Akademii Historii Nauki w Paryżu. W 1973 roku nadano mu doktorat honoris causa Uniwersytetu im. J. A. Komeńskiego w Bratysławie. Był też niestrudzonym popularyzatorem astronomii – w latach 1925–1929 oraz w latach 1934–1939 pełnił funkcję redaktora naczelnego miesięcznika „Urania”.
W rocznicowym 2018 roku, serdecznie zachęcam do poznania dorobku śp. prof. Eugeniusza Rybki oraz odwiedzenia związanych z nim miejsc.
Profesor E. Rybka przy lunecie Grubb w siedzibie Obserwatorium UJ przy ul. M. Kopernika 27 w Krakowie. Instrument ten, po gruntownej renowacji, znajduje się obecnie w Obserwatorium Uniwersytetu Jagiellońskiego na Forcie Skała.
Uroczyste otwarcie Obserwatorium na Forcie Skała w maju 1964 roku.
(z prywatnego archiwum autora).
Tablica na grobie prof. Eugeniusza Rybki i jego żony Marii. Grób znajduje się na cmentarzu rakowickim w Krakowie, jako pierwszy, w II rzędzie kwatery C1. Najłatwiej dotrzeć tam przez bramę od strony Al. 29 Listopada. Po przekroczeniu bramy należy kierować się na lewo, w kierunku dobrze widocznych kolumbariów. Pomocny może być Internetowy lokalizator grobów http://www.rakowice.eu/.
Gromada kulista M3 w gwiazdozbiorze Psów Gończych odkryta przez C. Messiera w 1764 roku. Eugeniusz Rybka podczas pobytu w Holandii pracował nad fotometrią gwiazd w gromadzie M3, a wynikiem tego była publikacja „Photographic magnitudes from Potsdam plates of 995 stars in or near the globular cluster M3”, która ukazała się w 1930 roku w „Bulletin of the Astronomical Institutes of the Netherlands” w tomie 5, na str. 257. (z „Astronomy Picture of the Day”, prawa autorskie: Karel Teuwen.)
**Polecana literatura**
Mietelski J., 1973, *Urania*, 10, 294,
http://www.urania.edu.pl/pliki/archiwum/urania_1973_10.pdf
Mietelski J., 1980, *Postępy Astronomii*, 2, 167
http://www.urania.edu.pl/pliki/archiwum/postepy_astronomii_1980_02.pdf
Mietelski J. 1989, *Kwartalnik Historii Nauki i Techniki*, 3, 167
http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n3/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n3-s665-668/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n3-s665-668.pdf
Mietelski J., 2000, *Złota Księga*, Uniwersytet Jagielloński, Wydział Matematyki i Fizyki, red. B. Szafirski, s. 180
Rudnicki K., 1996, *Analecta: studia i materiały z dziejów nauki*, 5, 171
http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Analecta_studia_i_materialy_z_dziejow_nauki/Analecta_studia_i_materialy_z_dziejow_nauki-r1996-t5-n2_%2810%29/Analecta_studia_i_materialy_z_dziejow_nauki-r1996-t5-n2_%2810%29-s171-188/Analecta_studia_i_materialy_z_dziejow_nauki-r1996-t5-n2_%2810%29-s171-188.pdf
Rybka E., 1988, *Kwartalnik Historii Nauki i Techniki*, 4, 928
http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1988-t33-n4/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1988-t33-n4-s928-942/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1988-t33-n4-s928-942.pdf
Rybka P. (syn E. Rybki), 1989, *Urania*, 6, 168
http://www.urania.edu.pl/pliki/archiwum/urania_1989_06.pdf
Cassini – koniec wielkiej misji
Waldemar Zwierzchlejski
Astronomia Nova
15 września 2017 roku o godzinie 11:55 do Ziemi dotarły ostatnie sygnały z sondy Cassini. Stało się to po blisko dwudziestu latach od chwili jej startu z Ziemi i ponad trzynastu spędzonych w pobliżu Saturna. Sonda weszła w gęste warstwy jego atmosfery i spłonęła, do ostatniej chwili przesyłając unikatowe dane naukowe. Podczas swej misji sonda Cassini pokonała dystans 7.9 miliarda kilometrów, odebrała i wykonała dwa i pół miliona komend, a jej silniki przeprowadziły 360 manewrów. Odkryła sześć nieznanych dotąd satelitów Saturna, wykonała 453048 fotografii jego atmosfery, pierścieni i księżyców oraz przekazała 635 gigabajtów informacji, na podstawie których do dnia zakończenia misji opublikowano 3948 prac naukowych.
Saturn w liczbach
Szósta planeta Układu Słonecznego znana była już w starożytności. Choć odległa od Słońca o niemal półtora miliarda kilometrów, dziesięciokrotnie dalej niż Ziemia, bez problemów widoczna jest nieuzbrojonym okiem. Zawdzięcza to swym wymiarom – promień planety jest dziewięćdziesięciokrotnie większy od ziemskiego i wynosi 58232 km. Natomiast masa Saturna jest większa od ziemskiej 95 razy (5.68×10^{26} kg), z tego wynika, że średnia gęstość planety wynosi zaledwie 0.687 g/cm³, znacznie mniej od gęstości wody. Oznacza to, że Saturn zalicza się do gazowych olbrzymów. W centrum planety jest niewielkie, żelazowo krzemianowe jądro, stanowiące około 20% masy Saturna. Otoczone jest ono grubą warstwą ciekłego wodoru metalicznego, a następnie molekularnego, z niewielką domieszką helu. Warstwa ta w sposób ciągły przechodzi w stan gazowy, czyli atmosferę. Składa się ona niemal wyłącznie z wodoru (96.3%) oraz helu (3.25%). Pozostały ułamek masy przypada na metan, amoniak oraz wodę. Wnętrze planety jest gorące, emituje ona w przestrzeni 2.5 razy więcej energii, aniżeli otrzymuje od Słońca. Mechanizm jej powstawania nie jest dotąd jednoznacznie wyjaśniony. Planeta, obracająca się wokół swej osi w czasie około 10.5 godziny (rotacja jest niejednorodna, gdyż Saturn nie jest bryłą sztywną), generuje pole magnetyczne o natężeniu nieznacznie większym od ziemskiego (20 μT).
Pierwsze obserwacje
Z chwilą skonstruowania przez Galileusza pierwszej lunety (rok 1610), nasza wiedza o Saturnie po raz pierwszy uległa zmianie – niedoskonały przyrząd pokazał obraz planety z „uszami”. Taki zadziwiający pogląd, że Saturn jest planetą potrójną, utrzymał się przez blisko 50 lat. Dopiero Christian Huygens, korzystający ze znacznie lepszych przyrządów, wyciągnął wniosek, że planetę
otacza stosunkowo cienki pierścien, składający się z drobnych cząstek, rozciągający się wokół planety w jej płaszczyźnie równikowej. Jego pogląd długo budził niedowierzanie, dopiero dokładniejsze obserwacje, przeprowadzone przez Gian Domenico Cassiniego wykazały, że Huygens miał rację. Dodatkowo Cassini odkrył w roku 1675 przerwę w strukturze pierścienia, a także cztery jego księżyce (pierwszy, nazywany Tytan, odkrył Huygens jeszcze w roku 1655). Kolejne dziesięciolecia skutkowały odkrywaniem kolejnych, mniejszych naturalnych satelitów planety, a także nieco bardziej szczegółowym opisem jej pierścieni, w których odkryto kolejne przerwy, natomiast o naturze samej planety nie mogliśmy dowiedzieć się niczego nowego. Przełom w tej dziedzinie spowodowało dopiero nastanie ery lotów kosmicznych i rozpoczęcie badań planet z bliska.
**Trzy przeloty**
Pierwszą sondą kosmiczną, która zbadała z bliska Saturna, był Pioneer-11, który 1 września 1979 roku zbliżył się do niego na odległość 20900 km od widocznej powierzchni atmosfery i przesłał dane oraz fotografie jego układu. Wielkim zaskoczeniem okazała się rozległość i wysoce skomplikowana budowa jego pierścieni, odkryto także magnetoferę planety. Spowodowało to włączenie do programu lotu dwóch sond Voyager znacznie rozleglejszego, niż to uprzednio planowano, programu badań obu struktur. Sonda Voyager-1 zbliżyła się do Saturna 12 listopada 1980 r. na odległość około 124000 km nad szczytami chmur, zaś Voyager-2 26 sierpnia 1981 r. na odległość około 101000 km od granicy atmosfery. Sondy odkryły nowe satelity, w tym krążące wewnątrz pierścieni tzw. księżyce pasterskie, zawiadujące ruchem cząstek pierścienia, przekazały zdjęcia Saturna, ukazując niewiarygodnie dokładne szczegóły jego budowy, oraz po raz pierwszy fotografie dobrej rozdzielczości kilku naturalnych satelitów planety. Okazało się, że układ Saturna jest niezwykle interesującym dla nauki rejonem badań, które powinny zostać przeprowadzone nie podczas krótkich przelotów, lecz w ramach specjalnie dedykowanej misji, z użyciem sondy, mogącej czynić długotrwałe obserwacje z orbity planety.
**Prace koncepcyjne**
Jeszcze w 1977 roku NASA zainicjowała prace koncepcyjne nad taką misją do Saturna, nazwaną Saturn Orbiter Dual Probe, składającą się z trzech elementów: orbitera Saturna, próbnika atmosferycznego planety oraz próbnika atmosferycznego lub lądownika na Tytanie. W czerwcu 1982 roku Space Science Committee należący do European Science Foundation i amerykański Space Science Board utworzyły wspólną grupę roboczą, której zadaniem było zbadanie możliwości współpracy pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Europą w dziedzinie badań planetarnych. Miesiąc później ESA wystosowała wezwanie do europejskich naukowców do przedłożenia propozycji przyszłych misji
kosmicznych. W rezultacie, w listopadzie 1982 roku, Daniel Gautier i Wing Ip przedłożyli ESA propozycję, podpisana także przez 27 innych naukowców, misji nazwanej Cassini, złożonej z orbitera Saturna i próbnika Tytana, jednocześnie sugerując przeprowadzenie jej we współpracy z NASA. W styczniu 1983 roku amerykański Solar System Exploration Committee zarekomendował NASA przeprowadzenie misji na Tytana (Titan Probe-Radar Mapper) z możliwością dołączenia do niej orbitera Saturna. Pomiędzy kwietniem 1984 roku a czerwcem 1985 roku NASA i ESA przeprowadziły wspólne studium oceniające misję do Saturna i Tytana. W jego trakcie zdecydowano, że próbniak Tytana zostanie dostarczony przez ESA, a za budowę orbitera będzie odpowiadać NASA. W lutym 1986 roku ESA przyjęła projekt próbniaka do wstępnego studium. Zostało ono przeprowadzone od listopada 1987 do września 1988 roku, przez europejskie konsorcjum przemysłowe, pod kierunkiem Marconi Space Systems. Po jego zakończeniu, 25 listopada 1988 roku, misja próbniaka Tytana została zatwierdzona do realizacji, jako pierwsza misja klasy średniej w ramach długofalowego programu europejskich badań kosmicznych Horizon 2000. Misja próbniaka otrzymała wówczas nazwę Huygens. Po stronie amerykańskiej, w latach 1987–1988, w NASA kontynuowano prace projektowe nad konstrukcją nowego typu sondy kosmicznej Mariner Mark II, przeznaczonej do misji w zewnętrznych obszarach Układu Słonecznego. Pierwszymi sondami, które miały wykorzystywać tę nową konstrukcję były sonda kometarna CRAF i Cassini. Ich misje zostały połączone we wspólnym programie, który został zaaprobowany przez amerykański Kongres w listopadzie 1989 roku. W październiku 1989 roku ESA i NASA ogłosili oddzielnie konkursy na instrumenty naukowe przeznaczone dla próbniaka i orbitera. Konkurs został rozstrzygnięty przez ESA we wrześniu 1990 roku, a przez NASA w listopadzie 1990 roku. Oprócz instrumentów do realizacji wybrano także badania interdyscyplinarne. Dodatkowy konkurs na konstrukcję instrumentu INMS na pokładzie orbitera został rozstrzygnięty w lutym 1992 roku. Włoska Agencja Kosmiczna (ASI), w ramach umowy o dwustronnej współpracy z NASA z 1993 roku, dostarczyła antenę główną i niektóre z instrumentów dla orbitera. Głównym wykonawcą próbniaka Huygens zostało Aérospatiale. Wprowadzone przez Kongres ograniczenia budżetowe wymusiły w styczniu 1992 roku rezygnację z misji sondy CRAF i zmiany konstrukcyjne zmniejszające koszt konstrukcji orbitera Cassini. Zrezygnowano z dwóch ruchomych platform dla instrumentów naukowych i oddzielnej ruchomej anteny do łączności z próbniakiem Huygens. Zaniechano też planów dokonania bliskiego przelotu obok planetoidy i większości obserwacji naukowych w trakcie lotu w kierunku Saturna. Data startu została przełożona z kwietnia 1996 na październik 1997 roku. W 1995 roku komisja budżetowa Kongresu zdecydowała o całkowitej rezygnacji z misji Cassini. Na szczęście decyzja ta została cofnięta po interwencji dyrektora generalnego ESA.
Rodzi się wielka misja
Została ustalona lista celów naukowych, które obejmowały pięć grup tematycznych, osobnych dla każdego rodzaju ciał w systemie Saturna (planeta, pierścienie, Tytan, księżyce lodowe i magnetosfera). Przedstawiała się ona w następujący sposób:
Planeta:
- określenie rozkładu temperatury, własności obłoków i składu atmosfery Saturna;
- pomiar globalnego rozkładu wiatrów, włączając ich składniki falowe i wirowe, obserwacja cech obłoków i procesów synoptycznych;
- wyciągnięcie wniosków na temat struktury wewnętrznej i rotacji głębokich warstw atmosfery;
- obserwacja zmienności dobowej w jonosferze Saturna i wpływu pola magnetycznego na jonosferę;
- dostarczenie ograniczeń obserwacyjnych (skład gazów, stosunek izotopów, strumień ciepła, itp.) na scenariusze powstania i ewolucji Saturna;
- zbadanie źródeł i morfologii wyładowań atmosferycznych na Saturnie (gwizdy piorunowe, wyładowania elektrostatyczne).
Pierścienie:
- zbadanie ukształtowania pierścieni i procesów dynamicznych (grawitacyjnych, lepkich, erozyjnych i elektromagnetycznych) odpowiedzialnych za ich strukturę;
- sporządzenie map rozkładu wielkości i składu materiału pierścieni;
- określenie związków pomiędzy pierścieniami a księżycami, włączając w to księżyce wbudowane w pierścienie;
- ustalenie rozkładu pyłu i meteoroidów w sąsiedztwie pierścieni;
- zbadanie interakcji pomiędzy pierścieniami a magnetosferą, jonosferą i atmosferą Saturna.
Tytan:
- określenie obfitości składników atmosfery (w tym gazów szlachetnych), ustalenie stosunków izotopowych dla obficie występujących pierwiastków, wprowadzenie ograniczeń na scenariusze powstania i ewolucji Tytana i jego atmosfery;
- obserwacja pionowego i poziomego rozkładu gazów śladowych, poszukiwanie złożonych związków organicznych, zbadanie źródeł energii dla chemii atmosferycznej, modelowanie fotochemii stratosfery, zbadanie powstawania i składu aerosoli;
- pomiar prędkości wiatrów i globalnych temperatur, zbadanie fizyki chmur, ogólnej cyrkulacji i efektów sezonowych w atmosferze Tytana, poszukiwanie wyładowań piorunowych;
- ustalenie stanu fizycznego, topografii i składu powierzchni, wyciągnięcie wniosków na temat budowy wewnętrznej księżyca;
• zbadanie górnej części atmosfery, jej jonizacji i roli, jako źródła netralnej i zjonizowanej materii w magnetosferze Saturna.
Księżycy lodowe:
• określenie ogólnej charakterystyki i historii geologicznej księżyców;
• określenie mechanizmów, zarówno zewnętrznych jak i wewnętrznych, odpowiedzialnych za modyfikacje skorupy i powierzchni;
• zbadanie składu i rozmieszczenia materii na powierzchni księżyców, w szczególności ciemnych materiałów bogatych w związki organiczne i skondensowanych substancji lotnych o niskim punkcie topnienia;
• wprowadzenie ograniczeń na modele opisujące ogólny skład i budowę wewnętrzną księżyców;
• zbadanie interakcji księżyców z magnetosferą i systemem pierścieni oraz możliwego wprowadzania przez nie gazu do magnetosfery.
Magnetosfera:
• określenie konfiguracji prawie osiowo symetrycznego pola magnetycznego i jego związku z modulacją promieniowania kilometrowego Saturna;
• określenie systemów prądów, składu, źródeł i odpływów cząstek naładowanych magnetosfery;
• zbadanie interakcji falowo-cząsteczkowych i dynamiki po stronie dziennej magnetosfery i w ogonie magnetycznym Saturna oraz ich wzajemnego oddziaływania z wiatrem słonecznym, księżyccami i pierścieniami;
• zbadanie efektów interakcji Tytana z wiatrem słonecznym i plazmą magnetosferyczną;
• zbadanie interakcji atmosfery i egzosfery Tytana z otaczającą plazmą.
**Sonda Cassini**
Sonda składała się z orbitera Cassini i lądownika Huygens, które w początkowych etapach misji pozostawały ze sobą połączone. Ich całkowita masa startowa wynosiła 5574 kg, z czego na paliwo przypadało 3132 kg. Doliczając masę łącznika z rakietą nośną, łączna masa przy starcie wynosiła 5712 kg. Ze wszystkich uprzednio wysłanych sond kosmicznych jedynie sondy Fobos-Grunt i Mars 96 miały większą masę startową, jednak obie nie zdołały nawet opuścić orbity okołoziemskiej.
Kadłub orbitera miał wysokość całkowitą 6.87 m i składał się z pięciu połączonych z sobą głównych modułów konstrukcyjnych. Patrząc od góry były to kolejno:
• antena główna o średnicy 4 m;
• przedział elektroniki w kształcie dwunastobocznego pierścienia;
• górny moduł wyposażenia;
• moduł napędowy z silnikami;
• dolny moduł wyposażenia.
Do kadłuba przymocowany był wysięgnik dla magnetometru o długości 11 metrów oraz trzy ustawione ortogonalnie anteny o długości 10 m, służące do odbioru fal plazmowych. Większa część konstrukcji kadłuba wykonana była z aluminium. Antena główna i wysięgniki dolnego modułu wyposażenia wykonane zostały z epoksydów grafitowych. Wszystkie główne podsystemy inżynieryjne sondy zostały zdublowane na wypadek awarii układu podstawowego. Sonda była stabilizowana trójosiowo. Na pokładzie orbitera znajdowało się 12 instrumentów naukowych. Większość instrumentów została przymocowana do dwóch stałych platform na powierzchni kadłuba. Były to paleta dla instrumentów teledetekcyjnych i paleta dla instrumentów badających cząstki i pola. Ponieważ brak było ruchomej platformy skanującej, cała sonda musiała być obracana podczas wykonywania obserwacji teledetekcyjnych. Większa część kadłuba sondy przykryta była przez wielowarstwową izolację termiczną w kolorze złotym oraz czarnym wykonaną z użyciem Kaptonu, która chroniła także przed uderzeniami mikrometeoroidów. W skład systemu kontroli temperatury wchodziły też grzejniki elektryczne i radioizotopowe oraz kontrolowane przez termostat żaluzje.
Energia elektryczna dostarczana była sondzie przez trzy, przymocowane do dolnego modułu wyposażenia, radioizotopowe generatory termoelektryczne RTG. Każdy z generatorów miał 114 cm długości, 42.2 cm średnicy, masę 56.4 kg i zawierał pluton 238 w postaci dwutlenku. Masa dwutlenku plutonu
w każdym generatorze wynosiła około 10.9 kg. Na początku misji generatory wytwarzaly prąd stały (o napięciu 30 V) o łącznej mocy około 887 W. Dostarczana energia stopniowo zmniejszała się z czasem z powodu rozpadu radioaktywnego plutonu i degradacji elementów ogniwi termoelektrycznych. Pod koniec głównej fazy misji, w lipcu 2008 roku, generatory wytwarzały ok. 692 W. Generatory RTG zostały wyprodukowane w zakładach koncernu Lockheed Martin. Na pokładzie sondy umieszczono także 117 grzejników radioizotopowych (82 na pokładzie orbitera Cassini i 35 na pokładzie próbnika Huygens), zawierających łącznie 0.3 kg dwutlenku plutonu, każdy o masie 40 g i mocy ok. 1 W.
Moduł napędowy orbitera złożony był z dwóch oddzielnych i niezależnych systemów na dwuskładnikowy i jednoskładnikowy materiał pędny. System na dwuskładnikowy materiał pędny wykorzystywał monometylohydrazynę jako paliwo i tetratlenek diazotu jako utleniacz. Zbiornik z helem pod wysokim ciśnieniem dostarczał gaz utrzymujący ciśnienie w zbiornikach z materiałami pędnymi. Dwa (podstawowy i zapasowy) umieszczone obok siebie centralnie u podstawy sondy silniki główne Kaiser Marquardt R-4D o ciągu 445 N i impulsie właściwym 304 s służyły do wykonywania wszystkich dużych manewrów o $\Delta v$ powyżej 0.4 m/s. Dysze silników były ruchome, dla utrzymania kierunku ciągu zgodnego ze środkiem masy sondy. Ruchoma osłona chroniła dysze silników głównych przed uderzeniami cząstek pyłu. System na jednoskładnikowy materiał pędny wykorzystywał hydrazynę służącą do zasilania 8 podstawowych i 8 zapasowych silników korekcyjnych o ciągu (na początku misji) 0.97 N i impulsie właściwym 195 s. Rozmieszczone były one na czterech zestawach silnikowych przymocowanych do boków kadłuba na wysokości dolnego modułu wyposażenia orbitera. W skład każdego zestawu silnikowego wchodziły cztery silniki: po dwa ustawione w dwóch różnych osiach (Y i Z). Używany był tylko jeden silnik w każdej osi, drugi stanowił układ rezerwowy. Zbiornik z helem służył do utrzymywania ciśnienia w zbiorniku z hydrazyną. Silniki tego systemu służyły do kontroli położenia sondy, wykonywania mniejszych manewrów korekcyjnych i desaturacji kół reakcyjnych (wnoszenie poprawek do momentu pędu kół reakcyjnych). Początkowa masa materiałów pędnych w systemie dwuskładnikowym wynosiła 3000 kg (1869 kg utleniacza i 1131 kg paliwa). Masa hydrazyny w systemie na jednoskładnikowy materiał pędny wynosiła na początku misji 132 kg. Masa helu w obu systemach wynosiła odpowiednio 8.6 kg i 0.4 kg. W marcu 2009 roku z powodu pogorszenia osiągów dwóch z ośmiu silników korekcyjnych zestawu podstawowego, dokonano przełączenia na zestaw silników rezerwowych. Moduł napędowy został wykonany w zakładach Lockheed Martin Astronautics.
Do łączności z Ziemią wykorzystywana była głównie antena o wysokim zysku (High-Gain Antenna, HGA) o średnicy 4 m z nadajnikiem o mocy 20 W pracującym w paśmie X na częstotliwości 8.43 GHz (o zysku 47 dBi) i odbiornikiem w paśmie X na częstotliwości 7.2 GHz. Szybkość transmisji
danych z orbity wokół Saturna wynosiła od 22.12 do 165.9 kilobitów na sekundę. Odbiór rozkazów z Ziemi odbywał się z szybkością do 500 bitów na sekundę. Poza łącznością z Ziemią antena główna wykorzystywana była przez radar w paśmie Ku i do naukowych eksperymentów radiowych w paśmie Ka i paśmie S. Podczas lądowania próbnika Huygens na Tytanie posłużyła do odbioru danych z próbnika (w paśmie S). W początkowej fazie misji, gdy Cassini znajdował się w wewnętrznych obszarach Układu Słonecznego, antena ta pełniła funkcję osłony przeciwsłonecznej dla sondy. Antena HGA została dostarczona przez ASI. Orbiter wyposażony był też w dwie anteny o niskim zysku (Low-Gain Antennas, LGAs). Antena LGA 1 (o zysku 8.9 dBi) była przymocowana do reflektora wtórnego anteny HGA, antena LGA 2 znajdowała się na dolnym module wyposażenia orbitera. Anteny o niskim zysku były intensywnie wykorzystywane do łączności z Ziemią przez pierwsze 2.5 roku od momentu startu. Antena HGA była wtedy skierowana w kierunku Słońca, służąc za osłonę dla sondy i nie mogła być używana do łączności. Później anteny o niskim zysku wykorzystywane były tylko w razie wystąpienia sytuacji awaryjnych. Na Ziemi łączność z sondą utrzymywana była przy użyciu sieci Deep Space Network z antenami o średnicy 34 m i 70 m rozmieszczonymi w trzech kompleksach – w okolicy Madrytu w Hiszpanii, Canberry w Australii i Goldstone w Kalifornii. Podczas typowego dnia misji, od czasu wejścia na orbitę wokół Saturna, sonda przez 15 h wykonywała obserwacje i następnie przez 9 h na transmitowała na Ziemię dane w ilości od około 1 Gbit do 4 Gbit.
Command and Data Subsystem (CDS) był głównym systemem sterującym sondy. CDS odpowiedzialny był za odbiór i przetwarzanie instrukcji przesyłanych z Ziemi, zbieranie i formatowanie danych ze wszystkich instrumentów naukowych i systemów inżynieryjnych sondy oraz zarządzanie procedurami rozpoznającymi nieprawidłowości w funkcjonowaniu sondy i zapewniającymi ochronę przed ich skutkami. W skład CDS wchodziły dwa 16-bitowe komputery (Engineering Flight Computers, EFCs) IBM 1750A. Każdy komputer posiadał 8.2 Mbit pamięci RAM, 131 kbit pamięci PROM i wydajność 1.28 MIPS. Do magazynowania danych na pokładzie sondy służyły dwa półprzewodnikowe rejestratory danych (Solid State Recorders, SSRs) wykorzystujące moduły DRAM. Całkowita pojemność każdego rejestratora wynosiła 2.56 Gbit. Rejestratory zostały wykonane w zakładach koncernu TRW Inc.
Attitude and Articulation Control Subsystem (AACS) był systemem odpowiedzialnym za kontrolę położenia sondy w przestrzeni. Do jego zadań należały w szczególności orientacja anten w kierunku Ziemi podczas sesji łączności, ustawienie instrumentów naukowych podczas prowadzonych obserwacji i kontrola położenia ruchomej dyszy silnika głównego podczas manewrów. AACS odpowiadał też za stabilizację sondy podczas manewru odłączenia próbnika Huygens i orientację anteny głównej podczas lądowania próbnika na Tytanie. W skład AACS wchodziły zdwojone komputery (AACS Flight Computers, AFCs) i szyny danych o tej samej konstrukcji jak w systemie CDS. Do
określenia położenia sondy w przestrzeni wykorzystywany był zestaw czujników. W ich skład wchodziły podwójne szukacze gwiazd (Stellar Reference Units), szukacze Słońca, żyroskopowe systemy bezwładnościowe (Inertial Reference Units) i pojedynczy miernik przyspieszenia. Główną rolę w tym systemie pełniły Stellar Reference Units, które porównywały pozycje czterech bądź pięciu najjaśniejszych gwiazd w polu widzenia z pokładowym katalogiem około 3700 gwiazd. Zmiany położenia sondy w przestrzeni dokonywały się za pośrednictwem zespołu kół reakcyjnych (Reaction Wheel Assemblies, RWAs), każdym o momencie pędu większym od 36 N·m·s, oraz systemu sterowania reakcyjnego (Reaction Control System, RCS) składającego się z silników korekcyjnych modułu napędowego. Trzy główne koła reakcyjne znajdowały się na dolnym module wyposażenia. Zapasowe koło reakcyjne (RWA-4) umieszczone było na ruchomej platformie na górnym module wyposażenia i mogło być przestawiane na pozycję równoległe do kół głównych. Koła reakcyjne były w stanie utrzymywać orientację sondy w przestrzeni z dokładnością do 40 mikroradianów. W lipcu 2003 roku z powodu postępującej degradacji funkcjonowania koła RWA-3 zostało ono zastąpione przez RWA-4.
W skład aparatury naukowej orbitera wchodziły:
- system kamer do zdjęć w świetle widzialnym, bliskim ultrafiolecie i bliskiej podczerwieni,
- radar do odwzorowania powierzchni Tytana,
- spektrometry światła widzialnego i podczerwieni do badania składu chemicznego powierzchni księżyców i pierścieni Saturna,
- spektrometry jonowe i plazmowe do badania śladowych atmosfer i jonosfer księżyców oraz plazmy w magnetoferze Saturna,
- magnetometry do badania pola magnetycznego Saturna i jego oddziaływania z wiatrem słonecznym,
- spektrograf obrazowy ultrafioletu do badania atmosfery i pierścieni Saturna,
- analizator pyłu kosmicznego do badania drobin pyłu i lodu wewnątrz układu Saturna,
- aparatura radiowa do badania fal grawitacyjnych, a także własności pola grawitacyjnego Saturna i jego satelitów oraz struktury pierścieni.
Zasilanie spektrometru plazmy CAPS zostało wyłączone 14 czerwca 2011 roku, po analizie danych telemetrycznych, które wykazały, że instrument ten był odpowiedzialny za serię skoków napięcia w układach elektrycznych sondy. 16 marca 2012 roku instrument CAPS został ponownie uruchomiony, jednak w nocy z 1 na 2 czerwca 2012 roku bezpiecznik na pokładzie sondy automatycznie odciął zasilanie tego instrumentu i pozostał on wyłączony do końca misji. 23 grudnia 2011 roku doszło do awarii ultrastabilnego oscylatora (USO) w systemie telekomunikacyjnym sondy. Jego funkcję przejął oscylator zapałowy o mniejszej stabilności. Brak USO wpłynął negatywnie na rezultaty eksperymentów okultacji radiowej. Wszystkie pozostałe instrumenty sondy, poza CAPS i USO, funkcjonowały normalnie do końca misji.
Huygens
Huygens był próbnikiem przeznaczonym do wykonania pomiarów in situ podczas przelotu pod spadochronem przez atmosferę Tytana, aż do jego powierzchni. Do momentu odłączenia od sondy Cassini pozostawał przymocowany do jej boku za pośrednictwem pierścienia łączącego. Próbnik został dostarczony przez Europejską Agencję Kosmiczną, a jego głównym wykonawcą było Aérospatiale. Dostarczony przez ESA system składał się z dwóch głównych elementów – właściwego próbnika Huygens o masie 318 kg oraz wyposażenia pomocniczego próbnika (Probe Support Equipment, PSE) o masie 30 kg, które pozostawało połączone z orbiterem Cassini po odłączeniu próbnika. W skład wyposażenia PSE wchodziły systemy awioniki, odbiornik radiowy z ultrastabilnym oscylatorem, elementy łączące z orbiterem, połączenia elektryczne i łącza danych oraz system służący do odłączenia próbnika. Próbnik właściwy składał się z zespołu osłon (Entry Assembly) i modułu opadania (Descent Module) znajdującego się wewnątrz osłon. Zespół osłon był odpowiedzialny za połączenie próbnika z orbiterem i jego odłączenie, zapewnienie osłony termicznej podczas lotu i wejścia w atmosferę Tytana oraz kontrolę przebiegu hamowania w atmosferze. Po wykonaniu manewru wejścia w atmosferę osłony były odrzucone uwalniając moduł opadania.
Przednia osłona aerodynamiczna o średnicy 2.75 m miała kształt stożkowo-sferyczny i masę 79 kg. Pokryta była płytami z materiału ablacyjnego wykonanego z włókien krzemowych wzmocnionych przez żywice fenolowe, które chroniły przed strumieniem ciepła o gęstości 1 MW m\(^{-2}\). Osłona tylna miała masę ok. 16.4 kg. Opadanie próbnika w atmosferze spowalniał zespół trzech kolejno rozkładanych spadochronów. Spadochron pilotujący o średnicy 2.59 m odrzucał tylną osłonę, która odpadając wyciągała z kolei spadochron główny o średnicy 8.30 m. Spadochron główny był zbyt duży, by umożliwić przelot przez atmosferę w czasie krótszym niż planowane 2.5 h, był więc następnie zastępowany przez spadochron stabilizujący o średnicy 3.03 m. Czasze wszystkich spadochronów były wykonane z nylonu, a ich linki z Kevlaru.
Kadłub modułu opadania wykonany był z aluminium. Większość systemów i instrumentów naukowych była przymocowana do znajdującej się wewnątrz kadłuba platformy eksperymentalnej. Na górnej pokrywie kadłuba znajdowały się: pojemnik na moździerz wyrzucający spadochron pilotujący, pojemnik z dwoma pozostałymi spadochronami i dwie anteny do łączności z sondą Cassini. Na obrzeżu przedniej części kadłuba przymocowanych było 36 łopatek zapewniających kontrolowany ruch wirowy próbniaka podczas opadania w atmosferze. Wszystkie systemy awioniki i nadajniki próbniaka były zdublowane. Krytyczne dla przebiegu misji elementy – zegary pokładowe aktywujące zasilanie próbniaka i akcelerometry inicjujące sekwencję rozwinięcia spadochronów, były potrójnie redundantne. Dwa wysokościomierze radarowe pracujące w paśmie Ku, zaopatrzone w anteny o wymiarach \(125 \times 162\) mm, dostarczały danych o rzeczywistej odległości od powierzchni księżyca, począwszy od wysokości około 42 km. Na wypadek lądowania w węglowodorowym jeziorze lub oceanie, próbnik został zaprojektowany w taki sposób, żeby utrzymywał się na powierzchni ciekłych węglowodorów.
Po odłączeniu od sondy Cassini energię dla próbnika dostarczało 5 baterii litowo-siarkowych (LiSO₂), o całkowitej pojemności około 1600 Wh energii. Układ dystrybuujący energię dostarczał prąd o napięciu 28 V. W skład systemu kontroli temperatury wchodziła wielowarstwowa izolacja oraz 35 grzejników radioizotopowych, każdy o mocy około 1 W.
Kontrolę nad sekwencją misji i nadzór nad przekazem danych z systemów pokładowych i instrumentów do nadajników sprawował zdwojony Command and Data Management Unit o łącznej pamięci wynoszącej około 20 kbit. Dane z próbnika przesyłane były na pokład sondy Cassini przez dwa niezależne (kanal A i kanal B) nadajniki w pasmie S o mocy 12 W, pracujące na częstotliwościach, odpowiednio, 2040 i 2098 MHz, z oddzielnymi antenami o niskim zysku. Szybkość transmisji danych w każdym kanale wynosiła 8192 bitów na sekundę. Identyczne dane były przesyłane z opóźnieniem 6 s między kanałami, dla zmniejszenia ryzyka ich utraty. Częstotliwość sygnału w kanale A była kontrolowana przez ultrastabilny oscylator na pokładzie próbnika i odpowiadający mu ultrastabilny oscylator odbiornika na pokładzie orbitera, które były wykorzystywane przez eksperyment pomiarów dopplerowskich prędkości wiatru. Dane z próbnika były odbierane przez antenę główną sondy Cassini i magazynowane na jej pokładzie do późniejszej transmisji na Ziemię. Misją próbnika Huygens kierowało Huygens Probe Operations Center (HPOC), znajdujące się w Europejskim Centrum Operacji Kosmicznych (ESOC) w Darmstadt. W skład aparatury naukowej próbnika weszły następujące instrumenty:
- chromatograf gazów i spektrometr gazowy;
- zbieracz aerozoli i pirolizer;
- imadżer opadania i radiometr spektralny;
- instrument badania struktury atmosfery;
- eksperyment Doppler Wind;
- zestaw powierzchniowych urządzeń badawczych SSP (Surface Science Package), w jego skład weszły akcelerometr i urządzenia do pomiaru współczynnika refrakcji, temperatury, przewodności i pojemności cieplnej, prędkości rozchodzenia się dźwięku i stałej dielektrycznej powierzchni (stałej, mulistej bądź ciekłej) w miejscu lądowania.
W konstrukcji instrumentów dla próbnika Huygens wzięli udział polscy specjaliści z Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie. Ich dziełem jest zaprojektowanie i wykonanie czujnika do pomiaru temperatury i przewodnictwa cieplnego (Thermal Properties, THP), wchodzącego w skład eksperymentu SSP. Drugim polskim wkładem było zaprojektowanie układów elektroniki analogowej obsługujących pięć czujników do badań własności fizycznych powierzchni Tytana. Układy te zostały zbudowane w Anglii według
polskiego projektu, przeszły pomyślnie testy przedstartowe i weszły w skład aparatury próbnika Huygens.
**Lot**
Od listopada 1995 roku w Jet Propulsion Laboratory prowadzono montaż i testy orbitera, podczas gdy integrację i testy próbnika Huygens wykonano w zakładach Daimler-Benz Aerospace Dornier Satellitensysteme w Ottobrunn w pobliżu Monachium. Na początku kwietnia 1997 roku Huygens został przetransportowany samolotem na kosmodrom Cape Canaveral. 21 kwietnia 1997 trafił tam także orbiter Cassini. Na kosmodromie przeprowadzone zostały finalne etapy montażu i testów przedstartowych sondy oraz jej integracja z rakietą nośną. 29 sierpnia 1997, już po zamontowaniu sondy na szczycie rakiety Titan IV, wykryto uszkodzenie fragmentu osłony termicznej wewnątrz próbnika Huygens, spowodowane przez nieprawidłowo ustawiony przepływ powietrza w systemie chłodzenia. W celu naprawy osłony konieczne było zdemontowanie sondy i jej przewiezienie do hali montażowej, co zmusiło do przesunięcia, zaplanowanego pierwotnie na 6 października, terminu startu.
Start sondy Cassini-Huygens nastąpił 15 października 1997 roku o 08:43:01 UTC, ze stanowiska startowego SLC-40 na Cape Canaveral Air Force Station. O 08:54 UTC rakietą nośną Titan 401B/Centaur (numer seryjny 4B-33/TC-21) wprowadziła sondę na wstępną orbitę parkingową. Powtórny zapłon członu Centaur o 09:13 UTC umożliwił wejście na orbitę heliocentryczną. Ponieważ sonda miała zbyt dużą masę na to, żeby rakietą nośną mogła dostarczyć energii wystarczającej na bezpośredni lot do Saturna, dla potrzeb misji zaprojektowano trajektorię lotu nazwaną VVEJGA (Venus-Venus-Earth-Jupiter Gravity Assist). Umożliwiła ona czterokrotne wykorzystanie manewrów asysty grawitacyjnej mijanych planet (podczas dwukrotnych przelotów obok Wenus, przelotu obok Ziemi oraz Jowisza) dla dotarcia do Saturna.
27 marca 1998 roku Cassini przeszedł przez pierwsze peryhelium swej orbity, w odległości 0.67 AU od Słońca. Największe zbliżenie podczas pierwszego przelotu obok Wenus, na odległość 283.7 km od powierzchni planety, miało miejsce 26 kwietnia 1998 roku o 13:44:41 UTC. Wykonany w efekcie przelotu manewr asysty grawitacyjnej zwiększył prędkość sondy względem Słońca o 3.7 km/s.
3 grudnia 1998 roku przy użyciu silnika głównego został wykonany manewr DSM (Deep Space Maneuver; $\Delta v = 450.2$ m/s), który został zaplanowany w celu zmniejszenia prędkości sondy w pobliżu apoapsis, obniżając następujące peryapsis i umożliwiając przeprowadzenie ponownego manewru asysty grawitacyjnej ze strony Wenus. 7 grudnia 1998 roku sonda przeszła przez aphelium, w odległości 1.58 AU od Słońca.
Drugi przelot obok Wenus nastąpił 24 czerwca 1999 roku o 20:29:55 UTC, w odległości 602.6 km od jej powierzchni. W wyniku przelotu prędkość sondy względem Słońca zwiększyła się o 3.1 km/s. 29 czerwca 1999 roku sonda
przeszła przez drugie peryhelium, w odległości 0.72 AU od Słońca.
18 sierpnia 1999 roku, Cassini zbliżył się do Ziemi, przelatując o godz. 03:28:26 UTC w odległości 1171 km nad południowym Pacyfikiem. Prędkość sondy zwiększyła się przy tym o 4.1 km/s. Krótko przed tym przelotem, 15 sierpnia, została odrzucona osłona instrumentu VIMS IR, a 16 sierpnia rozłożony został wysięgnik magnetometru.
Podczas przelotów obok Wenus i Ziemi zaplanowano przeprowadzenie stosunkowo niewielkiej ilości obserwacji naukowych. W trakcie pierwszego zbliżenia do Wenus poszukiwano oznak wyładowań atmosferycznych w jej atmosferze. Podczas kolejnego przelotu badano interakcje zachodzące pomiędzy wiatrem słonecznym a planetą oraz jej jonosferę. Również instrumenty optyczne wykonały wtedy swoje pierwsze testowe obserwacje. Przelot obok Ziemi wykorzystano do przeprowadzenia kalibracji instrumentów sondy. W tym celu wykonano obserwacje ziemskiej magnetosfery, powierzchni Księżyca oraz test radaru polegający na wysłaniu i odbiorze odbitych od powierzchni Ziemi sygnałów.
W drodze do Jowisza sonda Cassini minęła w znacznej odległości, około 1.5 mln km, planetoidę (2685) Masursky. Największe zbliżenie miało miejsce 23 stycznia 2000 roku o 09:58 UTC. Podczas spotkania sonda wykonała obserwacje oceniające kształt, rozmiary i albedo planetoidy oraz pomiary spektralne.
1 lutego 2000 roku antena główna (HGA) przestała pełnić rolę osłony przeciwslonecznej i przejęła funkcję utrzymywania łączności z Ziemią. 1 października 2000 roku sonda Cassini rozpoczęła trwającą przez 6 miesięcy kampanię obserwacyjną Jowisza. Badania wykonywane przez sondę Cassini były przy tym skoordynowane z obserwacjami prowadzonymi przez sondę Galileo, która od grudnia 1995 roku znajdowała się na orbicie wokół tej planety. Podczas fazy zbliżania się do Jowisza, Cassini znajdował się poza granicami jego magnetosfery i prowadził pomiary wiatru słonecznego, podczas gdy Galileo przebywał głęboko we wnętrzu magnetosfery. Po minięciu planety, sonda Cassini leciała wzdłuż brzegu granicy magnetosfery, wielokrotnie ją przekraczając, natomiast Galileo opuścił magnetosferę i prowadził pomiary wiatru słonecznego.
Obserwacje wykonane podczas przelotu przez instrumenty naukowe obejmowały:
- Badanie składu i dynamiki atmosfery Jowisza, w tym zorzy polarnej i przepływów ciepła.
- Obserwacje pierścieni Jowisza.
- Obserwacje Europy i Kallisto podczas ich opozycji.
- Obserwacje księżyca Himalia i określenie jego okresu rotacji.
- Obserwacje Io podczas jego zaćmienia.
- Badania magnetosfery Jowisza i jego interakcji z wiatrem słonecznym.
- Pomiary strumienia pyłowego pochodzącego z Io.
- Obserwacje promieniowania synchrotronowego Jowisza.
Start wielkiej misji.
W skoordynowanych obserwacjach Jowisza wykorzystano też Kosmiczny Teleskop Hubble’a, Obserwatorium Rentgenowskie Chandra i szereg radioteleskopów na powierzchni Ziemi. Kamery sondy Cassini wykonaly łącznie około 26000 fotografii planety i jej księżyców.
16 grudnia 2000 roku, podczas zbliżania do Jowisza, z powodu zakłóceń w funkcjonowaniu koła reakcyjnego RWA-2, nastąpiło przełączenie sterowania położeniem sondy na system sterowania reakcyjnego (RCS). Z tego powodu, w celu ochrony przed nadmiernym zużyciem hydrazyny, od 19 grudnia do 28 grudnia wstrzymano prowadzenie kampanii obserwacyjnej.
Największe zbliżenie do Jowisza nastąpiło 30 grudnia 2000 roku o 10:04:21 UTC. Odległość od planety w periapsis wyniosła 9722965 km. W wyniku przelotu prędkość sondy zmieniła się o 2.2 km/s, a jej trajektoria została odchylona 12°.2 kierując się ku Saturnowi. Ostatnie obserwacje Jowisza zostały wykonane 22 marca 2001 roku.
**Cassini przybywa do Saturna**
Pierwsze zdjęcie Saturna sonda wykonała 21 października 2002 roku z odległości 285 mln km. Podczas zbliżania się do planety wykonywano testy obserwacyjne instrumentów i wykorzystywano je do uściślania elementów orbitalnych księżyców.
W drodze do Saturna, 11 czerwca 2004 roku, Cassini-Huygens przeleciał w odległości 2068 km od Febe, najdalszego z dużych księżyców planety. Po tym przelocie, w dniu 16 czerwca 2004 roku, wykonano ostatni manewr korekcyjny trajektorii przed dotarciem w pobliże planety.
1 lipca 2004 roku, nadlatując spod płaszczyzny pierścieni planety, sonda zbliżyła się do Saturna. O godz. 00:47 UTC Cassini-Huygens przeciął płaszczyznę pierścieni w kierunku wstępującym, przelatując przez przerwę pomiędzy pierścieniami F i G, w odległości 158529 km od centrum planety. O 01:12 UTC sonda uruchomiła na 96 minut silnik główny, wykonując manewr wejścia na orbitę wokół planety (Saturn Orbit Insertion; $\Delta v = 636.8$ m/s). W trakcie tego manewru, o 02:39 UTC, Cassini znalazł się w najmniejszej odległości od planety, 19 980 km nad powierzchnią chmur. O 04:34 UTC sonda ponownie przecięła płaszczyznę pierścieni, tym razem w kierunku zstępującym, w odległości 158776 km od centrum planety. Podczas obydwu przelotów przez płaszczyznę pierścieni sonda ustawała się anteną główną (HGA) w kierunku lotu, tak by służyła ona jak osłona przed uderzeniami cząsteczek pyłu.
23 sierpnia 2004 roku został wykonany kolejny duży manewr (Periapsis Raise Maneuver, oznaczany też jako OTM-002; $\Delta v=393$ m/s), który podniósł punkt następnego wstępującego przecięcia płaszczyzny pierścieni aż w pobliże orbity Tytana. Pierwszy bliski przelot obok Tytana odbył się 26 października 2004 roku.
**Lądowanie na Tytanie**
W trakcie lotu do Saturna przymocowany do boku sondy Cassini próbnik Huygens przez większość czasu pozostawał nieaktywny. W tej fazie misji łącznie 16 razy przeprowadzono testy sprawdzające stan systemów pokładowych i instrumentów naukowych próbnika. W lutym 2000 roku wykonany został test sprawdzający łączność radiową pomiędzy próbniakiem i orbiterem podczas lądowania na Tytanie. W tym celu antenę Deep Space Network w Goldstone wykorzystano do przesłania sygnałów w paśmie S do odbiornika na pokładzie orbitera. Częstotliwość, amplituda i format sygnałów zostały zaprogramowane w taki sposób żeby symulować sygnały pochodzące z pokładu Huygensa podczas rzeczywistej misji. Rezultat testu był niepomyślny i wskazywał na utratę prawie wszystkich przesłanych danych. Przeprowadzone dochodzenie wykazało obecność błędu konstrukcyjnego w odbiorniku telemetrii próbniaka Huygens na pokładzie orbitera. Nie był on w stanie prawidłowo dekodować odbieranych danych przy spodziewanej dopplerowskiej zmianie częstotliwości sygnału podczas przelotu próbniaka przez atmosferę Tytana. Pierwotny projekt misji przewidywał lądowanie próbniaka Huygens pod koniec pierwszej orbity wokół Saturna, z przelotem orbitera na wysokości 1200 km. Rozwiązanie problemu łączności wymagało dokonania takiej zmiany geometrii przeletu sondy Cassini obok Tytana, żeby zminimalizować prędkość orbitera względem lądującego próbniaka. Planowane pierwsze dwie orbity wokół Saturna zostały zastąpione przez trzy orbity o krótszym okresie, z lądowaniem podczas trzeciej orbity i zbliżeniem orbitera Cassini do Tytana na odległość 60000 km. Zmniejszyło to przesunięcie dopplerowskie odbieranych
sygnałów do wartości, które nie zakłócały transmisji. Dodatkowo zdecydowano o wcześniejszym o 4 godziny włączeniu ogrzewania próbnika Huygens przed wejściem w atmosferę, co zwiększyło temperaturę oscylatora nadajnika pokładowego i stabilność jego pracy. Po drugim bliskim przelocie obok Tytana, w dniu 13 grudnia 2004 roku, sonda Cassini znalazła się na orbicie, która bez dalszej korekty doprowadziłaby do następnego przelotu w odległości około 4600 km od tego księżyca. 17 grudnia Cassini wykonał, przy użyciu silnika głównego, manewr, który wprowadził go na trajektorię prowadzącą do zderzenia z Tytanem (Probe Targeting Maneuver; $\Delta v = 11.94$ m/s). Dodatkowy niewielki manewr korekcyjny ($\Delta v = 0.02$ m/s) został wykonany 23 grudnia.
25 grudnia o 02:00 UTC próbnik Huygens został odlaczony poprzez zdetonowanie sworzni pirotechnicznych i odepchnięty przez sprężyny od orbitera Cassini z prędkością około 0.33 m/s. Jednocześnie próbniowi zostało nadane wirowanie z prędkością 7.5 obrotów na minutę, dla stabilizowania jego ustawnienia w przestrzeni. 28 grudnia Cassini wykonał manewr zejścia z kursu kolizyjnego z Tytanem (Orbiter Deflection Maneuver; $\Delta v = 23.7$ m/s), który wraz z kolejnym manewrem w dniu 3 stycznia 2005 ($\Delta v = 0.14$ m s$^{-1}$) zapewnił właściwą trajektorię dla odbioru danych z próbniaka podczas jego misji na Tytanie. Podczas trwającego dwadzieścia dni lotu w kierunku Tytana jedynymi czynnymi elementami na pokładzie próbniaka Huygens były trzy zegary pokładowe. Aktywowaly one funkcjonowanie próbniaka na 4 h 23 min przed przewidzianym momentem wejścia w atmosferę. 14 stycznia 2005 o godzinie 09:05:52.523 UTC próbniak osiągnął wysokość 1270 km nad powierzchnią księżyca, która została zdefiniowana przez zespół nawigacyjny misji jako granica atmosfery. Wtargnięcie w atmosferę nastąpiło z prędkością 6 km/s, pod kątem $-65^\circ.6 \pm 0^\circ.3$ w stosunku do lokalnego horyzontu. Osłony próbniaka zapewniły wyhamowanie do prędkości około 400 m/s na wysokości 155 km. W tym momencie komputery pokładowe przetwarzające dane z akcelerometrów zainicjowały sekwencję rozwinięcia spadochronów. Ładunek pirotechniczny wyrzucił spadochron pilotujący odrzucający tylną osłonę, która
odpadając wyciągnęła z kolei spadochron główny. 30 sekund później odrzucona została osłona przednia. Następnie odrzucone zostały osłony i rozłożone wysięgniki instrumentów naukowych. 15 minut po rozłożeniu spadochronu głównego, na wysokości 111 km, został on odrzucony i zastąpiony przez mniejszy spadochron stabilizujący. Na wysokości 62 km włączone zostały wysokościomierze radarowe. Umożliwiły one optymalizację pomiarów wykonywanych przez instrumenty podczas ostatniej fazy opadania. Na wysokości 700 m nad powierzchnią włączona została lampa instrumentu DISR umożliwiająca wykonanie pomiarów widma refleksyjnego.
O 11:38:10.77 UTC Huygens wylądował bezpiecznie z prędkością pionową 4.54 m/s w miejscu o współrzędnych $10^\circ.25 \pm 0^\circ.17$ S, $192^\circ.32 \pm 0^\circ.24$ W. Sonda Cassini kontynuowała odbiór danych z próbnika aż do momentu jej zniknięcia pod lokalnym horyzontem w miejscu lądowania. Huygens kontynuował pracę przez przynajmniej 3 h 14 min od momentu lądowania, co potwierdzał odbiór sygnału nośnego jego nadajnika przez radioteleskopy na Ziemi. Łącznie próbnik przekazał około 130 Mbit danych naukowych i inżynieryjnych.
Niestety podczas misji próbnika wystąpiła anomalia w systemie łączności, która spowodowała całkowitą utratę danych przesyłanych przez nadajnik kanału A. Przyczyną był błąd w oprogramowaniu sterującym przeslanym na pokład sondy Cassini. Pominięto w nim komendę włączenia zasilania ultra-stabilnego oscylatora odbiornika kanału A. W rezultacie odbiornik ten nie był w stanie odebrać sygnałów z pokładu próbnika. W wyniku anomalii utracono wszystkie dane z eksperymentu pomiarów dopplerowskich prędkości wiatru (DWE) oraz połowę z wykonanych zdjęć powierzchni Tytana. Dane z pozostałych eksperymentów były przesyłane niezależnie przez obydwa kanały łączności i zostały odebrane w całości przez odbiornik kanału B. Rezultaty eksperymentu DWE zostały w dużej mierze odzyskane dzięki analizie sygnału nośnego kanału A odbieranego przez sieć radioteleskopów na powierzchni Ziemi. Dodatkowo sygnały te posłużyły do przeprowadzenia eksperymentu interferometrii wielkobazowej (VLBI) w celu rekonstrukcji trajektorii przelotu próbnika przez atmosferę.
Fragment powierzchni Tytana. Widoczne „otoczaki” mają rozmiary rzędu decymetra.
Inną anomalią podczas misji, było niespodziewane wirowania próbnika wokół swej osi. Początkowy kierunek wirowania przeciwny do ruchu wskaźówek zegara zmniejszył się bardziej gwałtownie niż przewidziano po rozwińciu spadochronu głównego i po około 10 minutach zmienił kierunek na przeciwny. Przyczyna tego zachowania nie jest znana.
**Planeta, księżyce, pierścienie**
Po wykonaniu manewru wejścia na orbitę wokół Saturna, sonda Cassini rozpoczęła realizację zaplanowanej na cztery lata głównej misji badawczej. Ze względu na doskonały stan orbitera, po jej zakończeniu, misja sondy została przedłużona pod nazwą Misja Równonocy. W październiku 2010 roku rozpoczęła się druga z kolei misja przedłużona – Misja Przesilenia. Zakończyła się ona 15 września 2017 roku, zniszczeniem sondy w atmosferze Saturna. Łącznie, w trakcie całej misji, Cassini wykonał 294 orbity w układzie Saturna. Do zmieniania parametrów orbity sondy wykorzystywano asysty grawitacyjne ze strony Tytana. Podczas typowego przelotu na wysokości 950 km nad powierzchnią tego księżyca, uzyskiwana dzięki asyście $\Delta v$ wynosiła około 800 m/s. Manewry z użyciem silników sondy służyły do przeprowadzania niewielkich korekt trajektorii oraz do dokonania jej zmiany w sytuacjach, gdy manewr asysty grawitacyjnej nie był wystarczający.
**Misja podstawowa**
Podczas trwającej cztery lata, do 1 lipca 2008 roku, podstawowej misji orbitalnej, Cassini wykonał 75 orbit wokół Saturna (oznaczonych kolejno literami A, B, C oraz liczbami 3–74). W tym czasie orbiter dokonał 45 bliskich przelotów obok Tytana oraz wykonał celowane przelety obok sześciu innych księżyców: Enceladusa (4razy), Febe, Hyperiona, Dione, Rei i Japeta. Zrealizowano też wiele odleglejszych przeletów obok innych księżyców. Zmieniający się kąt nachylenia orbity sondy pozwolił na przeprowadzenie obserwacji zarówno strefy równikowej, jak i rejonów biegunowych planety. Misja podstawowa została podzielona na sześć kolejnych faz:
- Wejście na orbitę i misja Huygensa (czerwiec 2004 – 15 lutego 2005); orbity A–3.
Przelet sondy obok Febe w drodze do Saturna. Manewr wejścia na orbitę. Pierwsze trzy bliskie przelety obok Tytana. Lądowanie próbnika Huygens na powierzchni Tytana.
- Sekwencje okultacji (zakryć) pierścienia (15 lutego 2005 – 7 września 2005); orbity 3–14.
Orbity sondy początkowo leżały w płaszczyźnie równikowej, a następnie zostały do niej nachylone. Obserwacje pierścieni planety (fotografie o wysokiej rozdzielczości, filmy, okultacje radiowe i gwiazdowe) ukazały ich złożoną strukturę. 4 przelety obok Tytana. 3 bliskie zbliżenia sondy do Enceladusa, które doprowadziły do odkrycia na jego powierzchni aktywnego kriowulkanizmu.
- Księżyce lodowe i ogon magnetosfery (7 września 2005 – 22 lipca 2006); orbity 14–26.
Orbity sondy pozostawały w płaszczyźnie pierścieni i księżyców, ale stopniowo ulegały rotacji, aż do sięgnięcia poza planetę, do ogona magnetosfery. Cassini miał najlepsze podczas misji głównej warunki do obserwacji wielu księżyców lodowych, w tym Kalipso, Tetydy, Telesto, Dione, Rei i Hyperiona oraz bardzo dobry wgląd w dynamikę atmosfery planety. Wykonał dziesięć przeletów obok Tytana.
- Transfer o 180 stopni; pierścienie i MAPS (22 lipca 2006 – 30 czerwca 2007); orbity 26–47.
Orbity sondy leżące poprzednio w płaszczyźnie pierścieni stawały się coraz mniejsze i bardziej nachylone, aż do momentu, gdy Cassini napotkał Tytana po przeciwnej stronie planety (tzw. transfer o 180 stopni), a orbita powróciła do płaszczyzny równikowej. Umożliwiło to wykonanie szczegółowych badań magnetosfery i atmosfery Saturna oraz, po raz pierwszy, obserwacje planety i jej pierścieni widzianych znad biegunów. 17 przeletów obok Tytana.
- Przelot obok Japeta i księżyce lodowe (30 czerwca 2007 – 14 września 2007); orbity 47–49.
Jedyny podczas całej misji bliski przelet obok Japeta (10 września 2007). 2 przelety obok Tytana, przelet obok Rei i najlepsze podczas misji głównej obserwacje Heleny.
- Pierścienie i MAPS (14 września 2007 – 1 lipca 2008); orbity 49–74.
Nachylenie orbit sondy w tej fazie misji stawało się coraz większe, a ich okres coraz mniejszy. Umożliwiło to wykonanie szczegółowych obserwacji systemu pierścieni. 9 przeletów obok Tytana. Bliski przelet (w odległości 48 km od
powierzchni) nad Enceladusem. Najlepsze podczas misji głównej obserwacje Epimeteusza.
**Misja Równonocy**
Misja przedłużona znana jest także pod nazwą Misja Równonocy (Cassini Equinox Mission), ponieważ w jej trakcie Saturn przeszedł 11 sierpnia 2009 roku w swoim ruchu orbitalnym przez punkt równonocy. Plan rozpoczętej 1 lipca 2008 roku misji przewidywał początkowo dwuletni jej okres (do 1 lipca 2010), ale późniejsze dokumenty określały datę jej zakończenia, jako 27 września albo 11 października 2010. Do głównych celów naukowych misji przedłużonej należały:
- Przeprowadzenie bardziej szczegółowych obserwacji księżyców Saturna, w szczególności Tytana i Enceladusa.
- Monitorowanie zmian sezonowych na Tytanie i Saturnie.
- Zbadanie nowych regionów magnetosfery Saturna.
- Obserwacje unikalnej geometrii pierścieni Saturna podczas równonocy, kiedy światło słoneczne padało prosto przez płaszczyznę pierścieni.
Podczas Misji Równonocy odbyło się 27 bliskich przelotów obok Tytana i 7 zbliżeń do Enceladusa (w tym dwa na odległość jedynie 25 km od powierzchni). Cassini wykonał również stosunkowo bliskie przelety obok Mimasa (6 razy), Tetydy (8 razy), Dione (3 razy, w tym jeden w odległości 500 km), Rei (5 razy, w tym jeden w odległości 100 km) oraz wiele zbliżeń do małych księżyców, w tym przelet w odległości 1800 km od Heleny. Głównym wydarzeniem misji był okres równonocy. Gdy Słońce przechodziło przez płaszczyznę pierścieni Saturna, księżyce rzucaly cień na planetę i pierścienie. Także pionowe struktury wewnątrz pierścieni rzucaly własne cienie, co uwiadaczało drobne szczegóły ich budowy. Przedłużona misja pozwoliła też na zwiększenie pokrycia obrazami radarowymi powierzchni Tytana z 22% (podczas misji głównej) do 30%. Orbity sondy podczas misji przedłużonej charakteryzowało początkowo wysokie nachylenie, by w drugiej jej połowie wrócić do płaszczyzny równikowej. Cassini wykonał też ponowny transfer orbity o 180 stopni.
**Misja Przesilenia**
Kolejna misja przedłużona (Extended-extended Mission) znana jest pod nazwą Misja Przesilenia (Cassini Solstice Mission), ponieważ w jej trakcie, 24 maja 2017 roku, na Saturnie miało miejsce przesilenie letnie. Cassini przybył do Saturna krótko po momencie przesilenia zimowego, dlatego umożliwiło to przeprowadzenie obserwacji zmian sezonowych przez prawie połowę roku saturnowego. Do najważniejszych celów naukowych drugiej misji przedłużonej należały:
- Tytan – obserwacja zmian sezonowych i krótkoterminowych; szczególna uwaga została zwrócona na: jeziora węglowodorowe i inne materiały na powierzchni księżyca; budowę wewnętrzną; aerozole i cząsteczki
o dużej masie; gęstość górnych warstw atmosfery; topografię powierzchni; temperaturę na powierzchni i obłoki; wiatry.
- księżyce lodowe – obserwacje potencjalnej zmienności czasowej aktywności Enceladusa; szczególna uwaga została zwrócona na: podpowierzchniowy ocean i budowę wewnętrzną Enceladusa; poszukiwanie wewnętrznej aktywności na Dione, poszukiwanie hipotetycznego pierścienia wokół Rei; interakcje Tetydy z magnetosferą; wewnętrzne zróżnicowanie Rei.
- pierścienie – obserwacje zmiennego kąta otwarcia i zmienności czasowej; szczególna uwaga została zwrócona na: określenie wieku i masy pierścieni; mechanizm oczyszczania przerw w pierścieniach; zróżnicowanie składu; strukturę "śmiegiel" (propellers); badania in situ pierścienia D.
- Saturn – obserwacja zmian sezonowych; szczególna uwaga została zwrócona na: określenie okresu rotacji; burze polarne; gazy śladowe; wyładowania atmosferyczne; jonosferę; strukturę wewnętrzną.
- magnetosfera – obserwacja efektów sezonowych i związanych z cyklem aktywności słonecznej; szczególna uwaga została zwrócona na: dynamicę ogona magnetycznego; wewnętrzne pasy radiacyjne; okresowości w magnetosferze; sprzężenie z jonosferą Saturna i pierścieniami.
Podczas Misji Przesilenia odbyło się 56 bliskich przelotów obok Tytana i 12 zbliżeń do Enceladusa. Dodatkowo Cassini wykonał 3 bardzo bliskie przelety obok Dione, 2 obok Tetydy, oraz po jednym obok Methone, Telesto, Rei, Epimeteusza i Aegaona. Orbity sondy naprzemiennie przebiegały w płaszczyźnie równikowej planety (październik 2010 – maj 2012 oraz marzec 2015 – styczeń 2016) bądź miały wysokie do niej nachylenie (maj 2012 – marzec 2015 oraz styczeń 2016 – listopad 2016).
**Orbity muskające pierścień** (30 listopada 2016 – 22 kwietnia 2017); orbity 251–270
Przedostatni bliski przelet obok Tytana, w dniu 29 listopada 2016 roku, obniżył peryapsis orbity ze 158000 km do 90000 km nad powierzchnią chmur planety i jednocześnie zwiększył jej nachylenie do 63°.8. Sonda w peryapsis znalazła się w okolicy orbit Janusa i Epimeteusza, w odległości jedynie 10000 km poza pierścieniem F. Cassini wykonał następnie kolejno 20 tzw. **orbit muskających pierścień** (Ring-Grazing Orbits), nazywanych także **orbitami pierścienia F** (F-ring Orbits). Umożliwiły one wykonanie obserwacji pierścieni F i A o wysokiej rozdzielczości, okultacje pierścieni i przecinanie przez sondę linii pola zorzowego. Cassini wykonał zdjęcia o najwyższej rozdzielczości podczas całej misji księżyców Epimeteusz, Pandora, Atlas, Pan i Daphnis.
**Grand Finale** (23 kwietnia 2017 – 15 września 2017); orbity 271–293
Ostatnia faza misji otrzymała oficjalną nazwę **Grand Finale**. Manewr asysty grawitacyjnej podczas ostatniego bliskiego przelotu obok Tytana, 22 kwietnia
2017 roku, spowodował przeskok orbity sondy przez główny układ pierścieni. Peryapsis znalazło się w wąskiej strefie pomiędzy wewnętrznym brzegiem pierścienia D i planetą. Cassini wykonał kolejno 22 tzw. orbit proksymalnych. W ich trakcie sonda oddalała się w apoapsis na odległość około 1272000 km od Saturna a w peryapsis zbliżała na zaledwie 1700–2500 km ponad szczytami jej chmur. Okres obiegu wokół planety wynosił od 6.4 do 6.5 dnia a nachylenie orbity względem równika $62^\circ.4–61^\circ.7$. Pierwszy w historii przeleot między Saturnem a jego pierścieniami sonda wykonała 26 kwietnia.
Orbity proksymalne pod wieloma względami przypominały misję sondy Juno do Jowisza. W ich trakcie Cassini przeprowadził bardzo precyzyjne pomiary pola magnetycznego i grawitacyjnego Saturna, co pozwoliło lepiej określić strukturę wnętrza planety i być może umożliwi ustalenie okresu jego rotacji. Możliwe stanie się wyznaczenie masy pierścieni, co pomoże zrozumieć ich pochodzenie. Zrealizowane zostały badania in situ wewnętrznych pasów radiacyjnych, składu jonosfery planety oraz pierścienia D. Wykonane zostały obserwacje pierścieni głównych i atmosfery Saturna o najwyższej rozdzielczości.
Trajektoria poszczególnych przeletów przez płaszczyznę pierścieni podczas peryapsis różniła się od siebie, co umożliwiło wykonanie różnego typu badań. Podczas przeletów w dniach 28 maja, 4 czerwca, 29 czerwca i 6 lipca Cassini, chroniony przez swoją antenę główną, przeletywał przez wewnętrzne obszary pierścienia D, badając skład materii pierścienia. Podczas pięciu przeletów w dniach 14, 20 i 27 sierpnia oraz 2 i 9 września, sonda zanurzała się w zewnętrzne warstwy atmosfery Saturna, bezpośrednio pobierając jej próbki do analizy. Podczas ostatniego z tych przeletów, w dniu 9 września, Cassini zbliżył się do planety na odległość zaledwie 1680 km ponad szczytami chmur.
Ostatnie grawitacyjne pchnięcie wywołane odległym na 119 tysięcy km przeletem obok Tytana, w dniu 11 września 2017 roku, spowodowało dalsze obniżenie peryapsis, poniżej pokrywy chmur planety. W wyniku tego, 15 września 2017 roku o 10:32 UTC, sonda uległa zniszczeniu podczas wtargnięcia w atmosferę Saturna. Nastąpiło to na wysokości około 1500 km ponad szczytami chmur w okolicy równoleżnika $10^\circ$N. Aż do momentu utraty łączności, Cassini przekazywał w czasie rzeczywistym dane z instrumentów naukowych, w tym z magnetometru oraz spektrometru mas INMS, określającego skład atmosfery. Ostatni sygnał radiowy z sondy został odebrany na Ziemi o godzinie 11:55:46 UTC. Sygnał na Ziemię docierał z 86 minutowym opóźnieniem.
Decyzja o zakończeniu misji wynika z wyczerpywania się zapasów paliwa dla silników korekcyjnych, co doprowadziłoby do utraty kontroli nad sondą. Wprowadzenie w atmosferę planety zapobiegło przypadkowemu zderzeniu sondy w przyszłości z Tytanem lub Enceladusem, co mogłoby doprowadzić do skażenia środowisk potencjalnie sprzyjających istnieniu życia.
Wybrane rezultaty naukowe misji
- Stwierdzono obecność zbiorników ciekłych węglowodorów na powierzchni Tytana.
- Ligeia Mare, drugie co do wielkości morze na Tytanie, ma głębokość około 170 m i składa się głównie z metanu.
- Pierwsze obserwacyjne dowody na opady deszczu metanowego na obszarach równikowych Tytana.
- Na obszarach równikowych Tytana rozpościerają się rozległe pasy piaszczystych wydm o długości dziesiątek i setek kilometrów.
- Temperatura i ciśnienie na powierzchni Tytana w miejscu lądowania próbnika Huygens wynosiły $93.65 \pm 0.25$ K i $1467 \pm 1$ hPa.
- Na Enceladusie, Tytanie i Dione mogą istnieć podpowierzchniowe oceany płynnej wody.
• Czynny kriowulkanizm na Enceladusie. W okolicach południowego bieguna księżyca istnieją anomalnie ciepłe rozpadliny (tzw. „tygrysie pasy”) i gejzery, z których biją strugi materii. Na Enceladusie prawdopodobnie obecne są podpowierzchniowe zbiorniki ciekłej wody.
• W rejonie południowego bieguna Enceladusa na głębokości od 30 do 40 km istnieje prawdopodobnie podpowierzchniowy ocean płynnej wody sięgający do rejonu równoleżnika 50°S.
• Obecność pochodzących z Enceladusa cząsteczek pyłu krzemionkowego wskazuje na czynną aktywność hydrotermalną we wnętrzu tego księżyca. W strugach materii wyrzucanej z Enceladusa obecny jest wodór cząsteczkowy powstający prawdopodobnie w wyniku procesów hydrotermalnych. Ponieważ może on stanowić źródło energii chemicznej dla organizmów żywych, jego obecność świadczy, że w podpowierzchniowym oceanie księżyca mogą istnieć warunki sprzyjające dla obecności życia.
• Strugi materii wyrzucane przez gejzery na Enceladusie zasilają pierścień E Saturna.
• Pomiędzy Enceladusem i Saturnem istnieje sprzężenie elektrodynamiczne. Strumienie jonów i elektronów pochodzące z Enceladusa tworzą obserwowalną zorzę w atmosferze Saturna.
• Odkrycie księżyców: Methone, Pallene, Polideukes, Daphnis, Anthe i Aegaeon.
• Księżyc Aegaeon jest prawdopodobnie źródłem materii pierścienia G.
• Odkrycie pierścienia związanego z księżycami Janus i Epimeteusz, pierścienia księżyca Pallene oraz częściowych pierścieni (luków) związanych z księżycami Methone i Anthe.
• Wewnątrz pierścienia A istnieje populacja obiektów o średnicy 40–500 m (moonlets), które wytwarzają w pierścieniu struktury o kształcie "śmigiel" (propellers). W zewnętrznej części pierścienia A, poza przerwą Enckego, istnieje osobna populacja większych obiektów o średnicy 1–2 km.
• Obecność obiektu S/2009 S 1 o średnicy około 400 m wewnątrz pierścienia B.
• Na równiku Japeta rozpościera się grzbiet górski o długości około 1300 km i wysokości szczytów do 20 km.
• Rea posiada śladową atmosferę złożoną z tlenu cząsteczkowego i dwutlenku węgla.
• Dione posiada egzosferę złożoną z tlenu cząsteczkowego.
• Okresy modulacji promieniowania kilometrowego Saturna (Saturn Kilometric Radiation) są odmienne dla północnej i południowej półkuli planety i zmienne w czasie. Okresy modulacji dla obydwu półkul odwróciły się w pobliżu momentu równonocy na planecie.
• Wewnętrzny pas radiacyjny rozpościera się pomiędzy szczytami atmosfery Saturna a brzegiem pierścienia D.
• Stacjonarne cyklony zajmują obszary obydwu biegunów Saturna.
• Ciemniejsze pasy w atmosferze Jowisza są obszarami, w których zachodzą wznoszące ruchy konwekcyjne, natomiast w jaśniejszych strefach przeważają ruchy opadające. Jest to wynik odwrotny od powszechnie uznawanego przez kilkadziesiąt lat modelu.
• Obrazy uzyskane z pomiarów energetycznych atomów neutralnych przez instrument MIMI / INCA sugerują, że heliosfera ma kształt przypominający sferyczną bańkę, a nie, jak poprzednio uważano, kształt kometopodobny.
**Ile to kosztowało?**
Misja Cassini była prowadzona dla NASA przez Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Całkowity koszt misji, od etapu planowania do zakończenia misji głównej 1 lipca 2008 roku, wyniósł (według danych z 2004) około 3.27 mld USD, z tego koszty amerykańskie wynosiły 2.6 mld USD (koszty przedstartowe 1.422 mld, koszty operacyjne misji 710 mln, śledzenie 54 mln i rakieta nośna 422 mln) (razem ok. 80% kosztów), koszty ESA 500 mln USD (ok. 15%), a włoskiej agencji ASI 160 mln USD (ok. 5%). Koszty misji przedłużonej (od 1 lipca 2008 do 30 września 2010 roku) wyniosły 180 mln USD. Koszt misji przedłużonej-przedłużonej (od października 2010 do września 2017 roku) wynosił po około 60 mln USD rocznie. Czy to dużo? Wydaje się, że nie, to niespełna 7 (słownie: siedem) dolarów na każdego obywatela USA i UE, w dodatku rozłożone na dwadzieścia lat. Zatem pora na kolejną sondę ku Saturnowi – orbiter, próbnik atmosferyczny – a może dron na Tytana? Choć niektórzy preferują żaglowkę…
Saturn widoczny z sondy tuż przed jej wejściem w atmosferę.
Cienie na Saturnie (u góry), sześciokątna struktura na biegunie północnym (u dołu) i rozkład pierścieni Saturna (z boku).
Sześciokątna struktura na biegunie północnym Saturna (z góry).
Grzbiet równikowy Japeta.
Gąbczasty księżyc Hyperion
Dziwaczny w kształcie księżyc Pan.
„Śmigło Santosa-Dumonta” – zaburzenie w pierścieniu A, wywołane przez jeden z mini księżyców Saturna.
Fragment powierzchni Japeta.
Koniec misji – Cassini płonie w atmosferze Saturna.
(Zamieszczone w artykule fotografie są publicznie udostępnione w Internecie przez agencje partycypujące w misji Cassini)
Część czwarta
(przyczynki naukowe)
Uczestnicy IX konferencji młodych z serii *Astrophisica Nova* (OAKJ w Rzepienniku Biskupim, 29-30 września 2017).
The LIGO Fight Song*
Virginia Trimble$^{1,2}$
$^1$ Dept. of Physics & Astronomy, Univ. of California, Irvine CA 92597-4575, USA
$^2$ Queen Jadwiga Astronomical Observatory, Rzepiennik Biskupi, Poland
(In case it's not obvious, "corps" (meaning a group doing things together - Signal Corps, corps de ballet, etc.) is pronounced as if written "core" and so rhymes with "more")
(verse)
The Gruber, Shaw, and Kavli Prize,
And Breakthroughs, did you realize?
The first event on Joe's Yahrzeit,
From two black holes, embracing tight.
The first event caused quite a fuss;
The second made us sure.
The third came with r-process gold;
Our jobs are now secure.
The Stockholm snows those three will brave
And pick up medals gold.
They'll dine, and dance, and meet the King,
And come home feeling bold.
While back at home, Joe Weber died
Unhonored by his peers.
If peers he had, I rather doubt,
I've mourned him through the years.
(chorus)
The LIGO team's a mighty corps,
A thousand strong, or even more.
But prizes go to only three,
Rai Weiss, Kip Thorne, and Ronald D.
The LIGO team's a mighty core,
Two thousand strong, or even more.
But prizes go to only three,
Rai Weiss, Kip Thorne, and Barry B
The LIGO team's a mighty core,
Three thousand strong, or even more.
But prizes go to only three,
Kip Thorne, Rai Weiss, but never me.
The LIGO team's a mighty corps,
Four thousand strong, or even more.
But prizes go to three, you know,
Kip Thorne, Rai Weiss, but never Joe
The Weber Prize to Rai Weiss goes,
Endowed to honor Joe.
I sold our house to fund the thing.
Thank G.d he’ll never know.
The LIGO team’s a mighty corps,
A thousand strong or even more.
But this prize goes to only one,
So please take heart, my song is done
(The 4\textsuperscript{th} chorus is sung in a minor key (G\textsubscript{minor} where it stays G), and the last E in the tune become E-flat. Verses one may sing in a Hip – Hop style).
***
Virginia Trimble w OAKJ (8.06.2015) (fot. A. Kuźmicz)
*) Zapytałem Virginię o jej osobistą „pieśń” do CKA2018 na temat nagrody Nobla za odkrycie fal grawitacyjnych. Miałem na myśli jakiś artykuł. Odpowiedziała żartobliwie, czy chodzi mi o prawdziwą piosenkę, bo jeśli tak, to ona może ją stworzyć. Podchwyciłem propozycję z entuzjazmem i jest efekt. Śpiewajmy wraz z Virginią! (przyp. red. BW)
Fale grawitacyjne – nowe okno na Wszechświat
Marek Biesiada
Instytut Fizyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Wstęp
W dniu 11.02.2016 podczas konferencji prasowej zespół projektu LIGO publicznie ogłosił oczekiwaną od dawna laboratoryjną detekcję fal grawitacyjnych. Sygnał zarejestrowany został w dniu 14.09.2015 o godz. 09:15 UTC przez dwa laserowe detektory fal grawitacyjnych umieszczone w Hamford i Livingstone w USA. Uznano, że sygnał pochodził z rejestru ostatnich chwil ewolucji podwójnego układu czarnych dziur, o masach 29 i 36 mas Słońca, tuż przed ich zlaniem się w gigantycznej kosmicznej katastrofie (koalescencji). Energia wypromieniowana w postaci fal grawitacyjnych, w przeciągu ułamka sekundy, była równoważna 3 masom Słońca. Dziewięcioro Polaków (członków polskiego projektu POLGRAW) jest współautorami pracy\(^1\) ogłaszającej detekcję fal grawitacyjnych. Wydarzenie to otwarło nowe okno na Wszechświat i zapoczątkowało erę obserwacyjnej astrofizyki fal grawitacyjnych. Waga tego faktu została oficjalnie uznana przyznaniem 3 października 2017 nagrody Nobla w dziedzinie Fizyki trójce uczonych\(^2\), którzy wnieśli dominujący wkład w powstanie i rozwój interferometrycznych detektorów fal grawitacyjnych w laboratoriach projektu LIGO.
W dniu 16 października 2017 odbyła się kolejna doniosła konferencja prasowa zespołu LIGO/Virgo. Ogłoszono na niej pierwszą w historii detekcję fal grawitacyjnych pochodzących z koalescencji dwóch gwiazd neutronowych, której towarzyszyły obserwacje tego zjawiska w dziedzinie fal elektromagnetycznych: promieni gamma, promieni X, w obszarze długości fal widzialnych oraz w dziedzinie radiowej. Zdarzenie to dopełniło otwarcia się nowego okna na Wszechświat nadając nowego wymiaru tzw. astrofizyce wielu nośników informacji (ang. multimessenger astronomy).
Fale grawitacyjne
Istnienie fal grawitacyjnych wynika z ogólnej teorii względności (OTW). Jest ona obowiązującą obecnie teorią grawitacji, w myśl której istotą grawitacji jest zakrzywienie czasoprzestrzeni przez materię. Zatem grawitacja przestaje być polem fizycznym, a staje się geometryczną własnością „areny zdarzeń” (czasoprzestrzeni), na której „dzieje się” fizyka. Będące centralnym punktem ogólnej teorii względności, równania Einsteina:
---
\(^1\) Abbott B.P. et al., „Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger”, Phys.Rev.Lett. 116, 061102 (2016)
\(^2\) Otrzymali ją Rainer Weiss, Barry Barish i Kip Thorne. Po ogłoszeniu udanej detekcji fal grawitacyjnych pewnymi kandydatami byli Weiss, Thorne i Ronald Drever, który niestety zmarł w marcu 2017.
zwykle podsumowuje się znanym popularnym stwierdzeniem\(^3\): „materia mówi przestrzeni jak się zakrzywić, przestrzeń mówi materii jak się poruszać”. Istotnie, lewą stronę równań Einsteina stanowi tzw. tensor Einsteina \(G_{\alpha\beta}\), skonstruowany z tensora krzywizny Riemanna czasoprzestrzeni. Stojący zaś po prawej stronie tensor energii-pędu \(T_{\alpha\beta}\) opisuje rozkład w czasoprzestrzeni materii, energii i ich przepływow. Wielkości te wiąże ze sobą współczynnik (stała sprzężenia) \(8\pi Gc^{-4}\). Warto przyjrzeć się jego wartości. W układzie jednostek SI jest on rzędu \(10^{-43} \text{N}^{-1}\). Znikomość stałej sprzężenia mówią, iż dopiero coś niesamowicie potężnego lub gwałtownego ze strony materii jest w stanie zakrzywić czasoprzestrzeń w zauważalny sposób. Z tego też powodu nie jesteśmy w stanie, w prosty i oczywisty sposób, doświadczać zakrzywienia czasoprzestrzeni. Z drugiej strony newtonowski opis oddziaływań grawitacyjnych okazuje się po dzień dzisiejszy niesamowicie skuteczny w wielu działach astronomii, dostarczając bardzo precyzyjnych (i sprawdzonych z dużą dokładnością) modeli zjawisk od Układu Słonecznego po dynamikę układów gwiazdowych (galaktyk). Einstein tuż po sformułowaniu OTW wykazał, że jeśli po-traktujemy tensor metryczny \(g_{\alpha\beta}\) czasoprzestrzeni, jako zaburzoną małym członem \(h_{\alpha\beta} << 1\) metrykę Minkowskiego: \(g_{\alpha\beta} = \eta_{\alpha\beta} + h_{\alpha\beta}\) (założenie takie nazywamy przybliżeniem słabego pola) oraz gdy założymy ponadto, że prędkości ciał w rozważanym układzie są znikome w porównaniu z prędkością światła \(v/c << 1\), to równania Einsteina odtworzą teorię Newtona\(^4\), jako przypadek graniczny. Wystąpienie obu wymienionych wyżej założeń określane jest mianem granicy newtonowskiej ogólnej teorii względności. Warto nadmienić iż – poza przybliżeniem słabego pola – drugi warunek granicy newtonowskiej opisywany jest parametrem \(\varepsilon \propto v/c \propto GM/rc^2 \propto p/rc^2\), a mówiąc precyzyjnie, żądaniem aby był on mały \(\varepsilon << 1\). Czyli jest to wielkość tego samego rzędu, co stosunek prędkości do prędkości światła, co potencjał grawitacyjny podzielony przez \(c^2\) i tego samego rzędu co iloraz ciśnienia do gęstości energii. Dla Ziemi jest on rzędu \(10^{-9}\), na powierzchni Słońca rzędu \(10^{-6}\), dla gwiazd bardziej zwartych, jak białe karły, wynosi \(10^{-4}\), czyli wciąż jest mały. Dla gwiazd neutronowych parametr \(\varepsilon \approx 0.1\), czyli dopiero tutaj (odnosząc się do znanych nam obiektów fizycznych) dochodzimy do granic stosownalności przybliżenia newtonowskiego.
Kolejnym efektem, przewidzianym przez Einsteina w przybliżeniu słabego pola\(^5\) były fale grawitacyjne. Otóż, zachowując jedynie wyrazy liniowe wzglę-
---
\(^3\) Autorami tego sloganu są: Edwin Taylor i John Archibald Wheeler.
\(^4\) Mówiąc ściśle odtworzone zostaje równanie Poissona dla Newtonowskiego potencjału grawitacyjnego.
\(^5\) Einstein A. “Näherungsweise Integration der Feldgleichungen der Gravitation.” Berlin: Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften, 1916. part 1: 688–696. Einstein A. “Über Gravitationswellen. Berlin: Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften, 1918. part 1: 154–167
dem małego zaburzenia $h_{\alpha \beta} << 1$ metryki Minkowskiego oraz dokonując odpowiedniego wyboru cechowania, można równania Einsteina sprowadzić do postaci:
$$\Box h_{\alpha \beta} = -\frac{16\pi G}{c^4} T_{\alpha \beta}$$
czyli do postaci niejednorodnego równania falowego, które w próżni, daleko od źródeł sprowadzają się do – znanego z elektrodynamiki klasycznej – równania falowego dla małego zaburzenia metryki $\Box h_{\alpha \beta} = 0$. Tak więc fale grawitacyjne, to małe zaburzenia („zmarszczki”) czasoprzestrzeni, propagujące się z prędkością światła. Można też uczynić następującą analogię. Przepiszmy równania Einsteina w postaci:
$$T_{\alpha \beta} = \frac{c^4}{8\pi G} G_{\alpha \beta}$$
wówczas na tensor energii-pędu $T_{\alpha \beta}$ można spojrzeć jako na tensor naprężeń ośrodka sprężystego, a na tensor krzywizny Einsteina $G_{\alpha \beta}$ jako na tensor odkształceń ośrodka. Uzyskujemy więc formalną analogię z prawem Hooke’a dla ośrodków sprężystych, gdzie rolę modułu sprężystości (modułu Younga) odgrywa odwrotność stałej sprzężenia. W takim obrazie sama czasoprzestrzeń – arena zdarzeń fizyki – mało tego, że jest modelowana przez materię, ale zachowuje się jak ośrodek sprężysty. Jednak ośrodek ten ma niesamowicie duży moduł sprężystości, rzędu $10^{43}$N. Innymi słowy, potrzeba czegoś dramatycznego (potężnego i gwałtownego), aby odkształcić czasoprzestrzeń. Ponadto, olbrzymi moduł sprężystości implikuje, że fale o bardzo małych amplitudach mają bardzo dużą gęstość energii. Tak więc, fala grawitacyjna oddziałyuje z materią co prawda bardzo słabo, lecz dzięki temu w ogóle możliwa jest jej laboratoryjna detekcja – po pokonaniu olbrzymich wyzwań technologicznych. Z drugiej strony, bardzo trudno jest taką falę osłabić. Dzięki temu, fale grawitacyjne docierają od źródeł praktycznie nie zakłócone.
Małe zaburzenie $h_{\alpha \beta}$, reprezentowane jako symetryczna macierz $4 \times 4$, posiada 10 składowych, lecz można pokazać, wykorzystując swobodę cechowania, że posiada ono jedynie dwa niezależne, fizycznie istotne stopnie swobody – polaryzacje fali grawitacyjnej – oznaczane jako $h_+$ i $h_\times$ (nazywane „plus” i „krzyż”). W owym tzw. poprzecznym – bezśladowym cechowaniu, płaską falę grawitacyjną propagującą się wzdłuż osi „Z” opisuje tensor:
---
6 OTW podobnie jak elektrodynamika (i inne teorie fizyczne) posiada swobodę tzw. cechowania, czyli matematycznych przekształceń nie zmieniających mierzalnych fizycznie wielkości. Cechowanie zazwyczaj wybiera się tak, aby uprościć matematycznie rozważany problem. Najprostszym przykładem symetrii cechowania jest możliwość zdefiniowania potencjału (elektrycznego, czy grawitacyjnego w teorii Newtona) z dokładnością do stałej. W elektrodynamice, aby z równań Maxwella wyprowadzić równanie falowe (czyli wykazać istnienie fal elektromagnetycznych), też należy przyjąć tzw. cechowanie Lorentza.
\[
h_{\alpha,\beta} = \begin{pmatrix}
0 & 0 & 0 & 0 \\
0 & h_+ & h_\times & 0 \\
0 & h_\times & -h_+ & 0 \\
0 & 0 & 0 & 0
\end{pmatrix} e^{i(\omega t - k z)}
\]
Zapis powyższy wyraża ogólne własności fal grawitacyjnych: są to fale poprzeczne i dotyczą jedynie sektora przestrzennego czasoprzestrzeni – nie dotyczą składowej czasowej. Symbolika \( h_+ \) i \( h_\times \) nawiązuje do wpływu, jaki fala taka wywiera na próbny układ ciał. Polega on na deformacjach pływowych – rozciąganiu i ściskaniu we wzajemnie prostopadłych kierunkach. Polaryzacja \( h_+ \) czyni to wzdłuż osi „x” i „y”, natomiast \( h_\times \) wzdłuż osi obróconych o \( 45^\circ \). Rozumując w analogii do elektromagnetyzmu, można się zastanowić nad dwoma pytaniami: czy bylibyśmy w stanie wygenerować laboratoryjnie fale grawitacyjne oraz czy bylibyśmy w stanie dokonać ich detekcji w laboratorium. Odpowiedź na pierwsze pytanie jest negatywna. Aby się o tym przekonać uczyńmy proste oszacowanie. Z teorii wynika, że pierwszym niezerowym momentem rozkładu masy \( \rho(x,t) \) w rozwinięciu multipolowym, którego zmienność w czasie może wygenerować fale grawitacyjne, jest wyraz kwadrupolowy \( Q_{ij} = \int \rho(x,t)(x_i x_j - \delta_{ij} x^2/3) d^3 x \). W przybliżeniu kwadrupolowym, moc wypromieniowywana w postaci fal grawitacyjnych wyraża się wzorem:
\[
L_G = \frac{G}{5c^5} \langle \frac{d^3 Q_{ij}}{dt^3} \frac{d^3 Q^{ij}}{dt^3} \rangle
\]
przy czym nawias kątowy oznacza uśrednienie po małym obszarze przestrzennym (np. po kilku długościach fali). Laboratoryjnym przykładem zmiennego w czasie kwadrupola mogłaby być belka o długości \( L \), masie \( M \), rotująca z częstością kątową \( \omega \) wokół środka swej długości. Innymi słowy, byłaby to prosta karuzela o jednym ramieniu. Zastosowanie wzoru kwadrupolowego do takiego przypadku daje oszacowanie: \( L_G \propto GM^2 L^4 \omega^6/c^5 \). Gdyby teraz podstawić tu jakieś duże, lecz wyobrażalne technologicznie wartości, np. \( L = 100 \text{ m}, M = 1000 \text{ t}, \omega = 20 \text{ rad/s} \) otrzymamy zaniedbywalnie małą wartość wypromieniowanej mocy \( L_G = 10^{-26} \text{ W} \). Powodem takiego wyniku jest obecność czynnika \( Gc^{-5} \), którego odwrotność jest olbrzymia: \( c^5/G = 3.6 \times 10^{52} \text{ W} \). Jest to wielkość równoważna dwudziestu tysiącom mas spoczynkowych Słońca przetworzonych na energię w ciągu jednej sekundy. I ta olbrzymia wielkość występuje w mianowniku we wzorze na moc promieniowania fal grawitacyjnych. Należy podkreślić, że inne realizacje zmiennego w czasie kwadrupola, takie jak: rotujące hantle, układ podwójny gwiazd, rotująca elipsoida czy też odchylenia od sferycznej symetrii rotującego obiektu (np. „wzgórki” na powierzchni szybko rotującej gwiazdy neutronowej) dają tego samego typu zależność od rozmiarów układu, jego masy i prędkości rotacji.
W środowisku uczonych zajmujących się falami grawitacyjnymi znana jest historia związana z cyklem seminariów, jakie prowadził w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku Joe Weber\(^7\). Mianowicie, na jednym ze swoich seminariów, na którym dyskutował wzór kwadrupolowy i jego zastosowanie do rotującej belki, począł Weber narzekać: „jakby to było dobrze, gdyby ten czynnik \(c\) do piątej przez \(G\) był w liczniku, a nie w mianowniku”. Następnie powiada: „spróbujmy wyrazić masę \(M\) przez promień Schwarzschilda \(r_S = 2GMc^{-2}\) belki, następnie wyraźmy częstość kątową przez prędkość liniową na obrzeżach belki \(\omega = vcc^{-1}r^{-1}\), promień \(r = L/2\) będzie liczony od osi rotacji i podstawmy sobie do wyrażenia na moc promieniowania”
\[
L_G \propto \left(\frac{r_S c^2}{2G}\right)^2 (2r)^4 \left(\frac{\nu}{c}\right)^6 \left(\frac{c}{r}\right)^6 \frac{G}{c^5} = 4 \left(\frac{r_S}{r}\right)^2 \left(\frac{\nu}{c}\right)^6 \frac{c^5}{G}
\]
„po podstawieniu i uproszczeniu, w magiczny sposób kłopotliwe wyrażenie \(c\) do piątej przez \(G\) pojawia się nam w liczniku.” Mimo iż obliczenia wykonane zostały na szkolnym przykładzie rotującej belki, intuicja jaką one budzą jest słuszna w ogólnych rozważaniach. Zatem morał z tego rachunku jest następujący: mechanizmy generacji fal grawitacyjnych będą efektywne w układach o rozmiarach porównywalnych z promieniem Schwarzschilda, w których typowe prędkości są porównywalne z prędkością światła. W takich układach, kalibrującym czynnikiem mocy promieniowania, jest ta przepotężna moc dwustu tysięcy mas Słońca anihilowanych w ciągu jednej sekundy. Inna postać powyższej zależności:
\[
L_G \propto \frac{c^5}{G} \left(\frac{GM}{rc^2}\right)
\]
pokazuje silną zależność mocy promieniowania grawitacyjnego od zwartości układu. Częstotliwość fal grawitacyjnych emitowanych przez układ podwójny jest dwukrotnie większa od częstotliwości ruchu orbitalnego: \(f_{GW} = 2f_{orb}\). Uczyśmy w tym miejscu kolejną ocenę, która okazuje się co do rzędu wielkości ogólnie słuszna. Utrata energii z układu w postaci fal grawitacyjnych prowadzi do cyrkularyzacji orbity, zaś utrata momentu pędu do jej zacieśniania. Założymy zatem, że mamy układ podwójny o sumie mas składników \(M\), promieniu orbity kołowej\(^8\) \(R\). Z trzeciego prawa Keplera:
\[
f_{orb} = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{GM}{R}}
\]
---
\(^7\) Joseph Weber z MIT oraz Braginski z Moskwy zapoczątkowali w latach siedemdziesiątych XX wieku technikę detektorek rezonansowych. Kulminacją tego podejścia do detekcji fal grawitacyjnych było powstanie pod koniec XX wieku sieci detektorek AURIGA, NAUTILUS, TIGA we Włoszech i Australii. Obecnie odstąpiono od techniki detektorek rezonansowych jako zbyt wąskopasmowych i o zbyt małej czułości.
\(^8\) W żargonie astrofizyków fal grawitacyjnych orbity kołowe nazywa się „keplerowskimi”.
a ponieważ wzajemną separację składników układu ogranicza od dołu promień Schwarzschilda: \( R \geq R_s = 2GMc^{-2} \), dostajemy stąd górne ograniczenie na częstotliwość fal grawitacyjnych z układu podwójnego:
\[
f_{GW}(M) < c^3/(4\pi GM \times 2^{0.5}) \approx 10^4 Hz (M_\odot/M)
\]
gdzie \( M_\odot \) oznacza masę Słońca.
**Astrofizyczne źródła fal grawitacyjnych**
Z powyższej dyskusji natury ogólnej, staje się jasnym, iż od dawna archetypem układu promieniującego fale grawitacyjne były układy podwójne – szczególnie układy zwarte. W roku 1967 Bohdan Paczyński\(^9\) jako pierwszy zwrócił uwagę, iż emisja fal grawitacyjnych z ciasnych układów podwójnych gwiazd typu tzw. nowych karłowatych, może w sposób znaczący wpływać na ewolucję tych układów i że może to być efekt testowalny. Nieco później Natura dostarczyła nam pewnej klasy obiektów, których ostatnie stadia ewolucji związane są z silną emisją fal grawitacyjnych. Mam tu na myśli układy podwójne gwiazd neutronowych, a pierwszym odkrytym obiektem tego typu był podwójny pulsar PSR1913+16. Za jego odkrycie\(^{10}\) Hulse i Taylor otrzymali w roku 1993 nagrodę Nobla za dziedziny fizyki. Pulsar ten był monitorowany przez kolejne dekady po jego odkryciu. Technika chronometrażu pulsara pokazała, że jego orbita zmienia się zgodnie z przewidywaniami OTW. Mianowicie, układ wypromieniuje (traci) energię i moment pędu w formie fal grawitacyjnych, na skutek czego orbita się zacieśnia. Stąd wiemy, że te dwie gwiazdy neutronowe spadną kiedyś (za około 300 mln lat) na siebie – proces taki nazywamy koalescencją. Obecnie potrafimy bardzo dokładnie wyliczyć profil fali grawitacyjnej w etapach ewolucji poprzedzających koalescencję – amplituda i częstotliwość emitowanych fal rosną w charakterystyczny sposób, stąd ten rodzaj sygnału przez analogię akustyczną nazywamy „ćwierkiem” (ang. chirp). Układy podwójne spiralujące przed koalescencją są też ważne z innego powodu. Mianowicie, jak pokazali Bernard Schutz i Andrzej Królak, z czasowej ewolucji amplitudy sygnału i tempa dryfu częstości możemy bezpośrednio zmierzyć odległość do takiego układu oraz jego masę (ściślej mówiąc tzw. masę ćwierku ang. chirp mass, będącą pewną kombinacją mas układu). W astronomii każda niezależna i bezpośrednia metoda pomiaru odległości ma kapitalne znaczenie. Stąd też przez ostatnie kilka dekad sporo uwagi poświęcili teoretycy zwartym układom podwójnym – szczególnie dwóch gwiazd neutronowych. Odkrycie układu podwójnego PSR1913+16 (i kolejnych podwójnych pulsarów) było w pewnym sensie zaskoczeniem, gdyż udowadniało, że takie układy przeżywają z sukcesem dwa wybuchy supernowych w układzie podwójnym. Od tego czasu bardzo rozwinęły się ewolucyjne
---
\(^9\) B. Paczyński, “Gravitational waves and the evolution of close binaries” Acta Astron. 1967, 17:287
\(^{10}\) Hulse R A, Taylor J H. “Discovery of a pulsar in a binary system.” Astrophys. J, 1975, 195: L51–L53
kody numeryczne, tzw. syntezy populacyjnej, umożliwiające przewidywanie częstości występowania koalescencji podwójnych gwiazd neutronowych, podwójnych czarnych dziur i układów mieszanych w obserwowalnym Wszechświecie.
Źródła fal grawitacyjnych, jakie spodziewamy się rejestrować w detektorach możemy podzielić na:
- spiralujące (ang. *inspiraling*) zwarte układy podwójne, dające sygnał typu „ćwierku” – w tym też układy podwójne supermasywnych czarnych dziur obecnych w jądrach galaktyk,
- źródła okresowe: ciasne układy podwójne przed okresem spiralowania, szybko rotujące gwiazdy neutronowe z nierównościami na powierzchniach; spodziewany sygnał jest ściśle okresowy,
- źródła wybuchowe: emisja fal grawitacyjnych towarzysząca katastroficznym zdarzeniom typu wybuchów supernowych, powstawaniu tzw. kolapsarów, fale grawitacyjne emitowane przez hipotetyczne struny kosmiczne, mogące być pozostałościami przejść fazowych we wcześniejszym wszechświecie,
- tło stochastyczne: pochodzące od nierozróżnialnych indywidualnie źródeł wyżej wymienionych rodzajów, lub też tło kosmologiczne z bardzo wczesnego wszechświata.
Obserwacja fal grawitacyjnych polega na wyławianiu sygnału z szumu detektora. Aby taka ekstrakcja miała szansę powodzenia, musimy znać dokładnie szablon sygnału przewidywane przez teorię. Wówczas jest możliwe zbudowanie optymalnego filtra Wienera, przez który „przepuści” się sygnał z detektora. Tak się szczęśliwie składa, że dla układów podwójnych, w fazach ewolucji poprzedzających koalescencję, te szablony są dość precyzyjnie odtwarzane numerycznie. W jaki sposób takie rachunki przeprowadzamy? Relatywistyczny problem dwóch ciał, w swej najogólniejszej postaci, do dzisiaj nie ma rozwiązań analitycznych. Natomiast w pewnych przypadkach granicznych, określonych przez wzajemne odległości ciał w układzie podwójnym oraz przez stosunek mas składników, mamy możliwości rachunków przybliżonych. Gdy separacja wzajemna składników jest znacznie większa od ich promieni Schwarzschilda, stosuje się tzw. formalizm postnewtonowski, polegający na rozwinięciach względem parametru $\varepsilon$ słabych pól. Gdy jedno z ciał w układzie dominuje masą nad drugim, można stosować rachunki perturbacyjne. Jest pewien obszar, gdzie te dwie techniki się spotykają (rachunki perturbacyjne + rozwinięcie post-newtonowskie), gdy natomiast składniki układu podwójnego mają porównywalne masy, a ich separacja staje się bliska promieniom Schwarzschilda, musimy się posilić metodami czysto numerycznymi, które w ramach OTW są niesamowicie skomplikowane i nietrywialne. Tym niemniej istnieją zespoły, które zaczynają na tym polu uzyskiwać dość wiarygodne wyniki.
Detektory
Współczesnymi narzędziami, przy pomocy których zarejestrowaliśmy już pierwsze sygnały grawitacyjne, są detektory interferometryczne. W urządzeniach takich mamy dwa prostopadłe ramiona, na końcach których zawieszone są lustra (masy testowe) pomiędzy którymi odbija się światło lasera i po wielokrotnych odbiciach (tzw. recykling) owe wzajemnie prostopadle wiązki interferują ze sobą. Wyjściowo detektor ustawiony jest w trybie interferencji destruktywnej, czyli fotodioda nie powinna rejestrować światła. Przejście fali grawitacyjnej zmienia długości ramion a zatem i fazę interferujących wiązek na skutek czego można uzyskać sygnał w detektorze. Pasmo czułości naziemnych detektorów interferometrycznych obejmuje zakres częstotliwości 10 Hz – 10 kHz. Od strony wysokich częstości czynnikiem ograniczającym czułość jest kwantowa natura światła laserowego tzw. quantum shot noise. Od strony niskich częstości czułość jest ograniczona przez czynniki tzw. sejsmiczne. Terminem tym określamy drgania gruntu wywołane aktywnością ludzką, zjawiskami atmosferycznymi oraz ruchami mas oceanicznych. Czynniki sejsmiczne są niemożliwe do odizolowania poniżej częstotliwości 1 Hz. Wystarczającą czułość na tych najniższych częstościach (1 Hz < f < 10 Hz) można uzyskać budując detektor pod ziemią.
W tym miejscu wypada przypomnieć podane wyżej ograniczenie na częstotliwość końcowej fazy ewolucji układu podwójnego tuż przed koalescencją $f_{GW}(M) < 10^4 \text{Hz} \left( M_\odot/M \right)$. Widzimy żeń, że w obszarze czułości detektorek interferometrycznych, najbardziej obiecającą klasą źródeł są właśnie zderzające się układy podwójne gwiazd neutronowych, czarnych dziur, bądź mieszane (gwiazda neutronowa – czarna dziura) o masach od 1 $M_\odot$ do maksymalnie 1000 $M_\odot$. Są to tzw. układy o masach gwiazdowych. Te najcięższe mogłyby odpowiadać tzw. średnio masywnym czarnym dziurom, które zgodnie z pewnymi hipotezami mogą występować w centrach gromad kulistych. Aby zarejestrować fale grawitacyjne emitowane przez podwójne układy supermasywnych czarnych dziur (o masach od $10^6$ do $10^9 M_\odot$) musimy mieć odpowiednią czułość na częstotliwościach 10 nHz < f < 10 μHz, co jest możliwe jedynie w eksperymentach satelitarnych. Posiadamy sporo dowodów na istnienie supermasywnych czarnych dziur w centrach galaktyk (włączając Drogo Mleczną), natomiast scenariusz hierarchicznej formacji struktury wielkoskalowej zakłada iż proto-galaktyki zderzają się ze sobą tworząc większe końcowe obiekty. Podobnie galaktyki eliptyczne są – w tym paradygmacie – pozostałościami po zderzeniach galaktyk spiralnych. Zatem odkrycie i dalsze badania podwójnych supermasywnych czarnych dziur dostarczyłyby nieocenionych informacji dla teorii powstawania i ewolucji galaktyk.
Obecnie najbardziej zaawansowane technicznie eksperymenty prowadzące już detekcję fal grawitacyjnych to LIGO i Virgo. Eksperyment LIGO umiejscowiony jest w Stanach Zjednoczonych w dwóch miejscach: w Hamford (Stan Washington) oraz Livingstone (Stan Louisiana). Virgo zaś to detektor
europejski, umiejscowiony we Włoszech w pobliżu Pizy. Czterokilometrowe ramiona interferometrów LIGO (trzykilometrowe w przypadku Virgo) zostały w ostatnich latach gruntownie przebudowane i ulepszone. Podczas gdy w pierwszej fazie działania LIGO w zasięgu detektora znajdowało się około kilkuset galaktyk, obecnie już znalazło się ich około stu tysięcy.
Gdy pod koniec roku 2015 detektor LIGO zbliżał się do rozruchu, w środowisku badaczy fal grawitacyjnych panowało podnieczenie: jak się oceniało, ten nowej generacji detektor LIGO powinien rejestrować od jednego do kilkudziesięciu koalescencji rocznie. Mówiono tak: „jeśli po uruchomieniu LIGO nie zarejestruje fal grawitacyjnych, będziemy się musieli poważnie zastanawiać czy nie należy zmienić teorii ...” I jak wiemy już dzisiaj – wszystko potoczyło się zgodnie z przewidywaniami. Pierwsza detekcja GW160915 (nazwa pochodzi od GW-gravitational waves – fale grawitacyjne, dalej kolejne liczby to rok, miesiąc i dzień czyli 15.09.2016) nastąpiła tuż po włączeniu detektora – jeszcze przed jego oficjalnym uruchomieniem, ale sygnał był niebyvale wyraźny – stosunek sygnału do szumu S/N = 24 (przy zakładanym teoretycznie progu detekcji S/N = 8). Później zarejestrowano zjawisko LVT1501012 – nie zostało one oficjalnie uznane za detekcję, aby nie narazić eksperymentu na utratę dobrego imienia gdyby okazało się, że jednak był artefaktem. Zjawisko LTV (LIGO/Virgo Transient) miało S/N = 10, więc nieoficjalnie też uważamy je za realny sygnał. Ostatni sygnał, przed techniczną przerwą na dalszą modernizację, nastąpił w Święta Bożego Narodzenia 2016 roku – GW151226. Po ponownym uruchomieniu LIGO zarejestrowano GW170104, GW170608, w sierpniu 2017 dołącza nieco spóźniony z modernizacją detektor Virgo i rejestrujemy: GW170814, GW170817.
We wszystkich przypadkach, za wyjątkiem GW170817, sygnały pochodziły od koalescencji układów podwójnych czarnych dziur, z których niektóre miały nieoczekiwanie duże masy, np. w GW150914 zderzyły się czarne dziury o masach 36 i 29 $M_\odot$. Przewaga układów podwójnych czarnych dziur potwierdziła teoretyczne przewidywania wysnuwane na gruncie modeli syntezy populacyjnej. Natomiast sygnał GW170817 pochodził od koalescencji dwóch gwiazd neutronowych, o masach rzędu 0.9 – 2 $M_\odot$ (astrofizyka koalescencji gwiazd neutronowych – oddziaływania pływowo – jest bardziej skomplikowana niż w przypadku czarnych dziur, stąd większa niepewność w ocenie mas składników). Alert zespołu LIGO/Virgo, przesłany do stowarzyszonych obserwatoriów prowadzących badania w różnych zakresach widma elektromagnetycznego, w połączeniu z w miarę precyzyjną lokalizacją zdarzenia na sferze niebieskiej, przyniosły identyfikację elektromagnetyczną obiektu. Najpierw w 1.7 sekundy po koalescencji satelita Fermi zaobserwował we wskazanej lokalizacji tzw. krótki błysk gamma. Potwierdziło się od dawnia istniejące przewidywanie, że krótkie błyski gamma stowarzyszone są z koalescencją gwiazd neutronowych. Następnie, zjawisko uwidoczniło się w promieniach X oraz w świetle widzialnym: koalescencja miała miejsce w galaktyce NGC 4993. Prowadzone dalej skoordynowane obserwacje potwierdziły jakościowo
model tzw. kilonowej. Model ten został zaproponowany przez Li-xin Li i Bohdana Paczyńskiego w roku 1998\textsuperscript{11}. Koalescencja GW170817 monitorowana nie tylko w falach grawitacyjnych, lecz także na falach elektromagnetycznych zapoczątkowała nowy rozdział tzw. astrofizyki wielu nośników informacji (ang. \textit{multimessenger astronomy}). Dotąd wiodącym nośnikiem informacji o Wszechświecie były fale elektromagnetyczne, w nieco mniejszym stopniu promieniowanie kosmiczne oraz neutrina. Obecnie zakres ten poszerzył się o sygnały grawitacyjne.
\textbf{Przyszłość}
Po pierwszych udanych detekcjach fal grawitacyjnych, gdy otwarło się szeroko nowe okno na Wszechświat, w planach siegamy dalej. W Japonii, w sąsiedztwie słynnego detektora neutrin Kamiokande, we wnętrzu masywu góry Ikeno, dobiega końca budowa detektora KAGRA (nazwa od ang. \textit{KAmioka GRAvitational wave detektor}). Poprzednia wersja (sprzed modernizacji) detektora LIGO z obserwatorium w Hanford przekazana została do Indii, gdzie stanie się podstawą detektora IndIGO (Indian Initiative in Gravitational-wave Observations). Posiadanie sieci detektorów w różnych (najlepiej bardzo odległych) lokalizacjach ma kapitalne znaczenie dla precyzji lokalizacji źródeł na sferze niebieskiej. Jakkolwiek detektor fal grawitacyjnych zrejestrować może sygnał z całej sfery niebieskiej (ogarnia pełen kąt bryłowy $4\pi$ sr) to jednak czułość jego zależy od kierunku do źródła. Łatwo to zrozumieć wspominając poprzeczną naturę fal grawitacyjnych – fala grawitacyjna rozchodząca się w płaszczyźnie detektora nie wywoła jego odpowiedzi, a maksymalna odpowiedź będzie dla fali nadchodzącej prostopadle do płaszczyzny detektora. Tak więc dokładność lokalizacji źródła w pojedynczym detektorze jest w najlepszym przypadku rzędu dziesięciu stopni kwadratowych. Natomiast sieć detektorów znacznie poprawia możliwości lokalizacji. W szczególności za udaną identyfikację optycznego odpowiednika GW170817 odpowiada szczęśliwy zbieg okoliczności, że w przeciwieństwie do dwóch detektorów LIGO, działający wówczas detektor Virgo nie zarejestrował sygnału – kierunek do źródła leżał w jego chwilowej płaszczyźnie – co umożliwiło w miarę precyzyjną lokalizację źródła.
Odżyły plany misji satelitarnej LIGO – obserwatorium grawitacyjnego opartego na konfiguracji trzech satelitów, w układzie trójkąta równobocznego o długości boku 5 mln km, podążających za Ziemią po wspólnej orbicie, w odległości kątowej $20^\circ$ za naszą planetą. LIGO uzyska czułość na niskich częstotliwościach i wniesie nieoceniony wkład w badania struktury i ewolucji galaktyk. Wystrzelona w 2015 roku przez Europejską Agencję Kosmiczną sonda LISA Pathfinder pomyślnie przetestowała rozwiązania techniczne leżące u podstaw planowanej misji LISA.
\textsuperscript{11} Li LX, Paczyński B “Transient events from neutron star mergers.” Astrophys. J. Lett. (1998) 507:L59–L62
Już kilka lat temu Komisja Europejska zaakceptowała, jako jedną z priorytetowych inwestycji infrastruktury naukowej, budowę Europejskiego Teleskopu Grawitacyjnego – tzw. Teleskopu Einsteina. W pracach koncepcyjnych wokół tego przedsięwzięcia bierze też udział Polskie Konsorcjum Teleskopu Einsteina. Droga do realizacji tego celu jest jeszcze daleka, ale nadzieje z nim związane są duże. Między innymi spodziewamy się, że Teleskop Einsteina będzie rejestrować rocznie od tysiąca do stu tysięcy zdarzeń typu koalescencji układów podwójnych.
Ponadto, w różnorakiego typu eksperymentach, począwszy od zapisu pierwotnych fal grawitacyjnych we wzorach polaryzacji promieniowania mikrofalowego tła, zwanych B-modami\(^{12}\), poprzez tak zwany chronometraż pulsarów, aż do istniejących i przyszłych naziemnych detektorów interferometrycznych, czy planowanych w przyszłości – satelitarnych, staramy się uzyskać możliwość badania pełnego spektrum potencjalnych źródeł promieniowania grawitacyjnego, pokrywającego zakres częstości fal grawitacyjnych od \(10^{-16} \text{ Hz}\) do \(10^4 \text{ Hz}\).
\(^{12}\) W czerwcu 2014 roku zespół eksperymentu BICEP2, mierzącego polaryzację promieniowania mikrofalowego tła w obserwatorium zlokalizowanym na Antarktydzie, ogłosił odkrycie B-modów w skalach kątowych w jakich spodziewamy się znaleźć sygnał od pierwotnych fal grawitacyjnych wygenerowanych w epoce inflacji. Późniejsza dokładniejsza analiza wykazała iż zarejestrowany sygnał ma pochodzenie nie-kosmologiczne. Rejestracja fal grawitacyjnych z początków wszechświata jest nadal otwartym problemem i wielkim wyzwaniem dla badaczy promieniowania mikrofalowego tła.
Małgorzata Bankowicz
Badanie własności galaktyk jasnych w podczerwieni
Małgorzata Bankowicz, Agnieszka Pollo
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego
Wstęp
Galaktyki jasne i ultra jasne w podczerwieni (LIRG i ULIRG, ang. *Luminous Infrared Galaxies* oraz *Ultra Luminous Infrared Galaxies*) występują rzadko i nie są jeszcze do końca zbadane. Wyróżnia je maksimum jasności przypadające w podczerwonej części widma i jasność bolometryczna w podczerwieni o wiele wyższa od optycznej ($10^{11} \, L_\odot \leq L_{\text{IR}} < 10^{12} \, L_\odot$ w przypadku LIRG-ów oraz $10^{12} \, L_\odot \leq L_{\text{IR}} < 10^{13} \, L_\odot$ w przypadku ULIRG-ów).
Galaktyki typu LIRG i ULIRG odkryto w późnych latach osiemdziesiątych (Houck i in. 1985[1]; Soifer i in. 1986[2]) w danych podczerwonego przeglądu IRAS (ang. *Infrared Astronomical Satellite*). Okazało się, że ich wysoka jasność podczerwona związana jest z silną formacją gwiazdową. Stwierdzono też, że w ich centrach często występuje aktywne jądro (AGN, ang. *Active Galactic Nucleus*, Sanders i in. 1988[3]). Dalsze badania nad tą klasą obiektów wykazały, że część z nich jest w trakcie lub niedługo po zakończeniu zderzenia lub innego rodzaju interakcji z inną galaktyką (Clements i in. 1996[4]; Murphy i in. 1996[5]; Veilleux i in. 2002[6]; Lonsdale i in. 2006a[7]).
Od czasów pierwszych badań ULIRG-ów z przeglądu IRAS, badań nad tego typu obiektami było dużo i prowadzono je w różnych zakresach widmowych. Obserwowano je w ultrafiolecie przy pomocy satelity GALEX (Xu i in. 2007[8]), prowadzono dalsze badania w podczerwieni na podstawie danych zebranych przez satelity Spitzer i Herschel (Armus i in. 2009[9]; Casey i in. 2012[10]; Rosenberg i in. 2015[11]), a także w zakresie mikrofalowym i radiowym (między innymi Farrah i in. 2008[12]). W szczególności Farrah i in. 2008[12] zidentyfikowali linie widmowe wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (PAH, ang. *Polycyclic Aromatic Hydrocarbons*), które uważa się za wskaźniki bardzo silnej formacji gwiazdowej. Nie wykluczono też jednocześnie silnego wkładu od AGN-u. Obiekty typu ULIRG badano nawet w zakresie promieni X. Z danych satelity Chandra (Iwasawa i in. 2011[13]) spośród 44 najjaśniejszych galaktyk z próbki GOALS (ang. *Great Observations All-sky Survey*), w 43 wykryto emisję rentgenowską, 37% z nich posiada wyraźny AGN, którego wkład w całkowitą jasność obiektu to 10%; okazało się, że 75% to ULIRG-i. Jedną z najczęściej badanych próbek, stworzoną na podstawie danych zebranych przy pomocy satelity IRAS, jest właśnie próbka GOALS, wyselekcjonowana z próbki RBGS (ang. *Revised Bright Galaxy Sample*). Próbka GOALS liczy blisko 200 obiektów tej klasy o przesunięciach ku czerwieni $0.5 < z < 1$, wśród nich 181 LIRG-ów oraz 21 ULIRG-ów (Howell i in. 2010[14]).
Porównując dane z zakresu UV i IR Howell i in. 2010[14] stwierdzili, że na podstawie samej emisji w UV nie da się zidentyfikować ULIRG-ów. Na podstawie analizy obiektów w badanej przez nich próbce zaproponowali scenariusz, zgodnie z którym w toku ewolucji poprzez połączenie się LIRG-a z inną galaktyką może dojść do powstania ULIRG-a. Stwierdzili m.in., że powszechniejsze są układy podwójne, składające się z LIRG-a oraz galaktyki bardzo jasnej w UV, niż pojedyncze LIRG-i dominujące w obu pasmach. Natomiast porównanie zakresów: UV, IR i promieniowania X, przeprowadzone przez U i in. 2012[15], pozwoliło na wyliczenie między innymi masy i temperatury pyłu oraz wykazanie, że 25% LIRGów oraz 60% ULIRG-ów w badanej przez nich próbce posiada AGN.
Dotychczasowe badania nad tą klasą obiektów wykazały, że ULIRG-i są rzadkie w lokalnym Wszechświecie (Kim i Sanders 1998[16]), natomiast bardzo powszechne na wyższych redshiftach (Takeuchi i in. 2005[17]; Symeonidis i in. 2011, 2013[18,19], Solarz i in. 2015[20]).
Jak pokazuje powyższa dyskusja, w galaktykach typu ULIRG mamy do czynienia z kombinacją różnych zjawisk fizycznych, ale nie ma jeszcze zadowalającego scenariusza, który by w pełni wyjaśniał ich właściwości. Ekstremalne jasności podczerwone tych galaktyk przypisuje się silnej formacji gwiazdowej przysłoniętej przez pył (Noeske i in. 2007[21]; da Cunha i in. 2010, 2015[22,23]; Howell i in. 2010[14]; Podigachoski i in. 2015[24]). Wiemy, że w ich centrach często występuje aktywne jądro (AGN, z ang. Active Galactic Nucleus; ponad 25% - Veilleux i in. 1997[25], 30% - Clements i in. 1996[4]; U i in. 2012[15], 40% - Farrah i in. 2007[26]; Veilleux i in. 2009[27], 50% - Alonso-Herrero i in. 2012[28], a nawet 63% - Małek, Bankowicz i in. 2017[29] oraz 70% - Nardini i in. 2010[30]). Często są to obiekty w trakcie lub niedługo po zakończeniu interakcji z inną galaktyką (Veilleux i in. 2002[6]; Carpineti i in. 2015[31]). Główny mechanizm odpowiedzialny za inicjowanie procesów, odpowiedzialnych za ekstremalne jasności tych galaktyk w podczerwieni pozostaje jednak nieznany – rozważana jest zarówno aktywność AGNu, jak i zderzenia galaktyk, a także kombinacja obu tych zjawisk (Veilleux i in. 2009[27]).
Badań nad ULIRG-ami i ich aktywnością w podczerwieni w odniesieniu do ich lokalnego otoczenia dotychczas było niewiele (m.in. Goto i in. 2005[32]; Zauderer i in. 2007[33]; Hwang i in. 2010[34]; Burton i in. 2013[35]; Ziparo i in. 2014[36]), a ich wyniki nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy najbliższe sąsiedztwo galaktyk typu ULIRG może mieć wpływ na aktywację jądra galaktyki i pobudzenie procesów gwiazdotwórczych. Podczas gdy Zauzarer i in.[33] (na podstawie próbkę 76 ULIRG-ów na $z < 0.3$) wykazał, że ULIRG-i występują w środowisku o podobnej gęstości, jak inne galaktyki (z wyjątkami kilku ULIRG-ów, znajdujących się w gromadach), Burton i in. 2013[35] w badanej przez nich próbce ULIRG-ów na $z \leq 0.5$ zmierzyli, że prawdopodobieństwo znalezienia galaktyki typu ULIRG zależy od ich lokalnego otoczenia: obiekty wykrywane w dalekiej podczerwieni leżą w rzadszych ośrodkach niż galaktyki niewidoczne w dalekiej podczerwieni.
Symulacje numeryczne (np. Lin i in. 2010[37]) wskazują, że optymalne warunki do oddziaływań międzygalaktycznych zapewniają obszary o wysokiej, ale nie ekstremalnie wysokiej gęstości. Należy się zatem spodziewać, że będą to nie centra największych gromad, ale np. ich obszary zewnętrzne, albo mniej bogate zgrupowania galaktyk.
**Dane**
W naszym zespole postanowiliśmy zająć się tym problemem. Na potrzeby naszych badań użyliśmy próbkę galaktyk zarejestrowanych w falach o długości 90 μm przez japońskiego podczerwonego satelitę AKARI w głębokim przeglądzie wokół południowego bieguna ekleptycznego (ang. *AKARI Deep Field-South*, ADF-S).
Przegląd ADF-S zawiera obserwacje na czterech długościach fali: 65 μm, 90 μm, 140 μm oraz 160 μm. Satelita AKARI w tym przeglądzie pokrył obszar ok. 12.3 stopni kwadratowych, z centrum obszaru o rektascensji α = 4ʰ 44ᵐ i deklinacji δ = -53° 20′.
Pierwsza selekcja wyłoniła ok. 50 kandydatów na ULIRG-i (Małek i in. 2013, 2014[38,39]), spośród 545 źródeł przeglądu, dla których udało się znaleźć w publicznie dostępnych bazach danych astronomicznych optyczne odpowiedniki (Małek i in. 2010[40]). Dalsza analiza, oparta o wyniki modelowania rozkładów energii widmowej (ang. *Spectral Energy Distribution*, SED), z wykorzystaniem programu CIGALE (Noll i in. 2009[41], Serra i in. 2011[42]), została wykonana na grupie 69 galaktyk przeglądu, dla których udało się uzyskać najlepsze pokrycie widmowe w SEDach.
*Położenie przeglądu ADF-S (zaczerńiony obszar) na sferze niebieskiej.*
Wyniki
Nasze badania potwierdziły obecność AGN-u w większości (63%) zidentyfikowanych ULIRG-ów. Wykazały też, że LIRG-i i ULIRG-i zawierają różne typy AGN-ów. W LIRG-ach występują zarówno AGN-y typu 1 jak i typu 2 (czyli - zgodnie ze standardowym modelem unifikacji aktywnych jąder galaktyk - zarówno takie, które widzimy "od góry", jak i takie, na które patrzymy z boku). Tymczasem ULIRG-i posiadają najczęściej AGN typu 2, czyli taki, który wydaje się być ustawiony do nas krawędzią torusa. Ta różnica może wskazywać, że to, czy identyfikujemy galaktykę jako LIRG-a, ULIRG-a czy normalną galaktykę aktywną gwiazdotwórczo może w jakimś stopniu zależeć od geometrii i orientacji tych galaktyk, a nie tylko od ich własności fizycznych (Małek, Bankowicz i in. 2017[29]). Wynik ten można też interpretować odwrotnie - jako element szerszej debaty, jaka ma miejsce w ostatnim czasie, dotyczącej tego, czy podział AGN-ów na typ 1 i 2 ma podłoże wyłącznie geometryczne (jak opisuje standardowy model unifikacji), czy wpływają na niego też i procesy fizyczne.
Nasze szczegółowe badania galaktyk aktywnych gwiazdotwórczo, w tym 22 LIRG-ów i 17 ULIRG-ów, z pola ADF-S w zakresie przesunięcia ku czerwieni: $0.06 < z < 1.23$ wykazały też, że galaktyki jasne w podczerwieni są stosunkowo masywne. Średnia wartość masy gwiazdowej $\log(M_{\text{star}})$, wyliczona dla ULIRG-ów i LIRG-ów oraz dla galaktyk o mniejszej jasności pyłu $L_{\text{dust}} < 10^{11} L_\odot$, wynosi odpowiednio: $11.51 \pm 0.37 M_\odot$, $10.95 \pm 0.31 M_\odot$ oraz $10.03 \pm 0.5 M_\odot$. Powyższe wyniki zgadzają się z pomiarami własności ULIRG-ów na podobnych redshiftach, badanych przez Melbourne i in. 2008[43]; Giovannoli i in. 2011[44]; Pereira - Santaella i in. 2011[45]; U i in. 2012[15]; Rothberg i in. 2013[46]; da Cunha i in. 2015[23] oraz Santos i in. 2015[47]. Jednocześnie stwierdziliśmy, że podczas gdy dla „normalnych” galaktyk o dużej formacji gwiazdowej w przeglądzie ADF-S, wykorzystanych przez nas jako galaktyki porównania, zachowana jest typowa relacja tempa formacji gwiazdowej (ang. star formation rate, SFR) do masy gwiazdowej SFR–$M_{\text{star}}$, zaprezentowana przez Noeske i in. 2007[21] i znana jako "ciąg główny galaktyk (aktywnych gwiazdotwórczo)" (ang. galaxy main sequence), większość LIRG-ów i ULIRG-ów jest zlokalizowanych powyżej tej relacji (ich wartości SFR są przesunięte ku wyższym wartościom, czyli są one bardziej aktywne gwiazdotwórczo niż typowe galaktyki o podobnej masie).
Przeprowadziliśmy też wstępną analizę lokalnej gęstości wokół badanych galaktyk (ULIRG-ów, LIRG-ów oraz galaktyk aktywnych gwiazdotwórczo, o jasności pyłu $L_{\text{dust}} < 10^{11} L_\odot$), która wykazała, że wszystkie z badanych grup galaktyk występują w zróżnicowanym ośrodku (od mniej gęstych, przez środowiska o średniej gęstości galaktyk, aż po ośrodki najgęstsze – odpowiadające centrom gromad). Wyniki sugerują jednak, że ULIRG-i najczęściej można znaleźć w ośrodkach o średnim zagęszczeniu, podczas gdy LIRG-i występują zarówno w ośrodkach o niskiej, jak i bardzo wysokiej gęstości. Potwierdzałoby to naszą wstępna hipotezę, że środowiskiem sprzyjającym występowaniu ULIRG-ów nie są centra gromad galaktyk, a raczej ich obszary peryferyjne. Może to z kolei oznaczać, że to rzeczywiście zderzenia z innymi galaktykami stanowią główny czynnik wyzwalający ich aktywność - zarówno gwiazdotwórczą, jak i związaną z aktywnością jądra - widoczną jako ekstremalną jasność w podczerwieni.
*** Badania zostały przeprowadzone przy wsparciu Narodowego Centrum Nauki; grant UMO-2016/23/N/ST9/01231
**Bibliografia**
1. Houck J. R., Schneider D. P., Danielsonet G. E. i in., 1985, ApJL 290, L5
2. Soifer B. T., Sanders D. B., Neugebauer G. i in., 1986, ApJL 303, L41
3. Sanders D. B., Soifer B. T., Elias J. H. i in. 1988, ApJ 325, 74
4. Clements D. L., Sutherland W. J., Saunders W. i in., 1996, MNRAS 279, 459
5. Murphy Jr. T. W., Armus L., Matthews K. i in., 1996, AJ 111, 1025
6. Veilleux S., Kim D.-C., Sanders D. B., 2002, ApJSS 143, 315
7. Lonsdale C. J., Farrah D., Smith H. E., 2006A, Ultraluminous Infrared Galaxies, ed. J. W. Mason, s. 285
8. Xu C. K., Shupe D., Buat V. i in., 2007, ApJSS 173, 432
9. Armus L., Mazzarella J. M., Evans A. S. i in., 2009, PASP 121, 559
10. Casey C. M., Berta S. i in., 2012, ApJ 761, 140
11. Rosenberg M. J. F., van der Werf P. P., Aalto S. i in., 2015, ApJ 801, 72
12. Farrah D., Lonsdale C. J., Weedman D. W., Spoon H. W. W., Rowan-Robinson M., Polletta M., Oliver S., Houck J. R., Smith H. E., 2008, ApJ 677, 957
13. Iwasawa K., Sanders D. B., Teng S. H. i in., 2011, AA 529, A106
14. Howell J. H., Armus L., Mazzarella J. M. i in., 2010, ApJ 715, 572
15. U V., Sanders D. B., Mazzarella J. M. i in., 2012, ApJSS 203, 9
16. Kim D.-C., Sanders D. B., 1998, ApJSS 119, 41
17. Takeuchi T. T., Buat V., Burgarella D., 2005, AA 440, L17
18. Symeonidis M., Page M. J., Seymour N., 2011, MNRAS 411, 983
19. Symeonidis M. i in., 2013, MNRAS 431, 2317
20. Solarz A., Pollo A., Takeuchi T. T., Malek K. i in., 2015, AA 582, A58
21. Noeske K. G., Weiner B. J., Faber S. M. i in., 2007, ApJ 660, L43
22. da Cunha E., Charmandaris V., Diaz-Santos T. i in., 2010, AA 523, A78
23. da Cunha E., Walte, F., Smail I. R. i in., 2015, ApJ 806, 110
24. Podigachoski P., Barthel P. D., Haas M. i in., 2015, AA 575, A80
25. Veilleux S., Sanders D. B., Kim D.-C., 1997, ApJ 484, 92
26. Farrah D., Bernard-Salas J., Spoon H. W. W. i in., 2007, ApJ 667, 149
27. Veilleux S., Rupke D. S. N., Kim D.-C. i in., 2009, ApJSS 182, 628
28. Alonso-Herrero, A., Pereira-Santaella, M., Rieke, G. H., & Rigopoulou, D. 2012, ApJ 744, 2
29. Malek K., Bankowicz M., Pollo A. i in., 2017, AA 598, A1
30. Nardini E., Risaliti G., Watebe Y., Salvati M., Sani, E., 2010, MNRAS 405, 2505
31. Carpineti A., Kaviraj S., Hyde A. K., i in., 2015, AA 577, A119
32. Goto T., 2005, MNRAS 360,322
33. Zauderer B. A., Veilleux S., Yee H. K. C., 2007, ApJ 659, 1096
34. Hwang H. S., Elbaz D., Lee J. C. i in., 2010, AA 522, A33
35. Burton C. S., Jarvis M. J., Smith D. J. B. i in., 2013, MNRAS 433, 771
36. Ziparo F., Popesso P., Finoguenov A. i in., 2014, MNRAS 437, 458
37. Lin L., Cooper M. C., Jian H.-Y. i in., 2010, ApJ 718, 1158
38. Matek K., Pollo A., Takeuchi T. T. i in., 2013, Earth, Planets, and Space 65, 1101
39. Matek K., Pollo A., Takeuchi T. T. i in., 2014, AA 562, A15
40. Matek K., Pollo A., Takeuchi T. T. i in., 2010, AA 514, 11
41. Noll S., Burgarella D., Giovannoli E., Buat V. i in., 2009, AA 507, 1793
42. Serra P., Amblard A., Temi P., Burgarella D. i in., 2011, ApJ 740, 22
43. Melbourne J., Ammons M., Wright S. A. i in., 2008, AJ 135, 1207
44. Giovannoli E., Buat V., Noll S., Burgarella D., Magnelli B., 2011, AA 525, A150
45. Pereira-Santaella M., Alonso-Herrero A., Santos-Lleo M. i in., 2011, AA 535, A93
46. Rothberg B., Fischer J., Rodrigues M., Sanders D. B., 2013, ApJ 767, 72
47. Santos J. S., Altieri B., Valtchanov I. i in., 2015, MNRAS 447, L65
***
Ceremonia wciągania flagi w OAKJ podczas IX konferencji młodych Astrophisica Nova.
Największe radioźródła typu FRII na najwyższych wartościach przesunięcia ku czerwieni
Elżbieta Kuligowska\textsuperscript{1,2}
\textsuperscript{1} Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
\textsuperscript{2} Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Krakowie
Prezentujemy wstępne wyniki projektu badawczego mającego na celu próbę detekcji odległych ($z > 2$) radioźródeł typu FRII (Fanaroff i Riley, 1974) o dużych rozmiarach liniowych. Ze względu na duże wartości przesunięć ku czerwieni tych hipotetycznych radioźródeł, odchodzimy w tym przypadku od klasycznej definicji gigantycznych radiogalaktyk, rozumianych zwykle jako obiekty o rozmiarach (rozpiętości lobów) większych niż 1 Mpc, starając się oszacować największe rozmiary liniowe przyjmowane przez takie obiekty na najwyższych wartościach przesunięcia ku czerwieni. Jednocześnie próbujemy wyznaczyć maksymalne przesunięcia ku czerwieni dla galaktyk i kwazarów, w przypadku których obserwuje się jeszcze struktury radiowe stowarzyszone z tymi obiektami centralnymi.
Wprowadzenie
Do rozciągłych radioźródeł pozagalaktycznych zalicza się obiekty, w przypadku których obserwowany rozkład promieniowania radiowego nie pokrywa się w całości z ich obserwowanymi przez teleskopy optyczne jadrami. Większość emisji radiowej w tych obiektach pochodzi wówczas z tak zwanych lobów radiowych – eliptycznych obszarów ułożonych w przybliżeniu symetrycznie po obu stronach aktywnego jądra. W przypadku pobliskich radioźródeł daje się też często dostrzec dżety radiowe – wąskie strugi łączące jądro z lobami i zasilające je nowymi cząsteczkami. Przeciwbieżne dżety są wynikiem istnienia masywnych czarnych dziur z dyskiem akrecyjnym i polem magnetycznym. Ich wyrzut wiąże się ze spinem obracającej się czarnej dziury. Naladowana elektrycznie plazma pochodząca z dysku akrecyjnego jest przyśpieszana w toroidalnym polu magnetycznym czarnej dziury, a następnie kierowana w jej rejony biegunowe. Emisja radiowa lobów jest z kolei związana z promieniowaniem synchrotronowym wysokoenergetycznych cząsteczek dżetu, które poruszają się po torach zakrzywionych w obecności silnych pól magnetycznych występujących w radiogalaktykach. Dżety te mogą propagować się w bardzo dużych odległościach od galaktyki macierzystej. Podróżują wówczas przez ośrodek gromady galaktyk, a następnie przez nieco rzadszy ośrodek międzygalaktyczny (IGM). W ośrodkach tych średnia gęstość materii jest jednak wyższa niż gęstość relatywistycznej plazmy tworzącej dżet. Oznacza to, że w pewnej odległości od centrum dżety nie mogą już dłużej poruszać się w danym ośrodku, a na ich końcach tworzy się spiętrzenie relatywistycznej materii, które charakteryzuje się znacznym ciśnieniem. Materia ta rozprzestrzenia się jednak dalej, w rezultacie formując rozległe loby radiowe.
Klasyfikacja radiogalaktyk
Morfologia radiogalaktyk wynika z dwóch czynników: energii emitowanych przez ich aktywne centra oraz środowiska, w którym obiekty te ewoluują. Kolimacja dżetów zależy na przykład od całkowitej energii obiektu. Jeśli dżety radiowe są silnie skolimowane, mogą poruszać się szybciej i nieść energię dalej. Jeżeli jednak energia jądra jest niewielka, loby są zasilane słabo skolimowanymi dżetami i wówczas mogą się w nich rozwijać ruchy turbulentne. Cała struktura jawi się nam jako wyraźnie słabsza, a w pewnej odległości od jądra rozmywa się. Są to tak zwane radiogalaktyki typu FRI. Jeżeli jednak dżety są silne i skolimowane, obserwuje się wyraźne obłoki radiowe z gorącymi plamami (ang. hot spots) - jasnymi obszarami na brzegach ich struktur, w miejscach, gdzie dochodzi do kolizji dżetu z ośrodkiem międzygalaktycznym. Mówi się wówczas o radiogalaktykach typu FRII, które są na ogół jaśniejsze i bardziej wyraźne na mapach radiowych.
Rozmiary radiogalaktyk
Typowe rozmiary radiogalaktyk są rzędu 200 kpc. Znane są jednak przypadki obiektów znacznie większych. Radiogalaktyki gigantyczne (ang. Giant Radio Galaxies, GRGs) definiuje się jako obiekty o rozmiarach nie mniejszych niż 1 Mpc (Ishwara-Chandra i Saikia, 1999). Są to najprawdopodobniej radioźródła o bardzo dużym wieku, nie wiadomo wciąż jednak, czego wynikiem są ich duże rozmiary liniowe. Radiogalaktyki gigantyczne mogą wywodzić się z silnych obiektów typu FRII. Zgodnie z inną hipotezą obiekty te ewoluują na skutek istnienia lokalnych "pustek" - obszarów Wszechświata o znacznie niższej niż przeciętna gęstości ośrodka międzygalaktycznego.
Radioźródła gigantyczne są istotne z punktu widzenia możliwości badań ośrodka międzygalaktycznego na różnych wartościach przesunięcia ku czerwieni (Kapahi, 1989). Badania te są pomocne w ocenie gęstości ośrodka międzygalaktycznego w dawnych epokach kosmologicznych, odpowiadających wczesnemu okresowi istnienia Wszechświata (redshifty z zakresu 1–2) oraz skal jego fluktuacji. Większość znanych GRGs to obiekty bliskie, charakteryzujące się niewielkimi wartościami przesunięcia ku czerwieni ($z < 0.5$). Coraz częściej wykrywane są jednak dużo bardziej odległe radiogalaktyki gigantyczne. Jeśli prawdziwa jest hipoteza, zgodnie z którą radiogalaktyki te powstają w ośrodkach o lokalnie mniejszej gęstością, to detekcja tego typu obiektów na wyższych przesunięciach ku czerwieni może dawać ograniczenia na rozmiary niejednorodności w gęstości Wszechświata w dawnych epokach kosmologicznych.
Wykrywanie radiogalaktyk gigantycznych
Radioźródła GRGs są trudne do badań ze względu na problemy, jakie sprawia skompletowanie ich reprezentatywnej próbyki. Są to głównie trudności natury
obserwacyjnej: przy dużej rozciągłości przestrzennej tych obiektów i ich często słabej emisji radiowej, obserwowana na Ziemi jasność powierzchniowa jest na ogół niewielka. Lista znanych radiogalaktyk gigantycznych zawiera niewiele ponad 200 obiektów. Warto dodać, że większość z nich została odkryta przypadkowo – podczas przeglądania map radiowych nieba. Jednak emisja synchrotronowa najsilniejszych radiogalaktyk może być na tyle znacząca, że da się je zaobserwować nawet w bardzo dużych odległościach kosmologicznych (promieniowanie synchrotronowe słabo podlega ekstynkcji międzygalaktycznej).
**Metody wyszukiwania radioźródeł rozciągłych**
Współczesne przeglądy i katalogi danych astronomicznych pozwalają na masowe wykrywanie obiektów o danej morfologii. Ze względu na duże ilości tych danych wyszukiwania takie przeprowadzane są obecnie zazwyczaj w sposób częściowo automatyczny. Metody te bazują na mapach radiowych lub na katalogach tworzonych w formie danych tekstowych. Jedną z najczęściej wykorzystywanych metod identyfikacji radioźródeł jest korelacja (ang. cross-correlation) dwóch zbiorów danych. Przykładowo, można przeprowadzić automatyczną korelację danych optycznych zawierających położenia wszystkich kwazarów i galaktyk o danych właściwościach z danymi radiowymi zawierającymi informację o strumieniu radiowym i położeniach wszystkich radioźródeł na niebie – dzięki temu otrzymujemy listę wszystkich obiektów centralnych, którym – przy zadanej dokładności – odpowiada obiekt emitujący fale radiowe. Przykładem zastosowania takiej metody jest praca Best i Heckman (2012), w której zaprezentowano nową próbkę radiowo głośnych kwazarów, skonstruowaną na bazie katalogu optycznego SDSS DR7 z dwoma katalogami radiowymi: NRAO VLA Sky Survey, NVSS (Condon i in., 1998) i Faint Images of the Radio Sky at Twenty centimetres, FIRST (Becker et al., 1995). Przeprowadzane są także bardziej złożone przeszukiwania i korelacje katalogów (Proctor 2016, van Velzen 2015). Wszystkie te metody wiążą się jednak z pewnym ryzykiem: przy przyjęciu zbyt szerokich kryteriów wyszukiwania istnieje możliwość otrzymania na wyjściu programu dużej ilości błędnych detekcji (artefakty radiowe, obiekty nie będące w rzeczywistości radioźródłami o zadanej morfologii); jeśli jednak kryteria te okazać się zbyt restrykcyjne, grozi nam pominięcie radioźródeł o nieco bardziej odbiegającej od przyjętej normy morfologii.
**Źródła danych**
W niniejszej pracy, która miała na celu określenie maksymalnych rozmiarów osiąganych przez radioźródła znajdujące się na danych wartościach przesunięcia ku czerwieni, zdecydowaliśmy się na wykorzystanie dwóch katalogów radiowych obejmujących niemal całe niebo północne i część nieba południowego – FIRST i NVSS. Zawierają one obserwacje wykonane na częstotliwości 1400 MHz, ale z różną zdolnością rozdzielczą, dzięki czemu ich jednoczesne wykorzystanie pozwala na wykrycie zarówno struktur widocznych tylko w niewielkich skalach (FIRST), jak i rozległych obszarów emisji o niewielkiej jasności radiowej (NVSS). Jako źródła danych optycznych i spektroskopowych użyliśmy najnowszej wersji katalogu SDSS DR 14 (Abolfathi i in., 2017), z której wyselekcjonowaliśmy próbkę złożoną ze wszystkich obiektów spektralnych (galaktyki i kwazary) o wartościach przesunięcia ku czerwieni większych niż 2 (był to jedyny warunek nałożony na właściwości potencjalnych jąder wyszukiwanych radiogalaktyk). Lista ta zawiera ponad 200000 obiektów.
**Algorytm selekcji radioźródeł**
Nasze wyszukiwanie dotyczyło wyłącznie radioźródeł typu FRII – ze względu na ich statystycznie większe jasności radiowe oraz wyraźniej zaznaczające się końce lobów. Opisane wyżej katalogi danych zostały poddane analizie w oparciu o dedykowany algorytm wyszukiwania struktur rozciągłych, złożonych z centralnego jądra optycznego, odpowiadającego mu zwartego radioźródła, oraz pary lobów radiowych położonych w zadanym promieniu wokół tego obiektu centralnego. Założyliśmy przy tym, że promień ten może wynieść nawet do 2 Mpc. Warunek ten pociąga za sobą ryzyko otrzymania wielu błędnych detekcji, jednak tak duży obszar poszukiwań kandydatów na loby jest niezbędny w przypadku prób detekcji radioźródeł gigantycznych (warto w tym miejscu przypomnieć, że największe z nich mają rozmiały liniowe przekraczające 4 Mpc). Kryteria wyszukiwania obejmowały również:
1. Zgodność pozycji centralnego kwazara bądź galaktyki z odpowiadającym mu, zwartym jądrem radiowym (nie mniejsza niż 5”).
2. Obecność wykrywalnej struktury radiowej w obu katalogach radiowych – FIRST i NVSS.
3. Obecność co najmniej dwóch kandydatów na loby radiowe oraz ich współliniowość, zdefiniowana dopuszczalnym kątem odchylenia kandydatów od linii łączącej je ze sobą i przechodzącej przez centrum optyczne.
4. Symetrię - różnica odległości obu kandydatów na loby od centrum radiogalaktyki nie może być większa niż uśredniona odległość pomiędzy lobem a centrum dla danej pary lobów.
5. Kształt kandydatów na loby – nie mogą być one kołowe. Brak kołowości lobów można formalnie wyrazić różnicą w wielkościach ich obu pól osi (jeśli pól osie są zbliżonej wielkości, loby uważa się za kołowe).
Powyższe kryteria zostały wyznaczone i dopasowane metodą nadzorowanego uczenia maszynowego (ang. machine learning). Polegało ono na rekurencyjnym doborze najbardziej optymalnych parametrów, które wynikały z użycia próbkę danych testowych (znanych wcześniej radiogalaktyk typu FRII, w szczególności tych wykrytych na niższych przesunięciach ku czerwieni) oraz z porównywania w każdym kroku tego procesu otrzymywanych
na wyjściu wyników: stosunku ilości detekcji prawdziwych (wiarygodni kandydaci na poszukiwane obiekty) i fałszywych (obiekty innego typu, artefakty radiowe). W toku procesu uczenia maszynowego okazało się, że warunek niekołowości lobów nie ma zastosowania w przypadku danych z katalogu FIRST. Odeszliśmy także od rozważanego wcześniej warunku dolnego ograniczenia na gęstość strumienia radiowego dla obiektów będących potencjalnymi lobami, bowiem wykrywane były także bardzo słabe radiowo, ale przy tym wiarygodnie wyglądające struktury FRII.
Opracowaliśmy również analogiczną procedurę wyszukiwania i testowania algorytmu dla tych radioźródeł typu FRII, których centra nie posiadają zwartego odpowiednika radiowego – zatem w ich przypadku należy pominać warunek 1 i od razu przejść do prób detekcji kandydatów na loby. Dodatkowo, mając na uwadze to, że najbardziej od nas odległe radioźródła mogą być słabo widoczne na falach radiowych, a ich loby mogą wówczas jawić się nam jako połączone, przeszukaliśmy katalogi radiowe pod kątem pojedynczych, wydłużonych w jednej osi struktur skorelowanych z centralnymi galaktykami i kwazarami.
**Wstępne wyniki**
Bezpośrednim wynikiem omówionego wyżej projektu jest nowa próbkę złożona ze 186 kandydatów na radiogalaktyki typu FRII, o aktywnych centrach na przesunięciach ku czerwieni większych niż 2. Pod względem statystycznym cechuje się ona następującymi właściwościami:
1. Zdecydowana większość wykrytych obiektów to kwazary. Jest to zgodne z przewidywaniami – kwazary stanowiły znaczną większość analizowanych kandydatów na centra radiogalaktyk.
2. 92 obiekty z próbki to radiogalaktyki z wykrytym jądrem radiowym; znaleźliśmy również 94 obiekty bez jądra radiowego.
3. W przypadku 120 obiektów z próbki ich identyfikacja optyczna jest jednoznaczna. W pozostałych 66 mamy do czynienia z obiektami, których struktury radiowe mogą, ale niekoniecznie muszą, odpowiadać kwazaram lub galaktykom o dużych wartościach przesunięcia ku czerwieni. Są to przykładowo te obiekty centralne, w których bliskim sąsiedztwie znajdują się również kwazary lub galaktyki położone znacznie bliżej nas – w tych przypadkach określenie, który z obiektów obserwowanych optycznie jest faktycznym centrum wykrytej struktury radiowej, może być bardzo trudne – szczególnie gdy radiogalaktyka nie posiada zwartego jądra radiowego.
4. Wykryliśmy 65 obiektów znalezionych wcześniej w pracy van Velzena (van Velzen i in., 2015), ale zaprezentowanych w niej jako struktury radiowe, którym nie przypisano żadnego konkretnego centrum ze zmierzonym redshiftem. W naszym przypadku udało się wykonać takie korelacje dla danych radiowych i optycznych. W naszej finalnej próbce jest również 60 obiektów z pracy van Velzena, które są w niej zaprezentowane wraz z przypisanymi im
kwazarami lub galaktykami centralnymi, przy czym połowa z podanych dla nich przesunięć ku czerwieni jest wyznaczona błędnie lub też są one wyznaczone na nowo/poprawione w aktualnej wersji SDSS – Data Release 14.
5. Największe ze znalezionych przez nas obiektów mają rozmiary liniowe 1203, 1745 i 1349 kpc i występują na przesunięciach ku czerwieni wynoszących odpowiednio 2.028, 2.494 i 2.052.
6. Najbardziej odległym ze znalezionych kandydatów na radioźródła rozciągłe jest obiekt o przesunięciu ku czerwieni 4.324, o rozmiarze liniowym rzędu 100 kpc. Choć w jego przypadku identyfikacja optyczna i wyznaczony redshift są bardzo wiarygodne, to już struktura radiowa – choć wykazuje prawdopodobną obecność dwóch lobów – jest asymetryczna i mało wyraźna. Warto dodać, że nasza próba obiektów po selekcji początkowo liczyła aż 18 struktur radiowych, które algorytm wskazał jako powiązane z obiektami spektroskopowymi o przesunięciach ku czerwieni większych niż 4. Dokładna ocena ich widm radiowych, wykazała jednak, że te wartości przesunięć ku czerwieni (pochodzące z katalogu SDSS) wyznaczone są we wszystkich 17 przypadkach poza jednym błędnie, albo też identyfikacja linii widmowych i przesunięć ku czerwieni nie jest wystarczająco jednoznaczna.
Ryc. 1. Kandydat na radioźródło rozciągłe J0859 +1018 na $z = 4.324$ (mapa FIRST).
Wyniki testowania naszego algorytmu zaowocowały również wykryciem szeregu nieznanych dotąd radiogalaktyk typu FRII na przesunięciach ku czerwieni mniejszych niż 2. Detekcje te są efektem procesu uczenia maszynowego, które było przeprowadzane początkowo dla zróżnicowanych danych kontrolnych o różnych parametrach.
Ryc. 2 i 3. Kandydat na nową radiogalaktykę gigantyczną na $z \sim 0.3$ - J1425+1737 (po lewej: mapa FIRST, po prawej – mapa FIRST wykonana w skali logarytmicznej, z nałożonymi konturami radiowymi z przeglądu NVSS.
**Podsumowanie**
Głównym celem zaprezentowanej tu pracy było oszacowanie, na jak dużych przesunięciach ku czerwieni wciąż jeszcze możliwe jest wykrywanie struktur charakterystycznych dla radioźródeł typu FRII. Przy pomocy autorskiego algorytmu wykryliśmy 186 kandydatów na radioźródła tego typu, przy czym 62 z nich to obiekty całkowicie nowe – nie indeksowane wcześniej w podobnych publikacjach tego rodzaju. Wśród nich znalazło się dziewięć radioźródeł o rozmiarach liniowych większych niż 400 kpc, w tym trzy obiekty większe od 1Mpc. Najmniejsze ze znalezionych przez nas radioźródeł mają rozmiary rzędu kilkudziesięciu kpc. Przesunięcia ku czerwieni dla tej próbki kandydatów wahają się od 2.000 do 4.324. W ramach dalszych prac planujemy dokładniejszą analizę znalezionych obiektów, w tym potwierdzenie ich identyfikacji widmowej, jak również aplikowanie o dedykowane obserwacje radiowe.
*Zaprezentowane tu badania były współfinansowane przez grant Narodowego Centrum Nauki o numerze 2013/09/B/ST9/00599.*
**Literatura**
Abolfathi B. i in., 2017, The Fourteenth Data Release of the Sloan Digital Sky Survey
Becker R., White R., Helfand D., 1995, The FIRST Survey: Faint Images of the Radio Sky at Twenty Centimeters 450, 559
Best P. N., Heckman T. M., 2012, On the fundamental dichotomy in the local radio-AGN population: accretion, evolution and host galaxy properties 421, 1569
Condon J. J. i in., 1998, The NRAO VLA Sky Survey 115, 1693
Fanaroff B. L., Riley J. M., 1974, The morphology of extragalactic radio sources of high
and low luminosity 167, 31
Ishwara-Chandra C. H. i Saikia D. J., 1999, Giant radio sources 309, 100I
Kapahi V. K., 1989, Redshift and luminosity dependence of the linear sizes of powerful radio galaxies 97, 1
Proctor D. D., 2016, A Selection of Giant Radio Sources from NVSS 224, 18
Van Velzen S., Falcke H., Kording E., 2015, Nature and evolution of powerful radio galaxies at z=1 and their link with the quasar luminosity function 446, 2985
***
Uczestnicy IX konferencji młodych z serii Astrophisica Nova (OAKJ w Rzępienniku Biskupim, 29-30 września 2017).
Uporządkowanie orientacji galaktyk w gromadach
w zależności od typów morfologicznych
Włodzimierz Godłowski, Joanna Popiela,
Paulina Pajowska i Vladimir Stephanovich
Instytut Fizyki Uniwersytetu Opolskiego
Abstrakt
Jednym z najważniejszych zagadnień współczesnej astronomii pozagalaktycznej i kosmologii jest problem powstawania struktur, rozumianych jako konglomeraty mniejszej lub większej liczby galaktyk. Różne modele mogą wyjaśniać różne aspekty procesu powstawania galaktyk w różnych skalach, a także różne obserwacyjne cechy struktur. Badania orientacji galaktyk stanowią standardowy test scenariuszy powstawania galaktyk, ponieważ zaobserwowane zmiany momentu pędu stanowią podstawowe ograniczenia dla dowolnego modelu tworzenia się galaktyk. Dzieje się tak dlatego, że kąty pozycyjne głównych osi galaktyk, jak również dwa kąty $\delta_D$ i $\eta$ opisujące orientację przestrzenną płaszczyzny galaktyk, dają informacje o momentach obrotowych galaktyk. Nowa metoda badania orientacji galaktyk w gromadach została zaproponowana w artykule Godłowski (2012).
Rozkłady analizowanych kątów zostały przetestowane na izotropię poprzez zastosowanie różnych testów statystycznych. Dla naszej próby gromad obliczyliśmy średnie wartości wybranych statystyk, sprawdzając, czy są one takie same, jak oczekiwane w przypadku losowego rozkładu rozważanych kątów. Przeanalizowaliśmy orientację galaktyk w 247 bogatych gromadach Abell’a z katalogu Panko i Flin (2006), mających co najmniej 100 członków. W pracy Godłowski (2012) wykazano, że orientacje galaktyk w analizowanych gromadach nie są przypadkowe. Obecna analiza pokazuje, że ten wynik jest niezależny od typów Bautz-Morgana gromad galaktyk.
Wstęp
Zasadniczą ideą naszych badań jest wykorzystanie nowej metody teoretycznej (Stephanovich i Godłowski 2015, Godłowski i in. 2017), która bierze pod uwagę wyliczony przez nas rozkład pól grawitacyjnych, działających w zespołach obiektów astronomicznych (czyli gwiazd, galaktyk i ich gromad), oraz metody badania orientacji galaktyk w gromadach Godłowski (2012), Godłowski i in. (2016, 2017), do weryfikacji sprawdzalności przewidywań współczesnych scenariuszy formowania się galaktyk i ich gromad.
W pracy Godłowski i in. (2010) pokazano, że uporządkowanie orientacji galaktyk w gromadach rośnie wraz z liczebnością analizowanej gromady. W pracach (Stephanovich i Godłowski, 2015, 2017) na pierwszym etapie, na podstawie postaci jawnej oddziaływania pływowego multipolowego, uzyskanego przez rozwinięcie oddziaływania grawitacyjnego Newtona na harmoniki
sferyczne (ograniczenie do członu kwadrupolowego), otrzymano nie Gaus-
sowską funkcję rozkładu pól grawitacyjnych w zespołach galaktyk i ich gro-
mad. Ta funkcja została wykorzystana do uzyskania wzorów zależności po-
między różnymi parametrami, takimi jak przykładowo pomiędzy masą $M$
gromady galaktyk i jej średnim momentem pędu $L$: $L = aM^b$, gdzie $a$ i $b$ to
współczynnik proporcjonalności. Nasza analiza potwierdziła, że uporządko-
wanie galaktyk w gromadzie zależy od ich liczebności. Ponadto pokazała, że
dokładna forma odpowiadającej zależności wynika z założeń dotyczących
morfologii gromad i w rezultacie współczynnik $b$ niekoniecznie jest równy
5/3, jak zazwyczaj przyjmowano. Jednakże, obecne dane obserwacyjne nie są
wystarczające do obserwacyjnego rozstrzygnięcia kwestii wartości współ-
czynnika $b$; czy jest on równy 1 (zależność liniowa), czy 4/3 albo może 5/3.
W pracach Godłowski (2012) i Godłowski i in. (2016, 2017) omówiliśmy
nową metodę badania orientacji galaktyk w gromadach. W pracy Godłowski
(2012) wykazano, że orientacje galaktyk w analizowanych gromadach nie są
przypadkowe. Obecnie zastosujemy naszą metodę do zbadania, czy orientacja
galaktyk w gromadach zależy od ich typów Bautz-Morgana (BM).
**Metoda badawcza**
Na wstępie krótko przypomnimy naszą metodę badawczą prezentowaną w na-
szych poprzednich pracach Godłowski (2012), Godłowski i in. (2016, 2017).
W badaniach orientacji galaktyk są używane testy: $\chi^2$, Fouriera, pierwszej au-
tokorelacji i Kolmogorowa-Smirnowa. Dla każdej z badanych gromad zostają
obliczane wartości statystyk testowych, mierzących odchylenie rozkładów
kątów pozycyjnych od rozkładu równomiernego. Następnie jest badana ich
zależność od liczebności gromad i ich typu morfologicznego. W przyszłości
możliwe będzie również zbadanie zależności uporządkowania galaktyk w gro-
madzie od dyspersji prędkości radialnych galaktyk w gromadzie oraz ich prze-
sunięcia ku czerwieni. Niezależnie zostaną obliczone średnie wartości sta-
tystyk testowych oraz ich błędy w całej analizowanej próbce, po to, by spraw-
dzić czy otrzymane wartości zgadzają się z wartościami, które przewidujemy
w przypadku, gdyby rozkład orientacji galaktyk w badanej próbce był losowy.
Te wartości można będzie porównać zarówno z przewidywaniami teoretycz-
nymi, jak i z wynikami symulacji komputerowych. Hipotezą zerową $H_0$ jest
hipoteza, że wartości średnie analizowanych statystyk są takie same, jak war-
tości oczekiwane w przypadku rozkładu losowego. Niezależnie zostaną wy-
znaczone wartości statystyk testowych za pomocą symulacji numerycznych.
W symulacjach komputerowych kluczowy jest właściwy dobór generatora,
który nie tylko musi mieć duży okres powtarzalności wyników, ale musi być
również wolny od efektów autokorelacji. W przypadku, gdy ma służyć jako
generator wielowymiarowy, ma być wolny od efektów „losowania po hiper-
powierzchniach”. W niniejszym projekcie zostanie zastosowany generator
RANLUX (Luescher 1994, 2010, James 1994), który ma najlepsze własności
teoretyczne (np. okres $10^{171}$) i którego użyteczność do analizy badanych zagadnień została zbadana w pracy Godłowski 2012. Metody używane do wyznaczenia orientacji galaktyk zostaną także użyte do badania problemu orientacji struktur galaktyk, takich jak grupy i gromady galaktyk, jak również do badania relacji między orientacjami gromad, a orientacjami poszczególnych ich członków (Godłowski i Flin 2010).
Prace dotyczące orientacji w gromadach dotyczyły jednej albo, co najwyżej, paru gromad galaktyk. W pracach Godłowski i in. (2010), Flin i in. (2011), Godłowski (2012) rozważano próbkę 247 gromad Abell’a, to jest o rząd wielkości więcej, niż w pracy Aryal, Pudel i Saurer (2007), podsumowującej badania w tej dziedzinie Aryal’a i jego współpracowników. Dzięki zwiększeniu próby obserwacyjnej do 247 gromad, możliwe było skuteczne przebadanie własności statystycznych całej próbki.
Przedstawiony projekt pozwala na systematyczne przebadanie kilku parametrów obserwacyjnych, które służą do testowania teorii powstawania galaktyk i ich struktur. Jego zasadnicza część, tj. baza obserwacyjna już istnieje. W oparciu o Muenster Red Sky Survey (Ungruhe i in. 2003), który jest katalogiem galaktyk obejmującym ponad 5000 stopni kwadratowych nieba południowego i liczącym ponad 5.5 miliona galaktyk, opracowano katalog struktur (Panko i Flin 2006). Stosując metodę mozaiki Voronoi’a otrzymano katalog 6188 struktur, liczących ponad 10 obiektów każda. Katalog ten (nazwany katalogiem PF) zawiera następujące informacje o strukturach: wielkość powierzchni struktury, liczbę obiektów w strukturze, wielkości dużej i małej półosi struktury, eliptyczność, kąt pozycyjny dużej osi struktury, średni kąt pozycyjny oraz średnią eliptyczność galaktyk wchodzących w skład struktury (Panko i Flin 2006). Znana jest także lista galaktyk wchodzących w skład struktury, ich współrzędne, jasności, eliptyczności, wartości dużej półosi i kąty pozycyjne. Z katalogu tego wyselekcjonowano próbkę 247 bogatych (co najmniej 100 członków) gromad mających identyfikację, jako gromady Abell’a (Abell, Corwin, Olowin, 1989). Naturalnym problemem badawczym, który się nasuwa, jest też rozstrzygnięcie czy obserwujemy jedynie wzrost uporządkowania wraz ze wzrostem liczności gromady, czy też w analizowanej próbce można stwierdzić występowanie uporządkowania galaktyk, jako takiego.
Metoda analizy orientacji galaktyk w gromadach bazuje na analizie statystycznej rozkładu kątów pozycyjnych galaktyk, zaproponowanej przez Hawley’a i Peebles’a (1976), polegającej na użyciu do badania analizowanych kątów pozycyjnych testów $\chi^2$, Fouriera i pierwszej autokorelacji. W naszych pracach pokazaliśmy, że analiza przestrzennej orientacji płaszczyzn galaktyk może być używana, jako standardowy test scenariuszy formowania galaktyk (Flin i Godłowski 1986, Godłowski 1993, 1994, Godłowski i Ostrowski 1999, Godłowski i in. 2010, Flin i in. 2011, Godłowski 2011a). Godłowski (2011b, 2012), badając rozkłady kątów pozycyjnych, ulepszył oryginalną metodę Hawley’a i Peebles’a (1976).
Główne testy zaproponowane przez autorów to: test $\chi^2$, test Fouriera i test pierwszej autokorelacji. We wszystkich testach wartości kątów pozycyjnych są przypisywane do $n=36$ kątowych przedziałów o równej długości. Liczba galaktyk w $k$-tym przedziale kątowym jest liczbą galaktyk z kątami pozycyjnymi o wartościach odpowiadającymi temu przedziałowi. W teście Fouriera zakłada się, że odchylenia od izotropii są wolno zmienną funkcją testowego kąta $\theta$ (równego w omawianym przypadku kątowi pozycyjnemu galaktyki). Są one opisywane za pomocą modelu falowego, zgodnie ze wzorem:
$$N_k = N_{0,k} \left(1 + \Delta_{11} \cos 2\theta_k + \Delta_{21} \sin 2\theta_k\right),$$
gdzie $N_{0,k}$ jest teoretyczną liczbą galaktyk w $k$-tym przedziale kątowym. W omawianym przypadku badamy rozkłady kątów pozycyjnych, a naszą hipotezą $H_0$ jest hipoteza, że rozkład jest izotropowy, więc wszystkie wartości $N_{0,k}$ są sobie równe. Test pierwszej autokorelacji bada korelację między ilościami galaktyk w sąsiednich przedziałach kątowych, wyrażoną wzorem:
$$C = \frac{\sum (N_k N_{0,k})(N_{k+1} - N_{0,k})}{N_{0,k}},$$
przy czym przedział $k=n+1$ (w naszym przypadku $k=37$) odpowiada przedziałowi $k=1$.
Wspomniane metody zostały następnie rozwinięte w kolejnych pracach Godłowskiego (1993, 1994). W pracach tych explicite wprowadzono formuły na test Fouriera i pierwszej autokorelacji. Rozszerzono ponadto test Fouriera, wprowadzając w modelu falowym nowy człon zależny od $4\theta$. Teraz odchylenia od izotropii będą wolno zmienną funkcją testowego kąta $\theta$, zgodnie ze wzorem:
$$N_k = N_{0,k} \left(1 + \Delta_{11} \cos 2\theta_k + \Delta_{21} \sin 2\theta_k + \Delta_{12} \cos 4\theta_k + \Delta_{22} \sin 4\theta_k\right).$$
Analiza przedstawionego wyżej modelu falowego pozwala również wyznaczyć kierunek odchylenia od izotropii. Interesujące jest zwłaszcza badanie współczynnika $\Delta_{11}$. Jeśli wartość tego współczynnika jest ujemna to znaczy, że mamy przewagę galaktyk z kątami testowymi w zakresie $(45^\circ - 135^\circ)$. W analizowanym przypadku oznacza to, że kąty pozycyjne mają tendencję do ustawiania się równolegle do płaszczyzny głównej układu współrzędnych. W przypadku układu Supergalaktycznego jest to płaszczyzna główna Lokalnej Supergrzymady.
Oryginalny wynik Hawley’a i Peebles’a dotyczący testu pierwszej autokorelacji został otrzymany przy założeniu, iż ilości galaktyk w poszczególnych przedziałach kątowych są od siebie niezależne. Tymczasem, jeżeli badamy pogrupowane rozkłady kątów, mamy do czynienia z rozkładem wielomianowym, w którym istnieje nieznikająca kowariancja między ilościami galaktyk w sąsiednich przedziałach kątowych. W rezultacie, po powtórzeniu obliczeń Peebles’a dotyczących wartości oczekiwanych statystyki $C$, okazało się, że wartość ta wynosi $C = -1$ zamiast $C = 0$, jak w przybliżeniu Hawley’a i Peebles’a. Przybliżenie Hawley’a i Peebles’a działa dobrze w przypadku jednej struktury. Jednakże, gdy rozpatrujemy dużą próbkę struktur, taka różnica wartości oczekiwanych przekłada się, przykładowo przy liczebności próby 247, na efekt prawie na poziomie $3\sigma$. Z kolei analiza testu Fouriera wykazała, że
błąd amplitudy $\Delta$ (mierzącej odchylenie od izotropii) obliczano dotąd z prawa propagacji błędów, które zakłada liniową zależność między zmiennymi (albo przynajmniej zakłada, że rozwinięcie funkcji w szereg Taylora z dokładnością do wyrazu liniowego jest wystarczające). W pracy Godłowski (2012) pokaza-no, że w rozpatrywanym przypadku przybliżenie liniowe nie jest zadowalają-ce. W konsekwencji, konieczne było ponowne wyliczenie błędów amplitudy $\Delta$ w oparciu o dokładniejsze przybliżenie oraz sprawdzenie jego poprawności poprzez symulacje komputerowe, przy zastosowaniu generatora liczb losowych. Okazało się, że dotychczas stosowane generatory losowe mają niewy-starczający dla naszych celów okres powtarzalności generatora, nie są również wolne od efektów autokorelacji oraz specyficznych efektów powstających przy losowaniu po hiperpowierzchniach. Przebadano szereg generatorów liczb losowych w ten sposób, że przy pomocy każdego z nich wygenerowano losowe rozkłady kątów pozycyjnych w 247 gromadach, liczących po 2360 galaktyk każda. Dla każdej z gromad wyliczono wartości statystyk testowych, a następnie wartość średnią w całej próbie. Wykonano 1000 takich symulacji. Do testów wybrano statystyki: $\chi^2$, $C$, $\Delta_{11}/\sigma(\Delta_{11})$, ponieważ mają one dobrze prze-widziane teoretycznie zarówno wartości oczekiwane jak i wariancje (z wyjątkiem wariancji statystyki C). Wyliczono wartości średnie statystyk z 1000 symulacji oraz ich wariancje, wariancje wartości średnich oraz wariancje es-tymatora wariancji. Ostatecznie okazało się, że wymagania spełnia jedynie zazwyczaj nie stosowany w badaniach astronomicznych generator RANLUX. Generator ten wybrano jako generator bazowy i taką też rolę będzie on spełniał w naszym projekcie.
W niniejszej pracy opisywane wyżej testy zostały wzbogacone o testy kontrolne (Flin i Godłowski 1986). Idea tych testów polega na tym, że rozważane kąty analizujemy jedynie w przedziale $(0, \pi/2)$ a nie $(0, \pi)$, czyli interesuje nas tylko czy ustawienia płaszczyzn galaktyk są bardziej prostopadłe czy bardziej równoległe do płaszczyzny głównej układu. Powoduje to pojawienie się nowych statystyk testowych oznaczonych literką $C$.
**Wyniki badań**
Na koniec przeanalizowaliśmy różnice między gromadami o różnych typach BM. W tym celu użyto średnich i standardowych odchyleń dla wszystkich podpróbek i porównano średnie wartości statystyki, stosując następnie dobrze znany test statystyczny. Zazwyczaj, porównując średnie wartości z podpróbek ze znanymi odchyleniami standardowymi, używano statystyki:
$$U = \frac{\overline{X}_1 - \overline{X}_2}{\sqrt{\frac{\sigma_1^2}{n_1} + \frac{\sigma_2^2}{n_2}}}$$
gdzie $X_1$ i $X_2$ są wartościami średnimi próbek (pod próbki), a $n_1$ i $n_2$ są wartościami rozmiaru próbki. Przy założeniu nowej hipotezy zerowej $H_0$, która jest prawdziwa, wartości $X_1$ i $X_2$ są równe, statystyka $U$ ma standardowy rozkład normalny. Należy jednak zauważyć, że w rzeczywistym przypadku odchylenie standardowe nie jest znane i szacuje się na podstawie próbek. Stąd kluczową sprawą jest, czy oba odchylenia standardowe są sobie równe. Robimy to za pomocą bardzo dobrze znanego testu Fishera. W tym teście korzystamy ze statystyki $F$:
$$F = \frac{S_1^2}{S_2^2}$$
gdzie estymatory wariancji wynoszą:
$$S_i^2(x) = \frac{n_1}{n_1 - 1} S_i^2(x) = \frac{1}{n_i - 1} \sum_{j=1}^{n_i} (X_{ij} - \bar{X}_i)^2$$
Jeżeli hipoteza $H_0$, że analizowane wariancje są sobie równe, jest prawdziwa, to $F$ statystyki mają rozkład Snedecora z $(n_1-1, n-1)$ stopniami swobody. Nasza analiza pokazuje, że w większości przypadków nie można wykluczyć hipotezy $H_0$, że wariancje $\sigma_1$ i $\sigma_2$ są sobie równe. Wobec tego, dla sprawdzenia istotności różnic średnich wartości w podpróbkach, w tych przypadkach możemy użyć dobrze znanego testu Studenta. Statystyka $t$:
$$t = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\sqrt{\frac{n_1 S_1^2 + n_2 S_2^2}{n_1 + n_2 - 2} \frac{n_1 + n_2}{n_1 n_2}}}$$
ma rozkład Studenta z $(n_1+n_2-2)$ stopniami swobody, przy założeniu hipotezy $H_0$, że rzeczywiste wartości średnie $X_1$ i $X_2$ są równe. Wyniki statystyk testowych dla przypadku analizy poszczególnych statystyk dla wszystkich możliwych kombinacji typów morfologicznych są podane w Tabeli. Należy zwrócić uwagę, że ten test jest formalnie ważny tylko w przypadku, gdy odchylenia standardowe są równe. W nielicznych przypadkach, gdy standardowe odchylenia w podpróbkach nie spełniają tego warunku, musimy użyć pełnego testu Cochrane-Cox (Satterthwaite 1946, Cochran i Cox 1957; Toutenburg 1995; Krysicki i in. 1998). Statystyki są dane wzorem:
$$CC = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\sqrt{\frac{S_1^2}{n_1 - 1} + \frac{S_2^2}{n_2 - 1}}}$$
z przybliżoną wartością krytyczną $c$
$$c(p, n_1, n_2) \cong \frac{S_1^2 t(p, n_1 - 1)}{n_1 - 1} + \frac{S_2^2 t(p, n_2 - 1)}{n_2 - 1}$$
gdzie $t(p, n_i-1)$ są wartościami krytycznymi (kwantylami) testu Studenta.
Nasza analiza pokazuje, że w większości przypadków nie można wykluczyć hipotezy $H_0$, że średnie wartości analizowanych statystyk dla różnych typów BM są równe. W niektórych przypadkach, np. wtedy, gdy porównamy statystyki BM II i BM II-III, ponad połowa (tj. 6) testów pokazuje, że różnice są jednak znaczące.
Wreszcie, udało nam się sprawdzić, czy wartość statystyki dla podpróbek gromady należących do poszczególnych typów BM odbiega od średnich wartości uzyskanych dla całości populacji. Ewentualna różnica jest obserwowana tylko w przypadku typu BM II-III, natomiast dla innych podpróbek co najwyżej jeden test wykazuje możliwe różnice.
**Konkluzje**
Wyniki naszych prac pokazują, że orientacja galaktyk w bogatych gromadach jest nielosowa. Stopień uporządkowania orientacji galaktyk w gromadzie wzrasta przy tym wraz z liczebnością gromady. Niestety, obecne dane obserwacyjne nie są wystarczające do określenia dokładnej postaci tej zależności. Prezentowane w pracy wyniki wskazują, że stopień uporządkowania galaktyk w gromadzie nie zależy od ich typów morfologicznych. Jedyne ewentualne różnice występują dla przypadku gromad typu BM II-III.
| | BM I, BM II | BM I-II, BM II-III | BM I, BM III | BM II, BM II-III | BM I, BM II-III | BMI, BM I-II |
|----------------|-------------|--------------------|--------------|------------------|-----------------|--------------|
| Members | 35,59 | 53,53 | 35,47 | 59,53 | 35,53 | 35,53 |
| Test | | | | | | |
| $\chi^2$ | -0.104 | -0.519 | 0.026 | -1.000 | -0.753 | -0.182 |
| $\chi_c^2$ | -0.162 | -1.212 | 0.384 | -0.488 | -0.537 | 0.583 |
| $\Delta 1/\sigma(\Delta 1)$ | 0.623 | -1.677 | -0.231 | -1.995 | -0.362 | 0.342 |
| $\Delta/\sigma(\Delta)$ | 1.421 | -1.319 | 0.386 | -2.374 | -0.598 | 0.131 |
| $\Delta c/\sigma(\Delta c)$ | -0.106 | -1.405 | 0.305 | 0.516 | 0.296 | -0.306 |
| $C$ | 0.805 | -1.478 | 0.487 | -1.733 | 0.223 | 0.443 |
| $Cc$ | -0.802 | -1.134 | -1.678 | -1.385 | 0.168 | -1.181 |
| $\lambda$ | 1.143 | -1.519 | -0.179 | -1.800 | -0.173 | 0.792 |
| $\lambda_C$ | -0.476 | -1.558 | -0.269 | -1.419 | -1.627 | -0.411 |
| $\Delta 11/\sigma(\Delta 11)$ | -2.256 | -0.036 | 0.082 | -0.271 | -0.253 | -0.630 |
| $|\Delta 11/\sigma(\Delta 11)|$ | -0.369 | -1.494 | -0.445 | -0.124 | -1.381 | -0.224 |
Analiza prac, dotycząca konsekwencji dostępnego materiału obserwacyjnego w różnych skalach (Godłowski 2011a), na obecnym etapie pozwala na stwierdzenie, że dla takich struktur, jak pary i zwarte grupy galaktyk, jest ewidencja wskazująca na występowanie niezerowego momentu pędu. Dla grup i gromad galaktyk nie mamy ewidencji świadczącej, iż obiekty te rotują. Co więcej, Hwang i Lee (2007) w klasycznej już pracy (2007 Astroph. J. 662, 236), badając dyspersję i gradient prędkości w 899 gromadach Abell’a znaleźli, że tylko 6 z nich wykazuje możliwą rotację. Stąd ewentualny niezerowy moment pędu grup i gromad galaktyk będzie pochodził głównie z ewentualnego uporządkowania spinów galaktyk. Dla grup i ubogich gromad galaktyk
nie ma ewidencji, że występuje uporządkowanie orientacji. Analiza bogatych gromad galaktyk i supergromad pokazuje, że orientacja galaktyk jest w nich nielosowa. Z kolei z pomiarów krzywych rotacji wiemy, że galaktyki mają własny moment pędu. Tym samym możemy stwierdzić, że takie struktury mają całkowity niezerowy moment pędu. Przytoczone fakty sugerują, że teorie, które łączą momenty pędu galaktyk z otaczającymi je strukturami, są faworyzowane przez dane obserwacyjne. W świetle teorii formowania galaktyk ten rezultat można interpretować jako efekt oddziaływania sił pływowych. Ale jest on również zgodny z modelem Li (1998), w którym galaktyki formują się w rotującym wszechświecie. Niniejszy projekt, rozszerzający bazę obserwacyjną, pozwoli na znalezienie dodatkowych przesłanek świadczących o prawdziwości któregoś ze scenariuszy. Istotny dla weryfikacji scenariuszy będzie zarówno zespół wyników istotnych statystycznie, jak i brak takiej istotności dla części rezultatów.
Wyniki badań dotyczących formowania gromad galaktyk w Lokalnej Supergromadzie (Godłowski, Flin 2010) wskazują, że na początku formują się dwie najbardziej masywne galaktyki na włóknie ("filamencie") materii skierowanym w kierunku centrum Supergromady, czyli w kierunku Gromady Panny. Zaobserwowane korelacje sugerują, że dwie najjaśniejsze galaktyki formują się na włóknie materii skierowanej na centrum protostruktury. Następnie galaktyki tworzą się wokół tych dwóch galaktyk zgodnie ze scenariuszem hierarchicznego grupowania. Gromady tworzą się na tak samo lub podobnie zorientowanych włóknach. Te wyniki są zgodne z wynikami symulacji numerycznych otrzymanych w modelu $\Lambda$CDM, w którym struktury formują się w wyniku hierarchicznego grupowania. Należy zaznaczyć, iż wyniki pracy Godłowski i Flin (2010), dotyczącej orientacji grup galaktyk, mają znaczenie dla interpretacji faktu, iż w pracy Godłowski i inni (2010) oraz Godłowski (2012) analiza nie wykazała jakiegoś globalnego kierunku uporządkowania orientacji galaktyk. Można to wyjaśnić albo jako wpływ efektów środowiskowych albo jako wpływ efektów wielkoskalowych orientacji gromad galaktyk. Planowane w niniejszym projekcie badanie wzajemnej orientacji gromad oraz zależności uporządkowania orientacji galaktyk od przynależności lub nieprzynależności gromady do supergromad pozwoli na rozstrzygnięcie tej kwestii. Dodatkowo projekt pozwoli odpowiedzieć, czy znaleziony w pracach Godłowski i in (2005), Godłowski i in. (2010) oraz Godłowski (2011a) rezultat, iż stopień uporządkowania orientacji galaktyk w bogatych gromadach Abell’a zależy od ich liczebności, jest również prawdziwy również dla mniej licznychnych gromad.
Metody używane do wyznaczenia orientacji galaktyk mogą też być łatwo przeniesione do badania problemu orientacji struktur galaktyk, takich jak grupy i gromady galaktyk, jak również do badania relacji między orientacjami gromad a orientacja poszczególnych ich członków (Godłowski i Flin (2010). Analogicznie będziemy badać relacje między orientacjami gromad a wyróżnionymi kierunkami, takimi jak kierunek na centrum Supergromady albo kierunek linii łączącej dwie najjaśniejsze galaktyki w gromadzie. Możliwe jest też badanie efektu Binggeli’ego, czyli zależności między położeniami dużych osi gromad galaktyk, a kierunkami na ich sąsiadów (Binggeli 1982). W przypadku badania tego ostatniego efektu szczególnie przydatny jest test Kołmogorowa-Smirnowa i metoda regresji liniowej.
**Literatura**
Abell G., Corwin H., Olowin R., 1989, ApJSS 70, 1
Binggeli B., 1982, AA 107, 338
Cochran W.G., Cox G.M., 1957, Experimental designs (2nd 4.), New York, John Wiley and Sons
Flin P., Biernacka M., Godłowski W., Panko E., Piwowarska P., 2011, Baltic Astronomy 20, 251
Flin P., Godłowski W., 1986, MNRAS 222, 525
Godłowski W., 1993, MNRAS 265, 874
Godłowski W., 1994, MNRAS 271, 19
Godłowski W., 2011a, International Journal of Modern Physics D 20, 1643
Godłowski W., 2011b, Acta Physica Polonica B 42, 2323
Godłowski W., 2012, ApJ 747, 7
Godłowski W., Flin P., 2010, ApJ 708, 920
Godłowski W., Ostrowski M., 1999, MNRAS 303, 50
Godłowski W., Piwowarska, P., Panko E., Flin, P., 2010, ApJ 723, 985
Godłowski W., Pajowska P., Popiela J., 2015, CKA2016 s.223
Godłowski W., Stephanovich V., Pajowska P., Popiela J., 2016, CKA2017 s.125
Godłowski W., Szydłowski M., Flin P., 2005, Gen. Rel. Grav. 37, (3) 615
Hwang H.S., Lee M.G., 2007, ApJ 662, 236
James F., 1994, Comput. Phys. Commun. 79, 111
Krysiicki W., Bartos J., Dyczka W., Królikowska K., Wasilewski M., 1998, Rachunek Prawdopodobieństwa i Statystyka Matematyczna w Zadaniach II, Warszawa PWN)
Li Li-Xin., 1998, Gen. Rel. Grav. 30, 497
Luescher M., 1994, Comput. Phys. Commun. 79, 100
Luescher M., 2010, http://luscher.web.cern.ch/luscher/ranlux/
Panko E., Flin P., 2006, Journal Astron. Data 12, 1
Satterthwaite F., E., 1946, Biometrics Bulletin 2, 1 10-1 14
Stephanovich V. A., Godłowski W., 2015, ApJ 810, 167
Stephanovich V. A., Godłowski W., 2017, Research in Astron. and Astrophys. 17(12), 119
Toutenburg H., 1995, Experimental Design and Model Choice: The Planning and Analysis of Experiments with Continuous or Categorical Response, Springer Verlag
Ungruhe R., Saiter W.C., Durbeck H.W., 2003, Journal Astronomical Data 9, 1
Migawki z tras wycieczkowych dla uczestników IX konferencji młodych *Astrophísica Nova*. Od góry: Pomnik Marcina Kromera w Bieczu, zalew na rzece Ropie w Klimkówce, skansen w Szymbarku.
Wyznaczanie funkcji świecenia gromad galaktyk
na podstawie próbki 6188 gromad
Joanna Popiela\textsuperscript{1}, Włodzimierz Godłowski\textsuperscript{1,4}, Monika Biernacka\textsuperscript{2},
Katarzyna Bajan\textsuperscript{4}, Elena Panko\textsuperscript{3}, Paulina Pajowska\textsuperscript{1}, Piotr Flin\textsuperscript{2}
\textsuperscript{1} Instytut Fizyki Uniwersytetu Opolskiego
\textsuperscript{2} Instytut Fizyki Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach
\textsuperscript{3} Wydział Fizyki Teoretycznej i Astronomii Uniwersytetu Narodowego w Odessie
\textsuperscript{4} Stowarzyszenie Astronomia Nova
Streszczenie
Celem naszego projektu jest badanie funkcji świecenia dla gromad galaktyk. W przeciwieństwie do badania funkcji świetlenia dla poszczególnych obiektów pozagalaktycznych, takich jak galaktyki optyczne czy radiogalaktyki, problem ten nie doczekał się dotąd szczegółowych badań, głównie z powodu braku odpowiedniego materiału obserwacyjnego. Nasze badania pokazały, że funkcja świetlenia dla gromad galaktyk jest istotnie różna od funkcji świetlenia zarówno dla galaktyk optycznych jak i dla radiogalaktyk. W pracy niniejszej dyskutujemy prawdopodobne przyczyny tego faktu, jak również jego znaczenie dla badań nad tworzeniem się wielkoskalowych struktur we Wszechświecie.
Wstęp
W rozmaitych badaniach astronomicznych i astrofizycznych często pojawia się problem policzenia jak kształtują się, dla różnych obiektów astronomicznych, proporcje obiektów o różnych jasnościach. Interesuje nas tutaj jak wygląda rozkład jasności absolutnych („prawdziwych”) obiektów astronomicznych, w szczególności galaktyk. Ten rozkład właśnie nazywamy funkcją świetlenia.
Problem ten pojawia się zarówno w badaniach nad indywidualnymi własnościami galaktyk, jak i nad ich rozkładami. Przykładowo, funkcja świetlenia jest ważna z punktu widzenia badań nad wielkoskalową strukturą Wszechświata (Lin i Kirshner 1996). W szczególności dokładna znajomość funkcji świetlenia jest istotna w trakcie wyznaczania funkcji autokorelacji dla galaktyk. Dzieje się tak dlatego, iż funkcja autokorelacji wnosi zazwyczaj poprawki do procesu wyznaczania funkcji świetlenia, a z kolei znajomość funkcji świetlenia wnosi zarówno poprawki przy wyznaczaniu funkcji zmiany gęstości galaktyk z odległością jak i jest wprost niezbędną do wyznaczania projekcyjnej funkcji autokorelacji. Problem ten był szczegółowo dyskutowany w naszej poprzedniej pracy (Popiela i Godłowski 2014). W pracy tej pokazano również, że badanie funkcji świetlenia struktur wielkoskalowych może być istotnym narzędziem weryfikowania scenariuszy formowania galaktyk i ich struktur.
Funkcja świetlenia dla galaktyk jest znana i jest opisywana funkcją Schechtera. Funkcja świetlenia dla radiogalaktyk ma kształt bardziej skomplikowanej
funkcji Saundersa. (Saunders i in. 1990, Machalski i Godłowski 2000). W ni-
niejnej pracy zajmujemy się wyznaczeniem funkcji świecenia dla gromad
galaktyk, który nie był zazwyczaj dotychczas przedmiotem badań, głównie
z powodu braku wystarczającego materiału obserwacyjnego. Jednym z nie-
licznych wyjątków jest praca autorów De Filippis i in. (2011), którzy analizu-
jąc próbkę galaktyk z Northern Sky Optical Cluster Survey (Gal i in. 2009),
znaleźli że funkcja świecenia dla tych obiektów jest funkcją Schechtera.
Głównym wynikiem naszej pracy jest to, że otrzymana funkcja świecenia dla
gromad galaktyk jest istotnie różna od tej, którą otrzymujemy dla indywidual-
nych obiektów – zarówno galaktyk optycznych, jak i radiogalaktyk. Wynik
ten jest istotnie różny od otrzymanego w pracy De Filippis i in. (2011).
**Dane obserwacyjne**
Naszym podstawowym materiałem obserwacyjnym jest katalog gromad ga-
laktyk zwany katalogiem PF (Panko i Flin, 2006). Jest on wynikiem zastoso-
wania metody mozaiki Voronoy’a (Ramella i in. 1999, 2001) do katalogu oko-
ło 5.5 miliona galaktyk, położonych na obszarze prawie 5000 stopni kwa-
dratowych na południowej półkuli, tzw. Muenster Red Sky Survey (Ungruhe
i in. 2003) (Rys 1.). Podaje on współrzędne, eliptyczności, pola powierzchni,
katy pozycyjne oraz jasności w wyniku przeskanowania 217 klisz ESO. Aby
zostać uznaną za strukturę i wejść do katalogu PF struktura winna mieć przy-
najmniej 10 galaktyk. Zastosowanie techniki mozaiki Voronoy’a pozwoliło na
znalezienie 6188 struktur, zawierających, po uwzględnieniu galaktyk tła,
przynajmniej 10 obiektów. Do tego momentu prace postępowały automatycz-
nie. Następnie, osobno wyznaczano dla każdej struktury jej kształt, tzn. elip-
tyczność i kąt pozycyjny dużej osi.
Ponadto oceniono odległości do gromad galaktyk, wykorzystując zależność
postaci: \( \log z_{est} = a + b \times m_{I0} \) (Rys. 2). Oznacza to, iż odległości gromad są
szacowane na podstawie jasności dziesiątej galaktyki w gromadzie. Porównano struktury z katalogu PF ze strukturami ACO (Abel, Corwin i Olowin 1989). Z NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) wzięto dla ACO prędkości radialne. Ponadto porównano gromady katalogu PF z gromadami APM (Dalton i in. 1997). Ostatecznie przyjęto szukaną zależność jako: $logz_{est} = -3.771 + 0.1660 \times m_{10}$, co pozwoliło przypisać prędkości radialne wszystkim strukturom. Katalog Muenster Red Sky Survey jest kompletny do jasności $m=18.3^m$, co odpowiada przesunięciom ku czerwieni $z_{est}$ rzędu 0.12.
Analizując statystycznie jednorodny materiał różnych gromad galaktyk znaleziono (Flin i in. 2011), że rozkład eliptyczności rzutowanych na sferę niebieską struktur zależy od liczebności struktury. Oznacza to, że struktury mało liczne i bogate, powstawały w odmienny sposób. Ponadto znaleziono, że stopień uporządkowania orientacji galaktyk w gromadzie (ang. alignment) wzrasta z jej liczebnością. Ponadto znaleziono, że stopień uporządkowania orientacji galaktyk zależy od przynależności (lub nie) gromad galaktyk do supergromad. (Godłowski i in. 2010, 2011, Flin i in. 2011).
Rys 2. Ocena odległości gromad w katalogu PF (Panko i Flin 2006).
Należy zwrócić uwagę, iż katalog PF jest to pierwszy tak liczny katalog gromad galaktyk, który wyselekcjonowano metodą teselacji Voronoia. W katalogu tym również możemy przyjąć z dużą dozą prawdopodobieństwa, że nie występują tzw. „śmieci” (sygnały zakłócające, które obrazują fałszywy obraz nieistniejących obiektów w kosmosie) co oznacza, że każdy obiekt w katalogu
jest galaktyką. Jest tak, dlatego iż taką dokładną analizę realności katalogowych obiektów przeprowadzono w czasie przygotowywania bazowego (dla katalogu PF) katalogu Muenster Red Sky Survey (Ungruhe i in. 2003).
W naszej dalszej analizie funkcji świecenia rozważano tylko galaktyki z przedziału jasności $m_3$, $m_3 + 3m$, gdzie $m_3$ jest trzecią najjaśniejszą galaktyką w strukturze. Uczyniono tak, ponieważ kryterium $m_3$, $m_3 + 3m$ jest po-wszechnie uznanym kryterium uznania przynależności galaktyk do gromady w sytuacji, gdy nie znamy (jak w naszym przypadku) prędkości radialnych galaktyk. Jasności obserwowane gromad galaktyk obliczono sumując jasności wszystkich galaktyk w gromadzie spełniających kryterium $m_3$, $m_3 + 3m$. Ponieważ mamy oszacowaną odległość gromady (z jasności 10-tej galaktyki w gromadzie) to możemy teraz oszacować jasność absolutną gromady.
**Badanie funkcji świetlenia**
Natężenie oświetlenia promieniowaniem gwiazdy podlega bezpośrednim pomiarom z użyciem fotometrów. W praktyce astronomicznej dla określenia jasności gwiazdy używa się jednostki tradycyjnej, zwanej wielkością gwiazdową. Obiektoowi świecącemu o określonej jasności obserwowanej $I_0$ przyporządkowano umownie wielkość gwiazdową $m = 0$. Wielkość gwiazdową $m$ (widoma) jakiejś gwiazdy o jasności I określa się wzorem:
$$m = -2.5 \log(I/I_0)$$
Oznacza to, że wielkość gwiazdowa $m$ jest z definicji bezwymiarową i nie zależy od użytych jednostek dla określenia jasności $I$. Powyższy wzór można zapisać też jako:
$$m = -2.5 \log I + 2.5 \log I_0$$
gdzie wartość $I_0 = 2.398 \cdot 10^{-6}$ Lx przyjęto umownie tak, aby zdefiniowana skala wielkości gwiazdowych najlepiej zgadzała się ze skalą stosowaną w czasach historycznych. Z powyższych wzorów wynika, iż możemy teraz zapisać różnicę między dwoma wielkościami gwiazdowymi jako:
$$m_1 - m_2 = -2.5 \log (I_1/I_2) = 2.5 \log (I_2/I_1)$$
Oznacza to że można teraz wyznaczyć całkowitą jasność gromady $I_{tot}$ sumując wszystkie jasności poszczególnych galaktyk składowych i następnie przeliczyć tą jasność $I_{tot}$ i sumaryczną wielkość gwiazdową gromady $m_{tot}$.
Oczywiście, z naszego punktu widzenia znacznie bardziej interesujące są nie jasności czy wielkości gwiazdowe obserwowane, ale jasności „rzeczywiste” wyskalowane w identycznej skali. Takimi wielkościami są absolutne wielkości gwiazdowe $M$. Absolutną wielkością gwiazdową $M$ nazywamy wielkość gwiazdową $m$, którą miałby obiekt, gdyby był odległy o 10 pc (parseków).
$$M = m - 5 \log D + K(z) + 5,$$ gdy odległość mierzymy w parsekach lub
$$M = m - 5 \log D + K(z) - 25,$$ gdy odległość mierzymy w megaparsekach,
a poprawka $K$ wyraża się wzorem:
$$K(z) = 2.5 \log (1+z)$$
Powyższe wzory oznaczają, że możemy również wyliczyć absolutną wielkość gwiazdową gromady.
Jeżeli chcemy zbadać, jak wygląda rozkład ilości obiektów o różnych jasnościach emisyjnych, to oczywiście nie można po prostu zrobić histogramu obiektów o różnych jasnościach obserwowanych, ponieważ znajdują się one w różnych odległościach, co powoduje, iż obiekt, który nam się wydaje być bardzo słaby może być naprawdę bardzo jasny i tylko znajdować się bardzo daleko. Nie można też po prostu wyliczyć jasności absolutnej obiektów i zrobić ich prostej statystyki. Dzieje się tak, dlatego że praktycznie każdy katalog jest limitowany jasnościowo. Tym samym obiekty słabe (o małych absolutnych jasnościach) będą widziane tylko wtedy, gdy są położone blisko nas, podczas gdy obiekty jasne (o dużych jasnościach absolutnych) będą widoczne nawet jeśli są daleko. Dlatego też, jeśli weźmiemy prosty histogram występowania obiektów o różnych jasnościach absolutnych to otrzymamy nadreprezentację obiektów jasnych w porównaniu ze słabymi.
Istnieją różne sposoby rozwiązania tego problemu. Najbardziej popularne polegają albo na przypisaniu każdemu obiekutowi odpowiedniej wagi albo na policzeniu prawdopodobieństwa zaobserwowania danego obiektu w katalogu, a następnie wyliczenia funkcji świecenia metodą największej wiarygodności.
Pierwsza metoda, omówiona na przykład w pracy Condona (1989), polega na przypisaniu każdemu obiektowi wagi związaną z gęstością jego występowania. Polega to na tym, że jeżeli w limitowanym jasnościowo katalogu mamy obiekt znajdujący się w odległości $z$ o obserwowanej wielkości gwiazdowej $m$, to można łatwo obliczyć jego absolutną wielkość gwiazdową $M$ (albo jasność absolutną $L$). Wobec tego możemy obliczyć maksymalną odległość (redshift) $z_{\text{max}}$, w której dany obiekt mógłby się znajdować by jeszcze być widocznym w naszym katalogu. Znając tą odległość, $z_{\text{max}}$, możemy wyliczyć odpowiadającą jej objętość $V_{\text{max}}$, w której może się znajdować dany obiekt, aby był widoczny w naszym katalogu. Odwrotność tej objętości $1/V_{\text{max}}$, którą można nazwać „gęstością występowania danego obiektu”, jest, w najprostszym przypadku, właśnie wagą, z którą liczymy dany obiekt. Funkcja gęstości prawdopodobieństwa, iż obiekt $i$ będzie miał jasność absolutną $L_m$, będzie dana wzorem:
$$p(L_m) = \sum_m \frac{1}{V_{m,\text{max}}} / \sum_m \frac{1}{V_{i,\text{max}}}$$
gdzie sumowanie po $i$ przebiega po wszystkich obiektach w próbce, podczas gdy sumowanie po $m$ dotyczy tylko obiektów o jasności $L_m$.
Oczywiście dokładna relacja między obserwowanym przesunięciem ku czerwieni (redshiftem), odległością, jasnością obserwowaną i objętością zależy od modelu kosmologicznego. Jednakże, gdy jak w naszym przypadku, maksymalne przesunięcia ku czerwieni $z_{\text{est}}$ są mniejsze od 0.2, to różnice między przewidywaniami poszczególnych modeli kosmologicznych nie są duże i możemy się posługiwać klasycznym modelem Einsteina-de Sittera (model
pyłowy z parametrem hamowania $q=0.5$). Możemy więc, do wyznaczenia relacji między odległością jasnościową a przesunięciem ku czerwieni, używać wzorów Mattiga w najprostszej postaci $d_L = 2c(1+z - (1+z)^{0.5})/H_0$, co bardzo ułatwia obliczenia.
Drugą metodą jest metoda SWLM (Efstathiou i in. 1988, Lin i in. 1996). W tej metodzie rozważamy obiekt astronomiczny (np. galaktykę) obserwowany na redshifcie $z_i$ w limitowanym jasnościowo katalogu. Jeśli teraz $\phi(M)$ jest różniczkową funkcją świecenia, to prawdopodobieństwo $p_i$, że dany obiekt ma absolutną wielkość gwiazdową $M$ jest dane wzorem:
$$p_i \equiv p(M_i | z_i) = \frac{\phi(M_i)}{\int_{M_{\text{min}}(z_i)}^{M_{\text{max}}(z_i)} \phi(m) dM}$$
Gdzie $M_{\text{min}}$ i $M_{\text{max}}$ oznaczają minimalną i maksymalną absolutną wielkość gwiazdową, którą musi mieć nasz obiekt astronomiczny znajdujący się na redshifcie $z_i$ aby znaleźć się w naszym limitowanym jasnościowo katalogu. Tym samym funkcja największej wiarygodności jest dana wzorem:
$$L = p(M_1 ... M_n | p_1 .... p_n) = \prod p_i$$
Oczywiście najlepszą funkcją świecenia jest funkcja, która maksymalizuje funkcję największej wiarygodności. Można ją znaleźć numerycznie, szukając maksimum funkcji największej wiarygodności.
**Wyniki obserwacyjne**
Funkcja świecenia dla galaktyk optycznych jak i dla radiogalaktyk była wyznaczana wielokrotnie, w przeciwieństwie do funkcji świecenia dla gromad galaktyk. Wobec tego w naszej pracy postanowiliśmy wyznaczyć funkcję świecenia dla gromad galaktyk. Badaliśmy funkcję świecenia dla 6188 gromad galaktyk z katalogu PF (Panko i Flin 2006). Osobno analizujemy gromady galaktyk (516) o jasności trzeciej galaktyki w gromadzie $m_3 < 15.3$. Postąpiono tak dlatego, iż katalog MRSS, i w konsekwencji katalog PF, są limitowane do wielkości $18.3^m$. Przyjęcie więc kryterium 15.3 gwarantuje, że wszystkie galaktyki należące do gromady i mające jasności obserwowane w przedziale $m_3$, $m_3 + 3m$ znajdą się w katalogu. Taka próbkę gromad powinna więc być kompletna i jednorodna. Pierwszym krokiem w naszych badaniach było wyznaczenie histogramu jasności absolutnych dla naszych gromad (Rys. 2). Często zakłada się, iż trzecie pod względem jasności galaktyki w gromadzie mają tą samą jasność absolutną. Gdyby to założenie było dokładnie spełnione, to z powodu wspomnianej wyżej kompletności i jednorodności próbki, już histogram gromad o $m_3 < 15.3$ dawałby nam szukaną funkcję świecenia (Rys. 2 po prawej). Funkcję świecenia dla galaktyk można opisać funkcją Schechtera:
\[
n(x) \, dx = \phi^* x^\alpha e^{-x} \, dx,
\]
(np. Schechter 1976, Eftathiou i in 1988, Lin i in 1996). Funkcja świecenia dla radiogalaktyk trochę się od niej różni i jest opisywana jej modyfikacją, tzw. funkcją Saundersa (Saunders 1990, Machalski i Godłowski 2000). Funkcja świeceńia opisywana funkcją Schechtera:
\[
\phi(M) = (0.4 \ln 10) \phi^* [10^{0.4(M^*-M)}]^{1+\alpha} \exp[-10^{0.4(M^*-M)}]
\]
albo odpowiednio
\[
\phi(L) = \phi^* (L/L^*)^\alpha \exp(L/L^*) (1/L^*)
\]
w zależności od tego czy rozważamy jasności, czy odpowiadające im absolutne wielkości gwiazdowe. Jak widać, funkcja Schechtera jest więc faktycznie funkcją Gamma. Typowe wartości współczynnika $\alpha$ dla galaktyk optycznych zawierają się między $-1$ a $-0.5$. Dla radiogalaktyk, jeśli chcielibyśmy dla nich dopasowywać funkcję Schechtera, są one nawet mniejsze (co wymaga przedłużenia analitycznego funkcji gamma). Analityczną postać funkcji świeceńia można dopasować do danych obserwacyjnych, na przykład nieliniową metodą najmniejszych kwadratów. Jednak w przypadku funkcji Schechtera, Eftathiou i in. (1998) podali analityczną procedurę umożliwiającą dopasowanie parametrów funkcji Schechtera na podstawie jasności poszczególnych obiektów astronomicznych, należących do analizowanej próbki (metoda EREP).
Rys. 3. Histogram ilości gromad o poszczególnych absolutnych wielkościach gwiazdowych dla całej próbki gromad (z lewej) i w przypadku, gdy jasność trzeciej galaktyki w gromadzie $m_3 < 15.3$ (z prawej).
W wyniku formalnego dopasowania danych z rys. 3, dla funkcji Schechtera otrzymujemy wartości $M^* = -23.152$ i $\alpha = 4.26$ w przypadku całej próbki (lewy rysunek) oraz $M^* = -23.483$ i $\alpha = 4.7$ w przypadku jednorodnej próbki z $m_3 < 15.3$ (prawy rysunek). Jak widać otrzymana w ten sposób funkcja świecczenia dla gromad galaktyk (prawy rysunek) bardzo różni się zarówno od funkcji świecenia dla galaktyk optycznych jak i dla radiogalaktyk. Otrzymana funkcja świecenia jest bardzo „wypikowana” w porównaniu do funkcji dla galaktyk i radiogalaktyk i przypomina raczej funkcję Gaussa.
Należy zwrócić uwagę, że założenie, iż trzecie pod względem jasności galaktyki w gromadzie mają tą samą jasność absolutną, choć często stosowane w badaniach pozagalaktycznych, nie jest dokładnie spełnione. Na Rys.4 przedstawiono histogramy dla absolutnych wielkości gwiazdowych dla trzech najjaśniejszych galaktyk w gromadzie. Odległości do gromad zostały przy tym wyznaczone z jasności 10-tej galaktyki w gromadzie, jak opisano w rozdziale Dane Obserwacyjne. Jak łatwo zauważyć, różnice w absolutnych wielkościach gwiazdowych są dość duże i przewyższają dwie wielkości gwiazdowe, co oznacza, że nie możemy traktować założenia, iż trzecie pod względem jasności galaktyki w gromadzie mają tą samą jasność absolutną, za wystarczające.
W tej sytuacji konieczne są dalsze badania. Posłużymy się w nich metodą Condona, przypisując każdej gromadzie wagę wynikającą z odwrotności objętości $1/V_{max}$, w której może się znajdować dana gromada, aby mogła się znaleźć w naszym katalogu. Oznacza to, że wagami są odwrotności objętości wynikające z $z_{max}$ dla 3-ciej galaktyki w gromadzie. W tym przypadku wartości współczynnika $\alpha$ są nawet większe niż w przypadku poprzednim i sięgają wartości około 10. Jak można zauważyć na Rys. 4, rozkłady są jeszcze bardziej „wypikowane” i jeszcze bardziej przypominają rozkład Gaussa.
Rys. 4. Histogram absolutnych wielkości gwiazdowych dla trzech najjaśniejszych galaktyk w gromadzie dla całej próby gromad (z lewej) i w przypadku, gdy jasność trzeciej galaktyki w gromadzie $m_z < 15.3$ (z prawej).
Nasz wynik jednoznacznie pokazuje, że funkcja świecenia dla gromad galaktyk jest istotnie różna od funkcji świetlenia dla galaktyk optycznych lub radiogalaktyk, opisywanych odpowiednio funkcjami Schechtera i Saundersa.
Przyczyny tego stanu rzeczy mogą być następujące. Po pierwsze, funkcja świetlenia dla gromad galaktyk może mieć faktycznie postać taką, jak przedstawiono na rysunku 5. Na potwierdzenie tej hipotezy można przedstawić następujące argumenty. Należy zwrócić uwagę, że jasność gromady, która jest sumą jasności wszystkich jej członków, jest zazwyczaj zdominowana przez najjaśniejsze galaktyki w gromadzie. Szczególnie istotne jest to dla struktur o małej liczebności. Najjaśniejsze galaktyki w gromadzie powstają zazwyczaj w wyniku procesu zlewania się galaktyk (ang. merger), więc można się spodziewać, że ich charakterystyka powinna być inna, niż pozostałych galaktyk w gromadzie. Faktycznie, w pracy Wen i Han (2015) (rysunek 5) pokazano, iż funkcja świecenia dla najjaśniejszych galaktyk (w przeciwieństwie do pozostałych galaktyk) jest opisywana funkcją zbliżoną do funkcji Gaussa. Podana wyżej argumentacja może wyjaśniać, dlaczego funkcja jasności analizowanych gromad (które w większości są mało liczne) również jest zbliżona do funkcji Gaussa. Po drugie, przyczyną może być sama definicja gromady (Abell 1958, Zwicky i in. 1961). Żeby struktura była uznana za gromadę musi mieć podwyższoną gęstość w stosunku do otaczającego ją otoczenia i liczyć odpowiednią ilość członków. W naszym przypadku jest to co najmniej 10 galaktyk w zakresie jasności \((m_3, m_3 + 3m)\). Tym samym, z samej definicji wynika, że gromada nie może być dowolnie mało jasna i dlatego przy wyznaczaniu funkcji jasności gromad należy oczekiwać odstępstwa od klasycznej funkcji Schechtera.
Jednakże przed wyciągnięciem ostatecznych konkluzji konieczne będzie wykonanie dodatkowych badań i testów. Jedną z kwestii, które zamierzamy przebadać w przyszłych pracach jest wpływ wyznaczania odległości gromad z jasności dziesiątej najjaśniejszej galaktyki w gromadzie, a nie z przesunięć ku czerwieni. Niestety problemem będzie to, że tylko dla ok. 400 z gromad z katalogu PF mamy wyznaczone prędkości radialne, co spowoduje znaczne zawężenie rozpatrywanej próbki.
Konkluzje
W przeciwieństwie do funkcji świecenia dla galaktyk optycznych czy radiogalaktyk problem wyznaczania funkcji świetlenia dla gromad galaktyk nie cieszył się dotąd popularnością, głównie ze względu na brak odpowiedniego materiału obserwacyjnego. Posiadane przez nas dane obserwacyjne umożliwiają nam przebadanie tego problemu. W naszej pracy badaliśmy funkcję świetlenia dla próbki 6188 gromad galaktyk pochodzących z katalogu PF (Panko i Flin 2006). Nasze wstępne wyniki pokazują, iż funkcja świetlenia dla gromad galaktyk jest istotnie różna od funkcji świetlenia dla galaktyk optycznych czy radiogalaktyk i jest opisywana raczej zwykłą funkcją Gaussa niż funkcją Schechtera lub Saundersa. Prawdopodobną przyczyną tego jest fakt, iż po pierwsze funkcja świetlenia gromad galaktyk zdominowana jest przez najjaśniejsze galaktyki w gromadzie, które powstają głównie w procesie zlewania galaktyk i mają inną charakterystykę fizyczną niż pozostałe galaktyki w gromadzie, a po drugie to, że z samej definicji gromady wynika, że struktura by być zakwalifikowana jako gromada musi zawierać odpowiednią liczbę wystarczająco jasnych galaktyk i tym samym nie może być dowolnie słaba. Wynik ten może mieć duże znaczenie dla testowania scenariuszy formowania wielkoskalowych struktur we Wszechświecie, ponieważ zdaje się świadczyć o tym, iż za formowanie się galaktyk odpowiada inny mechanizm niż za formowanie gromad galaktyk.
Nasz wynik jest też istotny z punktu widzenia badania grupowania wielkoskalowych struktur we Wszechświecie. Wiemy, że galaktyki, jak również radiogalaktyki, mają tendencję do grupowania. Otwarte natomiast pozostaje pytanie, jak wygląda kwestia grupowania gromad galaktyk. Do studiowania przestrzennych korelacji położeń gromad galaktyk i wyznaczania ich funkcji autokorelacji, niezbędna jest właśnie znajomość funkcji świetlenia dla gromad galaktyk, którą wyznaczamy w naszych badaniach.
W przyszłych pracach planujemy rozszerzyć nasze badania o metodę SWLM opartą o wyznaczenie funkcji świetlenia na podstawie funkcji największej wiarygodności. Planujemy również szczegółowe przebadanie możliwych efektów selekcyjnych i systematycznych.
Podziękowania
W trakcie badań nad danymi obserwacyjnymi pochodzącymi z katalogu PF używano również NASA/IPAC Extragalactic Database (NED), jak również NASA Astrophysics Data System (ADS).
Bibliografia
Abell G. O., 1958, ApJSS 3, 211
Abell G., Corwin H., Olowin R. 1989, ApJSS 70, 1
Condon J. J., 1989, ApJ 338, 13
Dalton G. B., Maddox S. J., Sutherland W. J., Efstathion G., 1997, MNRAS 289, 263
De Filippis E. i in., 2011, MNRAS 414, 2771
Efstathiou G., Ellis R. S., Peterson B. A., 1988, MNRAS 232, 431
Flin P., Biernacka M., Godłowski W., Panko E., Piwowarska P., 2011,
Baltic Astronomy 20, 251
Gal R. R. i in., 2009, AJ 137, 2981
Godłowski W., Piwowarska P., Panko E., Flin P., 2010, ApJ 723, 985
Lin H. i in., 1996, ApJ 464, 60
Machalski J., Godłowski W., 2000, AA 360, 463
Panko E., Flin P., 2006, Journal Astron. Data 12, 1
Popiela J., Godłowski W., 2013, CKA2014 s. 277
Ramella M., Boschin W., Fadda D., Nonino M., 2001, AA 368, 776
Ramella M., Nonino M., Boschin W., Fadda D., 1999, ASP Conf. Ser. 176, Observational Cosmology: The Development of Galaxy Systems, (ed. G. Giuricin, M. Mezzetti, P. Salucci) (San Francisco: ASP) s.108
Saunders W., Rowan-Robinson M., Lawrence A., i in., 1990, MNRAS 242, 318
Schechter P., 1976, ApJ 203, 297
Ungruhe R., Saiter W. C., Durbeck H. W., 2003, Journal Astronomical Data 9, 1
Zwicky F., Herzog E., Wild P., Karpowicz M., Kowal C., 1961–1968, Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies, CalTech, Pasadena
Wen Z. L., Han, J. L., 2015, MNRAS 448, 2
***
Ivan L. Andronow i Włodzimierz Godłowski w OAKJ
podczas IX konferencji młodych Astrophisica Nova.
Larisa S. Kudashkina i Ivan L. Andronov – proszeni wykładowcy z Odessy na IX konferencję młodych Astrophisica Nova.
Atlas of the Light Curves and Phase Plane Portraits
of Selected Long-Period Variables
Larisa S. Kudashkina, Ivan L. Andronov
Department of Mathematics, Physics and Astronomy, Odessa National Maritime University
(publikacja dostępna też na stronie: http://arxiv.org/abs/1711.09029)
Abstract
For a group of the Mira-type stars, semi-regular variables and some RV Tau-type stars the limit cycles were computed and plotted using the phase plane diagrams. As generalized coordinates $x$ and $\dot{x}$, we have used $m$ – the brightness of the star and its phase derivative.
We have used mean phase light curves using observations of various authors from the databases of AAVSO, AFOEV, VSOLJ, ASAS and approximated using a trigonometric polynomial of statistically optimal degree. As generalized coordinates $x$ and $\dot{x}$, we have used $m$ – the brightness of the star and its phase derivative.
For a simple sine-like light curve, the limit cycle is a simple ellipse. In a case of more complicated light curve, in which harmonics are statistically significant, the limit cycle has deviations from the ellipse.
In an addition to a classical analysis, we use the error estimates of the smoothing function and its derivative to constrain an “error corridor” in the phase plane.
Keywords: Variable stars – Pulsating variables – individual: o Cet, S Scl, RR Aql, U Cyg, V Cyg, BG Cyg, AM Cyg, R Leo, Y CVn, RV Tau, EP Lyr, R Sge, DF Cyg.
The pulsations of long-period variable stars – Mira-type, semi-regular variables RVab and one SRb star – are studied. This work is the continuation of a cycle of the works on the study of the photometric properties of the mean light curves of the long-period variables. The studied stars are located on the HR-diagram in the AGB (Mira-type and SR) and RGB (RVab) areas.
Earlier, for example, in the work (Kudashkina & Marsakova, 2013) for Mira-type stars R Aql, R Hya and T UMi, the time of the change of pulse period has been estimated “to zero” at the time of compression of the layers of the star due to the termination of helium burning in the layered source. Also the radius was estimated, from which begins the compression, for a range of stellar masses 0.9-1.5 $M_\odot$.
On the asymptotic giant branch (AGB), the star consists of a degenerate carbon-oxygen core and two layer sources (helium and hydrogen), positioned very close to each other. Above them is an extended hydrogen envelope.
The small thickness of the layered sources cause thermal flashes. Here, the stars are divided into two stages: early (EAGB) is the time interval between
the end of helium burning in the core and the first thermal pulse of the helium layer source, and "thermally pulsing regime of the He-burning shell" (TPAGB) is the thermally pulsed combustion mode in the helium layer. At the stage of a TPAGB the star is getting brighter in $M_{\text{bol}}$. Some theoretical calculations show that, for example, zirconium stars over a range of luminosity and temperature correspond to the early stages of AGB when helium burning occurs stationary. At the same time, several observational features say, rather, in favor of finding these stars in more advanced evolutionary stage on the AGB (Kudashkina, 2003).
The different studies show that long-period variables pulsate in a fundamental mode and in the first overtone. The latter is especially for semiregular variables, but a significant part of the Mira-type stars are the overtone pulsators (Fadeev, 1993).
Indirect dependence of the pulsation properties from surface luminosity is also seen in the various photometric dependencies. For example, in the article Kudashkina (2015), the three-dimensional diagram of the photometric parameters: the period, the amplitude of light, the slope of the ascending branch of the light curve are obtained.
The most significant correlation shows the dependence of the slope of the ascending branch of the period and amplitude.
This study is the next step in the study of the photometric parameters of long-period variables – Mira-type stars and the semi-regular and relative objects – which can be used as an additional criterion the classification of these stars to the EAGB and TPAGB stages. The presented method is supplementary to that used for our studies and listed by Andronov et al. (2016).
It is known that the mode of oscillation corresponds to a periodic limit cycle, i.e. a closed phase trajectory to strive for all of the close trajectory over time. We calculated limit cycles for 8 long-period variables and 5 stars of RV Tau-type, based on the mean light curves, averaged over a long period of time. As generalized coordinates of the phase plane are taken $m$– brightness of the star and its phase derivative. That is, the curve of evolution of the brightness of the star in the phase space is $m(\varphi)$.
For approximation of the phase curve, we have used trigonometric polynomials
$$m(\varphi) = C_1 + \sum_{j=1}^{M} (C_{2j} \cos(j\varphi) + C_{2j+1} \sin(j\varphi))$$
moreover, the optimal value of the degree $M$ is determined by the Fisher test with a critical probability of "false alarm" (FAP=False Alarm Probability) $10^{-3}$. The phase derivative in radians calculated simple
$$\dot{m}(\varphi) = \sum_{j=1}^{M} j \cdot (-C_{2j} \sin(j\varphi) + C_{2j+1} \cos(j\varphi))$$
That is, upon differentiation, the amplitude of the harmonic is multiplied by $j$. Usually, this leads to a greater increase in the relative statistical error of the derivative compared to the signal.
Phase portraits of the stars made using an improved version of the program FDCN (Andronov, 1994) and are shown in Fig. 1-28 together with the approximations of their light curves.
Theoretically, for sinusoidal oscillations, the phase portrait is an ellipse with different units of measurement on axes – magnitude and magnitude "the radian" or "the period". Deviations from the ellipse expected for non-sinusoidal waves, i.e. if the degree of the trigonometric polynomial $M > 1$. The calculation is performed in the cycle phase, the results for $m$, $\dot{m}$ are displayed with "3σ" corridors of errors on both coordinates. Naturally, the extreme points on each coordinate line "corridors of errors" for the other coordinate converge to a point like the letter $\mathcal{X}$. Therefore, as the corridor of errors, use external part of the corridors of the errors for the two variables.
For the semiregular variable RV Tau limit cycle is almost a perfect ellipse, but for the value equals the half-period. For Mira-type stars, with more regular oscillations, but a complex form of the light curve, limit cycles deviate strongly from the ellipse. Other RV-type, Mira-type and semi-regular stars U Mon, X CrB, U UMi, X Oph, R Aql, U Her, S Ori, S Car, S Per, W Hya, L$_2$ Pup were investigated (Kudashkina & Andronov, 2017) and were also.
The list of stars and the basic data are given in table 1.
Table 1. The list of stars and its basic data.
| N | Star | Type | Period, d |
|---|--------|------|-----------|
| 1 | o Cet | M | 333.6 |
| 2 | S Scl | M | 367 |
| 3 | RR Aql | M | 390.78 |
| 4 | U Cyg | M | 465.49 |
| 5 | V Cyg | M | 421.27 |
| 6 | BG Cyg | M | 288.1 |
| 7 | AM Cyg | M | 371.9 |
| 8 | R Leo | M | 312 |
| 9 | Y CVn | SRb | 267 |
|10 | RV Tau | RV | 78.73 |
|11 | EP Lyr | RV | 82.95 |
|12 | R Sge | RV | 71.57 |
|13 | DF Cyg | RV | 776.4 |
For o Cet, S Scl and RR Aql, the periods have been determined using the Whitlock’s H and K observations (Kudashkina, 2016). For Y CVn, the period has been updated by Kudashkina & Andronov (2010). For the rest of the star the values of the periods also have been updated (Kudashkina et al., 2013).
Fig. 1. The mean light curve of o Cet.
Fig. 2. The mean light curve of S Scl.
Fig. 3. Phase portrait of o Cet.
Fig. 4. Phase portrait of S Scl.
Fig. 5. The mean light curve of RR Aql.
Fig. 6. The mean light curve of U Cyg.
Fig. 7. Phase portrait of RR Aql.
Fig. 8. Phase portrait of U Cyg.
Fig. 9. The mean light curve of V Cyg.
Fig. 10. The mean light curve of BG Cyg.
Fig. 11. Phase portrait of V Cyg.
Fig. 12. Phase portrait of BG Cyg.
Fig. 13. The mean light curve of AM Cyg.
Fig. 14. The mean light curve of RV Tau.
Fig. 15. Phase portrait of AM Cyg.
Fig. 16. Phase portrait of RV Tau.
Fig. 17. The mean light curve of RV Tau with a half-period.
Fig. 18. The mean light curve of EP Lyr.
Fig. 19. Phase portrait of RV Tau with a half-period.
Fig. 20. Phase portrait of EP Lyr.
Fig. 21. The mean light curve of R Sge.
Fig. 22. The mean light curve of R Leo.
Fig. 23. Phase portrait of R Sge.
Fig. 24. Phase portrait of R Leo.
One may note that the two-humped light curve of RV Tau phenomenologically resembles that of $\beta$ Lyrae. Generally, this method may be effectively applied to eclipsing binaries of various subtypes (see Tkachenko et al. 2016 for phenomenological modeling of prototype stars).
Further analysis is planned for a more extended sample of stars, including that included in the current "Atlas...".
These studies were carried out within the "Stellar Bell" part of the international campaign "Inter-Longitude Astronomy" (Andronov et al., 2003, 2014, 2017) and "Astroinformatics" (Vavilova et al., 2017).
**References**
Andronov I. L., 1994, OAP, 7, 49
Andronov I. L. et al., 2003, Astron. Astroph. Trans., 22, 793
Andronov I. L., Chinarova L. L., Kudashkina L. S., Marsakova V. I., Tkachenko M. G., 2016, ASPC 505, 101
Andronov I. L., Marsakova V. I., Kudashkina L. S., Chinarova L. L., 2014, AASP 4, 3
Andronov I. L. et al., 2017, ASPC 511, 43
Fadeyev Yu. A., 1993, Astrophys. Space Sci. 210, 261
Kudashkina L. S., 2003, KFNT 19, 193
Kudashkina L. S., Andronov I. L., 2010, OAP 23, 67
Kudashkina L. S., Andronov I. L., Grenishena L.V., 2013, CKA2013, 197
(astronomianova.org/publikacje/cka13.pdf)
Kudashkina L. S., 2015, CKA2016, p. 265 (astronomianova.org/publikacje/cka16.pdf)
Kudashkina L. S., 2016, CKA2017, p. 151 (astronomianova.org/publikacje/cka17.pdf)
Kudashkina L. S., Andronov I. L., 2017, OAP, 30, http://arxiv.org/abs/1711.02133
Kudashkina L. S., Marsakova V. I., 2013, CKA2014, p. 243
(astronomianova.org/publikacje/cka14.pdf)
Tkachenko M. G., Andronov I. L., Chinarova L. L., 2016, Journal of Physical Studies 20, 4902
Vavilova et al., 2017, Proc. IAU 12, S325, 361,
http://adsabs.harvard.edu/abs/2017IAUS..325..361V
***
Agnieszka Kuźmicz
Populacje gwiazdowe gigantycznych radioźródeł
Agnieszka Kuźmicz\textsuperscript{1,2,3}
\textsuperscript{1}Centrum Fizyki Teoretycznej, PAN, Warszawa
\textsuperscript{2}Obserwatorium Astronomiczne Królowej Jadwigi, Rzepiennik Biskupi
\textsuperscript{3}Stowarzyszenie Astronomia Nova
\textbf{Abstrakt}
Przeprowadzone badania mają na celu znalezienie przyczyny powstawania gigantycznych radiogalaktyk, które przekraczają swoim rozmiarem 0.72 Mpc. Na podstawie obecnie zbadań hipotez, tj. dużego wieku gigantów, niższej gęstości ośrodka, w którym ewoluują giganty, specyficznych własności centralnego aktywnego jądra oraz procesu wznowiania aktywności radiowej, nie uzyskano jak dotąd jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co powoduje, że tylko niewielka ilość radioźródeł ma tak duże rozmiary. W przeprowadzonych przeze mnie badaniach sprawdzona została nowa hipoteza, mówiąca, że na rozmiary struktur radiowych może mieć wpływ historia formowania się galaktyki macierzystej radioźródła. W zależności od tego, w jaki sposób ten proces przebiegał, mogły powstać pewne specyficzne warunki, pozwalające na powstanie wielkoskalowych struktur radiowych. Dla wyselekcjonowanej próbkę gigantów oraz galaktyk z ich najbliższego otoczenia przeprowadzona została analiza składu populacji gwiazdowych tworzących galaktykę. Otrzymane wyniki zostały porównane z analogicznymi wynikami dla mniejszych radiogalaktyk.
\textbf{Wstęp}
Aktywne jądra galaktyk (AGNy) są jednymi z najbardziej energetycznych obiektów we Wszechświecie. Są obserwowane w szerokim zakresie widma elektromagnetycznego – od promieniowania w dziedzinie radiowej do zakresu promieniowania gamma. Szczególną klasą AGNów są radioźródła, które stanowią około 10% całej ich liczby. Radioźródła są bardzo zróżnicowane pod względem morfologii jak i rozmiarów struktur radiowych. Mogą być bardzo zwarte, o rozmiarach rzędu kiloparseka, lub też bardzo rozciągnięte – rzędu megaparseków. Największe radioźródła (o rozmiarach przekraczających 0.72 Mpc – przy założeniu parametrów kosmologicznych $H_0=71$ km/s/Mpc, $\Omega_M=0.27$, $\Omega_\Lambda=0.73$) nazywane są gigantycznymi radioźródłami. Są one największymi pojedynczymi obiektami we Wszechświecie, a ich rozmiary są porównywane z rozmiarami gromad galaktyk. Stanowią one bardzo mały procent (<1%) wszystkich radiogalaktyk. Obecnie znanych jest około 340 gigantów, z czego 8% jest stowarzyszonych z kwazarami, jednak cały czas odkrywane są nowe obiekty tego typu. Aktualnie największym znany radioźródłem jest J1420-0545 o rozmiarze $D=4.69$ Mpc (Machalski i in. 2008).
W dalszym ciągu nie wiadomo dlaczego bardzo mała część wszystkich radioźródeł może osiągnąć tak duże rozmiary. Przyczyny powstawania gigantycznych radioźródeł są, jak dotąd, nie do końca poznane i wyjaśnione. Przypuszcza się, że mogą to być bardzo stare radioźródła, które zdażyły wyewoluować do tak dużych rozmiarów. Wyniki badań wieków gigantycznych radioźródeł (n.p. Kuligowska i in. 2009, Machalski, Jamrozy i Saikia 2009) potwierdzają, że są one stare, jednak obserwuje się inne, równie stare, radioźródła, które nie są gigantami. Tak więc wiek nie jest jedynym czynnikiem, który jednoznacznie odpowiada za powstawanie wielkoskalowych struktur radiowych. Rozważa się również hipotezę mówiącą o tym, że giganty ewoluują w rzadkim ośrodku, przez co rozmachujące się w nim dżety radiowe mogą bez większych oporów propagować się na duże odległości od galaktyki macierzystej (n.p. Machalski i Jamrozy 2006, Subrahmanyan i in.. 2008). Ta hipoteza nie jest jednak wystarczająca, by wy tłumaczyć istnienie wszystkich gigantów, gdyż obserwuje się również giganty na dużych przesunięciach ku czerwieni ($z \sim 2$), gdzie gęstość otaczającego je ośrodka jest większa. Pokazano również, że własności centralnych aktywnych jader gigantów (takie jak masa czarnej dziury, tempo akrecji) nie różnią się od własności AGNów w mniejszych radioźródłach (Kuźmicz i Jamrozy 2012). Powtarzające się cykle aktywności radiowej również są proponowane, jako jedna z możliwych przyczyn powstawania gigantów (n.p. Machalski i in.. 2011, Schoenmakers i in. 2000), jednak nie dają one jednoznacznych wyników. Problem powstawania gigantów pozostaje zatem wciąż otwarty.
Zrozumienie procesów odpowiedzialnych za ewolucję galaktyk jest jednym z wyzwań astronomii współczesnej. Dzięki coraz większym możliwościom obserwacyjnym możemy dokładniej badać zarówno bliskie, jak i bardzo odległe galaktyki. Według dotychczasowej wiedzy, formowanie się oraz ewolucja galaktyk jest wynikiem złożonej kombinacji hierarchicznego grupowania się galaktyk, dyssypacji gazu, zlewania się i oddziaływania galaktyk pomiędzy sobą oraz wewnętrznych procesów zachodzących w galaktyce – takich jak np. historia formowania się gwiazd (de La Rosa i in. 2007, 2005). Powszechnie uważa się, że radiogalaktyki są stowarzyszone z masywnymi galaktykami eliptycznymi, znajdującymi się głównie w środku grupy galaktyk. Zarówno procesy akrecji, jak i procesy gwiazdotwórcze w tego typu galaktykach nie są obecnie efektywne, a same galaktyki znajdują się w bardziej gęstych regionach ośrodka międzygalaktycznego.
Na podstawie dotychczasowych badań pokazano, że aktywność galaktyk może regulować procesy gwiazdotwórcze, lub też procesy te mogą pełnić ważną rolę w zasilaniu centralnego aktywnego jądra. Jednakże procesy fizyczne, odpowiedzialne za tą koewolucję, w dalszym ciągu nie zostały wyjaśnione. Cid Fernandes i in. 2004 oraz Sarzi i in. 2007 sugerowali, że w galaktykach o młodych populacjach gwiazdowych częściej mamy do czynienia z aktywnością jader galaktycznych, aczkolwiek procesy gwiazdotwórcze mogą być przerwane bądź zahamowane poprzez wypływy energii uwalnianej.
podczas procesów akrecji na czarną dziurę (n.p. Di Matteo, Springel i Hernquist 2005). Pokazano również, że tempo formowania się gwiazd w galaktykach zależy od otaczającego galaktykę ośrodka, ale w małych skalach – rzędu 1Mpc (np. Kauffmann i in. 2004). Według Blantonia i Berlinda 2007 oraz Willamna i in. 2010, ma to uzasadnienie we własnościach halo ciemnej materii w grupie/gromadzie galaktyk.
Kolejnym aspektem ewolucji radiogalaktyk jest zrozumienie, w jaki sposób radioźródła są powiązane z ośrodkiem, w którym ewoluują. Zarówno procesy oddziaływania dżetów radiowych na ośrodek międzygalaktyczny (w przypadku gigantów ośrodek gromad/grup galaktyk), jak również wpływ ośrodka na ewolucję radioźródeł oraz jego galaktyki macierzystej, są obecnie szeroko badane.
W pracy Croston i in. 2009 pokazano, że rozechodzące się dżety radiowe zaburzają ośrodek w gromadach galaktyk. Na uwagę zasługują również prace prowadzone przez Chen i in. 2011a,b, Chen i in. 2012a,b. Autorzy badali własności ośrodka gromad/grup galaktyk wokół paru gigantycznych radioźródeł. Na podstawie pomiarów dyspersji prędkości grupy galaktyk wokół gigantów pokazali, że w paru przypadkach (np. NGC6251, NGC315) nie jest ona zgodna z dyspersją prędkości, przewidywaną na podstawie korelacji z jasnością gromady w zakresie rentgenowskim (Mulchaey i Zabludoff 1998). Świadczy to o tym, jak sugerują autorzy, że gęstość rentgenowskiego gazu w badanych gromadach jest niespotykanie mała. Ewolucja pojedynczych galaktyk oraz całej ich grupy może być zatem zależna od własności ośrodka.
Obecnie prace poświęcone gigantycznym radioźródłom (np. Malarecki i in. 2013, 2015, Peng i in. 2015) skupiają się na wykorzystaniu tych obiektów do badania ośrodka gromad galaktyk w kontekście poszukiwania „brakującej” materii barionowej, która przypuszczalnie znajduje się w filamentach wielkoskalowej struktury Wszechświata, a której ilość wynika z teorii Wielkiego Wybuchu. Z uwagi na duże rozmiary struktur radiowych próbuje się szukać oddziaływań dżetów z materią barionową w ośrodku gromady galaktyk. Przy okazji tych badań autorzy prac skupiają się zarówno na gigantycznych radioźródłach, jak i na galaktykach należących do tej samej gromady. W wyniku przeprowadzonych analiz stwierdzono, że gigantyczne radioźródła rzadko występują w bogatych gromadach galaktyk, a dżety radiowe zorientowane są najczęściej w kierunkach gdzie koncentracja otaczających je galaktyk jest najmniejsza. Kolejnym wnioskiem płynącym z prac Maraleckiego jest fakt, że tylko 30% galaktyk w promieniu 0.25 Mpc od galaktyki macierzystej giganta posiada emisyjne linie widmowe, podczas gdy w dalszej odległości tę cechę wykazuje już 63% galaktyk. Z powyższych prac nie wynika jednak czy podobne własności wykazują radioźródła o mniejszych rozmiarach, a co za tym idzie, czy są one cechą gigantów, czy ogólnie wszystkich rozciągłych radioźródeł.
Niżej opisane badania mają na celu sprawdzenie wpływu historii formowania się galaktyki macierzystej radioźródeł na powstawanie wielkoskalowych
struktur radiowych. W zależności od tego, w jaki sposób ten proces przebiegał, mogły powstać pewne specyficzne warunki sprzyjające powstawaniu tych struktur. Historię formowania się galaktyki możemy badać poprzez analizę historii formowania się gwiazd w danej galaktyce oraz badanie ośrodka grupy lub gromady galaktyk, w której znajduje się galaktyka. W celu przeprowadzenia takiej analizy, do badań wykorzystane zostały nie tylko galaktyki macierzyste gigantów, ale również galaktyki znajdujące się w ich bezpośrednim otoczeniu. Takie podejście pozwoli na zbadanie, w jaki sposób historia formowania się (skład populacji gwiazdowych) galaktyki macierzystej może być powiązana z własnościami jej centralnego aktywnego jądra, aktywnością radiową oraz ośrodkiem, w którym propagują się dżetę radiowe. Jeśli pewne globalne uwarunkowania, związane zarówno z procesami ewolucyjnymi, jak i własnościami ośrodka grupy/gromady, są odpowiedzialne za wielkoskalowe rozmiary radioźródeł, wówczas galaktyki z najbliższego otoczenia gigantów powinny posiadać trochę inny skład populacji gwiazdowych niż ich odpowiedniki znajdujące się w otoczeniu mniejszych radioźródeł.
**Próbka oraz analiza danych**
Z katalogu obecnie znanych gigantów (Kuźmicz i in. 2018) zostały wybrane te z obiektów, które spełniały następujące kryteria: i) galaktyki macierzyste gigantów posiadały widma optyczne w przeglądzie SDSS, ii) w promieniu 3 Mpc od każdego z nich zostały znalezione galaktyki należące do tej samej co gigant grupy/gromady galaktyk, które również posiadały dostępne widma optyczne.
Takie same kryteria selekcji zostały zastosowane do próbki porównawczej, w której znalazły się radiogalaktyki z pracy Koziel-Wierzbowska i Stasińska (2011) o mniejszych rozmiarach, typowych dla większości radiogalaktyk (od ok. 100 do 500 kpc).
Ostatecznie do badań wzięte zostało 41 gigantów, wokół których łącznie znaleziono 392 galaktyki towarzyszące oraz 218 mniejszych radioźródeł należących do próbki porównania z 1617 towarzyszami.
Widma optyczne wszystkich tych galaktyk zostały poddane standardowym etapom redukcji przy użyciu pakietu IRAF (poprawka na ekstynkcję galaktyczną oraz przesunięcie widm do zerowego redszitu). W kolejnym kroku zostało wykonane modelowanie składu populacji gwiazdowych za pomocą programu Starlight Synthesis Code (CidFernandes i in. 2005). Program Starlight dopasowuje kontinuum pochodzenia gwiazdowego, które jest superpozycją widm emitowanych przez poszczególne gwiazdy w galaktyce. Do modelowania użyto 150 szablonowych widm gwiazd o różnych wiekach i metalicznościach (1Myr < $t^*$ < 18Gyr, 0.005 < $Z/Z_\odot$ < 2.5). Przedziały widma galaktycznego, w których występowały linie emisyjne, zostały wyłączone z modelowania.
W wyniku dopasowania kontinuum, dla każdej badanej galaktyki uzyskano informacje o procentowym wkładzie gwiazd poszczególnych typów do jasności galaktyki, średnim wieku, masie i metaliczności gwiazd, dyspersji prędkości gwiazd, a tym samym, o masie centralnej czarnej dziury.
Rys 1. Mapa radiowa gigantycznej radiogalaktyki J1428+2918 na częstotliwości 1.4 GHz z przeglądu NVSS, nalożona na obrazek optyczny z DSS. Na mapie krzyżykami zaznaczone są galaktyki należące do tej samej co gigant grupy galaktyk.
**Wyniki**
Na Rys. 2. pokazane zostały diagramy przedstawiające procentowy wkład ($\Sigma x_i$) jasności gwiazd o danym wieku do jasności galaktyki, czyli tzw. skład populacji gwiazdowych danej galaktyki. Jak widać na lewym diagramie, gdzie przedstawione są uśrednione wyniki dla gigantów oraz mniejszych radiogalaktyk FRII, galaktyki macierzyste zarówno jednych, jak i drugich zdominowane są przez stare gwiazdy, jednak znacząco więcej starych gwiazd występuje w galaktykach macierzystych mniejszych radioźródeł FRII. Jeśli porównamy składy populacji dla galaktyk z otoczenia obydwóch typów radioźródeł
(prawy diagram), widzimy, że również są one zdominowane przez stare gwiazdy, jednak nie ma znaczącej różnicy pomiędzy galaktykami z otoczenia gigantów oraz mniejszych radioźródeł. Taki wynik może świadczyć o tym, że nawet, jeśli giganty byłyby wyróżnione ze względu na swoje położenie, tzn. znajdowałyby się w ośrodku o specyficznych własnościach, to te własności nie mają znaczącego wpływu na formację gwiazd w galaktykach znajdujących się w ich najbliższym otoczeniu.
Rys. 2. Uśrednione składy populacji gwiazdowych dla poszczególnych grup obiektów. U góry: dla gigantów oraz mniejszych radiogalaktyk typu FRII, z dołu: dla galaktyk z najbliższego otoczenia gigantów oraz z otoczenia mniejszych radioźródeł FRII.
Rys. 3. Rozkład masy galaktyk dla poszczególnych typów obiektów. Po lewej: rozkłady masy galaktyk macierzystych gigantów, mniejszych radiogalaktyk typu FRII, galaktyk z otoczenia gigantów oraz z otoczenia radiogalaktyk FRII, po prawej: rozkład masy całej grupy galaktyk: grupy wokół gigantów oraz grupy wokół mniejszych radiogalaktyk typu FRII.
Na Rys. 3. przedstawione zostały rozkłady mas poszczególnych galaktyk, wynikające z ilości gwiazd tworzących daną galaktykę. Na lewym diagramie widać, że galaktyki, które są odpowiedzialne za generowanie struktur radioowych (giganty oraz mniejsze FRII), mają zdecydowanie większe masy. Wynika to z faktu, że zazwyczaj są to duże galaktyki eliptyczne w centrum gromady, będące jednocześnie najmasywniejszym jej składnikiem. Wartości median mas dla gigantów i mniejszych radiogalaktyk wynoszą odpowiednio $\log M^* = 11.49$ oraz $\log M^* = 11.55$, wskazując, że masy galaktyk macierzystych gigantów są nieznacznie mniejsze od mas mniejszych radiogalaktyk. Podobna tendencja jest widoczna dla galaktyk z otoczenia tych radioźródeł. Galaktyki wokół mniejszych radioźródeł mają statystycznie większe masy (wartość mediany $\log M^* = 10.62$) niż galaktyki wokół gigantów ($\log M^* = 10.48$). Jeśli jednak popatrzmy na zsumowaną masę wszystkich galaktyk należących do danej grupy (prawy diagram na Rys. 3) widzimy, że rozkłady są bardzo podobne a mediany mas galaktyk dla grup wokół gigantów oraz mniejszych radiogalaktyk wynoszą odpowiednio $\log M^* = 11.92$ oraz $\log M^* = 11.91$.
**Podsumowanie**
W wyniku przeprowadzonej analizy populacji gwiazdowych gigantów oraz galaktyk z najbliższego ich otoczenia otrzymano następujące rezultaty:
- Galaktyki macierzyste gigantów są zdominowane przez stare populacje gwiazdowe.
- W porównaniu z mniejszymi radiogalaktykami posiadają one mniejszą ilość najstarszych populacji gwiazdowych, co świadczyć może o różnicach w historii formowania się galaktyk. Np. może to wskazywać na to że, w przeszłości te galaktyki uczestniczyły w większej ilości epizodów zlewnania się galaktyk lub aktywność radiowa była w tych galaktykach wznaniana. Powyższe procesy sprzyjają powstawaniu nowych gwiazd w galaktyce.
- Masy galaktyk macierzystych gigantów są nieznacznie mniejsze niż masy mniejszych radiogalaktyk. Jeśli jednak porównamy masy całych grup wokół tych radioźródeł, to ta różnica nie jest znacząca. Świadczy to o tym, że grupy wokół gigantów i mniejszych radioźródeł są statystycznie podobne.
- Własności ośrodka w jakim znajdują się giganty i mniejsze radioźródła nie mają znaczącego wpływu na skład populacji gwiazdowych poszczególnych galaktyk należących do grupy/gromady galaktyk. Tak więc ewolucja galaktyki napędzana jest głównie przez wewnętrzne procesy zachodzące w galaktyce. Własności ośrodka mogą mieć jedynie drugorzędne znaczenie i wpływ na wewnętrzną ewolucję galaktyk.
*** Opisane badania zostały sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach grantu o numerze UMO-2016/20/S/ST9?00142
**Literatura**
Blanton M. R., Berlind A. A., 2007, ApJ 664, 791
Chen R., Peng B., Strom R. G., Wei J., 2011a, MNRAS 412, 2433
Chen R., Peng B., Strom R. G., Wei J., Zhao Y., 2011b, A&A 529, 5
Chen R., Peng B., Strom R. G., Wei J., 2012a, MNRAS 420, 2715
Chen R., Peng B., Strom R. G., Wei J., 2012b, MNRAS 422, 3009
Cid Fernandes R., Gu Q., Melnick J., Terlevich E., Terlevich R., Kunth D., Rodrigues L.R., Joguet B., 2004, MNRAS 355, 273
Cid Fernandes R., Mateus A., Sodré L., Stasińska G., Gomes J.M., 2005, MNRAS 358, 363
Croston, J. H., Kraft, R. P., Hardcastle, M. J., et al. 2009, MNRAS 395, 1999
de La Rosa I.G., de Carvalho R.R., Vazdekis A., Barbuy B., 2007, AJ 133, 330
de La Rosa, I. G.; de Carvalho, R. R.; Vazdekis, A., Barbuy B., Groups of Galaxies in the Nearby Universe, Proceedings of the ESO Workshop held at Santiago de Chile, 5-9 December 2005, Edited by I. Saviane, V.D. Ivanov, J. Borissova, 2006, ESO ASTROPHYSICS SYMPOSIA. ISBN 978-3-540-71172-8. Springer-Verlag, 2007, s. 175
Di Matteo T., Springel V., Hernquist L., 2005, Nature 433, 604
Kauffmann G., White S. D. M., Heckman T. M., Menard B., Brinchmann J., Charlot S., Tremonti C., Brinkmann J., 2004, MNRAS 353, 713
Koziel-Wierzbowska D., Stasińska G., 2011, MNRAS 415, 1013
Kuligowska E., Jamrozy M., Koziel-Wierzbowska D., Machalski J., 2009, AA 59, 431
Kuźmicz A., Jamrozy M., 2012, MNRAS 426, 851
Machalski J., Jamrozy M., 2006, A&A 454, 95
Machalski J., Jamrozy M., Saikia D.J., 2009, MNRAS 395, 812
Machalski J., Jamrozy, M., Stawarz Ł., Koziel-Wierzbowska, D., 2011, ApJ 740, 58
Machalski J., Koziel-Wierzbowska D., Jamrozy M., Saikia D. J., 2008, ApJ 679, 149
Machalski J., Koziel-Wierzbowska D., Jamrozy M., 2009, Urania-PA nr 1/2009
Malarecki J. M., Jones D.H., Saripalli L., Staveley-Smith L., Subrahmanyan R., 2015, MNRAS 449, 955
Malarecki J. M., Staveley-Smith L., Saripalli L., Subrahmanyan R., Jones D.H., Duffy A.R., Rioja M., 2013, MNRAS 432, 200
Mulchaey J. S., Zabludoff A. I., 1998, ApJ 496, 73
Peng B., Chen R. R., Strom R., 2015, Proceedings of Advancing Astrophysics with the Square Kilometre Array
Sarzi M., Shields J. C., Pogge R. W., Martini P., 2007, ASPC 373, 643
Schoenmakers A. P., de Bruyn A. G., Röttgering H. J. A., van der Laan H., Mack K.-H., Kaiser C. R., 2000, Proc. Perspectives on Radio Astronomy: Science with Large Antenna Arrays s. 165
Subrahmanyan R., Saripalli L., Safouris V., Hunstead R. W., 2008, ApJ 677, 63
Wilman D. J., Zibetti S., Budavri T., 2010, MNRAS 406, 1701
Finał konkursu Ars Astronomica w OAKJ w Rzepienniku Biskupim.
Kilka refleksji o teorii liczb
Krzysztof Maślanka
Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa-Kraków
Kilkadziesiąt tysięcy lat temu nieznani nam ludzie dokonali niezwykłego odkrycia. Dziś wydaje się ono zupełnie naturalne, ale wtedy był to znaczący przełom: początek jednego z atrybutów człowieka – myślenia abstrakcyjnego. Wydaje się, że nastąpiło to niezależnie w kilku różnych miejscach na ziemi. Zauważono mianowicie, że zbiory takie jak np.: trzy kamienie, troje zwierząt, trzy gwiazdy lub trzy wylewy Nilu, choć dotyczą zupełnie różnych bytów, to jednak mają pewną wspólną cechę: ilość, liczbę. Jej oddzielenie od samych przedmiotów czy zjawisk sprawiło, że cecha ta zyskała własną osobowość; zdawała się „istnieć” w pewnym idealnym świecie.
Ten niematerialny, pozaczasowy świat zapętał się stopniowo innymi liczbami. Jego najgłębsza istota do dzisiaj pozostaje przedmiotem dociekań filozofów – i, jak to zwykle w filozofii bywa, pozostanie chyba taką na zawsze, bowiem atrybutem filozofów jest raczej stawiać trudne i głębokie (ale czasem też zbyt ogólne i stąd po prostu nierozstrzygalne) pytania, niż na nie skutecznie oraz definitywnie odpowiadać.
Z tym jeszcze można się pogodzić. Czasem jednak parający się matematyką filozofowie przypominają przysłowiowe słone w składzie porcelany: nie czując zupełnie subtelności, a często nawet nie rozumiejąc szczegółów przedmiotu swych dywagacji, starają się żonglować samymi nazwami. Co gorsze, dzięki temu wśród niefachowców uchodzią za erudytów, a im samym wydaje się, że przyczyniają się wręcz do postępu w matematyce…
Wspomniane wyżej oddzielenie liczb od numerowanych nimi obiektów nie jest ani łatwe, ani oczywiste – zwłaszcza w początkach nauczania arytmetyki. Ilustruje to znany dowcip, naiwny dialog dwu uczniów: – Ile to będzie, gdy dodasz dwie pomarańcze i trzy pomarańcze? – Nie wiem, bo my w szkole dodajemy jabłka…
Filozofowie o matematycznych zainteresowaniach stawiają od lat pytanie: Czy to, o czym mówią matematycy to odkrycia, czy wynalazki? Aby było mądrzej, nazywają to pytaniem o platonizm\(^1\) obiektów matematycznych. Albo mówiąc po prostu: czy obiekty matematyki to nieznane lądy, istniejące obiektywnie od zawsze i czekające na swego Kolumba? Czy może są czymś podobnym do maszyny parowej, czyli zręcznej i pożytecznej konstrukcji, która do czasu pojawienia się swego wynalazcy nie istniała? „Pytanie to wciąż na nowo zadają filozofowie wszystkich epok, ale zapewne pozostanie ono z nami na zawsze” – napisał matematyk i filozof amerykański pochodzenia włoskie-
---
\(^1\) Typowa definicja platonizmu: „Niejednorodny nurt filozoficzny, opierający się na filozofii Platona (427-347 p.n.e.). W poszczególnych epokach historycznych, rozwijały się różne odłamy platonizmu, często bardzo się od siebie różniące”. – Czy może być bardziej mątne określenie?
go, Gian-Carlo Rota (1932-1999) i zaraz dodał: „Nie będziemy się przejmować tym pytaniem”\(^2\).
Zresztą nie tylko matematyka jest celem swoistego „zagospodarowania” jej przez filozofów. Najwybitniejsi z nich brali się też do fizyki. Program był w założeniu dość ambitny: „Fizycy osiągnęli pewne wyniki, ale dopiero my pokażemy, o co w tym wszystkim chodzi”. Historia pokazuje jednak, że pewne poglądy sławnego Georga W. F. Hegla (1770-1831) na temat mechaniki Newtona lub Henri Bergsona (1859-1941)\(^3\) na temat teorii Einsteina są przedmiotem pobłażliwych uśmiechów fizyków. Nieco bardziej odpowiedzialne (a także mniej zabawne) są prace Karla Poppera (1902-1994) lub Thomasa Kuhna (1922-1996), ale i one nie wnoszą ostatecznie niczego, co mogłoby zainspirować fizyków. Wybitny współczesny fizyk-teoretyk Steven Weinberg (ur. 1933) zadał sobie sporo trudu, by zrozumieć koncepcje rozwoju nauki wg Kuhna (niegdyś swego kolegi z uczelni), przeczytał dokładnie jego opiniotwórczą książkę *Struktura rewolucji naukowych* i uznał ją za „exciting”\(^4\). Ostatecznie jednak i on musiał przyznać, że:
przeszkodą dla naukowców są te uproszczone modele (*over-simplified models*) rozwoju nauki, które proponują filozofowie od czasów Francisa Bacona do Thomasa Kuhna i Karla Poppera. Najlepszym antidotum na filozofię nauki jest znajomość historii nauki\(^5\).
Tyle złośliwego (ale szczerego) wstępu, która zawodowym filozofom na pewno do gustu nie przypadnie. Nie od dziś wiadomo, że prawda potrafi zaboleć.
A teraz kolejny, jak to się teraz mawia: „niepoprawny politycznie” (a może wręcz zacofany?) pogląd. Wspomniałem powyżej o pozytywnym atrybucie człowieka, czyli o zdolności do abstrakcyjnego myślenia. Pora na atrybut negatywny. Jednym z nich jest chciwość. W chrześcijaństwie cecha ta została sformalizowana, jako jeden z siedmiu grzechów głównych. Dla świętego Pawła grzech ten jest początkiem innych grzechów: chciwość pieniędzy, władzy, sukcesu, rozrywki,... Otóż odkrycie liczb pozwoliło posiadaczom rozmaitych dóbr określić stan ich majątku w sposób krótki, możliwy do zwartego zapisu na glinianej tabliczce lub kawałku papirusu.
Rola liczb była więc początkowo czysto praktyczna: pozwalała np. ponumerować posiadane przedmioty, wyrazić wagę kupionego zboża czy oddać miarę obszaru gruntów uprawnych. Albo po prostu: kreśląc prosty symbol wyrażający ilość posiadanych zwierząt w stadzie można było pochwalić się większą ich ilością, niż ta, którą posiadał zazdrosny sąsiad. Dzisiaj nikogo już to nie dziwi, bowiem, liczby wręcz otaczają nas – jako numery telefonów, adresy,
---
\(^2\) Gian-Carlo Rota, *Indiscrete Thoughts*, 1997, s. 89.
\(^3\) W roku 1927 dostał nagrodę Nobla z literatury, nie z fizyki...
\(^4\) Steven Weinberg, *New York Review of Books* 1998, t. XLV, nr 15.
\(^5\) Steven Weinberg, *Four Golden Lessons*, „Nature” 2003, t. 426, s. 389.
bankowe konta, piny, pesele, ceny artykułów, notowania giełdowe, kursy walut, wyniki meczów itd. Życie bez liczb byłoby niewyobrażalne.
Ale z czasem, dzięki starożytnym Grekom, badanie świata liczb zyskało postać metodycznych dociekań i poszukiwania prawd absolutnych, ponadczasowych. Abstrakcyjny świat liczb, nawet tych najbardziej naturalnych: 1, 2, 3,..., okazał się zdumiewająco bogaty, precyzyjny, a przede wszystkim skrajnie trudny w badaniu. Ujawniał kolejne ważne fragmenty prawdy o sobie w odstępach czasu liczonych niekiedy setkami lat. W ten sposób nawet dziś, po 2300 lat od uzyskania pierwszych wyników, okazuje się, że wciąż wiemy bardzo niewiele.
I tak narodziła się teoria liczb, a nieuchwytny – choć skądinąd przecież niezbędny i tak realny! – świat liczb zaczął się powoli zagęszczać. Praktyka wymusiła koncepcję ułamków. Z kolei czystym rozumowaniem pokazano ścisłe, że istnieją też liczby niewymiernie, których nie domagają się żadne zastosowania; liczby zresztą znacznie bardziej powszechne niż ułamki. W geometrii mają one interpretację długości pewnych odcinków i nie można ich wyrazić za pomocą ułamków, a co najwyżej dowolnie dokładnie przybliżyć. Odkrycie to było wielkim zaskoczeniem dla starożytnych pitagorejczyków, wg których „wszystko jest liczbą” (ok. 300 p.n.e.). Podobno też wywołało przygnębienie, wręcz kryzys w ich filozofii świata, więc postanowiono go nie rozpowszechniać. A potem pojawiły się kolejne rodzaje liczb. Stosunkowo późno Hindusi odkryli zero. W średniowieczu wynikła potrzeba liczb zespolonych, które początkowo traktowano formalnie, wręcz podejrziwie. W dziewiętnastym wieku odkryto kwaterniony, dalej liczby algebraiczne, transcendentne, $p$-adyczne...
Podkreślę tu trzy rzeczy, które dla bardziej refleksyjnych matematyków są przejawami swoistego piękna ich dziedziny. Po pierwsze: starożytny dowód niewymierności pewnych liczb, np. pierwiastka kwadratowego z dwójką pozostaje do dziś, bez żadnych zmian, przytaczany w podręcznikach, jako wzorcowy przykład dowodu nie wprost, mówiąc dostojnie: *reductio ad absurdum*. Prawdy matematyczne, choć dla wielu niedostępne, co więcej – zimne i bezduszne, mają jednak absolutną trwałość. Raz dowiedzione pozostają niewzruszone. W otaczającym nas świecie, pełnym konwencji, przemijającej mody, politycznej poprawności czy, mówiąc wprost: koniunkturalnej obludy, fakt ten zdecydowanie zasługuje na chwilę zadumy.
Z moich astronomicznych czasów pamiętam, jak odruchowo sprawdzano zawsze, czy dany artykuł jest sprzed paru dni („można go przejrzeć”), sprzed roku („stary”), czy sprzed paru lat („prawdopodobnie nieaktualny”). W matematyce tymczasem odkrycia zarówno Eulera, jak i Euklidesa są wiecznie młode. Może, co najwyżej, język, w którym je oryginalnie wyrażono bywa egzotyczny (łacina, greka), ale nie jest to przecież bariera nie do pokonania.
I druga uwaga: matematyka uczy pokory. Może nie tej moralnej czy chrześcijańskiej. Historia nauki dowodzi jednak wyraźnie, że w matematyce, w przeciwieństwie do wielu innych dziedzin ludzkiej działalności nie jest
możliwe systematyczne planowanie odkryć. (Stąd tak nielogiczny jest w matematyce, a modny obecnie system grantów, zwłaszcza długoterminowych.) Znana poetycka maksyma: „Mierz siły na zamiary, nie zamiar podług sił” bardzo szybko okazuje się tu naiwna i nieprzydatna. Analogie ze światem fizycznym bywają inspirujące, ale często okazują się złudne, niekiedy wręcz mylące. Czasem matematycy spotykają byty zaskakujące, osobliwe, „niepożądane” – i na pewno nieplanowane.
Wyprzedzające epokę odkrycie przez Georga Cantora (1845-1918) liczb pozaskończonych, a także opór najwybitniejszych matematyków (Leopold Kronecker, Gösta Mittag-Leffler, Henri Poincaré, Hermann Weyl) wobec tych koncepcji przyczyniły się do choroby umysłowej Cantora. W dodatku opiniotwórczy filozof Ludwig Wittgenstein zgłosił obiekcje filozoficzne. Trudno się temu dziwić: rewolucyjne wyniki Cantora dotyczące pojęcia nieskończoności były szokujące i ewidentnie sprzeczne z intuicją, która – jak się wyraził Einstein – jest „ważniejsza od wiedzy”. Tyle, że w fizyce. Matematyką rządzą inne, znacznie bardziej subtelne prawa.
Z kolei znalezienie dziwnych funkcji „wszędzie ciągłych, ale nigdzie nie gładkich” wywołało u niektórych wręcz przygnębienie. Matematyk francuski Charles Hermite (1822-1901) w liście z 20 maja 1893 r. do przyjaciela, również matematyka, Thomasa J. Stieltjesa (1856-1894) pisał nie kryjąc negatywnych emocji:
Je me détourne avec effroi et horreur de cette plaie lamentable des fonctions continues qui n’ont point de dérivées... (Odwracam się z przerażeniem i wstrętem od tej godnej pożalowania plagi, czyli funkcji, które nie mają w żadnym punkcie pochodnej...)⁶
Funkcji takich nie można przecież zrealizować w rzeczywistym świecie, np. jako ruchu, czy innego przebiegu czasowego. Logicznie rzecz biorąc wydają się one mało estetyczne, nadmiarowe, jakby „wybrakowane”.
Matematyka ma jednak niewzruszone podstawy, jest nader żywotna i cierpliwie poucza tych, którym nie brak talentu, cierpliwości oraz wspomnianej pokory. Dziewiętnastowiecznym matematykom dała dobitną lekcję potrzeby ściśłości i rygoru. (To ostatnie słowo, podobnie jak wspomniana pokora, nie brzmi zbyt atrakcyjnie.) Opisana powyżej niekomfortowa sytuacja wymusiła m.in. głębsze zrozumienie istoty zbioru funkcji ciągłych, wpłynęła też pozytywnie na rozwój analizy matematycznej. W roku 1861 wielki⁷ matematyk niemiecki Karl Weierstrass (1815-1897) znalazł stosowne panaceum na opi-
---
⁶ Correspondance d’Hermite et de Stieltjes, Gauthier-Villars, Paris 1905, tome II, lettre 274, p. 318.
⁷ Prof. Jerzy Mioduszewski, topolog i historyk matematyki, bardzo nie lubi, gdy matematyków obdziela się umownymi etykietkami: ten wielki, tamten wybitny, ów genialny, jeszcze inny tylko wpływowy. Słusznie. Określenie „wielki” w przypadku Weierstrassa ma jednak naturalne uzasadnienie – był to wysoki, zwalisty mężczyzna. Kiedy w obecności Kroneckera (który był drobnej postury) powiedziano, że Weierstrass jest wielkim matematykiem, ten natychmiast się obraził.
saną „plagę”, gdy pokazał, że jakkolwiek zbiór wszystkich funkcji ciągłych nieuchronnie zawiera przypadki patologiczne, to jednak każdą z tych funkcji można dowolnie dokładnie przybliżyć tak prostymi i porządnymi funkcjami, jak wielomiany. Słowem pesymizm Hermite’a, choć szczery, okazał się niepotrzebny; zło okazało się pozorne i wyszło tylko na dobre.
Po trzecie wreszcie: teoria liczb często zaskakuje matematyków. Jej hipotezy są zwykle sformułowane w sposób zupełnie elementarny i każdy może je zrozumieć. (Jeśli tylko zechce, bo wielu brakuje dobrej woli.) Natomiast dowody prawdziwości niektórych hipotez są zwykle późniejsze o kilkadziesiąt lub kilkaset lat, a wymagają bardzo skomplikowanych technik, o których stawiającym te hipotezy nawet się nie śniło. Pewne inne hipotezy są z kolei tak beznadziejnie trudne, że, pomimo uporczywego wysiłku całych pokoleń matematyków, nikt nie ma nawet trafnego pomysłu, jak je skutecznie zaatakować (np. hipoteza Riemanna, 1859 r.). Miliardy miliardów wykonanych eksperymentów numerycznych mogą „przekonująco” sugerować ogólną prawdziwość tych hipotez. Jednak niejeden raz okazywało się, że to złudzenie\(^8\). Bowiem wszystkie te, psychologicznie „olbrzymie” liczby są niczym w porównaniu z atrybutem teorii liczb – nieskończonością, która jawnie drwi sobie i z intuicji, i z eksperymentów\(^9\). Nieskończoności nie ogarnie żaden, najnowocześniejszy nawet komputer; poskromić ją może tylko ścisły dowód – efekt czystego rozumowania ludzkiego intelektu. Dopiero wówczas kusząca hipoteza zamienia się w twierdzenie i pojawia się niewzruszona pewność.
Czy te pobieżne refleksje zachęcają do studiów nad matematyką? Bądźmy szczercy: nie. Zapewne niejeden z czytelników zada sobie w duchu pytanie: – Po co to wszystko? Czy nie lepiej szukać piękna w jego naturalnym środowisku – w sztuce? Albo choćby w kontemplacji kwiatów, krajobrazów, zachodów słońca, gwiazdzistego nieba? Czy nie lepiej szukać doznania estetycznych w muzyce, a tajemnicy w religii? Po co komu takie mało spontaniczne, wyrafinowane matematyczne „piękno”?
Matematycy, w przeciwieństwie do artystów, humanistów czy polityków, są z natury wolni od przejawów zbędnej egzaltacji, niekontrolowanych wybuchów zachwytu, często sztucznych i obliczonych na zamierzony, doraźny efekt. Można ich posądzać o roztargnienie lub rozmaita uciążliwe dziwactwa, ale nie o egzaltację. Głębokie matematyczne pojęcia lub pomysłowe rozumowania nie potrzebują krzykliwej reklamy; same się obronią i zareklamują. Oczywiście, tylko w bardzo nielicznym i elitarnym gronie specjalistów, bowiem dostrzeżenie owej głębi wymaga zwykle przekroczenia wysokiego progu wiedzy. A współcześni, zwłaszcza młodzi podatnicy nie są do tego skłonni. Obecna mentalność, niecierpliwa i niezbyt skłonna do refleksji, odrzuca wy-
---
\(^8\) Więcej szczegółów por. Krzysztof Maślanka, *Liczba i kwant*, OBI, Kraków 2004.
\(^9\) Krzysztof Maślanka, *Ćwierć wieku od obalenia hipotezy Mertensa* (1985). *Refleksje na temat dowodu komputerowego*, Prace Komisji Filozofii Nauk Przyrodniczych PAU, t. V, 2011, s. 19-39. – *Matematyka eksperymentalna – kilka refleksji historyka nauki*, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” 2015, t. LVII, s. 115-150.
silek i skierowana jest na szybki efekt. Określenie „problem” jest synonimem „kłopotu”, czyli sytuacji niepożądanej. Historycznie ważne Problemy Hilberta (1900 r.) czy nowe Problemy Milenijne (2000 r.) to kuriozum, w które nie warto się płatać, bo to oznacza lata bezowocnych na ogół rozmyślania oraz brak jakiejkolwiek gwarancji szybkiego sukcesu.
Nie zamierzam nikogo przekonywać, że wszystko to ma głęboki sens. Byłoby to podobne do tłumaczenia, że muzyka klasyków jest jednak piękna. Kto czuje to piękno, ten nie potrzebuje logicznego uzasadnienia; temu, kto nie czuje – nie pomogą żadne słowa. Podobnie, czy warto tłumaczyć dobry dowcip komuś, kto usłyszawszy go konsekwentnie zachowuje grobową powagę?
Można do tego podejść pragmatycznie i postawić proste pytanie. Większość z nas używa poczty komputerowej, kart bankomatowych lub robi przelewy gotówki przez Internet. Wszystko to (na ogół) bezpiecznie działa. Nasze listy trafiają do odpowiednich osób, a pieniądze na właściwe konta. Kto jednak wie, że za bezpieczeństwem tych poczynań kryją się twierdzenia dotyczące liczb pierwszych, m. in. wyniki znalezione przez Pierre’a de Fermata (1601-1665), francuskiego prawnika, który po godzinach pracy zajmował się teorią liczb? Ten skryty i małoówny „książę amatorów”, jak go trafnie nazwał szkocko-amerykański historyk matematyki Eric Temple Bell (1883-1960), prawie niczego nie udowodnił, a swe wyniki komunikował zwykle w listach do przyjaciół. Opublikował je pośmiertnie dopiero jego syn Samuel.
Jak zatem widać, matematyka, i to w swej najczystszej postaci, tj. teorii liczb, jest wśród nas, czy sobie z tego zdajemy sprawę, czy nie.
Na koniec całkiem świadomie doleję oliwy do ognia i zakończę te refleksje pewnym szczerym aż do bólu poglądem, które wypowiedział cytowany już wcześniej Gian-Carlo Rota:
Praca matematyka to głównie mieszanina zgadywania, analogii, po-
bożnych życzeń i frustracji. A dowód nie jest wcale istotą odkrycia;
często jest to sposób, by się przekonać, że nasze umysły nie wypro-
wadzają nas w pole\(^{10}\).
Wyznanie to burzy schematyczny obraz matematyka, który w stereotypowym odczuciu laików ma być skrajnie roztargniony („wychodząc z domu całuje jajko na twardo, a żonę stuka łyżeczką w głowę”, „na wykładzie mówi \(a\), myśli \(b\), pisze \(c\), a ma być \(d\)”). Co gorsze, wyznanie Roty burzy też oficjalny (i zalecany) obraz matematyka, który po przyjściu do pracy z miejsca stawia śmiałą hipotezę, po czym obala ją lub udowadnia produkując nowe twierdzenie, które następnie stara się wzmacnić lub uogólnić; dalej – referuje wynik kolegom na seminarium, wysłuchuje ich krytycznych komentarzy, pisze artykuł i wysyła go do wysoko punktowanego periodyku, gdzie surowej ocenie podda go krąg renomowanych ekspertów itd.
\(^{10}\) Gian-Carlo Rota, *Wstęp* do: Philip J. Davis, Reuben Hersh, *Świat matematyki*, PWN, Warszawa 1994.
Tak czy inaczej, w matematyce nie ma żadnego miejsca na – lansowane ostatnio w kregach wtrącających się do nauki polityków – zalecenia kreatywności, innowacyjności, medialności oraz, co podobno najważniejsze, szybkich i skutecznych zastosowań badań naukowych do bieżących potrzeb gospodarki. Ale to już temat z pewnością zbyt przyziemny, by go tu podejmować.
***
Rysunki
![Image]
Rys. 1. Przykład wczesnego rozumowania abstrakcyjnego przeprowadzonego przez człowieka z górnego paleolitu (od ok. 40 tys. do ok. 14 tys. lat p.n.e.). W okresie tym pojawiły się tzw. neoantropy (*Homo sapiens fossilis*). Zarówno pod względem budowy fizycznej, jak i potencjalnych możliwości umysłowych odpowiadał oni człowiekowi współczesnemu. Z tego też okresu pochodzi tzw. „Kość z Ishango” – znaleziona w 1960 roku przez belgijskiego geologa Jeana de Heinzelin de Braucourta w trakcie jego podróży przez Kongo Belgijskie. Jest to kość strzałkowa pawiana mająca ok. 20000 lat. Obecnie jest ona stałym eksponatem wystawy znajdującej się w *Royal Belgian Institute of Natural Sciences* w Brukseli. Na kości tej znajdują się nacięcia różnej długości. Niektórzy badacze uważają, że był to kalendarz lunarny. Jednak najdziwniejsze jest to, że jeden z ciągów tych nacięć reprezentuje wszystkie kolejne liczby pierwsze z przedziału (10, 20): 11, 13, 17, 19. Wiadomo, że problem rozmieszczenia liczb pierwszych wśród wszystkich liczb naturalnych należy do najważniejszych, najtrudniejszych i dotąd nierozstrzygniętych problemów matematycznych. Czyżby ówczesne neoantropy posiadały już takie zdolności do matematycznego abstrahowania?
Rys. 2. W teorii liczb pojawiają się często nieoczekiwane, estetyczne struktury. Oto dość elementarny przykład. Niech $n$ oznacza liczbę naturalną, a $k$ niech będzie jej dzielnikiem (czyli $k$ dzieli $n$ bez reszty). Na rysunku przedstawiono dzielniki $k$ mniejsze od 2000 (osi pionowa) liczb $n$ z przedziału w okolicy $n = 5000000$ (osi pozioma). Zatem każda biała kropka o współrzędnych $(n, k)$ oznacza, że $k$ dzieli $n$. Problem podzielności wiąże się ze wspomnianym wyżej problemem liczb pierwszych – łatwym do postawienia, ale skrajnie trudnym. Widać, że dzielniki układają się wzdłuż rodzin pewnych określonych parabol. Ten nieoczywisty fakt można dość łatwo uzasadnić. Szczegóły w artykule autora dostępnym na stronie internetowej czasopisma CMST: http://cmst.eu/issue/issue_2017_volume_23_2/
Czy Słońce zmienia się?
Grzegorz Michałek
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Słońce, nasza najbliższa gwiazda, jest naturalnym źródłem energii, które podtrzymuje życie na Ziemi, oświetlając i ogrzewając ją. Wydaje się, że jest ono stabilne i wieczne. Rzeczywistość okazuje się jednak bardziej brutalna. Słońce to obiekt zmienny, a ponadto w bardzo odległej przyszłości zakończy swój żywot. Z naszej perspektywy ważne jest zrozumienie istoty zmienności, gdyż wpływa ona na klimat oraz generuje zaburzenia geomagnetyczne na naszej planecie.
Słońce jest wielką, jasną, gorącą kulą, którą przenika silne pole magnetyczne, odpowiedzialne za jego zmienność. Bez pola magnetycznego Słońce byłoby nudną, mało interesującą gwiazdą. Pole magnetyczne, będące źródłem plam słonecznych oraz słonecznej aktywności, posiada bardzo skomplikowaną i zmienną strukturę. Ponadto, pole magnetyczne na Słońcu czasami ulega gwałtownym zmianom prowadzącym do wyrzutów obłoków magnetycznej plazmy oraz energetycznych cząstek do przestrzeni międzyplanetarnej. Wyrzuty te niejednokrotnie skierowane są w stronę naszej planety, generując na niej burze magnetyczne. Zaburzenia te stały się dla nas ważne od czasu, kiedy zaczęły rozwijać się nowoczesne technologie związane głównie z komunikacją i transportem. Taką przełomową datą był rok 1859, kiedy to Carrington zaobserwował najsilniejszy dotychczas obserwowany „wybuch” na Słońcu. Był to właśnie czas rozwijania łączności telegraficznej na naszej planecie.
Aktywność słoneczna została odkryta 406 lat temu wraz z wynalezieniem teleskopu. Wówczas zaobserwowano ciemne obszary na tarczy słonecznej, tzw. plamy słoneczne. Zaraz po tym odkryciu Słońce splatało nam jednak figla, tak jakby chciało ukryć swoją tajemnicę. Jego aktywność, czyli produkcja plam, zaczęła gwałtownie spadać aż do połowy XVII wieku. Wówczas praktycznie przestało ono produkować plamy. Taki stan trwał nieprzerwanie do początku XVIII wieku. Okres ten nazywamy, na cześć angielskiego astronoma, minimum Maundera. Takie dziwne zachowanie Słońca miało bardzo negatywny wpływ na naszą planetę. W tym okresie, zwanym małą epoką lodowcową, na Ziemi odnotowano znaczne ochłodzenie klimatu. Brak plam na Słońcu spowodował, że przestało ono wzbudzać zainteresowanie astronomów.
Dopiero w XIX wieku ponownie zaczęto intensywnie obserwować Słońce. Niemiecki astronom Samuel Schwabe odkrył po 17 latach ciągłych obserwacji, iż ilość plam na Słońcu zmienia się w cyklu 11-letnim. Rudolf Wolf, szwajcarski astronom, przeanalizował te i inne obserwacje, co pozwoliło mu zrekonstruować aktywność Słońca aż do początku XVII wieku. Od tego momentu są liczne kolejne cykle słonecznej aktywności. Obecnie znajdujemy się w 24 cyklu. Wolf wprowadził także liczbę, która opisuje ilość plam obserwowanych na Słońcu (tzw. liczbę Wolfa). Wskaźnik ten aż do dzisiaj jest
najbardziej rozpoznawalnym parametrem określającym stan aktywności słonecznej.
Idea, że aktywność słoneczna wpływa na klimat jest tak stara, jak początek obserwacji Słońca przy użyciu teleskopów. Włoski jezuita Riccilio zasugerował w 1651 roku, że temperatura na Ziemi spada wraz ze wzrostem ilości plam na Słońcu. Odmienna, prawidłową konkluzję, przedstawił w 1801 William Herschel, obserwując zmiany ceny pszenicy w Anglii. Zmiany cen powiązał z intensywnością plam słonecznych. Nieurodzaj i wysokie ceny wynikały, jego zdaniem, z niskiej aktywności Słońca. Oczywistym potwierdzeniem wpływu Słońca na klimat na naszej planecie były obserwacje uzyskane podczas minimum Maundera.
Aby określić wpływ Słońca na pogodę na naszej planecie, konieczne jest dokładne wyznaczenie energii, jaka do nas dociera ze Słońca. Pierwsze eksperymenty służące do wyznaczenia tej wielkości zapoczątkowali w 1835 roku Claude Pouilett oraz John Herschel (syn Williama). Wykorzystywali do tego celu pyrheliometr, mały zbiornik z wodą, w którym mierzono zmianę temperatury na skutek ogrzewania przez promienie słoneczne. Wówczas Słońce wydawało się być obiektem absolutnie stabilnym, dlatego zakładano, że ilość energii docierającej na Ziemię w jednostkę czasu i na jednostkę powierzchni musi być stała i nazwaną ją – stałą słoneczną. Pomiar y z powierzchni Ziemi są bardzo utrudnione, gdyż duża część słonecznej energii jest rozpraszana w górnych warstwach atmosfery ziemskiej. Stosując poprawki uwzględniające wpływ ziemskiej atmosfery, Abbot w 1911 roku wyznaczył dokładnie stałą słoneczną (1361 W/m²). Uważał on, że zmiana aktywności słonecznej może generować wahania całkowitej irradiancji, wynoszące około 1%. Tę hipotezę mogły zweryfikować precyzyjne obserwacje prowadzone powyżej atmosfery ziemskiej. Pierwsze nowoczesne metody wyznaczania stałej słonecznej rozpoczęły się wraz z misją satelity Nimbus 7 w 1978 roku. Dzięki tej misji i serii kolejnych satelitarnych obserwacji udało się ustalić, iż stała słoneczna zmienia się wraz z 11-letnim cyklem słonecznej aktywności. Zmiany te są niewielkie, wynoszą jedynie 0.1% i mogą powodować zmianę równowagowej temperatury Ziemi o około 0.2°C.
Cykle słonecznej aktywności kojarzą się głównie z występowaniem plam słonecznych. Obecne techniki obserwacyjne, w szczególności teleskopy umieszczone na satelitach, pozwalają obserwować na Słońcu bardzo energetyczne erupcje: koronalne wyrzuty materii (KWM) lub rozbłyski. Podczas rozbłysku duże fragmenty atmosfery słonecznej rozgrzewane są do temperatur porównywalnych do panujących w jądrze słonecznym (10 milionów Kelwinów), czemu towarzyszy silna emisja promieniowania elektromagnetycznego w całym zakresie widma. Może to powodować dodatkową jonizację ziemskiej atmosfery. Z kolei, podczas koronalnych wyrzutów materii, ogromne fragmenty słonecznej korony wyrzucone są do ośrodka międzyplanetarnego z prędkościami, w ekstremalnych przypadkach, sięgającymi aż 3000 km/s.
KWM skierowane w stronę Ziemi mogą generować silne burze geomagnetyczne, których najbardziej znanym przejawem są zorze polarne.
Wszystkie opisane powyżej zjawiska występujące na Słońcu związane są z polem magnetycznym. Bez obecności pola magnetycznego Słońce byłoby niezmienną, mało interesującą gwiazdą. Pole magnetyczne na Słońcu zmienia swoją amplitudę i rozkład przestrzenny. Zmiana całkowitej struktury pola magnetycznego zachodzi w ciągu 11-letniego cyklu aktywności. Generalnie od zakończenia minimum Daltona (30 letni okres niskiej aktywności na początku XVIII wieku) cykle słoneczne były dość regularne, a ich amplituda wzrastała. Niestety, obserwacje ostatnich dwóch cykli pokazują, że Słońce wchodzi w fazę znacznie obniżonej aktywności. Pierwszym niepokojącym zjawiskiem, jakie zaobserwowano, była bardzo długa faza braku plam słonecznych, która nastąpiła po maksimum 23 cyklu. Okres ten charakteryzował się bardzo niską wartością pola magnetycznego oraz bardzo dużą liczbą dni bez plam słonecznych. Obecnie znajdujemy się w 8 roku 24 cyklu słonecznej aktywności. Maksimum miało miejsce w kwietniu 2014 roku. Od końca minimum Maundera (od 1755 roku) było jedynie kilka słonecznych cykli mających niższą liczbę plam słonecznych podczas maksymalnej fazy aktywności. Każda faza maksymalnej aktywności słonecznej składa się z dwóch wyraźnych pików występujących w odstępie dwóch lat. Zwykle pierwszy pik jest wyraźnie większy od drugiego. W obecnym cyklu słonecznej aktywności sytuacja była odwrotna. Wtórne maksimum (kwiecień 2014) było większe od pierwszego (marzec 2012). Ponadto, od 22 słonecznego cyklu, obserwujemy wyraźną spadkową tendencję w aktywności słonecznej. Przypuszcza się, że obecny „słaby” cykl słonecznej aktywności może spowodować spadek globalnej temperatury na Ziemi o pół stopnia. Fundamentalnym pytaniem jest problem, co nasz czeka w kolejnych cyklach słonecznej aktywności. Istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że aktywność słoneczna będzie spadać i może kompletnie ustąć, tak jak to miało miejsce w minimum Maundera. Pole magnetyczne na Słońcu nie jest podobne do tego, jakie obserwujemy na Ziemi, gdzie ma ono strukturę „sztywnego” dipola magnetycznego. Na Słońcu jest ono kształtowane przez namagnesowaną ciecz (zjonizowaną plazmę). Ruch tej plazmy determinowany jest przez rotację Słońca oraz ruchy komórek konwektywnych. Jedynie podczas minimum aktywności pole magnetyczne przypomina swym kształtem najprostszy dipol magnetyczny. Zaś w okresie maksimum pole magnetyczne traci swoją regularną strukturę i staje się chaotyczne.
Obecnie, wykorzystując heliosejsmologię (wykorzystywanie fal dźwiękowych do badania wnętrza Słońca), możemy dokładnie śledzić ruchy tej „magnetycznej cieczy” we wnętrzu gwiazdy. Na Słońcu obserwujemy regularne „strumienie” magnetycznej plazmy biegnące w kierunkach równoleżnikowych jak i południkowych. Pole magnetyczne o dowolnej wybranej biegunowości można uważać za fale magnetyzmu, które poruszają się z prędkościami około 20 m/s. Badania wnętrza Słońca pokazały, że na średnie pole magnetyczne
składają się dwie główne fale unoszące je. Powstają one na obu przeciwnych hemisferach słonecznych. Mają podobne częstotliwości, ale ich przesunięcie fazowe wzrasta wraz z kolejnymi cyklami aktywności. W regularnych cyklach słonecznej aktywności fale te oddziałują ze sobą, tworząc plamy słoneczne i wzmożoną aktywność Słońca. Jednak, miej więcej co 400 lat, interferencja tych fal prowadzi do ich wygaszania (efekt tłumienia). Wówczas nie ma czynnika, który mógłby generować plamy słoneczne i wzbudzać Słońce do wzmożonej aktywności. Tak było podczas minimum Maundera. Obecnie Słońce wydaje się zbliżać do momentu, kiedy ponownie wejdzie w fazę bardzo niskiej aktywności. Przypuszcza się, że cykle 26 i 27 słonecznej aktywności będą ekstremalnie słabe.
Co nasz czeka, jeżeli te prognozy się sprawdzą? Przewidywany spadek słonecznej aktywności spowoduje spadek stałej słonecznej o $3\text{W/m}^2$. Wywoła to znaczne obniżenie średniej temperatury na Ziemi. Klimat będzie podobny do tego, jaki był na naszej planecie w okresie minimum Maundera. Zimy będą długie i srogie. Wiele rzek będzie zamarało na długi okres czasu, może nawet Bałtyk będzie zamarał całkowicie zimą. Zmiana nasłonecznienia będzie miała też istotny wpływ na cyrkulacje powietrza. Na szczęście, według przewidywań obecne minimum słonecznej aktywności nie będzie tak długie jak w XVII wieku. Przypuszczalnie potrwa ono 3 cykle słonecznej aktywności.
Patrząc na ten efekt pozytywnie musimy zauważyć, że może Słońce chce nam „pomóc” w rozwiązaniu problem efektu cieplarnianego. Zakładając, że ten efekt istnieje i jest spowodowany działalnością ludzką, słabsza aktywność Słońca daje nam czas na rozwiązanie kłopotów z klimatycznym ociepleniem wywołanym przez emisję gazów przemysłowych do atmosfery. Jak się z tym problemem uporamy to Słońce, miejmy nadzieję, wróci do swojej normalnej aktywności.
Pomiary polaryzacji promieniowania radiowego obiektów kosmicznych
Stanisław Ryś
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Wstęp
Naturalne, kosmiczne źródła promieniowania elektromagnetycznego emitują sygnał, który ma naturę szumową – jest odbierany jako szum. Dla niektórych częstotliwości obserwujemy w sygnale nadwyżki promieniowania, które interpretujemy jako linie emisyjne w widmie. Fotony, z których składa się sygnał mają też inną cechę, którą nazywamy polaryzacją. Promieniowanie spolaryzowane wyróżnia w przestrzeni kierunek drgań pola elektrycznego. Oznacza to, że mamy do czynienia z nadwyżką fotonów, w których pole drga wzdłuż wyróżnionego kierunku. Tą nadwyżkę nazywamy spolaryzowaną liniowo. W promieniowaniu może również być nadwyżka fotonów, których kierunek drgań pola elektromagnetycznego rotuje w lewą bądź w prawą stronę, tę nadwyżkę nazywamy spolaryzowaną kołowo.
W zakresie fal radiowych najbardziej efektywnym źródłem fotonów spolaryzowanych liniowo jest mechanizm synchrotronowy, w którym fotony są emitowane przez elektrony poruszające się w polu magnetycznym. Ten fakt powoduje, że pomiar składowej spolaryzowanej w odbieranym sygnale pozwala badać strukturę pola magnetycznego obiektów kosmicznych.
Polaryzacja promieniowania radiowego
Pomiary polaryzacji fal radiowych przeprowadzane są inaczej niż w dziedzinie fal optycznych. W ognisku radioteleskopu umieszczone są sondy, w których indukowane napięcia są proporcjonalne do wyróżnionej (przez konstrukcję sond) składowej elektrycznej fali promieniowania radiowego. Najczęściej, w ognisku umieszczone są dwie sondy, wyróżniające dwie wzajemnie ortogonalne składowe promieniowania. Mogą to być dwie sondy liniowe wyróżniające składowe horyzontalną $H$, i wertykalną $E$, lub dwie sondy kołowe wyróżniające składowe prawoskrętną $R$, i lewoskrętną $L$. Jeżeli chcemy porównywać pomiary wykonywane różnymi przyrządami należy zwrócić uwagę na definicję używaną przez autorów publikacji (patrz dodatek – rekomendacja IAU 2015).
Ponieważ mamy dwie składowe pola promieniowania czyli dwa 'niezależne' sygnały z dwóch sond to do zarejestrowania pełnego sygnału musimy użyć dwóch odbiorników, które składają się na tzw. odbiornik polarymetryczny. Wzmocnione przez odbiorniki dwa niezależne sygnały oznaczone jako A i B są podawane na wejścia tzw. polarymetru, który produkuje z nich cztery wartości: dwie proporcjonalne do mocy sygnału w każdym z kanałów oraz dwie proporcjonalne do mocy sygnału korelacji tych dwóch sygnałów. Istnienie składowej skorelowanej świadczy o polaryzacji sygnału.
Polaryzację opisujemy parametrami Stokesa I, Q, U, V [1][2]. Można je traktować jak składowe wektora - są wartościami mocy sygnału opisującymi wyróżnione kierunki (Q,U) i skrętność (V). Natomiast przez I oznaczamy moc całkowitą. Ponieważ indukowane i wzmacnione przez odbiorniki napięcia w obu torach odbiornika polarymetrycznego mają amplitudę oraz fazę, to możemy je opisywać liczbami zespolonymi. Polarymetr posiada cztery wyjścia, na których rejestrujemy wartości: $A^2$, $B^2$, $\text{Re}\{A*B\}$, $\text{Im}\{A*B\}$ – gdzie $\text{Re}\{A*B\}$ oznacza część rzeczywistą $\{A*B\}$, natomiast $\text{Im}(A*B)$ część urojoną sygnału korelacji. Z tych wartości możemy wyliczyć parametry Stokesa I, Q, U, V. Można wykazać, że parametry Stokesa są odpowiednio równe:
$I = E^2 + H^2$, $Q = E^2 \cdot H^2$, $U = 2\text{Re}\{E*H\}$, $V = 2\text{Im}\{E*H\}$ dla sond polaryzacji liniowej,
$I = R^2 + L^2$, $Q = 2\text{Re}\{R*L\}$, $U = 2\text{Im}\{R*L\}$, $V = R^2 - L^2$ dla sond polaryzacji kolistowej. Dla obydwu przypadków suma mocy sygnału na wyjściach obydwu odbiorników jest nazywana mocą całkowitą.
Należy zwrócić uwagę na to, że parametry Stokesa opisujące polaryzację liniową (U i Q) tworzą wektor, który ma spin równy 2, co oznacza, że obraca się on dwa razy szybciej niż płaszczyzna polaryzacji (kierunek drgań składowej elektrycznej wektora promieniowania). Parametry polaryzacji liniowej – składowe Q i U wektora Stokesa – możemy zapisać jako: $U = P*\sin(2\theta)$, $Q = P*\cos(2\theta)$, gdzie $P$ jest amplitudą, a $\theta$ kątem wektora polaryzacji liniowej. Q i U opisują jedynie długości i kierunki wektorów a nie opisują zwrotu tych „wektorów” (Rys.1.). Mają tą użyteczną własność, że można je traktować jak składowe wektora, czyli dodawać, mnożyć etc. [3].
**Redukcja danych na kąt paralaktyczny obserwacji**
Aby poprawnie porównywać różne pomiary musimy zdefiniować układ współrzędnych na sferze nieba. W każdym punkcie sfery nieba możemy zdefiniować układ, w którym osь współrzędnych niezależnych (X) będzie tożsama z południkiem przechodzącym przez ten punkt. Od tej osi liczymy kąt $\theta$, opisujący kierunek wektora polaryzacji liniowej $P$. Drugą osią współrzędnych będzie prosta prostopadła od osi X przechodząca przez wybrany punkt i mająca zwrot zgodny z definicją układu prawoskrętnego.
Wykonując obserwacje źródła spolaryzowanego liniowo radioteleskopem z montażem azymutalnym zaobserwujemy rotację wektora Stokes’a (Rys.2).
**Rys. 2.** Pozycje sond w ognisku radioteleskopu z montażem horyzontalnym rzutowane na sferę nieba dla dwóch wybranych azymutów radioteleskopu. Jeżeli dla przykładu przyjmiemy, że wektor promieniowania spolaryzowanego leży wzdłuż wybranego południka, to widzimy, że sonda polaryzacji pionowej (skierowana na zenit) dla tych dwu azymutów jest odchylona od kierunku wyznaczonego południkiem w prawo (na wschodzie) i w lewo (na zachodzie).
Na rysunku 3 kąt wektora polaryzacji $\theta = \beta + p$, gdzie $\beta$ to kąt wektora $P$ względem sondy odbiornika mierzony od kierunku na zenit tj. pozycji sondy polaryzacji pionowej ($Q^+$), $p$ jest kątem paralaktycznym. $\theta$ to kąt pozycyjny wektora polaryzacji z definicji mierzony od południka na wschód. Kąt paralaktyczny jest mierzony od południka i jest ujemny na wschodzie a dodatni na zachodzie w układzie prawoskrętnym. W obydwu układach kąt $\theta = \beta + p$.
Rys. 3. Pozycje sond odbiornika polarymetrycznego na sferze nieba: na ujemnym azymucie (z lewej) i na dodatnim (z prawej).
Rys. 4. Zmierzone wartości Q vs. U poprawione jedynie na kąt paralaktyczny (czerwone). Dopasowany okrąg (niebieski) jest przesunięty względem środka układu współrzędnych – to wartość tła wokół tego kalibratora. Promień okręgu to stały poziom sygnału od ziemi i odbiornika - to zakłócenie. Niewielkie czerwone pagórki na tym okręgu to sygnał spolaryzowany liniowo ze źródła 3C286.
Oznaczając wartości mierzone przez q i u otrzymamy wzory: $q = P \cos(2\beta)$, $u = P \sin(2\beta)$, gdzie $P$ jest amplitudą składowej spolaryzowanej. Wstawiając $\beta = \theta - p$ wyliczamy:
$$q = P \cos(2\theta - 2p) = P \cos(2\theta) \cos(2p) + P \sin(2\theta) \sin(2p),$$
$$u = P \sin(2\theta - 2p) = P \sin(2\theta) \cos(2p) - P \cos(2\theta) \sin(2p).$$
Wartości prawdziwe Q i U mierzone względem południka to $Q = P \cos(2\theta)$,
U = P \sin(2\theta). Wstawiając do wzoru opisującego wartości mierzone otrzymamy:
\[ q = Q \cos(2p) + U \sin(2p), \quad u = U \cos(2p) - Q \sin(2p). \]
Powyższa transformacja opisuje wartości zmierzone na wyjściu idealnego polarymetru w radioteleskopie z montażem horyzontalnym. Transformacja odwrotna pozwala wyliczyć wielkości prawdziwe zdefiniowane na sferze nieba w układzie równikowym:
\[ Q = q \cos(2p) - u \sin(2p), \quad U = u \cos(2p) + q \sin(2p). \]
Jako przykład przedstawiono na rysunku 4 obserwacje źródła 3C286 poprawione na rotację wywołaną kątem paralaktycznym.
**Poprawki aparaturowe**
Każdy pomiar jest wykonywany ze skończoną dokładnością, a dopuszczalne zmiany/niestabilności parametrów systemu muszą być mniejsze od mierzonego (oczekiwanego) poziomu sygnału. W praktyce, w każdych pomiarach pojawiają się problemy związane z zakłóceniami, które mogą być zewnętrzne jak pogoda, czy cywilizacja oraz aparaturowe związane z niestabilnościami odbiorników i szumem własnym aparatury pomiarowej.
Niestabilności aparatury możemy wyeliminować/zredukować poprzez częste (kilka razy na sekundę) porównywanie mierzonego sygnału z sygnałem sztucznego źródła szumów o którym wiemy, że jest bardzo stabilne. Natomiast przeliczenie do jednostek fizycznych (jak np. temperatura jasnościowa) wykonujemy porównując mierzone sygnały z pomiarami stabilnego (znanego) obiektu na niebie.
Wykonując opracowanie danych (kalibrację/redukcję) i porównania pomiarów, musimy uwzględnić: niestabilności wzmacnienia niezależne w kanałach A i B, nierówności wzmacnienia w kanałach A i B, różnice szumów własnych obu kanałów, czy wreszcie sprzężenia międzykanałowe tj. przeciekania sygnałów między kanałami A i B. W niektórych obserwacjach musimy uwzględnić różnice poziomu szumów tła ziemskiego na różnych azymutach – różnych pozycjach radioteleskopu.
Zakłócen zewnętrznych nie potrafimy wykalibrować - potrzebne są 'radiowo ciche' miejsca dla radioteleskopu. Kalibracja przyrządu (radioteleskop = caza-sza + odbiorniki + polarymetr) polega na wyznaczeniu:
- współczynników opisujących jak zmieniają się własności systemu wraz ze zmianą pozycji radioteleskopu (jak opisany powyżej kąt paralaktyczny),
- współczynników opisujących 'przeciekanie' sygnałów między dwoma kanałami odbiornika tzw. Macierz Mülera [4][5].
Macierz Mülera (ozn. \( M \)) opisuje jaki wkład do każdego z mierzonych parametrów Stokesa wnoszą prawdziwe parametry Stokesa. Oznaczmy zmierzony wektor Stokesa przez \( S_M = (I_M, Q_M, U_M, V_M) \), a wektor wartości prawdziwych przez \( S_P = (I_P, Q_P, U_P, V_P) \). Wtedy rozpisane na równania zależności (\( S_M = M^* S_P \)) są następujące:
\[
I_M = M_{II} * I_P + M_{IQ} * Q_P + M_{IU} * U_P + M_{IV} * V_P \\
Q_M = M_{QI} * I_P + M_{QQ} * Q_P + M_{QU} * U_P + M_{QV} * V_P \\
U_M = M_{UI} * I_P + M_{UQ} * Q_P + M_{UU} * U_P + M_{UV} * V_P \\
V_M = M_{VI} * I_P + M_{VQ} * Q_P + M_{VU} * U_P + M_{VV} * V_P
\]
Indeksy elementów macierzy wybrano tak, że \(M_{XY}\) to ułamek prawdziwej wartości parametru Y wnoszonej do kanału X. Idealny przyrząd ma jednostkową macierz Mülera (\(M_{II} = M_{QQ} = M_{UU} = M_{VV} = 1\), a pozostałe równe zero).
Wyznaczenie wartości zmierzonych na wyjściu polarymetru i przypisanie ich do dyskretnego źródła jest proste – wiemy gdzie źródła nie ma – i możemy wyznaczyć poziom tła a następnie odjąć (np. 3C286 na rys. 4). W przypadku źródeł rozciągłych możemy mieć trudności z wyznaczeniem poziomu tła. Skrajnymi przypadkami są:
1/ promieniowanie mikrofalowe tła – jest na całej sferze;
2/ nasza Galaktyka – nie wiemy gdzie się 'kończy' ...
Obserwacje tego typu obiektów wymagają wypracowania specjalnych metod.
**Wyniki**
Opisane powyżej metody opracowania obserwacji zostały zastosowane do przeglądu promieniowania spolaryzowanego naszej Galaktyki. Przegląd ToPoS (Toruń Polarimetric Survey) jest realizowany na 32m radioteleskopie w Piwnicach k. Torunia. Celem tego przeglądu jest wyznaczenie rozkładu natężenia i kierunków wektorów promieniowania spolaryzowanego na północnej sferze nieba. Pierwsze wyniki z testowych pomiarów pozostalości po supernowej HB9 przedstawione są na rysunku 5.
Literatura
[1] Jackson J.D., 1982, Elektrodynamika klasyczna, PWN, Warszawa, rozdz. 7.
[2] Rholfs K., Wilson T.L., 2004, Tools of Radio Astronomy, Springer-Verlag
[3] Heiles C., 2002, ASP Conf. Ser. 278, 131
[4] Cenacchi E., Kraus A., Orfei A., Mack K-H., 2007, A&A 498, 591
[5] Johnson S., 2002, Pub. Astr .Soc. Austr. 19, 277
Dodatek
IAU 2015 Recommendation
The issue
Scientists working on the polarization of the Cosmic Microwave Background (CMB) use a convention for the polarization angle (PA) which is opposite to the IAU approved standard. This may cause confusion and misunderstandings.
Background
The convention astronomers follow for the PA (Polarization Angle) goes back to the 19th century and it has been in use for observations going from radio to gamma rays:
“the PA increases counter-clockwise when looking at the source”.
This convention is consistent with the one used for the Position Angle and it has been enforced by the IAU with a Resolution by Commissions 25 and 40 at the IAU XVth General Assembly in Sydney in 1973 (see Transactions of the IAU, Vol. XVB, pg. 166). Recently, the scientists investigating the polarization of the CMB (the CMB polarization has been discovered in 2002), have unfortunately adopted the opposite convention (PA increasing clockwise when looking at the source). This corresponds to a change of sign of the U Stokes parameter and is causing confusion and misunderstandings, in particular in the case of polarization data coming from experiments and satellites which are used by the CMB community and by other astronomers.
Recommendation
The IAU recommends that all astronomers, including those working on the CMB, follow the IAU Resolution for the Polarization Angle in all their publications.
Paris, December 8th, 2015
Piero Benvenuti, IAU General Secretary
Pietro Ubertini, President, Division B
Saul J. Adelman, President, Commission B6
Anna Wójtowicz
Nowe spojrzenie na własności radiogalaktyk z osiowo-symetrycznymi zaburzeniami dżetu
Anna Wójtowicz
Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego
Wprowadzenie
Rozwój technologii radiowej z początkiem XX w. umożliwił obserwacje rozciągłych struktur radiowych na niebie. Część z tych obiektów udało się utożsamić z galaktykami obserwowanymi w zakresie optycznym.
Historycznie można podzielić radioźródła na podstawie ich morfologii na dwa typy (Fanaroff i Railey 1968): FR I – radioźródła z maksimum jasności skoncentrowanym wewnątrz galaktyki oraz FR II – radioźródła o maksimum jasności przypadającym na brzegach struktury radiowej. Obserwowane radiogalaktyki posiadają jednak często o wiele bardziej skomplikowane morfologie, przez co nie dają się prosto przyporządkować do danego typu FR.
Jednym z interesujących podtypów tych obiektów są radiogalaktyki o morfologii w kształcie “X”. W obiektach tych można zaobserwować młodą (pierwotną) i starą (dalej zwaną wtórną) strukturę radiową, które często są wyraźnie rozdzielone i widoczne pod kątem do siebie. Niektóre tylko z tych radioźródeł mogą posiadać mosty łączące te struktury, tym samym posiadając morfologię bardziej przypominającą kształtem literę “Z”.
Procesy odpowiedzialne za formowanie się struktury “X” pozostają niejasne. W literaturze dyskutowane są różnorakie scenariusze (Gopal-Krishna i in. 2012) od superpozycji dwóch aktywnych jąder, przez niestabilności związane z płynem wstecznym, do modelu uwzględniającego zderzenia galaktyk. Ostatni ze wspomnianych scenariuszy wydaje się być szczególnie interesujący ze względu na możliwość wykrycia fal grawitacyjnych, które powstają w procesie zlewania się super masywnych czarnych dziur. W obecnie dyskutowanym scenariuszu hierarchicznego powstawania struktur we Wszechświecie, dzisiejsze galaktyki są wynikiem zderzeń, jakie miały miejsce w przeszłości. Zatem scenariusz angażujący oddziaływanie galaktyk może tłumaczyć dla czego aż 10% wszystkich obserwowanych silnych radiogalaktyk typu FRII stanowią te o morfologii “X”.
Kolejnym interesującym podtypem są radiogalaktyki o morfologii podwójno-podwójnej. Podobnie jak obiekty o morfologii “X”, posiadają one wyraźnie rozdzieloną pierwotną i wtórną strukturę ze wspólnym centrum. Jednak obie te struktury ułożone są niemalże w jednej linii, z czego struktura pierwotna znajduje się wewnątrz struktury wtórnej. Naukowcy nie są zgodni co do procesów ich powstawania, a za możliwe przyczyny omawianych scenariuszy (Schoenmakers i in. 2000) podają niestabilności płynu wstecznego, jak i przerywaną aktywność dżetu, różnego pochodzenia.
Rozliczne podobieństwa obu typów obiektów i ich możliwych przyczyn formowania sprawiły, iż zaczęto się zastanawiać czy formowania się takiego
typu obiektów nie można wy tłumaczyć na gruncie bardziej uniwersalnej teorii ewolucji radiogalaktyk. Taka hipoteza została przedstawiona przez Liu (2004) oraz Liu i in. (2003). W scenariuszu tym struktura w kształcie litery "X" powstaje wówczas, gdy w wyniku zderzenia galaktyk powstaje układ podwójny super masywnych czarnych dziur. Ponieważ orbita przybyłej czarnej dziury ustawiona jest losowo względem dysku, dysk akrecyjny wokół pierwotnej czarnej dziury na skutek oddziaływania grawitacyjnego będzie ulegał zakrzywieniu i ustawieniu wzdłuż płaszczyzny orbity obiegającej czarnej dziury. Oddziaływanie przekrzywionego dysku z pierwotną czarną dziurą spowoduje zmianę osi dżetu, a tym samym zaskutkuje powstaniem struktury o morfologii "X". Dalsze oddziaływanie i wymiana momentu pędu z dyskiem galaktycznym powodować będzie powolną zmianę płaszczyzny orbity układu czarnych dziur i ułożenie jej zgodnie z płaszczyzną dysku galaktycznego. Orbita ulegać będzie teraz zacieśnianiu, a gdy czarne dziury znajdą się wystarczająco blisko siebie ciśnienie grawitacyjne doprowadzi do powstania wyrwy w dysku akrecyjnym pierwotnej czarnej dziury. Dalsze oddziaływanie prowadzić będzie do zlania się czarnych dziur. Uprzednio powstała wyrwa w dysku przeksztalcia się w dziurę, i zniknie wewnętrzna część dysku akrecyjnego, tym samym prowadząc do przerwy w aktywności dżetu. Dżety zostaną ponownie zasilone, gdy materia osiągnie po raz kolejny ostatnią stabilną orbitę. Proces ten jest jednak długotrwały, więc "stare" tunele dżetu ulegną zapadnięciu. Nowopowstałe dżety będą musiały wydrążyć na nowo drogę w ośrodku międzygalaktycznym, a więc fronty szokowe będą formować się bliżej galaktyki macierzystej. Dżety te nie zmieniają kierunku propagacji w porównaniu do starej struktury, gdyż osie rotacji czarnych dziur przed ich zlaniem były takie same. Taka galaktyka będzie dalej ewoluować prawdopodobnie, jako zwykła radiogalaktyka typu FR I.
Jak wynika z przedstawionego rozumowania radioźródła o morfologii "X" powinny powstawać w czasie krótszym po zderzeniu galaktyk, niż obiekty o morfologii podwójno-podwójnej. Przy wykorzystaniu narzędzia dekompozycji galaktyk, powinniśmy być w stanie zaobserwować w ich rezyduach ślady struktur pozostałych po zderzeniach. Struktury te będą ulegały relaksacji wraz ze zwiększającym się czasem od zderzenia.
**Dane obserwacyjne**
W pracy tej wykorzystano dane pochodzące z archiwum teleskopu kosmicznego Hubble’a (https://hla.stsci.edu/). W badaniach tych wykorzystano dane pochodzące z kamery WFPC2-PC. Umożliwia ona obserwacje wąskiego pola 35″×35″, dając możliwość rozdzielenia szczegółów o rozmiarach 0″.046, co odpowiada rozmiarowi jednego piksela.
Wybór WFPC2 jako instrumentu był zatem naturalny, gdyż umożliwia dostrzeżenie najdrobniejszych dostępnych do obserwacji elementów struktury.
Tabela 1: Lista wyselekcjonowanych obiektów wykorzystanych w dalszej analizie, wraz ich podstawowymi parametrami.
**Lista obiektów o morfologii w kształcie litery "X"**
| Nazwa | RA | DEC | z | rozmiary kątów |
|---------|----------|----------|-------|----------------|
| 3C 63.0 | 02 20 54.3 | -01 56 51 | 0.175 | 0.25 0.17 |
| 3C 136.1| 05 16 03.133 | +24 58 25.47 | 0.064 | 0.517 0.289 |
| 3C 192.0| 08 05 35.026 | +24 09 50.80 | 0.059 | 0.353 0.311 |
| 3C 223.1| 09 41 24.034 | +39 44 41.87 | 0.107 | 0.263 0.184 |
| 3C 315.0| 15 13 39.983 | +26 07 23.70 | 0.108 | 0.213 0.213 |
| 3C 379.1| 18 24 33.061 | +74 20 58.57 | 0.256 | 0.183 0.183 |
| 3C 403.0| 19 52 15.820 | +02 30 24.31 | 0.059 | 0.537 0.429 |
| 3C 433.0| 21 23 44.582 | +25 04 27.23 | 0.102 | 0.500 0.360 |
| B2 005+26| 00 58 22.637 | +26 51 58.61 | 0.048 | 1.520 0.882 |
| B2 1204+34| 12 07 32.930 | +33 52 40.13 | 0.079 | 0.427 0.282 |
| B2 1422+26| 14 24 40.536 | +26 37 30.39 | 0.037 | 0.827 0.595 |
| B2 1457+29| 14 59 41.909 | +29 03 31.64 | 0.146 | 0.303 0.231 |
**Lista obiektów o morfologii podwójno-podwójnej**
| Nazwa | RA | DEC | z | rozmiary kątów |
|---------|----------|----------|-------|----------------|
| 3C 303.0| 14 43 02.7607 | +52 01 37.2962 | 0.141 | 0.340 0.238 |
| 3C 76.1 | 03 03 16.90 | +16 26 03.9 | 0.032 | - |
| 3C 219.0| 09 21 08.6216 | +45 38 57.268 | 0.175 | 0.370 0.296 |
| 3C 236.0| 10 06 01.7315 | +34 54 10.434 | 0.099 | 0.453 0.308 |
| 3C 293.0| 13 52 17.765 | +31 26 46.10 | 0.045 | 0.903 0.542 |
| 3C 310.0| 15 04 57.121 | +26 00 58.48 | 0.054 | 0.389 0.389 |
| 3C 315.0| 15 13 39.983 | +26 07 23.70 | 0.108 | 0.213 0.213 |
| 3C 317.0| 15 16 44.487 | +07 01 18.00 | 0.034 | 1.953 1.367 |
| 3C 338.0| 16 28 38.276 | +39 33 04.97 | 0.031 | 1.807 1.301 |
| 3C 348.0| 16 51 11.4 | +04 59 20 | 0.155 | 0.407 0.281 |
| 3C 388.0| 18 44 02.417 | +45 33 29.81 | 0.091 | 0.690 0.469 |
| 3C 424.0| 20 48 12.1 | +07 01 17 | 0.126 | - |
**Lista obiektów o klasycznej morfologii typu FR II**
| Nazwa | RA | DEC | z | rozmiary kątów |
|---------|----------|----------|-------|----------------|
| 3C 196.0| 08 22 32.0 | +05 57 07 | 0.061 | 0.29 0.21 |
| 3C 223.0| 09 39 52.761 | +35 53 58.91 | 0.137 | - |
| 1 3C 284.0| 13 11 04.662 | +27 28 07.04 | 0.239 | 0.247 0.247 |
| 3C 277.3| 12 54 12.052 | +27 37 34..15 | 0.086 | 0.413 0.306 |
| 3C 296.0| 14 16 52.928 | +10 48 26.43 | 0.025 | 1.627 1.301 |
| NGC4261| 12 19 23.216 | +05 49 29.69 | 0.007 | 2.780 2.391 |
| NGC4839| 12 57 24.353 | +27 29 51.80 | 0.024 | 2.020 1.414 |
| B2 0755+37| 07 58 28.108 | +37 47 11.80 | 0.041 | 1.209 1.006 |
| B2 0908+37| 09 11 53.8 | +37 24 14 | 0.105 | - |
| B2 1455+28| 14 57 53.84 | +28 32 18.86 | 0.141 | 0.297 0.225 |
Analizę przeprowadzono dla trzech próbek obiektów: radiogalaktyk o morfologii “X”, podwójno-podwójnych oraz radiogalaktyk o klasycznej morfologii typu FR II. Lista obiektów o morfologii radiowej “X” utworzona była z wykorzystaniem listy kandydatów przedstawionej przez Cheunga (2007) w ramach przeglądu FIRST oraz Robertsa i in. (2015) przy wykorzystaniu teleskopu VLA. Dla tak sporządzonej listy obiektów wyselekcjonowano te, które posiadaly dostępne dane w publicznym archiwum teleskopu Hubble’a. Próbka radiogalaktyk o morfologii podwójno-podwójnej została utworzona z wykorzystaniem listy obiektów podanej przez Kuźmicz i in. (2017).
Analizie została poddana również próba radiogalaktyk typu FR II. Spośród listy obiektów o tej morfologii podanej przez Koziel-Wierzbowską i Stasinską (2011) wybrano te, dla których przeprowadzono obserwacje za pomocą HST, dalej zostały wykluczone z tej próbki radiogalaktyki, których struktura radiowa była zaburzona i pozostawiono tylko ”klasyczne” radioźródła typu FR II. Lista wyselekcjonowanych obiektów została przedstawiona w tabeli 1.
**Opis metody**
Do analizy danych wykorzystano program GALFIT [10], który umożliwia dwu wymiarową dekompozycję profilu jasności galaktyki. Program dopasowuje modelowe profile jasności przy założeniu symetrii względem centrum. Program wykorzystuje algorytm Levenberga-Marquardta do minimalizacji $\chi^2$ przy dopasowaniu zdefiniowanych profili jasności. Przy tworzeniu modeli program uwzględnia również funkcję PSF dostarczoną przez użytkownika. W pracy tej wykorzystano syntetyczne PSF, wygenerowane za pomocą programu TinyTim (http://www.stsci.edu/hst/observatory/focus/TinyTim) (Krist i in. 2010, Krist i in. 2011).
Celem tej pracy było zbadanie struktur powstałych przez odjęcie ogólnego profilu jasności, toteż w dopasowaniach tych przyjęto zasadę utrzymywania dopasowania tak prostopim jak to możliwe. Dopasowywano zatem tylko profile Sersic’a celem odjęcia profilu halo oraz profilu Gaussa, celem odjęcia profilu jasności punktowego aktywnego jądra galaktycznego. W niektórych przypadkach zachodziła konieczność uwzględnienia wielu profili Gaussa i/lub Sersic’a, gdy liczne składniki, np. wielokrotne jądra, były widoczne.
Dopasowywane były parametry takie jak indeks Sersic’a, promień efektywny, jasność absolutna, eliptyczność, kąt pozycyjny oraz położenie centrum profilu, z czego ograniczenie na trzy ostatnie parametry zostało uzyskane przez dopasowanie profili z wykorzystaniem polecenia ellipse w pakiecie STSDAS dostępnym w programie IRAF (http://iraf.noao.edu/).
W dalszym badaniu skupiono się głównie na analizie reziduum powstałego przez odjęcie dopasowanego modelu splicowanego z funkcją PSF instrumentu i odjęcie go od obrazu rzeczywistego galaktyki.
**Omówienie wyników**
W pracy tej przeprowadzono analizę dla 12 radiogalaktyk o morfologii w kształcie “X”, dwunastu radiogalaktyk podwójno-podwójnych oraz próbki 10 radiogalaktyk o klasycznej niezaburzonej morfologii typu FR II.
Z uwagi na obszerność uzyskanych danych, w pracy tej zdecydowano się skupić tylko na otrzymanych wnioskach. Osoby zainteresowane szczegółowymi wynikami autorka odsyła do innych przez nią napisanych opracowań.
W rezyduach otrzymanych dla radiogalaktyk o morfologii “X” widoczne są uporządkowane struktury przypominające ślady po dysku lub ramionach spiralnych. Często widoczne jest oddziaływanie tych galaktyk z innymi galaktykami. Dla radiogalaktyk o morfologii podwójno-podwójnej otrzymano natomiast gładkie rezydua, jeżeli struktura pyłowa była widoczna, tworzyła ona nieregularne struktury, niedające się zidentyfikować jako część pozostałości po dysku galaktycznym. Nie widać wyraźnych śladów oddziaływania tych galaktyk z innymi galaktykami w gromadzie. Jedyny wyjątek stanowi tutaj obiekt 3C 293.0, który posiada silnie zaburzoną morfologię optyczną, prawdopodobnie świadczącą o zaszłym niedawno zderzeniu galaktyk, tzw. *major merger*.
### 4.1.3 3C 192.0
![Images]
| funkcja | $x_0$ | $y_0$ | $M_{tot}$ | $R_{eff}$ | n | q | PA | c |
|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|------|------|------|------|
| sersic | 509.26 | 475.25 | 19.76 | 104.48 | 7.56 | 0.99 | 18.40| -0.74|
| | 0.13 | 0.13 | 0.21 | 46.48 | 1.24 | 0.18 | 1.92 | 0.11 |
| gaussian | 507.73 | 474.51 | 22.38 | 19.01 | 0.31 | 0.02 | 13.70| |
| | 0.26 | 0.70 | 0.10 | 1.16 | | | 2.21 | |
| sersic | 508.36 | 475.31 | 18.91 | 77.99 | 1.94 | 0.49 | 15.73| |
| | 0.18 | 0.28 | 0.08 | 1.19 | 0.09 | 0.01 | 0.26 | |
| $\chi^2/nu$ | 0.473 | | | | | | | |
Ryc. 1. Wynik analizy profilu jasności dla przykładowej radiogalaktyki o morfologii "X". Przedstawiono odpowiednio od lewej: dane obserwacyjne, dopasowany model oraz otrzymane rezyduum.
Rezydua radiogalaktyk o klasycznej morfologii typu FR II nie uwidoczniają struktur, poza pyłowym torusem, który jest wyraźnie widoczny w rezyduach pobliskich obiektów. Obecność pyłowego torusa, nie jest niczym niespodziewanym w kontekście obecnie przyjętego modelu aktywnego jądra galaktycznego. Ponadto z dopasowanych parametrów profili Sersic’a wynika, że te obiekty są bardziej zdominowane przez dysk, z indeksem Sersic’a $n \approx 1$. Istnie- nie takich profili dla analizowanych radioźródeł typu FR II wydaje się wska- zywać, iż galaktyki te nie przeszły zderzeń, o czym świadczą też otrzymane gladkie rezydua.
### 4.2.4 3C 236.0
![Images]
| funkcja | $x_0$ | $y_0$ | $M_{tot}$ | $R_{eff}$ | n | q | PA | c |
|-----------|-------|-------|-----------|-----------|------|------|------|------|
| sersic | 482.89| 464.65| 17.25 | 1130.27 | 8.50 | 0.72 | 43.92| |
| | 0.06 | 0.06 | 0.15 | 292.60 | 0.49 | 0.00 | 0.40 | |
| gaussian | 482.74| 468.66| 21.35 | 68.45 | | 0.28 | 52.94| |
| | 0.54 | 0.42 | 0.03 | 1.47 | | 0.01 | 0.54 | |
| $Chi^2/nu$| 0.464 | | | | | | | |
### 4.2.5 3C 293.0
![Images]
Ryc. 2. Wynik analizy profilu jasności dla przykładowej radiogalaktyki o morfologii po- dwójno-podwójnej. Opis analogiczny do Ryc. 1.
4.3.5 3C 296.0
Ryc. 3. Wynik analizy profilu jasności dla przykładowej klasycznej radiogalaktyki typu FR II. Opis analogiczny do Ryc. 1.
Wnioski
Z uzyskanych wyników otrzymanych przez dopasowanie dwuwymiarowych profili jasności zdaje się wynikać, iż powstawanie struktur typu “X” oraz podwójno-podwójnych można wyjaśnić na gruncie wspólnej ścieżki ewolucyjnej. Analiza rezyduum oraz analiza dopasowanych profili jasności wskazuje, iż niezaburzone galaktyki typu FR II mogą na skutek zasłnego zderzenia centralnego z inną galaktyką przekształcić się w radioźródło o morfologii “X”. Z upływem czasu galaktyka ewoluuuje, a struktury pylowe ulegną relaksacji. Wówczas może dojść do przerwy w aktywności dżetu na skutek zlewania się super masywnych czarnych dziur. Otrzymane wnioski zdają się potwierdzać hipotezę przedstawioną przez Liu (2004) oraz Liu in. (2003). Tak powstała galaktyka będzie ewoluowała dalej i przekształci się z czasem w radioźródło typu FR I.
Literatura
[1] Fanaroff B. L., Riley J. M., 1974, MNRAS 167, 31P
[2] Gopal-Krishna, Biermann P. L., Gergely L. Á., Wiita P. J., 2012, Research in Astronomy and Astrophysics 12,127
[3] Schoenmakers A. P., de Bruyn A. G., Röttgering H. J .A., van der Laan H., Kaiser C. R., 2000, MNRAS 315, 71
[4] Liu F. K., 2004, MNRAS 347, 1357
[5] Liu F. K., Xue-Bing Wu, Cao S. L., 2003, MNRAS 340, 411
[6] Cheung C. C., 2007, ApJ 133, 2097
[7] Roberts D. H., Cohen J. P., Lu J., Saripalli L., Subrahmanyan R., 2015, ApJ Supplement Series 220, 32
[8] Kuźmicz A., Jamrozy M., Koziel-Wierzbowska D., Weżgowiec M., 2017, MNRAS (w druku)
[9] Koziel-Wierzbowska D., Stasińska G., 2011, MNRAS 415, 1013
[10] Peng C. Y., Ho L. C., Impey Ch. D., Rix H.-W., 2002, ApJ 124, 266
[11] Krist J. E., Hook R. N., Stoehr F., 2011, Proc. of the SPIE 8127 (id. 81270J)
[12] Krist J., Hook R., Stoehr F., 2010, Astrophysics Source Code Library, record ascl:1010.057
[13] Wójtowicz A., Koziel-Wierzbowska D., 2018, MNRAS (w druku)
***
Agata Kołodziejczyk wprowadza grupę analogowych astronautów do habitatu Lunares w Pile. | <urn:uuid:16530571-1c6d-4237-aaf0-65afb4ebea55> | finepdfs | 2.210938 | CC-MAIN-2018-30 | http://astronomianova.org/pdf/cka18.pdf | 2018-07-20T01:21:46Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-30/segments/1531676591455.76/warc/CC-MAIN-20180720002543-20180720022543-00272.warc.gz | 32,555,332 | 0.921839 | 0.99962 | 0.99962 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
... | pol_Latn | {} | true | [
229,
949,
2094,
4864,
6334,
9110,
10629,
12491,
15562,
17103,
20267,
23499,
26554,
29788,
31396,
34709,
38162,
41467,
44700,
46542,
47809,
50429,
53015,
56611,
58622,
61766,
63804,
66617,
68766,
70222,
73813,
75829,
77947,
79968,
82387,
85098,
... | 2 | 0 |
………………………………………………………………
JUBILEUSZOWA AKADEMIA NAJMŁODSZYCH – JAN 2016
SERIA NR 4 (KWIECIEŃ 2016) – „NIEDZIELA MIŁOSIERDZIA" TERMIN ODDANIA ODPOWIEDZI: 24.04.2016 (ostatnia niedziela kwietnia)
1. Rozszyfruj hasło.
W ten sposób dowiesz się, co jest głównym tematem czwartej serii pytań Jubileuszowej Akademii Najmłodszych Józefosław 2016.
| | | 1 | | 2 | | 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | Ł | | Ę | | O | |
| I | | | | | | |
| | Ś | | A | | G | |
| II | | | | | | |
| | E | | D | | W | |
| III | | | | | | |
| | Ż | | T | | R | |
| IV | | | | | | |
| | I | | U | | S | |
| V | | | | | | |
| | Z | | M | | B | |
| VI | | | | | | |
| 1II | 3III | 1V | 2I | 2IV | 3I |
|---|---|---|---|---|---|
| 3VI | 3I | 1IV | 1III | 3II |
|---|---|---|---|---|
2. Poniżej znajdziesz słowa Jezusa, w których wypowiedział siostrze Faustynie swoje ogromne pragnienie ustanowienia wyjątkowego dnia poświęconego Jego miłosierdziu. Wykreśl błędy. Pomocą będzie dla Ciebie „Dzienniczek siostry Faustyny" (nr 699) – jego treść znajdziesz także w internecie.
„Córko moja, mów najbliższym/światu całemu o niepojętym miłosierdziu moim. Pragnę, aby święto Miłosierdzia było ucieczką i schronieniem dla wszystkich/wiernych dusz, a szczególnie dla biednych grzeszników/dzieci.
W dniu tym otwarte są wnętrzności miłosierdzia mego, wylewam całe morze/odrobinę łask na dusze, które się zbliżą do źródła miłosierdzia mojego; która dusza przystąpi do spowiedzi i Komunii św., dostąpi częściowego/zupełnego odpuszczenia win i kar; w dniu tym otwarte są wszystkie upusty Boże, przez które płyną łaski; niech się nie lęka zbliżyć do mnie żadna dusza, chociażby zasługi/grzechy jej były jako szkarłat.
Miłosierdzie moje jest tak wielkie/ograniczone, że przez całą wieczność nie zgłębi go żaden umysł, ani ludzki, ani anielski. Wszystko, co istnieje, wyszło z wnętrzności miłosierdzia mego. Każda dusza w stosunku do mnie rozważać będzie przez godzinę/wieczność całą miłość i miłosierdzie moje.
Święto Miłosierdzia wyszło z wnętrzności moich, pragnę, aby uroczyście obchodzone było w pierwszą niedzielę po Bożym Narodzeniu/Wielkanocy. Nie zazna ludzkość spokoju/bogactwa, dokąd nie zwróci się do źródła miłosierdzia mojego". (Dz. 699)
3. Przeczytaj tekst i odpowiedz na pytania.
„Święto Miłosierdzia obchodzone jest w pierwszą niedzielę po Wielkanocy, czyli II Niedzielę Wielkanocną, zwaną obecnie Niedzielą Miłosierdzia Bożego. Wpisał je do kalendarza liturgicznego najpierw Franciszek kard. Macharski dla archidiecezji krakowskiej (1985), a potem niektórzy biskupi polscy w swoich diecezjach. Na prośbę Episkopatu Polski Ojciec Święty Jan Paweł II w 1995 roku wprowadził to święto dla wszystkich diecezji w Polsce. W dniu kanonizacji Siostry Faustyny 30 kwietnia 2000 roku Papież ogłosił to święto dla całego Kościoła.
Inspiracją dla ustanowienia tego święta było pragnienie Jezusa, które przekazała Siostra Faustyna. Pan Jezus powiedział do niej: Pragnę, ażeby pierwsza niedziela po Wielkanocy była świętem Miłosierdzia (Dz. 299). Pragnę, aby święto Miłosierdzia, było ucieczką i schronieniem dla wszystkich dusz, a szczególnie dla biednych grzeszników. W dniu tym otwarte są wnętrzności miłosierdzia Mego, wylewam całe morze łask na dusze, które się zbliżą do źródła miłosierdzia Mojego. Która dusza przystąpi do spowiedzi i Komunii świętej, dostąpi zupełnego odpuszczenia win i kar. W dniu tym otwarte są wszystkie upusty Boże, przez które płyną łaski (Dz. 699). W wielu objawieniach Pan Jezus określił nie tylko miejsce święta w kalendarzu liturgicznym Kościoła, ale także motyw i cel jego ustanowienia, sposób przygotowania i obchodzenia oraz wielkie obietnice. Największą z nich jest łaska „zupełnego odpuszczenia win i kar" związana z Komunią świętą przyjętą w tym dniu po dobrze odprawionej spowiedzi (bez przywiązania do najmniejszego grzechu), w duchu nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego, czyli w postawie ufności wobec Boga i czynnej miłości bliźniego. Jest to – jak tłumaczy ks. prof. Ignacy Różycki – łaska większa od odpustu zupełnego. Ten polega bowiem tylko na darowaniu kar doczesnych należnych za popełnione grzechy, ale nie jest nigdy odpuszczeniem samychże win. Najszczególniejsza łaska jest zasadniczo również większa niż łaski sześciu sakramentów z wyjątkiem sakramentu chrztu: albowiem odpuszczenie wszystkich win i kar jest tylko sakramentalną łaską chrztu świętego. W przytoczonych zaś obietnicach Chrystus związał odpuszczenie win i kar z Komunią świętą przyjętą w święto Miłosierdzia, czyli pod tym względem podniósł ją do rzędu „drugiego chrztu". Przygotowaniem do tego święta ma być nowenna polegająca na odmawianiu przez 9 dni, poczynając od Wielkiego Piątku, Koronki do Miłosierdzia Bożego. Święto Miłosierdzia Mojego wyszło z wnętrzności [Moich] dla pociechy świata całego (Dz. 1517) – powiedział Pan Jezus do Siostry Faustyny. Święto Miłosierdzia ma najwyższą rangę pomiędzy wszystkimi formami kultu Miłosierdzia Bożego…"
(źródło: https://www.faustyna.pl/zmbm/swieto-milosierdzia)
- Kto ogłosił Święto Miłosierdzia Bożego dla całego Kościoła?
a) Papież Jan Paweł II
b) Papież Benedykt XVI
c) Papież Franciszek
- Kto wymyślił Święto Miłosierdzia?
a) Siostra Faustyna
b) Pan Jezus
c) Jan Paweł II
- Kiedy obchodzone jest Święto Miłosierdzia?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
- Jaka jest największa obietnica związana z przyjęciem Komunii św. w Święto Miłosierdzia?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
- Prawda czy fałsz?
a) Nowenna, która przygotowuje do Święta Miłosierdzia trwa 7 dni.
PRAWDA/FAŁSZ
b) Nowenna rozpoczyna się w Wielki Piątek.
PRAWDA/FAŁSZ
c) W czasie trwania nowenny codziennie odmawia się litanię.
PRAWDA/FAŁSZ
- Sprawdź kiedy dokładnie wypada najbliższe Święto Miłosierdzia. Datę (dzień, miesiąc i rok) wpisz obok, tworząc kartkę z kalendarza.
NIEDZIELA MIŁOSIERDZIA BOŻEGO
4. Potrafisz odmawiać Koronkę do Bożego Miłosierdzia? Jeśli nie – koniecznie naucz się jej jak najszybciej Jeśli tak – sprawdź, czy Twoi bliscy też już ją znają. Może Ty kogoś nauczysz tej szczególnej modlitwy? Pokoloruj rózaniec (Koronkę do Bożego Miłosierdzia odmawia się na zwykym różańcu, ale wypowiada się inne modlitwy) według podanych wskazówek.
Koło wewnątrz zamień w tarczę zegara i zaznacz na nim Godzinę Miłosierdzia (jest to godzina śmierci Pana Jezusa na krzyżu, godzina szczególnego miłosierdzia dla całego świata) – spróbuj każdego dnia o tej godzinie przypomnieć sobie o wielkiej miłości Pana Jezusa i wypowiedz wtedy chociaż krótkie „Jezu ufam Tobie".
NA DUŻYCH PACIORKACH (pokoloruj je wszystkie na czerwono):
„Ojcze Przedwieczny, ofiaruję Ci Ciało i Krew, Duszę i Bóstwo Najmilszego Syna Twojego, a Pana naszego Jezusa Chrystusa, na przebłagania za grzechy nasze i świata całego."
NA MAŁYCH PACIORKACH (pokoloruj je wszystkie na niebiesko):
„Dla Jego bolesnej Męki miej miłosierdzie dla nas i świata całego"
NA KOŃCU: „Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny,
zmiłuj się nad nami i nad całym światem." (3 RAZY)
5. Spróbuj tegoroczne Święto Miłosierdzia przeżyć szczególnie:
a) Zacznij od nowenny. Od Wielkiego Piątku, każdego dnia, odmów Koronkę do Bożego Miłosierdzia (jeśli to możliwe, zrób to w Godzinie Miłosierdzia, jeśli nie masz możliwości – o dowolnej porze). Możesz także znaleźć w internecie (np. tu: http://www.faustyna.eu/nowenna-do-milosierdzia-bozego.htm) teksty modlitw na każdy dzień nowenny i dołączyć je do Koronki. Oczywiście najlepiej, jeśli do zadania zachęcisz całą rodzinę
b) Jeśli Twoje serce nie jest w stanie łaski uświęcającej – koniecznie przystąp do Sakrametu Spowiedzi przed Świętem Miłosierdzia.
c) Weź udział w Niedzielę Miłosierdzia w Eucharystii, a przyjmując godnie Komunię Świetą szczególnie podziękuj Jezusowi za Jego ogromną miłość i miłosierdzie. Ufaj w Jego dobroć i staraj się kochać bliźnich.
d) W Godzinie Miłosierdzia w Święto Miłosierdzia wraz z najbliższymi odmów Koronkę do Bożego Miłosierdzia – Ten Dzień i Ta Godzina jest szczególnym czasem łaski.
PS. Zadanie nie podlega punktacji (chcemy szczególnie, żebyś wykonał je dla Jezusa, a nie dla konkursowych punktów), ale spróbuj je wykonać możliwie najlepiej!
SERCE NOWENNY MIŁOSIERDZIA
(w dniu, w którym odmówiłeś Koronkę do Bożego Miłosierdzia pokoloruj odpowiednią część serca)
--------------------------------------------------
UWAGA! Pojawiły się sytuacje zagubienia kart odpowiedzi (pudełka na pytania/odpowiedzi są ogólnodostępne, być może ktoś niechcący wziął już uzupełnioną kartę). Z tej racji prosimy/sugerujemy, by przed oddaniem odpowiedzi wykonać im zdjęcie/skan/ksero i zachować u siebie. To pozwoli uniknąć niektórych problemów – choć zapewniamy, że rozwiązujemy je na korzyść uczestnika Jednocześnie informujemy, że już wkrótce upubliczniona zostanie aktualna lista i punktacja uczestników. Zachęcamy, by śledzić internetową stronę parafialną (zakładka „JAN 2016"). Kontakt: firstname.lastname@example.org | <urn:uuid:a45021b6-2b56-4c90-bf63-d39cbf739642> | finepdfs | 1.06543 | CC-MAIN-2017-39 | http://parafia-jozefoslaw.pl/wp-content/uploads/2016/03/JAN-2016-seria-4.pdf | 2017-09-21T06:46:56Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-39/segments/1505818687702.11/warc/CC-MAIN-20170921063415-20170921083415-00633.warc.gz | 268,538,590 | 0.999886 | 0.999954 | 0.999954 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2277,
5957,
7104,
9013
] | 1 | 1 |
UCHWAŁA NR VII/77/19
RADY MIEJSKIEJ W PISZU
z dnia 26 kwietnia 2019 r.
w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Pisz na lata 2019-2022
Na podstawie art. 226, 227, 228, 230 ust. 6 i art. 243 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, z 2018 r. poz. 62, 1000, 1366, 1669, 1693, 2245, 2354, 2500, z 2019 r. poz. 303, 326 i 534) oraz art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 506)
Rada Miejska w Piszu uchwala, co następuje:
§ 1
1. W Uchwale Nr III/18/18 Rady Miejskiej w Piszu z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Pisz na lata 2019-2022 wprowadza się zmiany:
1) Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Pisz na lata 2019-2022, zgodnie z załącznikiem nr 1 do niniejszej uchwały.
2) Wykazu przedsięwzięć realizowanych w latach 2019-2022, zgodnie z załącznikiem nr 2 do niniejszej uchwały.
2. Określa się objaśnienia wartości przyjętych do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2019-2022, zgodnie z załącznikiem nr 3 do niniejszej uchwały.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
| Wyszczególnienie | Dochody ogółem x | Dochody bieżące x |
|------------------|-----------------|-----------------|
| | | dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych | dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych | Podatki i opłaty 3) | w tym: |
| | | | | z podatku od nieruchomości | z subwencji ogólnej | z tytułu dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące | Dochody majątkowe x | ze sprzedaży majątku x | z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje |
| Lp | 1 | 1.1 | 1.1.1 | 1.1.2 | 1.1.3 | 22.214.171.124 | 1.1.4 | 1.1.5 | 1.2 | 1.2.1 | 1.2.2 |
| 2019 | 139 982 535,14 | 113 650 889,50 | 18 946 116,00 | 2 000 000,00 | 27 397 568,19 | 13 500 000,00 | 30 212 489,00 | 35 094 716,41 | 26 331 645,54 | 5 000 000,00 | 21 331 645,54 |
| 2020 | 115 242 765,47 | 111 654 100,00 | 19 000 000,00 | 2 000 000,00 | 25 600 000,00 | 13 200 000,00 | 30 500 000,00 | 34 554 100,00 | 3 588 665,47 | 1 000 000,00 | 2 588 665,47 |
| 2021 | 112 600 000,00 | 111 600 000,00 | 19 000 000,00 | 2 000 000,00 | 25 600 000,00 | 13 200 000,00 | 30 500 000,00 | 34 500 000,00 | 1 000 000,00 | 1 000 000,00 | 0,00 |
| 2022 | 112 600 000,00 | 111 600 000,00 | 19 000 000,00 | 2 000 000,00 | 25 600 000,00 | 13 200 000,00 | 30 500 000,00 | 34 500 000,00 | 1 000 000,00 | 1 000 000,00 | 0,00 |
1) Wzór może być stosowany także w układzie pionowym, w którym poszczególne pozycje są przedstawione w kolumnach, a lata w wierszach.
2) Zgodnie z art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z póź. zm.) zwanej dalej „ustawą”, wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat. W sytuacji dłuższego okresu prognozowania finansowego wzór stosuje się także dla lat wykraczających poza minimalny (4 letni) okres prognozy, wynikający z art. 227 ustawy.
3) W pozycji wykazuje się kwoty wszystkich podatków i opłat pobieranych przez jednostki samorządu terytorialnego, a nie tylko podatków i opłat lokalnych.
| Wyszczególnienie | Wynik budżetu | Przychody budżetu | Nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych | na pokrycie deficytu budżetu | Wolne środki, o których mowa w art. 217 ust.2 pkt 6 ustawy | na pokrycie deficytu budżetu | Kredyty, pożyczki, emisja papierów wartościowych | na pokrycie deficytu budżetu | Inne przychody niezwiązane z zaciągnięciem długu | na pokrycie deficytu budżetu |
|------------------|---------------|------------------|-----------------------------------|-----------------------------|----------------------------------------------------------|-----------------------------|-------------------------------------------------|-----------------------------|-----------------------------------------------|-----------------------------|
| **l.p** | | | | | | | | | | |
| 2019 | 2 095 195,37 | 8 475 904,06 | 0,00 | 0,00 | 8 475 904,06 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2020 | 7 471 064,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2021 | 4 159 235,35 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
5) W pozycji wykazuje się w szczególności kwoty przychodów z tytułu prywatyzacji majątku oraz spłaty pożyczek uzdzielonych ze środków jednostki.
| Wyszczególnienie | Rozchody budżetu | Spłaty rat kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wykup papierów wartościowych |
|------------------|------------------|--------------------------------------------------------------------------------|
| | | łączna kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłączeń z limitu spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy |
| | | kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłączeń określonych w art. 243 ust. 3a ustawy |
| | | kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłączeń innych niż określone w art. 243 ustawy |
| | | Inne rozchody niezwiązane ze spłatą długu |
| | Kwota długu | Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę samorządu terytorialnego zobowiązań po likwidacji i przekształceniu jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych |
| | Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi | Różnica między dochodami bieżącymi, skorygowanymi o środki, a wydatkami bieżącymi, pomniejszonymi o wydatki |
| Lp | 5 | 5.1 | 5.1.1 | 126.96.36.199 | 188.8.131.52 | 184.108.40.206 | 5.2 | 6 | 7 | 8.1 | 8.2 |
|----|---|-----|-------|--------|--------|--------|-----|---|---|-----|-----|
| 2019 | 10 571 099,43 | 10 571 099,43 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 11 630 299,35 | 0,00 | 11 549 373,00 | 20 025 277,06 |
| 2020 | 7 471 064,00 | 7 471 064,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 4 159 235,35 | 0,00 | 11 385 685,53 | 11 385 685,53 |
| 2021 | 4 159 235,35 | 4 159 235,35 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 10 600 000,00 | 10 600 000,00 |
| 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 10 600 000,00 | 10 600 000,00 |
6) W pozycji wykazuje się w szczególności wyłączenia wynikające z art. 36 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (Dz.U. poz. 1456 oraz z 2013 r. poz. 1196) oraz kwoty wykupu obligacji przychodowych.
7) Skorygowanie o środki określone w przepisach dotyczących w szczególności powiększenia o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, zgodnie z art. 242 ustawy.
8) Pomniejszenie wydatków bieżących, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej, dotyczący lat 2013-2015.
| Wyszczególnienie | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty zobowiązań, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy, do dochodów, bez uwzględnienia zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego i bez uwzględnienia ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty zobowiązań, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy, do dochodów, bez uwzględnienia zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok | Kwota zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadających do spłaty w danym roku budżetowym, podlegająca doliczeniu zgodnie z art. 244 ustawy | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty spłaty zobowiązań, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy, do dochodów, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok | Wskaźnik dochodów własnych powiększonych o dochody ze sprzedaży majątku oraz o przyznanych wydatki bieżące, do dochodów budżetu, ustalonej dla danego roku (wskaźnik jednoroczny) | Dopuszczalny wskaźnik spłaty zobowiązań określony w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń 9), obliczony w oparciu o plan 3 kwartałów roku poprzedzającego poprzez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń obliczony w oparciu o plan 3 kwartałów roku poprzedzającego rok budżetowy | Dopuszczalny wskaźnik spłaty zobowiązań określony w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń 9), obliczony w oparciu o plan 3 kwartałów roku poprzedzającego poprzez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń obliczony w oparciu o plan 3 kwartałów roku poprzedzającego rok budżetowy | Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń obliczonych w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego rok budżetowy | Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń obliczonych w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego rok budżetowy |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lp | 8.1 | 9.2 | 9.3 | 9.4 | 9.5 | 9.6 | 9.6.1 | 9.7 | 9.7.1 |
| 2019 | 7,97% | 7,97% | 0,00 | 7,97% | 11,82% | 15,02% | 16,20% | TAK | TAK |
| 2020 | 6,79% | 6,79% | 0,00 | 6,79% | 10,75% | 13,14% | 14,33% | TAK | TAK |
| 2021 | 3,92% | 3,92% | 0,00 | 3,92% | 10,30% | 12,17% | 13,35% | TAK | TAK |
| 2022 | 0,00% | 0,00% | - | 0,00% | 10,30% | 10,98% | 10,98% | TAK | TAK |
(9) W pozycji wykazuje się w szczególności wyłączenia wynikające z art. 36 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej oraz wyłączenia związane z emisją obligacji przychodowych. Identyfikacje wyłączenia dotyczą pozycji 9.6.1.
| Wyszczególnienie | Przeznaczenie prognozowanej nadwyżki budżetowej 10) | w tym na: | Informacje uzupełniające o wybranych rodzajach wydatków budżetowych |
|------------------|---------------------------------------------------|-----------|------------------------------------------------------------------|
| | Spłaty kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych | Wydatki bieżące na wynagrodzenia i składki od nich naliczane | Wydatki związane z funkcjonowaniem organów jednostki samorządu terytorialnego 11) | Wydatki objęte limitem, o którym mowa w art. 226 ust. 3 pkt 4 ustawy | z tego: | Wydatki inwestycyjne kontynuowanie 12) | Nowe wydatki inwestycyjne 13) | Wydatki majątkowe w formie dotacji |
| Lp | 10 | 10.1 | 11.1 | 11.2 | 11.3 | 11.3.1 | 11.3.2 | 11.4 | 11.5 | 11.6 |
| 2019 | 2 095 195,37 | 2 095 195,37 | 35 029 248,00 | 9 498 806,00 | 27 703 682,55 | 2 901 653,85 | 24 802 028,70 | 24 802 028,70 | 8 901 194,56 | 2 082 599,91 |
| 2020 | 7 471 064,00 | 7 471 064,00 | 36 000 000,00 | 9 500 000,00 | 4 139 492,68 | 54 100,00 | 4 085 392,68 | 4 085 392,68 | 3 417 894,32 | 0,00 |
| 2021 | 4 159 235,35 | 4 159 235,35 | 36 000 000,00 | 9 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 7 440 764,65 | 0,00 |
| 2022 | 0,00 | 0,00 | 36 000 000,00 | 9 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
10) Przeznaczenie nadwyżki budżetowej, inne niż spłaty kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych, wymaga określenia w objaśnieniach do wieloletniej prognozy finansowej.
11) W pozycji wykazuje się kwoty wydatków w ramach zadań własnych klasyfikowanych w dziale 750- Administracja publiczna w rozdziałach właściwych dla organów i urzędów jednostki samorządu terytorialnego (rozdziały od 750/17 do 750/23).
12) W pozycji wykazuje się wartość inwestycji rozpoczętych co najmniej w poprzednim roku budżetowym, którego dotyczy kolumna.
13) W pozycji wykazuje się wartość nowych inwestycji, które planuje się rozpocząć w roku, którego dotyczy kolumna.
| Wyszczególnienie | Wydatki majątkowe na program, projekt lub zadanie finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy |
|------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| | finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy |
| | Wydatki majątkowe na realizację programu, projektu lub zadania wynikające wyłącznie z zawartych umów z udzielnym środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy |
| | Wydatki na wkład krajowy w związku z umową na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy bez względu na stopień finansowania tymi środkami |
| | Wydatki na wkład krajowy w związku z zawartą po dniu 1 stycznia 2013 r. umową na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego w co najmniej 60% środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy |
| | Przychody z tytułu kredytów, pożyczek, emisji papierów wartościowych powiązane w związku z umową na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy bez względu na stopień finansowania tymi środkami |
| | Przychody z tytułu kredytów, pożyczek, emisji papierów wartościowych powiązane w związku z umową na realizację programu, projektu lub zadania |
| Lp | 12.4 | 12.4.1 | 12.4.2 | 12.5 | 12.5.1 | 12.6 | 12.6.1 | 12.7 | 12.7.1 |
|----|------|--------|--------|------|--------|------|--------|------|--------|
| 2019 | 23 673 604,52 | 16 938 501,06 | 17 012 318,85 | 7 133 060,17 | 5 509 759,87 | 7 133 060,17 | 5 509 759,87 | 0,00 | 0,00 |
| 2020 | 3 085 392,68 | 3 085 392,68 | 2 373 494,60 | 498 200,29 | 194 836,68 | 498 200,29 | 194 836,68 | 0,00 | 0,00 |
| 2021 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
15) Przez program, projekt lub zadanie finansowane w co najmniej 60% środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy rozumieć także taki program, projekt lub zadanie przynoszące dochód, dla których poziom finansowania ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, ustala się po odczynieniu zdyskontowanego dochodu obliczanego zgodnie z przepisami Unii Europejskiej dotyczącymi takiego programu, projektu lub zadania.
| Wyszczególnienie | Kwoty dotyczące przejęcia i splaty zobowiązań po samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz pokrycia ujemnego wyniku |
|------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| | w tym: |
| | w związku z już zawartą umową na realizację programu, projektu lub zadania | Kwota zobowiązań wynikających z tytułu dotacji przez jednostkę samorządu terytorialnego zobowiązującej po likwidacji i przekształcaniu samodzielnymi zakładach opieki zdrowotnej | Dochody budżetowe z tytułu dotacji z budżetu państwa, o której mowa w art. 196 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 217, z późn. zm.) | Wysokość zobowiązań podlegających umorzeniu, o którym mowa w art. 190 ustawy o działalności leczniczej | Wystatki na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przekształconego na zasadach określonych w przepisach o działalności leczniczej | Wysadki na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej likwidowanego na zasadach określonych w przepisach o działalności leczniczej | Wysadki na spłatę zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przejętych do końca 2011 r. na podstawie przepisów o zakładach opieki zdrowotnej | Wysadki bieżące na pokrycie ujemnego wyniku finansowego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej |
| Lp | 12.8 | 12.8.1 | 13.1 | 13.2 | 13.3 | 13.4 | 13.5 | 13.6 | 13.7 |
|----|------|--------|------|------|------|------|------|------|------|
| 2019 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2020 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2021 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | -0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit 2021 | Limit 2022 | Limit zobowiązań |
|------|-----------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------|
| | Wydatki na przedsięwzięcia-ogółem (1,1+1 2+1,3) | | | | | | | | |
| 1 | Wydatki na przedsięwzięcia-ogółem (1,1+1 2+1,3) | | | | | | | | |
| 1.a | - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 1.b | - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 1.1 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z programami realizowanymi z udziałem środków, o których mowa w art.6 ust.1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009.r. o finansach publicznych (Dz.U.Nr 157, poz.1240,z późn zm.), z tego: | | | | | | | | |
| 1.1.1| - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 220.127.116.11| 7 Cudów Mazur - Stymulowanie rozwoju przedsiębiorczości rodzinnych przedsiębiorstw | Urząd Miejski w Piszcu | 2018 | 2019 | 1 731 480,97 | 1 540 384,32 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1 540 384,32 |
| 18.104.22.168| Piski Cyfrowy Uczeń - PCU - Przygotowanie uczniów 8 Szkół Podstawowych i 2 Gimnazjów do funkcjonowania w społeczeństwie opartym na wiedzy poprzez podniesiony poziom kompetencji kluczowych, właściwych postaw i umiejętności niezbędnych na rynku pracy | Zespół Ekonomicznej Obsługi Szkół i Przedszkoli w Piszcu | 2017 | 2019 | 1 095 669,12 | 228 546,48 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 228 546,48 |
| 22.214.171.124| Pokonaj barierę z Piskim Klubem Integracji Społecznej - Aktywizacja społeczna i zawodowa osób wykluczonych oraz zagrożonych wykluczeniem | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej | 2017 | 2019 | 533 255,00 | 185 069,38 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 185 069,38 |
| 126.96.36.199| Ośmiu Najlepszych w Gminie Pisz - Podniesienie poziomu kompetencji kluczowych niezbędnych na rynku pracy z obszaru przyrodniczo-matematycznego oraz właściwych postaw, umiejętności uczniów 8 Szkół Podstawowych poprzez stworzenie zaplecza do nauczania opartego na metodzie eksperymentalnej | Zespół Ekonomicznej Obsługi Szkół i Przedszkoli w Piszcu | 2018 | 2019 | 1 245 118,80 | 877 644,47 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 877 644,47 |
| 188.8.131.52| Socjodrama jako narzędzie profilaktyki przemocy - Wdrożenie nowoczesnego programu korekcyjno-edukacyjnego z elementami socjodramy zapobiegającejemu przemocy w rodzinie wobec osób starszych | Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej | 2019 | 2020 | 124 109,20 | 70 009,20 | 54 100,00 | 0,00 | 0,00 | 124 109,20 |
| 1.1.2| - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 184.108.40.206| Przebudowa umocnienia brzegów rzeki Pisy wraz z budową basenu portowego i budową kładki pieszej pod mostem kolejowym - Zwiększenie atrakcyjności turystycznej zasobów dziedzictwa naturalnego obszaru WJM | Urząd Miejski w Piszcu | 2016 | 2019 | 12 860 120,83 | 7 408 561,65 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 7 408 561,65 |
| 220.127.116.11| Mazurska Pełnia Rowerowa - Zwiększenie atrakcyjności turystycznej zasobów dziedzictwa naturalnego regionu WJM | Urząd Miejski w Piszcu | 2016 | 2020 | 8 285 409,22 | 6 809 364,45 | 1 067 714,60 | 0,00 | 0,00 | 7 877 079,05 |
| 18.104.22.168| Wzmocnienie różnorodności biologicznej i rewaloryzacja parku miejskiego w Piszu - Poprawa jakości środowiska przyrodniczego w mieście poprzez wzmocnienie różnorodności biologicznej i rewaloryzację parku miejskiego | Urząd Miejski w Piszcu | 2017 | 2019 | 1 646 268,93 | 1 634 727,93 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1 634 727,93 |
| 22.214.171.124| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Hejdyku - Zwiększenie efektywności cieplnej i głęboka kompleksowa modernizacja energetyczna budynku szkoły | Szkoła Podstawowa Hejdyk | 2017 | 2020 | 1 373 592,06 | 1 074 006,11 | 271 725,95 | 0,00 | 0,00 | 1 345 732,06 |
| L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit 2021 | Limit 2022 | Limit zobowiązań |
|------|---------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------|
| | | | Od | Do | | | | | |
| 126.96.36.199 | Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Kotle Dużym - Zwiększenie efektywności cieplnej i głęboka kompleksowa modernizacja energetyczna budynku szkoły | Szkoła Podstawowa Kocioł Duży | 2017 | 2020 | 973 662,02 | 751 280,81 | 192 611,21 | 0,00 | 943 892,02 |
| 188.8.131.52 | Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Jeżach - Zwiększenie efektywności cieplnej i głęboka kompleksowa modernizacja energetyczna budynku szkoły | Szkoła Podstawowa Jeże | 2017 | 2020 | 1 251 436,28 | 977 205,36 | 247 560,92 | 0,00 | 1 224 766,28 |
| 184.108.40.206 | Budowa Punktu Sztetwywania Zbioru Odpadów Komunalnych w Gminie Pisz - Poprawa stanu środowiska poprzez ograniczenie negatywnego oddziaływania odpadów komunalnych poprzez stworzenie nowoczesnego i kompleksowego systemu gospodarowania odpadami | Urząd Miejski w Piszcu | 2017 | 2019 | 2 059 678,39 | 2 039 383,39 | 0,00 | 0,00 | 2 039 383,39 |
| 220.127.116.11 | Cyfrowe usługi w zakresie udostępniania informacji publicznej Gminy Pisz - Poprawa jakości i efektywności świadczonych usług publicznych oraz poprawa procesów administracyjnych związanych ze świadczeniem usług publicznych poprzez wdrożenie rozwiązań cyfrowego urzędu wykorzystującego zaawansowane technologie informacyjno-komunikacyjne | Urząd Miejski w Piszcu | 2018 | 2020 | 2 998 494,00 | 1 667 499,00 | 1 305 780,00 | 0,00 | 2 973 279,00 |
| 18.104.22.168 | Przebudowa drogi gminnej w miejscowości Łysonie - Poprawa parametrów technicznych dróg gminnych oraz poprawa bezpieczeństwa ruchu kołowego i pieszego | Urząd Miejski w Piszcu | 2018 | 2019 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z umowami partnerstwa publiczno-prywatnego, z tego: | | | | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2.1 | - wydatki bieżące | | | | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2.2 | - wydatki majątkowe | | | | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.3 | Wydatki na programy, projekty lub zadania pozostałe (inne niż wymienione w pkt. 1.1 i 1.2), z tego | | | | 3 501 254,00 | 2 440 000,00 | 1 000 000,00 | 0,00 | 3 440 000,00 |
| 1.3.1 | - wydatki bieżące | | | | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.3.2 | - wydatki majątkowe | | | | 3 501 254,00 | 2 440 000,00 | 1 000 000,00 | 0,00 | 3 440 000,00 |
| 22.214.171.124 | Budowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego - Zwiększenie gminnego zasobu mieszkaniowego | Urząd Miejski w Piszcu | 2017 | 2020 | 2 595 510,00 | 1 550 000,00 | 1 000 000,00 | 0,00 | 2 550 000,00 |
| 126.96.36.199 | Przebudowa drogi gminnej w miejscowości Łysonie - Poprawa parametrów technicznych dróg gminnych oraz poprawa bezpieczeństwa ruchu kołowego i pieszego | Urząd Miejski w Piszcu | 2018 | 2019 | 905 744,00 | 890 000,00 | 0,00 | 0,00 | 890 000,00 |
za organ stanowiący Edmund Lipnicki
Kopia z dokumentu podpisana elektronicznie wygenerowana dnia 2019.04.26
Zmiany w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Pisz na lata 2019-2022 dokonano w związku z planowanymi zmianami dochodów i wydatków budżetu gminy na 2019 r. tj. zwiększenie budżetu o 1 620 151,68 zł.
Dochoły bieżące zwiększone o 831 143,20 zł, w tym:
- zwiększone podatki i opłaty o 318 080,00 zł,
- zwiększone dotacje o 513 063,20 zł.
Dochoły majątkowe zwiększone o 789 008,48 zł, w tym:
- zwiększone dotacje o 789 008,48 zł.
Wydatki bieżące zwiększone o 583 606,56 zł, wydatki majątkowe zwiększone o 1 036 545,12 zł.
Szczegółowe objaśnienia dokonanych zmian w uzasadnieniu do uchwały w sprawie zmian w budżecie gminy.
W wyniku dokonanych zmian w 2019 r. spadł o 0,09 punkta procentowego wskaźnik planowanej łącznej kwoty splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Wprowadzono do budżetu nowe przedsięwzięcie pn. Socjodrama jako narzędzie profilaktyki przemocy.
Limit zobowiązań roku 2019 - 70 009,20 zł, roku 2020 - 54 100,00 zł. Projekt realizowany przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Piszu.
Zmniejszył się limit zobowiązań wydatków majątkowych na zadania realizowane z udziałem środków z budżetu UE w związku z brakiem dofinansowania do przedsięwzięcie pn. Przebudowa drogi gminnej w miejscowości Łysonie. Złożono wniosek o dofinansowanie ww. zadania w ramach Funduszu Dróg Samorządowych. | <urn:uuid:49ddaf84-976a-43a4-ac1c-05f98d87f153> | finepdfs | 1.149414 | CC-MAIN-2020-34 | http://bip.pisz.hi.pl/download.php?id=19349 | 2020-08-12T21:54:47+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439738944.95/warc/CC-MAIN-20200812200445-20200812230445-00581.warc.gz | 15,331,159 | 0.999831 | 0.99999 | 0.99999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1151,
3582,
6324,
8755,
11875,
15773,
18281,
20502,
26316,
31275,
32632
] | 1 | 0 |
Regent Horthy przybył do Niemiec
W POWAŻNEJ CHWILI
Berlin. — Uwaga, jaką prasa niemiecka już od przeszło tygodnia poświęca wywiadu regenta Horthy’ego, osiągnęła w dniu 19 sierpnia, kiedy Rzesza osiągnęła kulminacyjny. Dzienniki zamieszczają serdeczne artykuły wstępne oraz specjalne, poświęcone życiu politycznemu, kulturowemu i gospodarczemu Węgier. Architekt wizyty Horthy’ego chętnie wywiadu państwowej, jak z naciskiem podkreślają niemieckie koła kompetentne, lecz stanowi tylko odwiedzenie Niemiec (Oberhausen, Essen, Berlin, niem. Stadtsbesuch), nie pochodzi za tym za wizytę reprezentanta kancelerza, pragną tu jednak nadzieć jej przez zewnętrzną formę przyjęć jak i odnośnie wyrażanych ooglów niezwykle poważnych uczestnicy i dziennicy. Wydobyto dawne akcesoria dekoracyjne z niezapomnianej wizyty Mus soliniego. Ulice Berlina od szerzej ciągu gorących wizyt marzeń, wziętych przez przybyłego, były dekorowane w ten sposób, wypowiedź, wspaniałą.
Urzędujący „Volksischer Beobachter” stwierdza, że regent Horthy przybywa do Rzeszy w poważnej chwili. Rozwiązań oczekują problematy szukającego międzynarodowego państwa, które spełniają
Olbrzymia rewia morska w Kilonii z okazji wizyty admirała węgierskiego
Kilonia. — Wczoraj o godz. 9.08 przybył na dworzec główny w Kilonii specjalny pociąg, wiozący regenta Węgier admirała Horthy’ego legitymowanego na pocztę cześć kancelarza Hitlera ze wszystkimi ministrami Rzeszy, naczelnym dowódcą niemieckich sił brońnych von Brauchitsch, dowódcą marynarki von Reichenau, Reden, Keitl i innymi. Kancelier Hitler serdecznie powitał regenta Horthy’ego, a małżonkę jego wręczył bukiet konwalii. Po wzięciu prezentacji regenta przez kancelarza, przeszedł przed frontem wojskowym, na pokład kon-panion honorowy marynarki wojennej. Przed dworcem zgromadziły się nieprze-liczne tłumy, które gościom węgierskim wręczali kwiaty. Otwarcie było bardzo radosne. Węgierski radni i oficerzy zebrań zebranych regiment Węgier odjechał z kancelarzem do portu na jachtu „Nixe”.
PIERWSZY SZEF PAŃSTWA W RZESZY
Londyn. — Wizyta regenta Węgier admirała Horthy’ego w Niemczech spotyka się z dużym zainteresowaniem londyńskiej prasy poranny.
Tutaj podkreślają, że od chwili objęcia władzy przez kancelarza Hitlera, jest to pierwsza wizyta oficjalna szefa państwa obcego w Niemczech. Wszystkie dzienniki podają dokładną datę i godzinę wizyty, a także nazwisko Horthy’ego przez Marche Wschodnią, podkreślając specjalnie piękną dekorację Wiednia. W końcu korespondenci pism angielskich w Niemczech stwierdzają, iż rewia morska, która odbywa się w Kilonii jest jedną z największych, jakie kiedykolwiek odbyły się w Niemczech.
NOWI SĄSIEDZI
Berlin. — „Boeber” w swoim artykule, poświęconym wizycie admirała Horthy’ego podkreśla, że Niemcy i Węgry dawni towarzysze broni z wojny światowej, stali się obecnymi sąsiadami. Oba narody, którzy weszły w szereg sojuszu zbrojnego i nie potrzebują niczego obawy. Niemcy są dumne — ciągną dalej pismo — że mogą powitać tak wielkiego bohatera byłych Austro-Węgier i pokazać go w Kilonii przed wszystkimi, że wojenna, która zrównała oba Rzeszy w ostatnich latach. Zagranica — kontynuuje sen o czuci Europy. Zarówno Węgry, jak i Niemcy stoją ramię przy ramieniu przed tymże samym zadaniem: utworzenia Niemców i Węgrów, które zagładą ze starym obowiązkiem, który z biegiem Habsburgów i grzechów Warszawy nie wyciągną naukici. Siła obu narodów polega na tym, że prawo jest po ich stronie. Wobec Rzeszy, Węgry, jak Włochy, narzuci raz na razie z obowiązkowym imperializmem starej szkoły, który zawierał zarzewie tylu wojen. Mio da państwa narodowe żądają tylko tego, co jest im naturalne — samą natura i czą- niki sprawiedliwości, myśląc się nie jest im w stanie odmówić”.
Przyjaźń niemiecko-węgierska zacieśni się przez obecną wizytę jeszcze bardziej, stwierdza „Deutsche Allg. Zeitung”. — Opiera się ona na wspólnym dorobku idei społecznych, a na bezpośredniej broni z wojny światowej. Przyjaźń niemiecko-węgierska i wzmacnienie osi Ber- lin — Rzym — oto silna podpora pokoju, bezpieczeństwa i porządku w Europie Środkowej, jak i w basenie nadmorskim.
ROZGRYWKI W EUROPIE ŚRODKOWEJ
Paryż. — Z natężoną uwagą śledzi się w Paryżu rozgrywki w Europie Środkowej. Koła polityczne, które tego roku właśnie nie mają wakacji, kontynuują głównie fakt podróży regenta Horthy’ego do Niemiec oraz konferencję w Kilonii, gdzie miał miejsce szczyt Horthy’ego.
Cle. Niewątpliwie uzyski Hitler Węgrom propozycje ścisłą współpracy z Niemcami i przyczynie te, jak sądzi w Paryżu, będą mu niezwykle ulepszać. Wobec tego należy nastawić szacunkowe pytanie, czy Węgry pójdą całkowicie po linii politycznej Niemiec, czy też zdążą utrzymać pewną niezależność swej polityki zagranicznej.
Wizyta gen. Rayskiego w Bułgarii
Sofia. — W niedzielę rano gen. Rayski i towarzyszący mu oficerowie posyłali się w towarzystwie pułk. Bojdewa, szefa wojskowego, w Sofii, von Brauchitszkiego oraz przedstawicieli oficerów bułgarskich do Cam-Korri, bułgarskiego Zakopanego. Tam zawiśli palatium królewskie w Carskiej Bistricy i Saragie, polowanie na wysokich dwustu tysięcy metrów nad poziomem morza. Po zwiadzeniu Cam-Korri szef lotnictwa polskiego udał się wraz z towarzyszącymi mu osobami przez Kricim do Płowdiwa, W. Płowdiwie gen. Rayski zwi
Niepoczytalne i ordynarne wystąpienia przeciw Polsce
Członków Najwyższej Rady ZW. Sowieckiego.
Moskwa. Na jednym z ostatnich po zasiedlaniu Najwyższej Rady Związkowej Radzieckiej kilku członków zastanawiało się w niesłychany sposób Polskę, przy czym ataki te — sądząc po zachowaniu się mówców — były zgory ulotne.
Jeden z nich, Kornienko, zakłopotany przez przyszłe w świecie cywilizowany, nie szczędził żadnej osoby. Główne Pańszczyzny spotykają się ze żądaniem reakcji ze strony przewodniczącego. Tego rodzaju niepoczynalne wystąpienia wywoływały oburzenie wśród obecnych zagranicznych. Nie, jeśli polscy faszysta zastanawiają Ukrainę, w to takim razie wpadnie się ich nie tylko za Warszawę, ale nawet za Berlin (!).
Drugi mówca Wierszak, członek komisji spraw zagranicznych Najwyższego
Dymisja dwóch ministrow
we Francji.
Parzyż. — Minister roli publicznych Frassard i minister finansów Rambuteau oddali się do premiera Daladiera, na kierowniczość których dymisje. Obaj ministrowie należą do partii socjalistyczno-demokratycznego Zjednoczenia i stoją pod względem politycznym na lewą od radykalistów.
Nagła dymisja obu ministrów jest jak przesłanie, że wobec przewagę demokratycznych zarządzeń Daladiera, w sprawie interwencji wojska w strajku robotników portowych w Marsylii.
Wobec tego, że na dymisję w ogóle powinien odrzucić się Daladier, z rosnącą zmian w stanie w 40-dniowym tym przełomie.
Czy dywersja Frassarda i Rambuteau może być powodem rozważania gabinetowe — dotychczas nie wiadomo, powołane afrykańskie z jednym zdaniem, co lider zdał zapobiec ustąpieniu całego rządu!
DE MONZIE WCHODZI DO GABINETU.
Parzyż. — Premier Daladier przedstawił do aprobaty prezydenta Lebruna nową składkę gabinetu, w którym zastąpiły się roli publicznych i Pomeret na stanowisko ministra pracy, na miejsce ustępujących ministrow Frassarda i Rambuteau.
GRÓŻĄ STRAJKU GÓRNIKÓW.
Parzyż. — W departamentach Nord gróźby strajku górników. 25.000 górników z Zagłębia węglowego, położonego na południe miasta, Carmaux i Valence, odeszły od pracy, podkreślając przedstawicieli swojej związku, przystąpi do strajku, jeśli do dnia 15 września nie zostanie spełnione żądanie podwyższenia płac górników.
Ratujcie Niemcy przed szaleństwem wojny!
Wolają niemieccy kombatanci w odwecie rozrzucone na ulicach Berlina.
Berlin. — W niedzielę rano, gdy Berlin zasypał się ze śniegiem, na wielu wazniejszych ulicach zwyczajne zamieszki, zaspawane są ulotami, którymi również oklejone były mury budynków, szczególnie na Kurfürstendamm. Ogromny pożar, słoneczny, który tańczy na ulicach tak zwane „czerepowo Berlina”, był dzienniki robotniczej „Sensacja”. W sensacji, podobnie to, jak dotychczas były na wszystkich ulicach, nie ma i nie powiela się jak dotąd z maszyn, co dowodzi, iż autorzy ich rozprzestrzeniają środki materiały na przykład.
Ulotki wydane przez „Niezłomny Związek Kombatantów Wielkiej Wojny” — (Ehrenhafte Frontkämpfergemeinde des grossen Weltkrieges) — stworzone przez Hitlera, podobnie jak Wilhelm II. pragnie pchnąć Niemcy do wojny przeciwko całej Europie i to do wojny skazanej na przegranej, zakończonej rozejmami.
Odezwa mówi o ironii „wielkim sukcesie dyplomatycznym Führera, który, jak osiągnął Wilhelm II., potrafi w krótkim czasie zmiołować z Europy, jak Hitler, podobnie jak Wilhelm II. pragnie pchnąć Niemcy do wojny przeciwko całej Europie i to do wojny skazanej na przegranej, zakończonej rozejmami.
Japończycy maszerują na Hankau.
Tokio. — Japońskie eskadry powietrzne które bombardowały wczoraj Hankau, stracili 8 samolotów chłodnych z 15-tu, jakie brały udział w ataku.
Szanghaj. — Wodnopłotowe marynarki japońskiej bombardowały Wu czang. Około 30 wodnopłotowców japońskich, współpracujących z japońskimi okrętami wojennymi na rzecz Jangtse, zniszczyło silne pozycje chińscy siły, położone po obu stronach rzeki.
Hankau. — Japończycy rozpoczęli natarcie na południe od rzeki Jangtse, usiłując przerwać chińskie linie obronne, znajdujące się na drodze ich dojazdu do Hankau. Bitwa toczy się rzekomo na froncie 65 km. Główny nacisk sił japońskich skierowany na Jużucang.
Hull odpowiada na ofertę Niemiec.
Waszyngton. — Sekretarz stanu U.S.A. Hull odpowiedział na ofertę ministra spraw zagranicznych Rzeszy, który w momencie tej nadawał do otrzymania stosunków gospodarczych Niemiec ze Stanami Zjednoczonymi, oświadczył, że Stany Zjednoczone nie mogą bardziej chętnie uznać możliwości wznowienia obrotów z Niemcami.
Rozbudowa ta musiała jednak opierać się na podstawie umów wielostronnych, wobec czego Stany Zjednoczone nie mogą przyjąć propozycji niemieckiej oparcia umowy handlowej na niemieckim systemie bilateralnym.
Iwonicz-Zdrój
Tani sezon jesienny
Kuracje ryczałtowe 155 zł.
PRZYSPIESZENIE POBORU ROZCZNIKA 1914 W WIEDNIU.
Wiedeń. — W Wiedniu zarządzono przesunięcie na okres wcześniejszy terminu stawienia się do poboru rocznika 1914, które było przewidziane na czas od 12 do 24 września. Pobór ten rozpoczął się już 24 sierpnia.
Henlein nie zginał!
Udał się po raz kolejny do Berlina.
Londyn. — "Sunday Chronicle" donosi z Pragi jakoby Konrad Henlein miał w tajemnicy wyjechać do Berlina.
Według doniesień, złożonych przez narzeczonych Henlein, sprawdzano o rozmowach, jakie miał z lordem Runcimanem, i zapyta kancelerza, czy może przyjąć zaaproponowane zmiany do postulatów partii sudeckiej.
Zmiana polityki japońskiej
wobec wielkich mocarstw.
Tokio. — Poniedziałkowa prasa za wiera sprawozdania o zasadniczej zmianie japońskiej polityki zagranicznej do mocarstw reprezentowanych na Dalekim Wschodzie.
Prasa zamieszczona w tej sprawie nie ma dostosowanie brzmienie artykuły, nie wątpliwie inspirowane.
Jakkolwiek zasada nowej polityki zagranicznej nie jest jeszcze znane w szczegółach szczegółów, to jednak słyszać, że stanowi ona zupełnie przeciwieństwo do polityki poprzedniego ministra spraw zagr. Hiroyto.
Obecny minister spraw zagr. gen. Ugaki życzy sobie, jak słychać, usunąć wszelkie nieporozumienia z wielkimi mocarstwami i gotów jest zagwarantować im ich interesy w Chinach, pod warunkiem zrezygnowania pomocy dla Chin.
W tym kierunku idą też rozmowy, z których gen. Ugaki odbywa obecnie z angielskim ambasadorem w Tokio.
Po odpowiedzi gen. Franco
Pesymistyczna ocena w Londynie.
Londyn. — Reakcja politycznego Londynu na ogłoszoną w poniedziałek odpowiedź gen. Franco jest nieokrojna.
W danej chwili nie widać się możliwości pogodzenia sprzecznych stanowisk zainteresowanych czynników. Akcentuje się tu, że Berlin i Rzym, które pierwotnie głosowały za angielskim planem wyciągnięcia ochotników z Hiszpanii, obecnie nieudzwucznie po pieriąją notę gen. Franco, która ten plan paraliżuje niemal zupełnie.
Nie oznacza to jednak, aby Anglia zrezygnowała z planu, który pośród nich. Prezesa rządu jest zbyt mocno zaangażowany, a jeśli Chamberlain nie osiągnie chociażby pożądanych rezultatów, pozycja jego w czasie sesji Izby Gmin w październiku może stać się nie zwykle ciężka.
Nowa trasa Anglii jest w danej chwili powstrzymanie Francji od otwarcia Pirenejów. Istnieje nadzieję, że nacisk Anglii okaże się i tym razem skuteczny.
50 rannych i 1 zabity
w katastrofie nowojorskiej kolei podziemnej.
Nowy Jork. — Nowojorska kolej podziemna była widownią katastrofy, w której około 50 osób odniosło ranę, a 10 z pasażerów utraciło życie. Katastrofa wydarzyła się na stacji. Ekspres, nie
zatrzymująca się na wszystkich przystankach, wpadł z niewyjaśnionymi do- tąd przyczyn na pociąg stojący na sta- cji. Jedną z wagonów został poważnie uszkodzony, w drugim wybuch pożar.
Nowa prowokacja hitlerowców
Aresztowanie polskich kolejarzy
Gdańsk. — W dniu wczorajszym zo- stali aresztowani przez Gdańskie Urzędy Pełnienia Służby z pozwolenia Gdańskiego Przedsiębiorstwa Policji zastępcy naczelnika oddziału ruchu PKP, Schuls oraz kontro- ler ruchu Grabowski, obaj Polacy, ody- wałe polskie nazwy.
Aresztowanie ich wiąże się ze sprawą adiunkta Winnickiego „ruconego przez kilku dniami pod pociąg przez kolejarzy gdańscy na terenie W. M. Gdańsk” obu aresztowanych dział urzędnikom.
Ponieważ jest rzeczą jasną, że oba urzędnicy Polacy nie mają nic wspólnego z tym zamkiem, a jedynie z ich pracą, planuje się to być uznaniem przez władze gdańskie pewnego rodzaju zakład- ków w razie, gdyby aresztowani urzędnicy gdańscy Hasse miał pozostać w ares- ce polskim.
Związek wydawców Polskich
protestuje przeciw gdańskim repre- słom prasowym
Warszawa. — W ostatnich dniach władze W. M. Gdańska pozbawiły debitu na terenie W. M. Gdańska kilka poważnych dzienników polskich.
W sprawie tej Pol. Zw. Wyd. dzienników i czasopism wystąpił do min. sp. zagr. o odpowiednią interwencję, gdyż te masowe represje nie są uzasadnio- ne żadnymi rzeczownymi względami. Związek wydawców podkreśla, że artykuły zakwestionowane przez władze gdańskie nie zawierały akcentów wrogich Wolnemu Miastu, które jest tak ważnym portem morskim Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego też zarządz władzi gdańskich, jakoby przez tych artykułów „zmazało” do zakładkow- czości bezpieczeństwa i przegubu w Wolnym Mieście względnie do zakłócenia stosunków. W Miastu z Rzeczpospolitą jest najuzupełniej niesłużysząc.
W tem świetle odebranie debitu licz- nym pismom polskim jest posunięciem władz gdańskich niczem nieuzasadnio- nym a wysoce krzywdzącym dla polskiej ludności Wolnego Miasta, jak i dla obywateli polskich, przebywających czasowo na terenie W. Miasta a także dla prasy polskiej.
600 samochodów i 2 samoloty przywiózł m-s „Batory”.
Gdynia. — Z ostatniej podróży z No- wego Jorku do Gdyni m-s „Batory” opuścił port 19 sierpnia, przywożąc row- nocie piec, oraz 1948 ton ładunku. Na ładunek ten w pierwszym rzędzie składały się: 600 samochodów przeznac- zonych do samochodowych salonów w Polsce, 2 samochody do szpitali typu „Lodzkie”, 14 latarki lotniczych w Rumunii oraz 2 aligatory brazylijskie, ofiarowane przez Polaków amerykań- skich biliwspolow i biorcików w Pary- jsku. Okręt wyruszał z Błękit. moraki- poniował bowiem jeden z najzakochanych parów z przedstawicielami faszyn i fło- ry całego niemal świata.
Wśród najznamienitszych osób, które przybyły do Polski „Batory” — wymienić należy: profesora uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku mr. Arthura Colemana, wybitnego znawcę języka polskiego, pa- nia Frances Parke, Kevet, jednej z najwybitniejszych autorek amerykań- skich, pania H. Madge, profesora uniwersytetu nowojorskiego, który pracuje w Polsce nad biografią Marszał- ka Smolenskiego, oraz polskiego radzieckiego dziennika „Hirado” Alex Zambry i dyrektora A. T. A. w Nowym Jorku por. Morawskiego z małżonką.
Krajowe zawody lotnicze odbywały się w fatalnych warunkach atmosferycznych.
Bydgoszcz. — Pierwszy etap krajo- wych zawodów lotniczych przeszedł pod znakiem bardzo niekorzystnych warunków atmosferycznych. W niedzielę warunki atmosferyczne spowodowały, iż przy- sowych ładowań samolotów w okolicach Kartuz.
Dwa samoloty skapotowały, doznając uszkodzenia poważniejszej natury. Szczęśliwie maszyny osiągnęły składanie, zawierając w nich zarówno atmosferyczny, deszcz, szczyty i silne wiatrów oraz małego kręgu widzenia na polach w okolicach Kartuz.
W poniedziałek w dniu 21 b. m. o godz. 16 zdołało odchyć końcową część pierwszo- go etapu, tj. trase Gdynia—Bydgoszcz tylko 5 s. masywny. O godz. 16 z. m. przybyły z Gdyni do Bydgoszczy jeszcze trzy maszyny, tak iż od odtłotu drugiej konkurencji stanęło 30 maszyn.
Odlot rozpoczwał się o godz. 8.04 i z- się załadowanie maszyn. Wszystkie maszyny, które iszły w dniu wczoraj- szym wylądowały w Bydgoszczy, ukoń- czyły start o godz. 9.15. Trzy maszyny, które odlatywały w dniu 22 b. m. do Bydgoszczy odleciały z końca, przed godz. 12. Zgodnie z regulaminem, o godzinie 12 zamkniano przelot.
Odlot 30 maszyn z Bydgoszczy do drugiego etapu odbył się w najznamienitszym porządku.
Ogółem ładowały przyimus two dwa maszyny Aeroklubu poznańskiego, z którym, jako pilotowana przez p. Skłod- skiego, uległa uszkodzeniu przy startu. Ogólna uwaga zwróciły dwa piloti- mkt: mgr. Wanda Modlińska i jej towarzyszka Ewa Korczyńska z Aeroklubu poznańskiego, które przybyły w świetnej formie, ale z powodu deszczu, który padał w przestrzeniach i szukających drogi z zawodników mejskich. Wszyscy zawo- dznicy skarżyli się na fatalne warunki atmo- sferyczne. Przez cały czas Bydgoszcz z- znała znaczne zmiany. Mimo to samo- czucie zawodników świetne i zapal do dalszej drogi znakomity. Przymusowe dowania spowodowały loty prawe przy- kładem, ale nie zakończyły się wrażliwej strugi deszczu. Lotnicy po drodze zawadzali o wierzchołki drzew, ukrytych pod zasłoną deszczową, to też, ko- rzystając z jakichkolwiek dogodnych warunków, ładowali się, chcąc narzucić się swym maszyn.
Jasny meteor nad Warszawą
Warszawa. — Dnia 20 b. m. o godz. 20. m. 23 przy zupełnie pogodnym nie- bo pochodził się jasny meteor południo- wego, który został dostrzeżony na te konstelacji Delfina. Stąd przebieg niemal prostopadle do horyzontu, eksplodując na zachód od planety Jowisza. Barwa jego była wy- bitnie biała, jasność wielokrotnie wię- szka, niż Jowisza, smuga zaś, jako przez pewien czas ilościła się za nim na niebie, miała kolor czerwonawy.
Zjawisko to musiało być obserwo- wane zapewne i w innych okolicach Polski, zwłaszcza w Małopolsce, gdzie na wskaźnik kierunku biegł meteo- ra. Ważnym byłoby tu wykreślienie drogi pozornej lub nie gwiazd, co pozwoliłoby dość precyzyjnie określić dro- gi rzeczywistej w stratosferze, a nawet w przestrzeniach międzyplanetarnych przy większej ilości takich spostrzeżeń, dokonanych w różnych punktach kraju.
Bezczelne okradano PKP w Wilnie
Nici afery zaprowadziły policję do Warszawy.
Warszawa. — Władze śledcze zlikwidowały groźną bandę zlodźniej na terenie P. K. P. Wilno, wprowadzając swój „proceder” od dłuższego czasu. Szczegóły tej afery są rewelacyjne.
Kilku fałszerzy zorganizowało oko- munikację, by się zlodździć wielu- kimi, którzy mogli wciągając do bar- dzy kilku funkcjonariuszy kolei z eks- pedycji bagażowej.
Nadużycia polegały na tem, że wciągani do bandy kolejarze fałszo- wali listy przewozowe i towary, za- miast iść do rąk właściwych, wysyła- ne były pod adresem... warszawskich paserów.
Fałszerstwa i kradzieże dokonywa- ne były w tak sprytny sposób, że przez dłuższy czas nie można było wypać na ich trop. Jednak kra- dzieże stały się coraz częstsze, zawa- domiono policję. Zmudne dochodzenia i długotrwałe obserwacje uwieńczyły powodzenie.
Nici śledztwa wiodły do Warsza- wy, dokąd przybyli przedstawiciele wileńskiego urzędu śledczego i przy pomocy policji warszawskiej przysią- piono niezwłocznie do likwidacji han- dy w stolicy.
W toku dochodzeń okazało się, że straty poniesione przez kolei przera- czają 50.000 zł. Oprócz złodziei i z- nacznych kolejarzy, aresztowanych w Wilnie, osadzone w więzieniu pie- ciu fałszerzy i paserów aresztowa- wanych w Warszawie. Szczegóły afery jarazie nie mogą być ujawnione.
KASACJA OD WYROKU NA NOWAKA
Poznań. — Ostatniego niedziela w Poznaniu W. Nowaka, ad. nr. 70, nie- śleki zapowiedził kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Podsta- wy na jakich zostanie oparty wyrok ka- sacyjny nie są jeszcze znane, prawdo- podobnie obrona będzie się starała wy- wąszyć na ich trop. Jednak kra- dzieże stały się coraz częstsze, zawa- domiono policję. Zmudne dochodzenia i długotrwałe obserwacje uwieńczyły powodzenie.
Napiad w biały dzień
i wrwał kasjerkę teczkę z 3.600 zł.
Sosnowiec. — Oniedaj po połud- niu na rynku w Sławkowie w pow. olkuskim, na oczach licznych prze- chodników, dokonano zuchwalego na- padu rabunkowego na kasjerkę my- ny Rechma, Sonię Grysznan.
Grysznapanowa towarzyszyła slu- żącej Cadrowiny, noszącej na poczcie teczke z zawartością 3.600 zł. w go- tówce. W pewnej chwili podbiegł do Cadrowy nieznany osobnik, uderzył ją silnie w rękę, a następnie wrwał teczke z pieniędzmi i zbliż.
Świadkowie rabunku ustaliliw trzy- maczynę zlodź, lecz ten zagroził u- życiem bronią. Pościg policyjny przy użyciu psa policyjnego z urzędu śledcze- go z Sosnowca, nie dał pozytywnego wyniku.
Napad w biały dzień
i wrwał kasjerkę teczkę z 3.600 zł.
Sosnowiec. — Oniedaj po połud- niu na rynku w Sławkowie w pow. olkuskim, na oczach licznych prze- chodników, dokonano zuchwalego na- padu rabunkowego na kasjerkę my- ny Rechma, Sonię Grysznan.
Grysznapanowa towarzyszyła slu- żącej Cadrowiny, noszącej na poczcie teczke z zawartością 3.600 zł. w go- tówce. W pewnej chwili podbiegł do Cadrowy nieznany osobnik, uderzył ją silnie w rękę, a następnie wrwał teczke z pieniędzmi i zbliż.
Świadkowie rabunku ustaliliw trzy- maczynę zlodź, lecz ten zagroził u- życiem bronią. Pościg policyjny przy użyciu psa policyjnego z urzędu śledcze- go z Sosnowca, nie dał pozytywnego wyniku. | 3a5e901f-b925-4026-ba81-cf0072bedd65 | finepdfs | 2.371094 | CC-MAIN-2024-38 | https://zbiory.biblioteka.czest.pl/czasopisma/goniec_czestochowski/1938/Goniec_Czestochowski_Nr_192_1938.pdf/ | 2024-09-16T08:57:15+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651682.69/warc/CC-MAIN-20240916080220-20240916110220-00104.warc.gz | 1,010,632,131 | 0.999855 | 0.999852 | 0.999852 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
5276,
12631,
21955
] | 1 | 0 |
Karta Charakterystyki
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Data sporządzenia: 30/08/2017
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu
utraciły ważność
SEKCJA 1: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA
1.1. Identyfikator produktu
TAMIZAN 040 OD
1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane
Zastosowania zidentyfikowane
Herbicyd – Środek Ochrony Roślin
Zastosowania odradzane
Brak dostępnych danych.
1.3. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki
Synthos Agro Sp. z o.o.
ul. Chemików 1
32-600 Oświęcim, Polska
Tel. + 48 33 847 47 77
Fax + 48 33 847 47 78
e-mail: email@example.com
1.4. Numer telefonu alarmowego
+ 48 33 847 47 77 (dostępny 8:00-16:00)
112 - jednolity numer alarmowym obowiązującym na terenie całej Unii Europejskiej
SEKCJA 2: IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ
2.1. Klasyfikacja substancji lub mieszaniny
2.1.1. Oznakowanie zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP)
| Klasa zagrożenia i kod kategorii | |
|---|---|
| Skin Sens. 1B | |
| Aquatic Acute 1 | |
| Aquatic Chronic 1 | H410 - Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując |
| | długotrwałe skutki |
2.2. Elementy oznakowania
Oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP)
Piktogramy określające rodzaj zagrożenia:
GHS07:
GHS09:
Hasło ostrzegawcze: Uwaga
Zwroty określające zagrożenie:
H317 - Może powodować reakcję alergiczną skóry.
H410 - Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki.
Zwroty określające środki ostrożności:
Zapobieganie:
P280 - Stosować rękawice ochronne/odzież ochronną/ ochronę oczu/ochronę twarzy.
Reagowanie:
ul. Chemików 1, 32-600 Oświęcim, tel. +48 33 847 47 77, fax +48 33 847 47 78.
www.synthosagro.com
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
P302 + P352 - W PRZYPADKU KONTAKTU ZE SKÓRĄ: umyć dużą ilością wody.
P333 + P313 - W przypadku wystąpienia podrażnienia skóry lub wysypki: zgłosić się pod opiekę lekarza.
P391 - Zebrać wyciek.
Zwroty EUH:
EUH 401 – W celu uniknięcia zagrożeń dla zdrowia ludzi i środowiska, należy postępować zgodnie z instrukcją użycia.
2.3. Inne zagrożenia
Nie spełnia kryteriów PBT lub vPvB.
SEKCJA 3: SKŁAD/INFORMACJA O SKŁADNIKACH
3.1. Substancje
Nie dotyczy
3.2. Mieszaniny
| Numer CAS | Numer WE | Numer indeksowy | Numer | % [waga] | Nazwa | Klasyfikacja zgodnie z |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | rejestracji | | | rozporządzeniem (WE) |
| | | | REACH | | | nr 1278/2008 [CLP] |
| | | | - | | | Eye Irrit. 2; H319 |
| | | | | | | Skin Irrit. 2; H315 |
| | | | | | | Aquatic Acute 1; H400 |
Niebezpieczne składniki:
Pełna treść zwrotów H w sekcji 16
SEKCJA 4: ŚRODKI PIERWSZEJ POMOCY
4.1. Opis środków pierwszej pomocy
4.1.1. Uwagi ogólne
W razie wypadku lub złego samopoczucia należy zasięgnąć porady medycznej. Osobie udzielającej pomocy należy przedstawić etykietę produktu lub niniejszą kartę charakterystyki.
4.1.2. Po narażeniu przez drogi oddechowe
Wyprowadzić poszkodowanego na świeże powietrze. Zapewnić poszkodowanemu ciepło i warunki do odpoczynku. W przypadku zatrzymania oddechu zastosować sztuczne oddychanie. Wezwać lekarza.
4.1.3. Po kontakcie ze skórą
W PRZYPADKU KONTAKTU ZE SKÓRĄ: umyć dużą ilością wody. W przypadku wystąpienia podrażnienia skóry lub wysypki: zgłosić się pod opiekę lekarza.
4.1.4. Po kontakcie z oczami
Wyprowadzić poszkodowanego z miejsca narażenia. Usunąć ewentualne szkła kontaktowe. Płukać oczy trzymając rozwarte powieki dużą ilością wody, przez ok. 15 minut. Zasięgnąć porady medycznej.
4.1.5. Po narażeniu przez przewód pokarmowy
Wypłukać usta wodą (tylko gdy poszkodowany jest przytomny). Nie wywoływać wymiotów. Zasięgnąć porady medycznej.
4.1.6. Wyposażenie ochronne osoby udzielającej pierwszej pomocy
W przypadku kiedy poszkodowany jest skażony mieszaniną, zalecane jest wyposażenie ochronne w postaci maski do sztucznego oddychania i rękawiczek jednorazowych.
4.2. Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia
Może powodować reakcję alergiczną skóry. Może wystąpić podrażnienie skóry lub wysypka. Inne objawy i skutki nie są znane.
4.3. Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym
Stosować leczenie objawowe. Antidotum: Brak. Nie wywoływać wymiotów.
www.synthosagro.com
SEKCJA 5: POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU
5.1. Środki gaśnicze
5.1.1. Odpowiednie środki gaśnicze
Woda, piany alkoholoodporne, proszki gaśnicze, dwutlenek węgla.
5.1.2. Niewłaściwe środki gaśnicze
Zwarte strumienie wody.
5.2. Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną
Nie określono
5.3. Informacje dla straży pożarnej
Nie przebywać w strefie zagrożenia bez odpowiedniego ubrania i sprzętu ochronnego. Po użyciu należy umyć wykorzystywany sprzęt. Jeżeli została użyta woda, unikać zrzutu odcieków do kanalizacji lub środowiska wodnego poprzez obwałowanie terenu i studzienek kanalizacyjnych.
SEKCJA 6: POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA
6.1. Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych
6.1.1. Dla osób nienależących do personelu udzielającego pomocy
Użyć środków ochrony osobistej. Unikać wdychania par i zanieczyszczenia skóry. Zapewnić wystarczającą wentylację. Zawiadomić otoczenie o wycieku. Ewakuować się z miejsca wycieku/awarii zgodnie z zaleceniami osób prowadzących akcję ratowniczą.
6.1.2. Dla osób udzielających pomocy
Zawiadomić otoczenie o wycieku. Osoby biorące udział przy likwidowaniu awarii wyposażyć w odzież ochronną, rękawice i maski całotwarzowe wymienione w sekcji 8 z zastosowaniem klasy ochrony adekwatnej do zagrożenia.
6.2. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska
Nie dopuścić do przedostania się produktu do środowiska (do kanalizacji, wód gruntowych, gleby).
6.3. Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia
6.3.1. Zalecenia dotyczące zapobiegania rozprzestrzenianiu się wycieku
Obwałować miejsce wycieku. Zabezpieczyć studzienki ściekowe/kanalizacyjne.
6.3.2. Zalecenia dotyczące likwidacji wycieku
Zlikwidować przyczynę wycieku. Uszkodzone opakowanie umieścić w opakowaniu zastępczym. Jeśli to możliwe wylaną ciecz zebrać/przepompować do pojemnika zastępczego. Resztę posypać piaskiem lub innym sypkim sorbentem, zebrać poprzez zamiatanie. Pozostałość spłukać wodą a popłuczyny zebrać do pojemnika awaryjnego. Odpady te przeznaczyć do utylizacji jako produkt niebezpieczny w porozumieniu ze specjalistami. W przypadku skażenia wód powiadomić służby ratunkowe.
6.4. Odniesienia do innych sekcji
Usuwanie – patrz Sekcja 13.
SEKCJA 7: POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJAMI I MIESZANINAMI ORAZ ICH MAGAZYNOWANIE
7.1. Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania
Przestrzegać podstawowych zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, zasad bezpieczeństwa pożarowego oraz instrukcji stanowiskowych w miejscu pracy. Unikać wdychania dymu/mgły/par/rozpylonej cieczy. Zanieczyszczonej odzieży ochronnej nie wynosić poza miejsce pracy. Stosować rękawice ochronne/odzież ochronną/ ochronę oczu/ochronę twarzy. Zanieczyszczoną odzież zdjąć i wyprać przed ponownym użyciem. Zawartość/pojemnik usuwać do firm posiadających odpowiednie uprawnienia.
7.2. Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności Mieszaninę należy przechowywać w szczelnie zamkniętych, oryginalnych opakowaniach, w suchych i przewiewnych magazynach w temperaturze od 0˚C do 30˚C z dala od źródeł ciepła, otwartego ognia. Należy składować go w miejscach niedostępnych dla dzieci, osób niepowołanych i zwierząt. Chronić przed wilgocią, nasłonecznieniem i przemarzaniem. Przestrzegać ogólnych zasad BHP i p.poż.
7.3. Szczególne zastosowanie(-a) końcowe
Środek ochrony roślin. Herbicyd.
www.synthosagro.com
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
SEKCJA 8: KONTROLA NARAŻENIA/ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ
8.1. Parametry dotyczące kontroli
Nie zawiera substancji mających wartości stężeń dopuszczalnych w środowisku pracy.
8.2 Kontrola narażenia
8.2.1. Stosowne techniczne środki kontroli
Stosować zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie używać przed zapoznaniem się i zrozumieniem wszystkich środków bezpieczeństwa. Myć ręce przed posiłkami i po zakończeniu pracy.
8.2.2. Indywidualne środki ochrony takie jak indywidualne wyposażenie ochronne
a) Ochrona oczu lub twarzy:
Nosić okulary ochronne. Okulary można zastąpić maską całotwarzową. Stosować sprzęt atestowany zgodny z normą EN 166 (WE)
b) Ochrona skóry
-ochrona rąk
Nosić jednorazowe rękawice ochronne, szczelne, pięciopalcowe, wykonane z neoprenu lub innego materiału zapewniającego odporność chemiczną, odpowiadające min 2 poziomowi skuteczności ochrony wg normy EN 374 o grubości min. 0,12 mm. W przypadku kiedy zebrane doświadczenie wskazuje na konieczność zastosowania rękawic grubszych lub o wyższej klasie ochrony należy je zastosować. Stosować właściwą technikę usuwania rękawic (bez dotykania zewnętrznej powierzchni rękawicy) aby uniknąć kontaktu skóry z tym produktem. Każdorazowo po kontakcie ze środkiem umyć ręce wodą z mydłem.
-inne
Nieprzenikliwa odzież ochronna chroniąca przed pyłami i rozpylonymi cieczami, typ 4,5 zgodnie z normami EN 146, EN 139. Myć ciało wodą z mydłem. Utrzymywać wyposażenie ochronne w należytym stanie. Ubranie ochronne i bieliznę roboczą prać regularnie. Zabrudzony sprzęt myć wodą z detergentem. Okres pomiędzy wymianą wyposażenia ochronnego ustalany jest indywidualnie przez pracownika odpowiedzialnego za BHP. Zanieczyszczonej odzieży ochronnej nie wynosić poza miejsce pracy. Zanieczyszczoną odzież zdjąć i wyprać przed ponownym użyciem.
c) Ochrona dróg oddechowych
W razie potrzeby stosować półmaski lub maski całotwarzowej wykonane zgodnie z normą odpowiednio EN 140 lub EN 136 zaopatrzonej w pochłaniacz par organicznych typu A wykonane zgodnie z normą EN 143 i EN 149. Klasa wyposażenia powinna być adekwatna do natężenia czynników zagrożenia i czasu pracy.
8.2.3. Kontrola narażenia środowiska
Postępowanie zgodne z treścią etykiety produktu zapewnia spełnienie wymagań wynikających ze wspólnotowego prawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska. Nie dopuszczać do rozprzestrzeniania się w środowisku i przedostania się do kanalizacji i cieków wodnych.
SEKCJA 9: WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE I CHEMICZNE
9.1. Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych
a) Wygląd
Jednorodna ciecz barwy szarej (organoleptycznie)
b) Zapach
Charakterystyczny zapach (organoleptycznie)
c) Próg zapachu
nie określono
d) pH
4,26 (CIPAC MT 75.3)
e) Temperatura topnienia/krzepnięcia
145⁰C (dane dla substancji aktywnej nikosulfuron)
f) Temperatura wrzenia
Rozpad substancji przed osiągnięciem temperatury wrzenia
(dane dla substancji aktywnej - nikosulfuron)
g) Temperatura zapłonu
nie ulega zapłonowi aż do temperatury wrzenia A.9.
h) Szybkość parowania
nie określono
i) Palność (ciała stałego, gazu)
nie dotyczy – ciecz
j) Górna/dolna granica wybuchowości
nie określono
k) Prężność par
8 x 10-7 mPa (przy 25 oC) (dane dla substancji aktywnej –
nikosulfuron)
l) Gęstość par
nie określono
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
m) Gęstość względna
0,968 g/cm 2 w 20⁰C
n) Rozpuszczalność
Woda – 7500 mg/l w 20⁰C (dane dla substancji aktywnej
nikosulfuron)
Aceton – 8900 mg/l w 20⁰C (dane dla substancji
aktywnej - nikosulfuron)
Dichlorometan –2800 mg/l w 20⁰C (dane dla substancji
aktywnej - nikosulfuron)
Metanol – 400 mg/l w 20⁰C (dane dla substancji
aktywnej - nikosulfuron)
Octan etylu – 2400 mg/l w 20⁰C (dane dla substancji
aktywnej - nikosulfuron)
o) Współczynnik podziału: n-oktanol/woda
Log P 0,61 w 20⁰C i pH 7 (dane dla substancji
aktywnej nikosulfuron)
p) Temperatura samozapłonu
435⁰C A.15.
q) Temperatura rozkładu
150⁰C (dane dla substancji aktywnej nikosulfuron)
r) Lepkość
nie określono
s) Właściwości wybuchowe
nie posiada właściwości wybuchowych według kryteriów
metody A.14.
t) Właściwości utleniające
nie oczekuje się właściwości utleniających
9.2. Inne informacje
Nie określono
SEKCJA 10: STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ
10.1. Reaktywność
Stabilny w warunkach normalnych
10.2. Stabilność chemiczna
Stabilny przez okres co najmniej dwóch lat przechowywany w warunkach normalnych
10.3. Możliwość występowania niebezpiecznych reakcji
Nie określono
10.4. Warunki, których należy unikać
Nie określono
10.5. Materiały niezgodne
Nie określono
10.6. Niebezpieczne produkty rozkładu
Nie określono
SEKCJA 11: INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE
11.1. Informacje dotyczące skutków toksykologicznych
11.1.1. Toksyczność ostra
| Droga pokarmowa | | | LD50 > 2000 mg | szczur | - |
|---|---|---|---|---|---|
| Po naniesieniu na skórę | | LD50 > 2000 mg | LD50 > 2000 mg | szczur | - |
| | Poprzez drogi | LC50 > 20 mg/l | | - | - |
| | oddechowe | | | | |
11.1.2. Działanie żrące/drażniące na skórę
Badania nie wykazały działania żrącego (skóra – in vitro, OECD Nr 430/ B.40.) i drażniąco w kontakcie ze skórą (Królik i OECD nr 404/ B.4.)
11.1.3. Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy ul. Chemików 1, 32-600 Oświęcim, tel. +48 33 847 47 77, fax +48 33 847 47 78.
www.synthosagro.com
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
Badania wykazały, że mieszanina nie powoduje uszkodzenia oczu (izolowane oko kurze, OECD Nr 438/ B.48.) oraz nie działa drażniąco na oczy (królik, OECD nr 405/ UE B.5.).
11.1.4. Działanie uczulające na drogi oddechowe lub skórę
Badania wykazały działanie uczulające na skórę (świnka morska, OECD Nr 406/ Metody B.6.). Preparat sklasyfikowany jako mogący powodować reakcję alergiczną skóry.
11.1.5. Działanie mutagenne na komórki rozrodcze
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako mogący działać mutagennie na komórki rozrodcze.
11.1.6. Działanie rakotwórcze
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako rakotwórczy.
11.1.7. Szkodliwe działanie na rozrodczość
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako szkodliwie działający na rozrodczość.
11.1.8. Działanie toksyczne na narządy docelowe – narażenie jednorazowe
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako działający toksycznie na narządy docelowe przy narażeniu jednorazowym.
11.1.9. Działanie toksyczne na narządy docelowe – narażenie powtarzane
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako działający toksycznie na narządy docelowe przy narażeniu powtarzalnym.
11.1.10. Zagrożenie spowodowane aspiracją
Nie prowadzono badań własnych dla mieszaniny. Składnik aktywny preparatu nie został sklasyfikowany jako powodujący zagrożenie poprzez aspirację.
SEKCJA 12: INFORMACJE EKOLOGICZNE
12.1. Toksyczność
TOKSYCZNOŚĆ DLA ORGANIZMÓW WODNYCH:
Ryby:
LC50 (96 godzin) Oncorhynchus mykiss Walb. (Pstrąg tęczowy) > 100 mg/l
NOEC (96 godzin) Oncorhynchus mykiss Walb. (Pstrąg tęczowy) > 100 mg/l
Skorupiaki:
EC50 (48 godzin) Daphnia magna 394,03 mg/l
NOEC (48 godzin) Daphnia magna 63 mg/l
Glony:
ErC50 (72 godziny) Pseudokirchneriella subcapitata 342,67 mg/l
NOEC (72 godziny) Pseudokirchneriella subcapitata 9,5 mg/l
Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki. Klasyfikacja wynika z oceny dokumentacji rejestracyjnej produktu przez odpowiednie jednostki oceniające.
12.2. Trwałość i zdolność do rozkładu
Brak dostępnych danych dla mieszaniny
12.3. Zdolność do bioakumulacji
Brak dostępnych danych dla mieszaniny
12.4. Mobilność w glebie
Brak dostępnych danych dla mieszaniny
12.5. Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB
Na podstawie dostępnych danych nie wykazuje właściwości PBT i vPvB.
12.6. Inne szkodliwe skutki działania
Brak dostępnych danych dla mieszaniny
SEKCJA 13: POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
13.1. Metody unieszkodliwiania odpadów
Nie usuwać do kanalizacji. Nie dopuścić do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i wód podziemnych. Nie mieszać z odpadami komunalnymi i nie składować na wysypiskach komunalnych. Resztki cieczy użytkowej rozcieńczyć wodą i wypryskać na powierzchni poprzednio opryskiwanej. Wodę użytą do mycia aparatury wypryskać na powierzchni poprzednio opryskiwanej, stosując te same środki ochrony osobistej. Przekazać uprawnionemu przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie na gospodarowanie tego rodzaju odpadami. Przekazać uprawnionemu przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie na gospodarowanie tego rodzaju odpadami.
Kod odpadu:
07 04 80*- Przeterminowane środki ochrony roślin
02 01 08* - Odpady agrochemikaliów zawierające substancje niebezpieczne
20 01 19* - Środki ochrony roślin.
Postępowanie z zanieczyszczonymi opakowaniami
Nie usuwać do kanalizacji. Nie dopuścić do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i wód podziemnych. Nie mieszać z odpadami komunalnymi i nie składować na wysypiskach komunalnych. Przemyć trzykrotnie pojemnik. Resztki cieczy rozcieńczyć wodą i wypryskać na powierzchni poprzednio opryskiwanej. Wodę użytą do mycia aparatury wypryskać na powierzchni poprzednio opryskiwanej, stosując te same środki ochrony osobistej. Nie spalać opróżnionych opakowań po środkach we własnym zakresie. Przekazać uprawnionemu przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie na gospodarowanie tego rodzaju odpadami. Pojemnika nie używać ponownie. Kod odpadu: 15 01 10* Opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone.
SEKCJA 14: INFORMACJE DOTYCZĄCE TRANSPORTU
Opakowanie i transport podlegają przepisom dotyczącym przewozu towarów niebezpiecznych.
14.1. Numer UN (numer ONZ)
3082
14.2. Prawidłowa nazwa przewozowa UN
MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU, CIEKŁY, I.N.O.
14.3. Klasa(-y) zagrożenia w transporcie
9
14.4. Grupa pakowania
III
14.5. Zagrożenia dla środowiska
Produkt niebezpieczny dla środowiska
14.6. Szczególne środki ostrożności dla użytkowników
-
14.7. Transport luzem zgodnie z załącznikiem II do konwencji MARPOL z kodeksem IBC
Nie dotyczy
SEKCJA 15: INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH
15.1. Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny
1. Rozporządzenie (WE) 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 roku w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (Dz. U. UE L nr 396 z 30 grudnia 2006, roku z późniejszymi zmianami).
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31 grudnia 2008 roku, z późniejszymi zmianami).
ul. Chemików 1, 32-600 Oświęcim, tel. +48 33 847 47 77, fax +48 33 847 47 78.
www.synthosagro.com
Karta Charakterystyki
Data sporządzenia: 30/08/2017
Zgodna z Rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH)
Aktualizacja (nr aktualizacji): 25/01/2019 (2)
Wersja (nr wersji): 28/05/2020 (3.1)
Wcześniejsze wersje i aktualizacje niniejszego dokumentu utraciły ważność
3. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2018, poz. 1286, z późniejszymi zmianami).
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1336/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w celu dostosowania go do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin (Dz. Urz. UE L 354 z 31 grudnia 2008 roku)
15.2. Ocena bezpieczeństwa chemicznego
Dostawca nie dokonał oceny bezpieczeństwa chemicznego mieszaniny.
SEKCJA 16: INNE INFORMACJE
16.1. Wykaz punktów karty, których treść uległa zmianie
2.1, 13, 14, 15.1, 16
16.2. Lista odpowiednich zwrotów wymienionych w sekcjach 2-15 oraz (jeśli to właściwe) pełny tekst wszelkich zwrotów, które nie zostały podane w całości w sekcjach 2-15
Skin Sens. 1A - Działanie uczulające na skórę, kategoria zagrożenia 1A
Skin Irrit. 2 – Działanie drażniące na skórę, kategoria 2
Eye Irrit. 2 – Działanie drażniące na oczy, kategoria 2
Aquatic Acute 1 - Stwarzające zagrożenie dla środowiska wodnego – zagrożenie ostre, kategoria 1
Aquatic Chronic 1 - Stwarzające zagrożenie dla środowiska wodnego – zagrożenie przewlekłe, kategoria 1
H317 - Może powodować reakcję alergiczną skóry
H319 – Działa drażniąco na oczy.
H315 – Działa drażniąco na skórę.
H400 - Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne
H410 - Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki
INFORMACJE DODATKOWE:
Ewentualnie dalsze informacje można uzyskać u producenta jak podano w punkcie 1.3.
Niniejszy dokument ma charakter informacyjny. Informacje w nim podane opierają się na aktualnym stanie naszej wiedzy i doświadczeniu. Nie stanowią one gwarancji właściwości produktu ani specyfikacji jakościowej i nie mogą być podstawą do reklamacji. Przedstawione informacje nie mają zastosowania dla mieszanin produktu z innymi substancjami. Produkt powinien być transportowany, magazynowany i stosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami, dobrymi praktykami higieny pracy oraz zaleceniami zawartymi w dostarczanej dla niego karcie charakterystyki. | <urn:uuid:17feb38e-4ecd-4cb2-99ec-0f368e10e7c5> | finepdfs | 1.077148 | CC-MAIN-2025-05 | https://agrosimex.pl/attachment/t/a/tamizan_040_od_1l_nikosulfuron_karta_charakterystyki.pdf | 2025-01-20T13:03:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703363062.58/warc/CC-MAIN-20250120110408-20250120140408-00747.warc.gz | 73,081,938 | 0.999943 | 0.999963 | 0.999963 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1892,
4713,
8492,
12059,
14341,
17314,
20884,
23391
] | 5 | 0 |
Przyroda, narciarze i ekspertyzy. Polemika
Redakcja „Dzikiego Życia" otrzymała list od pana profesora Zbigniewa Witkowskiego, w którym pisze on, iż w ostatnich miesiącach stał się „przedmiotem napastliwych i uwłaczających ataków p. J. Korbela, redaktora naczelnego periodyku „Dzikie Życie". Chodzi przede wszystkim o artykuł z nr 4(35) DŻ zatytułowany „Filozofia kupca i prostytutki; czyli jak narciarze pacyfikują góry powołując się na Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie". Był to artykuł (niestety ucięty podczas montażu w drukarni i pozbawiony zakończenia) opisujący audycję Programu III PR, nadaną spod Pilska, podczas której przedstawiciele lobby narciarskiego powoływali się licznie na profesora Witkowskiego i IOP PAN argumentując, że góry trzeba betonować, budować wyciągi i trasy narciarskie.
W swoim liście profesor kategorycznie prosi o opublikowanie pełnego tekstu jego stanowiska, formalne przeprosiny oraz pisemne poinformowanie go w nieprzekraczalnym terminie dwóch tygodni o sposobie załatwienia sprawy.
Prawo prasowe mówi o warunkach sprostowania informacji nieprawdziwej. Otóż żadna z informacji podanych w wymienionym artykule nie jest nieprawdziwa, jedynie nie udało nam się uzyskać potwierdzenia zamiarów zlecenia profesorowi ekspertyzy przez Słowaków (napisaliśmy: „Podobno…"). Jeśli usłyszane przed rokiem od Słowaków informacje były żartem, to też jest on symptomatyczny.
Prawo prasowe mówi, że sprostowanie nie może być dłuższe niż dwukrotna objętość tekstu, którego ono dotyczy. Pan profesor nadesłał kilkustronicowy materiał odnoszący się do jedynie 20 wersów jednej kolumny owego artykułu oraz niepublicznej korespondencji.
Ponieważ jest to jednak materiał obrazujący stosunek do przyrody i filozofię jej ochrony profesora IOP PAN przytaczamy jego obszerne fragmenty.
Co pisałem i mówiłem o Pilsku, Jaworzynie Krynickiej, Tatrach i narciarstwie zjazdowym
Prof. dr hab. Zbigniew Witkowski
W ostatnich miesiącach stałem się przedmiotem napastliwych, oszczerczych i poniżających ataków p. J.Korbela, który wskazuje na mnie jako osobę „prowadzącą handel przyrodą". Ponieważ p. Korbel powołuje się na nieznane mi bałamutne wypowiedzi inwestorów narciarskich wymieniających moje nazwisko w kontekście własnych przekonań zmuszony jestem publicznie przypomnieć co dotąd w tej sprawie napisałem i powiedziałem. […]
W sprawie Pilska moje stanowisko brzmi następująco:
1. Ekspertyza przeprowadzona przez IOP PAN wykazała, iż obszary (partii szczytowej) najciekawsze przyrodniczo w większości nie pokrywają się z obszarami użytkowanymi przez narciarzy, gdzie nastąpiła silna degradacja środowiska i zniszczenie przyrody. Zabezpieczenie miejscowej przyrody wymaga powołania dwóch nowych rezerwatów oraz kilku pomników przyrody i użytków ekologicznych. Degradacja środowiska wymaga podjęcia i stałego podtrzymywania rekultywacji środowiska na koszt narciarzy.
2. Ponieważ grunty na obszarze kopuły Pilska należą do prywatnych właścicieli doprowadziłem do ugody notarialnej (przyrzeczenie w tej sprawie złożył wójt gminy w obecności m.in. p. senatora
Przyroda, narciarze i ekspertyzy. Polemika
1
J.Okrzesika, Dyrektora Urzędu Rejonowego w Żywcu, Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody, Dyrektora Żywieckiego Parku Krajobrazowego oraz p. J.Korbela) między Urzędem Gminy w Jeleśni i Wojewódzkim Konserwatorem Przyrody, która zezwala na ograniczone użytkowanie narciarskie Pilska do obszarów już zagospodarowanych, z zakazem użytkowania terenów przyległych, pod warunkiem zgody tych właścicieli na utworzenie na ich terenach przylegających do terenów narciarskich rezerwatów przyrody obejmujących:
cały obszar kopuły szczytowej Pilska porośnięty kosodrzewiną;
obszar Hali Cebulowej wraz z otaczającymi ją drzewostanami.
3. Zgoda Urzędu Rejonowego w Żywcu na dalszą eksploatację wyciągów narciarskich w partii szczytowej Pilska została opatrzona klauzulą konieczności stałej rekultywacji obszaru użytkowanego przez narciarzy zgodnie z załączonym projektem rekultywacji, a także zamknięciem eksploatacji wyciągów narciarskich w przypadku gdy miąższość pokrywy śnieżnej jest mniejsza niż 40 cm. Jak dotąd prace rekultywacyjne zostały przeprowadzone zgodnie z harmonogramem.
Tak rozwiązaną sprawę Pilska […] uważam za swój osobisty sukces. […] Moje działania doprowadziły do poszerzenia obszarów ochrony rezerwatowej w masywie Pilska i połączenia rezerwatów na obszarze
Słowacji i Polski w jeden duży kompleks obejmujący całą strefę kosodrzewiny i znaczne połacie lasów reglowych […], doprowadziły również do trwałego i bieżącego naprawiania szkód środowiskowych wyrządzanych przez narciarzy i turystów. Wbrew sugestiom p. Korbela nie wykonałem „sprzedajnej ekspertyzy", wręcz przeciwnie – istotnie dołożyłem pracy urzędnikom odpowiedzialnym za ochronę przyrody i nie poszerzyłem, a ograniczyłem obszar eksploatacji narciarskiej w strefie podszczytowej Pilska do ok. 1/4 powierzchni, bez możliwości dalszego jego poszerzania.
Sprawa Jaworzyny Krynickiej
Ocena oddziaływania na środowisko dla projektu kolei gondolowej na Jaworzynę Krynicką została opracowana przez p. prof. Kasprzyka.
[…] W wyniku protestu Rady Naukowo-Społecznej Popradzkiego Parku Krajobrazowego Wydział (ochrony środowiska UW w Nowym Sączu – red.) nakazał inwestorowi przygotowanie poszerzonej opinii, uwzględniającej szerzej zagadnienia przyrodnicze. Opinię, na zlecenie inwestora, wykonał interdyscyplinarny zespół pod moim kierunkiem. […]
Opinia wskazała na szereg zagadnień niedopracowanych w ekspertyzie i wymagających dodatkowych prac, wskazała również na niedostrzeżone przez autora ekspertyzy problemy wymuszające ograniczenia inwestycji,
wskazano, iż kolej gondolowa stanowi obiekt centralny tzw. „stacji narciarskiej" wobec czego ekspertyza powinna objąć wszelkie konsekwencje jej powstania, w tym wzmożony ruch turystyczny i narciarski, a także wyciągi orczykowe i związane z nimi nartostrady. Inwestor został zmuszony do przygotowania projektu całościowego obejmującego nie tylko kolej gondolową ale i wszystkie docelowe inwestycje,
wskazano, iż istniejące i projektowane na Jaworzynie Krynickiej nartostrady są w stanie przyjąć bez istotnej szkody dla środowiska określoną liczbę narciarzy, co ogranicza o połowę projektowaną przepustowość kolei,
wskazano, iż dla partii szczytowej Jaworzyny Krynickiej należy wykonać szczegółowy plan zagospodarowania przyrodniczo-architektonicznego, ponieważ będzie to obszar najbardziej narażony na zniszczenie. […]
Przyroda, narciarze i ekspertyzy. Polemika
2
[…] Chciałbym podkreślić, iż wraz z prof. J. Staszkiewiczem osobiście obszedłem trasy projektowanych nartostrad i mogę z całą pewnością stwierdzić, iż nie przecinają one obszarów starodrzewi bukowych i jodłowych spotykanych na tej górze. […]
Sprawa Zimowych Igrzysk Olimpijskich Zakopane 2006
Organizator igrzysk zobowiązany jest złożyć do MKOL […] opracowanie, którego jednym z elementów jest ochrona środowiska.
[…] Opracowanie Punktu 4 (ochrona środowiska) zostało wykonane przez zespół pracowników naukowych pod moim kierunkiem. W kwestii gwarancji dotyczących zgodności olimpiady z istniejącym stanem prawnym przedstawiłem co następuje:
1. […] uzasadniony wydaje się wniosek, iż organizacja ZIO nie jest celem jaki Tatrzański PN ma spełniać. […]
2. Planowana (jako rezerwowa) impreza saneczkarska i bobslejowa na obszarze Popradzkiego PK jest zgodna z celem parku krajobrazowego, o ile jest działalnością racjonalną i nie umniejsza wartości przyrodniczych, historycznych i kulturowych Parku. […]
3. Pozostałe obszary i obiekty gdzie planowane są inne imprezy ZIO 2006 (Zakopane, Kraków, Nowy Targ, Szczyrk, Bielsko-Biała) … podlegają ustalonym procedurom prawnym i administracyjnym.
4. Ponieważ żadne zamierzenie inwestycyjne dotyczące planowanych ZIO 2006 nie zostały jeszcze przygotowane nie jest możliwe wydanie pozytywnej opinii dotyczącej oficjalnej gwarancji od kompetentnych władz stwierdzającej, iż wszystkie działania inwestycyjne potrzebne dla organizacji igrzysk będą zgodne z lokalnymi i krajowymi przepisami…".
W „nagrodę" za tak przygotowaną opinię zostałem okrzyczany „ekologicznym oszołomem" i nie znalazłem nikogo (mimo zaproszeń) kto w starciu z proolimpijską drużyną poparłby moje stanowisko […]
Nie chciałbym polemizować z innymi wymysłami p. Korbela m.in. o słowackich biznesmenach, którzy mają mi zlecić dalsze opracowania niszczące przyrodę. Są one tak samo prawdziwe jak moja propozycja „wycięcia hektarów kosodrzewiny i świerków" na Pilsku. Na koniec warto zaznaczyć, iż język i epitety jakimi operuje p. Korbel wystawiają świadectwo wyłącznie jemu.
***
Panie Profesorze:
Podpierający się Pana nazwiskiem i ekspertyzą PAN znani Panu ludzie związani z wyciągami 1. na Pilsku mówili w audycji radiowej, że aby góry chronić trzeba na nich najpierw zarabiać, sprzedając ich przyrodę pod wyciągi i trasy narciarskie. Dla mnie jest to tytułowa „filozofia kupca i prostytutki".
Ekspertyza dla Pilska była odpowiedzią na pytania problemowe, a nie naukowe (dlatego nie 2. odnosiła się np. w ogóle do słowackiego rezerwatu „Pilsko", ostoi zwierząt itp.). W istocie chodziło o dostarczenie argumentów, by zalegalizować nielegalne wyciągi. Mówił o tym wysoki urzędnik UW w Bielsku Białej („Musieliśmy zlecić tę ekspertyzę, bo oni nas zaskarżyli do Parlamentu Europejskiego i bez ekspertyzy my to przegramy"). Mamy to nagrane na taśmie wideo.
Nie trzeba ekspertyzy naukowej, by stwierdzić, że trasy narciarskie są mniej ciekawe 3. przyrodniczo od terenów obok tych tras. Według tej logiki wyciąg nr 7 nie niszczy
Przyroda, narciarze i ekspertyzy. Polemika
3
kosodrzewiny, bo poprowadzony jest na obszarze gdzie ona nie występuje (została bowiem wycięta podczas budowy).
Na spotkaniu w Urzędzie Rejonowym w Żywcu nie widziałem umowy notarialnej, którą się Pan 4. chwali a jedynie słyszałem mętną obietnicę wójta, że może dojść do utworzenia rezerwatów na terenach niekonfliktowych, gdzie i tak nikt nie chodzi, ani nie jeździ. Słyszałem też jak powiedział Pan, że proponuje zorganizowanie ZIO 2006 na Pilsku, co wójt i inni zebrani panowie natychmiast podjęli mówiąc o potrzebie w związku z tym wybudowania kolejki krzesełkowej i nowych tras, co wiąże się z wycięciem kosodrzewiny i świerków, modulacją zbocza, budową wieży startowej i naśnieżania. To samo powtarzano później w audycji radiowej, powołując się na Pana. Nie słyszałem, żeby Pan protestował. Gdy podejmował się Pan ekspertyzy, na kopule Pilska były dwa nielegalne wyciągi i decyzja ich rozbiórki. Dziś są trzy, dwa zalegalizowane na podstawie Pana ekspertyzy i dużo większe zniszczenia oraz plany dalszej rozbudowy. Jak poinformowano mnie 27 maja br. w Żywieckim Parku Krajobrazowym do dziś nie ma żadnej decyzji o nowych rezerwatach nie ma też, żadnej umowy na piśmie z właścicielami gruntów.
Nie jest prawdą, że prace rekultywacyjne „zostały przeprowadzone zgodnie 5. z harmonogramem", Harmonogram prac nie był przestrzegany a rekultywacji biologicznej nie przeprowadzono w ogóle, o czym Pan wiedział, bo mówiono o tym na owym spotkaniu w Urzędzie Rejonowym. Nie jest prawdą, że Pana działania doprowadziły do poszerzenia obszarów chronionych (to na razie zamierzenia) na kopule Pilska, ani że ograniczył Pan tam o 1/4 obszar eksploatacji narciarskiej, podobnie jak nie jest przestrzegany warunek miąższości pokrywy śnieżnej wynoszącej 40 cm, o czym również Pan wie, a co my mamy zarejestrowane na fotografiach.
Ekspertyza pominęła zagadnienia przyrodnicze: oddziaływanie rozwijającego się ośrodka 6. narciarskiego na bezpośrednio sąsiadujący, jedyny na Słowacji rezerwat górskiego lasu naturalnego, ostoję niedźwiedzia, głuszca, cietrzewia, pominęła międzynarodowe umowy o ochronie przyrody, i zlekceważyła protesty międzynarodowej koalicji organizacji ekologicznych, chociaż często powoływał się Pan i Pana pracownicy (np. dr Łajczak) na interes społeczny. Jednak wyłącznie lobby narciarskiego.
Co do Jaworzyny Krynickiej to widocznie mamy inne poczucie co jest niszczeniem przyrody. Widoczne na zdjęciu wycięte buki i zmasakrowany krajobraz to dla mnie dewastacja i ekologiczna zbrodnia. Nie nazywam również działaniami dla przyrody polecanie wykonywania kolejnych ekspertyz i opinii ponieważ jakiś obszar „będzie narażony na zniszczenie",
Jeśli chodzi o ZIO 2006 to stwierdzenie, że Tatrzański Park Narodowy nie ma na celu organizowania igrzysk olimpijskich a obiekty „podlegają ustalonym procedurom prawnym i administracyjnym" nie jest zbyt odkrywcze i niewiele ma wspólnego z podejściem przyrodnika. Dlatego stwierdzenie iż „W tym świetle nie jest możliwe…" mnie osobiście nie uspokaja.
Wątpliwości pozostają: A co jeśli zmieni się światło? A co z Pańską propozycją olimpiady na Pilsku? A co z tym torem bobslejowym na obszarze Popradzkiego PK, jeśli przypomnieć sobie, że mieszkańcy okolic takiego, toru z olimpiady w Albertville do dziś mają przy sobie maski gazowe na wypadek wycieku amoniaku?
Janusz Korbel
Przyroda, narciarze i ekspertyzy. Polemika
4 | <urn:uuid:1c6e3343-0bb0-4168-ab01-ce5846fb8622> | finepdfs | 2.060547 | CC-MAIN-2019-39 | https://dzikiezycie.pl/pl/pdf/16682 | 2019-09-20T14:02:45Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514574039.24/warc/CC-MAIN-20190920134548-20190920160548-00348.warc.gz | 444,910,949 | 0.999947 | 0.99995 | 0.99995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3125,
6508,
9594,
12970
] | 1 | 1 |
Projekt Umowa Nr CUI-DNZ.022.................
zawarta w dniu ................................we Wrocławiu pomiędzy:
Gminą Wrocław z siedzibą we Wrocławiu, pl. Nowy Targ 1-8, 50-141 Wrocław, NIP: 8971383551
działającą poprzez:
Centrum Usług Informatycznych we Wrocławiu, jednostkę budżetową Gminy Wrocław, z siedzibą we Wrocławiu (50-304) przy ul. Namysłowskiej 8, reprezentowaną przez:
Pana ……………………………….. - Dyrektora Centrum Usług Informatycznych we Wrocławiu, działającego w imieniu Gminy Wrocław na podstawie pełnomocnictwa nr .............. z dnia ……………………….. Prezydenta Wrocławia i przy kontrasygnacie Pana ……………………….. – Głównego Księgowego Centrum Usług Informatycznych we Wrocławiu
zwaną dalej „Zamawiającym"
a firmą
___________________________________________________________________ z siedzibą we ___________________________, przy ul. ________________________, dla której Sąd Rejonowy dla _____________________________________ prowadzi akta rejestrowe pod numerem Krajowego Rejestru Sądowego __________________________, numer NIP: _______________________________ numer Regon _____________________________,
reprezentowaną przez: _______________________________________________________________
zwaną w dalszej części Umowy „Wykonawcą".
Preambuła
W wyniku przeprowadzonego postępowania w trybie przetargu nieograniczonego (znak sprawy nr CUIDNZ..........) zorganizowanego zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo Zamówień Publicznych (Dz.U. z 2019 r., pozy 1843) w celu wyłonienia Wykonawcy, który zaprojektuje i wdroży u Zamawiającego interoperacyjny system informatyczny klasy ERP wspierający Zamawiającego w scentralizowanej obsłudze jednostek oświatowych w zakresie finansowo-księgowym, Strony zawierają umowę o następującej treści:
§ 1 Definicje
Następujące pojęcia, pisane w Umowie wielką literą będą miały znaczenia nadane im poniżej:
Analiza Przedwdrożeniowa –Wstępna Analiza Przedwdrożeniowa i suma wszystkich Cząstkowych Analiz Przedwdrożeniowych.
Asysta Stanowiskowa – wsparcie świadczone przy stanowiskach pracy Użytkowników Systemu przez przynajmniej dwóch konsultantów Wykonawcy w pierwszym okresie eksploatacji Systemu, tj. po odbiorze każdej Fazy o ile zachodzi taka konieczność zgłoszona przez Zamawiającego, jak również po uruchomieniu całego Systemu, dla której przewidziano Asystę w liczbie 200 Roboczogodzin; obejmuje udzielanie konsultacji i wskazówek wcześniej przeszkolonym Użytkownikom, nadzorowanie ich pracy z Systemem oraz rozwiązywanie problemów pojawiających się podczas eksploatacji Systemu.
Awaria Krytyczna - Wada powodująca całkowite zatrzymanie lub poważne zakłócenie pracy Systemu, dla której nie ma alternatywnej metody wykonania danej operacji w Systemie, uniemożliwiająca normalne korzystanie z funkcji Systemu przez Użytkowników.
Awaria - Wada powodująca zakłócenie pracy Systemu, która nie uniemożliwia Użytkownikom korzystania z funkcji Systemu, polegająca w szczególności na ograniczeniu realizacji lub uciążliwości w realizacji jednej z funkcji Systemu. Wystąpienie Awarii wiąże się z koniecznością dodatkowych nakładów pracy, w porównaniu z Systemem wolnym od Awarii, nie powodując jednak skutków opisanych dla Awarii Krytycznej.
Czas Naprawy - czas liczony od momentu prawidłowego przekazania Zgłoszenia o Wadzie do momentu Naprawy; do Czasu Naprawy wliczany jest Czas Reakcji. Czas Naprawy nie zawiera czasu oczekiwania Wykonawcy na informacje od Zamawiającego niezbędne do wykonania Naprawy.
Czas Obejścia - czas liczony od momentu prawidłowego przekazania Zgłoszenia o Wadzie do momentu zastosowania Obejścia; do Czasu Obejścia wliczany jest Czas Reakcji. Czas Obejścia nie zawiera czasu oczekiwania Wykonawcy na informacje od Zamawiającego niezbędne do prowadzenia działań serwisowych.
Czas Reakcji - czas liczony od momentu prawidłowego przekazania Zgłoszenia o Wadzie do momentu podjęcia przez Wykonawcę działań zmierzających do ustalenia przyczyn i usunięcia Wady.
Cząstkowa Analiza Przedwdrożeniowa – analiza przedwdrożeniowa sporządzona dla Fazy, jej celem jest uszczegółowienie zakresu Fazy, zadań do wykonania i sposobu ich wykonania oraz terminów wykonania zadań. Wynikiem Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej będzie sporządzenie Dokumentu Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej.
Dokumentacja – Dokumentacja Techniczna, Dokumentacja Administracyjna, Dokumentacja Użytkowa i Dokumentacja przetwarzania danych osobowych.
Dokumentacja Administracyjna — dokumentacja opisująca sposób zarządzania Systemem przez służby IT Zamawiającego.
Dokumentacja Techniczna — dokumentacja opisująca sposób instalacji, konfiguracji, monitorowania działania Systemu oraz tworzenia kopii zapasowych danych przetwarzanych przez System.
Dokumentacja Użytkowa — dokumentacja opisująca sposób obsługi Systemu przez Użytkownika.
Dokument Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej - wynik Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej spisany w formie dokumentu.
Dokument Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej - wyniki Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej. Dokument zawiera m.in. wstępne zakresy przedmiotowe każdej z Faz, wstępne określenie sposobu ich realizacji, wstępny Harmonogram wykonania Faz.
Dzień Roboczy – każdy dzień od poniedziałku do piątku, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy.
Etap - wydzielona organizacyjnie i funkcjonalnie część procesu zmierzającego do wykonania Przedmiotu Umowy.
Faza – część Etapu w ramach której Wykonawca dokona Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej, wdroży System w zakresie ustalonym w Cząstkowej Analizie Przedwdrożeniowej, wykona migracje i integracje (o ile konieczność ich wykonania wynikać będzie z Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej), przeprowadzi testy cząstkowe w Środowisku Testowym, przeprowadzi szkolenia, uruchomi System w zakresie wynikającym z Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej w Środowisku Produkcyjnym oraz udzieli Zamawiającemu cząstkowej licencji na korzystanie z Systemu w zakresie uruchomionym w Środowisku Produkcyjnym i odebranym przez
Zamawiającego oraz opracuje i przekaże Dokumentację w zakresie wskazanym w Cząstkowej Analizie Przedwdrożeniowej.
Godziny Robocze – czas pomiędzy godz. 8 a godz. 16 w Dni Robocze.
Harmonogram - odpowiednio Harmonogram Ramowy oraz Harmonogram Szczegółowy.
Harmonogram Ramowy – harmonogram określający daty zakończenia poszczególnych Etapów Umowy, które zostały zdefiniowane w Umowie.
Harmonogram Szczegółowy - terminy wykonania poszczególnych Faz wskazane przez Wykonawcę w opracowanym przez Wykonawcę Dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej.
HelpDesk – system działający u Zamawiającego, który zostanie udostępniony Wykonawcy, w którym będą rejestrowane zgłoszenia serwisowe.
Infrastruktura - środowisko zapewnione przez Zamawiającego (sprzęt i oprogramowanie), na którym docelowo będzie funkcjonować System.
Informacje Poufne - informacje Zamawiającego, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, a zostały przekazane Wykonawcy w związku z realizacją Umowy, które Zamawiający oznaczył jako poufne lub w inny sposób poinformował Wykonawcę, że traktuje je jako poufne.
Konsultacje pogłębiające wiedzę w zakresie administracji Systemem - dodatkowo zlecane Wykonawcy w ramach prawa opcji zdalne prace o charakterze doradczym związane m.in. z integracją z innymi systemami, migracją danych w łącznej ilości nie większej niż 32 roboczogodziny.
Model Danych – model danych w znaczeniu informatycznym, tj. spójny i logiczny zbiór zasad i struktur opisujących systemy komputerowe Zamawiającego, w szczególności:
a) budowę i strukturę systemów komputerowych - moduły funkcjonalne, komponenty modułów,
wewnętrzne punkty styku pomiędzy modułami, newralgiczne zewnętrzne punkty styku z innymi systemami;
b) dane w systemach - relacje/powiązania między komponentami (w tym aplikacjami) oraz relacje i zależności pomiędzy tabelami i danymi w systemach;
c) kierunki przepływu danych / informacji w obrębie systemu oraz w zewnętrznych punktach styku,
d) dozwolone operacje na danych – w szczególności operacje: gromadzenia, przetwarzania, modyfikacji, udostępniania, usuwania i archiwizacji danych;
e) ograniczenia nakładane na systemy (w tym aplikacje), dane w systemach i operacje;
f) zasady integralności i bezpieczeństwa danych w zbiorach/aplikacjach/systemach.
Naprawa – trwałe usunięcie Wady Systemu poprzez usunięcie przyczyny powstania Wady skutkujące przywróceniem pełnej sprawności Systemu po wystąpieniu Wady, w tym również zakończenie innych działań naprawczych przewidzianych w Umowie.
Obejście - przywrócenie funkcjonowania Systemu poprzez zminimalizowanie uciążliwości Wady i doprowadzenie Systemu do działania zgodnego z wymaganiami wynikającymi z Umowy bez usuwania przyczyny wystąpienia Wady; Obejście nie stanowi Naprawy jednak pozwala korzystać nieprzerwanie z wszystkich funkcjonalności Systemu.
Odbiór – czynności mające na celu potwierdzenie dostarczenia Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej oraz wykonania zakresu przedmiotowego Fazy, Prac Dodatkowych, Usług Rozwoju.
Odbiór Wdrożenia Systemu – Odbiór systemu spełniającego wymagania zawarte w załączniku nr 1 do Umowy oraz Dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej.
Prace Dodatkowe – dodatkowo zlecane Wykonawcy – w ramach prawa opcji - prace projektowoprogramistyczne, które nie zostały przewidziane ani w Umowie ani w Dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, a są niezbędne do prawidłowego działania Systemu; zlecane będą do Odbioru Wdrożenia Systemu w łącznej ilości nie większej niż 200 Roboczogodzin.
Roboczogodzina – praca wykonana przez jednego pracownika Wykonawcy w ciągu jednej godziny.
System – oprogramowanie (interoperacyjny system informatyczny klasy ERP) dostarczone i wdrożone u Zamawiającego w ramach wykonania Umowy, wspierające procesy biznesowe jednostek oświatowych obsługiwanych przez Zamawiającego w zakresie finansowo-Księgowym, którego szczegółowe wymagania opisane są w Załączniku nr 1 do Umowy – Opis Przedmiotu Zamówienia, jako funkcjonalności gwarantowane o wymagalności „Musi być" oraz tych funkcjonalności, które Wykonawca w swojej Ofercie zadeklarował, że najpóźniej przed dniem Odbioru Wdrożenia Systemu zostaną uruchomione i funkcjonalności te posiadają w Opisie Przedmiotu Zamówienia wymagalność „Powinno być" oraz wymagania opisane w Dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, a także funkcjonalność której Zamawiający zamówił w ramach Prac Dodatkowych jako opcję (w tym funkcjonalności z wymagalnością „Opcja").
Szkolenia Dodatkowe - dodatkowo zlecane Wykonawcy – w ramach prawa opcji - szkolenia, których konieczność przeprowadzenia pojawiła się po wykonaniu przez Wykonawcę Usług Rozwoju. Szkolenia Dodatkowe będą zlecane w liczbie Roboczogodzin nie większej niż 40.
Środowisko Testowe – wyodrębniona cześć Infrastruktury, zbliżona jak to jest tylko możliwe do Środowiska Produkcyjnego, na którym nastąpi walidacja Systemu pod kątem zgodności z Dokumentem Analizy Przedwdrożeniowej.
Środowisko Produkcyjne - wyodrębniona cześć Infrastruktury, na którym nastąpi wdrożenie Systemu.
Umowa
-
niniejsza Umowa wraz z Załącznikami, które stanowią jej integralną część.
Usługi Utrzymania - opisane Umową usługi polegające na usuwaniu Awarii i Awarii Krytycznych oraz aktualizowaniu Systemu do zmieniających się powszechnie obowiązujących przepisów prawa realizowane przez Wykonawcę na zasadach opisanych w § 9 Umowy i świadczone od dnia Odbioru Wdrożenia Systemu lub skorzystania przez Zamawiającego z prawa opcji.
Usługi Rozwoju w ramach prawa opcji opisane Umową usługi polegające na rozwijaniu Systemu zgodnie z wymaganiami Zamawiającego. Usługi Rozwoju będą realizowane przez Wykonawcę po Odbiorze Wdrożenia Systemu zgodnie z zasadami opisanymi w § 10 Umowy w łącznej ilości nie większej niż 400 Roboczogodzin.
Użytkownik - osoba korzystająca z Systemu.
Wada – niezgodność działania Systemu z Umową, Dokumentem Analizy Przedwdrożeniowej oraz niesprawność Systemu uniemożliwiająca niezakłócone korzystanie z wszystkich funkcjonalności Systemu lub niezgodność Dokumentacji z Umową. Wady mogą mieć charakter Awarii, Awarii Krytycznych lub Wady prawnej.
Wada prawna - każda wada prawna Systemu lub Dokumentacji dostarczanych w ramach Umowy przez Wykonawcę, w szczególności ograniczająca lub mogąca ograniczać możliwość korzystania z Systemu oraz Dokumentacji w zakresie wskazanym w Umowie.
Wdrożenie - zainstalowanie Systemu na Infrastrukturze technicznej Zamawiającego, w tym m.in. jego konfiguracja, wykonanie niezbędnych migracji i integracji, sprawozdań i raportów, a także wszelkie inne czynności Wykonawcy służące udostępnieniu Zamawiającemu Systemu informatycznego do korzystania.
Wstępna Analiza Przedwdrożeniowa - czynności Wykonawcy, których celem jest uszczegółowienie Przedmiotu Umowy i opisanie sposobu jego realizacji, wraz z zaproponowaniem wstępnych zakresów
przedmiotowych poszczególnych Faz w danym Etapie i terminów ich wykonania. Wynikiem Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej będzie sporządzenie Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej.
Wstępne Usługi Utrzymania – opisane Umową usługi polegające na usuwaniu Awarii i Awarii Krytycznych oraz aktualizowaniu Systemu do zmieniających się powszechnie obowiązujących przepisów prawa realizowane przez Wykonawcę na zasadach opisanych w § 9 Umowy świadczone od dnia Odbioru Fazy do dnia Odbioru Wdrożenia Systemu.
Zgłoszenie - przekazanie Wykonawcy informacji na temat Wad.
Zlecenie - zlecenie dotyczące wykonania Asysty Stanowiskowej, a - w ramach prawa opcji - Usług Rozwoju, Prac Dodatkowych, Konsultacji pogłębiających wiedzę w zakresie administracji Systemem lub Szkoleń Dodatkowych.
§ 2 Oświadczenia stron
1. Wykonawca zapewnia, że posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie do prawidłowego wykonania wszelkich prac będących Przedmiotem Umowy.
2. Wykonawca zobowiązuje się do wykonywania obowiązków przewidzianych w Umowie w zakresie, w terminach i za wynagrodzeniem ustalonym między Stronami z zachowaniem należytej profesjonalnej staranności, przy wykorzystaniu całej posiadanej wiedzy i doświadczenia oraz w taki sposób, by nie spowodowało to zakłóceń w pracy Zamawiającego. W sytuacji, w której Wykonawca przewiduje ryzyko zakłócenia pracy Zamawiającego, zobowiązany jest do poinformowania o tym Zamawiającego w celu wspólnego ustalenia postępowania, które pozwoli zminimalizować ryzyko zakłóceń w pracy Zamawiającego i ich negatywnych konsekwencji.
3. Strony zobowiązują się ściśle współpracować w celu wykonania przedmiotu Umowy.
4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć do Modelu Danych systemów informatycznych funkcjonujących u Zamawiającego następujących informacji:
a) (ZALECANE) Diagramy budowy Systemu oraz struktury danych Systemu w postaci pliku .eap (Enterprise Architect firmy Sparx Systems) zawierające:
- graficzne odwzorowanie modułów funkcjonalnych systemu i ich komponentów logicznych,
- punkty styku komponentów w obrębie modułów oraz punkty styku pomiędzy modułami (nazwy i definicje punktów styku wyjaśniające ich rolę i zasady działania),
- rzeczywiste lub potencjalne zewnętrzne punkty styku Systemu do komunikacji z innymi systemami / aplikacjami, z którymi powinien współpracować,
- kierunki przepływu danych / informacji pomiędzy modułami w obrębie Systemu,
- diagramy struktury systemu zawierający graficzne odzwierciedlenie tabel wraz z kolumnami, kluczami, relacjami pomiędzy tabelami oraz opisem danych (nazwa, stereotyp, opis, typ danych, rozmiar danych).
(AKCEPTOWALNE) Graficzno – opisową dokumentację struktury danych Systemu w postaci pliku arkusza kalkulacyjnego (.xls) zawierającego pełne informacje zgodnie z wymaganiami opisanymi w §2 punkt 4.a).
b)
§ 3 Przedmiot Umowy
1. Przedmiotem Umowy jest zaprojektowanie i Wdrożenie u Zamawiającego interoperacyjnego Systemu informatycznego klasy ERP wspierającego Zamawiającego w obsłudze jednostek oświatowych w zakresie finansowo-księgowym, dla którego szczegółowe wymagania opisane zostały w Załączniku nr 1 do Umowy.
2. Wdrożenie Systemu będzie następowało przyrostowo, to znaczy, że System będzie wdrażany w Fazach, które będą realizować założenia Stron ustalone we Wstępnej Analizie Przedwdrożeniowej. Założenia dotyczące wdrożenia Fazy będą precyzowane w Cząstkowych Analizach Przedwdrożeniowych każdej z Faz oraz ustaleniach Stron dokonywanych w trakcie wykonywania Umowy.
3. Diagram przedstawiający proces realizacji Umowy stanowi Załącznik nr 7 do Umowy.
4. W ramach przedmiotu Umowy Wykonawca zobowiązany jest w szczególności:
1. w ramach zamówienia podstawowego do:
a. wykonania Analizy Przedwdrożeniowej,
b. dostarczenia i Wdrożenia Systemu u Zamawiającego w ustalonych w Umowie oraz dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej Fazach i terminach, który będzie spełniać wszystkie wymagania opisane w załączniku nr 1 do Umowy opatrzone statusem wymagalności: „musi być" oraz opatrzone statusem wymagalności: „powinno być", które zostały zadeklarowane w ofercie Wykonawcy, że zostaną spełnione w dostarczonym Systemie,
c. świadczenia Usług Utrzymania przez okres 12 miesięcy od dnia Odbioru Wdrożenia Systemu,
d. świadczenia Asysty Stanowiskowej Systemu w łącznej ilości nie większej niż 200 Roboczogodzin,
e. przeprowadzenia przez Wykonawcę szkoleń dla Użytkowników i administratorów Systemu,
f. opracowania i dostarczenia Zamawiającemu Dokumentacji,
g. udzielenia Zamawiającemu gwarancji na korzystanie z Systemu,
h. udzielenia Zamawiającemu licencji na korzystanie z Systemu,
2. w ramach prawa opcji do:
a. świadczenie Usług Utrzymania Systemu przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące,
b. świadczenia przez Wykonawcę Usług Rozwoju w łącznej liczbie nie większej niż 400 Roboczogodzin,
c. wykonywania Prac Dodatkowych w łącznej liczbie nie większej niż 200 Roboczogodzin,
d. przeprowadzenia Szkoleń Dodatkowych w okresie świadczenia Usług Rozwoju w liczbie nie przekraczającej 40 roboczogodzin,
e. przeprowadzenia Konsultacji pogłębiających wiedzę w zakresie administracji Systemem w liczbie nie większej niż 32 Roboczogodziny.
5. W zakresie zamówienie objętego prawem opcji Zamawiający jest uprawniony a nie zobowiązany do skorzystania z prawa opcji, z którego może skorzystać przez okres 48 miesięcy od dnia zawarcia Umowy.
6. Skorzystanie z prawa opcji wymaga kontrasygnaty Głównego Księgowego Centrum usług Informatycznych we Wrocławiu.
7. Szczegółowy opis przedmiotu Umowy zawarty jest w Opisie Przedmiotu Zamówienia, który stanowi Załącznik nr 1 do Umowy.
8. Zamawiający nie przewiduje wykonania migracji danych z dotychczas wykorzystywanych systemów. Jeżeli w trakcie Wdrożenia okaże się, że System należy zasilić danymi, to Zamawiający dostarczy te dane w uzgodnionym z Wykonawcą formacie.
§ 4
Analiza Przedwdrożeniowa
1. Wykonawca przeprowadzi Analizę Przedwdrożeniową w podziale na Wstępną Analizę Przedwdrożeniową i Cząstkowe Analizy Przedwdrożeniowe.
2. Przeprowadzenie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej ma na celu uszczegółowienie Przedmiotu Umowy i opisanie sposobu jego realizacji, wraz z zaproponowaniem zakresów przedmiotowych poszczególnych Faz w danym Etapie, terminów wykonania Faz.
3. Dodatkowo we Wstępnej Analizie Przedwdrożeniowej ustalone zostanie wynagrodzenie za Cząstkowe Analizy Przedwdrożeniowe dla poszczególnych Faz. Sumaryczne wynagrodzenie za Wstępną Analizę Przedwdrożeniową i Cząstkowe Analizy Przedwdrożeniowe dla wszystkich Faz będzie równe wynagrodzeniu za przeprowadzenie Analizy Przedwdrożeniowej podanemu w ofercie Wykonawcy oraz w § 13 Umowy.
4. W trakcie prac mających na celu stworzenie Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej Wykonawca działając zgodnie z najlepszą wiedzą, powinien zweryfikować i przedstawić Zamawiającemu optymalne działania zmierzające do zapewnienia wykonania Umowy i osiągnięcia jej celów. W szczególności Wykonawca powinien zaproponować modyfikację technicznych wymagań Zamawiającego dotyczących Systemu, które nie mają uzasadnienia ekonomicznego, funkcjonalnego lub
informatycznego. Ostateczną decyzję w zakresie wymagań oraz funkcjonalności podejmie Zamawiający, z uwzględnieniem możliwości wprowadzenia do Umowy zmian stosownie do zapisów § 7 Umowy.
5. Celem optymalnego przeprowadzenia Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej Wykonawca zobowiązany jest w szczególności do:
a. zapoznania się ze strukturą organizacyjną Zamawiającego oraz wymianą i przepływem informacji, jaki występuje u Zamawiającego,
b. zaplanowania Faz i przyporządkowania do Faz wymagań funkcjonalnych wymienionych w Załączniku nr 1 do Umowy (OPZ) wraz z katalogiem wymaganych prac i produktów, właściwych dla każdej z Faz,
c. przedstawienia harmonogramu wykonania Faz wraz z opisem wymagań wejściowych dla każdej Fazy, Strony odpowiadającej za zapewnienie tych wymagań, produktów wyjściowych Fazy wraz z terminami rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych zadań w ramach Fazy,
d. identyfikacji wszystkich docelowych procesów biznesowych, które będzie realizował nowy System.
e. opisu docelowych procesów biznesowych realizowanych w Systemie (w postaci schematów blokowych wraz z opisem),
f.ogólnego opisu instalacji i konfiguracji niezbędnych do uzyskania wszystkich wymaganych funkcjonalności,
g. opisu wymagań w stosunku do infrastruktury Systemu zapewnianej przez Zamawiającego w tym opis rozlokowania Systemu.
h. przedstawienia składu Zespołu Wdrożeniowego z podziałem na role i zadania poszczególnych członków zespołu,
i. przeprowadzenia analizy ryzyka związanego z przetwarzaniem danych osobowych i dostarczenia opisu co najmniej w zakresie samego faktu przetwarzania, celu przetwarzania, podstawy prawnej, zakresu informacyjnego przetwarzanych danych, retencji danych, możliwości pseudonimizacji, anominizacji i szyfrowania oraz realizacji praw osób, a w szczególności, gdy w systemie dochodzić będzie do przetwarzania danych osobowych - analizę ryzyka związanego z przetwarzaniem danych osobowych. Analiza ta będzie zmierzać do identyfikacji, oceny, postępowania i kontroli potencjalnych zdarzeń lub sytuacji, dostarczając racjonalnego zapewnienia, że cele Zamawiającego zostaną zrealizowane. Głównym celem analizy ryzyka jest dobór w Systemie adekwatnych zabezpieczeń w zakresie przetwarzania danych osobowych,
j.przedstawiania analizy możliwości przetwarzania danych osobowych oraz danych stanowiących tajemnice ustawowe, przez podmioty korzystające z Systemu wraz z określeniem ról poszczególnych podmiotów (administrator danych osobowych, podmiot przetwarzający) oraz określeniem procesów przepływu danych (powierzenie danych do przetwarzania , udostępnienie danych) i dostarczenie w formie opisu,
k. opisania zasad dostępu do danych osobowych przetwarzanych w Systemie przez pracowników z uwzględnieniem zasad ochrony danych osobowych oraz tajemnic ustawowych,
l. oceny skutków dla ochrony danych przetwarzanych w systemie, o której mowa w art 35 RODO i dostarczenia w formie opisu,
m. wstępnego przeanalizowania konieczności i zakresu migracji danych z obecnie wykorzystywanych przez Zamawiającego Systemów oraz baz danych,
n. przeprowadzenie analizy w kontekście możliwych integracji Systemu z innymi systemami obejmującą co najmniej definicje przepływów danych: dokumentacja uwzględnia przepływy między systemami -kierunki i zawartość danych, warunki przepływów, operacje (zapis, odczyt, usunięcie, modyfikacja, etc.), sposób wywoływania i realizacji przepływów (automatyczny, półautomatyczny, manualny), częstotliwość wykonywania, stosowane formaty wymiany danych, z systemami Zamawiającego,które zostały opisane w załączniku nr 1 do Umowy Opis Przedmiotu Zamówienia,
o. wstępnego przeanalizowania konieczności i zakresu integracji Systemu z obecnie wykorzystywanymi przez Zamawiającego systemami,
p. zaproponowania możliwości i zakresu szkoleń dla Użytkowników i administratorów Systemu,
q. podania orientacyjnych kosztów Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej, wdrożenia cząstkowego, licencji cząstkowych, dokumentacji cząstkowej, szkoleń i/lub asysty z zakresu każdej Fazy z uwzględnieniem zapisów dotyczących wysokości wynagrodzenia w §13 Umowy.
6. W wyniku przeprowadzonych czynności Wykonawca zobowiązany będzie do przedłożenia Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, który zawierać będzie wszystkie powyższe elementy.
7. Celem optymalnego przeprowadzenia Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej Wykonawca zobowiązany jest w szczególności do:
a. analizy przekazanych mu materiałów,
b. szczegółowego opisania procesów biznesowych realizowanych w danej Fazie przez System,
c. szczegółowego opisania funkcjonalności wdrażanego Systemu,
d. przedstawienia listy zadań realizowanych w danej Fazie wraz z podaniem terminów ich realizacji,
e. opisu technicznego migracji danych z obecnie wykorzystywanych przez Zamawiającego Systemów oraz baz danych,
f. opisania szczegółowego zakresu integracji Systemu z obecnie wykorzystywanymi przez Zamawiającego systemami, w tym zakres przekazywanych danych z dokładnym opisem,
g. opisania szczegółowego zakresu szkoleń dla użytkowników i administratorów Systemu,
h. opisania instalacji i konfiguracji niezbędnych do uzyskania wszystkich wymaganych funkcjonalności
i. przedstawienia planu i scenariuszy testów.
8. W wyniku przeprowadzonych czynności Wykonawca zobowiązany będzie do przedłożenia Dokumentu Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej, który zawierać będzie ustalenia niezbędne do zrealizowania danej Fazy.
9. Wykonawca dostarczy Dokumenty Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej i Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej Zamawiającemu w formie elektronicznej w sposób uzgodniony z Zamawiającym w terminie wymaganym Umową.
10. Zamawiający zobowiązuje się zawiadomić Wykonawcę w terminie do 21 dni o odbiorze Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej lub uzależnieniu odbioru od wprowadzenia przez Wykonawcę w wyznaczonym mu do tego terminie, nie krótszym niż 10 dni, określonych przez Zamawiającego zmian lub uzupełnień.
11. Jeżeli Wykonawca nie dostarczy Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej w terminie lub nie wprowadzi do niego zmian lub uzupełnień zgodnie z postanowieniami ust. 4 powyżej, Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy termin na wykonanie zobowiązania, nie krótszy niż 14 dni, a po jego bezskutecznym upływie może od umowy odstąpić. Postanowienia niniejszego ustępu nie uchybiają przepisom art. 492 k.c. W takiej sytuacji Wykonawca zobowiązany jest do zapłaty Zamawiającemu kary umownej w wysokości 50.000 zł. Zastrzeżenie kary umownej nie wyłącza możliwości dochodzenia przez Zamawiającego odszkodowania do pełnej wysokości szkody.
12. O ile Zamawiający nie odstąpi od umowy na podstawie ust. 11 powyżej w razie opóźnienia Wykonawcy w dostarczeniu Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej Zamawiający jest uprawniony do naliczenia Wykonawcy kary umownej w wysokości 500 zł za każdy dzień opóźnienia w dostarczeniu dokumentu Analizy Przedwdrożeniowej. Zastrzeżenie kary umownej nie wyłącza możliwości dochodzenia przez Zamawiającego odszkodowania do pełnej wysokości szkody.
13. O ile sporządzony przez Wykonawcę Dokument Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej stanowi utwór w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych to z chwilą zapłaty przez Zamawiającego wynagrodzenia za Dokument Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej Zamawiający nabywa całość autorskich praw majątkowych do Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej oraz praw zależnych na następujących polach eksploatacji:
a. korzystania z Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej lub jej części w celu wykonania wszelkich prac związanych z wdrożeniem Systemu u Zamawiającego;
b. utrwalania, trwałego lub czasowego zwielokrotniania Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie, w nieograniczonej liczbie egzemplarzy w tym wprowadzanie do pamięci komputera lub innego urządzenia, umieszczenie na wszelkich nośnikach w jakiejkolwiek technice, formacie oraz własność przekazanych Zamawiającemu w ramach procedury odbioru egzemplarzy dokumentu Analizy Przedwdrożeniowej,
c. Wykonawca, bez dodatkowego wynagrodzenia, zezwala Zamawiającemu na wykonywanie praw zależnych do Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej lub jego fragmentów, w szczególności do przeróbek, adaptacji, modyfikacji oraz przenosi na Zamawiającego prawo zezwalania na wykonywanie zależnych praw autorskich do Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej.
14. Wykonawca gwarantuje Zamawiającemu, że korzystanie przez Zamawiającego z Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, we wskazanym w niniejszym paragrafie zakresie, nie będzie stanowiło naruszenia jakichkolwiek praw osób trzecich, w szczególności praw autorskich i nie będą z tego tytułu podnoszone jakiekolwiek roszczenia wobec Zamawiającego.
15. Postanowienia ust. 13 i 14 mają odpowiednie zastosowanie do efektów Cząstkowych Analiz Przedwdrożeniowych zakresu przedmiotowego Fazy.
§ 5 Terminy Realizacji Przedmiotu Umowy
1. Realizacja Umowy nastąpi w następujących Etapach:
a. Etap I Przeprowadzenie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej
Przeprowadzenie przez Wykonawcę Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej dla wszystkich Faz i opracowanie Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej dla wszystkich Faz nie później niż w ciągu 90 dni kalendarzowych od daty podpisania umowy.
b. Etap II - Wdrożenie Systemu
Wdrożenie Systemu polegać będzie na wykonywaniu zadań przewidzianych dla każdej z Faz tj. wykonaniu cząstkowej analizy wdrożeniowej zakresu przedmiotowego Fazy, wdrożeniu Systemu w zakresie ustalonym w Cząstkowej Analizie Przedwdrożeniowej, wykonaniu migracji i integracji (o ile konieczność ich wykonania wynikać będzie z Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej), przeprowadzeniu testów cząstkowych w Środowisku Testowym, przeprowadzeniu szkoleń, przekazaniu Dokumentacji, uruchomieniu Systemu w zakresie wynikającym z Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej w Środowisku Produkcyjnym oraz udzieleniu Zamawiającemu cząstkowej licencji na korzystanie z Systemu w zakresie przedmiotowym Fazy, uruchomionym w Środowisku Produkcyjnym i odebranym przez Zamawiającego. W ramach opcji wykonywanie przez Wykonawcę na rzecz Zamawiającego Prac Dodatkowych oraz przeprowadzenie konsultacji pogłębiających wiedzę w zakresie administracji Systemem. Prace wymienione w zdaniu poprzednim będą prowadzone do Odbioru Wdrożenia Systemu. Wdrożenie Systemu nastąpi nie później niż: do 31.12.2020 roku.
c. Etap III -Świadczenie Usług Utrzymania, Usług Rozwoju i przeprowadzenie Szkoleń Dodatkowych
Świadczenie przez Wykonawcę dla Zamawiającego Usług Utrzymania oraz opcjonalnie Usług Rozwoju i Szkoleń Dodatkowych.
Wstępne Usługi Utrzymania świadczone będą dla danej Fazy od dnia Odbioru Fazy do dnia Odbioru Wdrożenia Systemu.
Usługi Utrzymania świadczone będą maksymalnie przez okres 36 miesięcy od dnia Odbioru Wdrożenia Systemu, przy czym świadczenie Usług Utrzymania przez pierwsze 12 miesięcy od Dnia Odbioru Wdrożenia Systemu stanowi zamówienie podstawowe, a świadczenie Usług Utrzymania przez kolejne 24 miesiące objęte jest prawem opcji. Do świadczenia Usług Rozwoju i przeprowadzenia Szkoleń Dodatkowych Wykonawca będzie pozostawał w gotowości przez cały okres świadczenia Usług Utrzymania.
2. Wykonawca oświadcza, że ma świadomość, że terminowe wykonanie Etapu I, II i III ma dla Zamawiającego kluczowe znaczenie i dlatego też gwarantuje, że przedmiot Umowy w ramach Etapu I, II i III zostanie wykonany zgodnie z Harmonogramem.
3. Wykonawca oświadcza, że – w razie takiej potrzeby zasygnalizowanej przez Zamawiającego – będzie przekazywał Zamawiającemu sukcesywnie opracowane fragmenty Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej i wyraża zgodę na korzystanie przez Zamawiającego z przekazanych fragmentów w celu prowadzenia przez Zamawiającego koniecznych prac przygotowawczych i integracyjnych, włącznie z przekazaniem fragmentów Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, podmiotom współpracującym z Zamawiającym.
4. Harmonogram Szczegółowy, który będzie zawierał również harmonogram płatności za Cząstkowe Analizy Przedwdrożeniowe dla poszczególnych Faz zostanie opracowany podczas Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej i będzie stanowił jeden z elementów dokumentu Analizy Przedwdrożeniowej.
5. W przypadku przekroczenia terminów wykonania Umowy wskazanych w Harmonogramie, Zamawiający będzie miał prawo skorzystać z uprawnień wynikających z Umowy, a w szczególności będzie uprawniony do naliczenia kar umownych lub odstąpienia od Umowy. W razie nieskorzystania z tych uprawnień przez Zamawiającego, Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania na rzecz Zamawiającego ewentualnych, dodatkowych prac wynikających ze zwłoki, jakie okażą się niezbędne w celu realizacji umowy.
1. Wykonawca zobowiązuje się do stosowania standardów zarządzania wykonaniem Umowy opisanych Umową lub uzgodnionych przez Strony.
2. Podejmowanie decyzji oraz bieżące zarządzanie realizacją Umowy odbywać się będzie przez wzajemne uzgodnienia Kierowników Projektu ze strony Zamawiającego i Wykonawcy. Osoby te mogą wskazać swoich zastępców, o czym druga Strona zostanie poinformowana na piśmie.
3. Kierownicy Projektu będą uprawnieni do:
a. nadzorowania realizacji prac;
b. prowadzenia bieżącej komunikacji, omawiania i rozwiązywania problemów pojawiających się w trakcie realizacji Umowy;
c. dokonywania zmian w Harmonogramie , o ile nie spowoduje to przesunięcia terminu wdrożenia Systemu, przy czym każda taka zmiana wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności;
d. przyjmowania pism i oświadczeń składanych przez drugą Stronę;
e. dokonywania Odbiorów;
f. rekomendowania podpisania aneksu dotyczącego zmian: zakresu lub terminu obowiązywania Umowy, Harmonogramu, wysokości lub poszczególnych elementów wynagrodzenia.
4. Strony ustanawiają następujących Kierowników Projektu:
Kierownik Projektu ze strony Zamawiającego:
imię i nazwisko: ____ numer telefonu: ____
adres poczty elektronicznej: ____
Kierownik Projektu ze strony Wykonawcy:
imię i nazwisko: ____ numer telefonu: ____
adres poczty elektronicznej: ____
5. Strony mogą dokonać zmiany swojego Kierownika Projektu, zawiadamiając o tym drugą stronę na piśmie. Zmiana jest skuteczna od chwili doręczenia zawiadomienia i nie stanowi zmiany Umowy.
6. Realizacja prawa opcji następować będzie na podstawie zleceń składanych mailowo na adres Kierownika Projektu Wykonawcy wskazany w § 6 ust. 4. lub w systemie HelpDesk Zamawiającego. Realizacja prawa opcji wymaga kontrasygnaty Głównego Księgowego Zamawiającego.
§ 7 Zmiany do Umowy
1. Strony przewidują zmianę zawartej Umowy w stosunku do treści Dokumentacji przetargowej oraz oferty Wykonawcy oraz pierwotnego brzmienia Umowy, jeżeli zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności:
a. zmiana terminu wykonania i/lub terminów pośrednich:
z powodu przestojów i opóźnień leżących po stronie Zamawiającego, mających bezpośredni wpływ na terminowość wykonania przedmiotu umowy - maksymalnie o okres przestojów i opóźnień;
z powodu działania siły wyższej, mającej bezpośredni wpływ na terminowość wykonania przedmiotu umowy – maksymalnie o czas jej występowania;
na skutek działania organów administracji, a w szczególności: opóźnień wydania przez organy administracji lub inne podmioty wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień z przyczyn niezawinionych przez Wykonawcę – maksymalnie o czas opóźnień, wydania decyzji odmownych w zakresie konsekwencji wynikających z wydanych decyzji;
z powodu innych przyczyn zewnętrznych niezależnych od Zamawiającego oraz Wykonawcy, skutkujących niemożliwością realizacji przedmiotu umowy maksymalnie o czas trwania tych przyczyn;
na skutek uzgodnień pomiędzy Stronami dotyczących skrócenia terminu - o uzgodniony okres;
w przypadku uzasadnionej przyczynami technicznymi, w szczególności ujawnionymi na etapie prac analitycznych i projektowych, konieczności zmiany:
sposobu wykonania Umowy w obszarach: organizacyjnym, wykorzystywanych narzędzi, przyjętych metod i kanałów komunikacji,
zakresu przedmiotu Umowy w obszarze wymagań, jeżeli rezygnacja z danego wymagania lub zastąpienie go innym, spowoduje zoptymalizowane dopasowanie przedmiotu Umowy do potrzeb Zamawiającego, Zamawiający dopuszcza wprowadzenie odpowiednich zmian uwzględniających stwierdzone przyczyny techniczne, polegających w szczególności na modyfikacji wymagań Zamawiającego lub zmianie sposobu ich realizacji,
w przypadku uzyskania przez Zamawiającego przyrzeczenia przedłużenia realizacji projektu lub aneksu przedłużającego projekt realizowanego na podstawie umowy o dofinansowanie, w ramach którego realizowane było zamówienie publiczne – maksymalnie o czas ustalony przez strony umowy a wynikający z potrzeb wykonania przedmiotu umowy w określonych terminach, umożliwiających z kolei terminowe rozliczenie ww. projektu;
b. konfiguracji Infrastruktury – z uwagi na konieczność dostosowania jej parametrów do uwarunkowań stwierdzonych w toku prac analitycznych.
2. W przypadkach, w których zgodnie z powyższymi postanowieniami lub przepisami prawa możliwe jest wprowadzenie zmiany do Umowy, Strony przewidują także wprowadzenie odpowiedniej zmiany do Harmonogramu Szczegółowego, jeżeli jest to konieczne do uwzględnienia czasu niezbędnego w celu realizacji zmienionego zakresu prac lub produktów lub w celu uwzględnienia wprowadzonych zmian organizacyjnych.
3. Niezależnie od powyższego, Strony przewidują możliwość wprowadzenia do Harmonogramu zmian niewpływających na termin wdrożenia Systemu, jeżeli wprowadzenie takich zmian jest uzasadnione ze względów technicznych lub organizacyjnych i nie powoduje konieczności poniesienia przez Zamawiającego dodatkowych kosztów.
4. W celu uwzględnienia wymagań określonych w art. 142 ust. 5 ustawy PZP, Zamawiający przewiduje możliwość zmiany umowy w razie zmiany:
i. zmiana stawki podatku od towarów i usług,
ii. wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r., poz. 2177),
iii. zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne,
iv. zasad gromadzenia i wysokości wpłat do pracowniczych planów kapitałowych, o których mowa w ustawie z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2018, poz. 2215)
- jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania przez Wykonawcę zamówienia, Wykonawca w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie przepisów dokonujących tych zmian, może zwrócić się do drugiej Zamawiającego z wnioskiem o zmianę cen jednostkowych netto dostarczanego towaru pod warunkiem wykazania przez Wykonawcę, że zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania przez niego zamówienia. Ceny jednostkowe netto towaru będą zmienione o wyliczony procent wzrostu lub zmniejszenia całkowitych kosztów wykonania umowy ponoszonych przez Wykonawcę wskutek zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej oraz zmiany zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub zmiany wysokości stawki składki na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne lub zmiany zasad gromadzenia i wysokości wpłat do pracowniczych planów kapitałowych. W przypadku wykazania przez Wykonawcę, że zmiany te będą miały wpływ na koszt wykonania zamówienia Strony zawrą aneks, którego postanowienia będą obowiązywały od daty wejścia w życie tych zmian.
5. Wszelkie zmiany, będą dokumentowane w ramach Procedury Kontroli Zmian. Procedura Kontroli Zmian zostaje rozpoczęta przez zgłoszenie przez Kierownika Projektu jednej ze Stron Kierownikowi Projektu drugiej Strony wniosku o dokonanie zmiany. Wniosek o dokonanie zmiany zostanie przygotowany w formie pisemnej.
6. W przypadku złożenia wniosku o dokonanie zmiany:
a. przez Zamawiającego – Wykonawca w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku przygotuje założenia projektowe dotyczące dokonania wnioskowanej zmiany;
b. przez Wykonawcę – wraz z takim wnioskiem Wykonawca przedłoży założenia projektowe dotyczące dokonania wnioskowanej zmiany.
7. Założenia projektowe dotyczące dokonania zmiany powinny prezentować wszelkie aspekty zmiany w odniesieniu do zakresu oraz trybu i warunków zmiany Umowy, a w szczególności opis prac dodatkowych wraz z proponowanymi kryteriami odbioru, wpływ dokonania zmiany na Harmonogram, zmiany dotyczące oprogramowania, zakres współdziałania oraz inne czynniki, które mogą być istotne dla Zamawiającego przy podejmowaniu decyzji o wprowadzeniu zmiany. Założenia projektowe dotyczące danej zmiany powinny obejmować także wskazanie podstawy prawnej jej wprowadzenia, w tym w szczególności prawne i faktyczne uzasadnienie dopuszczalności zmiany w danym przypadku.
8. Niezwłocznie w odpowiedzi na wniosek o dokonanie zmiany składany przez Zamawiającego lub wraz z wnioskiem o dokonanie takiej zmiany składanym przez Wykonawcę, Wykonawca przedłoży Zamawiającemu informację na temat ewentualnej konieczności lub celowości wstrzymania prac nad określoną częścią Umowy, na czas dalszych prac nad proponowaną zmianą. Wykonawca zobowiązany jest do prowadzenia prac zgodnie z Umową, w tym w szczególności z Harmonogramem, o ile Zamawiający nie poinformuje Wykonawcy o podjętej decyzji o wstrzymaniu prac. Decyzję o wstrzymaniu prac podejmie Kierownik Projektu ze strony Zamawiającego.
9. Strony postanawiają, że w przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług – Wynagrodzenie przewidziane niniejszą Umową ulegnie zmianie odpowiedniej do zmiany wysokości podatku od towarów i usług (ulegnie korekcie o wysokość zmiany podatku VAT), przy czym powyższa zmiana będzie miała zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do części Wynagrodzenia objętego fakturami wystawionymi po dniu wejścia w życie zmiany przepisów prawa wprowadzających nowe stawki podatku od towarów i usług.
§ 8 Odbiory
1. Odbiorom podlega :
a. Dokument Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej,
b. Faza, zdefiniowana we Wstępnej Analizie Przedwdrożeniowej, która będzie zawierała:
Dokument Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej,
Szkolenia,
Dokumentację,
Udzielenie licencji,
Wdrożenie części Systemu objętych Fazą,
c. Asysta Stanowiskowa,
d. Wdrożenie Systemu,
e. Prace Dodatkowe,
f. Konsultacje pogłębiające wiedzę w zakresie administracji Systemem,
g. Usługi Rozwojowe,
h. Szkolenia Dodatkowe.
2. Wykonawca dokona zgłoszenia gotowości danego świadczenia do Odbioru w terminie określonym Umową, a jeżeli termin nie jest określony – bezzwłocznie po jego wykonaniu. Wykonawca jest zobowiązany przekazać świadczenia w terminie umożliwiającym Odbiór zgodnie z Harmonogramem . Zgłoszenia powyższego Wykonawca dokonuje w formie elektronicznej.
3. Kierownik Projektu po stronie Zamawiającego potwierdzi w formie elektronicznej przedstawienie prac do Odbioru.
4. W trakcie procedury Odbioru Zamawiający dokona weryfikacji, czy przedmiot Odbioru spełnia wymagania określone w Umowie, w tym przeprowadzi niezbędne testy potwierdzające spełnienie przez przedmiot Odbioru kryteriów określonych w Umowie. Zamawiający dokonuje Odbioru w terminie zgodnym z Harmonogramem, nie dłuższym jednak niż 14 dni od potwierdzenia, o którym mowa w ust. 3.
5. Z każdego Odbioru sporządzany będzie Protokół Odbioru, na zasadach określonych w niniejszym paragrafie, którego wzór jest załącznikiem nr 3 do Umowy.
6. Za dzień Odbioru uważa się dzień podpisania przez Zamawiającego Protokołu Odbioru, chyba, że inna data została wskazana w Protokole Odbioru. Protokół Odbioru sporządzony zostanie w formie
pisemnej, pod rygorem nieważności. O ile z Umowy lub przepisów prawa nie wynika inaczej, jedynie podpisany Protokół Odbioru jest podstawą do dokonania zapłaty odpowiedniej części wynagrodzenia.
7. Zamawiający nie dopuszcza jednostronnych Protokołów Odbioru wystawionych przez Wykonawcę.
8. Zamawiający ma prawo do weryfikacji należytego wykonania Umowy dowolną metodą, w tym także z wykorzystaniem opinii zewnętrznego audytora. W szczególności uzgodnienie określonych scenariuszy testowych nie wyklucza prawa do weryfikacji prac innymi testami.
9. Odbiór jest czynnością jednostronną Zamawiającego.
10. Dokonanie Odbioru nie wpływa na możliwość skorzystania przez Zamawiającego z uprawnień przysługujących mu na mocy przepisów prawa lub Umowy w przypadku nienależytego wykonania Umowy, a w szczególności prawa naliczenia kar umownych, dochodzenia odszkodowań oraz odstąpienia od Umowy.
§ 9 Usługi Utrzymania
1. Z dniem Odbioru danej Fazy Wykonawca rozpocznie świadczenie Wstępnych Usług Utrzymania na zasadach opisanych poniżej.
2. Z dniem Odbioru Wdrożenia Systemu Wykonawca rozpocznie świadczenie Usług Utrzymania dla Systemu na zasadach opisanych poniżej.
3. Celem Usług Utrzymania jest zapewnienie poprawnego i nieprzerwanego działania Systemu.
4.
Usługi Utrzymania obejmują:
a. zapewnienie poprawnego i nieprzerwanego działania Systemu w tym usuwanie Awarii i Awarii Krytycznych, zgodnie z Załącznikiem nr 4 do Umowy - SLA;
b. zapewnienie aktualizacji Systemu stosownie do zmieniających się przepisów prawa;
c. aktualizacji przekazanej Dokumentacji w nieprzekraczalnym terminie 30 dni po wykonaniu przez Wykonawcę aktualizacji Systemu, o ile spowoduje ona konieczność aktualizacji Dokumentacji.
5. Wszelkie aktualizacje Systemu przeprowadzane w ramach Usług Utrzymania muszą być dokonywane za zgodą Zamawiającego i w uzgodnionych z nim terminach.
Zasady świadczenia Usług Utrzymania
6. Wykonawca zobowiązany jest do świadczenia Usług Utrzymania poprzez zdalny dostęp przez bezpieczne łącze i na warunkach zaakceptowanych przez Zamawiającego.
7. Wykonawca zobowiązuje się do świadczenia Usług Utrzymania w sposób zapobiegający utracie danych Zamawiającego, w tym także tych, do których będzie miał dostęp w trakcie wykonywania usług. W przypadku, gdy wykonanie danej czynności przez Wykonawcę lub przez Zamawiającego w oparciu o rekomendację Wykonawcy wiąże się z ryzykiem utraty danych, Wykonawca zobowiązany jest poinformować o tym Zamawiającego przed przystąpieniem do wykonania takiej czynności i uzyskać jego zgodę.
8. Usługi Utrzymania będą świadczone zgodnie z następującymi zasadami:
a. aktualizacje i poprawki dostarczane Zamawiającemu w ramach Usług Utrzymania (w tym w ramach usuwania Awarii i Awarii Krytycznych) zawierać będą odpowiednią Dokumentację obejmującą w szczególności instrukcje instalacyjne;
b. w ramach świadczenia Usług Utrzymania Wykonawca zobowiązany będzie do umożliwienia osobom wskazanym przez Zamawiającego uczestnictwa w pracach Wykonawcy w celu wykształcenia przez te osoby odpowiednich umiejętności oraz kompetencji (know-how), pozwalających na samodzielne utrzymywanie Systemu przez te osoby. Zamawiający oddeleguje w tym celu nie więcej niż 4 osoby o odpowiednich kwalifikacjach.
Zapewnienie poprawnego i nieprzerwanego działania Systemu
9. Wykonawca odpowiada na zasadzie winy za działanie Systemu zgodnie z parametrami zdefiniowanymi w Załączniku nr 4 do Umowy – SLA.
10. Wykonawca zapewni przyjmowanie zgłoszeń w Dni Robocze w Godzinach Roboczych.
11. W przypadku wykrycia przez Zamawiającego Awarii lub Awarii Krytycznej Zamawiający dokona jej zgłoszenia oraz nada jej kategorię. Wykonawca zobowiązuje się rejestrować zgłaszane Awarie i Awarie
Krytyczne, wykorzystując rozwiązania umożliwiające raportowanie zgłoszeń wraz z danymi pozwalającymi m.in. na śledzenie czasu ich usunięcia, a w szczególności Czasu Reakcji oraz Czasu Naprawy. Wykonawca będzie przyjmował zgłoszenia za pomocą systemu HelpDesk Zamawiającego.
12. W razie otrzymania przez Wykonawcę zgłoszenia Wykonawca zobowiązany będzie do podjęcia działań zmierzających do jej usunięcia. Wykonawca jest zobowiązany do poinformowania Zamawiającego o podjęciu działań w Czasie Reakcji.
13. Wykonawca zobowiązany jest do potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia odpowiednim wpisem w systemie HelpDesk (dotyczy to również zgłoszeń składanych pocztą elektroniczną lub telefonicznie). Chwila potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia nie ma wpływu na Czas Reakcji lub Czas Naprawy.
14. Czas Naprawy uważa się za dochowany z chwilą zgłoszenia dokonania Naprawy, jeżeli Awaria lub Awaria Krytyczna została faktycznie usunięta. Jeżeli okaże się podczas weryfikacji usunięcia Awarii lub Awarii Krytycznej, że Awaria lub Awaria Krytyczna nie została usunięta, Czas Naprawy jest dochowany dopiero z chwilą zgłoszenia poprawki faktycznie usuwającej tę Awarię lub Awarię Krytyczną.
15. Jeżeli Wykonawca w Czasie Naprawy dostarczy Obejście, Czas Naprawy wydłuża się dwukrotnie.
16. Jeżeli Wykonawca stwierdzi, że przyczyna Awarii lub Awarii Krytycznej leży poza oprogramowaniem systemowym lub aplikacyjnym, w szczególności w Infrastrukturze Zamawiającego, Wykonawca nie jest zobowiązany do usunięcia Awarii lub Awarii Krytycznej, lecz jest zobowiązany:
a. wskazać element będący, według najlepszej wiedzy i doświadczenia Wykonawcy, przyczyną nieprawidłowego działania Systemu;
b. w razie zgłoszenia takiej potrzeby przez Zamawiającego – do wsparcia osoby trzeciej usuwającej przyczyny zgłoszenia, w tym udzielenia takiej osobie wszelkich informacji o Systemie, potrzebnych do przywrócenia jego pełnej funkcjonalności.
17. Powyższe nie ma zastosowania w przypadku, gdy przyczyna Awarii lub Awarii Krytycznej leży poza oprogramowaniem, ale Wykonawca ponosi odpowiedzialność za jej wystąpienie, w szczególności w przypadku gdy przyczyna leży w Infrastrukturze lub Infrastrukturze Technicznej, ale jest skutkiem nieprawidłowej konfiguracji lub parametryzacji Infrastruktury lub Infrastruktury Technicznej przez Wykonawcę. W takim przypadku Wykonawca zobowiązany jest do dotrzymania Czasu Naprawy i innych zobowiązań wynikających z Załącznika nr 4 do Umowy - SLA.
18. Decyzja o wykonaniu aktualizacji oprogramowania należy wyłącznie do Zamawiającego, a Wykonawca nie jest uprawniony do zgłaszania wobec Zamawiającego żądania instalacji danej aktualizacji. Wykonawca może uprzedzić Zamawiającego o konsekwencjach niedokonania aktualizacji.
Zakończenie Usług Utrzymania
19. Terminy świadczenia Usług Utrzymania zostały podane w §5 ust. 1 lit. c. z uwzględnieniem zapisów zawartych w §16.
20. Strony wyłączają możliwość wypowiedzenia przez Wykonawcę Umowy w zakresie świadczenia Usług Utrzymania.
21. Na żądanie Zamawiającego, zgłoszone po złożeniu przez niego oświadczenia o wypowiedzeniu, Wykonawca – w ramach Wynagrodzenia za Usługi Utrzymania i na żądanie Zamawiającego – zobowiązany będzie przekazać Zamawiającemu lub osobie trzeciej wskazanej przez Zamawiającego, w terminie 7 dni od przekazania takiego żądania, całości informacji umożliwiających korzystanie z Systemu (loginy, hasła, itp.) oraz przeprowadzić transfer wiedzy (za wyjątkiem informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa Wykonawcy) do Zamawiającego lub osoby trzeciej wskazanej przez Zamawiającego w zakresie, który umożliwi im samodzielną kontynuację działań związanych z utrzymaniem Systemu po wygaśnięciu Umowy.
22. Łączny wymiar usług związanych z przekazaniem Usług Utrzymania nie przekroczy 16 Roboczogodzin.
23. Niezależnie od dalej idących postanowień Umowy, w tym paragrafów regulujących prawa własności intelektualnej, Zamawiający jest uprawniony do samodzielnego wykorzystania lub do przekazania osobie trzeciej, w celu zapewnienia przejęcia Usług Utrzymania wszelkich dokumentów, prezentacji, otrzymanych od Wykonawcy w ramach realizacji Umowy oraz dokumentacji realizacyjnej (np. ustaleń Kierowników Projektu).
24. W zakresie jakichkolwiek utworów dostarczonych przez Wykonawcę w ramach Usług Utrzymania mają zastosowanie postanowienia paragrafów regulujących prawa własności intelektualnej. Zamawiający
nabywa - odpowiednio - prawa majątkowe lub licencje do utworów dostarczonych w ramach Usług Utrzymania.
§ 10 Prace Dodatkowe i Usługi Rozwoju
1. Na każdorazowe żądanie Zamawiającego Wykonawca zobowiązany jest do świadczenia na rzecz Zamawiającego Prac Dodatkowych i Usług Rozwoju Systemu, tj. dodatkowych prac nieobjętych Umową oraz Usługami Utrzymania polegających w szczególności na:
a. opracowywaniu i wdrażaniu nowych funkcjonalności Systemu,
b. dostosowywania Systemu do zmian wynikających z przyjęcia przez Zamawiającego nowych wewnętrznych regulacji oraz zmian organizacyjnych Zamawiającego.
2. Do Zamawiającego należy decyzja o zleceniu Prac Dodatkowych i Usług Rozwoju, a Wykonawca nie ma roszczenia o zlecenie mu tych prac.
3. Prace Dodatkowe i Usługi Rozwoju będą zlecane przez Zamawiającego zgodnie z następującą procedurą:
a. Zamawiający przekaże Wykonawcy Zlecenie Prac Dodatkowych i Usług Rozwoju, w którym określi: zakres prac i oczekiwany termin ich wykonania.
b. Wykonawca w terminie 10 Dni Roboczych od otrzymania Zlecenia Zamawiającego wystosuje do Zamawiającego odpowiedź obejmującą: wskazanie liczby Roboczogodzin koniecznych do wykonania Zlecenia oraz potwierdzenie terminu realizacji albo propozycję nowego terminu.
c. Zamawiający po otrzymaniu odpowiedzi Wykonawcy może: potwierdzić Zlecenie prac zgodnie z odpowiedzią Wykonawcy, albo złożyć oświadczenie o rezygnacji z realizacji prac objętych Zleceniem, albo zaprosić Wykonawcę do negocjacji celem ustalenia zakresu, pracochłonności i terminu realizacji prac.
4. Wszelkie oświadczenia składane w toku powyższej procedury przez Zamawiającego i Wykonawcę powinny być dokonane w formie elektronicznej drogą przyjętą w planie komunikacji w projekcie.
5. W zakresie Prac Dodatkowych Umowa została zawarta na okres wskazany w §5 ust. 1 lit b. lub do wyczerpania liczby Roboczogodzin przewidzianych w Umowie dla Prac Dodatkowych.
6. W zakresie Usług Rozwoju Umowa została zawarta na okres wskazany w §5 ust. 1 lit c. lub do wyczerpania liczby Roboczogodzin przewidzianych w Umowie dla Usług Rozwoju.
7. Powyższe wymagania w zakresie ust. 1-4 dotyczą również zlecania Asysty Stanowiskowej, Dodatkowych Szkoleń oraz Konsultacji pogłębiających wiedzę w zakresie administracji.
§ 11 Gwarancja
Wykonawca oświadcza, że jest gwarantem Systemu i udziela Zamawiającemu gwarancji na okres …………………….. miesięcy od dnia Odbioru Wdrożenia Systemu na prawidłowe działanie Systemu na zasadach opisanych w dokumencie gwarancyjnym wystawionym Zamawiającemu przez Wykonawcę.
§ 12 Licencja
1. W ramach wynagrodzenia wypłaconego Wykonawcy za wykonanie danej Fazy Wykonawca niniejszym udziela Zamawiającemu na okres 50 lat od Odbioru danej Fazy, niewyłącznej licencji na korzystanie z Systemu w zakresie przedmiotowym danej Fazy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. W ramach powyższej licencji Zamawiający uprawniony jest do korzystania z Systemu w ramach swojego wewnętrznego systemu komputerowego. Licencja będzie uprawniała do korzystania z Systemu z dowolnego komputera przez nie więcej niż 104 użytkowników.
3. Udzielona licencja upoważnia Zamawiającego do korzystania z Systemu na następujących polach eksploatacji:
a. wprowadzania do pamięci komputera i jego zainstalowania na dowolnej licznie lokalizacji,
b. używania Systemu na dowolnej liczbie lokalizacji,
c. sporządzania kopii Systemu do celów archiwalnych lub jako kopii zapasowych
d. wprowadzania zmian w Systemie w zakresie i z wykorzystaniem tylko takich metod i narzędzi, które zostaną udostępnione przez Wykonawcę.
4. Z zastrzeżeniem zapisów Umowy Zamawiającemu nie wolno dokonywać czynności sprzecznych z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
5. Zamawiający nie ma prawa udzielania sublicencji na korzystanie z Systemu.
6. Licencjobiorca nie ma prawa wynajmowania Systemu osobom trzecim.
7. Niniejsza licencja nie przenosi autorskich praw majątkowych do Systemu ani do Opracowań Oprogramowania na Zamawiającego.
§ 13 Wynagrodzenie
Wysokość wynagrodzenia
1. Sumaryczne wynagrodzenie Wykonawcy z uwzględnieniem prawa opcji nie przekroczy kwoty: [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto), w tym podatek VAT w wysokości [kwota] złotych (słownie: [kwota] złotych).
2.
Na powyższe wynagrodzenie składa się:
a) Wstępna Analiza Przedwdrożeniowa - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
b) Cząstkowa Analiza Przedwdrożeniowa - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto). Łącznie wynagrodzenie za sporządzenie Analizy Przedwdrożeniowej stanowi sumę wynagrodzeń wymienionych w lit. a i b powyżej, tj. [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto);
c) Dostarczenie i Wdrożenie Systemu - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
d) Przeprowadzenie szkoleń - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto), w tym koszt jednej Roboczogodziny przeprowadzenia szkolenia [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
e) Opracowanie i dostarczenie Dokumentacji - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
f) Udzielenie licencji - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
g) Asystę Stanowiskową - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto); ; w tym koszt jednej Roboczogodziny Asysty Stanowiskową [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
h) Usługa Utrzymania dla Systemu w wysokości [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto), w tym opłata kwartalna w wysokości [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto).
i) Usługa Utrzymania dla Systemu w ramach prawa opcji w wysokości nie przekraczającej [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto), w tym opłata kwartalna w wysokości [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto). Wynagrodzenie z tytułu świadczenia Usług Utrzymania dla Systemu w ramach prawa opcji nie może przekroczyć kwoty podanej w wynagrodzeniu z tytułu świadczenia Usług Utrzymania dla Systemu w ramach zamówienia podstawowego.
j) Prace Dodatkowe w ramach prawa opcji w wysokości nie przekraczającej [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto); w tym
koszt jednej Roboczogodziny Prac Dodatkowych [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
k) Konsultacje pogłębiające wiedzę w zakresie administracji Systemem w ramach prawa opcji w wysokości nie przekraczającej - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto); w tym koszt jednej Roboczogodziny konsultacji [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
l) Świadczenie Usług Rozwoju w ramach prawa opcji w wysokości nie przekraczającej - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto); w tym koszt jednej Roboczogodziny Usług Rozwoju [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
m) Szkolenia Dodatkowe w ramach prawa opcji w wysokości nie przekraczającej - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto); w tym koszt jednej Roboczogodziny Szkoleń Dodatkowych [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
3. Wynagrodzenie z tytułu Asysty Stanowiskowej, Prac Dodatkowych, świadczenia Usług Rozwoju, Konsultacji pogłębiających wiedzę w zakresie administracji Systemem oraz Szkoleń Dodatkowych wynikać będzie z pomnożenia stawki godzinowej przez potwierdzoną przez Zamawiającego ilość Roboczogodzin.
4. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 powyżej stanowi całość wynagrodzenia Wykonawcy w związku z realizacją Umowy. Wykonawcy nie przysługują żadne inne roszczenia w stosunku do Zamawiającego, w szczególności: zwrot kosztów podróży oraz zakwaterowania członków personelu Wykonawcy czy też zwrot jakichkolwiek innych, dodatkowych kosztów ponoszonych przez Wykonawcę związanych z wykonywaniem Umowy.
5. Zamawiający oświadcza, że powyższe wynagrodzenie wyliczone zostało według potrzeb Zamawiającego, określonych w dniu podpisywania Umowy. W razie wątpliwości poczytuje się, że Zamawiający może udzielić Wykonawcy (w ramach prawa opcji) dodatkowych Zleceń na Usługi Rozwoju, Prace Dodatkowe, Konsultacje pogłębiające wiedzę w zakresie administracji Systemem i przeprowadzenie Szkoleń Dodatkowych. Udzielenie Wykonawcy dodatkowych Zleceń stanowi uprawnienie Zamawiającego, wynikające z prawa opcji, a Wykonawcy nie przysługuje roszczenie o udzielenie Zleceń na wykonanie tych prac.
6. W ramach prawa opcji Zamawiający przewiduje do wykonania nie więcej niż 400 Roboczogodzin za Usługi Rozwoju, nie więcej niż 200 Roboczogodzin za Prace Dodatkowe i nie więcej niż 32 Roboczogodzin za Konsultacje pogłębiające wiedzę w zakresie administracji Systemem oraz nie więcej niż 40 Roboczogodzin za Szkolenia Dodatkowe.
Sumaryczne wynagrodzenie Wykonawcy z uwzględnieniem prawa opcji nie przekroczy kwoty: - [kwota] złotych netto (słownie: [kwota] złotych netto), tj. [kwota] złotych brutto (słownie: [kwota] złotych brutto).
7. Zamawiającemu przysługuje prawo do potrącania z Wynagrodzenia należnego Wykonawcy wszelkich roszczeń nadających się do potrącenia i wynikających z niniejszej Umowy, w tym w szczególności roszczeń z tytułu należnych Zamawiającemu kar umownych zastrzeżonych w niniejszej Umowie.
Zasady płatności
8. Odpowiednie części wynagrodzenia będą płatne na podstawie prawidłowo wystawionej i dostarczonej Zamawiającemu faktury, przy czym, w każdym przypadku warunkiem zapłaty wynagrodzenia jest dostarczenie Zamawiającemu, łącznie z fakturą, kopii podpisanego przez obie Strony Protokołu Odbioru. Brak kopii podpisanego protokołu Odbioru stanowi podstawę do zwrotu otrzymanej od Wykonawcy faktury.
9. Wynagrodzenie za wykonanie Etapu I będzie płatne po odbiorze Etapu I.
10. Wynagrodzenie za przeprowadzenie Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej dla danej Fazy płatne będzie po Odbiorze Dokumentu Cząstkowej Analizy Przedwdrożeniowej dotyczącej tej Fazy w wysokości zapisanej w odebranym przez Zamawiającego Dokumencie Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej .
11. Wynagrodzenie za Wdrożenie Systemu, przeprowadzenie szkoleń, opracowanie i dostarczenie Dokumentacji oraz udzielenie licencji płatne będzie po odbiorze Wdrożenia Systemu .
12. Wynagrodzenie za świadczenie Asysty Stanowiskowej, Prace Dodatkowe, Konsultacje pogłębiające w zakresie administracji Systemem, Usługi Rozwoju i Szkolenia Dodatkowe płatne będzie z dołu na podstawie Protokołów Odbioru.
13. Wynagrodzenie za wykonanie Etapu III tj. za świadczenie Usług Utrzymania płatne będzie częściowo przez cały okres świadczenia Usług Utrzymania co kwartał z dołu.
14. Faktury będą wystawiane przez Wykonawcę na dane:
NABYWCA: Gmina Wrocław Pl. Nowy Targ 1-8, 50-141 Wrocław, NIP: 8971383551
ODBIORCA:
Centrum Usług Informatycznych we
Wrocławiu, ul. Namysłowska 8, 50-304 Wrocław
15. Zgodnie z Ustawą o elektronicznym fakturowaniu w zamówieniach publicznych, koncesjach na roboty budowlane lub usługi oraz partnerstwie publiczno-prywatnym z dnia 9.11.2018 r. (Dz.U. z 2018 poz. 2191) Zamawiający informuje, że dopuszcza przyjmowanie faktur ustrukturyzowanych. Zamawiający korzysta z usług platformy dostępnej pod adresem https://brokerpefexpert.efaktura.gov.pl, adres PEF: NIP 8971382551.
16. Wykonawca prześle fakturę VAT drogą elektroniczną na adres mailowy firstname.lastname@example.org, a w przypadku braku takiej możliwości osobiście w sekretariacie zamawiającego na IV piętrze. Warunki techniczne dotyczące przekazywania faktur zawarte są w Załączniku nr 9 do Umowy.
17. Płatności będą dokonywane wyłącznie w złotych polskich przelewem na rachunek Wykonawcy wskazany na fakturze w terminie 30 dni od daty doręczenia Zamawiającemu prawidłowo wystawionej faktury VAT.
18. Za dzień płatności uważa się dzień złożenia przez Zamawiającego prawidłowego i przyjętego do realizacji przelewu bankowego oraz obciążenia rachunku bankowego Zamawiającego.
§ 14 Zabezpieczenie należytego wykonania umowy
1. W celu zabezpieczenia należytego wykonania Umowy oraz zabezpieczenie kosztów usuwania Wad w okresie gwarancji oraz ewentualnych szkód spowodowanych tymi Wadami Wykonawca przedstawia następujące zabezpieczenie należytego wykonania Umowy 5% ceny ofertowej brutto, w formie ……… .
2. Zamawiający dokona zwrotu 70% zabezpieczenia należytego wykonania umowy w terminie 30 dni od dnia Odbioru Wdrożenia i uznania przez Zamawiającego za należycie wykonane. Pozostałe 30% kwoty zabezpieczenia Zamawiający zwróci w terminie 30 dni od daty zakończenia świadczenia Usług Utrzymania i Rozwoju.
§ 15 Odpowiedzialność Stron i kary umowne
1. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy na zasadach opisanych w niniejszej Umowie oraz na zasadach ogólnych przewidzianych w przepisach prawa.
2. W zakresie kar umownych opisanych Umową, odpowiedzialność za zwłokę oznacza odpowiedzialność Wykonawcy za przekroczenie terminu wskazanego w Umowie lub określonego zgodnie z postanowieniami Umowy, chyba że taka zwłoka jest następstwem okoliczności, za które Wykonawca nie ponosi odpowiedzialności.
3. Naliczenie kar umownych nie wyłącza możliwości dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, do pełnej wysokości szkody. Zasada ta dotyczy wszystkich kar umownych zastrzeżonych w Umowie na rzecz Zamawiającego.
4. Zamawiający jest uprawniony do dochodzenia poszczególnych kar umownych niezależnie, kary te podlegają sumowaniu.
5. Zamawiający uprawniony jest w szczególności do dochodzenia kar umownych zastrzeżonych na wypadek odstąpienia od Umowy w przypadku odstąpienia przez Zamawiającego od Umowy z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy.
6. Kary umowne przewidziane Umową liczone są od wynagrodzenia netto i płatne są w terminie 14 dni od wystąpienia zdarzenia uprawniającego Zamawiającego do naliczenia kary umownej. Zapłata kar umownych następuje w terminie wskazanym w wezwaniu.
7. Całkowita łączna odpowiedzialność Stron z tytułu szkód wyrządzonych drugiej Stronie w związku z realizacją niniejszej Umowy jest ograniczona do wartości Wynagrodzenia, o którym mowa w § 13 ust. 1 lit a-g Umowy, które należne jest Wykonawcy za realizację określonej części Umowy, z którą powiązane jest wystąpienie szkody. Wykonawca nie odpowiada wobec Zamawiającego za utracone korzyści.
8. Ograniczenie odpowiedzialności, o którym mowa w ust. 7 powyżej nie ma zastosowania w odniesieniu do:
a. Szkód wyrządzonych drugiej Stronie Umowy umyślnie oraz w wyniku rażącego niedbalstwa;
b. Szkód wyrządzonych Zamawiającemu, które wynikają z Wad Prawnych dostarczonych utworów, a w szczególności w związku z roszczeniami osób trzecich podniesionymi w związku z naruszeniem przez Zamawiającego ich praw własności intelektualnej w następstwie używania utworów.
c. Szkód wyrządzonych Zamawiającemu w związku z naruszeniem zobowiązań Wykonawcy opisanych w § 20 Umowy (Poufność), § 19 Umowy (Przetwarzanie danych osobowych).
Kary umowne
9. Zamawiający ma prawo dochodzenia kary umownej za zwłokę w realizacji Umowy w przypadku:
a. Zwłoki w terminie w terminie Wdrożenia Systemu zgodnym z Harmonogramem, w wysokości 0,3% wynagrodzenia, o którym mowa w § 13 ust. 1 lit. b-g . za każdy dzień zwłoki.
10. Zamawiający ma prawo dochodzenia następujących kar umownych za zwłokę w usuwaniu Wad – tj. niedotrzymanie czasów SLA – Załącznik nr 4 do Umowy dla Czasu Naprawy oraz Czasu Obejścia W ramach Gwarancji i Usług Utrzymania oraz Wstępnych Usług utrzymania;
a. W wysokości 500 zł za każdy rozpoczęty dzień zwłoki w dotrzymaniu Czasu Obejścia/Czasu Naprawy - w przypadku Wad zaklasyfikowanych jako Awarie Krytyczne,
b. W wysokości 100 zł za każdy rozpoczęty dzień zwłoki w dotrzymaniu Czasu Obejścia/Czasu Naprawy - w przypadku Wad zaklasyfikowanych jako Awarie,
11. Zamawiający ma prawo dochodzenia kar umownych w zakresie Usług Rozwoju:
a. Za zwłokę w przedstawieniu odpowiedzi z warunkami realizacji Usługi objętej prawidłowo dokonanym (zgłoszonym Wykonawcy) Zleceniem w wysokości 300 zł za każdy dzień zwłoki, Za zwłokę w wykonaniu Usługi w wysokości 0,5 % wynagrodzenia z tytułu usługi realizowanej na podstawie danego Zlecenia, za każdy dzień zwłoki, przy czym kary umowne z tego tytułu nie przekroczą wartości wynagrodzenia należnego Wykonawcy za realizację usługi objętej danym Zleceniem.
12. Ponadto, Zamawiający ma prawo dochodzenia następujących kar umownych:
a. W przypadku naruszenia zasad ochrony Informacji Poufnych – w wysokości 2000 zł , za każdy przypadek naruszenia;
b. W przypadku naruszenia zasad ochrony lub w przypadku naruszenia zasad przetwarzania danych osobowych opisanych w Umowie o przetwarzaniu danych osobowych – w wysokości 5000 zł, za każdy przypadek naruszenia;
c. W przypadku odstąpienia przez Zamawiającego od Umowy z powodu okoliczności leżących po stronie Wykonawcy - w wysokości 30 % Wynagrodzenia określonego w § 13 ust. 1 lit. b-g Umowy;
d. W przypadku wystąpienia Wad Prawnych w przekazanych Zamawiającemu utworach - w wysokości 10 % Wynagrodzenia określonego w § 13 ust. 1 lit. b-g Umowy za każdy przypadek.
e. W innych przypadkach opisanych Umową w wysokości wskazanej w Umowie.
13. W każdym przypadku Strona nie jest odpowiedzialna za niewykonanie lub nienależyte wykonanie swoich zobowiązań wynikających z Umowy, jeżeli udowodni, że niewykonanie zostało spowodowane okolicznością Siły Wyższej.
14. Okolicznościami Siły Wyższej są zdarzenia zewnętrzne, nadzwyczajne i niemożliwe do zapobieżenia, a w szczególności: akty terroryzmu, katastrofy naturalne, takie jak silne burze, huragany, trzęsienia ziemi, przerwy w dostawie prądu trwające jednorazowo nieprzerwanie co najmniej 2 dni.
15. Strona starająca się o zwolnienie z odpowiedzialności ze względu na Siłę Wyższą, w terminie 3 dni po zaistnieniu zdarzenia powiadomi pisemnie drugą stronę o powyższym zdarzeniu i jego wpływie na jej zdolność do realizacji Umowy. W przypadku ustania przyczyny zwolnienia strona starająca się o zwolnienie z odpowiedzialności, w terminie 3 dni po zaistnieniu okoliczności Siły Wyższej powiadomi pisemnie drugą stronę o powyższym fakcie.
16. Strona, która nie zawiadomi o zdarzeniu oraz nie przekaże drugiej stronie pisemnego potwierdzenia zaistnienia Siły Wyższej w terminie określonym w ustępie powyżej, jest odpowiedzialna za szkody poniesione przez drugą stronę, których można było uniknąć w przypadku terminowego zawiadomienia.
17. W razie zaistnienia okoliczności Siły Wyższej terminy realizacji umowy przedłużają się o okres jej trwania.
§ 16 Odstąpienie od Umowy, wypowiedzenie umowy
1. Strony mogą odstąpić od niniejszej Umowy na zasadach opisanych w niniejszym paragrafie, w przypadkach przewidzianych w Umowie. Zamawiającemu przysługuje prawo do podjęcia decyzji, czy odstąpienie obejmuje całość czy część Umowy (odstąpienie częściowe).
2. Zamawiający ma prawo do odstąpienia od Umowy (umowne prawo odstąpienia) bez podania przyczyny, nawet wówczas, gdy Wykonawca wykonuje Umowę w sposób należyty
a. w terminie do 90 dni od dnia przewidzianego Umową na odbiór Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej, ale jednocześnie nie później niż 30 dni od dnia Odbioru Dokumentu Wstępnej Analizy Przedwdrożeniowej.
b. w terminie do 30 dni od Odbioru Fazy.
W takim przypadku odstąpienie od Umowy ma skutek wyłącznie na przyszłość, a wynagrodzenie zapłacone Wykonawcy nie podlega zwrotowi. Po odstąpieniu po Odbiorze Fazy Wykonawcy należne jest wynagrodzenie za świadczenie Wstępnych Usług Utrzymania wyliczone proporcjonalnie do okresu ich świadczenia.
3. Wykonując prawo odstąpienia od Umowy Zamawiający będzie każdorazowo wskazywał, czy odstąpienia dotyczy całej Umowy i ma moc wsteczną, czy też dotyczy jedynie części Umowy i następuje na dzień wskazany w oświadczeniu o odstąpieniu.
4. Jeżeli odstąpienie ma skutek wobec całej Umowy, Wykonawca zobowiązany będzie do zwrotu całego otrzymanego od Zamawiającego wynagrodzenia, za wyjątkiem wynagrodzenia za Etapy w tym Fazy, które zostały już odebrane. Zwrot nastąpi w terminie 14 dni od daty otrzymania przez Wykonawcę oświadczenia Zamawiającego o odstąpieniu
5. Jeżeli Zamawiający składając oświadczenie o odstąpieniu od Umowy wskaże, że odstąpienie ma skutek wyłącznie do części Umowy, Zamawiający wskaże również, czy i które wykonane w ramach niniejszej Umowy świadczenia Zamawiający chce zatrzymać. Uprawnienie, o którym mowa w zdaniu pierwszym, przysługuje Zamawiającemu tylko i wyłącznie do tego świadczenia Wykonawcy, które nie zostało odebrane przez Zamawiającego.
6. Strony zgodnie postanawiają, że w przypadku odstąpienia od Umowy, odstąpienie obejmuje wszelkie zobowiązania wynikające z niniejszej Umowy, w tym zobowiązania dotyczące Usług Utrzymania i Wstępnych Usług Utrzymania oraz Rozwoju.
7. Strony zgodnie postanawiają, że odstąpienie od Umowy przez którąkolwiek ze Stron nie powoduje wygaśnięcia:
a. Zobowiązań Wykonawcy w zakresie Gwarancji do świadczeń zatrzymanych przez Zamawiającego,
8. Po dokonaniu Odbioru Wdrożenia Systemu, przez okres świadczenia Usług Utrzymania oraz Usług Rozwoju Zamawiający upoważniony jest do wypowiedzenia Umowy w zakresie zobowiązań wynikających z Usług Utrzymania oraz Rozwoju z ważnych powodów, przez które Strony rozumieją:
b. Zobowiązań Stron do zachowania poufności i ochrony danych osobowych.
a. Zwłokę Wykonawcy w Naprawie/Obejściu Wady w Systemie przekraczającej trzykrotność gwarantowanego Czasu Naprawy/Obejścia w okresie Usług Utrzymania;
b. Naprawy/Obejścia Wady w sposób niezgodny z postanowieniami Umowy, powodujący utratę danych Zamawiającego lub poważne ryzyko utraty takich danych;
Zwłokę wynoszącą ponad 10 Dni Roboczych w realizacji zobowiązań Wykonawcy do wprowadzania
c. zmian/aktualizacji w Systemie w ramach Usług Rozwoju;
d. Zwłokę w przedstawieniu odpowiedzi na prawidłowo zgłoszone zlecenie Zamawiającego wynoszącą co najmniej 4 Dni Robocze;
e. Zwłokę w wykonaniu Usług objętych Zleceniem wynoszącą co najmniej 15 Dni Roboczych, jeżeli zwłoka nie została zaakceptowana przez Zamawiającego;
f. Kiedy po czwartym zgłoszeniu do Odbioru przedmiotu Odbioru w ramach realizowanego zlecenia, przedmiot ten jest niezgodny z Umową i nie zostanie odebrany przez Zamawiającego;
g. Naruszenia zobowiązań Wykonawcy w zakresie obowiązku do zachowania poufności;
h. Przed wypowiedzeniem Umowy z ważnych powodów wskazanych powyżej Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy 7 dniowy termin na prawidłowe wykonanie jego Zobowiązań.
9. Strony zgodnie postanawiają, że wypowiedzenie Umowy w zakresie świadczeń wynikających z Usług Utrzymania oraz Usług Rozwoju, uprawnia Zamawiającego do odstąpienia od realizacji poszczególnych, objętych zleceniami Usług. Zamawiający niezwłocznie po wypowiedzeniu Umowy określi, czy Wykonawca ma obowiązek w dalszym ciągu realizować Usługi objęte Zleceniami złożonymi przez Zamawiającego przed złożeniem przez Zamawiającego oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy. W przypadku żądania przez Zamawiającego dalszej realizacji Zlecenia Wykonawca zobowiązany jest zrealizować Zlecenie.
§ 17 Dokumentacja
1. Wykonawca w ramach wynagrodzenia wskazanego w § 13 ust. 1 lit d Umowy zobowiązany jest do opracowania Dokumentacji Systemu.
2. Szczegółowe wymogi dotyczące standardu Dokumentacji zostały opisane w Załączniku nr 5 do Umowy – Dokumentacja.
3. Odbiór dokumentacji będzie dokonany na podstawie odrębnych Protokołów Odbioru.
§ 18 Szkolenia
1. Wykonawca przeprowadzi szkolenia zgodnie z ustaleniami szczegółowymi zawartymi w Analizie Przedwdrożeniowej.
Szkolenia muszą zostać przeprowadzone we wskazanym poniżej zakresie i ilościach: nie więcej niż 104 użytkowników, w tym nie więcej niż 10 użytkowników zaawansowanych, nie więcej niż 4 administratorów Systemu w dwóch etapach:
I Etap – szkolenia podstawowe
II Etap – szkolenie zaawansowane
2. Szkolenie muszą odbywać się przy stanowiskach komputerowych indywidualnych dla każdego szkolonego.
3. Szkolenia muszą być przeprowadzone w języku polskim a ewentualne pojęcia lub określenia obcojęzyczne użyte w trakcie szkolenie na bieżąco tłumaczone na język polski.
4. W zakres szkolenia podstawowego musi wchodzić co najmniej:
a. wprowadzenie: ogólne informacje o Systemie, jego możliwościach,
b. początek pracy: uruchomienie aplikacji, wprowadzenie hasła, zmiana hasła,
c. sposób nawigacji w Systemie,
d. dostęp do pomocy w Systemie,
e. reakcja na pojawiające się niestabilności pracy Systemu,
f. sposób zgłaszania błędów, problemów, itp.,
g. prawidłowy sposób zakończenia pracy,
h. ćwiczenia praktyczne omawianych zagadnień,
i.
wypełnienie przez szkolonych ankiet oceniających szkolenie.
5. Szkolenie zaawansowane musi uwzględniać role/profile danej grupy użytkowników i zapewnić praktyczne zapoznanie każdego użytkownika z pełnymi funkcjonalnościami Systemu w zakresie określonych ról/profili pracy w Systemie i zawierać ćwiczenia praktyczne do wykonania przez szkolonych. Szkolenie musi być zakończone wypełnieniem przez szkolonych ankiet oceniających szkolenie.
6. Szkolenia obywać się muszą z wykorzystaniem danych odpowiednio przygotowanych przez Wykonawcę tak, by odzwierciedlały one w sposób kompletny i prawidłowy procesy biznesowe występujące u Zamawiającego i obsługiwane przez System.
7. Każdy użytkownik musi otrzymać materiały szkoleniowe w języku polskim odpowiadające zakresowo danemu szkoleniu w wersji drukowanej przed rozpoczęciem szkolenia.
8. Materiały szkoleniowe muszą być zaakceptowane przez Zamawiającego.
9. Materiały, o których mowa powyżej muszą być przesłane w formie elektronicznej do akceptacji Zamawiającego w terminie nie późniejszym niż na 3 dni robocze przed planowaną datą rozpoczęcia danego zakresu szkolenia.
10. Szkolenia muszą być przeprowadzone w takiej ilości godzin - uzgodnionej z Zamawiającym, by gwarantowały one możliwość nabycia przez Użytkowników umiejętności obsługiwania Systemu, a przez administratorów umiejętności samodzielnego administrowania Systemem.
11. Grupy szkoleniowe nie mogą być większe niż 12 osób.
12. Ankiety oceniające szkolenia przygotowuje Zamawiający.
13. W przypadku gdy średnia ocena danego szkolenia wynikająca z wypełnionych ankiet będzie niższa niż zadawalająca, Zamawiający powiadamia o tym Wykonawcę.
14. Powiadomienie, o którym mowa powyżej zawiera informację o uchybieniach wskazanych w ankietach.
15. Wykonawca jest zobowiązany usunąć wskazane uchybienia i powtórzyć wadliwe szkolenie bez dodatkowego wynagrodzenia.
16. Termin powtórzonego szkolenia ustalany jest pomiędzy Zamawiającym i Wykonawcą w taki sposób by nie wpływał on negatywnie na osiągnięcie celów projektów, w tym na termin jego realizacji. Ostateczną decyzję o terminie powtórzonego szkolenia podejmuje Zamawiający.
17. Najpóźniej w dniu zgłoszenia szkoleń do odbioru Wykonawca jest zobowiązany przekazać Zamawiającemu materiały dla szkoleń e-learning, które mogą zostać wykorzystane przez Zamawiającego do samodzielnego przygotowania kursów na posiadanej przez siebie platformie szkoleniowej.
18. Przygotowany kurs, ze wszystkimi elementami, powinien dać się w prosty sposób zaimportować (zgodnie z mechanizmami platformy) i działać prawidłowo na platformie Moodle od wersji 2.9.1 wzwyż.
19. Szkolenie powinno składać się z minimum następujących elementów:
a. opis kursu - krótki opis, czego dotyczy kurs wraz z grafiką informującą jednoznacznie czego kurs dotyczy, np. logo programu, procesu, itp.,
b.
wprowadzenie do kursu - opis założeń/samego kursu, będącego wprowadzeniem do tematyki kursu,
c. materiały w kursie - kurs powinien być podzielony na procesy/tematy realizowane przez System lub zagadnienia, z opisem czego one dotyczą. Każde z zagadnień powinno być zaprezentowane w wyczerpujący sposób,
d. test - kurs powinien zakończyć się weryfikacją uzyskanych umiejętności oraz zdobytej wiedzy osoby przeszkolonej w formie testu sprawdzającego, na podstawie podstawowych zagadnień poruszanych i opisanych w kursie, w poszczególnych aktywnościach/procesach,
e. dokumentacja - do kursu powinien zostać dołączony także odpowiedni typ Dokumentacji Systemu, do której użytkownik będzie w prosty sposób mógł dotrzeć.
20. Odbiór szkoleń będzie dokonany na podstawie odrębnych Protokołów Odbioru, do którego muszą być dołączone listy obecności sporządzone przez Wykonawcę.
21. Sale do szkoleń, sprzęt komputerowy zapewnia Zamawiający.
§ 19 Przetwarzanie danych osobowych
1. Zamawiający powierza Wykonawcy przetwarzanie danych osobowych w zakresie, w celu i na zasadach określonych w Załączniku nr 6 Umowa Powierzenia Danych Osobowych.
2. Wykonawca oświadcza, że dysponuje środkami technicznymi i organizacyjnymi wystarczającymi do zapewnienia bezpieczeństwa powierzonych danych osobowych oraz zgodności przetwarzania danych osobowych z obowiązującym prawem.
3. Wykonawca zobowiązuje się na bieżąco śledzić zmiany regulacji ochrony danych osobowych i dostosowywać sposób przetwarzania danych, w szczególności procedury wewnętrzne i sposoby zabezpieczenia danych osobowych, do aktualnych wymagań prawnych.
4. Wykonawca ma obowiązek niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni od nastąpienia określonego zdarzenia lub powzięcia określonej informacji, poinformować Zamawiającego:
a. jeśli Wykonawca nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa powierzonych danych osobowych lub zgodności ich przetwarzania z prawem;
b. jeśli Wykonawca otrzyma informację o planowanej u Wykonawcy kontroli organu nadzoru, w szczególności Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych;
c. jeśli Wykonawca otrzyma żądanie udostępnienia powierzonych danych osobowych, pochodzące od osoby trzeciej;
d. jeśli Wykonawca otrzyma żądanie osoby, której dane dotyczą, dotyczące zaprzestania przetwarzania jej danych osobowych lub udzielenia informacji o zakresie, celu lub sposobie przetwarzania powierzonych danych osobowych lub jakichkolwiek innych informacji dotyczących przetwarzania danych jej dotyczących;
e. w każdym przypadku wystąpienia incydentu związanego z przetwarzaniem danych osobowych przetwarzanych przez Wykonawcę, polegającego w szczególności na ujawnieniu danych osobowych osobom nieuprawnionym, utracie danych osobowych, utracie nośników danych zawierających dane osobowe przetwarzane przez Wykonawcę.
5. Wykonawca ma ponadto obowiązek poinformować Zamawiającego, na każde jego żądanie, w terminie 5 dni od otrzymania żądania o:
a. wszelkich kwestiach związanych z przetwarzaniem powierzonych danych osobowych, w szczególności o środkach technicznych i organizacyjnych zastosowanych przez Wykonawcę, w celu zabezpieczenia powierzonych danych osobowych;
b. o osobach upoważnionych przez Wykonawcę do przetwarzania powierzonych danych osobowych;
c. o wynikach kontroli organów nadzoru dotyczących przetwarzania danych osobowych, w zakresie, w jakim dotyczą one powierzonych danych osobowych.
§ 20
Poufność
1. Strony zobowiązują się wzajemnie do zachowania w ścisłej tajemnicy, w czasie obowiązywania niniejszej Umowy oraz przez okres 5 (pięciu) lat od dnia jej wykonania, wygaśnięcia lub rozwiązania, Informacji Poufnych.
2. Strony zobowiązane są w szczególności do:
b. niewykorzystywania Informacji Poufnych do celów innych niż realizacja przedmiotu niniejszej Umowy;
a. nieujawniania i nierozpowszechniania Informacji Poufnych;
c. przechowywania Informacji Poufnych w sposób uniemożliwiający dostęp do nich osobom nieuprawnionym oraz zabezpieczenia Informacji Poufnych drugiej Strony w taki sposób, w jaki Strona zabezpiecza własne informacje tego rodzaju.
3. Informacje Poufne nie będą przez żadną ze Stron ujawniane, rozpowszechniane i udostępniane w jakikolwiek sposób osobom trzecim, bez wyraźniej, uprzedniej zgody drugiej Strony wyrażonej w formie pisemnej pod rygorem nieważności, z zastrzeżeniem ust. 4 poniżej.
4.
Wykonawca uprawniony jest do przekazywania Informacji Poufnych swoim pracownikom oraz Podwykonawcom, wyłącznie, gdy jest to konieczne do wykonania Umowy. W takim przypadku Wykonawca ponosi odpowiedzialność za naruszenie zasad poufności przez pracowników i Podwykonawców jak za własne działania bądź zaniechania.
5. Obowiązek zachowania poufności nie dotyczy informacji lub materiałów:
b. których ujawnienie następuje na żądanie podmiotu uprawnionego do kontroli, pod warunkiem że podmiot ten został poinformowany o poufnym charakterze informacji;
a. których ujawnienie jest wymagane przez bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa;
c. które są powszechnie znane;
d. które Strona uzyskała lub uzyska od osoby trzeciej, jeżeli przepisy obowiązującego prawa lub zobowiązanie umowne wiążące tę osobę nie zakazują ujawniania przez nią tych informacji i o ile Strona nie zobowiązała się do zachowania poufności;
e. w których posiadanie Strona weszła zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, przed dniem uzyskania takich informacji na podstawie niniejszej Umowy.
6. Jakiekolwiek postanowienia Umowy nie wyłączają dalej idących zobowiązań dotyczących ochrony Informacji Poufnych przewidzianych w przepisach prawa.
7. W wypadku, gdy Strona zostanie zobowiązana nakazem sądu bądź organu administracji państwowej do ujawnienia informacji lub materiałów albo konieczność ich ujawnienia będzie wynikała z przepisów prawa, zobowiązuje się niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym fakcie drugą Stronę na piśmie oraz poinformować odbiorcę informacji lub materiałów o ich poufnym charakterze.
8. Strony zobowiązują się do wykorzystywania Informacji Poufnych wyłącznie w celu realizacji Umowy.
9. Wykonawca odpowiada również za zawinione niezachowanie Informacji Poufnych w tajemnicy przez osoby, którym wykonanie swoich obowiązków powierzył. Postanowienie to dotyczy w szczególności Personelu Wykonawcy.
10. W przypadku wygaśnięcia lub rozwiązania Umowy, Wykonawca zwróci Zamawiającemu wszelkie dokumenty i inne materiały dotyczące Zamawiającego, a zwłaszcza dokumenty i materiały oraz inne dane dotyczące Zamawiającego stanowiące Informacje Poufne Zamawiającego, jakie Wykonawca otrzymał w czasie trwania Umowy, w związku lub przy okazji jej wykonywania w nieprzekraczalnym terminie 15 (piętnastu) dni od dnia otrzymania wezwania Zamawiającego.
§ 21 Zdalny dostęp do zasobów Zamawiającego
1. Na wniosek Wykonawcy, Zamawiający udostępni Wykonawcy zdalny dostęp do zasobów sieci teleinformatycznej MAN Wrocław w zakresie niezbędnym do prawidłowej realizacji Umowy (usługa VPN).
2. Warunkiem uzyskania dostępu do usługi będzie – obok stosownego wniosku/prośby o udostępnienie VPN – przekazanie Zamawiającemu listy pracowników Wykonawcy uprawnionych do otrzymania dostępu VPN oraz informacji na temat zasobów sieci, do których chce uzyskać dostęp zdalny i które są niezbędne Wykonawcy do należytej realizacji Umowy.
3. Wykonawca zobowiązany jest do bezzwłocznego informowania Zamawiającego o wszelkich zmianach w strukturze organizacyjnej projektu mającej wpływ na zawartość listy pracowników, o której mowa w ust. 2 (np. zwolnienie pracownika).
4. Wykonawca jest zobowiązany do nie ujawniania osobom niezaangażowanym w realizację projektu informacji mogących umożliwić uzyskanie dostępu do zasobów sieci teleinformatycznej Zamawiającego przez osoby niepowołane.
5. Dostęp do zasobów sieci teleinformatycznej jest udzielany na okres trwania Umowy lub zobowiązań wynikających z faktu jej zawarcia (np. konieczność świadczenia usługi serwisu gwarancyjnego).
6. Zamawiający nie gwarantuje ciągłego działania usługi VPN jednak dołoży on wszelkich starań, aby przerwy w dostępie działania usługi były jak najkrótsze.
7. Brak dostępu zdalnego do zasobów VPN nie będzie powodować żadnych roszczeń Wykonawcy w stosunku do Zamawiającego, a ponadto nie będzie to zwalniać Wykonawcy z należytego (w szczególności terminowego) wykonania Umowy. W razie wątpliwości poczytuje się, że w przypadku braku dostępu do VPN, jeżeli Wykonawca będzie chciał dotrzymać terminów Umownych może wykonywać prace, które dotychczas wykonywał przez VPN, na miejscu u Zamawiającego.
8. Zamawiający przekaże Wykonawcy instrukcję umożliwiającą instalację oraz konfigurację oprogramowania umożliwiającego zdalny dostęp do sieci teleinformatycznej Zamawiającego.
9. Usługa VPN będzie dostępna na poziomie 99,5 %. Jeśli zdarzą się nietypowe, dłuższe przerwy w działaniu usługi VPN, to Wykonawca będzie zobowiązany do niezwłocznego zgłaszania tego faktu Zamawiającemu wskazując jej wpływ na realizację zobowiązań Wykonawcy. W przypadku, gdy niedostępność wynikać będzie rzeczywiście z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego, Wykonawca
będzie miał prawo do przesunięcia terminu realizacji wskazanych zobowiązań Wykonawcy o czas niedostępności usługi.
§ 22
Postanowienia końcowe
1. Wykonawca nie ma prawa dokonywania przelewu wierzytelności bądź obciążenia swoich praw wynikających z Umowy bez uprzedniej pisemnej zgody Zamawiającego, udzielonej na piśmie pod rygorem nieważności.
2. Umowa zawarta jest pod prawem polskim. Wszelkie spory będą poddane pod rozstrzygnięcie właściwego rzeczowo sądu we Wrocławiu.
3. Wszelkie zmiany Umowy będą dokonywane za zgodą obu Stron, w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Zmiany będą dokonywane w postaci aneksów do Umowy, chyba że w Umowie wskazano inaczej.
4. Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Zamawiającego i jeden dla Wykonawcy.
5.
Integralną część Umowy stanowią Załączniki:
Załącznik nr 1 – Opis przedmiotu zamówienia,
Załącznik nr 2 – Infrastruktura techniczna,
Załącznik nr 3 – Protokół Odbioru,
Załącznik nr 4 – SLA, Serwisowanie,
Załącznik nr 5 – Szczegółowe wymogi dotyczące dokumentacji,
Załącznik nr 6 – Umowa Ochrony Informacji i Powierzenia Przetwarzania Danych Osobowych,
Załącznik nr 7 – Diagram,
Załącznik nr 8 – Ankieta oceny szkolenia.
Załącznik nr 9 – Szczegółowe warunki przesyłania faktur.
Podpisano w imieniu Zamawiającego
Podpisano w imieniu Wykonawcy | <urn:uuid:69becafc-7897-4595-8d06-3bfacf922b83> | finepdfs | 1.186523 | CC-MAIN-2020-16 | https://bip.cui.wroclaw.pl/bip_download.php?id=11554 | 2020-04-01T21:03:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-16/segments/1585370506121.24/warc/CC-MAIN-20200401192839-20200401222839-00413.warc.gz | 371,301,904 | 0.999989 | 0.999995 | 0.999995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
2559,
5984,
9155,
12829,
16309,
19898,
24149,
28601,
32518,
35655,
39807,
43353,
47055,
51432,
54511,
58400,
62751,
65589,
69812,
74012,
76992,
80892,
84712,
88764,
90093
] | 2 | 0 |
Firma HORTUS działa od 2008 roku zajmując się kompleksowo zielenią: inwentaryzacją, projektem, realizacją oraz pielęgnacją. W zakres działalności wchodzą usługi projektowe, realizacji i pielęgnacji: ogrodów przydomowych, zieleni miejskiej, zieleni przy drogach i zagospodarowywanie terenów zieleni przy firmach. Do usług należy także opracowanie z zakresu ochrony środowiska: oceny oddziaływania na środowisko do planów miejscowych, raporty oddziaływania na środowisko, operaty wodnoprawne. Do każdego projektu obsługa podchodzi indywidualnie, uwzględniając preferencje, styl życia, gust i oczekiwania klientów. Ważne by projekt był nie tylko piękny, ale także funkcjonalny i dostosowany do warunków naturalnych.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
Nazwa beneficjenta:
GAŁAZKA MAŁGORZATA ANNA HORTUS-ARCHITEKTURA ZIELENI I ŚRODOWISKO
Tytuł projektu:
"Wzrost konkurencyjności firmy HORTUS -ARCHITEKTURA ZIELENI I ŚRODOWISKO poprzez zakup nowoczesnej koparko-tadownarki"
województwo:
warmińsko-mazurskie, powiat: ełcki
fundusz:
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
program:
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
działanie:
1.1.Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw
poddziałanie:
1.1.9. Inne inwestycje w przedsiębiorstwa
dziedzina:
rozwój firm
wartość projektu:
233 700.00 zł
dofinansowanie z Unii Europejskiej:
80 750.00 zł
Techpal jest innowacyjną firmą szkoleniowo-doradczą, wspierającą przedsiębiorstwa w optymalnym wykorzystaniu Kapitału Ludzkiego. Rozpowszechniając skuteczne narzędzia zarządzania i pasję tworzenia, inspirowało osoby prywatne oraz firmy do samodoskonalenia i rozwoju w drodze do realizacji celów biznesowych. Prowadzi działalność szkoleniową na podstawie zezwolenia otrzymanego od Ministra Edukacji Narodowej w dniu 17 maja 1991r.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
Numer i nazwa Działania:
RPWM.10.06.00 Usługi rozwojowe dla przedsiębiorstw MŚP i ich pracowników świadczone w oparciu o podejście popytowe
Tytuł projektu:
KLUCZ DO USŁUG ROZWOJOWYCH DLA PRZEDSIĘBIORSTW Z SEKTORA MŚP Z SUBREGIONU OLSZTYŃSKIEGO
Okres realizacji projektu:
od: 2016-10-01 do: 2019-03-31
Wartość ogółem:
4 581 994,45 zł
Numer i nazwa Działania:
RPWM.10.06.00 Usługi rozwojowe dla przedsiębiorstw MŚP i ich pracowników świadczone w oparciu o podejście popytowe
Tytuł projektu:
KLUCZ DO USŁUG ROZWOJOWYCH DLA PRZEDSIĘBIORSTW Z SEKTORA MŚP Z SUBREGIONU EŁCKIEGO
Okres realizacji projektu:
od: 2016-10-01 do: 2019-03-31
Wartość ogółem:
3 498 787,14 zł
Numer i nazwa Działania:
RPWM.10.06.00 Usługi rozwojowe dla przedsiębiorstw MŚP i ich pracowników świadczone w oparciu o podejście popytowe
Tytuł projektu:
KLUCZ DO USŁUG ROZWOJOWYCH DLA PRZEDSIĘBIORSTW Z SEKTORA MŚP Z SUBREGIONU EŁBLAŃSKIEGO
Okres realizacji projektu:
od: 2016-10-01 do: 2019-03-31
Wartość ogółem:
3 782 465,00 zł
Piekarnia Cukiernia „Karmelek” od lat buduje relacje międzyludzkie. Slogan „Karmelek, częstuj rozmową” zachęca do pogłębiających rozmów prowadzonych w towarzystwie pachnących ciast i uroczych tortów. Cukiernia „Karmelek” to kilka pokoleń doświadczeń w tworzeniu atmosfery do rodzinnych spotkań. Zachęca do bycia razem. „KARMELEK” cukiernia i piekarnia to firma z tradycjami, bazująca na własnych sprawdzonych recepturach. Założył ją w 1985r. Waldemar Surawski - Mistrz Cukierniczy i Piekarski.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
**tytuł projektu:**
Automatyzacja produkcji kluczem do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstwa KARMELEK
**nazwa beneficjenta:**
„Karmelek” Paweł Surawski
**województwo:**
warmińsko-mazurskie, powiat: ełcki
**fundusz:**
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
**program:**
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
**działanie:**
1.1.Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw
**poddziałanie:**
1.1.7. Dotacje inwestycyjne dla mikroprzedsiębiorstw i sektora MŚP w zakresie innowacji i nowych technologii
**dziedzina:**
rozwój firm
**wartość projektu:**
550 978.32 zł
**dofinansowanie z Unii Europejskiej:**
144 068.34 zł
Port Lotniczy Olsztyn – Mazury to międzynarodowe lotnisko położone w sercu Warmii i Mazur z pełną infrastrukturą przygotowaną do obsługi samolotów pasażerskich poruszających się w trybie rejsowym, czarterowym oraz General Aviation. Terminal pasażerski o łącznej powierzchni 6 800 m2 jest w pełni klimatyzowany i przeznaczony do obsługi ruchu pasażerskiego. Potencjał portu w zakresie rocznej obsługi pasażerów sięga 500 000 osób.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
**tytuł projektu:**
Regionalny Port Lotniczy Olsztyn - Mazury
**nazwa beneficjenta:**
Warmia i Mazury Sp. z o.o.
**województwo:**
warmińsko-mazurskie, powiat: szczycieński
**fundusz:**
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
**program:**
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
**działanie:**
5.1. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury transportowej warunkującej rozwój regionalny
**poddziałanie:**
5.1.3. Porty lotnicze
**dziedzina:**
transport
**wartość projektu:**
205 368 085.02 zł
**dofinansowanie z Unii Europejskiej:**
102 334 469.57 zł
Na fundamentach mazurskiego folwarku, w 2015 r. powstał stylowy hotel – Folwark Łękuk. W hotelu znajduje się: strefa SPA „Łekuckie Łaźnie”, sala fitness, siłownia, centrum konferencyjne, 18 ha terenów rekreacyjnych – własny las, park, boiska wielofunkcyjne oraz wiele innych atrakcji, które zapewniają atrakcje dla Gości. Architektura i wystrój obiektów nawiązują do przyrodniczego raju, w którym są zlokalizowane, dominują: drewno, cegła, kamień polny, kuty metal. Folwark Łękuk znajduje się zaledwie 45 km od Ełku, w sercu Dzikich Mazur, w otulinie Puszczy Boreckiej nad urozmaiconym brzegiem jeziora Łękuk, gdzie według raportu Instytutu Ochrony Środowiska oddychamy najczystszym powietrzem w Polsce. Tuż obok królują żubry (około 90 sztuk), których jest więcej niż mieszkańców Łękuka Małego (63 osoby).
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
**tytuł projektu:**
Uruchomienie ośrodka aktywnej rekreacji w Łękuku Małym
**nazwa beneficjenta:**
Folwark Łękuk Przyłuccy Spółka Jawna
**województwo:**
warmińsko-mazurskie, powiat: giżycki
**fundusz:**
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
**program:**
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
działanie:
1.1. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw
poddziałanie:
1.1.9. Inne inwestycje w przedsiębiorstwa
dziedzina:
rozwój firm
wartość projektu:
1 072 086.93 zł
dofinansowanie z Unii Europejskiej:
340 155.68 zł
tytuł projektu:
PRZEBUDOWA, ROZBUDOWA I ZAGOSPODAROWANIE TERENU ZESPOŁU FOLWARCZNEGO ŁĘKUK MAŁY NA CELE OŚRODKA KONFERENCYJNO-WYPOCZYNEKOWEGO-PRZEBUDOWA BUDYNKU NR 2
nazwa beneficjenta:
Folwark Łękuk Przyłuccy Spółka Jawna
województwo:
warmińsko-mazurskie, powiat: giżycki
fundusz:
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
program:
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
działanie:
2.1. Wzrost potencjału turystycznego
poddziałanie:
2.1.1. Baza noclegowa i gastronomiczna
dziedzina:
turystyka
wartość projektu:
9 316 101.15 zł
dofinansowanie z Unii Europejskiej:
2 081 561.48 zł
Warmińsko-Mazurski Związek Pracodawców Prywatnych skupia mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa z regionu Warmii i Mazur. Podstawowym zadaniem Związku jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych firm wobec związków zawodowych pracowników i organów władzy i administracji państwowej oraz organów samorządu terytorialnego. Od 2003 roku WMZPP jest członkiem Konfederacji Lewiatan. Przedstawiciele WMZPP biorą czynny udział w pracach licznych komisji i komitetów na szczeblu wojewódzkim i powiatowym, m.in.: Wojewódzkiej Radzie Dialogu Społecznego i Komitecie Monitorującym Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury, Wojewódzkiej i Powiatowych Radach Zatrudnienia. W swoich działaniach WMZPP podejmuje współpracę z przedstawicielami lokalnych władz i parlamentarystami, utrzymuje także stałe kontakty z lokalnymi mediumi w celu eksponowania stanowiska ekspertów i doradców Związku na tematy gospodarcze dotyczące regionu Warmii i Mazur. Poruszane są także bieżące problemy związane z promocją przedsiębiorczości, integracją społeczną czy podwyższaniem sprawności organizacyjnej firm.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
**tytuł projektu:**
Warmińsko-Mazurskie Centrum Edukacyjno-Technologiczne IT
**nazwa beneficjenta:**
Warmińsko-Mazurski Związek Pracodawców Prywatnych
**województwo:**
warmińsko-mazurskie, powiat: m. Olsztyn
**fundusz:**
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
**program:**
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego
**działanie:**
7.2. Promocja i ułatwianie dostępu do usług teleinformatycznych
**poddziałanie:**
7.2.3. Kształcenie kadr dla informatyki
**dziedzina:**
telekomunikacja i e-usługi
**wartość projektu:**
19 269 294.44 zł
**dofinansowanie z Unii Europejskiej:**
16 378 900.27 zł
**tytuł projektu:**
Kompetencje w edukacji zawodowej
**nazwa beneficjenta:**
Warmińsko-Mazurski Związek Pracodawców Prywatnych
**województwo:**
warmińsko-mazurskie
**fundusz:**
Europejski Fundusz Społeczny
**program:**
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
**działanie:**
9.4. Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty
**dziedzina:**
nauka i edukacja
**wartość projektu:**
1 730 980.00 zł
**dofinansowanie z Unii Europejskiej:**
1 250 633.05 zł
Mazurski Raj, Hotel, Marina & SPA*** zlokalizowany jest nad jeziorem Bełdany, w sercu Puszczy Piskiej, na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Na 6 hektarach zielonych terenów znajduje się elegancki hotel, domki z rodzinnymi apartamentami oraz wiele atrakcji plenerowych, sportowych i rekreacyjnych. Własna plaża ze strzeżonym kąpieliskiem, kajaki, rowery wodne, żaglowki, rejsy statkiem i inne wodne atrakcje czekają na gości głównie latem. Instruktorzy żeglarstwa pomagają rozwijać umiejętności w sportach wodnych. Dla doświadczonych żeglarzy polecamy szlak wodny kierujący do Jeziora Śniardwy przez piękne, jeszcze nieskażone cywilizacją widokowe miejsca. Mazurski Raj jest idealnym miejscem na aktywny wypoczynek nie tylko na wodzie. Przez otaczające lasy biegną liczne szlaki rowerowe i piesze.
Wykaz projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich:
**tytuł projektu:**
"Zastosowanie odnawialnych źródeł energii w budynku hotelowym „Mazurski Raj” w Piaskach"
**nazwa beneficjenta:**
MAZURSKI RAJ Sp. z o.o.
**województwo:**
warmińsko-mazurskie, powiat: piski
**fundusz:**
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
**program:**
Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020
**działanie:**
4.1. Wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych
**poddziałanie:**
Brak poddziałania
**dziedzina:**
brak
**wartość projektu:**
941 532.36 zł
**dofinansowanie z Unii Europejskiej:**
644 813.01 zł | 4841569c-5e07-4c62-b8a2-a8fc348a47cd | finepdfs | 1.626953 | CC-MAIN-2022-05 | https://rpo.warmia.mazury.pl/zdjecia/strona/optymizm_2017/beneficjenci2.pdf | 2022-01-26T20:33:43+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320304961.89/warc/CC-MAIN-20220126192506-20220126222506-00172.warc.gz | 560,770,189 | 0.999828 | 0.999874 | 0.999874 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1388,
2885,
4092,
5164,
6358,
7195,
9437,
10910
] | 1 | 1 |
Nowe zasady rozliczania wody
Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzeniu ścieków, zobowiązała właściciela lub zarządcę budynków wielolokalowych do rozliczenia kosztów usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Jest to o tyle istotne, że ustawa dopuszcza możliwość zawarcia bezpośrednio umowy przez mieszkańców budynków wielolokalowych z przedsiębiorstwem usługowym.
Zasady rozliczenia kosztów wody w Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej określa Regulamin rozliczenia kosztów dostawy wody i odprowadzenia ścieków oraz montażu wodomierzy w lokalach KSM, uchwalony 19 grudnia 2005 roku (uchwała nr 57/2005) przez Radę Nadzorczą. Powyższy akt jest syntezą obowiązujących rozstrzygnięć określonych w uchwałach Rady Nadzorczej i dostosowaniem ich do wymogów ustawy. W sposób jasny i przejrzysty określono zasady montażu i użytkowania wodomierzy, co wynika z doświadczenia z lat ubiegłych. Obowiązek wymiany i montażu wodomierza spoczywa na użytkowniku. Na zlecenie użytkownika lokalu wodomierz może być zamontowany przez administrację osiedla, lub wykonawcę wskazanego przez spółdzielnię, bądź wybranego przez zleceniodawcę.
W każdym przypadku administracja osiedla określa warunki techniczne i dokonuje odbioru urządzenia. Nowym rozwiązaniem jest możliwość wymiany przez spółdzielnię „starego" wodomierza na nowy z ważną legalizacją „z urzędu", pod warunkiem wnoszenia przy comiesięcznych opłatach kwoty w wysokości 1,5 zł przez okres pięciu lat.
Wprowadzono również rozwiązanie zamienne. Uchwała nr 7/2000 Rady Nadzorczej z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie stosowania opłaty stałej w rozliczeniach zużycia wody w lokalach mieszkalnych i domach jednorodzinnych, rozliczenie wody, uwzględniało, opłatę stałą w wysokości 5% wartości zużycia wody w okresie rozliczeniowym tj. 6. m-cy. Obecnie tak wyliczoną opłatę stałą zastąpiono wielkością zryczałtowaną - 6 zł do każdego odczytu w lokalu. Wielość ta zdaniem Rady Nadzorczej winna pokryć koszty rozliczenia, korespondencji, oraz błędu urządzenia pomiarowego. Czy to rozwiązanie jest korzystne dla użytkowników? Na pewno tak.
Oto przykład: zakładamy, że lokal zamieszkuje 3 osoby, a średnie zużycie wody wynosi 6 m 3 /osobę/półrocze, cena ksm_publikacja.indd 8
ksm_publikacja.indd 8
l m 3 wody i odprowadzenia ścieków wynosi 5 zł/m 3 .
6 m3 x 3 osob. x 6 m-cy x 5 zł/m 3 = 540 zł/półrocze
Opłata stała 5% = 27zł
Razem daje to 567 zł za okres półrocza, zgodnie z zasadami obowiązującymi do l stycznia 2006 roku.
Po wejściu w życie nowego regulaminu z 19.12.2005 r. opłata stała wynosi 6 zł. W analogicznym przypadku użytkownik wnosi opłaty w wysokości 546 zł tj. o 21 zł mniej.
Inni zarządcy budynków wielolokalowych „opłatę stałą" określają na poziomie 5 - 15% wskazania wodomierza, co jest związane z błędem urządzenia.
W tym miejscu należy również pamiętać o sprycie i pomysłach niektórych lokatorów. Na ten temat ostatnio donosiły media informując o korzystaniu z magnesów neodymowych i „kropelkowym" zużywaniu wody, które polega na zbieraniu wody z kapiącej baterii wannowej czy zlewozmywakowej. Tego zużycia nie wykazuje wodomierz lokalowy. Błędy urządzeń sumuje wodomierz główny. Powstała różnica rozliczana jest na budynku. Ewidencja wodomierzy prowadzona jest przez administrację osiedla. Odczyty urządzeń dokonywane są w okresach sześciomiesięcznych. Dopuszcza się możliwość zgłoszenia stanu wodomierza telefonicznie lecz nie może to dotyczyć końca okresu rozliczeniowego tj. 30 listopada. Termin odczytu podaje się na stronie internetowej spółdzielni i na tablicach ogłoszeń z 5-cio dniowym wyprzedzeniem. Na koniec ubiegłego roku było zamontowanych 4 892 wodomierzy w 4180 mieszkaniach co stanowi 45,73% zasobów mieszkalnych. Wszystkie lokale użytkowe zostały opomiarowane. Z każdym wzrostem cen wody rośnie zainteresowanie opomiarowaniem, lecz nie przekracza ono 3% co może być w części związane z faktem, iż średnie zużycie wody w mieszkaniach nieopomiarowanych kształtuje się na poziomie 6,5-7 m 3 /os/miesiac.
HENRYK WILK
Czy potrzebny jest wodomierz?
W czynszu za mieszkanie niektóre składniki są zależne od ilości osób zamieszkujących dany lokal. Są to opłaty za wywóz śmieci, korzystanie z windy oraz - największa z nich - opłata za wodę.
Cena wody ustalana corocznie przez Międzygminny Związek Wodociągów i Kanalizacji obejmuje dwa elementy związane z gospodarką wodą. Pierwszy, usługa dostarczenia wody do mieszkań, drugi - odprowadzenie ścieków do kanalizacji i ich późniejsze oczyszczenie. Na ten rok cena metra sześć. wody została ustalona na 5.00 zł. To znaczący udział w wysokości miesięcznych opłat za użytkowanie lokalu, szczególnie w odniesieniu do mieszkań, które nie posiadają wodomierza. W tym przypadku norma zużycia na jednego mieszkańca ustalana jest w oparciu o wskazania wodomierza głównego, zainstalowanego w każdym budynku.
Wyliczenie normy zużycia wody na l mieszkańca odbywa się w następujący sposób. Od zużycia wody obliczonego na podstawie odczytów wodomierza głównego odejmowane jest zużycie wody w lokalach opomiarowanych. Następnie, tak ustaloną ilość zużytej wody, dzieli się przez liczbę wszystkich osób zamieszkujących w lokalach bez wodomierzy i na tej podstawie ustala się normę zużycia na jednego mieszkańca (z przeliczeniem na l miesiąc). Ta norma jest podstawą naliczenia opłat za wodę dla danego mieszkania. Mnożąc zadeklarowaną przez właściciela mieszkania ilość zamieszkałych tam osób, przez wyliczoną normę zużycia wody na jednego mieszkańca, ustala się wysokość comiesięcznej opłaty za wodę.
Jak z powyższego wynika, dla prawidłowego obliczenia składników comiesięcznych opłat, bardzo istotne jest podawanie faktycznej ilości zamieszkałych osób. Tymczasem dochodzą do nas sygnały
2007-03-14 09:33:14
2007-03-14 09:33:14 | <urn:uuid:efdcae15-b264-4ab1-a915-d5fa3b05e39f> | finepdfs | 2.185547 | CC-MAIN-2019-04 | https://ksm.pl/myzksm/030107/008.pdf | 2019-01-19T19:38:18Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583680452.20/warc/CC-MAIN-20190119180834-20190119202834-00342.warc.gz | 567,091,454 | 0.999993 | 0.999993 | 0.999993 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
5799
] | 2 | 1 |
Zjednoczeni w Duchu
e
1. Zjednoczeni w Duchu, zjednoczeni w Nim,
a e
Zjednoczeni w Duchu, zjednoczeni w Nim,
a e
Módlmy się, aby jedność była odnowiona w nas,
C e a
Aby świat cały poznał uczniów Chrystusa w nas,
e a C D e
Aby świat cały ujrzał miłość w nas.
e
2. Wraz z innymi pójdziemy, podaj mi swoją dłoń,
a e
Wraz z innymi pójdziemy, podaj mi swoją dłoń.
a e
Wszystkim głosić będziemy tę radosną dla nas wieść,
C e a
Że nasz Pan kroczy z nami, że nasz Pan z nami jest,
e a C D e
Że nasz Pan zawsze z nami wszędzie jest.
e
3. Chcemy razem pracować, chcemy złączyć swój trud,
a e
Chcemy razem pracować, chcemy złączyć swój trud.
a e
By nie stracić godności, którą Pan obdarzył nas,
C e a
Aby strzec ludzkiej dumy, aby strzec dumy swej,
e a C D e
Żeby człowiek zachował godność swą
e
4. Niechaj chwała brzmi Ojcu, który stworzył ten świat.
a e
Niechaj chwała brzmi Ojcu, który stworzył ten świat.
a e
Chwała też Chrystusowi, który Synem Jego jest.
C e a
I Duchowi też chwała, który jednoczy nas.
e a C D e
I Duchowi też, który łączy nas! | <urn:uuid:24bb4cbf-822f-4e6e-904b-336f49fdcab4> | finepdfs | 1.071289 | CC-MAIN-2020-40 | http://www.gitara-lekcje.pl/materialy/zjednoczeni_w_duchu_505.pdf | 2020-09-22T17:26:05+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400206329.28/warc/CC-MAIN-20200922161302-20200922191302-00187.warc.gz | 188,483,526 | 0.999999 | 0.999999 | 0.999999 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1801
] | 1 | 0 |
ŁKA.ZIZ.271.314.2021
(Nr rej. 1016/2021)
Łódź, dnia 03.09.2021 r.
Uczestnicy postępowania o udzielenie zamówienia sektorowego
Dotyczy: postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego na budowę małej instalacji fotowoltaicznej o mocy 250 kW na terenie bocznicy kolejowej Zaplecze Techniczne Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej w systemie „zaprojektuj i zbuduj” (ŁKA.ZIZ.271.314.2021)
Działając na podstawie art. 22 ust. 5 i 6 Regulaminu udzielania zamówień sektorowych w „ŁKA” sp. z o.o. (dalej: Regulamin ŁKA) Zamawiający informuje, że w postępowaniu jw. wpłynęło następujące zapytanie dotyczące treści Ogłoszenia o zamówieniu i udziela na nie następujących wyjaśnień:
1. Biorąc pod uwagę Państwa oczekiwania dla realizacji projektu vs realne czasy uzyskania chociażby decyzji administracyjnych czy dostępności niektórych komponentów dla instalacji to czas 90 dni jest czasem nieosiągalnym.
Poniżej przesyłam propozycję dla harmonogramu prac. Przygotowałam go w oparciu o nasze doświadczenie współpracy z urzędami oraz założyłam sprawne działanie pomiędzy Państwem a Wykonawcą.
| czynności | liczba tyg | komentarz |
|--------------------------------------------------------------------------|------------|------------------------------------------------|
| 1 – wykonanie projektu koncepcyjnego z doborem odpowiednich urządzeń; | 1 | (w tym przygotowanie wniosku o WZ) |
| 2 – ustalenie warunków zabudowy; | 6 | (w tym uprawomocnienie 2 tyg) |
| 3 – ustalenie Warunków Przyłączenia do OSD; | 15 | (120 dni w OSD) |
| 4 – opracowanie dokumentacji techniczno-projektowej; | | można robić równolegle do powyższych pktów |
| 5 – uzyskanie pozwolenia na budowę; | 10 | (w tym uprawomocnienie 2 tyg) |
| 6 – zawiadomienie o rozpoczęciu robót budowlanych; | | |
| 7 – budowa instalacji fotowoltaicznej; | 4 | |
| 8 – opracowanie dokumentacji techniczno-projektowej powykonawczej; | 1 | |
| 9 – przyłączenie instalacji do sieci elektroenergetycznej; | | określone w WP |
| 10 – zawarcie umów regulujących pobór i wprowadzenie energii do sieci; | | określone w WP |
| 11 – zawiadomienie o zakończeniu budowy; | | |
| 12 – wpis do rejestru małych wytwórców; | 1 | |
| 13 – przeprowadzenie sprawdzeń i odbiorów zgodnie z zapisami kodeksów sieciowych, zgodnie z terminami wskazanymi przez OSD. | | określone w WP |
TOTAL 38
W związku z powyższym prosimy o zmianę zapisów w specyfikacji, że termin realizacji zamówienia tj. budowy i rozruchu instalacji to 90 dni od dnia otrzymania Pozwolenia na Budowę oraz Warunków Przyłączeniowych.
Odpowiedź Zamawiającego:
W odpowiedzi na pytanie Zamawiający, działając na podstawie art. 22 ust. 7 Regulaminu ŁKA dokonuje zmiany treści ogłoszenia o zamówieniu w następujący sposób:
Pkt. IV „TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA” otrzymuje nowe, następujące brzmienie:
„Wymagany przez Zamawiającego termin realizacji zamówienia: 150 dni od daty zawarcia umowy.”
Mając na uwadze powyższą zmianę Zamawiający działając na podstawie art. 22 ust. 8 Regulaminu ŁKA przedłuża termin składania i otwarcia ofert do dnia 8 września 2021 r. Godziny składania i otwarcia ofert pozostają bez zmian.
Modyfikacja treści SIWZ i ogłoszenia o zamówieniu jest wiążąca dla Wykonawców i należy ją uwzględnić w przygotowywanych ofertach. | <urn:uuid:5ca6f1ed-add2-4d9a-9157-cc3ab96cb9c5> | finepdfs | 1.382813 | CC-MAIN-2024-51 | https://bip.lka.lodzkie.pl/_data/Zamowienia/Postepowania/2021/314_Fotowoltaika/2%20wyja%C5%9Bnienia.pdf | 2024-12-05T15:56:11+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066355594.66/warc/CC-MAIN-20241205150341-20241205180341-00899.warc.gz | 115,702,255 | 0.999995 | 0.999997 | 0.999997 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3446,
4159
] | 1 | 0 |
OBWIESZCZENIE
Prezydenta Miasta Sosnowca
o przystąpieniu do sporządzenia:
1. zmiany miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego:
1) dla obszaru „Sosnowiec Śródmieście" przyjętego Uchwałą nr 886/LII/2013 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 19 grudnia 2013 r. w zakresie terenu oznaczonego symbolem R.32UO;
2) dla obszaru położonego w rejonie ulic: Dęblińskiej, 3-go Maja, ks. Władysława Sedlaka, Stefana Żeromskiego przyjętego Uchwałą nr 925/LXVII/2018 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 30 sierpnia 2018 r. w zakresie zapisów par. 9.,
2. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru Zagórza w rejonie DK 94 oraz ulic Sokolskiej i ks. Jerzego Popiełuszki,
3. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla dzielnicy Niwka w obszarze ulic Mikołajczyka, Jamesa Watta, Wojska Polskiego i Orląt Lwowskich,
4. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru ograniczonego ulicą Orląt Lwowskich oraz granicą administracyjną miasta Mysłowice,
5. zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru położonego w rejonie ul. gen. Władysława Andersa przyjętego Uchwałą Nr 218/XXI/2015 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 29 października 2015 roku w zakresie ustaleń dla terenów oznaczonych symbolami G.32 MW, G.KD13D, G.KD 16b X.
Na podstawie art. 17 pkt. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 293 ze zm.) oraz art. 39 ust. 1 pkt. 1, 2, 3, 4, 5 i art. 54 ust. 2, art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 283 ze zm.),
zawiadamiam o podjęciu przez Radę Miejską w Sosnowcu
1. Uchwały nr 482 Rady Miejskiej z dnia 28 maja 2020 r. w sprawie zmiany miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego:
1) dla obszaru „Sosnowiec Śródmieście" przyjętego Uchwałą nr 886/LII/2013 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 19 grudnia 2013 r. w zakresie terenu oznaczonego symbolem R.32UO,
2) dla obszaru położonego w rejonie ulic: Dęblińskiej, 3-go Maja, ks. Władysława Sedlaka, Stefana Żeromskiego przyjętego Uchwałą nr 925/LXVII/2018 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 30 sierpnia 2018 r. w zakresie zapisów par. 9.,
2. Uchwały nr 530 Rady Miejskiej z dnia 15 lipca 2020 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru Zagórza w rejonie DK 94 oraz ulic Sokolskiej i ks. Jerzego Popiełuszki,
3. Uchwały nr 531 Rady Miejskiej z dnia 15 lipca 2020 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla dzielnicy Niwka w obszarze ulic Mikołajczyka, Jamesa Watta, Wojska Polskiego i Orląt Lwowskich,
4. Uchwały nr 532 Rady Miejskiej z dnia 15 lipca 2020 r w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru ograniczonego ulicą Orląt Lwowskich oraz granicą administracyjną miasta Mysłowice,
5. Uchwały nr 533 Rady Miejskiej z dnia 15 lipca 2020 r w sprawie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Sosnowca dla obszaru położonego w rejonie ul. gen. Władysława Andersa przyjętego Uchwałą Nr 218/XXI/2015 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 29 października 2015 roku w zakresie ustaleń dla terenów oznaczonych symbolami G.32 MW, G.KD13D, G.KD 16b X.
Zainteresowani mogą składać wnioski do sporządzanych planów miejscowych i do zmian planów miejscowych oraz do strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, a także mogą zapoznać się z dokumentacją sprawy dostępną do wglądu w Wydziale Planowania Przestrzennego – pokój 118 (I piętro budynek przy ul. Mościckiego 14).
Wnioski należy składać na piśmie w siedzibie Urzędu Miejskiego w Sosnowcu,
al. Zwycięstwa 20 (w kancelarii)
w terminie do 15 września 2020 r.
Wniosek do planu lub zmiany planu oraz do strategicznej oceny oddziaływania na środowisko powinien zawierać nazwisko, imię, nazwę i adres wnioskodawcy, przedmiot wniosku oraz oznaczenie nieruchomości, której wniosek dotyczy.
Wnioski do strategicznej oceny oddziaływania na środowisko mogą być wnoszone w terminie
do 15 września 2020 r.
1. w formie pisemnej;
2. ustnie do protokołu;
3. za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres email@example.com bez konieczności opatrywania ich kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Organem właściwym do rozpatrzenia wniosków jest Prezydent Miasta Sosnowca.
z up. Prezydenta Miasta ZASTĘPCA PREZYDENTA / - / Jeremiasz Świerzawski
Realizacja obowiązku informacyjnego w związku z wymaganiami art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) dalej: RODO.
1. Administratorem danych osobowych jest Prezydent Miasta Sosnowca. Informacje o przetwarzaniu danych osobowych można uzyskać w Urzędzie Miejskim w Sosnowcu z siedzibą przy Al. Zwycięstwa 20.
2. Inspektorem Danych Osobowych wyznaczonym przez Prezydenta Miasta Sosnowca jest Agata Kozłowska. Można się z nią skontaktować w sprawie ochrony danych osobowych osobiście pod adresem ul. Mościckiego 14 pokój 406, e-mail: firstname.lastname@example.org, nr telefonu 515-041-778 lub 32-296-0-687.
3. Administrator przetwarza dane na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celu spełnienia obowiązków wynikających z art. 11 oraz 17 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zakresie sporządzania dokumentów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w tym rozpatrzenia wniosków, rozpatrzenia uwag, sporządzenia dokumentacji prac planistycznych itp.
4. Podanie danych osobowych jest dobrowolne. Jeżeli dane nie zostaną podane wniosek lub uwaga nie zostanie rozpatrzona.
5. Dane są udostępniane podmiotom upoważnionym na podstawie przepisu prawa lub takim, z którymi Administrator zawarł umowę, w tym firmom informatycznym świadczącym usługi dla Urzędu tj. Hyperview sp. z o.o. ul. Ligocka 103, Katowice
6. Pani/Pana dane osobowe są przechowywane jedynie w okresie niezbędnym do sporządzania dokumentów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Po spełnieniu celu dla którego dane zostały zebrane tj. po przyjęciu ww. dokumentów, dane będą przechowywane jedynie w celach archiwalnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Okres przechowywania w Urzędzie Miejskim danych osobowych w większości przypadków wynika z Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych i w tym przypadku jest to okres wieczystego przechowywania akt.
7. W związku z przetwarzaniem danych osobowych istnieje prawo do żądania od administratora dostępu do nich, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania oraz wniesienia sprzeciwu. Prawo dostępu do danych w zakresie informacji skąd administrator pozyskał dane przysługuje jeżeli nie wpływa to na prawa i wolności innych osób. Pozostałe prawa mogą zostać ograniczone zgodnie z przepisami RODO. Administrator realizuje wskazane prawa związane z przetwarzaniem danych osobowych na wniosek.
8. W przypadku uznania, że przetwarzanie danych narusza przepisy o ochronie danych osobowych, każdemu przysługuje prawo do wniesienia skargi wobec ich przetwarzania do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, z siedzibą w Warszawie przy ul. Stawki 2.
9. Dane osobowe nie są przetwarzane w sposób zautomatyzowany i nie są profilowane. | <urn:uuid:7a5416d1-5c61-4f1e-9a54-7495af2a5278> | finepdfs | 1.119141 | CC-MAIN-2024-22 | https://konsultacje.sosnowiec.pl/downloads/2020-07-30_11-17-36-73047/Obwieszczenie.pdf | 2024-05-29T04:27:22+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059206.29/warc/CC-MAIN-20240529041915-20240529071915-00824.warc.gz | 292,656,548 | 0.999866 | 0.999918 | 0.999918 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3444,
7816
] | 1 | 0 |
Mariusz Urbański 1
OCENA STANU TECHNICZNEGO ŻELBETOWYCH SILOSÓW ZBOŻOWYCH
1. Charakterystyka obiektu
W artykule przedstawiono ocenę stanu technicznego żelbetowych silosów zbożowych przez nieniszczące metody badawcze oraz obliczeniowe sprawdzenie ich nośności.
Przedmiotem opracowania jest bateria silosów zbożowych rozmieszczonych na planie prostokąta o wymiarach 18,25 x 48,5 m. Silosy ułożone są w trzech rzędach po osiem sztuk. Na dole silosów znajdują się żelbetowe leje wysypowe. Do górnej części prowadzi z jednej strony szyb windowy, a z drugiej stalowa klatka schodowa. Średnica wewnętrzna silosu wynosi 5,5 m, a wysokość 26 m, grubość ścian żelbetowych wynosi 15 i 20 cm. Między okrągłymi silosami połączonymi w baterie znajdują się komory gwiazdowe, które jak silosy okrągłe służą do magazynowania rzepaku. W górnej części baterii silosów znajdują się pomieszczenia techniczne i urządzenia zasypowe. Powierzchnia zabudowy 870 m 2 .
2. Obliczenia statyczno-wytrzymałościowe
2.1. Schematy statyczne
Na rysunkach od 1 do 4 przedstawiono wygląd silosów zbożowych w układzie bateryjnym.
1 Politechnika Częstochowska, Wydział Budownictwa, ul. Akademicka 3, 42-200 Częstochowa, e-mail: firstname.lastname@example.org
Rys. 2. Przekrój podłużny
2.2. Założenia obliczeniowe
Obliczenia przeprowadzono dla przestrzennego układu powłokowego w ortogonalnym układzie współrzędnych. Obiekt zaliczono do silosów smukłych. OBCIĄŻENIA
Obciążenie śniegiem wg PN-80/B-02010/Az1 / Z1-1
S[kN/m
2
Połać bardziej obciążona:
– Dach dwuspadowy
– Obciążenie charakterystyczne śniegiem gruntu:
– strefa obciążenia śniegiem 3; A = 300 m n.p.m. → Qk = 0,006·A – 0,6 = = 1,200 kN/m 2
– Współczynnik kształtu dachu:
nachylenie połaciα= 3,0°
]
Obciążenie charakterystyczne dachu:
Obciążenie obliczeniowe:
Obciążenie wiatrem wg PN-B-02011:1977/Az1 / Z1-3
Połać nawietrzna:
– Obiekt o wymiarach: B = 18,3 m, L = 48,5 m, H = 37,0 m
– Dach dwuspadowy, kąt nachylenia połaci α = 3,0°
– Charakterystyczne ciśnienie prędkości wiatru:
– strefa obciążenia wiatrem I; H = 300 m n.p.m. → qk = 300 Pa
– Współczynnik ekspozycji:
– Współczynnik działania porywów wiatru:
– Współczynnik ciśnienia wewnętrznego:
– Współczynnik ciśnienia zewnętrznego:
– Współczynnik aerodynamiczny C:
Obciążenie charakterystyczne:
Obciążenie obliczeniowe:
Obciążenie użytkowe wg PN-82/B-02003
Obciążenie stałe wg PN-82/B-02001
Ciężar własny elementów konstrukcyjnych generowany jest przez program obliczeniowy.
3. Ocena stanu technicznego
W celu oceny stanu technicznego żelbetowych silosów wykonano szereg zdjęć jego powierzchni, które przedstawiono poniżej (rys. 5-8).
Rys. 7. Widok pęknięć na połączeniach technologicznych przy betonowaniu
Podczas wizji lokalnej zaobserwowano korozję betonu oraz stali zbrojeniowej w warstwie zewnętrznej. Korozję zbrojenia oszacowano na 20% przekroju. Ogniska korozji obserwowane są na całej powierzchni zewnętrznej silosów. Wewnątrz komór okrągłych i gwiazdowych nie zaobserwowano ognisk korozji ani pęknięć. Na zewnętrznej części silosów widoczne są rysy w miejscach przerw roboczych podczas betonowania. Konstrukcja pomieszczeń technicznych wraz z zadaszeniem w stanie dobrym bez widocznych oznak zużycia. W celu określenia klasy betonu przeprowadzono badanie młotkiem Szmidta typu N - wyniki badań zestawiono poniżej.
| Obiekt | Żelbetowe silosy zbożowe w Bogaczowie | Data badania |
|---|---|---|
| Element | Dół betonowego okrągłego silosu | Nr młotka |
| Miejsce pomiarowe | Kąt | ODCZYTY | | | | | | | Odczyt średni Liα | Odczyt średni sprowadzony Li (α = 0) | Li-L' |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | | | |
| 1 | 0 | 48 | 47 | 46 | 53 | 43 | 48 | 49 | 48 | 48 | –0,96 |
| 2 | 0 | 48 | 44 | 41 | 44 | 43 | 50 | 51 | 46 | 46 | –2,82 |
| 3 | 0 | 47 | 50 | 50 | 48 | 54 | 54 | 52 | 51 | 51 | 2,04 |
| 4 | 0 | 49 | 52 | 50 | 48 | 50 | 54 | 50 | 50 | 50 | 1,75 |
L'
= 49
Średnia liczba odbicia
SL
=
2,32
Odchylenie standardowe liczb
odbicia
vL
= 4,76 %
Współczynnik zmienności liczb
odbicia
Zgodnie z tablicami w załączniku zamieszczonym w Instrukcji nr 210 INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ „Instrukcja stosowania młotków Schmidta do nieniszczącej kontroli jakości betonu w konstrukcji" odczytano:
Średnia wytrzymałość betonu na ściskanie 35,00 MPa
Minimalna wytrzymałość betonu na ściskanie 30,0 MPa
Współczynnik zmienności betonu 5,0%
Współczynnik jednorodności betonu 1,0
Zgodnie z normą PN-EN 206:1:2003 przy minimalnej wytrzymałości charakterystycznej na ściskanie dla betonu zwykłego i ciężkiego równej 30,0 MPa można przyjąć beton klasy C25/30.
Wnioski i zalecenia
Po przeprowadzonej analizie statyczno-wytrzymałościowej uwzględniającej lokalny 20% ubytek korozyjny zbrojenia stwierdzono osiągnięcie przez ustrój nośności granicznej przy całkowitym wypełnieniu silosów ziarnem. Do czasu wykonania naprawy, a co za tym idzie - zatrzymania postępującej korozji zbrojenia należy zmniejszyć wysokość zasypu zbiornika o 5 m.
Dokonując analizy wyników badań oraz przeprowadzonych obliczeń statyczno-wytrzymałościowych sformułowano następujące wnioski:
– zarysowania w miejscach przerw roboczych nie mają negatywnego wpływu na konstrukcję obiektu,
– na skutek postępującej korozji jest konieczność zmniejszenia wysokości zasypu o 5 m do chwili wykonania naprawy,
– w wyniku niespełnienia wymogów minimalnej otuliny dla prętów zbrojeniowych podczas budowy obiektu nastąpiła korozja stali i betonu. Widoczne miejsca malowania powierzchni betonu w latach 70. pogłębiły zjawisko korozji betonu.
Zalecenia
Zaleca się wykonanie naprawy powierzchniowej betonu poprzez oczyszczenie piaskowaniem, a następnie na tak przygotowaną powierzchnię zabezpieczenie antykorozyjne stali oraz wykonanie warstwy torkretu. Naprawa musi być poprzedzona projektem wykonawczym, w którym określone będą szczegóły naprawcze.
Literatura
[1] Bukowski B. (red.), Budownictwo betonowe, Tom XIII, Mitzel A., Zbiorniki, zasobniki, silosy, kominy i maszty, Arkady, Warszawa 1966.
[2] Masłowski E., Spiżewska D., Wzmacnianie konstrukcji budowlanych, Arkady, Warszawa 2002.
[3] PN-B-02011:1977/Az1 - Obciążenie wiatrem.
[4] PN-80/B-02010/Az1 - Obciążenie śniegiem.
[5] PN-82/B-02001 - Obciążenia stałe.
[6] PN-82/B-02000 - Obciążenia budowli.
[7] PN-82/B-02003 - Obciążenia budowli. Obciążenia zmienne technologiczne i montażowe.
[8] PN-B-03002:2007 - Konstrukcje murowe. Projektowanie i obliczanie.
[9] PN-02/B-03264 - Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[10] PNB-03262-2002 - Silosy żelbetowe na materiały sypkie - obliczenia statyczne, projektowanie wykonawstwo i eksploatacja.
Streszczenie
W ocenie stanu technicznego obiektów bardzo rzadko występują silosy żelbetowe. Przedstawiona w artykule bateria silosów o znacznym stopniu zużycia zmuszała do wykonania badań nieniszczących i dobrania metod sprawdzających wytrzymałość poszczególnych jej elementów z podaniem sposobu naprawy.
Słowa kluczowe: beton, stan techniczny
Assessment of technical reinforced concrete grain silos
In the assessment of the technical condition very rare concrete silos. Presented in the article battery silos with a significant consumption forced to perform non-destructive testing and sizing methods for checking the strength of its individual elements specify how the repair.
Keywords: concrete, technical condition of the objects
REDAKCJA
Zdzisława Tasarz
Lucyna Żyła
REDAKCJA TECHNICZNA
Robert Świerczewski
PROJEKT OKŁADKI Maciej Major
PL ISSN 0860-7214
ISSN 0526-5916
Wersją pierwotną czasopisma jest wersja drukowana
© Copyright by Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej
Częstochowa 2016
Ark. wyd. 20,03. Ark. druk. 19,25 | <urn:uuid:c802899e-d7ac-455d-bd60-23008a62beb0> | finepdfs | 2.775391 | CC-MAIN-2022-40 | http://www.znb.bud.pcz.pl/pdf-110604-40975?filename=40975.pdf | 2022-09-29T05:55:25+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335304.71/warc/CC-MAIN-20220929034214-20220929064214-00622.warc.gz | 105,100,498 | 0.874665 | 0.999869 | 0.999869 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1217,
1244,
1840,
2638,
2711,
5018,
7035,
7428,
7737
] | 1 | 0 |
Bezpieczne gospodarstwo rolne
Państwo Angelika i Michał Kudryńscy – rolnicy z Gminy Brzeg Dolny – otrzymali wyróżnienie w wojewódzkim XIX Ogólnokrajowym Konkursie „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne 2022”.
Więcej na str. 5
Gmina Brzeg Dolny inwestuje
Gmina Brzeg Dolny stale się rozwija, dowodem tego są trwające inwestycje służące różnym grupom społecznym – od budowy skateparku dla młodzieży po aktywne centrum stworzone z myślą o seniorach.
Str. 16–17
Termomodernizacja pływalni Aquasport
Więcej na str. 3
Gmina Brzeg Dolny wspiera uczniów
Więcej na str. 4
70 LAT KOŁA ŁOWIECKIEGO „RÓKITA”
Więcej na str. 7
ZŁOTO W KRASNYMSTAWIE
Więcej na str. 20
SYLWETKI TEGOROCZNYCH STYPENDYSTÓW
Więcej na str. 9
Skraby Izby Pamięci
Stowarzyszenia Pierwszych Osadników Ziemi Dolnobrzeskiej
Kolekcja zabytkowych pił do drewna
Z lewej strony znajdują się dwie piły poprzeczne. Służyły do cięcia grubych pni drewna. Miały dwa uchwyty, bo były obsługiwane przez dwie osoby. W trakcie cięcia każda osoba ciągnęła za uchwyt w swoją stronę, dlatego żartobliwie nazywano taką piłę „moja-twoja”.
U góry, z prawej strony znajduje się piła kabłąkowa. Cięto nią mniejsze kawałki drewna, gałęzie, itp. Dobrze nadawała się do cięcia drewna mokrego. Miała wymienny brzeszczot.
U dolu, z prawej strony widzimy piłę ramową z cienizym, także wymiennym, brzeszczotem.
Takie piły używane były dawniej w tartakach i w gospodarstwach domowych. Dziś jeszcze służą np. działkowcom, szczególnie piły kabłąkowe.
Zdjęcie i opis: Edward Sterchaluk i Jan Głowacki
Ojciec w ręce tve polecam ducha mego
Łk 23,46
Kazimiera Skorupa
z domu Bukalska (1931-2022)
Requiescat in pace
„Żylaś dla nas. Kochaliśmy Cię wszyscy!”
Z głębokim żalem zawiadamiamy, że dnia 10 września 2022 r. odeszła od nas nasza Mama, Babcia, Prababcia i Siostra
Kazimiera Skorupa
Pogrzebni w smutku Synowie z Rodziną
Uroczystości pogrzebowe odbędą się w pierwszej dekadzie października
Rodzina
USŁUGI POGRZEBOWE
Zakład Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o.
ul. Urażka 6c, 56-120 Brzeg Dolny
tel: 660 543 406
(CAŁODOBOWY)
www.zgk.brzegdolny.pl
firstname.lastname@example.org
NOCNA I ŚWIĄTECZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOŁOWIE
Udzierzenie świadczeń zdrowotnych w zakresie NOCNEJ I ŚWIĄTECZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ niezmiennie odbywa się w budynku Prychodni Rejonowo-Specialistycznej w Wołowie, ul. Piłsudskiego 34, 56-100 Wołów, w godzinach 18:00 – 8:00 (poniedziałek – piątek) oraz całodobowo w dni wolne.
Tel. 503 848 031
ZGŁÓŚ AWARIĘ LUB NIEBEZPIECZNE ZDARZENIE!
AWARIĘ OŚWIETLENIA GMINNEGO, INSTALACJI WODOCIĄGOWEJ I KANALIZACJI, DZIKIE WYSYPISKA ŚMIECI, ZWIERZĘTA, KTÓRE ULEGŁY WYPADKOWI
TEL. 660 543 406
(ZGK W BRZEGU DOLNYM)
Dwutygodnik Samorządowy „Panorama Brzegu Dolnego”
Wydawca: Dolnobrzeskie Ośrodki Kultury, Danuta Chłod – dyrektor.
Nakład: 7 000 egzemplarzy.
Adres wydawcy: ul. Kolejowa 29, 56-120 Brzeg Dolny, tel. 71 319 52 52.
Druk: Agora SA
Kontakt z redakcją: tel. 71 319 51 17 (wew. 258); e-mail: email@example.com, firstname.lastname@example.org.
Redakcja:
Redaktor naczelna: Katarzyna Dudycz.
Dziennikarze: Angelika Furgacz, Jakub Łukojko, Wojciech Medyński.
Korekta: Angelika Furgacz.
Skład, grafika, reklama: Mateusz Mrozek (mrozek.org).
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść i charakter reklam i ogłoszeń. Zastrzegamy sobie prawo do zmiany tytułów i adustacji nadesłanych tekstów bez naruszenia głównej myśli autora.
Termomodernizacja pływalni Aquasport
W najbliższych dniach zakończy się przetarg na termomodernizację pływalni Aquasport. Gmina Brzeg Dolny wyda na ten cel ok. 9 mln zł, z czego 5 mln zł to środki przyznane w ramach programu Polski Ład. Obiekt będzie nieczynny do czasu zakończenia prac pozwalających zastosować nowoczesne rozwiązania oszczędzające gaz i energię elektryczną. Samorządowcy w całej Polsce mierzą się z koniecznością ograniczenia zużycia energii.
Drastyczne podwyżki
Obecnie obowiązująca taryfa cen gazu spowodowała by ponad 10-krotną podwyżkę, dlatego podjęto decyzję o nieotwieraniu krytej pływalni Aquasport po zakończeniu sezonu letniego na basenach zewnętrznych. Koszt opłaty za gaz i prąd wyniosłby około 250 tys. zł miesięcznie, przy dotychczasowych opłatach ok. 20 tys. zł miesięcznie. Przy nowych stawkach z budżetu gminy należałoby przeznaczyć prawie 1 mln zł na opłacenie prądu i gazu.
Konieczna termomodernizacja
W związku z planowaną termomodernizacją obiektu, basen będzie nieczynny do 2024 roku, czyli do zakończenia prac, które pozwalą na oszczędzanie gazu i energii poprzez zastosowanie odnawialnych źródeł energii. To pozwoli na oszczędne i ekologiczne gospodarowanie energią. Dodać należy, że pływalnia nie została objęta programem ulg rządowych za pobór gazu i energii elektrycznej, stąd koszty utrzymania obiektu są obrzyźne.
Ceny 1 kWh gazu ziemnego netto w 2022 roku
| 2022 | netto zł za 1 kWh | umowa | dostawca |
|----------|------------------|----------------|------------|
| STYCZEŃ | 0,10529 zł | 01-05-2021 do 31-04-2022 | FORTUM |
| LUTY | 0,10529 zł | 01-05-2021 do 31-04-2022 | FORTUM |
| MARZEC | 0,10529 zł | 01-05-2021 do 31-04-2022 | FORTUM |
| KWIETIEŃ | 0,10529 zł | 01-05-2021 do 31-04-2022 | FORTUM |
| MAJ | 0,51618 zł | 01-05-2021 do 31-05-2022 | PGNiG |
| CZERWIEC | 0,46105 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| LIPIEC | 0,55597 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| SIERPIEŃ | 0,86854 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| WRZEŚNIE | 1,17685 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| PAŹDZIERNIK | 1,17685 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| LISTOPAD | 1,17685 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
| GRUDZIEŃ | 1,17685 zł | 01-06-2022 do 31-12-2022 | PGNiG |
kolor czerwony - prognoza ceny = wartość z TGE + akcyza + narzut sprzedawcy
W związku z czasowym zamknięciem pływalni AQUASPORT w Brzegu Dolnym, Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji informuje, iż klienci którzy zakupili karнетy wstęp na pływalnię mają możliwość ubiegania się o zwrot niewykorzystanych środków zgromadzonych na aktywnym karnecie, tzn. takim, którego termin ważności wybiega poza datę 1 kwietnia 2020 r.
Wnioski o zwrot środków można pobrać osobiście w MOSiR lub ze stron www.mosir.brzegdolny.pl lub bjp.brzegdolny.pl/mosir (w zakładce ogłoszenia + inne) i wypełnione należy złożyć wraz z aktywnym karnelem w sekretariacie (pokój 11) lub recepcji hotelowej MOSiR ul. Wilcza 8 w Brzegu Dolnym, w godzinach funkcjonowania obiektu.
Termin składania wniosków wyznacza się do 30 listopada 2022 r.
Termin zwrotu środków wyznacza się do 14 dni od momentu złożenia wniosku.
XLIX Sesja Rady Miejskiej
Na posiedzeniu Rady Miejskiej, które odbyło się 15 września, radni w trzynastoosobowym składzie pozytywnie zaopiniowali projekty uchwał dotyczących m.in. pomocy finansowej dla realizacji zadania „Poprawa stanu nawierzchni drogi wojewódzkiej nr 341”, w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej oraz w sprawie zamiaru utworzenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Brzegu Dolnym.
Dofinansowanie drogi w Radeczu
Radni pochyliły się nad uchwałą w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie pomocy finansowej dla Województwa Dolnośląskiego w kwocie 2 000 000 zł. Inwestycja „Poprawa stanu nawierzchni drogi wojewódzkiej nr 341 na odcinku od km 0+550 do km 2+680” realizowana jest przez DSDIK we Wrocławiu, Gmina Brzeg Dolny w drodze dotacji wspomoże ważną dla naszej gminy inwestycję w trzech ratach: 500 000 zł w roku 2022, 1 000 000 zł w roku 2023 oraz 500 000 zł w roku 2024. Dotacja stanowi 29,42% wartości z sukceszuną zadania, a jego kwota wynosi 8,5 miliona zł. Radni przyjęli uchwałę jednogłośnie.
Szkoła Muzyczna I stopnia
Rada miejska w 2020 roku podjęła pierwszą uchwałę o utworzeniu szkoły muzycznej, niestety pandemia, związane z nią ograniczenia w funkcjonowaniu placówek oświatowych oraz trudności organizacyjne, uniemożliwiły otworzenie szkoły we wskazanym terminie (1 września 2021 r.), dlatego też radni ponownie podjęli stosowną uchwałę.
Projekt utworzenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Brzegu Dolnym jest poparzany przez lokalną społeczność zainteresowaną rozwijaniem warunków rozwoju uczniów w zakresie edukacji muzycznej. Najbliższe szkoły muzyczne znajdują się we Wrocławiu, Trzebnicy i Lubinie. Dla wielu rodziców organizacja dojazdu do szkoły oraz koszty z tym związane są barierą w zapewnieniu dzieciom edukacji muzycznej. W celu zbadania faktycznego zainteresowania uczęszczaniem do szkoły muzycznej w placówkach oświatowych gminy Brzeg Dolny w 2020 r. została przeprowadzona ankieta, w której wzięli udział rodzice. Rozdano 250 ankiet. Zainteresowanie utworzeniem szkoły muzycznej wyniosło 188 osób, 25 było na nie, natomiast 37 odpowiedziało, że nie wie. Jeśli chodzi o zainteresowanie instrumentami muzycznymi, to największe jest nauka gry na gitarze, pianinie, skrzypcach, fortepianie i nauka śpiewu – argumentowała Małgorzata Boldtyn, naczelnik wydziału oświaty, kultury i sportu.
Rada pytała również o koszty związane z otwarciem szkoły.
– Wszystkie koszty będziemy znali w pierwszym kwartale przyszłego roku i wtedy podejmowane będą decyzje – przekazała naczelnik.
Uchwała, którą podjęli radni zobowiązuje burmistrza do podjęcia wszystkich czynności przygotowawczych zmierzających do utworzenia szkoły. Dopiero po tych czynnościach Rada Miejska będzie mogła podjąć uchwałę o utworzeniu Szkoły Muzycznej I stopnia w Brzegu Dolnym. Siedziba szkoły mieściłaby się w budynku LO im. J.M. Ossolińskiego w Brzegu Dolnym. Ostateczną decyzję w sprawie utworzenia szkoły podejmą radni na początku przyszłego roku.
Ekwiwalent dla OSP
Radni jednogłośnie podjęli uchwałę w sprawie podwyższenia ekwiwalentu dla strażaków do wysokości 30,00 zł za każdą rozpozętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, oraz do 12,00 zł za każdą rozpozętą godzinę udziału w ćwiczeniu, szkoleniu. Ekwiwalent pieniężny ustala się nie raz dziennie niż raz na 2 lata, wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wydrowienia brutto.
Inf.
Gmina Brzeg Dolny wspiera uczniów
"Gmina Brzeg Dolny wspiera uczniów" to projekt edukacyjny, który jest realizowany przy wsparciu środków zewnętrznych od 1 września w czterech dolnobrzeskich szkołach podstawowych nr 1, 5, 6 i w Pogalewie Wielkim. W szkołach organizowane są zajęcia rozwijające, wyrównawcze i z pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Konkurs został zorganizowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Łączna kwota wydatków to 454 282,50 zł, z czego 386 116,50 zł stanowi dofinansowanie natomiast rzeczowy wkład własny został określony na 68 166 zł.
— Wcześniej przeprowadzona została diagnoza potrzeb edukacyjnych, w której uwzględnione zostały problemy pedagogiczne, psychologiczne, dydaktyczne, spowodowane u uczniów epidemią COVID-19 i między innymi długotrwałą naukę zdalną — mówiła Małgorzata Boldyn, naczelnik wydziału oświaty, kultury i sportu.
W ramach projektu zostaną zakupione materiały dydaktyczne i pomocnicze, a na zakończenie zostanie zorganizowana wycieczka do wrocławskiego ZOO. Zajęcia dla dzieci będą trwały do końca czerwca 2023 roku. Konkurs, w którym uczestniczy Gmina Brzeg Dolny, jest finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020.
Inf.
Ossolińczyk wchodzi na wyższy poziom
Liceum Ogólnokształcące zostało wyposażone w wysokiej jakości sprzęt komputerowy wraz z oprogramowaniem.
Dzięki dofinansowaniu w kwocie 100 tys. zł w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Liceum Ogólnokształcące zostało wyposażone w wysokiej jakości sprzęt komputerowy wraz z oprogramowaniem, a w Urzędzie Miejskim przeprowadzono diagnozę cyberbezpieczeństwa, co w bezpośredni sposób podniósł jego poziom oraz wzmacniło technicznie i kompetencyjnie potencjał do zapobiegania i reagowania na incydenty zagrożające bezpieczeństwu danych.
Uczniowie mogą już korzystać ze stacji roboczych i monitorów, które są dostosowane do pracy w prawdziwym komputerowym. W ramach projektu został zakupiony również serwer plików, paletki biurowe typu Office, program antywirusowy oraz podpisy kwalifikowane i laptop dla kadry zarządzającej. Działania projektowe miały na celu podniesienie jakości bieżącej nauki i pracy przy jednoczesnym spełnieniu wymogów bezpieczeństwa cyfrowego.
Inf.
Państwo Angelika i Michał Kudryńscy – rolnicy z Gminy Brzeg Dolny – otrzymali wyróżnienie w wojewódzkim XIX Ogólnokrajowym Konkursie „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne 2022”.
W jakim miejscu znajduje się należące do Państwa gospodarstwo?
Zabudowania gospodarstwa rolnego znajdują się w Brzegu Dolnym oraz Żerkówku, posiadane przez nas pola są w gminie Brzeg Dolny, Wołów oraz Miękinia.
Jaki jest profil Państwa gospodarstwa? Czy to tradycyjny rynek?
Gospodarstwo rolnne jest ukierunkowane na produkcję roślinną, uprawiamy rzepak, zbóż, rzepacznicę, jęczmień, pszenicę, owies) oraz słonecznik. Rolnictwo jest dość ciężkim rykiem, w szczególności w obecnej sytuacji w Polsce i na świecie.
Na ten moment ceny zbóż i innych roślin utrzymują się praktycznie na stałym poziomie, a ceny nawozów i środków wzrosły, więc rolnicy posiadający małe gospodarstwa, nie mają gdzie przechowywać tegorocnych zbiorów. Zmuszani są do sprzedaży w niskich cenach i nie stac ich na zakup środków nawozów. Będą musieli liczyć się z tym, że kolejne zbiorby będą dużo niższe. Kolejnym problemem jest brak nawozów. Jak wiadomo, jednym z najważniejszych czynników, które mają wpływ na jakość oraz wielkość zbiorów, jest pogoda, a ta obecnie wielu rolników nie rozpieszcza. W ostatnich latach zmagamy się z suszą, która powoduje bardzo duże straty oraz znacząco pomniejsza plony.
Czym zajmujecie się na co dzień w gospodarstwie?
W gospodarstwie rolnym prace trwają od marca do listopada. Rolnik w tym czasie ma wiele obowiązków. Większość ludzi myśli, że ta praca jest łatwa – posieja, zbiera i na tym się korzyści. Swoje obowiązki rozpoczynamy od prac przy zbożach, czyli od siewu, uprawy i siew. Kolejno rolnik musi zadbać o pielęgnację roślin, która polega na nawożeniu oraz zastosowaniu środków ochrony. Jest to bardzo odpowiedzialna praca, ponieważ wielu środków nie można używać w okresie, gdy pszczoły lub inne pożyteczne owady rozpoczynają loty po pozytk, należy również pamiętać o okresie karenacji po zastosowaniu danego środka.
Po tych zabiegach następuje długo wyczekiwane wowanie do pracy. Często, wyjeżdżając w pole, mierzymy się z trudnościami na drodze oraz z nieprzyjemnymi spojrzeniami kierowców, ponieważ maszyny, którymi poruszamy się po drogach, są bardzo duże. Prace często kończymy w godzinach nocnych 22:00-24:00, by kolejnego dnia zacząć od nowa. Okres żniwny trwa od połowy czerwca do połowy sierpnia. To są główne prace na polu, ale oprócz tego trzeba zadbać o gospodarstwo, o porządek na jego terenie, zaludnienie zboża, rozładunek oraz o prace papierkowe, którymi często zajmują się nasze żony.
Czy prowadzenie gospodarstwa to tradycja rodzina?
Nasze gospodarstwo prowadzone jest od czterech pokoleń, moja mama i jej mąż, Piotr oraz Michał w latach 80. zaczynali od 3 ha. Następnie był dziadek Staszek, mój tato Edward, który znacznie rozbudował gospodarstwo, dzięki temu my mieliśmy lepszy start. W obecnej chwili prowadzę gospodarstwo z moimi braciami Piotrem i Pawłem oraz naszymi żonami przy pomocy mamy i taty. Muszę wspomnieć, że rośnie nam – mniejmy nadzieję – już piąte pokolenie rolników.
Jak czuje się rolnik w porze dożynek?
Pora dożynek jest dla nas najczęściej porą wytchnienia. Jest to okres, w którym możemy podziękować Panu Bogu za to, co zebraliśmy. Jest to czas, gdy możemy spotkać się z naszymi kolegami rolnikami, rozmawiać przy wspólnym stole, pozdrawiać oraz biesiadować po ciężkim roku rolniczym.
Na czym polega konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne 2022”?
Celem konkursu „Bezpieczne gospodarstwo” jest promocja zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym. W czasie konkursu w gospodarstwie przeprowadzany jest profesjonalny audyt bezpieczeństwa pracy, który wykonuje komisja konkursowa. Komisja podczas takiego audytu sprawdza, czy w danym gospodarstwie stosowane są w praktyce zasady ochrony zdrowia i życia oraz czy zostały wypełnione zasady związane z zwierzętami i chorobami zawodowymi.
Czym wyróżniło się Wasze gospodarstwo w konkursie?
W konkursie „Bezpieczne gospodarstwo” wyróżniliśmy się nowoczesnością. Posiadamy nowoczesny sprzęt z wieloma zabezpieczeniami, jest bezpieczniejszy oraz bardziej wydajny. Na terenie gospodarstwa znajdują się wypremontowane budynki, hala, magazyny oraz utwardzone drogi dojazdowe. Mamy również specjalne pomieszczenia do przechowywania pod kluczem środków ochrony roślin zawierających niebezpieczne substancje chemiczne. Najważniejsze jest to, że stosujemy się do przepisów BHP oraz obowiązujących norm bezpieczeństwa i dzięki temu w naszym gospodarstwie jeszcze nigdy nie doszło do żadnego wypadku.
Gratulujemy wyróżnienia i dziękujemy za rozmowę.
Red.
Usługi pocztowe są dość powszechne, ostatecznie dostępne i rzadko zaniepine. Każdy może wysłać list, paczkę czy przekaz pieniężny. Wystarczy zamówić usługę kurierską albo pójść na pocztę, uściś stosowną opłatę i po sprawie. W krótkim czasie przesyłka trafi do rąk odbiorcy.
W Brzegu Dolnym działają obecnie trzy placówki Poczty Polskiej. Najstarsza z nich znajduje się na rogu ulic Mikołajskiej i ulic Kościelnej i Urazkiej. Pozostałe są lokalizowane na osiedlu Fabrycznym przy ul. Zwycięstwa i na osiedlu Warszy przy ul. Osiedlowej. A jak to było kiedyś? Jak działały usługi pocztowe w Brzegu Dolnym?
Za starych zapisków dowiadujemy się, że w czasach ministra Śląska von Hoyma poczta była wysyłana do Środka Śląskiego przez magistrat „przy okazji”. Burmistrz miasta odpowiadał za usługi pocztowe. W tym roku powstała pierwsza poczta w Brzegu Dolnym. Znajdowała się w niewielkim sklepie niedaleko Rynku w domu Reinmana, przy dzisiejszej ulicy Kochanowskiego (dawnej Otto Kock Strasse). Pocztemistrzem był niejaki Knobloch. Konie i powozy trzymano w budynku stajni. W okresie największego ruchu pocztowego posiadali od pięciu do 10 koni. List należał do przekazu pocztomistrzowi. Wszystko to, co nie stanowiło atutu, było zaliczane do kosztów. Każda przesyłka musiała być opłacona indywidualnie.
Od 1843 roku, kiedy otwarto stację kolejową w Miekinia, cały ruch pocztowy powiatu wołoskiego przeniósł się z Wilńska do Brzegu Dolnego. Żółte wozy pocztowe przewoziły pasażerów, listy, paczki i pieniądze. W ruchliwe dni do Miekinii wyjeżdżały jednocześnie cztery wozy. Każdy wozem kierował woźnicza zaprzęg pocztowego tzw. pocztoliny. Atrybutem każdego woźniczy był róg pocztowy. Odjazd i przyjazd pocztoliny sygnalizowany był graj na rogu.
Wozy pocztowe, jadąc przez rozmacone drogi do Miekinia, docierały często na stację kolejową z dużym opóźnieniem. Zdarzało się, że pociąg już dawno odjechał. W tym czasie nie było mostu na strumieniu przed Miekinią, znajdowała się tam jedynie kładka dla pieszych. By pokonać strumień, wóz pocztowy musiał przejechać przez bród. Ze względu na żywy ruch, droga przez Glosko do Miekinia była znaczna i wymagała napraw. Wszystko w Brzegu Dolnym były także od pomniejszać za utrzymanie tej drogi. W 1871 roku urzędnik Poczty wedleczego wypisał do władz Brzegu Dolnego zawiaduł w kosztach jej przebudowy. Te jednak odmówiły, tłumacząc to tym, że są obowiązane do utrzymania drogi dla niewielkiego ruchu furmanek, a nie dla zwiększonego ruchu pojazdów pocztowych. Właśnie Brzeg Dolny nie zgodyły się również na budowę mostu na Odrze jako przesprawy dla kolei wrocławsko-szczecińskiej dla wozów i pieszych. Obaływały się utraty dochodów z przegrany prowizowej, która była ich własnością.
Oto przykładowy rozkład jazdy wozów pocztowych obowiązujący od 1 stycznia 1863 roku:
**Trasa Brzeg Dolny – Miekinia:**
- I kurs: odjazd z Brzegu Dolnego – 5:45,
przyjazd do Miekinii – 7:15.
- II kurs: odjazd z Brzegu Dolnego – 15:15,
przyjazd do Miekinii – 17:45.
**Trasa powrotna Miekinia – Brzeg Dolny:**
- I kurs: odjazd z Miekinii – 9:00,
przyjazd do Brzegu Dolnego – 10:30.
- II kurs: odjazd z Miekinii – 21:00,
przyjazd do Brzegu Dolnego – 22:30.
Ostatnie przesyłki pocztowe do Miekinia wysłano 31 lipca 1874 roku. Poczty zamknęto 1 sierpnia 1874 roku, w dniu otwarcia stacji kolejowej w Brzegu Dolnym. Przekształcenie poczty w urząd pocztowy trzeciej klasy nastąpiło 1 stycznia 1876 roku. Od 1 kwietnia 1907 roku do dziś urząd pocztowy mieści się w budynku na rogu ulic Kolejowej i Urazkiej.
Warto dodać, że zakres usług pocztowych stale się poszerzał. Brzeg Dolny został podłączony do sieci telegraficznej w 1875 roku, a w 1900 roku otrzymał połączenie telefoniczne.
Przygotował: Artur Michalek
70 lat Koła Łowieckiego „Rokita”
W Dolnobrzeskim Ośrodku Kultury 17 września myśliwi fetowali jubileusz 70-lecia Koła Łowieckiego „Rokita”. W obchodach uczestniczyli przedstawiciele nadleśnictw oraz policji. Dolnobrzeski samorząd reprezentował zastępca burmistrza Artur Michałek.
Mysliwych oraz przybyłych gości przywitał prezes Koła Łowieckiego „Rokita” Włodzimierz Femlak, który pokrócone przybliżył obecnym historię tej organizacji.
– Po wprowadzeniu Dekretu o Prawie Łowieckim w 1952 roku obszar kraju został podzielony na obwody, a ich gospodarzami stały się koła łowieckie, które rozpoczęły samodzielną gospodarkę. W 1953 roku w Brzegu Dolnym, „Rokita” w Brzegu Dolnym, którego założycielami byli Marian Gruszczynski, Jerzy Ziemiński, Tadeusz Drążgowski, Waclaw Sawicki, Tadeusz Małysz i Tadeusz Nawrocki, rozpoczęło działalność po podziale wołowskiego Stowarzyszenia Łowieckiego „Remiza” na dwa koła łowieckie: „Remiza” oraz „Dzik”, które następnie zmieniły nazwę na koło „Rokita” przy Nadojdrzańskich Zakładach Chemicznych Organika Rokita w Brzegu Dolnym.
O początkach koła opowiedział także Waclaw Sawicki, jeden z jego współzałożycieli. – Obecnie mamy 97 lat. Nie wszystko pamiętam, ale niektóre momenty mojego życia postaram się przypomnieć. Koło łowieckie od 1948 roku, zostałem nim, będąc w wojsku w Warszawie. Na początku lat pięćdziesiątych w Brzegu Dolnym koło myśliwskie jeszcze nie było, ale powstało koło w Wołowie. Jego organizatorem był późniejszy prezes i członek koła, przedwojenny myśliwy i pracownik Rokity – pan Ziemski. To on organizował koło w Wołowie, a po kilku latach – po podziale koła – zorganizowało kolejne koło w Brzegu Dolnym.
W dniu obchodów uroczystości rozpoczęła się wprowadzeniem sztandaru. Władze koła odznaczyły Jana Kuziemkę złotym medalem za zasługi łowieckie oraz podziękowały myśliwym szczególnie angażującym się w pracę organizacji oraz tym, którzy ją tworzyli i działali w niej aktywnie przez wiele lat.
Mysliwym podziękował też Zastępca Burmistrza Brzegu Dolnego Artur Michałek.
– Mówić się, że gmina jest tak silna, jak aktywni są jej mieszkańcy. Dziękuję wszystkim tym, którzy przez te 70 lat budowali Koło Łowieckie „Rokita”. Dziękuję prezesowi, zarządowi oraz wszystkim, którzy przez te 70 lat byli zaangażowani w rozwój koła. Jestecie chyba jedyną organizacją w Brzegu Dolnym, która może poszczycić się tak bogatą historią. Dzięki wam mieszkańcy mogą spełniać swoje pasje. Obacie o przyrodę i zwierzęta, ale też o liczebność ich populacji. Doskonale wiecie, że niektóre zwierzęta nie mają u nas wrogów naturalnych i tylko dzięki wam Brzeg Dolny jest miastem bezpiecznym, a po naszych ulicach nie chodzą dziadk.
Przed zakończeniem oficjalnej części obchodów zarząd koła obdarował gości pamiątkowymi gadżetami. Po wprowadzeniu sztandaru przyszedł czas na dobrą zabawę, która trwała aż do rana. Spotkanie było okazją do wielu wspomnień, rozmów i wymiany doświadczeń.
Deszczowe mistrzostwa
Kapryśna pogoda nie przeszkodziła w przeprowadzeniu Finalu Międzynarodowych Mistrzostw Polski Modeli Klas FSR-V, zorganizowanego pod patronatem Burmistrza Brzegu Dolnego. W zawodach rywalizowało ponad 40 zawodników z Belgii, Czech, Niemiec i Polski.
Final mistrzostw odbył się w miniony weekend (17-18 września) na akwenie Ośrodka Wypoczynkowego w Walach. Do udziału w zawodach Sekcji FSR Naviga Polska zgłoszono 65 modeli pływających klas FSR-V, które startowały w sześciu kategoriach – FSR-V3.5 std, FSR-V3.5, FSR-V7.5, FSR-V15, FSR-V27, FSR-V35 – różniących się pojemnością silnika, ilością przekładni oraz gabarytami.
Organizatorzy oraz uczestnicy mistrzostw wzięli zawody za wykonane udanie. Akwaryjnie doskonale nadaje się do pływania modelami, a w ośrodku panuje świetna atmosfera. Dziękujemy gospodarzowi obiektu za pomoc w organizacji zawodów oraz władzom gminy Brzeg Dolny za objęcie ich patronatem. Mamy nadzieję, że wiosną przyszłego roku uda nam się zorganizować tu weekendowe mistrzostwa Polski, a we wrześniu Final Międzynarodowy FSR-V – powiedział po zakończeniu zmagań komandor sekcji FSR Naviga Polska Dariusz Goliński.
Nie przeszkadzała im nawet pogoda w kratkę i co chwilę padający deszcz.
– Od dwóch tygodni sprawdzaliśmy prognozy i spodziewaliśmy się takiej pogody, ale myśleliśmy, że będzie lepie, ale modelarze z twardymi nartami i startują, nawet gdy pada. Zawody przerwane są jedynie podczas burzy – dodał Dariusz Goliński.
Mistrzostwa zakończyły się w niedzielę po południu. Zwycięzcy odjechali do domów z pamiątkowymi pucharami i medalami, a wszyscy pozostali z dobrymi wspomnieniami i szansą na poprawę swoich wyników w przyszłości.
TRENING UMIEJĘTNOŚCI WYCHOWAWCZYCH
“SZKOŁA DLA RODZICÓW I WYCHOWAWCÓW”
OFERTA DLA GRUPY PROFESJONALISTÓW
Program wspierania i podnoszenia kompetencji wychowawczych dla pedagogów, psychologów, nauczycieli, wychowawców według ogólnopolskiego programu edukacyjno-wychowawczo-profilaktycznego
“SZKOŁA DLA RODZICÓW I WYCHOWAWCÓW”
Motto programu: „Wychowywać to kochać i wymagać”.
Program edukacyjno-wychowawczy skierowany jest do osób dorosłych, wychowujących dzieci i młodzież, tj. nauczycieli, wychowawców, rodziców. W warstwie filozoficznej odwzoruje ona koncept edukacji i wychowania plastycznego autorstwa prof. Jana Wydra bez nazwisk. Thomasa Cordona i książkę Adèle Faber, Elaine Mazlish „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówili”. Celem programu jest uswiadczenie nauczycielom, wychowawcom, rodzicom, że skuteczność wychowania w znacznym stopniu zależy od osobistych wychowawczej układowej prawdy o wychowaniu, wyraźność i jasność nauczyciela, czyli systematyczność wychowywania, reagowanie nad skutecznością określonych metod wychowawczych; zakwestionowanie niektórych mitów i stereotypów. Warsztat pozwala poznać konkretne umiejętności takiego postępowania, aby w relacji opartej na wzajemnym zrozumieniu i szacunku jasno i wyraźnie stawiały były oczekiwania i granice; dzieci uczyło się ponoszenia konsekwencji i odpowiedzialności za własne działania.
Głowe cele:
- kształtowanie umiejętności porozumiewania się z dzieckiem,
- doskonalenie relacji nauczyciel – dziecko,
- opracowanie metod skutecznego zachęcania dziecka do współpracy,
- nabycie umiejętności rozwiązywania konfliktów,
- uswiadomianie rodzicom i wychowawcom, że skuteczność wychowania w znacznym stopniu zależy od osoby wychowującej,
- ukazanie prawdy, że skuteczne wychowanie opiera się na jasnym, czytelnym systemie wartości,
- pogłębianie świadomości i refleksji nad skutecznością określonych metod wychowawczych,
- poznanie sposobów rządzenia sobie w sytuacjach trudnych z dzieckiem,
- nabycie umiejętności stosowania wzmacniań pozytywnych.
Blok tematyczny. BUDOWANIE RELACJI DOROSŁY – DZIECKO.
1. Budowanie relacji zgodnie z własną wartością dziecka.
2. Granica. Wyrażanie oczekiwań i granic, aby były przez dziecko respektowane.
3. Rozpoznawanie, wyrażanie i akceptowanie uczuć.
4. Uczucia. Aktywne, wspierające słuchanie.
5. Motywowanie dziecka do współdziałania i współpracy.
6. Motywowanie niekorzystnych dla odpowiednich zachowań dziecka.
7. Wnioskowanie z granic narzucanych roli w domu i szkole.
8. Wspieranie procesu samodzielnienia się dziecka.
9. Konstruktywne rozwiązywanie konfliktów.
10. Wzmocnienie pozytywne, nagroda.
Metody pracy: elementy wykładu, warsztaty, ćwiczenia, praca w grupach, dyskusja, praca samodzielna, autorefleksja, wymiana własnych doświadczeń.
Grupa szkoleniowa: 10-14 osób (realizacja możliwa pod warunkiem zebrania się grupy min. 10 osób)
Miejsce: Powiatowe Centrum Edukacji i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Wołowie, ul. Kościuszki 27 (budynek C) – sala konferencyjna, I piętro.
Termin: 17-18-19-20 listopada 2022 r.
17-18. 11. 2022 godz. 15.00 – 20.00 (czwartek – piątek)
19-20. 11. 2022 godz. 9.00 – 18.00 (sobota – niedziela)
Prowadzący szkolenie: mgr Krystyna Adasko – ogólnopolski trener ORE, edukator, koordynator i realizator programu.
Koszt szkolenia: 800 zł/osoba
Cena obejmuje:
- Zasięgnięcie o udzieleniu szkolenia uznawającego do prowadzenia treningu umiejętności wychowawczych z nauczycielami, wychowawcami, rodzicami według programu „Szkoła dla rodziców i wychowawców” rekomendowanego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie według I części programu,
- Komplet materiałów:
- Książka „Szkoła dla rodziców i wychowawców” – Joanna Sakowska
- Podręcznik „Jak mówić, żeby mówili”
- Zeszyt ćwiczeniowy – niezbędny czynnik zajęć
- Materiały merytoryczne w wersji papierowej i elektronicznej (płyta CD)
- Przeprowadzenie szkolenia
- Przerwa kawa
- Wynagrodzenie trenera
- Ewaluacja szkolenia
Warunkiem uczestnictwa w szkoleniu jest wypełnienie formularza elektronicznego na formę doskonalenia, który znajduje się na stronie www.wdowpce.pl w zakładce formularze zgłoszeniowe (indywidualne na szkolenie PLATNE) najpóźniej do 21.10.2022 r.
Serdecznie zapraszamy
Wiejskie lato w Radeczu
Stowarzyszenie Mieszkańców Wsi Radecz w okresie wakacji realizowało projekt pn. „Wiejskie lato w Radeczu” w ramach dofinansowania wypoczynku dzieci i młodzieży z gminy Brzeg Dolny.
Dzieci i młodzież spotkali się na warsztatach plastycznych, zajęciach sportowych i rękodzielniczych odbywających się na terenie za świetlicą wiejską w Radeczu. Kolejnym punktem wakacji była wycieczka do Wrocławia, gdzie uczestnicy odwiedzili Muzeum Pana Tadeusza, Muzeum Iluzji i malowniczy rynek.
Dziękujemy za pomoc w realizacji wypoczynku:
Irene Machłowicz z Legowej Zagrody, Centrum Sztuki Waliki „Pantera” – Ewelinnie Kucznie, Piotrowi Lechowi, Martynie Owczarz i Katarzynie Sworniowskiej-Ogrodowicz.
Inf.
Sylwetki tegorocznych stypendystów
XLIX Sesja Rady Miejskiej rozpoczęła się wyjątkowo uroczystie. Obrady poprzedzono wręczeniem stypendiów za wysokie osiągnięcia w nauce oraz sportie uczniom z gminy Brzeg Dolny.
Stypendia naukowe
Celujący i bardzo dobrymi wynikami w nauce oraz wysokimi osiągnięciami w konkursach może pochwalić się Jakub Molinski uczący się w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 2. Osiągnięcia m.in. I miejsce w III Powiatowym Konkursie Przyrodniczym „Świat wokół nas”, IV miejsce w Ogólnopolskim Konkursie Matematycznym, KOMA; III miejsce w Powiatowym Konkursie Przyrodniczym „Pluśk”.
Stypendia sportowe
W sekcji siatkówki MKS „Rokita” trenuje Emilia Solarewicz, która reprezentowała klub w III Dolnośląskiej Lidze Kobiet oraz Dolnośląskiej Lidze Młodzieżek. Zawodniczka była powoływana do kadry Dolnego Śląska rozgrywek w lidze wypożyczała się na grze płotkowym. Emilia może pochwalić się m.in. wicemistrzostwem w Ogólnopolskiej Olimpiadzie Młodzieży, III miejscem w kat. młodszych siatkówki plażowej Dolny Śląsk.
W Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 uczy się pochodząca z Brzegu Dolnego Lena Smolarek, która jest zawodniczką II-ligowego zespołu tenisa stołowego MKS „Rokita” i członkinią kadry Dolnego Śląska młodzików. Stypendystka zdobyła m.in. wicemistrzostwo Polski młodzików w Dębicy, III miejsce w międzynarodowych mistrzostwach Dolnego Śląska szkół w Brzegu Dolnym.
Zuzanna Bazylewska jest członkinią kadry wojewódzka wojewódzkiego i siodmą zawodniczką na liście ogólnopolskiej w kat. młodzików. Stypendystka uczęszcza do Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 1 i trenuje w klubie MKS „Rokita”. Do jej osiągnięć należy m.in. I miejsce w grze podwójnej w kat. U-13 na międzynarodowym turnieju w Czechach, I miejsce na międzynarodowym turnieju Andro Kids Open w Niemczech, I miejsce w finale igrzysk dzieci (ZSP) strefy wrocławskiej w tenisie stołowym dziewcząt.
Marika Chrańcio mieszka i uczy się w Brzegu Dolnym, na co dzień uczęszcza do Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 2 i jest zawodniczką klubu MKS „Rokita”. Jednymi z wielu osiągnięć stypendystki są: zdobycie tytułu wicemistrzyni Polski w mistrzostwach Polski młodzików w Dębicy, zajęcie I miejsca w Wojewódzkim Turnieju Kwalifikacyjnym Młodzików w Brzegu Dolnym, I miejsce zdobyte w ogólnopolskim finale igrzysk dzieci w tenisie stołowym w Rawie Mazowieckiej.
W Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 uczy się pochodząca z Brzegu Dolnego Igor Gryzan uczy się w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Brzegu Dolnym. Zawodnik angażuje się w treningi i zgrupowania, reprezentuje gminę Brzeg Dolny i klub MKS „Rokita”. Stypendysta zajmuje m.in. III miejsce w mistrzostwach Polski młodzików KZ LZS, III miejsce w międzynarodowych lidze młodzików w meczach w klasztorach, II miejsce w międzynarodowych mistrzostwach młodzików w sumo.
Noclegi MOSIR
Rezerwacja telefoniczna 71 380 80 30
Noclegi MOSIR
Komisariat Policji w Brzegu Dolnym 47 872 56 20 (dzwony – całodobowo)
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej
www.gosp.brzegdolny.pl
Punkt Konsultacyjny „MONAR”
71 319 78 16
Powiatowy Urząd Poczty – Filia Brzeg Dolny
Ul. Kościuszki 5
71 319 50 33
Szpital Powiatowy w Wołowie – nocna i świąteczna opieka zdrowotna
Wołów, ul. Inwalidów Wojennych 26
71 389 38 71
Fizjoterapia Brzeg Dolny – rejestracja online
Aleje Jerozolimskie 24
71 319 50 33, 783 448 236
Przychodnia Brzeg Dolny – rejestracja online
71 380 53 95, 503 847 170
Sekretariat
71 319 51 17, fax 71 319 56 83
email@example.com
Burmistrz przyjmuje mieszkańców osobnie po wcześniejszym umówieniu społecznie telefonicznie. Odbywa się w budynku Zboru ewangelickiego na placu Jana Pawła II, przy ul. Jana Pawła II 1. W godzinach: 08:00 – 12:00 i 14:00 – 15:30
Przewodniczący Rady Miejskiej
71 319 51 17 www. 254 (Biuro RM)
firstname.lastname@example.org
Biuro Rady Miejskiej
71 319 51 17 www. 254
email@example.com
Referat ds. Dziedzin Osobistych
(Świadectwa Ludności)
71 319 51 17 www. 144, 141
71 319 54 64
PLACÓWKI OŚWIADCZENIA
Przedszkole Samorządowe nr 1 w Brzegu Dolnym
ul. Zwierzyniecka 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 56 83
www.ps1brzegdolny.szkolnastona.pl
Przedszkole Samorządowe nr 3 w Brzegu Dolnym
ul. Przedziały 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 59 56
www.ps3brzegdolny.szkolnastona.pl
Klub Dziecięcy w Brzegu Dolnym,
ul. Zwierzyniecka 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 56 83
www.ps1brzegdolny.szkolnastona.pl
Klub Młodzież nr 1 w Brzegu Dolnym
ul. Zwierzyniecka 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 56 83
www.ps1brzegdolny.szkolnastona.pl
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 w Brzegu Dolnym
ul. Zwierzyniecka 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 56 83
www.ps1brzegdolny.szkolnastona.pl
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 2 w Brzegu Dolnym
ul. Zwierzyniecka 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 56 83
www.ps2brzegdolny.szkolnastona.pl
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 3 w Brzegu Dolnym
ul. Przedziały 1, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 59 56
www.ps3brzegdolny.szkolnastona.pl
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 4 w Pogalewie Wielkim
Skład Zespołu w Przedszkole Samorządowym
Poznańska 12b, 56–120 Brzeg Dolny
71 319 57 79
www.skolpogalewewielkim.jmdc.pl
Liceum Ogólnokształcące w Brzegu Dolnym
ul. Miła 1
56–120 Brzeg Dolny
tel. 71 319 58 28
www.lobrzegdolny.pl
Zespół Zasad Zawodowych w Brzegu Dolnym
ul. Mała 1
56–120 Brzeg Dolny
tel. 71 319 58 28
www.zzzbrzegdolny.pl
Zespół Placówek Rekreacyjnych
ul. Tęcza 21
56–120 Brzeg Dolny
tel. 71 319 57 79, 71 319 51 85, 71 728 08 88
www.pprbrzegdolny.pl
KULTURA I SPORT
Dolnośląski Ośrodek Kultury – Kino Mosiężny
71 319 52 62
www.dok.brzegdolny.pl
Doksjedzegolny.pl
Gminna Miejska DOK
71 319 55 25
Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna TAMA
71 319 07 70
www.biblioteka.brzegdolny.pl
Miejska – Filia nr 1 w Tarnowie
71 319 00 99
Miejska – Filia nr 2 w Pogalewie Wielkim
71 319 63 77
Miejska – Filia nr 3 na os. Warszy
ul. Miła 10
71 319 01 66
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
71 380 80 30
www.mosbrzegdolny.pl
Firmywoda Aquasport
71 380 80 30
baesjefirmywoda.pl
Studio Miejskie
71 319 67 76
studiomiejskiebrzegdolny.pl
POZOSTAŁE
Urzędu Skarbowego w Wołowie
71 389 24 40, fax 71 389 19 41
www.wolowskasus.oisofin.pl
Stacja PEP
Informacja Klienta dla abonentów TP S.A.
71 97 57
dla klientów pozostałych operatorów
(43) lub (22) 19 436
Zakład Gospodarki Komunalnej
ul. Kościuszki 5
71 319 54 35
firstname.lastname@example.org
Ogólnopolski Oświetlenie
71 319 62 88, 71 319 59 23
Uslugi Pogrzebowe
71 319 54 35 (spdt.: 7:00 -15:00)
603 543 406 (spdt.: 15:00 -7:00)
SLUŻBA ZDROWIA
Dolnośląskie Specjalistyczne Centrum Medyczne Sp. z o.o.
Brzeg Dolny, ul. Wilcza 6,
71 319 70 02, 71 319 06 27
Dolnośląskie Centrum Zdrowotne
Małgorzata Iwaszkiewicz
Brzeg Dolny, ul. Wilcza 9/2,
71 319 70 02, 71 319 06 27
Ośrodek Profilaktyki Rehabilitacji CREATOR
Brzeg Dolny, ul. Aleje Jerozolimskie 2/6b,
71 315 195 335
WAŻNE NUMERY
Pogotowie Gazowe
alarmowy – 992
Pogotowie Energetyczne
71 319 55 55
Pogotowie Ratunkowe w Wołowie – biuro
71 380 21 62
DOLNOBRZESKI OŚRODEK KULTURY
ORAZ KONSULAT GENERALNY USA W KRAKOWIE
ZAPRASZAJĄ NA
KONCERT ZESPOŁU ROCKOWEGO
SIŁ POWIETRZNYCH USA
THE AMBASSADORS
"ŁĄCZY NAS MUZYKA"
11 PAŹDZIERNIKA 2022 | 18:00
SALA WIDOWISKOWA DOK
DARMOWE ZAPROSZENIA DO ODBIORU W KASIE DOK
UL. KOLEJOWA 29
OKRĘG
POLSKIEGO ZWIĄZKU WĘDKARSKIEGO
WE WROCŁAWIU
Koło PZW nr 2 „Rokita” w Brzegu Dolnym
ZAWIADOMIENIE
W dniu 24.09.2022 r. o godzinie 12:00
(w pierwszym terminie), godz. 12:15 (w drugim
terminie) w świetlicy PZW Brzeg Dolny przy
ul. Zielonej 6 odbędzie się NADZWYCZAJNE WALNE
ZGROMADZENIE CZŁONKÓW KOŁA w sprawie
wyboru PREZESA i uzupełnienia składu Zarządu.
Z następującym porządkiem obrad:
1. Otwarcie nadzwyczajnego walnego zgromadzenia.
2. Wybór przewodniczącego i sekretarza zgromadzenia.
3. Zatwierdzenie porządku obrad.
4. Zatwierdzenie regulaminu obrad.
5. Wybór komisji: mandatowej, strukturalnej, wyborczej.
6. Wybór prezesa i uzupełnienie składu zarządu.
7. Zatwierdzenie porządku obrad.
8. Ogłoszenie wyników wyborów.
9. Zakończenie zgromadzenia wyborczego.
Podając powyższe do wiadomości, prosimy członków
PZW o wzięcie udziału w zebraniu – obecność
tylko z legitymacjami członkowskimi lub innym
dokumentem potwierdzającym uiszczenie opłaty
członkowskiej.
VI Piesza Pielgrzymka
z Brzegu Dolnego
do Łososiowic
8 października 2022
Wyruszamy z kościoła
NMP Królowej Polski
w Brzegu Dolnym
Program:
9.00 – Zbiórka w kościele
9.30 – Wyruszamy w drogę
10.30 – Postój w Naborowie
12.00 – Przybycie do Łososiowic
12.30 – Uroczysta Msza Święta pod przewodnictwem
ks. Biskupa Macieja Małygi
A po niej zapraszamy wszystkich na Piknik Parafialny.
Będzie grill, smalec proboszcza, swojski chleb,
ciasta, kawa, herbata i wiele innych smakołyków.
Ofiary zebrane podczas pikniku zostaną
przeznaczone na prace konserwatorskie w kościele.
Rusza kolejna edycja
Dolnobrzeskiego Klubu Filmowego!
Cena karnetu na wszystkie 4 filmy to 48* zł.
Jeden film to tylko 12 zł!
Dla osób które nie posiadają karnetu jednorazowy bilet - 19 zł
Karnety można nabyć do 20 października 2022
w kasie Kina Odra oraz Oddziale PPTK ul. Zwycięstwa
Organizator zapewnia bezpłatny transport z os. Fabrycznego oraz os. Warzyń
* nie obowiązuje zniżka z tytułu Dolnobrzeskiej Karty Mieszkańca
| Data | Godzina | Film | Reżyseria | Gatunek | Czas |
|---------------|---------|-----------------------------|-----------|------------------|------------|
| 20 października | 18:30 | "Matki równolegle" | Pedro Almodovar | Dramat / Obyczajowy | Hiszpania 2021 123 min. |
| 10 listopada | 18:30 | "Gniazdo" | Sean Durkin | Thriller / Dramat | Wik. Brytania 2020 108 min. |
| 24 listopada | 18:30 | "Stracone zludzenia" | Xavier Giannoli | Dramat historyczny | Francja 2021 149 min. |
| 8 grudnia | 18:30 | "Ennio" | Giuseppe Tornatore | Dokument | Włochy 2021 150 min. |
Warsztaty "Laboratorium Czekoladowej Sowy"
8 października 2022
gr. I 10:30-12:00, gr. II 12:30-14:00
Projekt pn. "Klub Młodego Odkrywcy" jest realizowany w ramach Dolnośląskiego Funduszu Małych Inicjatyw i finansowany przez Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2021-2030.
Wiem, co jem!
warsztaty naukowe dla klas 4-8
24.09.2022
gr. I 10:00-12:00, gr. II 12:30-14:30
zapisy: Dolnobrzeski Ośrodek Kultury
Dwa Świata
24 WRZESIŃA 2022 - GODZINA 16:00
DZIEDZINIEC ZAMKU PIASTOWSKIEGO
ATRAKCJE:
PIWNIKA ZŁA
ALA FOTO BUDKA
WEREŃKA MALARSTWO
STOJSKO PIERWSZYCH WYRÓW
ANIMACJE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY
SZALEJÓWKA
DMUCHANCE
STOJSKA
MAŁA GASTRONOMIA
16.00 OTWARCIE
16.15 WYSTĘPY ARTYSTYCZNE
17.15 ROZGRYWKI MIĘDZYPOKOLENIOWE
18.00 TURNIEJ W BULLY
18.30 WYSTAWA Z SAMOZABRONY
19.30 KINO PLENEROWE FILM „ODLOT”
W RAZIE DESZCZU WYDARZENIA
ODBĘDĄ SIĘ W BUDYNKU
Creator Sp. z o.o.
poszukuje osób zainteresowanych współpracą
w uruchamianym Centrum Intensywnej Rehabilitacji
w Brzegu Dolnym
Technik/Konserwator
e-mail: email@example.com, firstname.lastname@example.org
tel. 713 195 335, 534 719 283 (w godzinach 08:00-15:00)
ISO 9001:2015 - System Zarządzania Jakością Creator Sp. z o.o.
GRANTY PPGR
Wsparcie dzieci i wnuków byłych pracowników PGR w rozwoju cyfrowym
Gmina Brzeg Dolny rozpoczęła przekazywanie sprzętu komputerowego w ramach programu „Wsparcie dzieci z rodzin pegeerowskich w rozwoju cyfrowym – Granty PPGR”. Łącznie na obszarze gminy Brzeg Dolny pozytywnie zakwalifikowanych zostało 112 uczniów szkół różnych typów uprawnionych do otrzymania sprzętu komputerowego.
Odbiór sprzętu poprzedzony zostanie zawarciem z rodzicem/opiekunem prawnym ucznia lub samym uczniem (jeżeli jest pełnoletni) umowy darowizny sprzętu komputerowego.
Będziemy sukcesywnie kontaktować się telefonicznie i umawiać z Państwem na konkretną datę przekazania sprzętu. Proces ten będzie rozłożony w czasie i wstępnie zaplanowany jest na około dwa tygodnie.
Udając się do Urzędu Miejskiego na podpisanie umowy, należy zabrać ze sobą:
a) dowód osobisty rodzica/opiekuna prawnego/pełnoletniego ucznia,
b) numer PESEL dziecka, jeżeli umowę w imieniu dziecka zawiera rodzic/opiekun prawny.
Na stronie www.brzeg-dolny.pl zostanie umieszczony projekt umowy darowizny wraz z załącznikami – protokołem zadowo-odbiorniczym oraz procedurą monitorowania utrzymania efektów projektu Cyfrowa Gmina – Wsparcie dzieci z rodzin pegeerowskich w rozwoju cyfrowym – „Granty PPGR”, w szczególności z obowiązkami, jakie będą spoczywać na Państwie w związku udziałem w projekcie – prosimy o zapoznanie się z dokumentacją.
Przypominamy, że komputery otrzymują Państwo na własność, jednakże przez dwa kolejne lata od daty zakończenia projektu, będą Państwo zobowiązani do regularnego składania pisemnych oświadczeń potwierdzających, że sprzęt ten jest w Państwa posiadaniu i jest wykorzystywany na potrzeby edukacyjne danego ucznia. Urząd Miejski w Brzegu Dolnym nie ponosi aniż żadnej odpowiedzialności za kontrolę prawidłowości złożonych przez Państwa oświadczeń, ani też szczelności, wskazanej w procedurze monitorowania stanowiącej załącznik do umowy darowizny.
Urząd Miejski w Brzegu Dolnym nie świadczy pomocy technicznej w zakresie uruchomienia czy aktualizacji systemu Windows. Odbierając sprzęt, przejmuję Państwo odpowiedzialność za jego prawidłowe funkcjonowanie. Komputery objęte są 24-miesięczną gwarancją. Procedura reklamacyjna wskazana jest w umowie.
Teren przy fontannie na os. Warzyń został zdewastowany
17 września, w sobotni poranek teren przy fontannie na os. Warzyń przywitał nas przykrym widokiem – wyrwane i polamane kosze na śmieci oraz zniszczona huśtawka dla dzieci „bocianie gniazdo”. Koszt elementu placu zabaw to 3500 zł, a całość strat szacowana jest na 7-8 tys. zł. Policja zabezpieczyła nagranie z monitoringu.
GALERIA Dolnobrzeskiego Ośrodka Kultury serdecznie zaprasza na wernisaż malarstwa i rzeźby Jana Natanka pt. “Po latach...”
30 września 2022 r. | godz. 17:00
Galeria DOK ul. Zwycięstwa 1
Wystawę można oglądać do 28.11.2022 r.
Galeria czynna od wtorku do piątku w godz. 17:00 - 18:00
Wspomnienia z czasu powodzi
Powódź i jej skutki
Rozmowa z Aleksandrem Markiem Skorupą, byłym burmistrzem Brzegu Dolnego.
12 lipca 1997 roku sytuacja w gminie Brzeg Dolny była krytyczna. Woda w Odrze zaczynała przelewać się przez waly. Do kiedy mieszkańcy próbowali chronić miasto i pracowali przy umacnianiu zabezpieczeń przeciwpowodziowych?
Do nocy z 12 na 13 lipca. Gdy zapadł zmierzch, zdaliśmy sobie sprawę, że w momencie wdarł się wody zostanie wyłączony prąd. Nocne były wtedy w Brzegu Dolnym. Mieliśmy za dużo ludzi na tarasie domu kultury, mogłyby się zrobić niebezpiecznie. Gdy woda dochodziła do ostatniego poziomu ułożonych wórni.
Gdzie występowało największe zagrożenie? Na jakich odcinkach Odra mogła całkowicie wymknąć się spod kontroli?
Największe parcele wody było na zaporze w Walach Śląskich. Bohatersko spieszył się tam kierownik stopnia wodnego, który podciągał klapy, by woda nie przepływała na szczególnie segmenty zapory. W pewnym momencie wieże, w których są zamontowane kola podciągające klapy, zaczęły pękać. Obawialiśmy się, przyjęcie fal powodziowej i wdrożyła proces wyłączeń. Niedogodności była oczywiste zaśmieć oczyszczalni, ale w porównaniu do innych miejsc, które ucierpiały w czasie powodzi, my poradziliśmy sobie z zagrożeniem całkiem dobrze.
Jak organizacyjnie przebiegła obrona przed powodzią? Jakie służby brały w niej udział i jak mieszkańcy angażowali się w te działania?
Na tydzień przed nadejściem fal rozpoczęto działanie sztab kryzysowy, którego intensywne działania narastały wraz z zbliżaniem się zagrożeniem. Gdy fala powodziowa zaczęła się zbliżać do Brzegu Dolnego, pierwospławioną rolę zaczęły odgrywać straż pożarna i służby komunalne. Gdy woda wdarła się na teren gminy, dużą rolę odgrywały też działania policji, która starała się pilnować, by ludzie nie wracali na zalane tereny i strzegać tych miejsc przed ewentualnymi złodziejami. Oczywiście na terenach zalanych zostało kilka osób na gruncie komunalnym, np. w Walach Śląskich, Starym Dworze czy Starym Mieście, ale to były pojedyncze osoby.
Jak długo trwała likwidacja skutków powodzi?
Myszę, że z podstawowymi skutkami uporaliśmy się około 2002 roku. Mówimy o znaczącym zniszczeniu zasobu mieszkaniowego Starego Miasta. A jednocześnie uporaliśmy się z tematem rewitalizacji zespołu pałacowego.
Czy można zarzykać stwierdzenie, że gmina w pewien sposób skorzystała na powodzi, po której doszło do kilku ważnych inwestycji?
Można powiedzieć, że ówczesna sytuacja przyspieszyła w jakimś zakresie modernizację gminy. Mieślimy to szczęście, że te zasoby, które podczas powodzi zostały zniszczone, i tak w nieodelegm czasie wymagały remontów. Wprowadzone po powodzi systemy pieczoowe zwiększyły nam na odnowienie pewnych zasobów mieszkaniowych, częściowo tych najstarszych. Na przykład w oficynie mieszkalnej wtedy tylko starsi mieszkańcy, których dzieci dawno wyprawiły się na nowe osiedla. Nie było w tym miejscu żadnych współczesnych mediów, które aktualnie uważamy za niezbędne. Gdy zaproponowałem dwóm starszym parom przejście do nowego domu, gdzie mieszkały ich dzieci, zgadzali się. Po jakimś czasie o taką możliwość zaczęły pytaczać pozostały mieszkańcy oficyny. Wybudowaliśmy ponad 200 nowych mieszkań, a dodatkowe lokale pożykaliśmy z przerosnących osób zatrudnionych do mniejszych mieszkań. Powstały duńskie domki, w których mieszkańcy miały po 40 metrów kwadratowych. W 2007 roku mieślimy 550 mieszkań komunalnych, z czego 150 socjalnych do wyburzenia, ale też 250 nowych, wybudowanych według współczesnych standardów. Mieliśmy wtedy dobre i liczne zasoby komunalne, szczególnie w przypadku komunikacji, co zgodnie z założeniem, ze mieszkańca komunalne nie mają zapożaczać docelowych potrzeb mieszkaniowych, ale umożliwiać ludziom, szczególnie tym młodym, start życiowy.
Jak w czasie powodzi ucierpiały dolnośląskie drogi?
Z drogami jest podobnie jak z parkietem. Niewinnie, czy parkiet jest zniszczony w 50 czy w 80 procentach. I tak trzeba położyć nowy. Nie ma drogi, która nie ucierpiała. Jak np. ulica Kolejowa i Wodna zostały bardzo mocno zniszczone przez wodę, ale w istocie cały zalaný obszar musiał być odbudowywany, włącznie z całą powierzchnią Rynku. Jeśli chodzi o obszar niezamieszkały, to remonty dróg staraliśmy się przeprowadzać kompleksowo, włącznie z kanalizacją. W przypadku dróg powiatowych wspólnie z powiatem szukaliśmy środków i razem finansowaliśmy remonty.
Czy w czasie walki z powodzią otrzymywałeś jaką pomoc od państwa?
W pierwszej fazie powodzi wojewody Zaleskiego nie było w kraju. Gdy wrócił do Polski, przyjechał do nas śmiłowcem. Wyjaśnił na stadionie, uśmiechnął się i powiedział, że my sobie tu ze wszystkim radzimy i polecieli tam, gdzie sobie nie radzili.
Festiwal Literatury Fantastycznej
23.09.2022
START: 10:30
TEREN PRZY BIBLIOTECE TAMA
10:30 - 11:30
Spotkanie autorskie z Mateuszem Rogalskim
doświadczonym menedżerem, zagorzałym graczem RPG,
bywalcem konwentów i aktystą Legnickiego Klubu
Fantastyki Gladius, autorem powieści pt. "Obrońcy Ahury.
Pasowanie"
11:30 - 12:30
Spotkanie autorskie z Franciszkiem Piątkowskim
doświadczonym wybitnym adwokatem, biologiem
podróżniczo-kulinarnym, autorem serii powieści fantasy
opartych o słowiańskie wierzenia i mity "Powiernik"
12:30 - 13:30
WYOBRAŻNIA-MARZENIA-ROZWÓJ. Spotkanie autorskie z
Pawłem Kopijerem
innowacyjnym przedsiębiorcą, wykładowcą szeregu
uczelni wyższych, ekspertem zarządzania, autorem
trylogii "Mitrysz"
14:00 - 15:30
Biesiada z pisarzami - zasiadamy przy wspólnym stole aby
podyskutować o tym czy fantasy jest tylko dla młodych
15:30 - 17:00
Rozgrywki dla wielbicieli planszówek w klimatach
fantasy oraz sesji RPG
17:00 - 17:30 - Rozstrzygnięcie konkursów
Nowości wydawnicze naszej biblioteki
Pomoc sąsiedzka
W okresie sprawozdawczym pozyskano darowiznę w wysokości 15.000 zł w ramach Programu Wsparcia Uchodźców z Ukrainy „Sąsiedzka Pomoc”.
Fundatorem wsparcia jest Fundacja Salling, należąca do Grupy Salling, właściciel m.in. Netto w Polsce, a organizatorem programu jest sieć sklepów Netto. Uczennice z Zespołu Szkół Zawodowych w Brzegu Dolnym 9 września pomogły w pakowaniu darów dla kolegów i koleżanek z Ukrainy.
II Zlot Organizacji Harcerskich
16-18 września w Legnicy odbywał się II Zlot Organizacji Harcerskich, w którym uczestniczyło ponad 200 harcerzy z 15 organizacji działających na terenie Polski i Belgii. Był to też Zlot Federacji Harcerskiej „ZARZEWIE”, której nasza Organizacja jest członkiem i założycielem.
Na legnickim Rynku w trakcie zlotu odbył się uroczysty apel, podczas którego wiele organizacji harcerskich zostały przyjęte do Federacji Harcerskiej „ZARZEWIE”. Organizacjom zrzeszonym w Federacji zostały nadane flagi Federacji.
Podczas apelu zostało również przekazane przewodnictwo w Federacji. W roku harcerskim 2022/2023 przewodnictwo objęła Harcerska Organizacja „PERSPEKTRYWA” z Legnicy. Szesnastu harcerzom, którzy wykazali się oceną 5.0 na świadectwie szkolnym, wręczono odznaki Harcerski Laur Naukowy. Z naszej organizacji osiem osób otrzymało tę odznakę. W trakcie zlotu uczestnicy rywalizowali w 20 patrolach na przygotowanej przez organizatorów, bardzo atrakcyjnej trasie. W sobotę wieczorem odbył się koncert zespołu Janusz i Przyjaciele. Naszą organizację reprezentowało 40 harcerzy i 8. Dolnośląska Drużyna Starzoharcerska „GROM”, która zajęła zaszczytne I miejsce. III Zlot Organizacji Harcerskich odbędzie się w 2023 roku w Brzegu Dolnym z okazji 40-lecia powstania Dolnośląskich Cichociemnych.
Odwiedziny harcerzy w Brzegu Dolnym
W dniach 9-11 września nasze miasto odwiedziły przedstawicielki z 7. Legnickiej Drużyny Harcerek „HORYZONT” z zaprzyjaźnionej Harcerskiej Organizacji „PERSPEKTRYWA”.
Harcerki zakwaterowane były w naszej harcówce w Brzegu Dolnym, miały okazję przy pomocy mapy i różnych zadań poznać historię naszego miasta i zobaczyć jego zabytki. Harcerki odwiedziły też park linowy oraz zapalily wraz z namizymi harcerzami znicze przy Obelisku w pobliżu Zakładów Chemicznych PCC Rokita. Przy tablicy upamiętniającej filię Obozu Gross-Rosen z Rogoźnicy, która znajduje się przy dzwonnicy kościoła na osiedlu Fabrycznym, został drużynie nadany Proporzec Drużyny.
Ogólnopolska akcja „Bezpieczna droga do szkoły”
14 września naszą szkołę odwiedziła funkcjonariuszka Policji w ramach ogólnopolskiej akcji „Bezpieczna droga do szkoły”.
Uczniowie mieli okazję przypomnieć sobie wiedzę dotyczącą bezpiecznego poruszania się na drodze. Pani sierżant opowiedziała o pracy Policji i przypomniała dzieciom najważniejsze znaki drogowe, które je obowiązują. Pan dzielnicowy sprawdził znajomość zasad bezpiecznej jazdy na rowerze i poruszania się po drodze jako pieszy.
Uczniowie po krótkiej prelekcji mieli sprawdzić związany z tematem prześcieranie przez pasy dla pieszych. Akcja skierowana jest głównie dla dzieci młodszych, lecz klasa IV również wymagała powtórzenia wiedzy.
Życzymy wszystkim bezpieczeństwu na drodze! Pamiętajcie o zasadach – to bardzo ważne. Niestety kierowcy również nie zawsze ich przestrzegają, nawet w pobliżu szkoły i przejść dla pieszych.
Zachęcamy do zapoznania się z ulotkami dotyczącymi bezpieczeństwa na drodze. Pamiętajmy o odblaskach! Bądźmy widoczni!
Wizyta dzieci z Przedszkola nr 3 w Komendzie Powiatowej Policji w Wołowie
13 września najstarsza grupa „Żabki” wraz z opiekunkami udała się autokarem na pierwszą wycieczkę w nowym roku szkolnym!
Ponieważ co roku, w połowie września realizujemy kompleksowy temat związany z ruchem ulicznym oraz zasadami bezpiecznego poruszania się po jezdni, postanowiliśmy zrobić naszym przedszkolakom niespodziankę i zorganizować wycieczkę. Miejscem docelowym była zatem Komenda Powiatowa Policji w Wołowie. Wizyta rozpoczęła się na dyżurce, gdzie serdecznie przywitał nas pan sierżant Tomasz Nowak, który był naszym przewodnikiem.
W czasie spotkania dzieci miały możliwość zwiedzania policyjnych pomieszczeń m.in. pokoi techników, pokoju przesłuchań, świetlicy, gdzie policjanci mają szkolenia i odrapy. Widzieliśmy sprzęt, który wykorzystują do swojej pracy: latarek, lizak „stop”, kajdanki, pałkę policyjną. Pan policjant przeprowadził pogadankę na temat szeroko pojętego bezpieczeństwa. Dzieci chętnie uczestniczyły w rozmowach, zadawały mnóstwo pytań na temat pracy policjanta.
Dużym zainteresowaniem przedszkolaków cieszyło się spotkanie z komendantem Powiatowej Policji w Wołowie, m.in. insp. Przemysławem Laskowskim. Kilkuoro z przedszkolaków zadeklarowało już chęć wstąpienia w przyszłości w szeregi wołowskiej Policji. Obowiązkowym punktem spotkania było oglądanie policyjnego radiowozu, wciskanie sygnałów świetlnych i dźwiękowych. Na koniec spotkania przedszkolaki otrzymały w prezencie od policjantów kolorowanki oraz odblaski, aby być lepiej widoczne na ulicy. Całość spotkania zwróciło wspólne zakończenie.
Dzieci pełne nowej wiedzy i doświadczeń wróciły do przedszkola. Dziękujemy serdecznie funkcjonariuszowi Policji z Komendy Powiatowej w Wołowie za wspaniałe przeprowadzone zajęcia edukacyjne dla naszych przedszkolaków.
Nauczycielki grupy „Żabki”
Wycieczka integracyjna
14 września klasa IV Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 2 w Brzegu Dolnym wraz z wychowawcą panią Anną Janeczek oraz pedagogiem Anią Waigner pojechała na wycieczkę integracyjną do Pszczyn.
Na miejscu zostało rozpalone ogniško, gdzie pieczone były kiełbaski, chleb i sadzki z pianki. Uczniowie spędzili wolny czas na wspólnej zabawie na placu zabaw i relaksowali się na kożuchach.
Dziękujemy Rodzicom za zaangażowanie i pomoc w organizacji.
Nowy plac zabaw w Przedszkolu Samorządowym nr 1
Ostatniego dnia wakacji w Przedszkolu Samorządowym nr 1 w Brzegu Dolnym pojawiła się długo oczekiwaną ekipa montażowa firmy AVIS.
W ogrodzie przedszkolnym zostały zamontowane nowe urządzenia: dwa duże zestawy zabaw ze zjeżdżalniami, dwie piaskownice, sklepik, liczący podwórko-wer oraz tablica do malowania kredą. Koszt inwestycji w wysokości 50000 zł został sfinansowany z budżetu Gminy Brzeg Dolny. Urządzenia zostały już przetestowane przez naszych przedszkolaków – wszyscy jednogłośnie twierdzą, że są po prostu SUPER!
W zdrowym ciele zdrowy duch!
Rywalizacje sportowe w ramach Europejskiego Tygodnia Sportu
W ramach Europejskiego Tygodnia Sportu pan Tomasz Jaworski, nauczyciel wychowania fizycznego w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 2 w Brzegu Dolnym, zorganizował rywalizacje sportowe dla klas V-VIII.
Uczniowie mieli do dyspozycji kilka torów przeszkód i mogli wspólnie pobawić się na świeżym powietrzu. Przykucnęliśmy panu Tomkowi za dwie godziny sportowej zabawy.
Dzień kropki
15 września w Przedszkolu Samorządowym nr 1 w Brzegu Dolnym świętowaliśmy Międzynarodowy Dzień Kropki czyli The Dot Day.
Dzień kropki to święto kreatywności, talentu i odwagi w pokonywaniu trudności. Tego dnia nasze zabawy wypełnione były kolorowymi kropkami. Na zajęciach dzieci poznały genezę tego święta. Przedszkolaki uważnie wysłuchały opowieści, jak to zwykają kropka zmienia świat małej dziewczynki o imieniu Vahti. Tego dnia również dzieci dostrzegły kropki tam, gdzie wcześniej nikt nie zwracał na nie uwagi. Okazało się, że kropki towarzyszą nam w naszym codziennym życiu: są w kropkach biedronki, z kropkami można utworzyć słonce, bombkę choinkową, kolorową kulę czy piłkę. Było kolorowo, kropkowo i radośnie.
Termomodernizacja Szkoły Podstawowej nr 1 oraz Liceum Ogólnokształcącego im. J.M. Ossolińskiego w Brzegu Dolnym
W ramach zadania zaplanowano realizację prac termomodernizacyjnych. Projekt ma na celu zwiększenie efektywności energetycznej, zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, obniżenie kosztów za energię oraz zwiększenie udziału energii odnawialnej w całkowitej ilości energii wytwarzanej w budynkach.
Przedsięwzięcie to stanowi jeden z elementów działań na rzecz poprawy jakości powietrza i poprawy efektywności energetycznej poprzez remonty termomodernizacyjne w obiektach użyteczności publicznej. Projekt jest zgodny z Planem Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Brzeg Dolny (PGN).
W ramach robót budowlanych zaplanowano następujące zadania:
- prace termomodernizacyjne w budynku SP1,
- prace termomodernizacyjne w budynku LO.
Wnioskodawcą, inwestorem, beneficjentem i operatorem przedmiotowej inwestycji jest Gmina Brzeg Dolny. Okres realizacji zadania: od I kwartału 2022 r. do II kwartału 2023 r.
Całkowity koszt inwestycji: 9 877 925,60 zł
Dofinansowanie: 8 087 707,96 zł
Wkład własny: 1 790 217,64 zł
Remont drogi w Radeczu
26 lipca w Radeczu nastąpiło protokołarne przekazanie terenu budowy dla zadania pn. „Poprawa stanu nawierzchni drogi wojewódzkiej nr 911 na odcinku od km 0+550 do km 2+680”. Zakres prac obejmuje wykonanie remontu drogi, którego celem jest poprawa bezpieczeństwa i komfortu użytkowników ruchu. W ramach prac zostanie wzmocniona konstrukcja drogi poprzez wymianę nawierzchni i ujędnoczenie jej konstrukcji do wykonanych już w ubiegłych latach odcinkach poprzedzających. Zakres prac obejmuje również wymianę górnej warstwy nawierzchni chodnikowej na betonnicze. Remontowany odcinek drogi wojewódzkiej stanowi fragment obwodnicy Brzegu Dolnego.
Prace potrwają do końca września 2022 roku. Wartość zadania wynosi blisko 6,5 mln zł, z czego udział Gminy Brzeg Dolny wynosi 2 mln zł jako pomoc finansową w formie dotacji dla Województwa Dolnośląskiego.
Całkowity koszt inwestycji: 6,5 mln zł
Wkład własny: 2 mln zł
Gmina Brzeg Dolny inwestuje
Poniżej przedstawiamy kilka z najważniejszych inwestycji, które miały miejsce w naszym regionie. Wszystkie te projekty są realizowane w oparciu o dofinansowanie ze środków Rządowego Funduszu Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych.
Termomodernizacja budynku pływalni Aquasport w Brzegu Dolnym
Inwestycja została dofinansowana z Rządowego Funduszu Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych w wysokości 5 000 000,00 zł przy całkowitej wartości projektu w wysokości 9 500 000,00 zł.
Realizacja inwestycji nastąpi w oparciu o procedurę „zaprojektuj i wybuduj”, co oznacza, że wykonawca najpierw opracuje kompletną dokumentację projektową, a następnie wykonuje roboty budowlane zgodnie z tą dokumentacją: termomodernizację istniejącego budynku pływalni, wykonanie instalacji wentylacji i klimatyzacji, instalacji grzewczej, układu kogeneracji oraz instalacji oświetlenia z zastosowaniem odnawialnych źródeł energii.
| Całkowity koszt inwestycji: | Dofinasowanie: | Wkład własny: |
|-----------------------------|----------------|---------------|
| 9 500 000 zł | 5 000 000,00 zł| 4 500 000 zł |
Utworzenie „Centrum Aktywnego Seniora” w Brzegu Dolnym
Realizacja inwestycji obejmowała termomodernizację i przebudowę części budynku handlowego wraz ze zmianą sposobu użytkowania z funkcji handlowej na Dzienny Dom Seniora.
W zakres prac, poza robotami ogólnobudowlanymi, wchodziło wykonanie instalacji: wentylacji, klimatyzacji, inst. c.o., wodno-kanałizacyjnej, hydrantowej, elektrycznej, inst. niskoprądowych i teletechnicznych oraz zakup niezbędnego wyposażenia obiektu.
| Całkowity koszt inwestycji: | Dofinasowanie: |
|-----------------------------|----------------|
| 2 253 441,62 zł | 800 000,00 zł |
Budowa skateparku w Brzegu Dolnym
Prace obejmują wykonanie nowej płyty żelbetowej, wykonanie ogrodzenia, modernizację istniejących urządzeń i dostawę nowych oraz zagospodarowanie terenu. Dzięki tej inwestycji zostanie poprawiona jakość istniejących wczasowych atrakcji oraz takie miejsca, które mogły służyć oczekującym na jego ponowne otwarcie użytkownikom. Dolnobrzeska młodzież będzie mogła aktywnie spędzać czas na świeżym powietrzu oraz rozwijać swoje umiejętności i sprawność fizyczną.
| Całkowity koszt inwestycji: | 400 000,00 zł |
Wrzesień w Ossolińczyku zaczął się intensywnie. Integrujemy się, uczestniczymy w warsztatach i zwiedzamy, czyli sezon na wycieczki szkolne można uznać za otwarty. A nawet powoli przymierzamy się do studiów, zapoznając się z ofertą szkół wyższych.
Festiwal Nauki na Politechnice Wrocławskiej
Dolnośląski Festiwal Nauki trwa w najlepsze! Przez dwa dni Ossolińczycy aktywnie uczestniczyli w ciekawych warsztatach. Klasa 2B poznawała tajniki budowy światłowodów na Politechnice Wrocławskiej. Odwiedzili również laboratoria Polskiej Akademii Nauk.
W kolejnym dniu DFN klasa 2A odrywała tajniki kryminalistyki na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego oraz w Wyższej Szkole Prawa, w tym samym czasie klasa 2b kolejny dzień spędzała na Politechnice Wrocławskiej. Tym razem tematem warsztatów na Wydziale Mechanicznym PW były roboty manualny, ich konstrukcje i programowanie. Ossolińczycy odwiedzili również Centrum Pestalowskie PW, a tam czekały na nich motory elektryczne, druk 3D, robot Ariadna, laizak marsjański i robot-batsbyk.
Uczestniczyliśmy w Dolnośląskim Festiwalu Nauki, nie tylko stacjonarnie, ale również zdalnie. Wzięliśmy udział w ciekawych wykładach online przygotowanych przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. Uczniowie klas I B i II A poznaли tajniki ekstrakcji barwników roślinnych, zapoznali się z metodą rozdzielania mieszanin związków chemicznych, podczas wykładu pt. "Kryminalistyka i forensofotografia" i nauczyli się, jak w praktyce wykrywać substancje psychoaktywne. Podczas tego wykładu mogli posłuchać wiele ciekawych informacji o skutkach działania i metodach praktycznych wykrywania u człowieka substancji uzależniających.
Salon maturzystów
13 i 14 września na Politechnice Wrocławskiej odbył się Wrocławski Salon Maturzystów, w którym wszyscy udzielali chętni uczniowie z najstarszych klas. Mieli okazję zapoznać się z ofertami licznych uczelni, porozmawiać ze studentami i uczestniczyć w przygotowanych wykładach związanych ze zbliżającym się egzaminem maturalnym. Dla tych, którzy już wcześniej dokonali wyboru przyszłych uczelni, była to okazja do rozwijania ewentualnych wątpliwości, natomiast dla niezdecydowanych – czas na poznawanie wielu możliwości dalszego kształcenia.
Zajęcia integracyjne
Wiadomo, że zgrane klasy, to takie, w których wszyscy czują się dobrze, to ważna rzecz. Dlatego tradycyjnie w pierwszych dniach nauki w Ossolińczyku, podczas zajęć integracyjnych, uczniowie klas pierwszych próbują się lepiej poznać z kolegami, koleżankami oraz z nową wychowawczynią.
W tym roku całołodowe warsztaty przygotowały panie Klaudia Luczynska, pedagog szkoły oraz Diana Bobula, szkolny psycholog. A tak o tych zajęciach piszą nasi uczniowie:
W klasie 1a we wtorek, 6 września odbyły się zajęcia integracyjne. Mieliśmy okazję poznać swoje zainteresowania, zintegrować zespół i dobrze się bawić. Zabawy prowadzone przez panię psycholog i pedagoga przyniosły nam dużo szczęścia, najbardziej podobały nam się kalambury i gra w państwa i miasta.
Klasa 1b
7 września w naszej szkole odbyły się zajęcia integracyjne dla klasy 1b. Uczniowie bardzo chętnie brali udział w przygotowanych grach i zabawach, które miały na celu pomóc im się poznać i zbliżyć ze sobą klasę. Młodzież rozmawiała ze sobą, poznała nawzajem i dowodziła o sobie ciekawych faktów. Biorąc udział w większości zorganizowanych przez nauczycieli zabaw, uczniowie i nauczyciele się dobrze bawiły, a przy tym wszystkim dobrze się bawiły i dużo śmiały. To mile spotkane zasranżowały pani psycholog, pedagog i wychowawczy 1b.
Monika Grodzka, 1b
Klasa 1c
Z początkiem września przyszedł również początek roku szkolnego. Całą klasę wzięliśmy udział w zajęciach integracyjnych, które prowadzone były przez pracowników szkoły. Był to świetny sposób na zapoznanie się z osobami w klasie. Napisaliśmy na balonach imiona i losowaliśmy dwie osoby do rozmowy. Przez kilka minut wymieniałyśmy się najważniejszymi informacjami o sobie. Panie prowadzące zaproponowały nam różne gry, np. kalambury, „kto tak samo jak?” Zabawa bardzo spodobała się naszej klasie – z zaangażowaniem szukaliśmy pustych krzeseł. Mieliśmy okazję, aby się poznać. To był dobry czas i pierwsze mile wspomnienie z naszej szkoły.
Julia, 1c
Zaczęły się lekcje, integracja, pierwsze wycieczki. To dobry czas na nowe znajomości, podejmowanie wyzwań i wytężoną pracę. A poza nią jeszcze inne, nasze „Zetkowe” działania w szkole i w terenie.
Akcja-reakcja! Po raz kolejny uczniowie i nauczyciele naszej szkoły włączyli się do ogólnopolskiej akcji. Tegoroczna edycja sprzątania świata przebiegała pod hasłem „Wszystkie śmieci są nasze”. Wychowawcy klas pierwszych wraz ze swoimi podopiecznymi wyruszyli do parku miejskiego, aby wesprzeć 29. Akcję Sprzątania Świata organizowaną we współpracy z Fundacją Ziemia Nasza. Nasi nowi uczniowie fantastycznie wykonali powierzono im zadanie, porządkując tereny sąsiadujące z budynkiem szkoły. Cieszy fakt, że ochoczo włączyli się w akcję, pokazując, że los środowiska naturalnego nie jest im obojętny.
14 września odbyły się spotkania uczniów naszej szkoły z przedstawicielami Młodzieżowej Rady Powiatu i Stowarzyszeniem Razem dla Rozwoju w sprawie wyborów do Młodzieżowej Rady Powiatu i nie tylko. Nasi goście opowiadaли o dotychczasowych dokonaniach Rady – zorganizowanych akcjach, spotkaniach i wydarzeniach. Przedstawili korzyści wyniesione z pracy, obowiązki młodych radnych i zachęcali do tego, by po prostu nie stać z boku, zwłaszcza że można nadawać sprawny bieg. Z początkiem października na terenie szkoły odbędą się wybory, które wyłonią co najmniej dwóch przedstawicieli z naszej placówki do tej organizacji.
I przyszła pora na wypadki, wreszcie wspólne. Piątkowy dzień miał na naszym najmłodszy Zetkowiczom z klas Ia i Ib LO oraz „starszakom” z 3LO na ekstremalnych przejściach w Energylandii. Był to czas integracji z nowymi kolegami i wychowawczyniami: Alicją Grochowską, Kingą Kosińską, Sylwią Czernejewską. I trzeba przyznać, że jest tam co robić! Nie zabrakło emocji w czasie wspólnych przejażdżek na Zadrze, Hyperionie, Dragonie czy Speedzie, relaksu na Wonder Wheelu, czy w strefie Aqualantis, spacerach malowniczymi uliczkami przyzdrobionymi jesieniymi dyniami. Było ciekawe, miło, przeżabwne i tylko niekiedy makabrycznie i ekstremalnie!
W ramach współpracy z OHP w Wołowie przeprowadzono we wrześniu cykl zajęć związanych z realizacją programu ograniczania przestępczości i społecznych zachowań – „Razem bezpieczniej”. W miniony piątek, 16 września zajęcia dla klasy I brązowej poprowadził pan sierż. sztab. Tomasz Nowak. Pod koniec spotkania zwerifikowano w formie testu wiedzę uczniów na temat Policji. Najlepsza „trójka” będzie reprezentować naszą szkołę w eliminacjach wojewódzkich.
Integracja klas pierwszych to doskonały sposób na bliższe poznanie nowych znajomych i przy okazji na świetną zabawę! Niezbędny często szkole kojarzy się z rozrywką, swobodnymi działaniami w której pojawiają się atrakcje, ale to w pewnym czasie zabawy rozszerza się abstrakcyjne myślenie i uwalniają się endorfiny, nierzadko rozwiązują się także problemy. A skoro zabawa wymaga interakcji z drugim człowiekiem, wydaje się trafionym pomysłem na integrację. O tym bez wątpienia przekonały się klasy pierwsze, które wymienić bawiły się podczas zajęć integracyjnych.
Inf.
Międzynarodowe mistrzostwa Polski szkół w zapasach
Zawodnicy MKS „Rokita” uczestniczyli w międzynarodowych mistrzostwach Polski szkół w zapasach w stylu wolnym i zapasach kobiet, które odbyły się w Stargardzie.
W rywalizacji wzięło udział ponad 400 zawodników z 40 klubów z Polski, Niemiec i Czech. Bardzo dobrze występu zanotowali dolnośląscy zawodnicy, zajmując wysokie lokaty w swoich kategoriach wagowych:
I miejsce – Igor Kiełt,
II miejsce – Igor Gryzan,
III miejsce – Adrian Półchopek.
Olivia Gryzan i Amelia Rogalewicz uplasowały się tuż za podium.
Pierwsze zwycięstwo Banaszkiewicza
W Międzydrojach w dniach 17-18 września rozegrano I Grand Prix Polski weteranów w tenisie stołowym.
W kategorii MBO I miejsce zajął dolnoślązak Ryszard Banaszkiewicz. Kolejne II Grand Prix Polski rozegrane będzie w Krośnie 15-16 października.
Młodziczki najlepsze na I Dolnośląskim Grand Prix Kadetek i Kadetów
17 września w Brzegu Dolnym rozegrano I Dolnośląskie Grand Prix Kadetek i Kadetów. W gronie 14 dziewcząt i 35 chłopców najlepsi okazali się: Gabriela Pulecka (MKS „Rokita” Brzeg Dolny) i Stanisław Staniowski (LKS Odra Głoska).
Doskonale zaprezentowały się młodziczki, które już teraz pokazują swoje umiejętności w grze ze starszymi o dwa lata zawodniczkami.
W gronie 14 rywalki z całego Dolnego Śląska dwa pierwsze miejsca padły łupem członków MKS „Rokita” Brzeg Dolny.
Na pierwszym miejscu, tracąc tylko jeden set w całym turnieju, uplasowała się Gabriela Pulecka, która w finale, po bardzo wyrównanym i widowiskowym pojedynku, pokonała swoją klubową kołaczkę – Marięk Chráchol.
Na siódmym miejscu wśród kadetek uplasowała się jedna z zawodniczek – Lena Sadowska, która również może uważać te zawody za bardzo udane, ponieważ pokazała w swojej grze wiele wartościowych zagrań.
W turnieju kadetów wystartowali również chłopcy. Na 35 kadetów 13. miejsce padło łupem Sebastiana Sowy, zaś Jakub Molinński, który rywalizował z o trzy lata starszymi rywalami, zakończył zawody na 16. miejscu.
Najlepsza trójka kadetek:
1. PULECKA Gabriela (MKS „Rokita” Brzeg Dolny)
2. CHRÁCHOL Marika (MKS „Rokita” Brzeg Dolny)
3. BAZYLEWSKA Zuzanna (MKS „Wolavia” Wołów)
Inf.
Złoto w Krasnymstawie
9-10 września w hali sportowej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Adama Mickiewicza w Krasnymstawie odbyły się młodzieżowe mistrzostwa Polski w zapasach w stylu wolnym, w których udział wzięło 27 klubów z całej Polski.
Brzeg Dolny reprezentował zawodnik MKS „Rokita” Damian Wróbel walczący w kat. wagowej 125 kilogramów. W drodze do finału stoczył dwie wygrane.
W finale, walcząc z mocnym rywalem, z pełnym spokojkiem oraz pewnością siebie pokonał przeciwnika i tym samym został mistrzem Polski.
Wielkie gratulacje!
Zawody spławikowe o puchar młodzieży
Koło wędkarskie nr 2 PZW „Rokita” Brzeg Dolny było organizatorem zawodów dla młodzieży wędkarskiej od lat 8–16 w kategorii chłopców i dziewcząt. Zawody odbyły się 18 września na stawach COŚ w Brzegu Dolnym.
Do zawodów zgłosiło się 21 zawodników, na łowisko przybyło tylko dziesięciu z nich i to oni w bardzo niesprzyjającej, wietrznej pogodzie i mocno padającym deszczu podjęli rywalizację. Mimo trudnych warunków, cali przemoknęli i mocno zmarniczy do starczyli swoj polub do wagi. W czasie, gdy komisja ustala wyniki, uczestnicy posilił się gorącą kiełbasą, napojami oraz słodyczami, które otrzymali z rąk sponsorów zawodów.
Kiełbaski i nagrody sponosrowała Firma Alumex a gry planszowe gmina Brzeg Dolny. I miejsce w kategorii do lat 8 zajął Antoni Lisowski, tuż za nim uplasował się Quentin Antczak oraz Maksymilian Stodulski. W kategorii do lat 13 I miejsce zajął Jan Lisowski i tuż za nim kolejno Gabriel Stridi i Kacper Gawda. W kategorii dziewcząt do lat 13 zwyciężczynią została jedyna uczenniczka Lena Kucharaska. W kategorii do lat 16 I miejsce zajął Gracjan Fryc. Wszyscy zwycięscy otrzymali puchary i nagrody ufundowane przez sponsorów. Pozostali zawodnicy zostali obdarowani licznymi nagrodami, za które młodziście dzięki sponsorom.
Zarząd Koła PZW Brzeg Dolny
Typuj z Panoramą!
Liderzy
| Miejsce | Postęp | Zawodnik | Punkty | Ostatnio zdobyte | Skuteczność |
|---------|--------|----------------|--------|------------------|-------------|
| 1 | | Michał Misztal | 25 | 13 | 58% |
| 1 | | Paweł Rozumek | 25 | 12 | 58% |
| 2 | | Justyna Gruszecka | 24 | 11 | 55% |
| 2 | | Olaf Płachta | 24 | 13 | 55% |
| 2 | | Ryszard Wiącek | 24 | 12 | 55% |
| 2 | | Waldemar Zimny | 24 | 13 | 55% |
| 3 | | Zbigniew Szumilas | 23 | 11 | 53% |
| 4 | | Dominik Zimny | 22 | 10 | 50% |
| 4 | | Jarosław Nykiel | 22 | 12 | 50% |
| 4 | | Mirosław Smoczyk | 22 | 12 | 50% |
| 5 | | Jarosław Iskra | 21 | 11 | 48% |
| 5 | | Marek Libura | 21 | 11 | 53% |
| 6 | | Damian Baranowski | 20 | 11 | 45% |
| 6 | | Jarosław Gruszecki | 20 | 10 | 45% |
| 6 | | Piotr Stachowiak | 20 | 11 | 45% |
| 6 | | Romuald Talik | 20 | 9 | 50% |
| 6 | | Tadeusz Borowski | 20 | 10 | 45% |
| 7 | | Alicja Wankowicz | 19 | 8 | 48% |
| 7 | | Joanna Juchniewicz | 19 | 11 | 43% |
| 7 | | Mariusz Cholewa | 19 | 11 | 43% |
| 7 | | Stanisława Zimna | 19 | 10 | 43% |
| 7 | | Adrian Jaroszek | 19 | 7 | 48% |
| 8 | | Konrad Zimny | 17 | 8 | 43% |
| 8 | | Magdalena Paszkiewicz | 17 | 7 | 43% |
| 8 | | Marian Drabczyński | 17 | 9 | 43% |
| 9 | | Emil Ziemiański | 16 | 7 | 40% |
| 9 | | Mariusz Grobelny | 16 | 8 | 40% |
| 10 | | Sławomir Pawlicki | 14 | 7 | 35% |
| 11 | | Łukasz Pacyna | 12 | 5 | 60% |
| 11 | | Paweł Strzyż | 12 | 12 | 50% |
| 12 | | Adam Łukojko | 11 | 11 | 45% |
| 13 | | Tomasz Kozik | 9 | - | 45% |
Typ (kolejka 3) [1 - WYGRANA GOSPODARZY, 2 - WYGRANA GOŚCI, X - REMIS]
| Lp. | Data | Godz. | Kolejka 3 | Liga | Dyscyplina |
|-----|------|-------|-----------|------|------------|
| 1. | 30.09 | 18:00 | Radomsk Radom vs. Cracovia | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 2. | 30.09 | 20:30 | Wola Płock vs. Piast Gliwice | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 3. | 01.10 | 15:00 | Górnik Zabrze vs. Zagłębie Lubin | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 4. | 01.10 | 17:30 | Lech Poznań vs. Legia Warszawa | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 5. | 01.10 | 20:30 | Pogoń Szczecin vs. Lechia Gdańsk | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 6. | 02.10 | 12:30 | Miedź Legnica vs. Stal Mielec | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 7. | 02.10 | 15:00 | Jagiellonia Białystok vs. Korona Kielce | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 8. | 02.10 | 17:30 | Widzew Łódź vs. Raków Częstochowa | Ekstraklasa | piłka nożna |
| 9. | 30.09 | 18:00 | LKS Łódź vs. Zagłębie Sosnowiec | I liga Polska | piłka nożna |
| 10. | 30.09 | 20:30 | Chojniczanka Chojnice vs. Wisła Kraków | I liga Polska | piłka nożna |
| 11. | 30.09 | 21:00 | Athletic Bilbao vs. Almería | La Liga | piłka nożna |
| 12. | 01.10 | 18:30 | Sevilla FC vs. Atletico Madryt | La Liga | piłka nożna |
| 13. | 01.10 | 21:00 | Mallorca vs. FC Barcelona | La Liga | piłka nożna |
| 14. | 02.10 | 21:00 | Real Madryt vs. Osasuna Pamplona | La Liga | piłka nożna |
| 15. | 30.09 | 20:30 | Bayern Monachium vs. Bayer Leverkusen | Bundesliga | piłka nożna |
| 16. | 01.10 | 15:30 | RB Lipsk vs. VfL Bochum | Bundesliga | piłka nożna |
| 17. | 01.10 | 15:30 | FC Koeln vs. Borussia Dortmund | Bundesliga | piłka nożna |
| 18. | 01.10 | 21:00 | PSG vs. Nice | Ligue 1 | piłka nożna |
| 19. | 01.10 | 15:00 | SSC Napoli vs. Torino | Serie A | piłka nożna |
| 20. | 01.10 | 18:00 | Inter Mediolan vs. AS Roma | Serie A | piłka nożna |
Typuj z Panoramą!
Regulamin
Organizatorem konkursu i fundatorem nagród w konkursie jest gmina Brzeg Dolny.
1) Typujesz mecze na wydrukowanym kuponie typowym i na razie wszystkie mecze w zestawieniu.
2) Wypełnione kupony (wydrukuowane, zeszytowe, słynne, drukowane) należy przysłać drogą e-mailową na adres: email@example.com lub składać w następujących punktach dystrybucji:
a) punkt dystrybucji kluczy na targowisku PLH „Domków”,
b) sklep – warzywnik „Smuzek” na ul. 1 Maja 10.
3) W trakcie rozgrywek plasujemy „Typuj z Panoramą” w załączniku dodatkowo wypełniony kupon.
Podpisujemy w maili imieniem i nazwiskiem oraz numerem telefonu.
Kupon musi być spłacony z datą zamieszczoną na kuponie.
4) Wynik spotkania liczy się w regulaminowym czasie gry. Przy remisie lub rzutach karnych, wynik zawiera tylko wynik po regulaminowym czasie gry.
5) Za dobry wypowiedany wynik uzyskasz oryginał 1 pkt., za błędnie wypowiedany 0 pkt.
W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
6) W grze lub w udzieleniu odpowiedzi kupon danej osoby lub tylko jedno e-mail.
7) Przy odwołanym albo przerwanym spotkaniu uczestnicy konkursu nie otrzymują punktów.
W razie przyznania gry każdy z uczestników otrzymuje punkt.
8) Reklamacje można zgłaszać do dwóch dni po opublikowaniu wyników drogą e-mail lub telefonicznie.
9) W konkursie mogą brać udział pracownicy organizatora oraz innych podmiotów współpracujących z nim oraz partnerem przy organizacji konkursu. Przed podaniem kuponu, podajemy przy udzieleniu miejsca 1-3 nie kwalifikują się do odbioru nagród. Wówczas nagrody przeszkodzą na miejsca kolejne.
10) Nagrody zostaną złożone w dniu 29 września.
11) Nagrody zostaną złożone w dniu 29 września.
12) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
13) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
14) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
15) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
16) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
17) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
18) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
19) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
20) W przypadku braku zgody na wykorzystanie sposobu 1 – zwycięzca gospodarzy, 2 – zwycięzca gości, X – remis.
## NIERUCHOMOŚCI
175.1. Sprzedaż mieszkanie 3-pokojowe 48 m² na trzecim piętrze na osiedlu Fabrycznym. Tel. 607956272.
175.2. Sprzedaż mieszkanie 3-pokojowe 58 m² I piętro na osiedlu Fabrycznym, do remontu, atrakcyjna cena. Tel. 609 051 781.
175.3. Wnajmę mieszkanie 3-pokojowe w Brzegu Dolnym 47 m², osiedle Fabryczne, parter. Tel. 661279024.
175.4. Sprzedaż dom w przebudowie 124 m na działce 290 m² w miejscowości Żerków. Tel. 886933903.
175.5. Do wynajęcia kawalerka w Brzegu Dolnym ul. Wyspiańskiego, I piętro. Od 1 września 2022. Prefabrykat, najnowszy stan. Koszt: 1700 zł / miesiąc. Kompletne umeblowanie i stan po generalnym remoncie. TV Sony 55 cali, lodówka, pralka ipr. Internet, TV kablowa. Tel. 668 091 915.
175.6. Sprzedaż mieszkanie 3-pokojowe 50 m² na trzecim piętrze na osiedlu Fabrycznym. Tel. 729 888 531.
175.7. Sprzedaż działkę budowlaną o pow. 21 ar w Małowicach Wołoskich z możliwością podzielenia na dwie mniejsze. Tel. 781700055.
176.1. Sprzedaż mieszkanie 50,8 m², ul. Fabryczna, ze strychem 42,2 m² do adaptacji na pokole. Do mieszkania należy ogródek 70 m². Tel. 713196151, 509261099.
176.2. Sprzedaż działki budowlanej w Bołtówkach, działki przy drodze z widokiem na las, teren po badaniach geotechnicznych, zabudowa jednorodzinna, 80 zł/ m². Tel. 535556222.
176.3. Sprzedaż garaż na ul. Rajdowej w Brzegu Dolnym. Tel. 607644888.
176.4. Sprzedaż działkę w Grodzanowie, w atrakcyjnym miejscu, 1080 m². Tel. 604814986.
176.5. Sprzedaż pojazdów, kasacja samochodów, własny transport, gotówka od ręki. Tel. 730107013.
176.6. Sprzedaż samochód SMART-Forto w kolorze srebrnym, silnik 600 cm³, rok 2002, przebieg 117 tys. km, dobrze wyposażony, w ciągłej eksploatacji, stan bdb. Cena 7000 zł. Tel. 692994432.
176.7. Kupię każde auto, cale lub uszkodzone, dojazd do klienta, bezpłatna wycena, gotówka od ręki. Tel. 603886712.
176.8. Kasacja, złomowanie pojazdów. Tel. 691831562.
176.9. Sprzedaż Opel Astra H Cosmo, rok prod. 2005 poj. 1,7 diesel. Kolor czarny. Przegląd iubezpieczenie ważne do kwietnia 2023 r. Tel. 535600160.
176.10. Sprzedaż samochód Renault Megane Kombi rok 2001 kolor biały przebieg 270 tys. km, stan dobry, silnik 1,4b, Cena 2600 zł. Tel. 727234387.
176.11. Sprzedaż motocykle, trzy sztuki, tanio. Tel. 607644888.
176.12. Kasacja pojazdów, złomowanie samochodów. Własny transport, gotówka od ręki. Tel. 730107013.
176.13. Skup aut za gotówkę. Osobowe, dostawcze, terenowe. Własny transport, gotówka od ręki. Tel. 693544030.
## SPRZEDAM/KUPIĘ
175.1. Sprzedaż zegarek kieszonkowy „LANCO” swajcjański lata 60. stan bardzo dobry. Cena 200 zł. Tel. 667226118.
175.2. Sprzedaż cztery koła Alu z oponami zimowymi do VW-Audi 150/60 14 stan bdb, cena 700 zł oraz przemó próżw MB-168 Bosch Stan bdb. Cena 150 zł. Tel. 727234387.
175.3. Sprzedaż tylne pokrycie kpl. lampy przednie i wtryskiwacze do Ford Mondeo MK-2 i ramę chromowaną do grillu MK-3. Tel. 667226118.
175.4. Sprzedaż wózek spacerowy szary i niebieski, stan dobry, cena 160 zł/szt. Tel. 727234387.
175.5. Sprzedaż rower damski, męskim górniki, składak dziecięce używane w przystępnej cenie od 150 do 300 zł. Tel. 727234387.
175.6. Sprzedaż rolete do Peugeot 406 kombi cena 150 zł, rolete przeciwsłoneczna do Peugeot 407 cena 150 zł. Tel. 667226118.
175.7. Sprzedaż palnik „Whirlpool” wraz z gąbą. Cena 350 zł. Kuchenne gazowa 4-palnikowa z piekarnikiem. Cena 250 zł. Tel. 667226118.
175.8. Sprzedaż TV-SMSUNG-32 cala cena 350 zł oraz TV-TOSHIBA 24 cala cena 300 zł. TV- Samsung 17 cali. Cena 200 zł. Stolik pod TV czarny i brązowy cena 120 zł. Tel. 727234387.
175.9. Sprzedaż lodówkę dużą „SAMSUNG” wys. 190 szer. 60 cm 2-drzwiowa inox-poj. 300 litrów stan bdb cena 900 zł. Pochłaniacz kuchenny „Whirlpool” inox, cena 160 zł. Tel. 667226118.
176.1. Sprzedaż łóżko ortopedyczne VERMEIREN z materacem przeciwodleżynowym z komorowcem. Wymiary 200x90x77 cm. Tel. 713195092.
176.2. Sprzedaż kuchencie 3-palnikowa nowa na propan butan cena 150 zł, stolik pod TV cena 100 zł. Tel. 727234387.
176.3. Sprzedaż lodówki Whirlpool dwudrzwiowa stan dobry, wys. 150 cena 250 zł. Tel. 667226118.
176.4. Sprzedaż kosiarkę spalinową z koszem, cena 200 zł. Tel. 666711955.
## USŁUGI
175.1. Technika grawcza i sanitarna. Wykonanie usług w zakresie CO, wod.-kan., gaz, kotły pompy ciepła, rekuperatory. Serwis instalacji solarnych. Tel. 607-380-420.
175.2. Autoryzowany serwis fabryczny firm Immegas, Termet. Świadczymy również usługi serwisu, montażu oraz napraw urządzeń gazowych wszystkich wiodących marek. Tel. 607-380-420.
176.1. Potrzebujesz pomocy przy osobie starszej, chorej lub sprzątaniu mieszkania? Pomocę. Tel. 512927469.
176.2. Opiekuję się osobami starszymi, podawanie leków, kapieł, podawanie pastołów itp. Mycie okien. Tel. 605300722.
177.1. Usługi bud.-remontowe, sufity podwieszane, ściany, płytki, kafelki, malowanie. Tel. 782224121.
177.2. Remonty, malowanie, glazura terakoty, regipsy, sufity podwieszane, budowa garaży – altanek. Tel. 508284914.
177.3. Dyplomowany masażysta z Ukrainy świadczy usługi w domu z dojazdem do pacjentów. Tel. 604317276.
## INNE
176.1. Przyjmę dla rodziny z trójką dzieci tapczan jednoosobowy, biurko dla 15-latka. Jeśli ktoś może, bardzo proszę. Tel. 697533185.
177.1. Oddam meble pokojowe/kuchenne, stan dobry. Odbior własnym transportem. Tel. 502269028.
## PRACA
175.1. Szukam Pani do sprzątania mieszkania. Dwa razy w miesiącu po 2-3 godziny. Tel. 606191223.
## Repertuar Kina Odra
### Wrzesień Październik 2022
Kino zastrzega możliwość zmian w repertuarze.
| Data | DC Liga Super-Pets | Kryptonim Polska | King: Mój Przyjaciel Lew | Orleta Grodno '39 | Tedi i Szmaragdowa Tablica | Zołza |
|------------|--------------------|------------------|--------------------------|-------------------|---------------------------|-------|
| 23.09.22 pt.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 25.09.22 nd.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 26.09.22 pon.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 27.09.22 wt.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 28.09.22 śr.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 29.09.22 czw.| 16:30 | 18:30 | | | | |
| 30.09.22 pt.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 01.10.22 sob.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 02.10.22 nd.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 03.10.22 pon.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 04.10.22 wt.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 05.10.22 śr.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 06.10.22 czw.| | | | 16:30 | 18:30 | |
| 07.10.22 pt.| | | | | 16:30 | 18:30 |
| 08.10.22 sob.| | | | | 16:30 | 18:30 |
| 09.10.22 nd.| | | | | 16:30 | 18:30 |
| 10.10.22 pon.| | | | | 16:30 | 18:30 |
| 12.10.22 śr.| | | | | 16:30 | 18:30 |
| 13.10.22 czw.| | | | | 16:30 | 18:30 |
**Bilety**
- **2D**: wt-nd 21 zł/ 19 zł*, pon 17 zł
- **3D**: wt-nd 22 zł/ 20 zł*, pon 17 zł
* bilet ulgowy przysługuje osobom uczącym się do 25. roku życia oraz emerytom i rencistom (za okazaniem ważnej legitymacji). Do biletu ulgowego ma również prawo opiekun osoby niepełnosprawnej.
- bilety grupowe (dla grup zorganizowanych powyżej 15 osób) 17 zł
- okulary 3D 4 zł
- dzieci do 3. roku życia wstęp wolny
**Dolnobrzeski Ośrodek Kultury**
ul. Kolejowa 29
56-120 Brzeg Dolny
pn. - pt. 14:00 - 19:30
sob. - nd. 16:00 - 19:30
**Pełny repertuar**
www.dokbrzegdolny.pl/repertuar/
**Kup bilet online**
www.bilety.dok.brzegdolny.pl
**Dolnobrzeska Karta Mieszkańca**
**Zniska nie obowiązuje seansów w ramach tanich poniedziałków oraz DKF**
POSZUKIWANY
PRACOWNIK PRODUKCJI
\| RÓWNIEŻ BEZ DOŚWIADCZENIA \|
W BRZEGU DOLNYM
UMOWA O PRACĘ | MOŻLIWOŚĆ ZDOBYCIA UPRAWNEŃ
ŚREDNIE WYNAGRODZENIE 5500 BRUTTO*
*WYNAGRODZENIE WRAZ Z PREMIĄ I DODATKIEM ZMIANOWYM
71 794 2616 | WWW.KARIERA.PCC.EU | PRACUJ LOKALNIE | 9cd94ac1-d33e-4d62-8a03-1f092fb8cd1b | finepdfs | 2.019531 | CC-MAIN-2022-49 | https://tv.brzegdolny.pl/_pliki/pdf_panorama/177_20220922_Panorama.pdf | 2022-12-10T01:31:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711637.64/warc/CC-MAIN-20221210005738-20221210035738-00792.warc.gz | 595,255,256 | 0.999559 | 0.999867 | 0.999867 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
711,
3387,
10102,
12429,
17066,
20804,
25424,
30392,
37245,
40182,
41474,
44389,
49114,
52563,
57672,
59727,
62043,
66256,
69335,
73363,
80756,
86195,
89915,
90184
] | 1 | 0 |
Nazwa produktu
Wszystkie (4047)
**Maca** tabletki 90szt / 51g*MEDICURA*BIO
Ananas suszony krążki 125g*BATOM*BIO - op. zb. po 6 szt.
cena brutto
22.80
12.40
cena netto
21.11
11.48
VAT Kod kreskowy
8
4035129002884
8
Anchois - w oleju 78g*LAROSSA*
Anyż gwiazdki 10szt*LEBENSBAUM*BIO
Anyż gwiazdkowy 30g*DARY NATURY*
9.40
9.70
5.50
8.95
8.98
4.47
5
8
23
80293507
4012346157801
Baton kokosowy z cytryną 30g*EKOPRODUKT*BIO
4.40
4.07
8
5903548003807
Baton kokosowy z czarną porzeczką 30g*EKOPRODUKT*BIO
4.40
4.07
8
Baton owocowy kokos / orzech 35g*DOBRA KALORIA* - op. zb. po 15 szt.
2.35
Baton owocowy miechunka / chia 35g*DOBRA KALORIA SUPERFOODS*
3.65
Baton owocowy miechunka / chia 35g*DOBRA KALORIA SUPERFOODS* - op. zb. po 22 szt.
3.65
2.18
3.38
3.38
8
8
8
5903548902025
5903548002091
590354800209
Błonnik witalny 250g*INTENSON*
9.30
8.61
8
5902150280583
Błonnik witalny 300g*BATOM* - op. zb. po 6 szt. - suplement diety
18.30
14.88
23
Bułki kajzerki bezglutenowe 2szt*INCOLA*
Bułki słodkie 180g*BEZGLUTEN*
Buraczki **Pychotka** tarte 300g*PRIMAVIKA*BIO
5.95
8.40
3.85
5.51
7.78
3.56
8
8
8
5902431590738
5906720573822
Chleb **Rustykalny** biały krojony bezglutenowy 235g*INCOLA* TERMIN: 24.09.2018
Chleb **Rustykalny** ciemny krojony bezglutenowy 235g*INCOLA*
Chleb bez dodatku cukrów 350g*BEZGLUTEN*
5.80
7.59
9.40
5.37
7.03
8.70
8
8
8
5902768989236
5902768989250
Chrupki gryczane czosnkowe bezglutenowe 50g*SMAJSTRLA*
Chrupki gryczane naturalne bezglutenowe 50g*SMAJSTRLA*
Chrupki gryczane naturalne bezglutenowe 50g*SMAJSTRLA* - op. zb. po 25 szt.
2.90
2.90
2.50
2.76
2.76
2.38
5
5
5
8594043010253
8594043010383
859404301038
Ciasteczka **Babci Ani** orkiszowe 50g*ANIA*
Ciasteczka **Babci Ani** orkiszowe waniliowe 100g*ANIA*
Ciasteczka **Babci Ani** owsiane 50g*ANIA*
1.75
2.80
1.75
1.62
2.59
1.62
8
8
8
5903453006641
5903453004586
Ciastka **Muffinki Babuni** naturalne 200g*ANIA*BIO
5.89
5.45
8
5903453003572
Ciastka **Muffinki Babuni** z jabłkiem 200g*ANIA*BIO
5.89
5.45
8
Crispy jabłkowe 18g*CRISPY NATURAL*
3.20
2.96
8
5900238964349
Crispy jabłkowe z cynamonem 18g*CRISPY NATURAL*
3.20
2.96
8
Cukierki **Ksylitolki** jagodowe 40g*AKA*
4.95
4.58
8
5908228012070
Cukierki **Ksylitolki** miętowe 40g*AKA*
4.95
4.58
8
Cynamon cejloński mielony 40g*BATOM*BIO
Cynamon cejloński mielony 45g*BIO NEBIO*BIO
Cynamon cejloński mielony 50g*LEBENSBAUM*BIO
7.99
9.90
12.60
6.50
8.05
10.24
23
23
23
5907709956292
8594052882834
Czekolada *Krówka* bezmleczna truskawkowa 80g*WIEM CO JEM*BIO
10.30
8.37
23
5906874505649
Czekolada 100% kakao 50g*ALCE NERO*BIO
10.70
8.70
23
Czekolada gorzka z chili 100g*VIVANI*BIO
11.80
9.59
23
4044889000733
Czekolada gorzka z jabłkiem 75g*TORRAS*
6.60
5.37
23
Czosnek niedźwiedzi mielony 120g*DARY NATURY*BIO
Czosnek płatki 40g*DARY NATURY*
Czosnek płatki 50g*DARY NATURY*BIO TERMIN: 01.05.2019
15.99
5.99
4.00
13.00
4.87
3.25
23
23
23
5903246860030
5902741003997
Daktyle bez pestek 500g*BATOM*BIO - cena detaliczna 16,99 - op. zb. po 12 szt.
Daktyle bez pestek 500g*BATOM*BIO - cena detaliczna 16,99 - op. zb. po 6 szt.
Daktyle bez pestek 500g*BATOM*BIO - op. zb. po 6 szt.
16.99
16.99
16.00
15.73
15.73
14.81
8
8
8
5907709950238.12
5907709950238.6
5907709959385.6
Dżem aroniowy 80% bez dodatku cukru 260g*BATOM*BIO
Dżem aroniowy 80% bez dodatku cukru 260g*BATOM*BIO - op. zb. po 8 szt.
Dżem aroniowy bez dodatku cukru 260g*SAD DANKÓW*BIO
12.95
11.95
11.20
11.99
11.06
10.37
8
8
8
5907709958654
590770995865
Dżem z jeżyn 80% bez dodatku cukru 260g*BATOM*BIO - op. zb. po 8 szt.
Dżem z owoców leśnych bez dodatku cukru 250g*SYMBIO*BIO
Ekstrakt / wyciąg **Dieta+** 500ml*FEAT* TERMIN: 30.09.2018
13.45
10.70
12.90
12.45
9.91
11.94
8
8
8
590770995516
5903874566038
Galgant mielony 30g*BATOM*BIO
6.90
5.61
23
5907709952119
Galgant mielony 30g*BATOM*BIO - op. zb. po 10 szt.
6.90
5.61
23
Guma guar 50g*BATOM*BIO
Herbata biała **Pai Mu Tan** 40g*SONNENTOR*BIO
Herbata biała **Pai Mu Tan** 40g*SONNENTOR*BIO - op. zb. po 6 szt.
5.90
21.50
18.60
5.62
17.48
15.12
5
23
23
5907709954410
9004145009035
900414500903
Herbata imbirowa z cytryną ekspres 17T*YOGI TEA*BIO
Herbata imbirowa z pomarańczą i wanilią ekspres 17T*YOGI TEA*BIO
Herbata lemon / imbir ekspres 20T*HEATH&HEATHER*BIO
14.90
14.40
12.30
12.11
11.71
10.00
23
23
23
4012824401341
4012824401778
Herbata zielona / żurawina ekspres 20T*MALWA* TERMIN: 31.12.2019
Herbata zielona 100g*SIR ROGER*
Herbata zielona 100g*YUNNAN G208*
4.99
5.30
9.15
4.06
4.31
7.44
23
23
23
5902781001441
5906881826072
Herbatka **Koper Włoski Owoc** 50g*DARY NATURY*BIO
4.90
3.98
23
5902741007230
Herbatka **Koper włoski** owoce ekspres 25T*DARY NATURY*BIO
6.15
5.00
23
Herbatka **Przy Grypie** ekspres 20T*DARY NATURY*BIO TERMIN: 01.03.2020
Herbatka **Przy Odtruwaniu** 50g*DARY NATURY*BIO
Herbatka **Przy Trądziku** ekspres 20T*DARY NATURY*BIO
4.40
5.60
4.99
3.58
4.55
4.06
23
23
23
5902741005670
5902741005311
Herbatniki pszenne **Prostokątne** 100g*ANIA*BIO
Herbatniki pszenne kwadratowe 50g*ANIA*
Herbatniki pszenne okrągłe 50g*ANIA*
2.55
1.20
1.20
2.36
1.11
1.11
8
8
8
5903453005422
5903453006627
Jagody Goji suszone 150g*SYMBIO*BIO
28.10
26.02
8
5903874563723
Jagody Goji suszone 1kg*BATOM*
65.00
60.19
8
Kasza gryczana niepalona 1kg*BATOM*'BIO - op. zb. po 20 szt.
13.50
12.86
5
0590770995144
Kasza gryczana niepalona 1kg*BATOM*BIO
13.50
12.86
5
Kasza manna orkiszowa biała 500g*NIRO*BIO
7.20
6.86
5
5902706270044
Kasza manna razowa 400g*SYMBIO*BIO
5.10
4.86
5
Kaszka zbożowa delikatna instant bezglutenowa 300g*NOMINAL*
Kasztany jadalne 100g*SOLIDA FOOD*BIO
Kawa **Arabica** palona mielona 250g*MOUNT HAGEN*BIO
9.50
8.40
22.90
8.80
7.78
18.62
8
8
23
8594010190476
5907778314801
Ketchup łagodny 300g*SPICHLERZ*
9.70
8.98
8
5903111812973
Ketchup ostry z chilli 300g*SPICHLERZ*
9.70
8.98
8
Konfitura malinowa 280g*SAD DANKÓW*BIO
Konfitura malinowa 330g*SPICHLERZ*
Konfitura malinowa z rumem 330g*SPICHLERZ*
12.80
9.90
9.90
11.85
9.17
9.17
8
8
8
5907736737406
5907465182713
Kostki rosołowe warzywne / bazylia 6 sztuk*BIO OAZA*BIO
5.10
Kostki rosołowe warzywne / bez drożdży bezglutenowe 8 szt*BOUILLON*BIO
9.30
Kostki rosołowe warzywne / obniżona zawartość soli 6 kostek*BIO OAZA*BIO - op. zb. po 24 szt.
5.60
4.72
8.61
5.19
8
8
8
5908258302660
5016084504582
590777144245
Krem do twarzy / ciała odżywczy kokos / betulina 100ml*EKAMEDICA*
Krem do twarzy / ciała półtłusty amarantus / betulina 100ml*EKAMEDICA*
Krem do twarzy / ciała przeciwzmarszczkowy argan / betulina 100ml*EKAMEDICA*
17.90
17.90
17.90
14.55
14.55
14.55
23
23
23
5907222283493
5907222283479
Kurkuma 50g*BATOM*BIO - op. zb. po 10 szt.
Kurkuma 50g*DARY NATURY*BIO
Kurkuma mielona 40g*SONNENTOR*BIO
5.80
6.55
9.90
4.72
5.33
8.05
23
23
23
5907709959811
5902741007162
Lizak truskawkowy 13g*CANDY TREE*BIO
3.60
2.93
23
8711542002323
Lizak truskawkowy bez cukru 20g*STEWIARNIA*
4.75
4.40
8
Makaron bezglutenowy **Fusilli Tricolore** świderki 250g*INCOLA*
Makaron bezglutenowy **Fusilli** świderki 250g*INCOLA*
Makaron bezglutenowy **Penne** rurki 250g*INCOLA*
9.30
9.30
9.30
8.61
8.61
8.61
8
8
8
5902768989151
5902768989052
Makaron kukurydziany bezglutenowy świderki 250g*SOTELLI*
2.25
2.14
5
5904730161091
Makaron kukurydziany bezglutenowy świderki 400g*SAMMILLS*BIO
6.75
6.25
8
Makaron pszenny **Disney Princess** kolorowy dla dzieci 300g*DALLA COSTA*BIO
Makaron pszenny **Spaghetti** 500g*GRANORO*BIO
Makaron pszenny **Tagliatelle** gniazda 250g*ALCE NERO*BIO
6.90
5.50
5.99
6.57
5.24
5.70
5
5
5
8016419400371
8007290133120
Makaron ryżowy wstążka karbowana bezglutenowy 250g*FABIJAŃSCY*BIO
10.45
9.95
5
5902811250078
Makaron sojowy 200g*DIET - FOOD.PL*BIO
8.90
8.48
5
Makaron żytni razowy rurki 400g*BARTOLINI*BIO
4.75
4.52
5
5901902003821
Makaron żytni razowy rurki 400g*SYMBIO*BIO
5.50
5.24
5
Masło czekoladowe 250g*RAPUNZEL*BIO
Masło kakaowe 100g*GRANUM*
Masło kakaowe 200g*GRANUM*
15.90
13.50
25.70
12.93
10.98
20.89
23
23
23
4006040321392
5902175362615
Matero ceramiczne niebieskie
Matero ceramiczne żółte
Matero gliniane brązowe prążek
23.20
21.70
20.15
18.86
17.64
16.38
23
23
23
000000165
000000149
000000172
Mąka kukurydziana bezglutenowa 450g*BIO HARMONIE*BIO
Mąka orkiszowa **Chlebowa** TYP 750 1kg*SYMBIO*BIO
Mąka orkiszowa **Chlebowa** TYP 750 1kg*SYMBIO*BIO - op. zb. po 10 szt.
4.40
13.85
13.85
4.19
13.19
13.19
5
5
5
8595582404336
5903874561279
590387456127
Mąka z płaskurki TYP 2000 400g*NIRO*BIO
6.20
5.90
5
5908259954943
Mąka z pszenicy durum **Semolina** 2kg*BATOM*
8.90
8.48
5
Mieszanka studencka z żurawiną 125g*BATOM*BIO - op. zb. po 6 szt.
Migdały 100g*MAKAR*
Migdały 125g*BATOM*BIO
10.70
5.60
12.90
9.91
5.19
11.94
8
8
8
5907709959149
5900775000319
Miód Manuka **MGO 100+** 500g*MANUKA*
159.90
152.29
5
9421023620043
Miód Manuka **MGO 100+** 50g*MANUKA*
29.50
28.10
5
Mleczko kokosowe 1l*REAL THAI*
Mleczko kokosowe 250ml*REAL THAI*
Mleczko kokosowe 500ml*REAL THAI*
15.50
5.10
7.80
14.35
4.72
7.22
8
8
8
8858135000974
8858135000059
Morele suszone 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 34,90
Morele suszone 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 34,90 - op. zb. po 12 szt.
Morele suszone 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 34,90 - op. zb. po 6 szt.
34.90
42.90
42.90
32.31
39.72
39.72
8
8
8
5907709953055
5907709953055.12
5907709953055.6
Musli czekoladowe **Crunchy** 250g*BATOM*BIO
7.90
7.52
5
5907709952980
Musli czekoladowe **Crunchy** 250g*BATOM*BIO - op. zb. po 6 szt.
5.95
5.67
5
Mydło zmiękczające **Aloe & Milk** w płynie 500ml*ORGANIC SHOP*BIO
Mydło żołędziowe kostka 100g*DARY NATURY*
Napój **Aranciata** gazowany pomarańczowy 330ml*ECOR*BIO
10.90
9.40
4.75
8.86
7.64
3.86
23
23
23
4744183011632
5902741006486
Napój orzeźwiający z zielonej herbaty / imbir / mięta / limonka 250ml*CHIA BIRDS*BIO
Napój owsiany 1l*ISOLA*BIO
Napój owsiany 1l*NATUMI*BIO
7.80
7.85
7.49
6.34
7.48
7.13
23
5
5
9120069180077
8023678161363
Napój ryżowy z wapniem 1l*NATUMI*BIO - zbiorczo po 12 szt.
Napój ryżowy z wapniem i magnezem 1l*VITARIZ / ALINOR*BIO
Napój sezamowy 1l*ECOMIL*BIO TERMIN: 12.09.2018
8.50
7.99
3.99
7.87
7.61
3.80
8
5
5
403837502437
8000215204233
Nasiona chia do kiełkowania 15g*GEO*BIO
Nektar z czarnej jagody niskosłodzony 300ml*SKWIERAWSKI*
Nektar z malin niskosłodzony 300ml*SKWIERAWSKI*
8.20
11.70
11.70
7.81
11.14
11.14
5
5
5
8003419018477
5904644000103
Olej arganowy kosmetyczny pompka 30ml*ADAM'S*BIO
Olej arganowy kosmetyczny pompka 30ml*BIOTOMIX*BIO
Olej arganowy kosmetyczny pompka 50ml*BIOTOMIX*BIO
28.20
13.20
19.70
22.93
10.73
16.02
23
23
23
4260143460154
5905504066204
Olej kosmetyczny z pestek malin 100ml*GRANUM*
Olej kosmetyczny z pestek malin 50ml*GRANUM*
Olej krokoszowy 250ml*OLEOFARM*
36.90
20.30
18.50
30.00
16.50
17.62
23
23
5
5902633424183
5902633424176
Olej z nasion wiesiołka 100ml*DARY NATURY*BIO
Olej z nasion wiesiołka 250ml*DARY NATURY*BIO
Olej z oregano 15ml*SORIA NATURAL*
19.30
37.10
42.40
18.38
35.33
40.38
5
5
5
5902581616104
5902581616289
Olejek eteryczny bergamotkowy **Pomarańcza bergamotka / Pomarańcza bergamota / Citrus bergamia** 10ml*PRANARÔM*BIO
37.30
30.33
23
5420008506963
Olejek eteryczny cedrowy **Cedr atlaski / Cedrus atlantica** 10ml*PRANARÔM*BIO
24.45
19.88
23
5420008577673
Olejek eteryczny cynamonowy **Cynamonowiec cejloński / Cinnamomum zeylanicum** 5ml*PRANARÔM*
46.50
37.80
23
Olejek eteryczny pieprzowy **Pieprz czarny / Piper Nigrum** 5ml*PRANARÔM*
39.95
32.48
Olejek eteryczny pietruszkowy **Pietruszka / Petroselinum crispum** 5ml*PRANARÔM*
49.80
40.49
Olejek eteryczny pomarańczowy **Pomarańcza gorzka / Petitgrain / Citrus aurantium ssp amara** 10ml*PRANARÔM*
24.60
20.00
23
23
23
5420008505331
5420008504624
Oliwa z oliwek extra virgin grecka 250ml*DROPS*BIO
Oliwa z oliwek z Krety 500ml*BIO PLANETE*BIO
Oliwka **Myśliwska** odstraszająca owady spray 100ml*DARY NATURY*
16.90
37.90
8.20
16.10
36.10
6.67
5
5
23
5201330400095
3445020277358
Orzeszki **Ksyli-Kamyki** arachidowe 50g*AKA*
Orzeszki piniowe 100g*SYMBIO*BIO
Orzeszki sojowe prażone 60g*DOBRA KALORIA*
4.80
24.40
3.55
3.90
22.59
3.29
23
8
8
5908228012261
5903874560449
Owoce liofilizowane **Jagody** 20g*BATOM* - op. zb. po 6 szt.
Owoce liofilizowane **Malina** 20g*BATOM*
Owoce liofilizowane **Malina** 20g*BATOM* - op. zb. po 6 szt.
7.99
7.99
7.99
7.40
7.40
7.40
8
8
8
5907709956278.6
5907709950511
590770995051
Papryka słodka wędzona 50g*DARY NATURY*BIO
Paprykarz wegetariański / kasza jaglana 160g*PRIMAVIKA*
Paprykarz wegetariański / kasza jaglana 160g*PRIMAVIKA*BIO
8.99
5.30
7.50
7.31
4.91
6.94
23
8
8
5902741006318
5900672300543
Pasta warzywna z kalarepą 240g*DARY NATURY*BIO
Pasta z ciecierzycy z kuminem 190g*HELCOM*
Pasta z ciecierzycy z siemieniem lnianym i czarnym sezamem 190g*HELCOM*
8.90
5.35
5.35
8.24
4.95
4.95
8
8
8
5902741001740
5902166713440
Pektyna amidowana cytrusowo - jabłkowa 150g*BATOM*
Pektyna amidowana cytrusowo - jabłkowa 150g*BATOM* - op. zb. po 6 szt.
Pektyna amidowana cytrusowo - jabłkowa 30g*BATOM*
24.90
24.90
5.99
23.71
23.71
5.70
5
5
5
5907709953376
590770995337
5907709950856
5907709956308.15
Pieprz biały ziarnisty 30g*DARY NATURY*
10.30
8.37
23
5902741003010
Pieprz cayenne mielony 60g*DARY NATURY*
4.65
3.78
23
Płatki jaglane 250g*SYMBIO*BIO
Płatki jaglane 300g*BEZGLUTEN*
Płatki jaglane 500g*BATOM*BIO TERMIN: 09.10.2018
5.05
7.90
5.50
4.81
7.52
5.24
5
5
5
5903874564065
5906720573921
Płatki owsiane górskie 450g*SYMBIO*BIO - op. zb. po 10 szt.
Płatki owsiane górskie 600g*SYMBIO*BIO
Płatki quinoa / komosa ryżowa 250g*BATOM*BIO
4.99
5.99
10.80
4.75
5.70
10.29
5
5
5
590387456035
5903874563983
Popcorn solony bezglutenowy 60g*BETTR*BIO
6.99
6.66
5
3800232738910
Popping bezglutenowy z nasion amarantusa 150g*SZARŁAT*
6.40
6.10
5
Przecier pomidorowy **Passata** 500g*ALCE NERO*BIO
Przecier pomidorowy **Passata** 500g*ALCE NERO*BIO - op. zb. po 12 szt.
Przecier pomidorowy **Passata** 680g*EKOWITAL*BIO
8.95
8.60
6.60
8.52
8.19
6.11
5
5
8
8009004810679
800900481067
Przyprawa **Proszek Grzybowy** 50g*DARY NATURY*BIO
15.99
13.00
23
5902581617743
Przyprawa do chleba z masłem 85g*VISANA*
6.15
5.69
8
Pyłek kwiatowy mielony 120g*BARĆ ŚWIĘTOKRZYSKA*
13.70
13.05
5
5901968049610
Pyłek pszczeli 180g*PATALAS*BIO
25.95
24.71
5
11164
Ryż biały **Basmati** 500g*SYMBIO*BIO
Ryż biały długoziarnisty 500g*BATOM*BIO
Ryż biały długoziarnisty 500g*BATOM*BIO - op. zb. po 6 szt.
9.50
6.60
6.80
9.05
6.29
6.48
5
5
5
5903874563839
5907709950405
Serwatka w proszku 400g*AMYLON*BIO
30.60
29.14
5
8594006668309
Sezam czarny 250g*BATOM*BIO
9.90
9.43
5
Słonecznik łuskany 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 12,85
Słonecznik łuskany 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 12,85 - op. zb. po 12 szt.
Słonecznik łuskany 1kg*BATOM*BIO - cena detaliczna 12,85 - op. zb. po 6 szt.
12.85
12.85
12.85
12.24
12.24
12.24
5
5
5
5907709953031
5907709953031.12
5907709953031.6
Soczewica żółta 400g*BIO PLANET*BIO
12.30
11.71
5
5907814665577
Soda oczyszczona 100g*BATOM*
2.35
1.91
23
Sok 100% z czerwonych pomarańczy 750ml*EKOWITAL*BIO
12.80
12.19
5
5908249971509
Sok 100% z granatów 1l*EKOWITAL*BIO - wysyłka kurierem do odbiorców hurtowych powyżej 500 zł łącznej wartości zamówienia
21.00
20.00
5
5908249970618
Sok 100% z grejpfrutów 750ml*EKOWITAL*BIO
14.85
14.14
5
Sok pomarańczowy 300ml*BIOFOOD PREMIUM*BIO
Sok pomidorowy 300ml*SYMBIO*BIO
Sok pomidorowy organiczny 300ml*BIOFOOD*BIO
6.99
5.45
5.60
6.66
5.19
5.33
5
5
5
5907752683336
5903874560616
Sok z czarnej porzeczki bez dodatku cukru 330ml*BATOM*BIO
Sok z czarnej porzeczki bez dodatku cukru 330ml*BATOM*BIO - op. zb. po 12 szt.
Sok z czarnej porzeczki bez dodatku cukru 750ml*BATOM*BIO
7.95
7.45
13.95
7.57
7.10
13.29
5
5
5
5907709952881
5907709955882
Sos **Kminkowy** do sałatek saszetka 15ml*DARY NATURY*BIO TERMIN: 01.03.2019
Sos **Kwiatowy** do sałatek saszetka 15ml*DARY NATURY*BIO - op. zb. po 10 szt.
Sos **Kwiatowy** do sałatek saszetka 15ml*DARY NATURY*BIO TERMIN: 01.05.2019
1.10
2.50
1.45
1.02
2.31
1.34
8
8
8
5902741009388
590274100934
Sól himalajska gruba 300g*BATOM* - op. zb. po 6 szt.
3.00
2.44
23
5907709955028
Sól kamienna kłodawska 1kg*BJOS*
2.89
2.35
23
5906535000483
Syrop agrestowy 330ml*BATOM*BIO
7.95
7.57
5
Syrop agrestowy 750ml*BATOM*BIO
14.90
14.19
5
5907709958517
Syrop aroniowy 330ml*BATOM*BIO
7.95
7.57
5
Syrop ryżowy 410g*SUNFOOD*BIO
12.40
11.48
8
8594037110464
Syrop truskawkowy 250ml*SYMBIO*BIO
8.55
7.92
8
Syrop z kwiatu czarnego bzu 150g*FUNGOPOL*
Syrop z limonki 330ml*SPICHLERZ*
Syrop z mniszka lekarskiego 150ml*FUNGOPOL*
7.80
16.99
7.80
7.22
15.73
7.22
8
8
8
5901333001861
5907465182119
Szampon do włosów zwiększający objętość 500ml*DR.KONOPKA'S*BIO
Szampon jałowcowy do włosów 280ml*AGAFI*
Szampon neutralny 400ml*NATURA SIBERICA*
16.90
5.60
27.99
13.74
4.55
22.76
23
23
23
4744183018754
4744183017306
Talarki **Pradawne ziarna Azji** ryżowe 50g*BIOJEJE*BIO
3.95
3.76
5
5904730012577
Talarki **Pradawne ziarna Inków** kukurydziane 50g*BIOJEJE*BIO
3.95
3.76
5
Wafelki ryżowe marchew / jabłko bezglutenowe 40g*AM-AM*BIO TERMIN: 15.01.2019
2.99
2.85
5
5908249973800
Wafelki z nadzieniem orzechowym 50g*SCHÄR*
4.95
4.58
8 | <urn:uuid:21fadf1d-945c-436b-8dc3-f840e9201405> | finepdfs | 1.041992 | CC-MAIN-2018-34 | https://zdrowazywnosc.com.pl/write_excel.php?write_pdf=true&lang=pl&curr_id=6&sort=prod_rev | 2018-08-21T21:19:00Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-34/segments/1534221219109.94/warc/CC-MAIN-20180821210655-20180821230655-00171.warc.gz | 1,037,870,491 | 0.911119 | 0.968254 | 0.968254 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
227,
400,
544,
850,
998,
1194,
1455,
1734,
1956,
2108,
2239,
2369,
2581,
2733,
2864,
3082,
3402,
3661,
3931,
4062,
4301,
4557,
4769,
4929,
5186,
5390,
5508,
5660,
5784,
6016,
6134,
6331,
6645,
6946,
7133,
7262,
7510,
7675,
7936,
8089,
8... | 1 | 0 |
PRACOWNIA ENDOSKOPII
REJESTRACJA +48 56 300 43 00
ul. Batorego 18-22, 87-100 Toruń
NIP: 579 130 48 15; Regon: 870448540 www.naszlekarz.pl
ŚWIADOMA ZGODA NA WYKONANIE BADANIA GASTROFIBEROSKOPOWEGO
Gastroskopia jest metodą diagnostyczną służącą do rozpoznawania chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Badanie wykonuje się po znieczuleniu gardła. Gastroskop wprowadza się przez jamę ustną i możliwe jest obejrzenie przełyku, żołądka i części dwunastnicy. Do przeprowadzenia gastroskopii niezbędne jest aby pacjent był na czczo (nie wolno jeść, pić, palić papierosów przed badaniem).
Gastroskopia to wzrokowa ocena przełyku, żołądka i dwunastnicy przy użyciu giętkiego, przypominającego rurę, przyrządu z elektrycznym źródłem światła i urządzeniem optycznym - gastroskopu.
Nie można zagwarantować całkowitego braku ryzyka podczas gastroskopii, jednakże komplikacje z tym związane takie jak krwawienie, przedziurawienie narządu badanego czy zakażenie zdarzają się bardzo rzadko. Czasami do postawienia pełnego rozwiązania konieczne jest pobranie małego fragmentu tkanki, tzw. biopsja. Ryzyko powikłań biopsji jest również niewielkie, ale pacjent powinien uprzedzić personel wykonujący badanie o występującej skłonności do przedłużających się, lub nadmiernych krwawień jak również o przyjmowaniu leków obniżających krzepnięcie krwi. Prosimy pacjenta o uprzedzenie o nosicielstwie wirusów zapalenia wątroby lub HIV.
Imię i nazwisko pacjenta: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PESEL:
Oświadczam, że zrozumiałem na czym polega badanie gastrofiberoskopowe i biopsja. Oświadczam, że mogłem zapytać i otrzymałem wyczerpujące odpowiedzi na zadawane przeze mnie pytania.
Zgadzam się na wykonanie gastroskopii.
Zgadzam się na wykonanie biopsji.
Podpis lekarza
Data i podpis pacjenta
ANKIETA EPIDEMIOLOGICZNA PRZED BADANIEM GASTROFIBEROSKOPOWYM
1. Czy Pan(i) chorował(a) na wirusowe zapalenie wątroby, żółtaczkę ?
Kiedy?
TAK NIE
2. Czy Pan(i) miał(a) oznaczony antygen HBs?
Kiedy?
TAK NIE
3. Czy miał(a) Pan(i) kontakt z chorym na WZW (wirusowe zapalenie wątroby) ?
Gdzie?
Data:
TAK NIE
4. Czy był(a) Pan(i) szczepiony (a) przeciw WZWB (wirusowemu zapaleniu wątroby typu B)
Ile razy?
Data:
TAK NIE
5. Czy Pan(i) był(a) leczona w innych placówkach ochrony zdrowia, w tym także w gabinetach prywatnych?
Nazwa, adres, data:
TAK NIE
6. Czy otrzymywał(a) Pan(i) iniekcje, kroplówki, transfuzje?
Nazwa, adres, data:
TAK NIE
7. Czy miał(a) Pan(i) wykonywane zabiegi naruszające powłoki skórne lub penettrujące tkanki (biopsje, punkcje, akupunkturę, operacje)
Jakie?
Nazwa, adres, data:
TAK NIE
8. Czy miał(a) Pan(i) pobieraną krew?
Nazwa, adres, data?
TAK NIE
9. Czy korzystał(a) Pan(i) z usług gabinetów stomatologicznych ekstrakcja zębów, plomba, usuwanie kamienia nazębnego)?
Nazwa, adres, lekarz, data:
TAK NIE
10. Czy korzystał(a) Pan(i) z usług lekarzy okulistów (usuwanie ciała obcego z oka)?
Nazwa, adres:
TAK NIE
11. Czy korzystał(a) Pan(i) z gabinetów ginekologicznych (zabiegi ginekologiczne, położnicze) lub gabinetów urologicznych?
Nazwa, adres, lekarz, data:
TAK NIE
12. Czy korzystał(a) Pan(i) z usług fryzjerskich, kosmetycznych (manicure, pedicure, tatuaż, przekłuwanie uszu, golenie brzytwą)
Nazwa, adres, data:
TAK NIE
13. Czy miał(a) Pan(i) wykonywane badanie endoskopowe?
Nazwa, adres, data:
TAK NIE
14. Biorę leki obniżające krzepnięcie krwi
Jakie?
Kiedy ostatnio?
TAK NIE
15. Jestem uczulony/ uczulona na leki
TAK NIE
Podpis pacjenta
verte
Jakie? G | <urn:uuid:78dc895a-ef02-4098-9f3e-60c21d538951> | finepdfs | 2.257813 | CC-MAIN-2020-40 | https://naszlekarz.pl/wp-content/uploads/2018/09/%C5%9Awiadoma-zgoda-wykonanie-badania-gastrofiberskopowego.pdf | 2020-09-24T08:34:47+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400214347.17/warc/CC-MAIN-20200924065412-20200924095412-00603.warc.gz | 489,304,474 | 0.999965 | 0.999971 | 0.999971 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1995,
3728
] | 1 | 1 |
Przedmiot Zamówienia
„Przedmiotem zamówienia jest usługa polegająca na zorganizowaniu i administrowaniu Strefą Płatnego Parkowania, oraz parkingami komunalnymi na terenie gminy Rewal."
- Kody CPV
Główny kod
- 63712400-7 - usługi w zakresie obsługi parkingów
Dodatkowe kody :
- 38 730000-1 - parkometry,
- 51214000-5 - usługi instalowania parkometrów,
- 50316000-3 - konserwacja i naprawa maszyn do wydawania biletów.
Pojęcia podstawowe:
1. Strefa Płatnego Parkowania zwana także SPP w dalszej treści SIWZ ustalona zgodnie z Uchwałą Rady Gminy Rewal Nr XLV/255/17z dnia 30.03.2017r., w sprawie ustalenia Strefy Płatnego Parkowania na drogach publicznych zlokalizowanych na terenie Gminy Rewal, opłat za parkowanie w tej Strefie i opłaty dodatkowej oraz sposobu ich pobierania.
2. Parkingi komunalne – urządzone parkingi gminne oraz tereny przeznaczone na cele parkingowe zlokalizowane poza strefą Płatnego Parkowania, określone w Uchwale Rady Gminy Rewal Nr XLV/256/17z dnia 30.03.2017r., w sprawie ustalenia zasad parkowania pojazdów na urządzonych parkingach gminnych oraz terenach przeznaczonych na cele parkingowe zlokalizowanych poza Strefą Płatnego Parkowania na terenie Gminy Rewal, opłat za parkowanie oraz sposobu ich pobierania.
3. Ilość miejsc postojowych w SPP i na parkingach komunalnych wynosi ponad 3.000
4. Opłaty za parkowanie w SPP obowiązują w okresie od 1 czerwca do 15 września każdego roku, w dni robocze, w godzinach od 9.00 do 20.00.
5. Opłaty na parkingach komunalnych obowiązują w okresie od 1 czerwca do 15 września każdego roku, we wszystkie dni tygodnia, w godzinach od 9.00 do 20.00.
6. Za nieuiszczenie opłaty za parkowanie w SPP pobiera się opłatę dodatkową w wysokości określonej w § 6 ust 1 uchwały o której mowa w pkt. 1.
7. Za nieuiszczenie opłaty za parkowanie na parkingach komunalnych pobiera się opłatę dodatkową w wysokości określonej w § 5 ust 1 uchwały o której mowa w pkt. 2.
8. Wynagrodzenie brutto Wykonawcy będzie stanowić kwota wskazana w ofercie (nie więcej jak 300.000 zł) plus % (nie większy jak 30%)podany od zebranej kwoty powyżej 1.100.000 wskazany w ofercie – zgodnie z warunkami określonymi w § 3 Załącznika nr 2 do SIWZ stanowiącego wzór umowy.
9. Ustala się termin obowiązywania umowy od dnia podpisania do dnia 15 września 2019r.
- Szczegółowy zakres zadań i czynności zarządzającego Strefą Płatnego Parkowania, oraz urządzonymi parkingami i terenami przeznaczonymi na cele parkingowe zlokalizowanymi poza Strefą Płatnego Parkowania na terenie gminy Rewal :
1. Wyposażenie, zamontowanie do dnia 31 maja 2017 r. na swój koszt w Strefie Płatnego Parkowania (SPP), oraz na parkingach komunalnych, nie mniej niż 50 szt. urządzeń (parkomatów) do pobierania opłat parkingowych, w okresie trwania umowy tj. od 1 czerwca do 15 września w latach 2017-2019. Z zastrzeżeniem konieczności zwiększenia ilości park matów w przypadku powiększenia SPP lub wskazania/wyznaczenia nowych terenów na cele parkingowe zlokalizowanych poza Strefą Płatnego Parkowania, oraz zapewnienie obsługi i serwisu w/w urządzeń w okresach obowiązywania umowy.
2. Zorganizowanie, wyposażenie i uruchomienie nie później niż 7 dni przed datą obowiązywania SPP i opłat na gminnych parkingach komunalnych, biura SPP i parkingów komunalnych z zastrzeżeniem , oraz zapewnienie obsługi, wg poniższych wymagań:
a) zapewnienie personelu oraz urządzeń biurowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania biura
b) wyposażenie biura SPP i parkingów komunalnych, w oprogramowanie zarządzające strefą spełniające następujące kryteria:
- zapewniające kompatybilność z systemem zainstalowanym na urządzeniach przenośnych
- spełniające wymagania GIODO dotyczące zabezpieczeń danych osobowych,
- zapewniające możliwość rozliczania wystawionych zawiadomień,
- umożliwiające wystawianie abonamentów,
- posiadające moduł umożliwiający zakup określonych w uchwałach abonamentów przez sieć Internet,
- umożliwiające elektroniczną wymianę danych z CEPiK,
- umożliwiające wystawianie/rozliczanie upomnień,
- umożliwiające wystawianie/rozliczanie tytułów egzekucyjnych,
- posiadające moduł umożliwiający Zamawiającemu tworzenia raportów oraz zestawień ze zgromadzonych danych,
- posiadające moduł kasowy do rejestracji wszystkich wpłat dokonywanych na dokumentach,
- posiadające możliwość utworzenia kartoteki zobowiązanego,
- umożliwiające komunikację dwustronną w trybie online z terminalem przenośnym w zakresie odczytywania danych o wystawionych opłatach dodatkowych oraz konfigurowanie programu terminala kontrolera;
- posiadające możliwość identyfikacji i lokalizacji kontrolera,
- posiadające możliwość rozliczania i monitorowania w czasie rzeczywistym wpływów z parkomatów,
- umożliwiające wystawianie faktur oraz dokumentów KP/KW,
- posiadające system sczytywania zdjęć oraz podpinania ich pod zawiadomienia,
- oprogramowanie zgodne co najmniej z Windows 7 oraz wykonane w technologii min. 32-bity, c) wyposażenie kontrolerów w terminale mobilne posiadające oprogramowanie umożliwiające:
- kontrolę abonamentów zakupionych w biurze strefy lub przez Internet, oraz opłat wykupionych przez system płatności mobilnych poprzez numer rejestracyjny pojazdu.
- drukowanie zawiadomienia z unikalnym numerem seryjnym o konieczności uiszczenia opłaty dodatkowej z drukarki zintegrowanej z urządzeniem, lub połączonej bezprzewodowo. Nie dopuszcza się ręcznego wystawiania zawiadomień
- przypisanie unikatowego konta bankowego do każdego wystawionego zawiadomienia
d) dostawę, uruchomienie i przeszkolenie z obsługi zainstalowanego w siedzibie Zamawiającego oprogramowania o którym mowa w ust. 2 pkt. lit. b, które po wygaśnięciu umowy pozostaje własnością Zamawiającego
e) wyposażenie kontrolerów w odzież służbową i inne oznakowania pozwalające na ich identyfikację.
f) ponoszenie koszty łączności urządzeń mobilnych z serwerami w trybie rzeczywistym.
g) stworzenie w biurze SPP i parkingów komunalnych, komputerowej bazy niezbędnej do rzetelnej kontroli wszystkich wpływów z opłat parkingowych, bazy wystawionych zawiadomień dotyczących opłat dodatkowych, powiązanej z bazą fotograficzną potwierdzającą datę i miejsce postoju bez uiszczone opłaty za postój
h) przekazywanie Zamawiającemu wszystkich kopii wystawionych zawiadomień o obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie lub parkowanie ponad opłacony czas w SPP lub na parkingach komunalnych celem sprawdzenia dokonanych wpłat, ich ewidencji i dalszego dochodzenia przez Zamawiającego należności wg przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przekazywanie winno odbywać się nie później niż do 14 dni po zakończeniu miesiąca
i) rozpatrywanie reklamacji w oparciu o wytyczne Zamawiającego.
3. Uruchomienie, zapewnienie funkcjonowania oraz obsługa systemu poboru opłat za parkowanie za pomocą telefonów komórkowych (aplikacji mobilnych) w sieciach operatorów krajowych działających na terenie Polski, wraz z montażem niezbędnych tablic i naklejek informacyjnych w SPP i parkingach komunalnych, oraz parko matach informujących o możliwości wnoszenia opłat za parkowanie za pomocą telefonów komórkowych z obsługiwanych systemów.
4. Przedłożenie do dnia 30 kwietnia 2017r., na mapach sytuacyjnych lub ewidencyjnych do akceptacji przez Zamawiającego proponowanych lokalizacji parkomatów z podaniem przypisanych numerów porządkowych.
5. Opracowanie i zatwierdzenie przez organ zarządzający ruchem, do dnia 31 maja 2017 r., projektów organizacji ruchu w zakresie umieszczenia znaków D-44 i D-45 zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, w odniesieniu do miejsc postojowych objętych Strefą Płatnego Parkowania.
6. Montaż oznakowania pionowego i wykonanie lub odnowienie istniejącego oznakowania poziomego zgodnie z zatwierdzonym projektem organizacji ruchu do dnia 31 maja danego roku, w tym konserwacja i utrzymywanie w/w oznakowania w należytym stanie technicznym w okresie obowiązywania umowy.
7. Montaż oznakowania pionowego na parkingach komunalnych zlokalizowanych poza Strefą Płatnego Parkowania w postaci znaków D-18 „parkingi" z dodatkową informacją w postaci naklejki lub tabliczki uzupełniającej o treści „Parking płatny", oraz montaż tablic informacyjnych z treścią regulaminu dotyczącą zasad korzystania z parkingu i wysokością opłat za parkowanie.
8. Wykonywanie zadań związanych z przeprowadzeniem zagospodarowania i dostosowaniem nowych terenów parkingowych zlokalizowanych w SPP lub poza strefą do ich właściwego funkcjonowania.
9. Opracowanie wzorów identyfikatorów i kart abonamentowych, oraz wzorów zawiadomień o opłacie dodatkowej za parkowanie bez opłaconego czasu postoju lub z przekroczeniem opłaconego czasu postoju, w języku polskim wraz z tłumaczeniem na język niemiecki i angielskim, wraz z przedstawieniem ich do zatwierdzenia przez Zamawiającego
10. Wyposażenie SPP i parkingów komunalnych zlokalizowanych poza SPP w urządzenia – parkomaty w minimalnej wymaganej ilości określonej w pkt.1, zgodnie z ofertą, spełniające normy polskie i unijne oraz spełniające nw. wymagania techniczne tj.:
a) posiadać zabezpieczenia przed fałszowaniem dowodów wpłat, kradzieżą i wandalizmem oraz muszą być odporne na warunki atmosferyczne,
b) posiadać własne źródło zasilania, np. akumulatorowo – solarne gwarantujące ciągłą pracę parkomatu bez konieczności ładowania akumulatorów przez obsługę.
c) posiadać umieszczoną na obudowie czytelną informacją dot. m.in. obsługi parko matów, wysokości opłat za parkowanie i opłat dodatkowych, godzin i dni obowiązywania opłat w SPP lub na parkingach komunalnych, wskazanym adresem lokalizacji biura SPP. Parkomat musi rozliczać należność według obowiązujących stawek opłat zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie Uchwałami Rady Gminy Rewal
d) posiadać podświetlany wyświetlacz LCD z widocznymi informacjami dotyczącymi aktualnego czasu (zegar), aktualnej daty, wysokości wniesionej opłaty, daty i godziny, do której zostało opłacone parkowanie.
e) umożliwiać dokonywanie opłat monetami NBP o nominałach od 10 groszy do 5 zł,
f) zapewniać wydanie biletu parkingowego za wniesioną opłatę - wydruk potwierdzenia wniesionej opłaty posiadający m.in.: kod lub inne zabezpieczenia zapobiegające fałszowaniu, datę, czas opłaconego postoju, wskazane miejsce parkowania z nazwą ulicy/parkingu/nr parkomatu, numer biletu (zapisany w postaci alfanumerycznej) wysokość przyjętej wpłaty, informację o sposobie umieszczania go w pojeździe oraz numerze kontaktowym do biura obsługi SPP i parkingów komunalnych,
g) umożliwiać w razie potrzeby dowolne projektowanie wzoru biletu w tym umieszczanie dowolnych ciągów liter i liczb oraz prostych grafik – wg potrzeb Zamawiającego.
h) umożliwiać przerwanie transakcji i zwrot opłaty przed jej ostatecznym zaakceptowaniem,
i) wyświetlać wszystkie komunikaty w językach: polskim – ustawionym domyślnie, oraz niemieckim i angielskim
j) posiadać oprogramowanie pozwalające na rejestrowanie , generowanie i przesyłanie w trybie rzeczywistym do siedziby Zamawiającego oraz biura SPP i parkingów komunalnych, poprzez modem GSM lub GSM/GPRS i oprogramowanie zarządzające danych dotyczących dokonywanych transakcji finansowych i innych natury statystycznej i technicznej, takich jak :
- liczbę wydanych biletów,
- sumę przychodów od ostatniego rozliczenia
- sumę przychodów od początku uruchomienia
- typy zdarzeń serwisowych
- zestawienie transakcji z podziałem na przedziały kwotowe i czasowe
k) posiadać system czujników kontrolnych do monitorowania pracy poszczególnych elementów urządzenia takich jak np.: niski stan papieru w zasobniku lub na rolce, wysokim zapełnieniu
pojemnika na monety, awarii podstawowych modułów (drukarki, kasy pośredniej, procesora), zbyt niskim poziomie naładowania akumulatora, z możliwością komunikacji i przesyłania informacji o powyższych zdarzeniach w trybie rzeczywistym do siedziby Zamawiającego, oraz biura obsługi SPP i parkingów komunalnych, poprzez modem GSM lub GSM/GPRS i oprogramowanie zarządzające. Wszelkie koszty związane z przesyłaniem powyższych danych ponosi Wykonawca.
l) posiadać wymienny bezpieczny (samozamykający się ) pojemnik na monety o pojemności min. 5 litrów, po wyciągnięciu którego nastąpi automatyczny wydruk raportu kasowego zawierającego dane o:
- kwocie zgromadzonych pieniędzy
- liczbie poszczególnych monet
- numerze kolekcji
- dacie i godzinie wybiórki pieniędzy
- numerze parko matu i jego lokalizacji
m) posiadać rozdzielony i zabezpieczony oddzielnymi zamkami przedział kasowy i serwisowy, obudowę wykonaną z blachy nierdzewnej odpornej na uszkodzenia mechaniczne, pomalowaną w technologii malowania proszkowego.
n) posiadać dodatkowe oznakowanie w postaci znaku informacyjnego z dużą literą „P" oraz napisem „PARKOMAT", umieszczonego na wysokości nie mniejszej niż 2,20 (wysokość mierzona od rzędnej terenu do dolnej krawędź lica znaku).
o) Zamawiający dopuszcza montaż używanych urządzeń spełniających w/w warunki, po dokonanej renowacji serwisowej, bez widocznych zewnętrznych znamion użytkowania.
11. Zapewnienie codziennej kontroli w zakresie sprawdzania opłaconego czasu parkowania przy wykorzystaniu parko matów zainstalowanych w SPP i na parkingach komunalnych, w okresie obowiązywania umowy.
12. Zapewnienie na własny koszt i ryzyko bezpiecznego transportu do banku pieniędzy z parko matów i innych opłat, celem dokonania wpłaty na rachunek bankowy Zamawiającego.
Wykaz miejsc postojowych w SPP i na parkingach komunalnych
| Lp. | Miejscowość | ulica | | Ilość miejsc | uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | | postojowych | |
| 1. | Niechorze | Al. Bursztynowa | 139 | | |
| 2. | | Ul. Leśna (N) | 27 | | |
| 3. | | Ul. Leśna (S) | 58 | | |
| 4. | | Ul. Cicha | 7 | | |
| 5. | | Ul. Słoneczna | 20 | | |
| 6. | | Ul. Szczecińska | 30 | | |
| 7. | | Ul. Krakowska | 50 | | |
| 8. | | Ul. Rybacka/ Jeziorna | 175 | | W tym 85 miejsc postojowych na parkingu szutrowym |
| 9. | | Ul. Kolejowa | 30 | | |
| 10. | | Ul. Parkowa | 15 | | |
| 11. | | Ul. Nadmorska | 10 | | (docelowo 20) |
| 12. | | Ul. Bosmańska/ Kapitańska | 37 | | |
| 13. | | Ul. Ludna | 105 | | |
| 14. | | Ul. Klifowa-latarnia | 53 | | |
| Razem: | | | | 756 | |
| 15. | Trzęsacz | Ul. Zaułek | 44 | | |
| 16. | | Ul. Nadmorska | 10 | | |
| 17. | | Ul. Dworcowa/ Pałacowa | 20 | | |
| Razem: | | | | 74 | |
| 18. | Pustkowo | Ul. Bałtycka/ Słoneczna/ Sportowa | 36 (docelowo 46) | | |
| 19. | | Ul. Spacerowa/ Słoneczna/Słoneczna – parking | 116 | | |
| 20. | | Ul. Magdaleny/ Słoneczna | 59 | | |
| Razem: | | | | 211 | |
| 21. | Pogorzelica | Ul. Wojska Polskiego/Plażowa/Teligi | 62 | | |
| 22. | | Ul. Wojska Polskiego/ Bursztynowa/Rutex | 50 | | |
| 23. | | Ul. Wojska Polskiego/ Rokita | 74 | | W tym 25 miejsc - parking leśny |
| 24. | | Ul. Morska + teren Ls /dz. nr 51/16 | 37 | | |
| 25. | | Ul. Rzeczna odc. północny – teren lasów | 86 | | W tym 62 miejsca postojowe wzdłużne |
| Razem: | | | | 309 | |
| 26. | Rewal | Ul. Brzozowa | 172 | | |
| 27. | | Ul. Władysława Łokietka | 116 | | |
| 28. | | Ul. Nowy Świat | 36 | | |
| 29. | | ul. Mickiewicza/ Słoneczna | 21 | | |
| 30. | | Ul. Westerplatte | 20 | | |
| 31. | | Ul. Dworcowa | 12 | | |
| 32. | | Ul. Parkowa | 13 | | |
| 33. | | Ul. Saperska | 19 | |
|---|---|---|---|---|
| 34. | | Ul. Złotej Jesieni | 90 | |
| 35. | | Ul. Szczecińska | 65 | |
| 36. | | Ul. Mickiewicza – parking /szlabanowy | 82 | |
| 37. | | Ul. Szkolna – parking /szlabanowy | 105 | |
| Razem: | | | 752 | |
| 38. | Pobierowo | Ul. Grunwaldzka/ Graniczna | 52 | |
| 39. | | Ul. Piastowska/Polna | 76 | |
| 40. | | Ul. Powstańców/ Kujawska | 83 | |
| 41. | | Ul. Poznańska odc. od Piastowskiej do Grunwaldzkiej | 111 | |
| 42. | | Ul. Moniuszki | 75 | |
| 43. | | Ul. Kościuszki | 30 | |
| 44. | | Ul. Mickiewicza - parking | 24 | |
| 45. | | Ul. Mickiewicza | 62 | |
| 46. | | PKS | 63 | |
| 47. | | Ul. Grunwaldzka odc. Mickiewicza-Kawalerska | 50 | |
| 48. | | Ul. Grunwaldzka odc. Kawalerska-Spokojna | 70 | |
| 49. | | Ul. Grunwaldzka odc. Karola Borka-Ciechanowska | 98 | |
| 50. | | Ul. Zgody/Moniuszki – parking /szlabanowy | 126 | |
| Razem: | | | | 920 |
7 | <urn:uuid:9c872a1a-48c8-454c-989e-432b9e1d9c3a> | finepdfs | 1.116211 | CC-MAIN-2024-38 | https://bip.rewal.pl/pliki/rewal/zalaczniki/10788/przedmiot_zamowienia_-_zakres_czynnosci.pdf | 2024-09-20T10:19:03+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700652246.93/warc/CC-MAIN-20240920090502-20240920120502-00392.warc.gz | 110,996,651 | 0.997473 | 0.999987 | 0.999987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2303,
5015,
8282,
11578,
13353,
15259,
16221
] | 1 | 0 |
Ogłoszenie o zamówieniu
Dostawy
Dostawa sprzętu komputerowego, wyposażenia IT oraz oprogramowania dla Starostwa Powiatowego w Cieszynie
SEKCJA I - ZAMAWIAJĄCY
1.1.) Rola zamawiającego
Postępowanie prowadzone jest samodzielnie przez zamawiającego
1.2.) Nazwa zamawiającego:
Powiat Cieszyński reprezentowany przez Zarząd Powiatu
Cieszyńskiego
1.4) Krajowy Numer Identyfikacyjny: REGON 072186224
1.5) Adres zamawiającego
1.5.1.) Ulica:
Bobrecka
1.5.2.) Miejscowość: Cieszyn
1.5.3.) Kod pocztowy:
43-400
1.5.4.) Województwo:
śląskie
1.5.5.) Kraj: Polska
1.5.6.) Lokalizacja NUTS 3:
PL225 - Bielski
1.5.9.) Adres poczty elektronicznej:
email@example.com
1.5.10.) Adres strony internetowej zamawiającego: https://www.powiat.cieszyn.pl
1.6.) Rodzaj zamawiającego: Zamawiający publiczny - jednostka sektora finansów publicznych jednostka samorządu terytorialnego
1.7.) Przedmiot działalności zamawiającego:
Ogólne usługi publiczne
SEKCJA II – INFORMACJE PODSTAWOWE
2.1.) Ogłoszenie dotyczy:
Zamówienia publicznego
2.2.) Ogłoszenie dotyczy usług społecznych i innych szczególnych usług:
Nie
2.3.) Nazwa zamówienia albo umowy ramowej:
Dostawa sprzętu komputerowego, wyposażenia IT oraz oprogramowania dla Starostwa Powiatowego w Cieszynie
2.4.) Identyfikator postępowania:
ocds-148610-76345010-f111-11eb-b885-f28f91688073
2.5.) Numer ogłoszenia:
2021/BZP 00132207/01
2.6.) Wersja ogłoszenia:
01
2.7.) Data ogłoszenia: 2021-07-30 11:30
2.8.) Zamówienie albo umowa ramowa zostały ujęte w planie postępowań: Tak
2.9.) Numer planu postępowań w BZP: 2021/BZP 00002838/04/P
2.10.) Identyfikator pozycji planu postępowań:
1.2.1 Sprzęt komputerowy, wyposażenie, oprogramowanie
2.11.) O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, o których mowa w art. 94 ustawy: Nie
2.14.) Czy zamówienie albo umowa ramowa dotyczy projektu lub programu
współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej: Nie
2.16.) Tryb udzielenia zamówienia wraz z podstawą prawną
Zamówienie udzielane jest w trybie podstawowym na podstawie: art. 275 pkt 2 ustawy
SEKCJA III – UDOSTĘPNIANIE DOKUMENTÓW ZAMÓWIENIA I KOMUNIKACJA
3.1.) Adres strony internetowej prowadzonego postępowania www.bip.powiat.cieszyn.pl
3.2.) Zamawiający zastrzega dostęp do dokumentów zamówienia: Nie
3.4.) Wykonawcy zobowiązani są do składania ofert, wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, oświadczeń oraz innych dokumentów wyłącznie przy użyciu środków komunikacji elektronicznej: Tak
3.5.) Informacje o środkach komunikacji elektronicznej, przy użyciu których zamawiający będzie komunikował się z wykonawcami - adres strony internetowej: W postępowaniu o udzielenie zamówienia komunikacja między Zamawiającym a Wykonawcami odbywa się drogą elektroniczną przy użyciu miniPortalu: https://miniportal.uzp.gov.pl/, ePUAPu https://epuap.gov.pl/wps/portal oraz poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org
3.6.) Wymagania techniczne i organizacyjne dotyczące korespondencji elektronicznej:
Wymagania techniczne i organizacyjne wysyłania i odbierania korespondencji elektronicznej przekazywanej przy ich użyciu, opisane zostały w Regulaminie korzystania z miniPortalu dostępnym
pod adresem https://miniportal.uzp.gov.pl/WarunkiUslugi.aspx oraz Regulaminie ePUAP.
Wykonawca przystępując do niniejszego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, akceptuje warunki korzystania z miniPortalu, określone w Regulaminie miniPortalu oraz zobowiązuje się korzystając z miniPortalu przestrzegać postanowień tego regulaminu.
Maksymalny rozmiar plików przesyłanych za pośrednictwem dedykowanych formularzy do: złożenia i wycofania oferty oraz do komunikacji wynosi 150 MB.
Za datę przekazania oferty, oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 ustawy Pzp, podmiotowych środków dowodowych, przedmiotowych środków dowodowych oraz innych informacji, oświadczeń lub dokumentów, przekazywanych w postępowaniu, przyjmuje się datę ich przekazania na ePUAP. W postępowaniu o udzielenie zamówienia korespondencja elektroniczna (inna niż oferta Wykonawcy i załączniki do oferty) odbywa się elektronicznie za pośrednictwem dedykowanego formularza dostępnego na ePUAP oraz udostępnionego przez miniPortal („Formularz do komunikacji"). Korespondencja przesłana za pomocą tego formularza nie może być szyfrowana. We wszelkiej korespondencji związanej z niniejszym postępowaniem Zamawiający i Wykonawcy posługują się numerem ogłoszenia o zamówieniu BZP.
Dokumenty elektroniczne, oświadczenia lub elektroniczne kopie dokumentów lub oświadczeń składane są przez Wykonawcę za pośrednictwem Formularza do komunikacji jako załączniki. Zamawiający dopuszcza również możliwość składania dokumentów elektronicznych, oświadczeń lub elektronicznych kopii dokumentów lub oświadczeń za pomocą poczty elektronicznej, na adres email: email@example.com. Sposób sporządzenia dokumentów elektronicznych, oświadczeń lub elektronicznych kopii dokumentów lub oświadczeń musi być zgody z wymaganiami określonymi w
rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020r. w sprawie sposobu sporządzania i przekazywania informacji oraz wymagań technicznych dla dokumentów elektronicznych oraz środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursie (Dz. U. z 2020 poz. 2452) oraz rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie podmiotowych środków dowodowych oraz innych dokumentów lub oświadczeń, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy (Dz. U. z 2020 poz. 2415).
Zamawiający nie przewiduje sposobu komunikowania się z Wykonawcami w inny sposób niż przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, wskazanych w SWZ.
3.8.) Zamawiający wymaga sporządzenia i przedstawienia ofert przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne: Nie
3.12.) Oferta - katalog elektroniczny: Nie dotyczy
3.14.) Języki, w jakich mogą być sporządzane dokumenty składane w postępowaniu:
polski
SEKCJA IV – PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA
4.1.1.) Przed wszczęciem postępowania przeprowadzono konsultacje rynkowe:
Nie
4.1.2.) Numer referencyjny: ZP.272.13.2021
4.1.3.) Rodzaj zamówienia: Dostawy
4.1.4.) Zamawiający udziela zamówienia w częściach, z których każda stanowi przedmiot odrębnego postępowania: Tak
4.1.8.) Możliwe jest składanie ofert częściowych: Tak
4.1.9.) Liczba części: 5
4.1.10.) Ofertę można składać na wszystkie części
4.1.11.) Zamawiający ogranicza liczbę części zamówienia, którą można udzielić jednemu wykonawcy: Nie
4.1.13.) Zamawiający uwzględnia aspekty społeczne, środowiskowe lub etykiety w opisie przedmiotu zamówienia: Nie
4.2. Informacje szczegółowe odnoszące się do przedmiotu zamówienia:
Część 1
4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia
Część I – Dostawa sprzętu komputerowego.
1) Komputer stacjonarny (stacja robocza) – 1 sztuka,
2) Komputer przenośny – 3 sztuki,
3) Komputer przenośny – 3 sztuk,
4) Monitor ekranowy – 4 sztuki,
5) Skaner A4 – 3 sztuki,
6) Skaner A3 – 1 sztuki,
7) Powerbank z akcesoriami – 5 sztuk,
8) Filtr prywatyzujący 23,8" – 6 sztuk.
4.2.6.) Główny kod CPV: 30213100-6 - Komputery przenośne
4.2.7.) Dodatkowy kod CPV:
30214000-2 - Stacje robocze
30216110-0 - Skanery komputerowe
30231310-3 - Wyświetlacze płaskie
30237270-2 - Torby na komputery przenośne
30237280-5 - Akcesoria zasilające
31158100-9 - Ładowarki do baterii
48620000-0 - Systemy operacyjne
4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie
4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 14 dni
4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie
4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie
4.3.) Kryteria oceny ofert:
4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo
4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Wyłącznie kryterium ceny
Kryterium 1
4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena
4.3.6.) Waga: 100
4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie
Część 2
4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia
Dostawa zestawów komputerowych poleasingowych – 10 sztuk.
4.2.6.) Główny kod CPV: 30213300-8 - Komputer biurkowy
4.2.7.) Dodatkowy kod CPV:
30231310-3 - Wyświetlacze płaskie
30237410-6 - Myszka komputerowa
30237460-1 - Klawiatury komputerowe
48620000-0 - Systemy operacyjne
4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie
4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 14 dni
4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie
4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie
4.3.) Kryteria oceny ofert:
4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo
4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Wyłącznie kryterium ceny
Kryterium 1
4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena
4.3.6.) Waga: 100
4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert:
Nie
Część 3
4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia
Część III – Dostawa tabletów – 6 szt
4.2.6.) Główny kod CPV: 30213200-7 - Komputer tablet
4.2.7.) Dodatkowy kod CPV:
30237280-5 - Akcesoria zasilające
4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie
4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 14 dni
4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie
4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie
4.3.) Kryteria oceny ofert:
4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo
4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Wyłącznie kryterium ceny
Kryterium 1
4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena
4.3.6.) Waga: 100
4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie
Część 4
4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia
Część IV - Dostawa wyświetlacza ekranowego – 1 sztuka
4.2.6.) Główny kod CPV: 32323100-4 - Kolorowe monitory wideo
4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie
4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 14 dni
4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia:
Nie
4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie
4.3.) Kryteria oceny ofert:
4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo
4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Wyłącznie kryterium ceny
Kryterium 1
4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena
4.3.6.) Waga: 100
4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie
Część 5
4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia
Część V - Dostawa oprogramowania
4.2.6.) Główny kod CPV: 48311000-1 - Pakiety oprogramowania do zarządzania dokumentami
4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie
4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 14 dni
4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie
4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie
4.3.) Kryteria oceny ofert:
4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo
4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Wyłącznie kryterium ceny
Kryterium 1
4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena
4.3.6.) Waga: 100
4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie
SEKCJA V - KWALIFIKACJA WYKONAWCÓW
5.1.) Zamawiający przewiduje fakultatywne podstawy wykluczenia: Tak
5.2.) Fakultatywne podstawy wykluczenia:
Art. 109 ust. 1 pkt 8
Art. 109 ust. 1 pkt 10
5.3.) Warunki udziału w postępowaniu: Nie
5.5.) Zamawiający wymaga złożenia oświadczenia, o którym mowa w art.125 ust. 1 ustawy: Tak
5.8.) Wykaz przedmiotowych środków dowodowych:
W przypadku zastosowania materiałów, urządzeń, wyrobów lub rozwiązań równoważnych, Wykonawca zobowiązany jest do ich wskazania w ofercie oraz do złożenia wraz z ofertą kart technicznych lub innych dokumentów potwierdzających, że oferowane rozwiązania równoważne spełniają wymagania Zamawiającego opisane w przedmiocie zamówienia. Jeżeli Wykonawca nie złoży ww. dokumentów lub złożone dokumenty będą niekompletne (nie potwierdzając w ten sposób równoważności oferty w zakresie opisanym w opisie przedmiotu zamówienia), Zamawiający nie będzie wzywał do ich złożenia/uzupełnienia.
5.9.) Zamawiający przewiduje uzupełnienie przedmiotowych środków dowodowych: Nie
SEKCJA VI - WARUNKI ZAMÓWIENIA
6.1.) Zamawiający wymaga albo dopuszcza oferty wariantowe: Nie
6.3.) Zamawiający przewiduje aukcję elektroniczną: Nie
6.4.) Zamawiający wymaga wadium: Nie
6.5.) Zamawiający wymaga zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Tak
6.7.) Zamawiający przewiduje unieważnienie postępowania, jeśli środki publiczne, które zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia nie zostały przyznane: Nie
SEKCJA VII - PROJEKTOWANE POSTANOWIENIA UMOWY
7.1.) Zamawiający przewiduje udzielenia zaliczek:
Nie
7.3.) Zamawiający przewiduje zmiany umowy:
Nie
7.5.) Zamawiający uwzględnił aspekty społeczne, środowiskowe, innowacyjne lub etykiety związane z realizacją zamówienia: Nie
SEKCJA VIII – PROCEDURA
8.1.) Termin składania ofert: 2021-08-10 09:00
8.2.) Miejsce składania ofert: Wykonawca składa ofertę za pośrednictwem „Formularza do złożenia lub wycofania oferty" dostępnego na ePUAP i udostępnionego również na miniPortalu. Sposób złożenia oferty opisany został w Instrukcji użytkownika dostępnej na miniPortalu.
8.5.) Zamawiający przewiduje wybór najkorzystniejszej oferty z możliwością negocjacji:
8.3.) Termin otwarcia ofert: 2021-08-10 10:00
8.4.) Termin związania ofertą: do 2021-09-08
Część 1 : Tak
Część 2 : Tak
Część 3 : Tak
Część 4 : Tak
Część 5 : Tak | <urn:uuid:3c83fe36-5eaf-492e-943b-7f3a1e832799> | finepdfs | 1.046875 | CC-MAIN-2021-49 | https://bip.powiat.cieszyn.pl/attachments/download/28475 | 2021-12-01T12:27:45+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964360803.0/warc/CC-MAIN-20211201113241-20211201143241-00367.warc.gz | 204,702,964 | 0.999968 | 0.999987 | 0.999987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1465,
4983,
7167,
8553,
10115,
11809,
13999,
14059
] | 2 | 0 |
WYKAZ PROGRAMÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W LICEUM W ROKU SZKOLNYM 2022/2023
Klasy po szkole podstawowej
| 1 | EDB EDB | Program edukacji dla bezpieczeństwa dla LO i technikum ''''Żyję i działam bezpiecznie " Edukacja dla bezpieczeństwa dla szkół ponadpodstawowych – zakres podstawowy | Jarosław Słoma - NOWA ERA - 2022 Wydanie nowe Bogusława Britkope, Mariusz Cieśla – WSiP Warszawa 2022 Wydanie nowe | Marek Filuś Robert Michalski |
|---|---|---|---|---|
| 2 | Podstawy przedsiębiorczości | Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości | Ekonomia stosowana – podręcznik do podstaw przedsiębiorczości FMP 2020 | Robert Michalski |
| 3 | Filozofia | „ Spotkania z filozofią” Program nauczania filozofii dla liceum i technikum. Zakres podstawowy | Monika Bokiniec, Sylwester Zielka Nowa Era | Wojciech Dutka |
| 4 | Biologia podstawa | Program nauczania biologii dla liceów ogólnokształcących i techników zakres Podstawowy „Biologia na czasie” | Katarzyna Kłosowska Nowa Era | Marta Jurasz Aneta Łukasz |
| 5 | Biologia rozszerzenie | Program nauczania biologii dla liceów ogólnokształcących i techników zakres rozszerzony „Biologia na czasie” | Urszula Poziomek Nowa Era | Marta Jurasz Aneta Łukasz Aleksandra Pękala |
| 6 | Chemia podstawa | Program nauczania chemii w zakresie podstawowym dla liceum ogólnokształcącego i technikum „ To jest chemia” | R Hassa, A. Mrzigod, J. Mrzigod Nowa Era | Joanna Majcherczyk |
|---|---|---|---|---|
| 7 | Chemia rozszerzenie | Program nauczania chemii w zakresie rozszerzonym dla liceum ogólnokształcącego i technikum „ To jest chemia” | M. Litwin, Sz. Styka-Wlazło Nowa Era | Joanna Majcherczyk Aneta Łukasz |
| 8 | Język polski | „Ponad słowami „ | Barbara Łabęcka | A.Wareliś B.Drwal E.Potoczny A.Szyra |
| 9 | Język niemiecki | PROGRAM NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO KSZTAŁTOWANIE KOMPETENCJI KLUCZOWYCH NA LEKCJACH JĘZYKA NIEMIECKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM I TECHNIKUM | Anna Abramczyk Wyd. Pearson | Iwona Połomska Anita Popiołek-Puda |
| 10 | Język angielski | Program nauczania dla podręcznika High Note i Repetytorium z Języka Angielskiego dla liceów i techników. Program nauczania języka angielskiego. III etap edukacyjny, poziom III.1.R – na podbudowie wymagań dla szkoły podstawowej. | A. Abramczyk, A. Pasternak, J. Stefańska Wydawnictwo Pearson | Iwona Karolewicz- Mamica Eliza Tarnawa-Szwajkosz Arkadiusz Pałka Anita Popiołek-Puda Iwona Giżycka – Morelli Anna Pruchnicka Agata Lech |
11
Język włoski
Program nauczania języka włoskiego dla
Autorzy: E. Jamrozik,
Lidia Lankosz
| 12 | Matematyka | Program nauczania matematyki dla liceum/technikum MATeMAtyka- zakres podstawowy; | Dorota Ponczek | Renata Kudłacik Anna Piszcz Dorota Jaruga - Turoń |
|---|---|---|---|---|
| 13 | Geografia podstawa | Program nauczania geografii w zakresie podstawowym dla liceum ogólnokształcącego i technikum - Oblicza geografii | Barbara Dziedzic, Barbara Korbel, Ewa Maria Tuz Nowa Era | Małgorzata Filuś Marek Filuś |
| 14 | Geografia rozszerzenie | Program nauczania geografii w zakresie rozszerzonym dla liceum ogolnoksztalcacego i technikum - Oblicza geografii Barbara Dziedzic, Barbara Korbel, Ewa Maria Tuz Nowa Era | Barbara Dziedzic, Barbara Korbel, Ewa Maria Tuz Nowa Era | Małgorzata Filuś |
| 15 | Język francuski | Program nauczania języka francuskiego dla liceów i techników dla uczniów początkujących oraz kontynuujących | M. Darmoń Hachette | Joanna Zaremba |
| 16 | Fizyka | Program nauczania fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum, Zakres podstawowy, Odkryć fizykę | Marcin Braun, Weronik Śliwa Nowa Era | Zuzanna Grubka Ewa Stebelska |
| 18 | Historia podstawa | Program Historia zakres podstawowy | Jakub Lorenc WSIP | Janusz Kaps Sławomir Horowski Stanisław Grzybowski |
|---|---|---|---|---|
| 19 | Historia rozszerzenie | Program nauczania Historia zakres rozszerzony | Jakub Lorenc Jolanta Choińska- Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc WSIP | Janusz Kaps |
| 20 | Wiedza o społeczeństwie podstawa | Program nauczania wiedzy o społeczeństwie W centrum uwagi zakres podstawowy | Barbara Furman Nowa Era | Janusz Kaps Sławomir Horowski Stanisław Grzybowski |
| 21 | Wiedza o społeczeństwie Rozszerzenie | Program nauczania wiedzy o społeczeństwie w Centrum uwagi zakres rozszerzony | Barbara Furman Nowa Era | Janusz Kaps Sławomir Horowski Stanisław Grzybowski |
| 22 | Wychowanie do życia w rodzinie | „Wędrując ku dorosłości „ | T. Król | Andrzej Heczko |
| 23 | Wychowanie fizyczne | Programie nauczania wychowania fizycznego dla liceum i technikum "Ruch - zdrowie dla każdego 3" | S. Żołyński | Witold Drwięga Joanna Justyniak Mariola Siemiątkowska Beata Szczurko Rafał Łopatecki |
| 24 | Religia | Az-43-01/1-1 „ Świadek Chrystusa” | Red. Ks. Z. Marek | Małgorzata Klinot Marcin Hałas |
| 25 | Muzyka | Program nauczania muzyki w liceum i technikum | Operon Małgorzata Rykowska, Zbigniew Szałko | Miarczyńska-Micorek |
| | | | | Urszula |
|---|---|---|---|---|
| 26 | Edukacja łacińska | Program autorski | A. Michalkiewicz-Gorol | Aleksandra Adamus |
| 27 | Łacina medyczna | Program autorski | A. Michalkiewicz-Gorol | Aleksandra Adamus |
| 28 | Podstawy anatomii | Program autorski | Marta Jurasz | Marta Jurasz |
| 29 | Ratownictwo medyczne | Program autorski | Robert Michalski | Robert Michalski |
| 30 | Bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe | Program autorski | Robert Michalski | Robert Michalski |
| 31 | Turystyka i rekreacja | Program autorski | Małgorzata Filuś | Małgorzata Filuś |
| 32 | Zajęcia artystyczne | Program autorski | Aleksandra Wareliś | Aleksandra Wareliś |
| 33 | Zastosowanie nowoczesnych aplikacji | Program autorski | Marzena Śliwa | Marzena Śliwa | | <urn:uuid:f0f1e444-440f-48d4-a2bc-a8dfc3df9f1f> | finepdfs | 1.935547 | CC-MAIN-2023-23 | https://asnyk.edu.pl/wp-content/uploads/2022/11/SP-WYKAZ-PROGRAMOW-1.pdf | 2023-05-28T23:05:17+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224644571.22/warc/CC-MAIN-20230528214404-20230529004404-00179.warc.gz | 146,194,405 | 0.999825 | 0.999803 | 0.999803 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1205,
2430,
3599,
4894,
5663
] | 1 | 0 |
Artykuł został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych.
Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku.
"ŁĄCZNIK POCZTOWY" (1932—1936)
Wśród czasopism dwudziestolecia międzywojennego wydawany pod egidą Ministerstwa Poczty i Telegrafów miesięcznik "Łącznik Pocztowy" był jednym z pism o największych jednorazowych nakładach, ze swoimi około 300 000 egz.\(^1\) ustępując tylko "Rycerzowi Niepokalanej" (680 000 w 1934 i 800 000 w 1936 r.). Zwraca to tym bardziej uwagę, że ukazywał się on w latach 1932—1936 — w okresie, w którym prasa borykała się z ogromnymi trudnościami wywołanymi wielkim kryzysem gospodarczym. Historycy czasopiśmiennictwa zauważając to ciekawe zjawisko nie poświęcili mu jednak bliższej uwagi\(^2\). Pełna monografia "Łącznika" ze względu na duże braki w bazie źródłowej nie jest możliwa. Nie zachowały się materiały redakcyjne, a archiwum Ministerstwa Poczty i Telegrafów uległo zniszczeniu w czasie II wojny światowej\(^3\), podobnie jak akta przedsiębiorstwa Reklama Pocztowa. Z materiałów archiwalnych przydatne okazały się akta Polskiego Związku Wydawców Dzienników i Czasopism oraz poszyt dotyczący Reklamy Pocztowej w zespole Ministerstwa Skarbu\(^4\).
"Łącznik Pocztowy" był regularnie ukazującym się miesięcznikiem. W okresie od grudnia 1932 do grudnia 1936 r. opublikowano ogółem 48 numerów (w tym jeden podwójny). Początkowo wydawany był przez państwowe przedsiębiorstwo Polska Poczta, Telefon i Telegraf, następnie, od numeru 5, przez podporządkowaną mu Reklamę Pocztową. Numer za-
---
\(^1\) Katalog Prasowy PAR-a Polska Agencja Reklamy Franciszka Krajny 1934/1935, Poznań 1936, s. 33; "Łącznik Pocztowy" posiada nad tytułem nadruk, informujący, że nakład czasopisma wynosi 300 tys. egzemplarzy i jest stwierdzony rejentalnie — "Łącznik Pocztowy", 1933, nr 7; por. A. Paczkowski, Prasa polska w latach 1918—1939, Warszawa 1980, s. 243. W sprawie wiarygodności nakładów podawanych przez katalogi prasowe zob. też uwagi M. Czarneckiego, Ilościowy rozwój polskiego ruchu wydawniczego 1501—1965, Warszawa 1965, s. 141.
\(^2\) Paczkowski, op. cit., s. 250; E. Rudziński, Sprawy ogłoszeniowe w działalności Polskiego Związku Wydawców Dzienników i Czasopism w latach 1929—1939, "Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego", t. XIV : 1975, z. 1, s. 34—35.
\(^3\) AAN przechowuje obecnie 4 poszyty akt Ministerstwa Poczty i Telegrafów; nie dotyczą one interesującego mnie tematu.
\(^4\) AAN, Ministerstwo Skarbu, sygn. 6142.
wierał zwykle od 12 do 16 stron w wymiarach $24 \times 31$ cm. Począwszy od numeru 12 z 1934 r. zwiększone wymiary do $26 \times 36,5$ cm oraz wzbogacono pismo o wkładkę rotograviurową dochodzącą do 6 stron\(^5\). Jeden numer kosztował 10 gr, po zmianie szaty graficznej — 15 gr, był to więc jeden z najtańszych ówczesnych miesięczników. Redaktorem odpowiedzialnym był początkowo Seweryn Makulski, od numeru 1 z 1934 r. Jerzy Staniszewski. Organizacja redakcji nie jest znana. Zawartość miesięcznika wskazuje jedynie, że do stałych jego współpracowników należeli Adam Galis i Henryk Dołęga oraz Maja Wolska-Berezowska (jako ilustrator).
„Łącznik” był pismem adresowanym do kobiet. Zawierał on głównie porady w sprawach gospodarstwa domowego oraz profilowany na gospodarstwa domowe dział ogłoszeń. Reklamowano w związku z tym głównie żywność, kosmetyki, chemię gospodarczą, usługi rzemieślnicze, lekarskie itp. W każdym numerze poświęcano również sporo miejsca reklamie usług pocztowych. Układ działań nie był jednak w szczegółach stabilny.
Pojawienie się „Łącznika Pocztowego” w apogeum kryzysu gospodarczego jako bardzo taniego pisma reklamowego, w chwili gdy w czasopismach polskich reklamy handlowe w dziale ogłoszeń spadały przeciętnie do połowy stanu z lat 1930—1931\(^6\), wywołało lawinę protestów Polskiego Związku Wydawców Dzienników i Czasopism. Już 14 XII 1932 r. w piśmie skierowanym do ministra poczt i telegrafów podkreślano: „Polskie sfery wydawnicze zaniepokojone są poważnie zamierzeniami Rządu R.P. zmierzającymi do rozszerzenia sfery działań państwa w dziedzinie wydawniczej […]. Specjalne obawy świata wydawniczego budzi fakt podjęcia przez Poczty w wielkim nakładzie wydawnictwa »Łącznik Pocztowy«, poświęconego przede wszystkim sprawom ogłoszeniowym […]. Ma więc to być quasi-organ prasowy właściwie poświęcony sprawom gospodarskim, mający głównie na celu skoncentrowanie akcji reklamowej artykułów i przedmiotów masowego spożycia”\(^7\). Wyobrzmiając płynące stąd niebezpieczeństwo, 22 XII 1932 r. Związek Wydawców wniosł do ministra spraw wewnętrznych skargę zawierającą ostrzeżenie: „Powyższa akcja Poczty w dziedzinie ogłoszeniowej, w szczególności zaś wydawanie pisma »Łącznik« spowoduje niewątpliwie znaczne skurczenie się i tak niezwykle małych działań ogłoszeń w pismach polskich […]. Ponieważ dochód z ogłoszeń stanowi w Polsce dla wszystkich pism główny dochód, konkurencja Poczty może zagrozić bytowi wielu wydawnictw w Polsce”\(^8\).
W literaturze przedmiotu przychylono się do opinii widzącej w po-
---
\(^5\) „Łącznik Pocztowy” drukowany był w Zakładach Graficznych Drukarnia Polska, Warszawa, Szpitalna 12, a od nr. 12 z 1934 w Zakładach Graficznych Nowoczesna Spółka Wydawnicza, Warszawa, Marszałkowska 3/5/7.
\(^6\) Rudziński, op. cit., s. 32; por. też „Prasa”, 1932, z. 9—10—11, s. 2.
\(^7\) AAN, Polski Związek Wydawców Dzienników i Czasopism, sygn. 202.
\(^8\) Tamże, sygn. 205.
wstaniu „Łącznika” jedną z prób etatyzacji prasy\(^9\). Wydaje się jednak, że koncepcja powołania do życia tego miesięcznika ma swoje źródło przede wszystkim w nowej, antykryzysowej polityce państwowego przedsiębiorstwa Polska Poczta, Telegraf i Telefon. Początek lat trzydziestych przyniósł obniżenie ilości wykonywanych przez nie usług, co wpływało niekorzystnie na wyniki finansowe\(^{10}\). Jedną z dróg zwiększenia dochodowości przedsiębiorstwa było oferowanie społeczeństwu rozszerzonego, a jednocześnie dostosowanego do warunków kryzysowych asortymentu usług oraz odpowiednia manipulacja polityką taryfową. I tak np. w związku z bankructwem wielu przedsiębiorstw ilość aparatów telefonicznych zmalała w 1931 r. ze 199 tys. do 184 tys., toteż zmieniona taryfa telefoniczna dla pozyskania nowych abonentów dawała 50% zniżkę na założenie aparatu\(^{11}\). Wprowadzono rozmowy międzymiastowe zamawiane na określoną z góry godzinę, przywoływanie przez posłańca osób do rozmównic. W ruchu telegraficznym wprowadzono ozdobne telegramy z życzeniami, dostarczane w oznaczonym dniu i godzinie, możliwość nadania telegramu w pociągu. Właściciel telefonu mógł sobie zastrzec w najbliższym urzędzie pocztowym, by przychodzące pod jego adresem telegramy były mu niezwłocznie przekazywane przez telefon. Zróżnicowano listy i kartki pocztowe na zamiejscowe i miejscowe, dla tych ostatnich obniżając opłaty z uwagi na niższy koszt obsługi. W większych miastach zainstalowano tzw. „zielone skrzynki” do korespondencji miejscowej; listy wrzucone do nich przed godziną 16 doręczane były adresatowi tego samego dnia. Poczta próbowała wykorzystać również swoje możliwości jako przedsiębiorstwo finansowe — wprowadzono np. zlecenia inkasowe\(^{12}\).
Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie do obrotu tzw. paczek żywnościowych, które stały się jednym z głównych powodów powołania do życia „Łącznika Pocztowego”. Wieś, szczególnie w okolicach odległych od większych miast, wyjątkowo ostro odczuwała w latach kryzysu wzrost kosztów pośrednictwa handlowego. Skup artykułów rolnych był niejednokrotnie opanowany przez zorganizowane grupy handlarzy, którzy narzucali chłopom rażąco niskie ceny w porównaniu z uzyskiwanymi za te artykuły w mieście. Polska Poczta, Telegraf i Telefon — idąc po linii polityki rządu, który od 1932 r. rozpoczął zdecydowaną walkę z kryzysem w rolnictwie\(^{13}\), a widząc jednocześnie możliwości zwiększenia własnych obrotów — wprowadziła 14 VII 1932 r. tzw. tanią przesyłkę żywności\(^{14}\).
---
\(^9\) Paczkowski, op. cit., s. 249—250; Rudziński, op. cit., s. 35.
\(^{10}\) Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej 1931—1932, Okres II, Druki, druk 441.
\(^{11}\) Mały rocznik statystyczny 1936, Warszawa 1936, s. 133.
\(^{12}\) Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej 1933—1934, Okres III, Druki, druk 800, cz. 15.
\(^{13}\) Z. Landau, J. Tomaszewski, Zarys historii gospodarczej Polski 1918—1939, Warszawa 1962, s. 153.
\(^{14}\) Dziennik Urzędowy Ministerstwa Poczty i Telegrafów 1932, nr 15, zarz. 104.
Dawało to konsumentowi możliwość zamawiania produktów żywnościowych bezpośrednio u wytwórców, a producentom otrzymania za nie cen wyższych niż te, jakie oferowali im pośrednicy. Oplata za paczki żywnościowe objęta była w stosunku do innych paczek zniżką wahającą się w zależności od strefy wagowej od 25% do 80%. Były one przewożone najszybszymi połączeniami kolejowymi; istniała możliwość nadawania i odbierania ich w ambulansach pocztowych. Dla ułatwienia obrotu wprowadzono specjalny druk dla zamawiających. W tym samym celu wprowadzono zniżkowe telegramy żywnościowe\(^{15}\). Zamierzeniom tym sprzyjał dokonujący się w tym czasie wzrost liczby listonoszy wiejskich.
Tę inicjatywę przedsiębiorstwa państwowego Polska Poczta, Telegraf i Telefon początkowo energicznie propagowała prasa. Przedstawiciele władz Związku Wydawców „w zrozumieniu doniosłości akcji [...] w dziedzinie obrotu paczek żywnościowych zaofiarowali w imieniu członków Związku dla propagandy paczek żywnościowych łamy wielkich organów ogłoszeniowych na warunkach wyjątkowo dogodnych oraz redakcyjne bezinteresowne poparcie tej akcji”\(^{16}\). W listopadzie 1932 r., zapewne w związku z rozesłaną do 19 tys. polskich ziemian ulotką zawierającą obok reklamy paczek żywnościowych również wezwanie do oferowania ich za pośrednictwem mającego się wkrótce ukazać „Łącznika Pocztowego”\(^{17}\), zagrożona tym prasa wycofała swoje poparcie. Jako wyraz opinii tych kręgów można przytoczyć list skierowany do Związku Wydawców przez redaktora „Ekspresu Porannego” Feliksa Kuczkowskiego, w którym m.in. oświadczał on, że przerwał akcję „uznawszy jej zbyteczność ze stanowiska społecznego i wydawniczego. [...] Sądzę — pisał — że jest rzeczą naturalną i zrozumiiałą, gdy dziennik, który podjął inicjatywę jakiejś kampanii (jak w tym wypadku „Ekspress Poranny”) dał przykład i bodźce innym dziennikom do zajęcia się akcją poczty), przerywa ją przekonawszy się, że temat stracił aktualność, a sama popierana akcja nie ma szans gospodarczych, jakieśmy jej przypisywali, dopóki nie poznaliśmy metod jej wykonywania”\(^{18}\).
W celu popularyzowania nowych usług pocztowo-telekomunikacyjnych ministerstwo powołało 28 II 1932 r. afiliowaną przy nim wyspecjalizowaną jednostkę: Reklamę Pocztową. Była to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, o kapitale zakładowym 100 tys. zł (99% Polska Poczta, Telegraf i Telefon i 1% Polskie Radio)\(^{19}\). Nie było to zbyt dochodowe
---
\(^{15}\) XX lat Poczty i Telekomunikacji w Polsce Niepodległej, Warszawa 1939, s. 65.
\(^{16}\) AAN, Polski Związek Wydawców Dzienników i Czasopism, sygn. 202 — Prezes Zarządu Głównego PZWDziCz do ministra poczt i telegrafów, list z 21 III 1933.
\(^{17}\) Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu — reklamówka ta znajduje się jako załącznik do pierwszego rocznika „Łącznika Pocztowego”.
\(^{18}\) AAN, Polski Związek Wydawców Dzienników i Czasopism, sygn. 202 — odpis listu Feliksa Kuczkowskiego do zarządu Prasa Polska z dn. 25 XI 1932.
\(^{19}\) Wpisana do rejestru handlowego 28 II 1932 jako przedsiębiorstwo reklamowo-ogłoszeniowe i wydawnicze. Liczba zatrudnionych urzędników i robotników wynosi...
dla resortu przedsiębiorstwo. W 1933 r. czysty zysk wyniósł 25 tys. zł, wzrastając w roku następnym do 98 tys. zł\(^{20}\). Dla Poczty większe znaczenie musiały mieć efekty akcji reklamowej jej usług. Reklama Pocztowa zatrudniała bardzo dobrze wynagradzanych, wysokiej klasy specjalistów. Na jej czele w latach 1933—1936 stał Melchior Wańkowicz\(^{21}\). Najprawdopodobniej jego pomysłem było powołanie „Łącznika Pocztowego”, stanowiącego jedno z narzędzi oddziaływania na społeczeństwo. Rozpoczynając swą działalność pismo zapowiadało, że zamierza przeciwdziałać istniejącemu w Polsce kryzysowi przez umieszczanie na swych łamach ogłoszeń o paczkach żywnościowych, które ułatwiają osobom prywatnym nabywanie produktów od producentów, a tym ostatnim zbyt nawet drobnych ilości towaru\(^{22}\).
Zawartość „Łącznika” można podzielić na dwie części: poradniczo-rozrywkową i reklamową, chociaż nie jest to podział całkowicie rozłączny, bowiem poszczególne elementy spełniały czasami obie funkcje. Reklama, która przesądziła o charakterze pisma, stanowiła średnio 50—70% objętości. Lansowano ją różnymi metodami: za pomocą reklamy czystej, na którą składały się inseraty, notki informacyjne, zdjęcia (zwłaszcza we wkładce rotograwiurowej), oraz reklamy ukrytej w postaci konkursów, felietonów, komiksów. Zamieszczane inseraty, liczące przeciętnie 95 pozycji, stanowiły średnio około 60% objętości całej reklamy i 35% pisma. Dla porównania można podać, że według danych Polskiego Związku Reklamy za rok 1937 tylko 10,1% powierzchni dzienników i 14,5% powierzchni tygodników przeznaczano na ogłoszenia reklamowe, gdy w prasie niemieckiej czy amerykańskiej miały one sięgać 30—50%\(^{23}\). W początkowym okresie (do pocz. 1935 r.) w „Łączniku” przeważały drobne ogłoszenia o paczkach żywnościowych, stanowiące wtedy ¾ wszystkich inseratów. Później stopniowo ilość ich spadła do ¼ całości — z wyjątkiem numerów świątecznych (Boże Narodzenie i Wielkanoc), w których nadal przeważały, zapewne w związku z aprowizacją świąteczną. „Łącznik”
\(^{20}\) Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej 1935—1936, Okres IV, Druki, druk 55.
\(^{21}\) „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu”, 1934, poz. 9002; poza nim w Zarządzie i Komitecie Wykonawczym w tym okresie zatrudnieni byli: Jan Walcher, Mieczysław Lipski, dr Józef Pawlak.
\(^{22}\) „Łącznik Pocztowy”, 1932, nr 1, s. 1—3 i 1933, nr 1, s. 1—4.
\(^{23}\) H. Kurta, Reklama Prasowa — Wybrane zagadnienia, Warszawa 1969, s. 53; por. też Paczkowski, op. cit., s. 451—453.
jednak przez cały okres swojej działalności propagował akcję paczek żywnościowych.
Redakcja początkowo zbyt chyba uwierzyła w przyciągającą siłę wysokiego nakładu, gdyż już w drugim numerze pisma zapowiedziała obniżenie ceny ogłoszeń o 25%\(^\text{24}\). Mimo to należy stwierdzić, że ogłoszenia w „Łączniku” należały do najdroższych: stawki były przeciętnie trzykrotnie wyższe niż w „Kurierze Warszawskim”, a o 50% niż w „Reklamie”\(^\text{25}\). Posiadane dane archiwalne\(^\text{26}\) dotyczące wyników finansowych osiągniętych w 1936 r., a więc w ostatnim roku istnienia pisma, wykazują, że 66% wpływów dostarczył kolportaż (288 097,97 zł), a 34% (84 746,88 zł) ogłoszenia. Udział tych ostatnich, zbliżając się do wielkości uznawanych w tym czasie dla czasopism za optymalne, był jednocześnie prawie trzy razy wyższy od ówczesnych szacunków średniej krajowej\(^\text{27}\). Można tu dodać, że w tymże 1936 r. „Łącznik” przyniósł 57 779,20 zł zysku, a poniesione koszty — 315 065,65 zł przedstawiały się następująco: druk 144 489,67 zł, rozpowszechnianie — 109 172,66 zł, koszty redakcyjne — 23 787,21 zł, prowizja od ogłoszeń — 20 118,63 zł i reklama 17 497,48 zł. Z powyższych danych — o ile ich proporcje nie odbiegają w sposób istotny od lat poprzednich — wynika, że kolportaż nie pokrywał ponoszonych wydatków, a rentowność pisma zapewniały stosunkowo wysokie dochody z ogłoszeń\(^\text{28}\).
Ogłoszenia o paczkach żywnościowych oferowały przede wszystkim miód, sery, wędliny, mięsa, grzyby suszone i orzechy z terenów województw wschodnich (poleskie, tarnopolskie, nowogródzkie), zgłaszane przeważnie przez tamtejsze polskie spółdzielnie, oraz ryby morskie z województwa pomorskiego. W małym już tylko stopniu (8%) oferty pochodziły z województw krakowskiego i warszawskiego. W odniesieniu do innych części Polski oraz pozostałych produktów trudno dostrzec jakieś prawidłowości. Zaobserwowana aktywność ogłoszeniowa województw wschodnich odpowiadała przebiegowi kryzysu na tych terenach. Ze względu na szczególnie wąski tu rynek „Łącznik” dawał jakąś szansę zbytu posiadanych towarów. W przypadku ryb morskich była to chyba próba zdobywania krajowego konsumenta\(^\text{29}\). Można dodać, że w 1933 r. obrót
---
\(^{24}\) „Łącznik Pocztowy”, 1933, nr 2, s. 2.
\(^{25}\) Katalog Prasowy PAR-a..., s. 32—33, 107.
\(^{26}\) AAN, Ministerstwo Skarbu, sygn. 6142 — Rachunek strat i zysków Reklamy Pocztowej na dzień 31 XII 1936 r.
\(^{27}\) Paczkowski, op. cit., s. 451.
\(^{28}\) Trudno tu o ścisłejszysz szacunek dochodów, jakie przynosiły pismu zamieszczane w poszczególnych numerach inseraty. Literatura przedmiotu udowodniła, że nawet szacunkowe wyliczenia są wyjątkowo uciążliwe i mogą zaciemniać rzeczywisty obraz, który warunkuje wiele czynników — patrz S. Z. Zakrzewski, Ogłoszenia prasowe, Warszawa 1936, s. 12, 44; O. Langier, Reklama kupca detalisty, Warszawa 1937, s. 28—30, 41, 135.
\(^{29}\) A. Uziembło, Program pomorski, [w:] Pięć lat na froncie gospodarczym
paczkami żywnościowymi stanowił około 1/4 całości obrotu paczkowego Poczty. Przy okazji próbowało nadać mu również znaczenie polityczne, traktując jako metodę popierania elementu polskiego na Kresach i Pomorzu. W numerze 2 z 1933 r., pisząc w „Łączniku” o paczkach zawierających ryby morskie, zaznaczono nawet: „Cieszymy się, że mogliśmy się przyczynić do popierania losu naszych dzielnych Kaszubów”\(^{30}\). Dodatkowo podkreślić należy, że nie było żadnych ofert firm żydowskich, co może być zrozumiałe tylko w przypadku paczek żywnościowych sprowadzanych wprost od konsumentów. Natomiast brak nazwisk żydowskich również przy reklamie artykułów przemysłowych, jak i usług rzemieślniczych i lekarsko-aptecznych stanowić może dodatkowe świadectwo intencji redakcji.
Wraz ze spadkiem liczby ogłoszeń paczek żywnościowych rosła reklama usług pocztowych (głównie tych nowo wprowadzonych), nadając pisemu od chwili wzbogacenia go w 1935 r. wkładką rotograviurową charakter magazynu pocztowego. Reklama Poczty odbywała się głównie za pomocą zwięzłych artykułów informacyjnych o sposobie korzystania z nowych usług oraz ogłoszeń o ich wprowadzaniu. Te ostatnie znajdowały się zawsze na eksponowanych miejscach, znacznie się przy tym różniąc układem graficznym od pozostałego tekstu. Prawie każda wkładka dotyczyła również Poczty. Nieco miejsca poświęcano także filatelistyce oraz historii poczty, ukazując jej ważną rolę w rozwoju kultury, poprawnym funkcjonowaniu państwa i narodu.
Funkcję rozrywkową, a jednocześnie ukrytą reklamę Poczty stanowił zamieszczany prawie w każdym numerze obszerny felieton — czasami parustronicowy. Teksty te, chociaż pisane często przez dość znanych autorów, jak Kornel Makuszyński, Magdalena Samozwaniec, Zdzisław Kleszczyński, Adam Galis, Janusz Meissner, Tadeusz Michał Nittman i inni, stanowiły dość prymitywną i ckiwi formę reklamy poczty — dzisiaj często już po prostu śmieszną. Jeden z felietonów Zdzisława Kleszczyńskiego pt. Sześć centymetrów kwadratowych ojczyzny zawierał dzieje emigranta polskiego w Ameryce, który wciągnięty w wir dorabiania się majątku zapomniał zupełnie o kraju ojczystym. Aż jednego dnia nadszedł z Polski list do jego współpracownika ze znaczkiem pocztowym przedstawiającym króla Jana III Sobieskiego. Nagle znaczek ten wzbudził w nim przypływ uczuć patriotycznych, zaczęły stawać mu przed oczyma obrazy z historii Polski i ojczystej przyrody. Bohater tak się tym wzruszył, że pełen wdzięczności dla Poczty w ciągu tygodnia powrócił do kraju...\(^{31}\) W innym felietonie Magdalena Samozwaniec opowiadała o zmarnowanym życiu osobistym niejakiej Marychny, która przez kon-
---
1926—1931, t. 2, Warszawa 1931, s. 615—624; XV lat polskiej pracy na morzu, Gdynia 1935, s. 184.
\(^{30}\) „Łącznik Pocztowy”, 1933, nr 2, s. 5.
\(^{31}\) Tamże, 1934, nr 1, s. 10—11.
serwatyzm matki nie chcącej korzystać z usług poczty została starą pan-
ną. Rodzice narzeczonego poprosili (oczywiście listownie) o rękę Marychy-
ny: Matka postanowiła wysłać odpowiedź pozytywną przez swoją kuzyn-
kę, chociaż wszyscy ją przekonywali, iż „nasze poczty tak świetnie funk-
cjonują, że gdybyś go dziś wysłała, to by go jutro mieli”. Kuzynka w
czasie podróży z Warszawy do Łodzi dostała ataku żołądka, po czym
umarła, a oburzeni rodzice narzeczonego, nie dostawysz w odpowiednim
czasie odpowiedzi, zabronili synowi tego małżeństwa.
Do stałych elementów treści miesięcznika należały konkursy. Każdy
numer zawierał tzw. wielki konkurs, zapowiadający około 30 atrakcyj-
nych nagród głównych (rower, detefony, welny, kajaki itp.) oraz 1000 na-
gród pocieszenia, również wartościowych (np. zestawy kosmetyków). Kon-
kurs ten stanowił nie tylko element przyciągający czytelników (dość wy-
jątkowy w ówczesnej prasie polskiej), ale również formę reklamy tych
firm, które fundowały nagrody. Były one anonosowane najpierw przy
ogłaszaniu konkursu i ponownie przy podawaniu jego wyników. Zdarza-
ło się, że kolejno po sobie następujące nagrody pochodziły z jednej fir-
my, a więc konkurs stwarzał możliwości reklamy zwielokrotnionej. Moż-
na przypuszczać, że Reklama Pocztowa zdobywała te nagrody po zniżo-
nych cenach.
Konkursy polegały zwykle na uzupełnianiu wyrazu lub paru liter pod
rymowanym komentarzem do komiksu o Przygodach Pani Kunegundy
Sitko, ciągnącego się przez cały numer miesięcznika. Często pojawiał się
też półstronicowy komiks o Panu Telesforze Wtyczce, z rymowanym,
satyrycznym komentarzem stanowiącym zagadkę. Pomiędzy autorów pra-
widłowych odpowiedzi rozlosowany był zawsze detefon, którego sprze-
dażą zajmowały się urzędy pocztowo-telekomunikacyjne. Same przygody
Telesfora Wtyczki, dotyczące zwykle jego tarapatów z urządzeniami pocz-
towo-telekomunikacyjnymi, miały wydźwięk dydaktyczny, ucząc pra-
widłowej ich obsługi.
Redakcja wprowadziła też dział dla dzieci, nie stanowiący jednak
osobnego dodatku. Najczęściej zawierał on komiks lub bogato ilustrowa-
ny wierszyk, dotyczący zresztą często też problematyki pocztowej. Dział
ten jako jedyny reprezentował dość wysoki poziom. Autorami dodatku
bywali Ludwik Wiszniewski, Tadeusz Michał Nittman, Julian Tuwim,
a ilustratorami Maja Wolska-Berezowska i Anna Malatyńska.
Część poradniczo-rozrywkowa „Łącznika” obejmowała średnio 30—
50% jego objętości, przy czym przytaczająca większość materiału do-
tyczyła poradnictwa domowego, w mniejszym stopniu — kosmetyków
i mody. Koncentrując się na przepisach kulinarnych i taniej organizacji
gospodarstwa domowego, część ta świetnie pasowała do całej koncepcji
paczek żywnościowych. Porady w stylu „radzimy sobie same” musiały
w ciężkich latach kryzysu znajdować wiele czytelniczek, ponieważ znacz-
32 Tamże, 1934, nr 10, s. 3—6.
ną liczbę tych porad zamieszczaly i inne pisma kobiece tego okresu, jak „Moja Przyjaciółka” czy „Pani Domu”. „Łącznik” odróżniał się od nich wyjątkowo tylko pojawiającą się korespondencją z czytelniczkami.
Około 4% objętości pisma zajmował humor. Sporadycznie poruszane były także bieżące sprawy społeczno-polityczne; numer 2 z 1934 r. donosił np. o projektach nowej konstytucji, przyznając słuszność wyłącznie projektowi BBWR, a w numerze 6 z 1935 r. tekst redakcyjny prawie w całości poświęcony został życiu i śmierci Józefa Piłsudskiego.
„Łącznik Pocztowy” był dość interesującym przykładem wykorzystania form charakterystycznych dla środków przekazu doby kultury masowej. Próbując trafić do czytelników, ukazywał inny jej aspekt niż rewolwerowa sensacja, w której królowały zbrodnie i seks. Tu preferowano praktyczność i zaradność. Na próżno jednak szukać w „Łączniku” wzorców osobowych, przedstawianych przez inne pisma kobiece tego okresu: matki, żony, obywatelki, mimo że pisywały tu niejednokrotnie także specjalistki, jak współpracująca z „Bluszczem” literatka i dziennikarka Jadwiga Korczakowa, czy też znana działaczka ruchu kobiecego i współpracownica „Pani Domu” E. Kiewnarska. Propagowany w omawianym miesięczniku wzór kobiety to dobra gospodyni, dbająca zwłaszcza o dobrą i tanią kuchnię, estetyczny wygląd mieszkania, o własny wygląd już w dalszej kolejności. Charakter pisma i jego niewysoki poziom oraz rysujący się model upoważniają chyba do stwierdzenia, że było ono adresowane do kobiet zamężnych (ani jednej porady serca, a za to dodatek dla dzieci) ze środowisk drobnomieszczańskich.
Zdobycy głównych nagród w konkursach i sporadyczna korespondencja z czytelnikami umożliwiają z braku innych danych jedynie przybliżoną charakterystykę kręgu odbiorców pisma. Według tego materiału w 88% były to kobietey, a w 87% mieszkańcy miast; 35% stanowili mieszkańcy Warszawy, 16% województwa poznańskiego, 10% pomorskiego i po 3% łódzkiego i śląskiego. Czytelnicy rekrutowali się więc głównie z rejonów o wyższym poziomie oświaty i kultury, a jednocześnie gęstszej sieci placówek pocztowo-telekomunikacyjnych.
W numerze 12 z 1936 r. redakcja żegnając się z czytelnikami zapowiadzała, że z przyczyn od niej niezależnych następuje zamknięcie pisma. Najprawdopodobniej związane to było ze zmianą polityki resortu, dostosowującej się do nowej sytuacji gospodarczej. Na czele Reklamy Pocztowej w miejsce Wańkowicza stanął Krzysztof Siedlecki, był podsekretarz
---
33 Por. z czasopismami: „Bluszc”, „Kobieta Współczesna”, „Pani Domu”; A. Maliszewska, Wzory wychowawcze w prasie kobiecej, „Zeszyty Prasoznawcze”, 1975, nr 4, s. 47—56.
34 Analiza treści „Łącznika Pocztowego”, jak i dostępna baza źródłowa nie potwierdzają przypuszczeń A. Paczkowskiego, że wobec protestów PZWDziCZ nadawano miesięcznikowi charakter pisma przeznaczonego przede wszystkim dla pracowników poczty i ich rodzin; por. Paczkowski, op. cit., s. 250.
stanu w Prezydium Rady Ministrów\textsuperscript{35}. Zebrane materiały nie pozwalają na bliższą analizę okoliczności likwidacji „Łącznika”: Odnotować można jedynie opublikowany w dwutygodniku „Wiem wszystko” zjadliwy i nie we wszystkim chyba prawdziwy artykuł pt. \textit{Kolos na glinianych nogach. Niezwykłe dzieje „Łącznika Pocztowego”}\textsuperscript{36}. Podawał on między innymi, że za rozkolportowanie „Łącznika”, gdy kosztował on 10 gr, listonosz otrzymywał 5 gr, natomiast po podniesieniu cenu numeru do 15 gr tylko 2,5 gr. Listonosze otrzymywali zwykle od 50 do 20 egzemplarzy, przy czym z pensji potračano im należność pomniejszoną o ich prowizję. Ponieważ „Łącznik” miał mało czytelników, listonosze musieli wyrzucać nie sprzedane egzemplarze, płacąc ze swoich skromnych pensji haracz na rzecz Reklamy Pocztowej. W związku z tym minister Emil Kaliński zabrał kolportażu „Łącznika” za pośrednictwem listonoszy. „Oczywiście, gdy pozbawiono Reklamę Pocztową tych idealnych, właściwie bezpłatnych kolporterów, sklepik trzeba było zamknąć”\textsuperscript{37}.
Brak wprawdzie nawet w prasie związkowej pocztowców potwierdzenia stawianych tu zarzutów, nie ulega jednak wątpliwości, że siła „Łącznika” leżała nie tyle w dostosowanym do szerokiego adresata dobrze treści, co w sprawnie działającym aparacie kolportażu, opartym na sieci placówek pocztowych i około 16 tys. listonoszy. Ten nie najważniejszy zapewne epizod w historii czasopiśmiennictwa dwudziestolecia międzywojennego w sposób wyjątkowo instruktywny ukazuje znaczenie, jakie dla funkcjonowania prasy miał jej kolportaż.
\textsuperscript{35} „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu”, 1938, poz. 13485.
\textsuperscript{36} „Wiem wszystko”, 1937, nr 2, §. 1; artykuł ten wskazał mi doc. Andrzej Paczkowski.
\textsuperscript{37} Tamże. | <urn:uuid:46af905a-3c0f-4234-882b-8d7dd91dac34> | finepdfs | 3.201172 | CC-MAIN-2023-06 | https://www.bazhum.muzhp.pl/media/files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1982-t21-n1/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1982-t21-n1-s35-44/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1982-t21-n1-s35-44.pdf | 2023-01-30T09:17:28+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764499804.60/warc/CC-MAIN-20230130070411-20230130100411-00088.warc.gz | 684,477,428 | 0.99984 | 0.999875 | 0.999875 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
446,
2803,
5733,
8770,
11921,
14435,
17427,
20255,
23112,
26050,
27855
] | 1 | 0 |
„Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie"
Załącznik nr 3 do Regulaminu naboru i uczestnictwa w operacji pn. „Powiatowe Forum Inicjatyw Regionalnych"
Informacja o przetwarzaniu danych osobowych przez dodatkowe podmioty
1. Dane osobowe przetwarzane w związku ze złożeniem wniosku o wybór operacji w ramach konkursu nr 6/2022 dla partnerów KSOW będą przetwarzane zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „RODO", oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781).
2. Dane osobowe zawarte we wniosku o wybór operacji i załącznikach do tego wniosku, w umowie na realizację operacji i załącznikach do tej umowy oraz we wniosku o refundację i załącznikach do tego wniosku będą przetwarzane, zgodnie z właściwością, przez:
1) Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, jako jednostkę centralną KSOW;
2) samorządy województw, jako jednostki regionalne KSOW, lub przez inne podmioty, którym samorządy województw powierzą wykonywanie zadań jednostki regionalnej KSOW.
3. Jeżeli realizacja operacji będzie wymagała przetwarzania danych osobowych innych osób np. wchodzących w skład grupy docelowej operacji (np. uczestnicy/odbiorcy szkolenia czy wyjazdu studyjnego), wykładowców, tłumaczy itp., dane te będą przetwarzane przez partnera KSOW, który złoży wniosek o wybór operacji, jako administratora lub współadministratora danych osobowych, jeżeli wspólnie z innym podmiotem ustala cele i sposoby przetwarzania tych danych.
4. Po zawarciu z partnerem KSOW umowy na realizację operacji oraz po zrefundowaniu partnerowi KSOW kosztów realizacji operacji, dane osobowe zawarte odpowiednio w tej umowie i załącznikach do umowy oraz we wniosku o refundację i załącznikach do tego wniosku będą również przetwarzane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
5. Dane administratorów danych osobowych i kontakty do nich oraz kontakty do inspektorów ochrony danych osobowych, z którymi można kontaktować się w sprawach dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz korzystania z praw związanych z przetwarzaniem danych przez podmioty wymienione w ust. 2 i 4, są zawarte w tabeli zamieszczonej poniżej niniejszej Informacji.
6. Dane osobowe będą przetwarzane przez podmioty wskazane w ust. 2 na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celu wypełnienia obowiązków określonych w art. 57c ust. 1 pkt 2 oraz art. 57g ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2137, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą ROW", tj. dokonania oceny i wyboru operacji partnera KSOW oraz zawarcia z nim umowy na jej realizację, a także obowiązków określonych w formularzu tej umowy, wynikających z art. 57g ust. 1, w szczególności z pkt 5-7, ustawy ROW, tj. przeprowadzania kontroli, wypłaty środków finansowych z tytułu realizacji operacji oraz zwrotu tych środków w przypadkach określonych w umowie.
7. Dane osobowe, przetwarzane przez podmioty wskazane w ust. 2, mogą być również przetwarzane w celu rozpowszechniania informacji o realizowanej operacji, w szczególności zamieszczenia informacji na stronie internetowej KSOW oraz tworzenia sieci kontaktów za pośrednictwem KSOW, na podstawie § 2 pkt 1 i 2 oraz § 3 pkt 1 i 2, a także § 6 pkt 1-3 oraz § 7 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 stycznia 2017 r. w sprawie krajowej sieci obszarów wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (Dz. U. poz. 148, z późn. zm.).
8. Dane osobowe będą przetwarzane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie § 13 ust. 3 i § 23 ust. 1a, 2 i 3c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 września 2016 r. w
sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy technicznej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (Dz. U. poz. 1549, z późn. zm.) w związku z wykonywaniem obowiązków określonych w art. 6 ust. 2 ustawy ROW.
9. Dane osobowe mogą być również przetwarzane przez inne instytucje uprawnione do przeprowadzenia kontroli i audytu na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w szczególności Komisję Europejską oraz organy Krajowej Administracji Skarbowej.
10. Dane osobowe mogą być udostępniane podmiotom publicznym uprawnionym do przetwarzania danych osobowych na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa oraz na podstawie postanowień zawartej umowy na realizację operacji.
11. Dane osobowe będą przetwarzane przez okres wykonywania obowiązków, o których mowa w ust. 6 i 8, tj. od dnia otrzymania wniosku o wybór operacji – w przypadku podmiotów wskazanych w ust. 2, oraz od dnia otrzymania umowy na realizację operacji zawartej z partnerem KSOW – w przypadku podmiotu wskazanego w ust. 4, do dnia, w którym upłynie 5 lat od dnia wypłaty przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa środków z tytułu zrealizowania operacji jednostce , która zrefundowała partnerowi KSOW koszty poniesione z tego tytułu. Dane osobowe będą przetwarzane przez partnera KSOW od dnia rozpoczęcia realizacji operacji do dnia, o którym mowa w zdaniu powyżej. Okres przetwarzania danych osobowych może zostać przedłużony o okres przedawnienia roszczeń, jeżeli przetwarzanie danych będzie niezbędne do dochodzenia roszczeń lub do obrony przed takimi roszczeniami przez administratora danych osobowych. Ponadto, okres przetwarzania danych osobowych może zostać przedłużony o okres potrzebny do przeprowadzenia archiwizacji.
12. Osobie, której dane osobowe są przetwarzane, przysługuje prawo żądania od administratora danych osobowych dostępu do tych danych, ich sprostowania lub ograniczenia ich przetwarzania, w przypadkach określonych w RODO.
13. W przypadku uznania, że przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy RODO, przysługuje prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa.
14. Podanie danych osobowych jest obowiązkiem wynikającym z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, tj. z art. 57d ust. 3 i art. 57g ust. 1 ustawy ROW. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest pozostawienie wniosku o wybór operacji bez rozpatrzenia, co skutkuje tym, że operacja, której dotyczy ten wniosek, nie podlega dalszej ocenie, a tym samym taka operacja nie może zostać wybrana do realizacji. Podanie danych osobowych jest też warunkiem zawarcia umowy na realizację operacji w przypadku wyboru operacji do realizacji. Podanie danych osobowych jest również warunkiem wypłacenia środków finansowych z tytułu realizacji operacji.
15. Dane osobowe nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany i nie będą profilowane.
16. Dane osobowe nie będą przekazywane poza obszar Unii Europejskiej.
2
3.
Jednostka regionalna
Województwo Kujawsko-Pomorskie –
tel. 56 62 18 243,
3
ul. Racławicka 56, 30-017 Kraków
Urząd Marszałkowski
4
5 | <urn:uuid:d4306ece-3d8d-4618-a755-46e680dc341b> | finepdfs | 1.269531 | CC-MAIN-2025-08 | https://powiatleczynski.pl/wp-content/uploads/2022/09/Zal.-3-Informacja-o-przetwarzaniu-danych-osobowych.docx.pdf | 2025-02-13T09:07:50+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951790.24/warc/CC-MAIN-20250213081309-20250213111309-00866.warc.gz | 450,437,437 | 0.979724 | 0.999987 | 0.999987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
4207,
7201,
7284,
7342,
7345
] | 2 | 2 |
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
08:30
1T/ LL (40cm)
(08-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 1T / )
Konkurs nr: 1T / LL (40cm) / art. 238.1.1. dokładności bez rozgrywki
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk; komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel; KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
1 / 42
M-ce (Place)
Rank
1
Nazwa konia (numer)
Horse (Show reg. No)
ALI (71)
Weronika BĄBA
Punkty
0
Czas
54,57
- / - / wał / - /
Zagroda Jeżdziecka MUSTANG
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
2 / 42
Zawodnik
Klub
Rider
Club
Nagroda
Prize
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
3 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
10:00
Wydruk: 10-05-2021 17:57:03
2T/ LL (60cm)
(08-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 2T / LL (60cm) / reg.B dod.S1 - specjalny z trafieniem w normę czasu ( I elim. w kat. 60cm) (Competition No: 2T / )
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk; komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel; KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
Nagroda
4 / 42
5 / 42
Nagroda
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Gospodarz toru:
Bożena Gnacy
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
6 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
11:15
Wydruk: 10-05-2021 17:57:04
3T/ LL (80cm)
(08-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 3T / LL (80cm) / reg.B dod.S1 - specjalny z trafieniem w normę czasu ( I elimin. w kat.80cm) (Competition No: 3T / )
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk; komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel; KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
Nagroda
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
7 / 42
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
8 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 4T / )
4T/ L (100cm)
(08-05-2021)
Konkurs nr: 4T / L (100cm) / art. 238.2.1. zwykły
WZJ- Małgorzata Mastaleczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel ;
KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
9 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 4R / )
4R/L (100cm)
(08-05-2021)
Konkurs nr: 4R / L (100cm) / art.238.2.1 - zwykły
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Anna Skobrtal
Gospodarz toru:
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
10 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 2R / )
Wydruk: 10-05-2021 17:57:06
2R/P (110cm)
(08-05-2021)
Konkurs nr: 2R / P (110cm) / art.238.2.1 - zwykły
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Volha Rachkouskaya, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
Sędzia główny
Gospodarz toru:
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
13:00
11 / 42
Anna Skobrtal
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 1a / )
Konkurs nr: 1a / L1 / ujeżdżenie klasa L1 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
12 / 42
1a/L1 14:00 (08-05-2021)
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
13 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 1b / L1 / ujeżdżenie klasa L1 - REGIONALNE
(Competition No: 1b / )
SG-- Bożena Gnacy - (B1)
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk - POL (BP, B1)
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
14 / 42
Wydruk: 10-05-2021 17:57:07
1b/L1
(08-05-2021
)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 2a / )
Konkurs nr: 2a / L2 / ujeżdżenie klasa L2 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
15 / 42
2a/L2 16:20 (08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 2b / )
Konkurs nr: 2b / L2 / ujeżdżenie klasa L2 - regionalne
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
16 / 42
Wydruk: 10-05-2021 17:57:08
2b/L2 17:10 (08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 3a / )
Konkurs nr: 3a / P1 / ujeżdżenie klasa P1 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
17 / 42
3a/P1
(08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 3b / )
Konkurs nr: 3b / P1 / ujeżdżenie klasa P1 - regionalne
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
18 / 42
Wydruk: 10-05-2021 17:57:09
3b/P1
(08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 4a / )
Konkurs nr: 4a / P2 / ujeżdżenie klasa P2 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
19 / 42
4a/P2
(08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 4b / )
Konkurs nr: 4b / P2 / ujeżdżenie klasa P2 - regionalny
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
20 / 42
4b/P2
18:32
(08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 5 / N1 / ujeżdżenie klasa N1 - regionalny
(Competition No: 5 / )
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
21 / 42
5/N1
(08-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 6a / )
Konkurs nr: 6a / L1 / ujeżdżenie klasa L1 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
22 / 42
6a/L1 08:30 (09-05-2021)
23 / 42
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 6b / L1 / ujeżdżenie klasa L1 - REGIONALNE
(Competition No: 6b / )
SG-- Bożena Gnacy - (B1)
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk - POL (BP, B1)
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
24 / 42
Wydruk: 10-05-2021 17:57:13
6b/L1 10:25 (09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 7a / )
Konkurs nr: 7a / L2 / ujeżdżenie klasa L2 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
25 / 42
7a/L2 10:45 (09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 7b / )
Konkurs nr: 7b / L2 / ujeżdzenie klasa L2 - REGIONALNY
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
26 / 42
7b/L2
(09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 8a / )
Konkurs nr: 8a / P1 / ujeżdżenie klasa P1 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
27 / 42
8a/P1
(09-05-2021
)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
Konkurs nr: 8b / P1 / ujeżdzenie klasa P1 - REGIONALNY
(Competition No: 8b / )
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
28 / 42
8b/P1 12:06
(09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 9a / )
Konkurs nr: 9a / P2 / ujeżdzenie klasa P2 - towarzyski
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
29 / 42
9a/P2
(09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 9b / )
Konkurs nr: 9b / P2 / ujeżdzenie klasa P2 - REGIONALNY
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Nagroda
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
30 / 42
9b/P2
(09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 10 / )
Konkurs nr: 10 / N1 / ujeżdzenie klasa N1 - REGIONALNY
sędzia B - Małgorzata Mastalerczy
sędzia C - Bożena Gnacy
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
31 / 42
Wydruk: 10-05-2021 17:57:17
10/N1
(09-05-2021)
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
14:30
Wydruk: 10-05-2021 17:57:17
5T/LL (40cm)
(09-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 5T / )
Konkurs nr: 5T / LL (40cm) / art. 238.1.1. - dokładności bez rozgrywki
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
32 / 42
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
33 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
15:45
6T/LL (60cm)
(09-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 6T / )
Konkurs nr: 6T / LL (60cm) / art. 238.2.1. - zwykły ( II elimn. w kat. 60cm)
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
34 / 42
PRZEJAZDY TRENINGOWE
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
35 / 42
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
36 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
16:45
7T/LL (80cm)
(09-05-2021)
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 7T / )
Konkurs nr: 7T / LL (80cm) / art. 238.2.1 - zwykły ( II elimn. w kat. 80cm)
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
37 / 42
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Sędzia główny (President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
38 / 42
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 8T / )
8T/L (100cm)
(09-05-2021)
Konkurs nr: 8T / L (100cm) / art. 238,2.1. - zwykły
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Gospodarz toru:
Anna Skobrtal
ZawodyKonne.com
System Obsługi Zawodów Konnych
39 / 42
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
40 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
Wydruk: 10-05-2021 17:57:21
5R/L (100cm)
(09-05-2021)
Konkurs nr: 5R / L (100cm) / art. 238.2.1. - zwykły
(Competition No: 5R / )
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
PRZEJAZDY TRENINGOWE
Sędzia główny
Gospodarz toru:
(President of Ground Jury):
Bożena Gnacy
Anna Skobrtal
17:50
41 / 42
Zabajka - Głogów Młp., 08-09.05.2021
Wyniki konkursu (Results)
(Competition No: 6R / )
Wydruk: 10-05-2021 17:57:21
6R/P (110cm)
(09-05-2021)
Konkurs nr: 6R / P (110cm) / art. 238.2.1. - zwykły
WZJ- Małgorzata Mastalerczyk;
komisarz- Ewa Brodecka-Nykiel;
KS - Katarzyna Świerczyńska, Wiesław Kozak, Aleksander Cyran
ZawodyKonne.com System Obsługi Zawodów Konnych
Sędzia główny
(President of Ground Jury):
Gospodarz toru:
Bożena Gnacy
Anna Skobrtal
18:15
42 / 42 | <urn:uuid:d8a9e476-70c1-4452-9d81-e2d1cf057def> | finepdfs | 1.070313 | CC-MAIN-2024-33 | http://www.podkarpackizwiazekjezdziecki.com.pl/userfiles/file/Wyniki/2021/Zabajka_0905_Wyn_Cale2.pdf | 2024-08-08T21:19:27+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640740684.46/warc/CC-MAIN-20240808190926-20240808220926-00168.warc.gz | 44,187,900 | 0.989171 | 0.991287 | 0.991287 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | false | [
369,
632,
778,
1173,
1310,
1366,
1810,
1986,
2445,
2903,
3328,
3569,
3683,
4127,
4473,
4800,
5142,
5473,
5767,
6125,
6464,
6762,
6885,
7331,
7638,
7931,
8275,
8583,
8925,
9227,
9549,
9957,
10103,
10488,
10567,
10714,
11098,
11266,
11694,
... | 2 | 0 |
FORMULARZ OFERTY (WZÓR)
………………………., dnia …………………..
(miejscowość) (data)
……………………………………………….
(nazwa Wykonawcy)
Gmina Tyczyn ul. Rynek 18 36-020 Tyczyn
W odpowiedzi na zapytanie ofertowe z dnia 10 października 2024 r. oferuję dostawę namiotu pneumatycznego wraz z osprzętem w ramach projektu „Zakup specjalistycznego sprzętu w celu przeciwdziałania klęskom żywiołowym oraz usuwania ich skutków na terenie Gminy Tyczyn" zgodnie z poniższym opisem technicznym
| Lp. | Wymagane parametry techniczno-użytkowe | Propozycje Wykonawcy |
|---|---|---|
| | | (SPEŁNIA/ NIE SPEŁNIA, |
| | | podać parametry techniczne) |
| 1. | Warunki ogólne | |
| 1.1 | Namiot fabrycznie nowy, ze stelażem pneumatycznym / mieszanym, przeznaczony do stałego przebywania w nim osób. Rok produkcji nie wcześniej niż 2023. | |
| 1.2 | Stelaż pneumatyczny z wielowarstwowej tkaniny poliestrowej na zewnątrz po obu stronach pokrytej PVC lub gumą. Konstrukcja stelaża musi zabezpieczać przed działaniem czynników atmosferycznych (wiatr, zmiany temperatury, opady) i zapobiegać przed przewróceniem w przypadku spadku ciśnienia roboczego w połączeniu z opadami deszczu bądź śniegu. Liczba komór powietrznych min. 2. Poszycie namiotu wykonane z tkaniny poliestrowej o gramaturze min. 350 g/m2, odpornej na promieniowanie ultrafioletowe i starzenie, w kolorze: czerwonym/ pomarańczowym od zewnątrz oraz szarym/białym od środka. Wodoszczelność PN-EN ISO 811, odporność na płomienie DIN 4102-B1. Tkanina podłogi wytrzymała, odporna na przetarcia z powierzchnią antypoślizgową wykonana z materiału nieprzemakalnego. | |
| 1.3 | Powierzchnia użytkowa namiotu min. 14 m2 – max 30 m2. Waga namiotu bez dodatkowego wyposażenia nie przekraczająca 130 kg. | |
| 1.4 | Namiot pneumatyczny z jednym/dwoma wejściami dwuskrzydłowymi, umieszczonymi w ścianach szczytowych z możliwością rolowania i spinania na klamry/rzepy. Bryła namiotu musi mieć opływowy kształt zapewniający stabilność w zmiennych warunkach atmosferycznych oraz odpowiedni komfort pracy. | |
Załącznik nr 2 do zapytania ofertowego z dnia 10 października 2024 r.
1.5 System modułowy konstrukcji namiotu powinien umożliwiać połączenie z innymi tego typu namiotami.
| 2. | Warunki szczegółowe |
|---|---|
| 2.1 | Wyposażenie podstawowe namiotu: − cztery 3-warstwowe okna o wymiarach co najmniej 40 x 40 cm rozmieszczone na dłuższych bokach namiotu po obu stronach; − drzwi umieszczone na ścianach szczytowych namiotu, dwudzielne, zamykane na zamki błyskawiczne, z możliwością rolowania; − kołnierze do łączenia namiotów umożliwiające ich połączenie w jeden ciąg szeregowy; − rękawy przeznaczone do podłączenia nagrzewnicy/klimatyzatora; − rękawy przeznaczone po podłączenia instalacji elektrycznej; − uchwyty do przenoszenia namiotu; − uchwyty do mocowania oświetlenia / wyposażenia; − komplet szpilek, kołków, młotek; − zestaw naprawczy; − zawór bezpieczeństwa zapobiegający rozerwaniu konstrukcji np. podczas napełniania sprężonym powietrzem; − zawory do pompowania umożliwiające podłączenie systemu kontroli i utrzymywania ciśnienia konstrukcji pneumatycznej; − pokrowiec zamykany na pasy z klamrami wyposażony w minimum 4 uchwyty do przenoszenia. Poszczególne części wyposażenia muszą być tak dobrane, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie zestawu w różnych warunkach pogodowych. |
| 2.2 | Na zewnętrznej części namiotu po obu stronach logo OSP/gminy, wymiary min. 80x60 cm, mocowane na rzep bądź wykonane nadrukiem. |
| 2.3 | Namiot powinien być wyposażony w zawory pozwalające na napełnianie komór powietrza za pomocą trzech różnych urządzeń: pompki manualnej, pompki/sprężarki elektrycznej oraz butli ze sprężonym powietrzem. |
| 2.4 | Materiały użyte do budowy namiotu muszą umożliwiać jego użytkowanie w zakresie temperatur od – 35 °C do + 70 °C i zachować elastyczność. |
| 2.5 | Materiały użyte do budowy namiotu powinny być łatwo naprawialne w warunkach polowych za pomocą dołączonego zestawu naprawczego. |
| 3 | Wyposażenie namiotu |
3.2 Zestaw 2 szt. lamp o szczelności IP54 (lampa oraz wtyk) ze źródłem światła LED o mocy min. 4 000 lm. Oprawy łączone szeregowo, dostosowane do namiotu i wykonane z wytrzymałego materiału. Zasilanie 230 V. Kabel zasilający o długości min. 4 m. Oprawy dostosowane do pracy w warunkach polowych.
3.3 Przejście (adapter) umożliwiające napełnienie stelaża namiotu przy użyciu butli ze sprężonym powietrzem – 2 szt.
4. Pozostałe warunki
4.1 Dostarczenie do miejsca wskazanego przez zamawiającego na terenie Gminy Tyczyn i przeprowadzenie szkolenia dla minimum 6 osób.
4.2 Dostarczenie instrukcji użytkowania przedmiotu zamówienia w języku polskim.
4.3 Minimalny okres gwarancji na przedmiot zamówienia – min. 24 miesiące.
za kwotę brutto: ……………………………………………………………………….….….. zł słownie: …………………………………………………………………..………………... zł ……………………………………………………………………………………………..../100 w tym wartość netto: ………………………… zł, podatek VAT …... % ….…………………zł. Cena ofertowa za wykonanie przedmiotu zamówienia jest kwotą ryczałtową niezmienną do końca realizacji zamówienia.
Potwierdza się termin wykonania zamówienia do 20 listopada 2024 r.
Okres gwarancji i rękojmi - …………. miesięcy.
Wyrażam zgodę na pozostałe warunki zawarte w zapytaniu ofertowym.
…………..………………………………
(pieczątka i podpis) | <urn:uuid:5b9e3604-ffd8-480f-a265-36f270cecda1> | finepdfs | 1.06543 | CC-MAIN-2024-46 | https://bip.tyczyn.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-13065-NC4gRm9ybXVsYXJ6IG9mZXJ0eS5wZGY= | 2024-11-05T00:11:53+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027861.84/warc/CC-MAIN-20241104225856-20241105015856-00887.warc.gz | 115,303,679 | 0.999974 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2129,
4013,
5292
] | 2 | 0 |
Typ dokumentu
Wersja dokumentu
Zarządzenie
Data obowiązywania
Właściciel
Zaopiniowali
Historia zmian
Numer wersji
V. 1.0
V.2.0
Akty Prawne
Zasady Ładu Korporacyjnego w SKOK „ARKA"
Do użytku zewnętrznego SKOK
V.2.00
6/2016 z dnia 08.01.2016 r.
od 11.01.2016 r.
Zarządca Komisaryczny
Kancelaria Prawna
Nazwa działu
Data obowiązywania od 01.01.2015 r.
od 11.01.2016 r.
Spis treści
Nazwa działu
Nazwa działu do 10.01.2016 r.
Nazwa działu
Preambuła
I. Niniejszy dokument stanowi zbiór zasad ładu korporacyjnego obowiązujących w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo Kredytowej ,,ARKA" z siedzibą w Dąbrowie Górniczej. Zostały one sformułowane w oparciu o przepisy prawa oraz obowiązujące w SKOK ,,ARKA" wewnętrzne akty korporacyjne jak również o opracowane przez organ nadzoru ,,Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych".
II. W swojej działalności SKOK ,,ARKA" dba o słuszny interes swoich członków.
III. SKOK ,,ARKA" ma na celu funkcjonowanie z poszanowaniem obowiązującego prawa i z zastosowaniem dobrych praktyk zarówno w stosunku do podmiotów współpracujących (zewnętrznych), jak też stanowiących struktury wewnętrzne SKOK ,,ARKA".
IV. SKOK ,,ARKA" prowadzi przejrzystą i rzetelną politykę informacyjną z wykorzystaniem tradycyjnych metod oraz przy użyciu nowoczesnych technologii.
Rozdział 1. Organizacja i struktura organizacyjna
§ 1.
1. SKOK ,,ARKA" wyznacza oraz podejmuje wszelkie możliwe działania celem osiągnięcia długoterminowych celów prowadzonej działalności.
2. SKOK ,,ARKA" posiada opracowane regulacje wewnętrzne obejmujące zarządzanie i sprawowanie kontroli, systemy sprawozdawczości wewnętrznej, przepływu i ochrony informacji oraz obiegu dokumentów.
3. SKOK ,,ARKA" posiada opracowaną strukturę organizacyjną odzwierciedlającą zasady organizacji wewnętrznej SKOK ,,ARKA". Zmiany struktury organizacyjnej dokonuje oraz zatwierdza Rada Nadzorcza SKOK ,,ARKA".
4. SKOK ,,ARKA" dokonuje co najmniej raz w roku weryfikacji aktualności struktury organizacyjnej.
5. Podstawowa struktura organizacyjna SKOK ,,ARKA" zamieszczona jest na stronie korporacyjnej (www.skokarka.pl).
§ 2.
1. SKOK ,,ARKA" stale monitoruje aby struktura organizacyjna posiadała przymiot przejrzystości oraz aby była ona adekwatna do skali i charakteru prowadzonej działalności w tym podejmowanego ryzyka przez SKOK ,,ARKA".
2. Struktura organizacyjna SKOK ,,ARKA" określa podległość służbową. Zadania oraz zakres obowiązków w tym odpowiedzialności są określone indywidualnie w zakresach obowiązków poszczególnych pracowników SKOK ,,ARKA".
3. Struktura organizacyjna SKOK ,,ARKA" odzwierciedla cały obszar działalności wyodrębniając każdą kluczową funkcję w obrębie wykonywanych zadań.
§ 3.
SKOK ,,ARKA" przestrzega wymogów wynikających z przepisów prawa oraz uwzględnia rekomendacje nadzorcze wydane przez odpowiednie organy nadzoru, w szczególności przez Komisję Nadzoru Finansowego, a także zobowiązania lub deklaracje składane wobec organów nadzoru oraz uwzględnia indywidualne zalecenia wydane przez organy nadzoru.
§ 4.
1. SKOK ,,ARKA" corocznie określa własne cele strategiczne uwzględniając charakter oraz skalę prowadzonej przez siebie działalności, przy jednoczesnym założeniu konieczności efektywnego monitorowania ryzyka występującego w działalności SKOK ,,ARKA".
2. SKOK ,,ARKA" poprzez wprowadzenie mechanizmów wewnętrznych w ramach poszczególnych procesów posiada zdolność do podejmowania odpowiednich działań w sytuacjach nagłych, gdy konieczne jest odstąpienie lub nie jest możliwe realizowanie przyjętych przez SKOK ,,ARKA" celów strategicznych z powodu nieoczekiwanych zmian w otoczeniu gospodarczym lub prawnym instytucji nadzorowanej albo, gdy dalsza realizacja przyjętych celów może prowadzić do naruszenia norm określonych regulacjami dotyczącymi prowadzenia działalności przez daną instytucję nadzorowaną lub ustalonych zasad postępowania.
3. SKOK ,,ARKA" w swojej działalności stosuje następujące zasady:
a. zadania z zakresu działalności SKOK ,,ARKA" jest powierzane osobom posiadającym niezbędną wiedzę i umiejętności, nad którymi nadzór sprawują osoby posiadające także odpowiednie doświadczenie,
b. określając zakres powierzanych zadań bierze się pod uwagę możliwość właściwego i rzetelnego wykonania tych zadań na danym stanowisku,
c. prawa pracowników są należycie chronione, a ich interesy należycie uwzględniane, w szczególności poprzez stosowanie przejrzystych i obiektywnych zasad zatrudniania i wynagradzania, oceny, a także nagradzania i awansu zawodowego.
§ 5.
1. SKOK ,,ARKA" zarówno w procesie tworzenia jak i zmiany struktury organizacyjnej zapewnia spójność, w szczególności z podstawowym aktem ustrojowym (Statut) w sprawie utworzenia i funkcjonowania SKOK ,,ARKA" oraz sposobu działania jej organów.
Zasady Ładu Korporacyjnego w SKOK „ARKA"
2. SKOK ,,ARKA" zasadę określoną w ust. 1 powyżej stosuje w odniesieniu do innych dokumentów wewnętrznych związanych z organizacją i funkcjonowaniem poszczególnych komórek organizacyjnych i stanowisk centrali, a także jednostek terenowych i ich komórek organizacyjnych czy stanowisk lub grup stanowisk.
§ 6.
1. SKOK ,,ARKA" w celu przeciwdziałania wewnętrznym nadużyciom wprowadziła możliwość anonimowego sposobu poinformowania Zarządu lub Rady Nadzorczej przez pracowników o zidentyfikowanych nadużyciach bez obawy negatywnych konsekwencji ze strony kierownictwa i innych pracowników SKOK ,,ARKA".
2. Zarząd SKOK ,,ARKA" cyklicznie przedstawia Radzie Nadzorczej raporty dotyczące powiadomień o poważnych nadużyciach.
§ 7.
SKOK ,,ARKA" stosuje plany ciągłości działania mające na celu zapewnianie ciągłości działania i ograniczenia strat na wypadek poważnych zakłóceń w działalności SKOK ,,ARKA".
Rozdział 2. Relacja z udziałowcami SKOK ,,ARKA"
§ 8.
1. Członkowie SKOK ,,ARKA" z racji formy prawnej działalności SKOK ,,ARKA" (spółdzielnia) są jej udziałowcami.
2. SKOK ,,ARKA" działa w interesie wszystkich jej członków z poszanowaniem ich interesu.
3. SKOK ,,ARKA" umożliwia dostęp członkom do informacji w szczególności co do decyzji podejmowanych przez organ stanowiący (Walne Zgromadzenie, które jest zastąpione przez Zebranie Przedstawicieli).
4. Zasadę o jakiej mowa w ust. 3 SKOK ,,ARKA" realizuję poprzez każdorazowe zwoływanie grup członkowskich poprzedzających obrady Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli) oraz poprzez określenie zasad uzyskania dostępu do uchwał Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli).
5. Zasady zwoływania posiedzeń grup członkowskich, informowania o wyznaczonym terminie grup członkowskich, Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli), zasady dostępu do uchwał Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli) jak i dokumentów opracowanych na ich podstawie określa Statut SKOK ,,ARKA", które jest dostępny w każdym z oddziałów SKOK ,,ARKA" jak również w siedzibie SKOK ,,ARKA".
§ 9.
1. Członkowie SKOK ,,ARKA" powinni współdziałać realizując cele SKOK ,,ARKA" oraz zapewniając bezpieczeństwo działania Kasy.
2. Członkowie mogą wpływać na funkcjonowanie SKOK ,,ARKA" wyłącznie poprzez decyzje Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli) nie naruszając kompetencji pozostałych organów. Nieuprawnione wywieranie wpływu na organ zarządzający (Zarząd) lub nadzorujący (Rada Nadzorcza) powinno zostać zgłoszone Komisji Nadzoru Finansowego.
3. Członkowie w swych decyzjach powinni kierować się interesem SKOK ,,ARKA".
4. Statut SKOK umożliwia w sytuacji gdy wymaga tego dalsze prawidłowe funkcjonowanie SKOK ,,ARKA" niezwłocznie, lecz nie wcześniej niż w terminach określonych w Statucie SKOK ,,ARKA", dokonanie zwołania obrad Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli).
5. Członkowie powinni efektywnie korzystać z narzędzi nadzoru właścicielskiego, chociażby poprzez udział w obradach grup członkowskich aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie organu zarządzającego (Zarząd) i nadzorującego (Rada Nadzorcza) SKOK ,,ARKA".
6. Powstające konflikty pomiędzy członkami (udziałowcami) powinny być rozwiązywane niezwłocznie, aby nie dochodziło do naruszania interesu instytucji nadzorowanej i jej klientów.
§ 10.
1. Członkowie nie mogą ingerować w sposób sprawowania zarządu, w tym prowadzenie spraw przez Zarząd SKOK ,,ARKA".
2. Statut SKOK ,,ARKA" realizuje zasadę aby uprawnienia członków nie prowadziły do utrudnień prawidłowego funkcjonowania organów SKOK ,,ARKA" lub dyskryminacji pozostałych członków.
§ 11.
1. Członkowie są odpowiedzialni za niezwłoczne dokapitalizowanie poprzez uzupełnienie wysokości udziału w przypadku jego podniesienia w terminach i na zasadach określonych w Statucie SKOK ,,ARKA", gdy jest to niezbędne do utrzymania kapitałów własnych SKOK ,,ARKA" na poziomie wymaganym przez przepisy prawa lub regulacje nadzorcze, a także gdy wymaga tego bezpieczeństwo SKOK ,,ARKA".
Rozdział 3. Zarząd
§ 12.
1. Na czas pełnienia funkcji przez Zarządcę Komisarycznego kompetencje Zarządu przejmuje Zarządca.
2. Zarząd ma charakter kolegialny.
Zasady Ładu Korporacyjnego w SKOK „ARKA"
3. Członkowie Zarządu SKOK ,,ARKA" legitymować się muszą kompetencjami do prowadzenia spraw SKOK ,,ARKA" wynikającymi z:
a. wiedzy (posiadanej z racji zdobytego wykształcenia, odbytych szkoleń, uzyskanych tytułów zawodowych oraz nabytej w inny sposób w toku kariery zawodowej),
b. doświadczenia (nabytego w toku sprawowania określonych funkcji lub zajmowania określonych stanowisk),
c. umiejętności niezbędnych do wykonywania powierzonej funkcji.
4. Członek Zarządu powinien dawać rękojmię należytego wykonywania powierzonych mu obowiązków.
5. W skład Zarządu wchodzą osoby władające językiem polskim oraz wykazujące się odpowiednim doświadczeniem i znajomością polskiego rynku finansowego niezbędnymi w zarządzaniu SKOK ,,ARKA" na polskim rynku finansowym.
6. Posiedzenia Zarządu odbywają się wyłącznie w języku polskim.
7. Protokół oraz treść podejmowanych uchwał lub innych istotnych postanowień Zarządu sporządzane są w języku polskim.
§ 13.
1. Zarząd przy wykonywaniu swoich czynności kieruje się zgodnością z przepisami prawa, regulacjami wewnętrznymi oraz rekomendacjami nadzorczymi.
2. Zarząd realizując przyjętą strategię działalności kieruje się bezpieczeństwem SKOK ,,ARKA".
3. Zarząd jest jedynym uprawnionym i odpowiedzialnym za zarządzanie działalnością SKOK ,,ARKA".
4. Zarządzanie działalnością SKOK ,,ARKA' obejmuje w szczególności funkcje prowadzenia spraw, planowania, organizowania, decydowania, kierowania oraz kontrolowania działalności SKOK ,,ARKA", z zastrzeżeniem uprawnień kontrolnych zarezerwowanych dla instytucji nadzorczych, Rady Nadzorczej.
§ 14.
1. Pracami Zarządu kieruje Prezes Zarządu.
2. Członkowie Zarządu ponoszą kolegialną odpowiedzialność za decyzje zastrzeżone do kompetencji Zarządu, niezależnie od wprowadzenia wewnętrznego podziału odpowiedzialności za poszczególne obszary działalności SKOK ,,ARKA" pomiędzy członków Zarządu lub wynikające z delegowania określonych uprawnień na niższe szczeble kierownicze.
3. Wewnętrzny podział odpowiedzialności za poszczególne obszary działalności SKOK ,,ARKA" pomiędzy członków Zarządu organu dokonany jest w regulacjach wewnętrznych SKOK ,,ARKA".
4. Podział o jakim mowa w ust. 3 dokonywany jest przy uwzględnieniu zasady braku nakładania się kompetencji członków Zarządu oraz braku wewnętrznych konfliktów interesów.
5. W SKOK ,,ARKA" wewnętrzny podział odpowiedzialności pomiędzy członków Zarządu obejmuje każdy obszar działalności SKOK ,,ARKA".
§ 15.
1. W SKOK ,,ARKA" pełnienie funkcji w Zarządzie powinno stanowić główny obszar aktywności zawodowej członka Zarządu. Dodatkowa aktywność zawodowa członka Zarządu poza SKOK ,,ARKA" nie powinna prowadzić do takiego zaangażowania czasu i nakładu pracy, aby negatywnie wpływać na właściwe wykonywanie pełnionej funkcji przez tę osobę w Zarządzie.
2.
Członek Zarządu SKOK ,,ARKA" nie powinien być członkiem organów innych podmiotów, jeżeli czas poświęcony na wykonywanie funkcji w innych podmiotach uniemożliwia mu rzetelne wykonywanie obowiązków w SKOK ,,ARKA".
3. Członek Zarządu SKOK ,,ARKA" powinien powstrzymywać się od podejmowania aktywności zawodowej lub pozazawodowej, która mogłaby prowadzić do powstawania konfliktu interesów lub wpływać negatywnie na jego reputację jako członka Zarządu SKOK ,,ARKA".
4. SKOK ,,ARKA" opracowała w drodze wewnętrznych regulacji zasady ograniczania konfliktu interesów określające między innymi zasady identyfikacji, zarządzania oraz zapobiegania konfliktom interesów, a także zasady wyłączania członka Zarządu w przypadku zaistnienia konfliktu interesów lub możliwości jego zaistnienia.
§ 16.
SKOK ,,ARKA" przyjmuje zasadę, że w przypadku niepełnego składu Zarządu zostanie on uzupełniony niezwłocznie.
Rozdział 4. Rada Nadzorcza
§ 17.
1. Na czas pełnienia funkcji przez Zarządcę Komisarycznego kompetencje Rady Nadzorczej przejmuje Zarządca.
2. Członek Rady Nadzorczej powinien posiadać kompetencje do należytego wykonywania obowiązków nadzorowania wynikające z
a. wiedzy (posiadanej z racji zdobytego wykształcenia, odbytych szkoleń, uzyskanych tytułów zawodowych lub stopni naukowych oraz nabytej w inny sposób w toku kariery zawodowej),
b. doświadczenia (nabytego w toku sprawowania określonych funkcji lub zajmowania określonych stanowisk),
c. umiejętności niezbędnych do wykonywania powierzonej funkcji.
3. Indywidualne kompetencje poszczególnych członków Rady Nadzorczej powinny uzupełniać się w taki sposób, aby umożliwiać zapewnienie odpowiedniego poziomu kolegialnego sprawowania nadzoru nad wszystkimi obszarami działania SKOK ,,ARKA".
4. Członek Rady Nadzorczej powinien dawać rękojmię należytego wykonywania powierzonych mu obowiązków.
5. W skład Rady Nadzorczej wchodzą osoby władające językiem polskim oraz wykazujące się odpowiednim doświadczeniem i znajomością polskiego rynku finansowego niezbędnymi w nadzorowaniu SKOK ,,ARKA" na polskim rynku finansowym.
6. Posiedzenia Rady Nadzorczej odbywają się wyłącznie w języku polskim.
7. Protokół oraz treść podejmowanych uchwał lub innych istotnych postanowień Rady Nadzorczej sporządzane są w języku polskim.
§ 18.
1. Rada Nadzorcza sprawuje nadzór nad sprawami instytucji kierując się przy wykonywaniu swoich zadań dbałością o prawidłowe i bezpieczne działanie SKOK ,,ARKA".
2. Rada Nadzorcza oraz poszczególni jej członkowie przy wykonywaniu nadzoru kierują się obiektywną oceną i osądem.
§ 19.
W składzie Rady Nadzorczej wyodrębnia się funkcję Przewodniczącego, który kieruje pracami Rady Nadzorczej.
§ 20.
1. Członek Rady Nadzorczej ma prawo zgłoszenia zdanie odrębnego, informację oraz powody zgłoszenia zamieszcza się w protokole z posiedzenia Rady Nadzorczej.
2. Rada Nadzorcza w ramach monitorowania wykonywania czynności rewizji finansowej powinna uzgadniać zasady przeprowadzania czynności przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych, w tym w zakresie proponowanego planu czynności.
3. Rada Nadzorcza podczas przedstawiania wyników czynności rewizji finansowej przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych powinna wyrazić swoją opinię o sprawozdaniu finansowym, którego dotyczą czynności rewizji finansowej.
4. Współpraca Rady Nadzorczej z podmiotem uprawionym do badania sprawozdań finansowych powinna zostać udokumentowana. Rozwiązanie umowy z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych powinno zostać poddane ocenie Radzie Nadzorczej, który informację o przyczynach tego rozwiązania zamieści w corocznym raporcie zawierającym ocenę sprawozdań finansowych SKOK ,,ARKA".
§ 21.
1. Członek Rady Nadzorczej powinien wykonywać swoją funkcję w sposób aktywny, wykazując się niezbędnym poziomem zaangażowania w pracę Rady Nadzorczej.
2. Niezbędny poziom zaangażowania przejawia się w poświęcaniu czasu w wymiarze umożliwiającym należyte wykonywanie zadań Rady Nadzorczej.
3. Pozostała aktywność zawodowa członka Rady Nadzorczej nie może odbywać się z uszczerbkiem dla jakości i efektywności sprawowanego nadzoru.
4. Członek Rady Nadzorczej powinien powstrzymywać się od podejmowania aktywności zawodowej lub pozazawodowej, która mogłaby prowadzić do powstania konfliktu interesów lub w inny sposób wpływać negatywnie na jego reputację jako członka Rady Nadzorczej SKOK ,,ARKA".
5. SKOK ,,ARKA" opracowała w drodze wewnętrznych regulacji zasady ograniczania konfliktu interesów określające między innymi zasady identyfikacji, zarządzania oraz zapobiegania konfliktom interesów, a także zasady wyłączania członka Rady Nadzorczej w przypadku zaistnienia konfliktu interesów lub możliwości jego zaistnienia.
§ 22.
1. Nadzór wykonywany przez Radę Nadzorczą powinny mieć charakter stały, a posiedzenia Rady Nadzorczej powinny się odbywać w zależności od potrzeb.
2. Posiedzenia Rady Nadzorczej odbywają się nie rzadziej niż co dwa miesiące.
3. W przypadku stwierdzenia w toku wykonywania nadzoru nadużyć, poważnych błędów, w tym mających znaczący wpływ na treść informacji finansowej lub innych poważnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu SKOK ,,ARKA" Rada Nadzorcza zobligowana jest do podjęcia odpowiednich działań, w szczególności zażądać od Zarządu wyjaśnień i zalecić mu wprowadzenie skutecznych rozwiązań przeciwdziałających wystąpieniu podobnych nieprawidłowości w przyszłości.
4. Rada Nadzorcza, jeżeli jest to niezbędne dla sprawowania prawidłowego i efektywnego nadzoru, może wystąpić do Zarządu o powołanie wybranego podmiotu zewnętrznego w celu przeprowadzenia określonych analiz lub zasięgnięcia jego opinii w określonych sprawach.
§ 23.
SKOK ,,ARKA" przyjmuje zasadę, że w przypadku niepełnego składu Rady Nadzorczej zostanie on uzupełniony niezwłocznie.
§ 24.
Rada Nadzorcza dokonuje regularnej oceny stosowania zasad wprowadzonych niniejszym dokumentem, a wyniki tej oceny są udostępniane na stronie internetowej SKOK ,,ARKA" oraz przekazywane pozostałym organom SKOK ,,ARKA".
Rozdział 5. Polityka wynagradzania
§ 25.
1. SKOK ,,ARKA" prowadzi przejrzystą politykę wynagradzania członków Zarządu i Rady Nadzorczej, a także osób pełniących kluczowe funkcje. Zasady wynagradzania zostały określone w drodze wewnętrznych regulacji (polityka wynagradzania).
2. SKOK ,,ARKA" ustalając politykę wynagradzania uwzględnia sytuację finansową SKOK ,,ARKA".
3. Rada Nadzorcza przygotowuje i przedstawia Walnemu Zgromadzeniu (Zebraniu Przedstawicieli) raz w roku raport z oceny funkcjonowania polityki wynagradzania w SKOK ,,ARKA".
4. Walne Zgromadzenie (Zebranie Przedstawicieli) dokonuje oceny, czy ustalona polityka wynagradzania sprzyja rozwojowi i bezpieczeństwu działania SKOK ,,ARKA".
§ 26.
1. Rada Nadzorcza, uwzględniając decyzje Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli), odpowiada za wprowadzenie regulacji wewnętrznej określającej zasady wynagradzania członków Zarządu, w tym szczegółowe kryteria i warunki uzasadniające uzyskanie zmiennych składników wynagrodzenia.
2. Rada Nadzorcza sprawuje nadzór nad wprowadzoną polityką wynagradzania, w tym dokonuje weryfikacji spełnienia kryteriów i warunków uzasadniających uzyskanie zmiennych składników wynagrodzenia przed wypłatą całości lub części tego wynagrodzenia.
3. W odniesieniu do osób pełniących kluczowe funkcje odpowiedzialność za wprowadzenie odpowiedniej regulacji wewnętrznej i nadzór w tym obszarze ciąży na Zarządzie SKOK ,,ARKA".
4. Zmienne składniki wynagrodzenia członków Zarządu/osób pełniących kluczowe funkcje powinny być uzależnione w szczególności od obiektywnych kryteriów, jakości zarządzania instytucją nadzorowaną oraz uwzględniać długoterminowe aspekty działania i sposób realizacji celów strategicznych. Ustalając zmienne składniki wynagrodzenia uwzględnia się także nagrody lub korzyści, w tym wynikające z programów motywacyjnych oraz innych programów premiowych wypłaconych, należnych lub potencjalnie należnych.
5. Polityka wynagradzania nie powinna stanowić zachęty do podejmowania nadmiernego ryzyka w działalności SKOK ,,ARKA".
6. Wynagrodzenie członków Zarządu/osób pełniących kluczowe funkcje finansowane i wypłacane jest ze środków SKOK ,,ARKA".
Rozdział 6. Polityka informacyjna
§ 27.
1. SKOK ,,ARKA" prowadzi przejrzystą politykę informacyjną, uwzględniającą potrzeby jej członków oraz klientów, którą udostępnia na stronie internetowej (www.skokarka.pl).
2. Polityka informacyjna powinna być oparta na ułatwianiu dostępu do informacji. SKOK ,,ARKA" zapewnia członkom równy dostęp do informacji.
3. Polityka informacyjna określa zasady i terminy udzielania odpowiedzi członkom oraz klientom, z jednoczesnym zapewnieniem ochrony informacji prawnie chronionej.
Rozdział 7. Działalność promocyjna i relacje z klientami
§ 28.
1. SKOK ,,ARKA" zwraca szczególna uwagę na przekaz reklamowy dotyczący usługi lub produktu oferowanego przez SKOK ,,ARKA" albo jej działalności, dalej jako „przedmiot reklamowany",
2. SKOK ,,ARKA" stosuje zasadę, że przekaz reklamowy powinien być rzetelny, nie wprowadzać w błąd, cechować się poszanowaniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa, zasad uczciwego obrotu jak również dobrych obyczajów.
3. Przekaz reklamowy powinien w sposób jasny wskazywać, jakiego produktu lub usługi dotyczy.
4. Przekaz reklamowy nie może eksponować korzyści w taki sposób, który powodowałby umniejszenie znaczenia kosztów i ryzyk związanych z nabyciem produktu lub usługi.
§ 29.
1. Przekaz reklamowy nie powinien wprowadzać w błąd, ani stwarzać możliwości wprowadzenia w błąd, w szczególności co do:
a. charakteru prawnego przedmiotu reklamowanego, w tym praw i obowiązków klienta/członka,
b. tożsamości podmiotu reklamującego,
Zasady Ładu Korporacyjnego w SKOK „ARKA"
c. istotnych cech przedmiotu reklamowanego,
d. korzyści, które można osiągnąć nabywając lub korzystając z przedmiotu reklamowanego oraz okresu, w którym powstają,
e. ponoszonych przez klienta/członka całkowitych kosztów związanych z nabyciem lub korzystaniem z przedmiotu reklamowanego oraz okresu, którego te koszty dotyczą,
f. czasu, wartości i terytorialnej dostępności przedmiotu reklamowanego,
g. ryzyka związanego nabyciem lub korzystaniem z przedmiotu reklamowanego.
§ 30.
1. Przy tworzeniu oraz publikacji przekazu reklamowego SKOK ,,ARKA" w szczególności:
a. czuwa nad charakterem i konstrukcją przekazów reklamowych przygotowywanych i publikowanych w imieniu SKOK ,,ARKA" lub na jej rzecz,
b. zapewnia odbiorcy możliwość swobodnego zapoznania się ze wszystkimi treściami składającymi się na przekaz, w szczególności ze wszelkiego rodzaju wskazaniami i zastrzeżeniami stanowiącymi integralną część przekazu reklamowego,
c. zapewnia, aby rozwiązania graficzne zastosowane w przekazie reklamowym nie utrudniały odbiorcy zapoznania się z istotnymi informacjami przedmiotu reklamowanego w tym przekazie, w szczególności z informacjami wymaganymi przepisami prawa oraz rekomendacjami nadzorczymi,
d. podaje źródło prezentowanych informacji, jeżeli przekaz reklamowy odwołuje się do wyników sondaży, badań statystycznych, rankingów, ratingów lub innych danych.
§ 31.
1. SKOK ,,ARKA" przykłada szczególną wagę aby proces oferowania produktów lub usług finansowych prowadzony był przez odpowiednio przygotowane osoby w celu zapewnienia rzetelności przekazywanych klientom informacji oraz udzielania im zrozumiałych wyjaśnień.
2. SKOK ,,ARKA" w celu realizacji ust. 1 wprowadziła cykliczność wewnętrznych szkoleń prowadzonych przez wyspecjalizowane wewnętrzne komórki jak również korzysta z oferty szkoleń zewnętrznych w tym prowadzonych przez organ nadzoru.
§ 32.
1. SKOK ,,ARKA" podejmuje działania, aby oferowane produkty lub usługi finansowe były adekwatne do potrzeb klientów/członków, do których są kierowane, w tym celu SKOK ,,ARKA" przy udziale osoby zainteresowanej (klienta) przed otrzymaniem produktu/usługi dokonuje zbadania faktycznych potrzeb klienta/członka.
2. Zasady ustalania potrzeb członka/klienta określają wewnętrzne procedury SKOK ,,ARKA".
§ 33.
1. SKOK ,,ARKA" oraz współpracujące z nią podmioty powinny rzetelnie i w sposób przystępny dla przeciętnego odbiorcy informować o oferowanym produkcie lub usłudze, w tym w szczególności o charakterze i konstrukcji tego produktu lub usługi, korzyściach oraz czynnikach warunkujących osiągnięcie ewentualnego zysku, a także o wszelkich ryzykach z nimi związanych, w tym o opłatach i kosztach (również związanych z wcześniejszą rezygnacją z produktu lub usługi).
2. Przekaz reklamowy zawiera pełną informację dotyczącą kosztów nabycia danego produktu, w tym przede wszystkim tych związanych z otrzymania członkostwa w SKOK „ARKA", kwotę całkowitych kosztów związanych z nabyciem lub korzystaniem z przedmiotu reklamowanego oraz okresu, którego te koszty dotyczą oraz inne, istotne cechy przedmiotu reklamowanego.
§ 34.
1. W SKOK ,,ARKA" informacje dotyczące charakteru i konstrukcji produktu lub usługi finansowej, mające znaczenie dla podjęcia przez klienta/członka decyzji, udostępniane są klientom/członkom w taki sposób, aby w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy mieli oni możliwość swobodnego zapoznania się z ich treścią.
2. Postanowienia umowy, w tym wzorce umowy oraz istotne informacje na temat umowy zamieszczone w innych dokumentach, są przedstawione klientowi/członkowi przez SKOK ,,ARKA" oraz podmioty z nimi współpracujące przed podjęciem przez niego decyzji co do zawarcia umowy.
3. W sytuacji takiej woli klienta/członka w szczególności jeżeli w ocenie klienta/członka nie jest możliwe zapoznanie się z przedstawionymi dokumentami na miejscu, SKOK ,,ARKA" na własny koszt przekaże klientowi/członkowi odpowiednie dokumenty.
4. SKOK ,,ARKA" podejmuje odpowiednie działania i dokłada należytej staranności, aby wzorce umów nie zawierały postanowień niejednoznacznych, w tym celu SKOK ,,ARKA" dokonuje oceny treści wzorców przy udziale więcej niż jednej komórki organizacyjnej.
§ 35.
1. SKOK ,,ARKA" opracowała jasne i przejrzyste zasady rozpatrywania skarg i reklamacji.
2. Zasady o jakich mowa w ust. 1 dostępne są na stronie www.skokarka.pl oraz w oddziałach SKOK ,,ARKA".
3. SKOK ,,ARKA" w ramach swojej organizacji wyodrębniła komórkę odpowiedzialną za prawidłowe funkcjonowanie w SKOK ,,ARKA" procesu rozpatrywania skarg i reklamacji.
4. W SKOK ,,ARKA" komórki organizacyjne odpowiedzialne za obszar stanowiący przedmiot reklamacji lub skargi odpowiedzialne są za podejmowanie działań zaradczych zmierzających do ograniczenia sytuacji, powodujących ich występowanie w przyszłości.
§ 36.
1. Proces rozpatrywania skarg i reklamacji w SKOK ,,ARKA" powinien być przeprowadzony niezwłocznie nie później niż w terminie 30 dni, a także cechować się rzetelnością, wnikliwością, obiektywizmem oraz poszanowaniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa, zasad uczciwego obrotu i dobrych obyczajów.
2. Treść odpowiedzi na skargę lub reklamację powinna zawierać, o ile to możliwe, pełne i wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, stosownie do zarzutów zamieszczonych w reklamacji lub skardze.
3. SKOK ,,ARKA" dąży do polubownego rozwiązywania sporów ze swoimi klientami/członkami.
§ 37
SKOK ,,ARKA" dochodząc swoich roszczeń, w szczególności prowadząc działania windykacyjne wobec członków, podejmuje wszelkie starania aby podjęte działania miały charakter profesjonalny, ze szczególnym uwzględnieniem reputacji SKOK ,,ARKA" jako instytucji zaufania publicznego.
Rozdział 8. Kluczowe systemy i funkcje wewnętrzne
§ 38.
1. SKOK ,,ARKA" posiada adekwatny, efektywny i skuteczny system kontroli wewnętrznej mający na celu zapewnienie:
a. prawidłowości procedur administracyjnych i księgowych a także sprawozdawczości finansowej oraz rzetelnego raportowania wewnętrznego i zewnętrznego,
b. zgodności działania z przepisami prawa i regulacjami wewnętrznymi oraz z uwzględnieniem rekomendacji nadzorczych.
2. Na proces zapewniania realizacji celów systemu kontroli wewnętrznej powinna składać się organizacja kontroli wewnętrznej, mechanizmy kontrolne oraz szacowanie ryzyka nieosiągnięcia celów wymienionych w ust. 1.
3. SKOK ,,ARKA" dokumentuje proces zapewnienia realizacji celów systemu kontroli wewnętrznej.
§ 39.
1. System kontroli wewnętrznej SKOK ,,ARKA" obejmuje wszystkie poziomy w strukturze organizacyjnej SKOK ,,ARKA".
2. SKOK ,,ARKA" posiada opracowany system kontroli wewnętrznej.
3. Rada Nadzorcza dokonuje okresowej oceny adekwatności, efektywności i skuteczności zarówno całości systemu kontroli wewnętrznej, jak i wybranych jego elementów.
4. Pracownicy SKOK ,,ARKA" w ramach swoich obowiązków służbowych mają przypisane odpowiednie zadania związane z zapewnianiem realizacji celów systemu kontroli wewnętrznej.
§ 40.
1. SKOK ,,ARKA" opracowała i wdrożyła efektywną, skuteczną i niezależną funkcję zapewniania zgodności działania instytucji nadzorowanej z przepisami prawa i regulacjami wewnętrznymi oraz z uwzględnieniem rekomendacji nadzorczych.
2. Sposób organizacji funkcji zapewnienia zgodności powinien gwarantować niezależność wykonywania zadań w tym zakresie.
§ 41.
1. SKOK ,,ARKA" opracowała i wdrożyła efektywną, skuteczną i niezależną funkcję audytu wewnętrznego mającą w szczególności za zadanie regularne badanie adekwatności, skuteczności i efektywności, w szczególności systemu kontroli wewnętrznej, funkcji zapewnienia zgodności i systemu zarządzania ryzykiem.
2. Sposób organizacji funkcji audytu wewnętrznego powinien gwarantować niezależność wykonywania zadań w tym zakresie.
§ 42.
1. Osoba kierująca komórką audytu wewnętrznego oraz osoba kierująca komórką do spraw zapewnienia zgodności mają zapewnioną możliwość bezpośredniego komunikowania się z Zarządem oraz Radą Nadzorczą, a także powinny mieć możliwość bezpośredniego i jednoczesnego raportowania do tych organów.
2. Osoba kierującą komórką audytu wewnętrznego oraz osoba kierująca komórką do spraw zapewnienia zgodności uczestniczy w posiedzeniach Zarządu i Rady Nadzorczej, jeżeli przedmiotem posiedzenia są zagadnienia związane z systemem kontroli wewnętrznej, funkcją audytu wewnętrznego lub funkcją zapewnienia zgodności.
3. W SKOK ,,ARKA" powoływanie i odwoływanie osoby kierującej komórką audytu wewnętrznego oraz osoby kierującej komórką do spraw zapewnienia zgodności odbywa się za zgodą Rady Nadzorczej.
Zasady Ładu Korporacyjnego w SKOK „ARKA"
4. W SKOK ,,ARKA" z uwagi na brak komórki do spraw zapewnienia zgodności uprawnienia wynikające z ust. 1-3 przysługuje osobie odpowiedzialnej za wykonywanie tej funkcji.
§ 43.
1. SKOK ,,ARKA" wprowadziła mechanizmy umożliwiające skuteczne zarządzanie ryzykiem występującym w jej działalności, w szczególności poprzez opracowanie i wdrożenie adekwatnego i skutecznego systemu zarządzania ryzykiem uwzględniającego strategię zarządzania ryzykiem obejmującą tolerancję na ryzyko określoną przez SKOK ,,ARKA".
2. W SKOK ,,ARKA" na proces zarządzania ryzykiem składa się jego identyfikacja, pomiar, szacowanie, monitorowanie oraz stosowanie mechanizmów kontrolujących i ograniczających zidentyfikowany, zmierzony lub oszacowany poziom ryzyka.
3. W SKOK ,,ARKA" system zarządzania ryzykiem zorganizowany jest adekwatnie do charakteru, skali i złożoności prowadzonej przez SKOK ,,ARKA" działalności przy uwzględnieniu strategicznych celów wyznaczonych przez SKOK ,,ARKA", w tym strategii odnośnie do zarządzania ryzykiem uwzględniającej tolerancję na ryzyko określoną przez SKOK ,,ARKA".
§ 44.
1. Zarząd, niezależnie od zadań przypisanych komórkom organizacyjnym i innym organom SKOK ,,ARKA", ponosi odpowiedzialność za skuteczne zarządzanie ryzykiem.
2. Członkowie Zarządu, uwzględniając charakter, skalę i złożoność prowadzonej działalności nie powinni łączyć odpowiedzialności za zarządzanie danym ryzykiem z odpowiedzialnością za obszar działalności generujący to ryzyko.
§ 45.
1. Rada Nadzorcza zatwierdza i nadzoruje realizację strategii zarządzania ryzykiem, sprawując nadzór nad skutecznością zarządzania ryzykiem.
2. Zarząd zapewnia otrzymywanie przez Radę Nadzorczą regularnej i aktualnej informacji o ryzyku zidentyfikowanym w obecnej lub przyszłej działalności SKOK ,,ARKA", charakterze, skali i złożoności ryzyka oraz działaniach podejmowanych w ramach zarządzania tym ryzykiem, w tym także informacji bezpośrednio od osoby odpowiedzialnej za wykonywanie tych funkcji. | <urn:uuid:7ff801cf-7754-486e-92c0-ddc56522a2cd> | finepdfs | 1.783203 | CC-MAIN-2019-09 | https://skokarka.pl/filemanager/download/266 | 2019-02-15T18:57:12Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247479101.30/warc/CC-MAIN-20190215183319-20190215205319-00281.warc.gz | 700,191,073 | 0.999992 | 0.999996 | 0.999996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
457,
4775,
8943,
13286,
17563,
21457,
25768,
30019,
32043
] | 2 | 0 |
Wezwania publiczne.
Sąd pokoju III okręgu m. st. Warszawy, wzywa na mocy art. 58¹ i 309¹ U. P. C., Kielmana Tejtela, ostatnio zamieszkałego przy ulicy Nowolipki 12, obecnie z miejsca pobytu niewiadomego, aby w ciągu 4 miesięcy, licząc od daty ukazania się w druku niniejszego wezwania, stawił się do tegoż sądu, w charakterze pozwanego w sprawie Nr. C. 2910/27, z powództwa Hindy Kryształ, właścicielki nieruchomości przy ulicy Nowolipki 12 o 608 zł. 50 gr. z procentami i kosztami, tytułem czynszu komornianego.
W razie niestawienia się wzywanego osobiście, lub przez pełnomocnika, w oznaczonym terminie, sprawa osadzona będzie w jego nieobecności. 27568
Sąd pokoju II okręgu w Zamościu, okręgu sądowego zamojskiego, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa niewiadomych z miejsca pobytu, pełnoletnią Zofję i Józefa, dzieci Marii z Wodyków i Michała, małżonków Swiszcz, aby stawili się osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika do sądu tutejszego w ciągu czterech miesięcy, od dnia ukazania się w druku niniejszego wezwania, w charakterze spadkobierców w sprawie z powództwa Ireny Małysz, o dział spadku po Antonim Wodyku. A. C. Nr. 573/27. 27602
Sąd pokoju II okręgu w Zamościu, okręgu sądowego zamojskiego, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa niewiadomego z miejsca pobytu Józefa Popika, aby się stawił osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika do sądu tutejszego w ciągu 4 miesięcy, od dnia ukazania się w druku niniejszego wezwania, w charakterze pozwanego - spadkobiercy w sprawie z powództwa Jana Popika o dział spadku po śmierci Pawła Popika. A. C. 547/27.
Sąd pokoju w Holszanach, na mocy art. 58 i 309 U. P. C., wzywa Pawła Hardzieja, niewiadomego z miejsca pobytu, ażeby w ciągu 4 miesięcy, od daty wydrukowania niniejszego wezwania, stawił się w tymże sądzie jako pozwaný w sprawie (Nr. C. 656/1927), z powództwa Olimpii Hardziejowej i innych o spadek po Bartłomieju Hardzieju.
W razie niestawienia się pozwanego w oznaczonym terminie, sprawa będzie rozpatrzena w jego nieobecności.
Wydział cywilny sądu okręgowego w Łodzi, niniejszym obwieszcza, że adw. Filipkowski, pełn. powoda Wojciecha Komorowskiego, w skardze powod. wniesionej przeciwko Julianowi Komorowskiemu i in., powołując się na załączone do spr.: spis inwentarza, wypis aktu Nr. 76, wypis aktu Nr. 1911, wypis aktu Nr. 1912, wypis aktu Nr. 5562 i wypis aktu Nr. 4677 z łomaczeniami — prosi sąd okręgowy w Łodzi:
1) postanowić działy pomiędzy powodem i pozwanymi nieruchomościami, pochodzącej z osady Nr. 1 w Bałutach Starych — przestrzeni 8 morgów, z budynkami, oraz nieruchomości Nr. 30 przy ul. Dworskiej i w tym celu, w razie niemożności działań w naturze, sprzedać powyższe nieruchomości z licytacji;
2) wyznaczyć jednego z sędziów sądu okręgowego w Łodzi na sędziego referenta, a notariusza Juliana Ładę do sporządzenia aktu działowego;
3) kosztami procesu działowego i działań obciążyć masę spadkową — i
4) wyrok opatrzyc rygorem tymczasowego wykonania.
Niniejszym sąd okręgowy w Łodzi, na zasadzie art. 275, 293, 298, 299, 301, 309, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Feliksa Napieraja, z miejsca pobytu niewiadomego, aby pod skutkami w art. 310 i 311 tejże ustawy przewidzianymi w ciągu 4 miesięcy, od dnia ogłoszenia niniejszego wezwania, stawił się osobiści lub przez pełnomocnika w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łodzi przy ul. Stef. Żeromskiego 115 i wskazał wybrane przez siebie miejsce zamieszkania prawnego (Nr. spr. C. 1831/26).
Sąd pokoju w Stawiskach, pow. kolneńskiego, wojew. białostockiego, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa niewiadomego z miejsca pobytu, Jana Rostkowskiego, stałego mieszkańca wsi Gnatowo, gm. Przytuły, pow. kolneńskiego, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty ukazania się w druku niniejszego wezwania, stawił się do sądu pokoju, w charakterze pozwanego, w sprawie Nr. C. 549/27 r., z powództwa Bolesława i Stanisławy małż. Gutowskich, przeciwko niemu i żonie jego Jadwidze o 564 zł. 35 gr.
W razie nie zgłoszenia się wezwanej w oznaczonym terminie i nie złożenia piśmiennego wyjaśnienia, sprawa niniejsza rozpoznana będzie w jego nieobecności.
Stosownie do art. 58¹ i 309¹ U. P. C., sąd pokoju I okręgu we Włoszczowie, z kieleckiej, w sprawie wszczętej przez Józefa Kluskę, zamieszkałego we wsi Pilczyca, gm. Kluczewsko, o dział spadku po zmarłym Andrzeju Kluska—wzywa córki tegoż, Weronikę, Tekłę i Katarzynę Kluska, oraz wnuczkę Józefę Kluska, córkę Andrzeja, jako spadkobierczynie, niewiadome z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od dnia ukazania się w druku niniejszego wezwanie, stawiły się przed tenże sąd pokoju I okręgu we Włoszczowie.
27617
Sąd pokoju w Stoczku Węgrowskim, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa niewiadomego z miejsca pobytu Mikołaja Kotowskiego, ażeby w terminie 4-miesięcznym, od dnia ukazania się w druku niniejszego wezwania, stawił się do sądu pokoju, w charakterze pozwanego, w sprawie Nr. C. 578/27 r., z powództwa Marjanny Czerwińskiej, Józefa Kozyra i Bronisławy Ostrowskiej przeciwko Mikołajowi Kotowskiemu, nieobecnemu, o 668 zł. 65 i pół grosza spłat z majątku po Marjannie Gierej.
W razie nie stawienia się wezwanej, sprawa zostanie rozpatrzona w jego nieobecności.
27618
Sąd pokoju II okr. w Rypinie, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa niewiadomych z miejsca pobytu: Józefa Mellaera, Antoniego Mellaera i Elżbietę Meller, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty ukazania się w druku niniejszego wezwania, stawili się do tegoż sądu, w charakterze pozwanych, w sprawie Nr. C. 678/27, z powództwa Andrzeja i Juliana Mellerów, przeciwko Józefowi i Antoniemu Mellerom i innym o podział majątku.
W razie nie zgłoszenia się wezwanych w oznaczonym terminie i miejscu i nie przedstawienia piśmiennego wyjaśnienia, sprawa niniejsza będzie rozpoznana w ich nieobecności.
27621
Sąd pokoju w Lidzie, na mocy art. 58¹ i 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Kazimierza Stupnowicza osobiście i jako kuratora nad mieniem zaginionej Stefanii Fiutowej, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w ciągu 4 miesięcy, licząc od daty wydrukowania niniejszego wezwania, stawił się w charakterze pozwanego lub też podał swe miejsce zamieszkania, w sprawie Nr. C. 1856/27, z powództwa Sory Mowszowicz o przywrócenie posiadania kawałka ziemi, obszaru około 1 dzies., położonego w m. Lidzie, przy ul. Wyzwolenie, zakłóconego 12 kwietnia 1927 r., przez pozwanego.
W razie niestawienie się wezwanej w oznaczonym terminie, sprawa osądzone będzie w jego nieobecności.
27635
Sąd pokoju w Holszanach, na mocy art. 58 i 309 U. P. C., wzywa Jana Szwajkowskiego, niewiadomego z miejsca pobytu, ażeby w ciągu 4 miesięcy, od daty wydrukowania niniejszego wezwania, stawił się w tymże sądzie, jako pozwan, w sprawie [Nr. C. 692/127], z powództwa Bronisława Wiszniewskiego, o przyznanie prawa własności do 3 dzies. ziemi we wsi Michałowszczyźnie, gm. holszańskiej.
W razie niestawienia się pozwanego w oznaczonym terminie sprawa będzie rozpatrzona w jego nieobecności.
27636
Sąd pokoju w Staszowie, pow. sandomierskiego, okręgu sądów radomskiego, na zasadzie art. 58¹ i 309¹ U. P. C., w sprawie C. 833/27, wszczętej przez Antoninę z Sadłochów Batóg, żonę Bronisława Batoga z Rosołówki, gm. Wiśniowa, pow. Sandomierz, o podział spadku pozostającego w kolonii Rosołówka, gm. Wiśniowa, pow. sandomierskiego, po Kazimierzu Sadłochu, wzywa sukcesorów: Jana Sadłocha i Antoniego Sadłocha, których miejsce pobytu nie jest wiadome, aby stawili się w tymże sądzie osobście lub przez pełnomocnika w terminie 4-ch miesięcy, od dnia ogłoszenia niniejszego.
W razie niestawienie się wyżej wymienionych sukcesorów w oznaczonym terminie, sprawa osądzona będzie w ich nieobecności.
27637
Sąd pokoju w Kurowie, okręgu sądów lubelskiego, na zasadzie art. 309¹ U. P. C., zawiadamia niniejszym niewiadomego z miejsca pobytu Joska Keselbrenera, że w sprawie Nr. C. 36/26 r., z powództwa Jana Golucha, osobiście i jako opiekuna głównego nieletnich Władysława i Stanisława Goluchów, przeciwko temuż Joskowi Keselbrenerowi o rozwiązanie umowy dzierżawnej i eksmisję, zapadł wyrok w sądzie tutejszym w dn. 30 grudnia 1926 r. treści następującej:
Umowę zawartą w dn. 5 lipca 1904 r., pomiędzy Janem i Marjaną małż. Witosławami a Joskiem Keselbrenerem, dotyczącą dzierżawy na 30-letni okres pasa ziemi pod wiatrak i zabudowania szerokości 10 zagóńców, pomiędzy -międzami: ze wschodu Kazimierza Szlendaka, z zachodu Feliksa Sikorę, długości przez 1 staję, od drogi do rzeki Wieprza rozwiązać z winy pozwanego Joska Keselbrenera. Zobowiązać pozwanego Joska Keselbrenera wraz z osobami prawa jego wyrażającymi do niezwłocznego ustąpienia z opisanego pasa ziemi i usunięcia z niej zabudowań i wiatraka. Przysądzić powodom Władysławowi i Stanisławowi Goluchom od pozwanego 91 zł, tytułem zaległego czynszu za ostatnie 5 lat i kosztów sądowych i za prowadzenie sprawy 30 zł. Resztę powództwa oddalić.
Że pozwany Josek Keselbrener w przeciągu 4-ch miesięcy, licząc od dnia wydrukowania niniejszego, może zaskarżyć wyrok w drodze opozycji do sądu tutejszego, lub apelacji do sądu okręgowego w Lublinie.
27638
Wydział II handlowy, sądu okręgowego w Warszawie, na zasadzie art. 293, 296 i 309¹ U. P. C., wzywa Owsieja Lipszyca z miejsca pobytu niewiadomego, jako pozwanego, ażeby w ciągu 4 miesięcy zawiadował II wydział handlowy sądu okręgowego w Warszawie przy ulicy Miodowej 15, o wybranem przez siebie prawnem miejscu zamieszkania na miejscu, gdzie znajduje się sąd, t. j. w Warszawie, lub wskazał osoby tamże zamieszkające i upoważnione do odbierania przesyłanych przez sąd aktów, w sprawie z powództwa Hersza Grünberga (zam. w Paryżu, ul. 8 bis rue Martel), właściciela firmy „Comptoir d’Exportation Franco-Russe, Henri Grünberg” (Warszawa, ul. Senatorska 6), w imieniu którego działa adwokat Bronisław Perl (Warszawa, Kredytowa 4), przeciwko Owsiejowi i Brusze małż. Lipszyc, oraz Majerowi i Fajdze małż. Spodek, o 27,350 zł.
Przy powództwie załączono 8 weksli protestowanych, akt kaucji, odpis rejestru firmy, plenipotencję, oraz odpisy skarg i załączników dla pozwanych.
W razie niewskazania przez Owsieja Lipszyca w określonym wyżej terminie wybranego miejsca zamieszkania, na żądanie powoda wyznaczony będzie termin dla rozpoznania przez sąd powództwa i wydania wyroku. (Wydż. II handlowy, 2. C. 1052/1926 r.).
Sąd okręgowy w Lublinie (II wydział odwoławczy), wzywa nieświadomego z miejsca pobytu — Pawła Moryca, syna Michała, pobranego w r. 1915 do wojska rosyjskiego, w charakterze pozwanego, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty ogłoszenia, stawił się do tutejszego sądu, lub wskazał swe miejsce zamieszkania w sprawie działań majątku pozostałego po zmarłym Wojciechu Mazurze. Po upływie tego terminu wszelkie zawiadomienia i dokumenty zostawione będą przy sprawie i sprawa Ac. 3573/26 zostanie rozpoznana.
Wydział II handlowy, sądu okręgowego w Warszawie, na zasadzie art. 293, 296 i 309¹ P. C., wzywa spółkę firmową „Przemysł Drzewny” Wieczorek i Madeyski, spółka firmowa" w osobach wspólników firmowych: Witolda Wieczorka i Mikołaja Madeyskiego, jako pozwańnych, aby w ciągu 4 miesięcy, zawiadomili II wydział handlowy sądu okręgowego w Warszawie przy ulicy Miodowej 15, o wybranem przez siebie prawnem miejscu zamieszkania, na miejscu gdzie się znajduje sąd, t. j. w Warszawie, lub wskazali osoby tamże zamieszkale i upoważnione do odbierania przesyłanych przez sąd aktów, w sprawie z powództwa Sp. Akc. „Zakłady Przemysłu Drzewnego i Chemiczno-Drzewnego „Karpina” Sp. Akc. (Marszałkowska 140) w imieniu której działa adw. Bolesław Bielawski (Hoża 47 m. 7), przeciwko wyżej wymienionym, o złotych 4,878.
Przy powództwie załączono umowę z dn. 5 stycznia 1924 r., notarialne wezwanie z dn. 21 maja 1924 r., 2 listy pozowanej z dn. 18 i 26 kwietnia 1924 r., plenipotencję, oraz odpisy skargi i załączników dla strony pozowanej.
W razie niewskazania przez pozwańnych, Witolda Wieczorka i Mikołaja Madeyskiego, w określonym wyżej terminie wybranego miejsca zamieszkania, na żądanie powoda wyznaczony będzie termin dla rozpoznania przez sąd powództwa i wydania wyroku. (Wydział II handlowy, C. 1258/1924 r.).
Wydział cywilny sądu okręgowego w Równem, na zasadzie art. 293 - 298 i 309¹ U. P. C., wzywa spadkobierców zmarłego Naftuły Grynszpuna w osobach: Arjela i Rywki Grynszpun, poprzednio zam. w m. Beresteczku, pow. horochowskiego, obecnie nieznanych z miejsca zam., ażeby w terminie 4-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego wezwania, zgłosili się do sądu okręgowego w Równem, względnie zgodnie zart. 312 U. P. C., złożyli na piśmie wyjaśnienie, ze wskazaniem dokładnego miejsca zamieszkania w siedzibie sądu, na skargę powodową wniesioną do sądu w dniu 17 listopada 1926 roku, w której Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej prosi: o zasądzenie z mocy zobowiązania, wydanego Ajzykowi Sokylerowi i Naftule Grynszpunowi na utrzymywanie lokomobili w porządku i nikomu nie wydawanie takowej 285 zł. odszkodowania za brakujące części lokomobili, wraz z ustawowemi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa, aż do dnia zapłaty; o zasądzenie na rzecz Prokuratorji Generalnej kosztów sądowych i za prowadzenie sprawy; o zaopatrzenie wyroku rygorem natychmiastowej wykonalności; o rozpoznanie sprawy i w razie nieobecności przedstawiciela Prokuratorji Generalnej, a w razie niestawieniictwa strony pozowanej o wydanie wyroku zaocznego. Przy skardze powodowej złożono: odpis protokołu z dnia 15 grudnia 1919 roku, odpis decyzji oddziału „Demat” z dnia 13 kwietnia 1923 r. Nr. IV, 8086, odpis protokołu z dnia 20 czerwca 1923 r. i odpisy skargi powodowej i załączników dla strony przeciwnej. Nr. sprawy C. 1052/26 r.
Wydział cywilny sądu okręgowego w Łodzi niniejszym obwieszcza, że adwokat Alfred Vogel, pełnomocnik, spadkobierców Henryka Ferrenbacha w skardze powodowej, wniesionej przeciwko Chenię-Rajzli Cynamon, powołując się na załączone do sprawy: 2 metryki urodzenia, 2 akty ślubu, akt. not. Kosińskiego, wyciąg z wykazu hipotecznego nieruchomości łódzkiej odpis decyzji wydziału hipotecznego i odpis pokwitowania o złożeniu listów zastawn. do depozytu, prosi sąd okręgowy w Łodzi: o uznanie aktu not. Kosińskiego z dn. 24 stycznia 1921 roku, za nieważny i sumę rubli 41 964, 99 i pół za niezapłaconą o zapisanie z powrotem pod numer kolejny do działu IV wyk. hip. nieruchomości łódzkiej sumy rb. 41 964,99 i pół; o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powódek koszty sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy i o zaopatrzenie wyroku rygorem natychmiastowej wykonalności.
Niniejszym sąd okręgowy w Łodzi na zasadzie art. 275, 293, 298, 299, 301, 309, 309¹ U. P. C., wzywa pozwaną Chenę-Rajzłę Cynamon z miejsca pobytu niewiadomą, aby pod skutkami w art. 310 i 311 tejże ustawy przewidzianymi w ciągu 4 miesięcy, od dnia ogłoszenia niniejszego wezwania, stawiła się osobiście lub przez pełnomocnika w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łodzi przy ul. Stef. Żeromskiego 115 i wskazała wybrane przez siebie miejsce zamieszkania prawnego (Nr. spr. 1045/26).
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293-298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C., złożył wyjaśnienie w spr. z p-twa Filipa Derkaczuka, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 5 lipca 1927 roku, powód Filip Derkaczuk żąda:
1) Na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669/27 r.) przyznać mu prawo własności do 11 dzies. 610 sąż. kw. ziemi
różnego użytku, zakupionej przez niego z majątku Rożyszcze, w obrębie kol. Janówka, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: kwit zadatkowy za Nr. 243/20 r., zaświadczenie urzędu gminy Rożyszcze za Nr. 6755 oraz odpisy dla pozwanych. Akta Nr. C. 976/27.
27604
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C., złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Fryderyka Wajsja p-ko Mikołajowi Mekkowi o ziemię; w skardze powodowej złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 5 sierpnia 1927 r. powód Fryderyk Wajs żąda:
1) na mocy ustawy z dn. 2 lipca 1924 r. (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać mu prawo własności do 1110 sąż. kw. ziemi ornej, położonej przy kol. Wełniance, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego, zakupionej od Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanego koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: dwa zaświadczenia gminy Rożyszcze, kwit zadatkowy Nr. 276 z tłumaczeniem oraz odpisy dla pozwanego. Akta Nr. C. 1182/27 r.
27605
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C., złożyć wyjaśnienie w spr. z p-twa Katarzyny Tuńskiej I voto Riderowej, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 23 lipca 1927 roku, powódka Katarzyna Tuńska I voto Riderowa żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać jej prawo własności do 6 dzies. różnorodnej ziemi zakupionej przez nią z majątku Rożyszcze w obrębie kol. Francuzy, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego, od pozwanego Mikołaja Mekka, właściciela dóbr Rożyszcze;
2) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: odpisy skargi powodowej dla pozwanych. Akta Nr. C. 1084/27.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Piotra Tylka, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 3 sierpnia 1927 r. powód Piotr Tylk żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznac mu prawo własności do około 4 dzies. różnorodnej ziemi, zakupionej z majątku Rożyszcze, pow. łuckiego obrębnie kol. Polany, gm. Rożyszcze, pow. łuckiego od pozwanego Mikołaja Mekka, właściciela majątku Rożyszcze;
2) zasądzić od pozwanego koszt sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatryć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: zaświadczenie urzędu gminy Rożyszcze Nr. 9937, oraz odpis dla strony pozowanej. Akta Nr. C. 1157 1927 r.
27607
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Henryka Szulca i Leona Podgajnego vel Podhajnego p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 22 lipca 1927 roku, powodowie Henryk Szulc i Leon Podhajny żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać im prawo własności do 16 dzies. 1520 saż. kw. ziemi różnego użytku, zakupionej przez nich jako nabywców prawa Jana Wawryna z majątku Rożyszcze, w kol. Wasilówka, gm. Rożyszcze, powiatu łuckiego, od pozwanego Mikołaja Mekka z prawem własności — Henryka Szulca do 12 dzies. 1200 saż. kw. i Leona Podhajnego vel Podgajnego do 4 dzies. 320 saż. kw.;
2) zasądzić od pozwanych na rzecz powodów koszt sądowe i za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatryć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: odpisy skargi powodowej dla pozwanych. Akta Nr. C. 1080/27 r.
27608
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Edwina Millera, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie
w sprawie z p-twa Hermana Wolina, p-ko Edwinowi Millerowi o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 8 sierpnia 1927 r. pełnomocnik powoda apl. adw. Mirosz Huśkowski żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), prywatną umowę przyrzeczenia sprzedaży z dnia 26 listopada 1920 r. uznać za przenoszącą na nabywcę prawo własności do nieruchomości i o przyznanie Hermanowi Wolinowi prawa własności do ziemi o powierzchni 8 dzies. 441 saż. kw., położonej w kol. Stara-Aleksandrówka, gm. Rożyszcze, pow. łuckiego;
2) zasądzić na rzecz powoda koszt sądowe i za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono umowę z dnia 26 listopada 1920 roku, zaświadczenie gminy, pełnomocnictwo oraz odpisy dla pozwanego. Akta Nr. C. 1296/27 r.
27609
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Juliana - Roberta Hejmona p-ko Skarbowi Państwa i Mikołajowi Mekkowi o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 4 sierpnia 1927 r. powód Julian - Robert Hejmon żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przynieść mu prawo własności do działki obszaru około 2280 saż. kw. ziemi ornej, położonej przy kol. Wełnianka, gm. Rożyszcze, pow. łuckiego, zakupionej w roku 1914 od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszt sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowej wykonalności.
Do skargi powodowej dołączono: odpis umowy przyrzeczenia sprzedaży z tłumaczeniem na język polski, oraz odpisy skargi powodowej i załączników dla pozwanych. Akta Nr. C. 1175/27 r.
27611
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Leona Cyrankiewicza i Wilhelma Ratha p-ko Mikołajowi Mekkowi o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 10 sierpnia 1927 r. powodowie Leon Cyrankiewicz i Wilhelm Rath żądają:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać im prawo własności w równych częściach do 3 dzies. 1200 saż. kw., różnorodnej ziemi, położonej w kol. Podtopole, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego;
2) zasądzić od pozwanego koszt sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzyc rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: odpis skargi powodowej dla pozwanego. Akta Nr. C. 1315/27 r.
27612
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Dymitra Trociuka, p-ko Mikołajowi Mekkowi o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 16 grudnia 1922 roku, powód Dymitrij Trociuk żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 26 września 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 87, poz. 781) przyznać mu prawo własności do 7 dzies. 1051 saźni kw. ziemi, położonej przy kol. Dmitrowce, gm. Rożyszcze, pow. łuckiego, nabitych od pozwanego Mikołaja Mekka, na mocy aktu przyrzeczenie sprzedaży z dnia 1 lipca 1914 r.;
2) zasądzić od pozwanego koszt sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzyc rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: akt przyrzeczenia sprzedaży z dn. 1 lipca 1914 r. z tłumaczeniem, oraz odpisy skargi powodowej i załącznik dla pozwanego. Akta Nr. C. 335/22 r.
27623
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Semena Matwiejuka, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 6 lipca 1927 r., powód Semen Matwiejuk żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać prawo własności do 4 dzies. różnego użytku ziemi, zakupionej przez niego z majątku Rożyszcze, przy kol. Michalin, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszt sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzyc rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: odpis kwitu zadatkowego za Nr. 283/20 r., zaświadczenie urzędu gminy Rożyszcze za Nr. 6977 i 5519, oraz odpisy dla pozwanych. Akta Nr. C. 978/27 r.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Piotra Szymczaka, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 5 lipca 1927 roku, powód Piotr Szymczak żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznac mu prawo własności do 3 dzies. 500 saż. kw. ziemi różnego użytku, zakupionej przez niego z majątku Rożyszcze, przy kol. Gliniszcze, gminy Rożyszcze, pow. łuckiego, od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzyć rygorem natychmiastowego wykonania.
Do skargi powodowej dołączono: kwit zadatkowy Nr. 351/20 r., zaświadczenie urzędu gminy Rożyszcze za Nr. 6860, oraz odpisy skargi powodowej i załączników dla pozwanych. Akta Nr. C. 977/27 r.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Chaima - Hersza Nizmana, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w dn. 5 lipca 1927 r. powód Chaim - Hersz Nizman żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznac mu prawo własności do 4 dzies. 1520 saż. kw. ziemi różnego użytku, zakupionej przez niego z majątku Rożyszcze, przy kol. Topolańskie - Wysiołki, gm. Rożyszcze, pow. łuckiego od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatrzyć rygorem natychmiastowej wykonalności.
Do skargi powodowej dołączono: odpisy skargi powodowej dla pozwanych. Akta Nr. C. 975/27 r.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293 — 298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwanego Mikołaja Mekka, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 4-ro miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz aby w myśl art. 312 U. P. C. złożył wyjaśnienie w sprawie z p-twa Aleksandra Karczewskiego, p-ko Mikołajowi Mekkowi i Skarbowi Państwa o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 6 lipca 1927 r., powód Aleksander Karczewski żąda:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 roku, (Dz. Ust. Nr. 69, poz. 669), przyznać mu prawo własności do 4 dzies. ziemi różnego użytku, zakupionej przez niego z majątku Rożyszcze, przy folwarku Rożyszcze, gminy tejże, pow. łuckiego, od pozwanego Mikołaja Mekka;
2) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
3) wyrok zaopatryć rygorem natychmiastowego wykonania;
Do skargi powodowej dołączono: kwit zadatkowy za Nr. 750/20 r., zaświadczenie urzędu gminy Rożyszcze za Nr. 6496, oraz odpisy skargi powodowej i załączników dla pozwanych. Akta Nr. C. 980/27 r.
27632
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293—298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwaną Marię Sirotkinię, niewiadomą z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie w sprawie z p-twa Józefa Potarskiego p-ko Marii Sirotkinej i Aleksandrowi Otto o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 4 sierpnia 1927 r. powód Józef Potarski żąda:
1) uznać umowę z dnia 22 listopada 1913 roku za przenoszącą na niego powoda prawo własności na 23 dzies. 1135 saż. kw. ziemi przy wsi Wielki-Obzyr, gm. Borowno, pow. kamień-koszyrskiego i przyznać mu do takowej prawo własności;
2) powyższą ziemię 23 dzies. 1135 saż. kw. wyłączyć z posiadania Aleksandra Otto i osób prawa jego reprezentujących i oddać takową w jego posiadanie;
3) wyrok zaopatryć rygorem natychmiastowej wykonalności;
4) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy.
Do skargi powodowej dołączono: zaświadczenie Wołyńskiego Oddziału Włościańskiego Banku Nr. 40835, dwie metryki, zaświadczenie urzędu gm. Borowno Nr. 1773, poświadczenie obywatelstwa oraz odpisy skargi powodowej i załączniki dla pozwanych. Akta Nr. C. 1170/27 r.
27631
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293—298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwaną Marię Sirotkinię, niewiadomą z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie
z p-twa Nikity Woroszyka, syna Nikity, p-ko Marji Sirotkinowej o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 21 lipca 1927 r. pełnomocnik Nikity Woroszczuka, syna Nikity, adwokat J. Leszczyński żąda:
1) przyznać Nikicie Woroszczukowi, s. Nikity, prawo własności do działki ziemi o przestrzeni 10 dzies., nabytej przez niego od Marji Sirotkinej na mocy umowy przyrzeczenia sprzedaży z dn. 6 października 1914 r. przy wsi Wielki-Obzyr, gm. borowieńskiej, pow. kamieńkoszyrskiego;
2) wyrok zaopatrzyć rygorem natychmiastowego wykonania;
3) zasądzić od pozowanej kosztu sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy.
Do skargi powodowej dołączono: pełnomocnictwo, odpis kwitu zadatkowego, zaświadczenie urzędu gm. Borowno oraz odpisy dla pozwanych. Akta Nr. C. 1069/27 r.
27630
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293–298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwaną Marię Sirotkinią, niewiadomą z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie w sprawie z p-twa Iwana Oliferczuka p-ko Marji Sirotkinowej o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 21 lipca 1927 r. pełnomocnik powoda Iwana Oliferczuka, adw. Jan Leszczyński, żąda:
1) przyznać Iwanowi Oliferczukowi, synowi Pawła, prawo własności do działki ziemi o przestrzeni 11 dzies. 1824 sąż. kw., nabytej przez niego od Marji Sirotkinej, na mocy umowy przyrzeczenia sprzedaży z dn. 23 listopada 1913 r. przy wsi Wielki-Obzyr, gm. borowieńskiej, pow. kamień-koszyrskiego;
2) wyrok zaopatrzyć rygorem natychmiastowego wykonania;
3) zasądzić od pozowanej kosztu sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy.
Do skargi powodowej dołączono: odpis kwiatu zadatkowego, pełnomocnictwo, zaświadczenie urzędu gminy Borowno oraz odpisy dla pozwanej. Akta Nr. C. 1071/27 r.
27629
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293–298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwaną Marię Sirotkinią, niewiadomą z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie w sprawie z p-twa Semena Kuźmicza p-ko Marji Sirotkinowej o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 22 lipca 1927 r., pełnomocnik powoda, Semena Kuźmicza, adwokat Wacław Godlewski, żąda:
1) przyznać powodowi prawo własności do działki ziemi o prze-
strzeni 9 dzies. 798 saż. kw. przy wsi Wielki-Obzyr, gm. borowieńskiej,
pow. kamień-koszyrskiego, nabytej na mocy umowy przyrzeczenia
sprzedaży z dn. 23 listopada 1913 r.;
2) wyrok zaopatrzyc rygorem tymczasowego wykonania;
3) zasądzić od pozowanej kosztu sądowe i wynagrodzenie za pro-
wadzenie sprawy.
Do skargi powodowej dołączono: pełnomocnictwo, prywatny od-
pis umowy przyrzeczenia sprzedaży, poświadczenie urzędu gminy i od-
pisy dla pozowanej. Akta Nr. C. 1082/27 r.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293—
298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa Marię Sirotkinię, niewiadomą z miejsca
pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego
obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wy-
dział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz
by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie w sprawie z p-twa Filipa
Saczkowskiego p-ko Marii Sirotkinowej o ziemię; w skardze powodo-
wej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 22 lipca 1927 r. pełno-
mocnik Filipa Saczkowskiego adw. Wacław Godlewski żąda:
1) przyznać powodowi prawo własności do działki ziemi o prze-
strzeni 10 dzies. 1375 saż. kw. przy wsi Wielki-Obzyr, gm. borowień-
skiej, pow. kamień-koszyrskiego, nabytej w 1911 r. na mocy umowy
przyrzeczenia sprzedaży;
2) wyrok zaopatrzyc rygorem natychmiastowego wykonania;
3) zasądzić kosztu sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie
sprawy.
Do skargi powodowej dołączono: pełnomocnictwo, pokwitowanie
z 1915 r. oraz odpisy dla pozowanej. Akta Nr. C. 1081/27 r.
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293—
298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa pozwańnych: Mikołaja Żurawłowa, Fa-
ustu Brzozowskiego i Raisę Brzozowską, niewiadomych z miejsca pobytu,
aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego ob-
wieszczenia, stawili się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cy-
wilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by
w myśl art. 312 U. P. C. złożyli wyjaśnienie w sprawie z p-twa Maksa
Michelsona p-ko Mikołajowi Żurawlewowi, Faustowi i Raisie Brzozow-
skim oraz Prok. Gener. R. Polskiej o ziemię; w skardze powodowej
złożonej do sądu okręgowego w Łucku w dn. 6 sierpnia 1927 r., pełno-
mocnik powoda Maksa Michelsona, adw. Zygmunt Postolko, żąda:
1) przyznać prawo własności Maksowi Michelsonowi, do mająt-
ku ziemskiego „Putyszcze”, gm. Niesuchożę, pow. kowelskiego, woj.
wołyńskiego, o powierzchni, po obliczeniu przejętych na rzecz Państwa
349 ha. 7000 m.², pod osadnictwo wojskowe—486 ha. 5067 m.² w dwóch
działkach, a mianowicie: pierwsza w uroczysku „Lesnoje”, o powierzchni
371 ha 1223 m.²; druga działka o powierzchni 115 ha. 3844 m.² w uro-
czysku „Durnica”;
2) uznać, że należne wynagrodzenie, jakie będzie się należało za
część majątku „Putyszcze”, o powierzchni 349 ha 7000 m.² przejętego
na osadnictwo wojskowe, na mocy ustawy z dn. 17 grudnia 1920 r. winien otrzymać Maks Michelzon;
3) zasądzić od pozwanych koszta sądowe i wynagrodzenie za prowadzenie sprawy;
4) wyrok zaopatrzeć rygorem natychmiastowej wykonalności.
Do skargi powodowej dołączono: pełnomocnictwo oraz odpisy dla pozwanych. Akta Nr. C. 1263/27 r.
27622
Sąd okręgowy w Łucku, I wydział cywilny, na zasadzie art. 293–298, 301, 309¹ U. P. C., wzywa poznawaną Olę Dwernicką, niewiadomą z miejsca pobytu, aby w terminie 4-miesięcznym, od daty wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawiła się do sądu okręgowego w Łucku — I wydział cywilny, wskazując prawne miejsce zamieszkania w Łucku, oraz by w myśl art. 312 U. P. C. złożyła wyjaśnienie w sprawie z p-twa Mojsieja Paluka i Jana Klimuka p-ko Oldze Dwernickiej o ziemię; w skardze powodowej, złożonej do sądu okręgowego w Łucku w d. 4 sierpnia 1927 r. powodowie Mojsiej Paluk i Jan Klimuk, żądają:
1) na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. (Dz. Ust. Nr. 69/24 r., poz. 669) przyznać im prawo własności do 2-ch działek ziemi różnego użytku, o przestrzeni ogółem 16 dzies., położonej w kol. Liski, gm. Werba, pow. włodzimierskiego, a mianowicie: pierwsza działka o przestrzeni 11 dzies. w uroczysku „Liski” i druga działka o przestrzeni 5 dzies. w uroczysku „Hedowo”, nabytych od Olgi Dwernickiej, na mocy aktu przyrzeczenia sprzedaży z 1912 r.;
Do skargi powodowej dołączono: zaświadczenie gm. Werba z dn. 2 sierpnia 1927 r. oraz odpisy dla pozwanej. Akta Nr. C. 1168/27 r.
27610
Sąd okręgowy w Sosnowcu, wydział cywilny, na zasadzie art. 309¹ U. P. C., wzywa Henryka Woźniakowskiego, z miejsca pobytu niewiadomego, aby w terminie 4-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego obwieszczenia, stawił się w tymże sądzie okręgowym w Sosnowcu, przy ul. 1 Maja 19, jako pozwany, w sprawie z powództwa Moszka-Berka Rozenberga o przerachowanie.
Powództwo wnosi adwokat Jan-Jakób Landau, zamieszkały w Sosnowcu, pełnomocnik Moszka-Berka Rozenberga, z żądaniem następującym: sumę 18.000 rb. wraz z zaległymi za 5 lat procentami, zabezpieczną w kolumnie zlewkowej pod Nr. 5 działu IV wyk. hip. dóbr ziemskich Górka Jaklińska, w pow. miechowskiem, przerachować na sumę 62.400 zł. i nakazać ujawnienie powyższego przerachowania w dziale IV wyk. hip., powołanej wyżej nieruchomości.
W razie niestawienia się pozwanego, jak również niewskazania przez pozwanego miejsca prawnego zamieszkania w Sosnowcu, na żądanie powoda, powództwo zostanie rozpoznane i wydany wyrok. (Sprawa Nr. 403/25).
27633
Wezwania spadkobierców.
Na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C., sąd pokoju w Kiwercach na Wołyniu, wzywa spadkobierców Ignacego Staniszewskiego, zmarłego
w dniu 25 sierpnia 1913 r., we wsi Kiwercach, gm. Poddębce, pow. łuckiego, ażeby w ciągu 6-ciu miesięcy, od dnia obwieszczenia, zgłosili swoje prawa do majątku pozostającego po jego śmierci, położonego w kol. Puszczca, gm. Poddębce, pow. łuckiego, składającego się z nieruchomości. Spr. Zb. Nr. 86/27.
Na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C., sąd pokoju w Kiwercach na Wołyniu, wzywa spadkobierców Augusta Schiewe, zmarłego w dniu 27 kwietnia 1925 r., w kol. Puszczca, gminy Poddębce, pow. łuckiego, ażeby w ciągu 6-ciu miesięcy, od dnia obwieszczenia zgłosili swoje prawa do majątku pozostającego po jego śmierci, położonego w kol. Puszczca, gm. Poddębce, pow. łuckiego, składającego się z nieruchomości. Akta Zb. Nr. 85/27.
Na zasadzie art. 1401, 1402 U. P. C. i 1239 T. X. cz. I Zb. Pr. Ros., sąd pokoju w Brasławiu, wzywa sukcesorów Szymchy Baudta, syna Jankiela, zmarłego dnia 16 października 1920 r. w Brasławiu, ażeby w ciągu 6-ciu miesięcy, od dnia obwieszczenia, zgłosili prawa swoje do pozostającego po jego śmierci mieruchomego majątku, położonego w Brasławiu, przy ul. Piłsudskiego, składającego się z placu i domu pod Nr. 99. Spr. Zb. 135/27.
Sąd pokoju w Horochowie na Wołyniu, na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C. oraz art. 1239, 1241 i 1242 (T. X cz. I Zb. Pr. Ros.), wzywa spadkobierców zmarłej w dn. 7 września 1927 r. Wiktorji, córki Wiktora z Witosławskich Raciborowskiej, ażeby w ciągu 6 miesięcy, od dnia wydrukowania niniejszego obwieszczenia, zameldowali prawa swoje do pozostającego po jej śmierci majątku ruchomego i nieruchomego, położonego przy i w m. Beresteczku, pow. horochowskiego, oraz przy wsi Soloniowie, gm. tesłużhowskiej, pow. dubieńskiego. A. Ź. C. Nr. 130/27.
Na zasadzie art. 1682 U. P. C., sąd pokoju I okręgu w Pińsku, wzywa spadkobierców zmarłego Arona Denenberga, syna Lejzera, aby w terminie 6-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego, zgłosili swe prawa do spadku pozostalonego po tymże zmarłym.
Na zasadzie art. 1682 U. P. C., sąd pokoju I okręgu w Pińsku, wzywa spadkobierców zmarłego Dawida Łuckiego, syna Mowszy-Josela, aby w terminie 6-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego, zgłosili swe prawa do spadku pozostalonego po tymże zmarłym.
Na zasadzie art. 1682 U. P. C., sąd pokoju I okręgu w Pińsku, wzywa spadkobierców zmarłych Lejby, syna Judela, i Mowszy, syna Lejby, Feldmanów, aby w terminie 6-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego, zgłosili swe prawa do spadku pozostalonego po tychże zmarłych.
Na zas. art. 1401 U. P. C., sąd pokoju w Olkuszu wzywa spadkobierców Zofii Döller, zmarłej dn. 4 czerwca 1927 r. w Olkuszu, ażeby w ciągu 6 miesięcy, od dnia ogłoszenia niniejszego obwieszczenia, zgłosili swoje prawa do pozostającego po niej mienia ruchomego.
Na mocy art. 1682 U. P. C. i art. 1239, 1241 i 1242 (T. X cz. I Zb. Pr. Ros.), sąd pokoju w Brześciu n/B. wzywa sukcesorów AbramaChaïma Bortniańskiego, syna Josfa i Tauby-Rajzli, zmarłego w Lublinie w dn. 15/28 października 1909 r., ażeby w ciągu 6 miesięcy, od dnia wydrukowania niniejszego obwieszczenia, zameldowali prawa swoje do pozostałej po jego śmierci nieruchomości, położonej przy ul. Unja-Lubelska 14 w Brześciu n/B. A. Z. C. Nr. 212/27 r.
Na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C. i art. 1239 (T. X cz. I Zb. Pr. Ros.), sąd pokoju w Krzemieńcu (Wołyń), wzywa spadkobierców Josifa Bitkiera, syna Herca, zmarłego dn. 3 czerwca 1927 r. w m. Krzemieńcu, pow. krzemienieckiego, celem zgłoszenia praw swoich w terminie 6-miesięcznym, od dnia wydrukowania obwieszczenia niniejszego, do pozostałego po nim majątku (Zb. C. 240 1927 r.).
Na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C. oraz art. 1239 (T. X cz. I Zb. Pr. Ros.), sąd pokoju w Lidzie, wzywa sukcesorów Anny Dejnerowicz, córki Feliksa, zmarłej d. 8 maja 1919 r. we wsi Skorwody, ażeby w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia wydrukowania obwieszczenia po raz pierwszy, zgłosili swoje prawa do pozostałego po jej śmierci majątku. Nr. Z. 512 1927 r.
Na zasadzie art. 1401 i 1402 U. P. C. oraz art. 1239 (T. X cz. I Zb. Pr. Ros.), sąd pokoju w Lidzie wzywa sukcesorów Kazimierza Rutkowskiego, zmarłego d. 19 stycznia 1927 r. we wsi Piaskowce, ażeby w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia wydrukowania obwieszczenia po raz pierwszy, zgłosili swoje prawa do pozostałego po jego śmierci majątku. Nr. C. 1857/1927 r.
Na zasadzie art. 1682 U. P. C., sąd pokoju VI okr. m. st. Warszawy wzywa spadkobierców Stanisławy Kunińskiej, zmarłej w Warszawie w dn. 4 stycznia 1927 r., ażeby w ciągu 6 miesięcy, od dnia niniejszego obwieszczenia, zgłosili swoje prawa do pozostałego po niej majątku, składającego się z ruchomości i gotówki. Akta Nr. 7/1927.
Pozew edyktalny.
Na żądanie Edwarda-Wilhelma Billera, wyznania ewangelicko-augsburskiego, zamieszkałego w Warszawie przy ul. Płockiej 46, w imieniu którego działa obrońca konsystorski, adwokat Edward Koelichen (Warszawa, ul. Wspólna 34), woźny sądu konsystorskiego ewang.-augsb. w Warszawie, Jan Rose, wzywa niniejszem pozwaną żonę Kamillę z Krügerów Billerową, wyznania ewang.-augsb., zamieszkałą w Warszawie, obecnie z miejsca pobytu niewiadomą, ażeby po upływie roku, od daty pierwszego ogłoszenia zapozwu, stawiła się na audiencji sądu konsystorskiego ewang.-augsb. w Warszawie przy ul. Miodowej 17, odbywającej się zazwyczaj w pierwszy czwartek po pierwszym każdego miesiąca, o godz. 10 rano, lub kiedy sprawa z wokandy przywołana będzie i odpowiedziała prawnie na zarzuty męża, który żądać będzie rozwiązania przez rozwód małżeństwa Edwarda-Wilhelma i Kamilli z Krügerów małżonków Biller, z winy żony, z zasady że ta ostatnia złośliwie go opuściła. Powództwo oparte jest na art. art. 151—157. Prawa o małżeństwie.
Ostrzega się o skutkach zaoczności.
Licytacje.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszczały obwieszczenia, że na żądanie wierzyciela Zygmunta Krantza w dn. 12 stycznia 1928 r., od godziny 10 rano, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 2989-B, położonej przy ul. Rozbrat 50, należącej do Jana Modzyńskiego i składającej się z placu przestrzeni około 321,3 metr. kw., oficyny lewej dwupiętrowej, murowanej i oficyny poprzecznej dwupiętrowej, murowanej z przybudówką murowaną dwupiętrową, stanowiącą klatkę schodową, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dn. 7 grudnia 1926 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczami długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 20.500 rb., 100.000 mk. i 48.200 zł., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 36.000 zł.
Ścieśnienie własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewniki i obciążenia praw wskazane są w dziale III wyk. hip. powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 3.600 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Dyrekcja Główna Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie w myśl art. 221 ustawy — niniejszym zawiadamia, że niżej wymienione dobra, obciążone pożyczkami Towarzystwa, za zaległe raty, będą sprzedawane przez licytację w kancelariach niżej wymienionych notariuszyów, w niżej wymienionych miastach.
Warunki licytacyjne dołączone zostały do odpowiednich ksiąg hipotecznych i mogą być przejrzone w odpowiednich kancelariach hipotecznych, lub w biurze Dyrekcji Głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie.
Vadium licytacyjne winno być złożone w gotówkę, lub w listach zastawnych Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, licząc po cenie oznaczonej przez Dyrekcję Główną — wraz z bieżącymi kuponami, oraz z upoważnieniem do sprzedaży rzeczonych listów zastawnych.
W razie niedojścia do skutku sprzedaży dla braku licytantów, druga i ostateczna sprzedaż, od zniżonego szacunku, odbędzie się bez dalszych nowych zawiadomień, w terminie, jaki Dyrekcja Główna oznaczy i w pismach publicznych raz jeden ogłosi.
Gdyby w dniu do licytacji wyznaczonym przypadło święto kościelne, lub gdyby w dniu tym czynności w sądzie były zawieszone — sprzedaż odbędzie się w dniu następnym i w kancelarii tego samego notariusza.
| NAZWA DÓBR | Powiat | Dobra obciążone porządkiem, z w, z której załężność opóźniona kosztów wyniosie bezdzieje w terminie licytacji w wyniosie będzie w terminie licytacji | Licytacja rozpocznie się od sumy | W kancelariji nr. | Termin sprzedaży 1928 r. |
|-----------------------------|--------------|-------------------------------------------------|---------------------------------|-------------------|--------------------------|
| 1. Biela | Słupiecki | Zł. 42690,52 Zł. 56562,40 Zł. 9510,12 | Zł. 10,966 Zł. 14,719 Zł. 6,055 | Zł. 22,800 Zł. 306,450 Zł. 254,400 | W. Cybulskiego K. Wyganowskiego J. Dzierżbiickiego |
| 2. Budziszaw Góny | Słupiecki | Zł. 1,321,35 | Zł. 460 | 1,200 | 13,100 |
| 3. Miasto Brudzew | Kolski | Zł. 5,335,13 | Zł. 1,343 | 5,800 | 28,950 |
| 4. Dalików | Łęczycki | Zł. 2,768,54 | Zł. 3,437 | 8,400 | 87,550 |
| 5. Osada Nr. 12 w dobrach | Kaliski | Zł. 17,659,18 | Zł. 5,805 | 12,900 | 191,300 |
| 6. Folwark Dzwiece A Nowiny| Kolski | Zł. 50,223,65 | Zł. 16,393 | 32,600 | 456,500 |
| 7. Dzierżawy Mate Leleki | Turecki | Zł. 1,220,67 | Zł. 423 | 1,300 | 8,400 |
| 8. Dziewczopole | Łęczycki | Zł. 927 | Zł. 297 | 4,800 | 111,000 |
| 9. Gawrony | St. Bzowskiego | Zł. 4,134,83 | Zł. 1,105 | 3,300 | 37,850 |
| 10. Osada Goliżew Nr. 32 | Kaliski | Zł. 345 | Zł. 345 | 9,300 | 13,600 |
| 11. Folwark Kamien | Słupiecki | Zł. 368,54 | Zł. 296 | 1,500 | 355,750 |
| 12. Kaktus | Łęczycki | Zł. 66182,48 | Zł. 16,027 | 30,100 | 1,250 |
| 13. Folwark Kazubek | Sieradzki | Zł. 1,114,61 | Zł. 297 | 900 | 6,250 |
| 14. Osada Kapiel Nr. 3 | Turecki | Zł. 71,961,66 | Zł. 16,876 | 30,700 | 415,700 |
| 15. Kobyła Cimielowa | Łęczycki | Zł. 425,66 | Zł. 175 | 900 | 5,750 |
| 16. Osada Kowale Pąskie Nr. 9| Łęczycki | Zł. 165,214,40 | Zł. 44,912 | 107,200 | 864,496 |
| 17. Lesznica Wielka | Słupiecki | Zł. 3,651,43 | Zł. 685 | 36,400 | 426,250 |
| 18. Łęka Bielice | Koniński | Zł. 36,593,05 | Zł. 10,267 | 24,900 | 228,132 |
| 19. Łukom. | | | | | |
| 20. Małachowice | Łęczycki | Zł. 77,008,42 | Zł. 20,015 | 36,400 | 426,250 |
| 21. Mikorzyn | Koniński | Zł. 36,593,05 | Zł. 10,267 | 24,900 | 228,132 |
| NAZWA DÓBR | Powiat | Dobra obciążone po-życzą T-wa, z której część niemorzona w terminie licytacji wynosić będzie | Zaległoś oprócz koszów wyniosła będzie w terminie licytacji | Vadium | Licytacja rozpocznie się od sumy | W kancelarii notariusza | Termin sprezdazy 1928 rok |
|-----------------------------|-----------|------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|--------|---------------------------------|-------------------------|--------------------------|
| 64. Ponętowo Dolne | Kolski | Zł. 119,625,50 {Dol. 1,941,27} | Zł. 37,329 {Dol. 850} | | | | |
| 65. Ponętowo Górne | Kolski | Zł. 137,868,96 {Dol. 1,617,72} | Zł. 39,501 {Dol. 492} | | | | |
| 1. Borowino | Radomskowski | Zł. 130,517,47 {Dol. 6,101,13} | Zł. 32,247 {Dol. 1,553} | | | | |
| 2. Cadów. Cadowe vel Pod-świk lit. A. | Radomskowski | Zł. 24,018,13 {Dol. 2,258,01,10} | Zł. 6,267 {Dol. 5427} | | | | |
| | Piotrkowski | Zł. 22,580,10 {Dol. 2,3016,18} | Zł. 5,427 {Dol. 6179} | | | | |
| | Rawski | Zł. 23,016,18 {Dol. 2,3016,18} | Zł. 6,179 {Dol. 6179} | | | | |
| 3. Dźwie części lit. A, B, C, D | Radomskowski | Zł. 3,061,48 {Dol. 30,358,16} | Zł. 1,127 {Dol. 7,795} | | | | |
| 4. Gotyn lit. A, B | Rawski | Zł. 3,061,48 {Dol. 30,358,16} | Zł. 1,127 {Dol. 7,795} | | | | |
| 5. Osada fabryki żelaza Inowłódź | Łaski | Zł. 3,403,45 {Dol. 34,034,45} | Zł. 941 {Dol. 941} | | | | |
| 6. Kalinowa | Łaski | Zł. 22,385,02 {Dol. 2,738,86} | Zł. 2,801 {Dol. 683} | | | | |
| 7. Kletna lit. B (E) vel Wójcik | Radomskowski | Zł. 193,389,57 {Dol. 3,096,93} | Zł. 68,950 {Dol. 3,096,93} | | | | |
| 8. Folwark Konin | Częstochowski | Zł. 15,729,44 {Dol. 31,520,15} | Zł. 3,694 {Dol. 8,864} | | | | |
| 9. Kruszyna | Radomskowski | Zł. 3,096,93 {Dol. 4,2073,42} | Zł. 3,096,93 {Dol. 4,2073,42} | | | | |
| 10. Łeki lit. A | Łaski | Zł. 17,237 {Dol. 72,796,27} | Zł. 17,237 {Dol. 72,796,27} | | | | |
| 11. Łopatki | Piotrkowski | Zł. 146,519,87 {Dol. 5,454,04} | Zł. 39,903 {Dol. 1,384} | | | | |
| 12. Ogrodzona | Radomskowski | Zł. 146,519,87 {Dol. 5,454,04} | Zł. 39,903 {Dol. 1,384} | | | | |
| 13. Okolewice | Radomskowski | Zł. 146,519,87 {Dol. 5,454,04} | Zł. 39,903 {Dol. 1,384} | | | | |
| 14. Pagów Sady | Radomskowski | Zł. 146,519,87 {Dol. 5,454,04} | Zł. 39,903 {Dol. 1,384} | | | | |
| 15. Miasto Piątno | Radomskowski | Zł. 146,519,87 {Dol. 5,454,04} | Zł. 39,903 {Dol. 1,384} | | | | |
W PIOTRKOWIE
M. Byczkowskiego 15
S. Barskiego 17
F. T. Kokczyńskiego 17
W PLASZCZYŃSKIEGO 19
W. Plaszczynskiego 19
M. Byczkowskiego 19
F. T. Kokczyńskiego 20
W. Plaszczynskiego 21
F. T. Kokczyńskiego 21
M. Byczkowskiego 22
S. Barskiego 23
F. T. Kokczyńskiego 23
M. Byczkowskiego 23
F. T. Kokczyńskiego 24
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela firmy "Societe Anonyme pour favoriser les transports internationaux" w Paryżu, w dniu 10 stycznia 1928 r., od godziny 10 rznana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 2683, położonej przy ul. Bednarskiej 4, należącej do Polsko-Bałtyckiego Towarzystwa Transportowego "Polbal", Spółka Akcyjna", składającej się z placu przestrzeni 349, 59 sąż. kw., domu frontowego, murowanego, jednopiętrowego, szopy drewnianej i uступu ogólnego, murowanego, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dniu 28 czerwca 1927 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipotecznie długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 11,000,000 mk., 210,000 frank. francusk., 20,000 dolarów, 99 funt. szterl. 15 szyl. i 167,975 zł. 74 gr., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 40,000 zł.
Ścieśnienie własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki i obciążenia praw wskazane są w dziale III wyk. hip. powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 4,000 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Juliusza Donatt-Szleifsteina w dn. 12 stycznia 1928 r., od godziny 10 rznana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 2391-G, położonej przy ul. Nowolipki 78, należącej do Ignacego-Romana Ćwesza i składającej się z placu przestrzeni 960,158 metr. kw. domu frontowego drewnianego, częściowo jednopiętrowego z facjatami, szopy drewnianej, uступu ogólnego drewnianego, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dniu 15 marca 1927 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipotecznie długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 14,200 rb. i 1.139 zł. 50 gr., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 19,230 zł.
Ścieśnienie własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki
i obciążenia praw wskazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 1.923 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Wacława Chmielewskiego w dniu 9 stycznia 1928 r., od godziny 10 rznana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 7301, wydzielonej z nieruchomości „Miasto-Ogród Czerniaków”, pow. warszawskiego, włączonej do obrębu m. st. Warszawy, należącej do Tadeusza Rozwadowskiego i składającej się z niezabudowanego i nieogrodzonego placu przestrzeni 3000 metr. kw., oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dniu 2 czerwca 1927 r., sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 1.764 dolarów, podlega sprzedaży, w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 4.000 zł.
Ścieśnienie własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki i obciążenia praw wskazane są w dziale III wyk. hip. powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 400 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Chaima-Abrama Pinkierta w dniu 9 stycznia 1928 r., od godziny 10 rznana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 2161-a, położonej przy ul. Muranowskiej 1, należącej w 4-ch niepodzielnych częściach do Jankla i Jochwety małżonków Basz, Zajwela Wajnmana i Dyny Wajnman, składającej się z placu przestrzeni 7.493,73 łokci kw., domu narożnego mieszkalnego, czteropiętrowego, murowanego z fasatami, oficyny poprzecznej pięciopiętrowej, murowanej i oficyny prawej czteropiętrowej, murowanej, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dniu 29 listopada, 9-17 i 23 grudnia 1926 r., sporządzonym przez komornika sądowego Mieczysława Święcickiego.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami,
mi, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 86.535 rb., 3.960 dolarów, 25.000.000 mk. i 17.600 zł., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 431.561 zł, 50 gr.
Ścieśnienie prawa własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki wskazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 43,156 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Siedlcach, Gustaw Paluszynski, tamże zamieszkały, niniejszym obwieszcza, że 12 grudnia 1927 r., o godz. 10-ej rano, w gmachu sądu okręgowego w Siedlcach, odbędzie się sprzedaż majątku ziemskiego, nieruchomości, położonego we wsi Strzyżew, gm. Gołąbki, pow. łukowskiego, należącego do Antoniny I-voto Sledziowej, II-voto Miturowej — na mocy wyroku sądu apelacyjnego w Warszawie z dn. 6/13 marca 1925 r. Nr. A. C. 431/24, na zaspokojenie pretensji Wacława Krzemieniewskiego, jako nabywcy praw od Kazimierza Blociszewskiego, pozostalej części należności w sumie 3767 zł. 40 gr.
Nieruchomość ta składa się z osady włościańskiej, zapis. do tab. likw. wsi Strzyżew, pod Nr. 33, obszaru 4 morgi 173 prety i znajdujących się na takowej budynków: a) domu mieszkalnego, drewnianego z oborą krytego słomą, b) stodoły drewnianej, krytej słomą. Majątek ten należy do runtów włościańskich, hipoteki urządzonej nie posiada, w zastawie nie znajduje się i jest w posiadaniu dużniczek Antoniny Miturowej. Majątek ten szczegółowo opisany w opisie sporządzonym przez komornika Görczyńskiego w Łukowie dn. 13 lutego 1926 r.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 1800 zł. Osoby zamierzające stanąć do licytacji, obowiązane są przedstawić kaucję w ilości 1/10 części sumy szacunkowej, czyli 180 zł.
Opis i szacunek jak również i inne dokumenty dotyczące tej sprzedaży, przejrzać mogą w kancelarii sądu okręgowego w Siedlcach, a także w kancelarii obwieszczającego niniejsze komornika.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Jakóba Załkinda Orbacha w dniu 9 stycznia 1928 r., od godz. 10 rana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację, w drodze przymusowej egzekucji, nieruchomości warszawskiej Nr. 2179, położonej przy ul. Sapieżyńskiej 10-a, należącej do Chuny-Majera Przygody, składającej się z placu ogólnej przestrzeni 276,93 sąż. kw., domu frontowego murowanego czteropiętrowego i trzech oficyn parterowych, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dn. 11 marca 1926 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 73.440 mk., 2500 rb., 94.000 zł. i 4.000 dol. podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 27,700 zł.
Ścieśnienie prawa własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki i obciążenia praw, wskazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 2.770 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie. 27578
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Arji vel Arnolda Szpinaka, w dn. 11 stycznia 1928 r., od godz. 10 zrana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr.2402, położonej przy ul. Nowolipki 29, należącej do Naftula Birencewiga vel Berencwaiga i Nachmana Birencewiga vel Berencwaiga w równych częściach niepodzielnie i składającej się z placu, o przestrzeni około 1306 metr. kw., domu frontowego, murowanego, czteropiętrowego, dwóch oficyn bocznych, murowanych, czteropiętrowych i ustępu ogólnego, murowanego, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dn. 5 września 1927 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 3.500 dol. i 19.472 zł. 59 gr., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 15.000 zł.
Ścieśnienie prawa własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewki obciążające tę nieruchomość, szczegółowo wykazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 1.500 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie. 27587
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kalataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela firmy „O. Englebert” w Liege w dn. 10 stycznia 1928 r., od godz. 10 zrana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację — w drodze przymusowej egzekucji — nieruchomości warszawskiej Nr. 5002, położonej przy ul. Krochmalnej 87, należącej do Polsko-Bałtyckiego Towarzystwa Transportowego „Polbal” i składającego się z placu przestrzeni około 5.800 metr. kw., budynku frontowego, murowanego, dwupiętrowego, przeznaczonego na skład i wyrób słodu do piwa, wraz ze znajdującymi się 2 piecami, motorem elektrycznym, pompą i 2 transmisjami i windą, budynku jednopiętrowego, murowanego na głębokich piwnicach, przeznaczonego do kwaszenia kapusty, wraz z basenami cementowemi, szopy drewnianej i dwóch budynków drewnianych, parterowych, mieszkalnych, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w d. 3-4 czerwca 1927 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 11.000 rb., 101.800 zł., 8350 dol. i 99 funtów szterling. 15 szyling., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 100.000 zł.
Ścieśnienia prawa własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewnki i obciążenia praw wskazane są w dziale III wyk. hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 10.000 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkaly, obwieszcza, że w drodze działań na mocy postanowienia sądu okręgowego w Warszawie z d. 11 maja 1926 r. za Nr. 3412, w dn. 10.I 1928 r., od godz. 10 zrana odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację warszawskiej nieruchomości Nr. 5496 przy ul. Krochmalnej 71 położonej, należącej do firmy „Pionier — Fabryka obrabiarek, sp. z ogr. odp.” w 3/4 częściach i do Janusza - Marjana, Wojciecha - Józefa i Marii Brzezińskich w 1/4 części, składającej się z placu przestrzeni 6189,4 łokci kwadratowych, domu frontowego murowanego, jednopiętrowego, oficyny prawej jednopiętrowej, murowanej, oficyny poprzecznej, murowanej jednopiętrowej, o przeznaczeniu fabrycznym, oficyny tylnej poprzecznej jednopiętrowej, murowanej o przeznaczeniu fabrycznym i szopy drewnianej, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dn. 2 lipca 1926 r. sporządzonym, przez komornika D. Kałataluka.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipoteczniemi długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 700.000 mk. i 200.000 zł., podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się stosownie do postanowienie sądu od sumy 147,208 zł.
Ścieśnienie prawa własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewni wskazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 14,720 zł. 80 gr.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Dymitrjusz Kałataluk, przy ul. Topiel 4 w Warszawie zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie wierzyciela Bernarda Roszkowskiego, w dn. 12 stycznia 1928 roku, od godz. 10 rzana, odbędzie się w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie, przy ul. Miodowej 15, publiczna sprzedaż przez licytację w drodze przynusowej egzekucji nieruchomości warszawskiej Nr. 914, położonej przy ul. Środkowej 3 na Pradze, należącej do Franciszka i Marii - Janiny - Barbary małż. Nicolau i składającej się z placu przestrzeni 343,5 sażni kwadratowych, domu frontowego murowanego, jednopiętrowego, budynku parterowego, murowanego przeznaczonego na garaż i skład, szopy murowanej na słupach murowanych, budynku murowanego, parterowego, przeznaczonego na skład siana, towarów, i stajnię, budynku fabrycznego, jednopiętrowego, murowanego, przeznaczonego na składy materiałów i towarów fabrycznych, poprzecznego budynku murowanego, parterowego, przeznaczonego na skład wapna, budynku fabrycznego, parterowego, murowanego wraz z 6 kotłami i urządzeniem do gotowania smarów, oraz innych przynależności szczegółowo wskazanych w opisie w dniu 4 marca 1927 r. sporządzonym.
Powyższa nieruchomość nie jest w zastawie, ma urządzoną księgę hipoteczną, znajdującą się w wydziale hipotecznym, miejskim, przy warszawskim sądzie okręgowym, jest obciążona hipotecznie długami, kaucjami i ostrzeżeniami na sumę 98925 zł., podlega sprzedaży w całkowitym komlecie, podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 30,000 zł.
Ścieśnienie własności, ciężary wieczyste i służebności oraz zlewni i obciążenia praw wskazane są w dziale III wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany złożyć vadium 3000 zł.
Warunki licytacyjne mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Zygmunt Iwanicki, przy ul. Chłodnej 35 zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie powoda Tomasza Kosińskiego w poszukiwaniu na rzecz tegoż Kosińskiego, na zasadzie dwóch tytułów wykonawczych sądu okręgowego w Warszawie w wydziale VII, odwoławczym, cywilnym, z dnia 19 października 1926 r. za Nr. 1673, — 470 złotych z procentami i kosztami i z dn. 9 grudnia 1926 r. za Nr. 3314, — 875 zł., z procentami i kosztami
oraz w poszukiwaniu na rzecz Rozalii Pawłowskiej, na zasadzie tytułu wykonawczego sądu pokoju w Sochaczewie z dnia 6 kwietnia 1927 r. za Nr. C. 197, — 100 zł. z proc. i kosztami w dn. 16 grudnia 1927 r., od godziny 10 rano, w gmachu sądu okręgowego w Warszawie przy ulicy Miodowej 15, odbędzie się sprzedaż przez publiczną licytację nieruchomości ziemiowej, osady włościańskiej, położonej w województwie warszawskim, powiecie sochaczewskim, gminie Szymanów i we wsi Gaj, należącej w równych częściach do pozwanych Józefa i Michaliny małżonków Kosińskich, składającej się z działki ziemi zapisanej w tab. likw. pod Nr. 5, o przestrzeni 8 morgów 134 przętów kwadratowych ziemi ornej, domu drewnian., krytego słomą o 2 ubikacjach i sieni, obory i stajni stanowiących jeden murowany z cegły budynek kryty słomą, dwóch chlewów murowanych z cegły, krytych słomą, stodoły drewnianej krytej słomą o jednym klepisku, szopy drewnianej i spichrza murowanego krytych słomą, studni murowanej z żórawiem i piwnicy murowanej oraz 24 sztuk drzew owocowych, różnych odmian i 34 sztuk drzew w dzikim stanie, wraz zasiewami, żywym i martwym inwentarzem i innymi przynależnościami, szczegółowo wskazanymi w opisie komornika Rolińskiego w dniu 16 marca 1927 roku, sporządzonym.
Opisana wyżej nieruchomość nie jest w zastawie, niema zaprowadzonej księgi hipotecznej, jest obciążona na rzecz Tomasza Kosińskiego rocznymi dożytotnymi alimentami, wyszczególnionymi w akcie notariusza w Sochaczewie, Bolesława Zaremby, z dnia 31 stycznia 1923 roku Nr. 95 i podlega sprzedaży w całkowitym komplecie podług wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się od sumy szczunkowej 3000 złotych. Życzący przyjąć udział w licytacji obowiązany jest złożyć vadium 300 zł.
Warunki licytacji i dokumenty odnoszące się do sprzedaży mogą być przejrzone w kancelarii I wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Zygmunt Iwanicki, przy ul. Chłodnej 35 zamieszkały, obwieszcza, że na żądanie powódki Antoniny Chłystek w poszukiwaniu na rzecz tejże Chłystek na mooy klauzul egzekucyjnych sądu pokoju w Sochaczewie z dnia 10 marca 1927 r. Nr. 38/27,—500 zł. z % % i kosztami oraz z dn. 10 marca 1927 r. Nr. 39/27,—590 zł. z procentami i kosztami w dniu 16 grudnia 1927 r. od godziny 10 rano, w gmachu sądu okręgowego w Warszawie przy ul. Miodowej 15, odbędzie się sprzedaż przez publiczną licytację osady włościańskiej, położonej w województwie warszawskim, powiecie sochaczewskim, gm. Młodzieszyn i we wsi Mistrzewice, należącej w równych częściach do pozowanej Marii Zakościelnej i nieletniej córki jej Ireny Zakościelnej, składającej się z działki ziemi, zapisanej w tab. likw. pod Nr. 33, o przestrzeni 2 morg. gruntu ornego i przynależnemi do tej osady opałowemi i pastwiskowemi serwitutami, na której znajduje się dom drewniany o jednej ubikacji i oborze, stanowiący jeden budynek kryty słomą, stodoła kryta słomą o jednym klepisku, studnia kamienna bez żórawia i inne przynależności szczegółowo wskazane w spisie komornika Rolińskiego w dniu 25 czerwca 1927 roku sporządzonym.
Opisana wyżej nieruchomość nie jest hipotekowaną i w zastaw oddana nie jest i podlega sprzedaży według wskazanego wyżej spisu.
Licytacja połowy opisanej wyżej osady włościańskiej stanowiącej własność pozowanej Marii Zakościelnej, rozpocznie się od sumy szacunkowej 1000 zł.
Życzący przyjąć udział w licytacji obowiązany jest złożyć wadium 100 złotych. Warunki licytacyjne i dokumenty odnoszące się do sprzedaży mogą być przejrzone w kancelarii X wydziału cywilnego sądu okręgowego w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Warszawie, Ludwik Graliński, zam. przy ul. Grzybowskiej 68 w Warszawie, obwieszcza, że na żądanie Banku Przemysłowców Polskich, w poszukiwaniu 8,976 zł. 44 gr. z procentami i kosztami, w dniu 11 stycznia 1928 r., od godz. 10 rano, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Warszawie, ul. Miodowa 15, odbędzie się publiczna sprzedaż przez licytację nieruchomości, dawniej ziemiańskich, obecnie miejskich.
1) „Osada Nr. 9 w Kolonii Sielce” przy ulicy Nabielaaka 16 w Warszawie położona, należąca do Janiny Czuprykowskiej w połowie i do Bolesława - Marjana Hrynkiewicza - Moczulskiego i Wandy-Marji Hrynkiewicz - Moczulskiej w równych częściach, w drugiej połowie, przestrzeni 8.269 łokci kw. wraz z budynkami tam się znajdującymi: 1) dom murowany z cegły dwupiętrowy z mansardami, kryty blachą cynkową, 2) trzy oficyny murowane z cegły, z których dwie dwupiętrowe z mansardami i jedna jednopiętrowa, kryte blachą cynkową, 3) oficyna murowana z cegły nie wykończona (wybudowane ściany do pierwszego piętra, bez dachu). 4) budynek murowany z cegły, parterowy z fasadami, kryty blachą cynkową, częściowo zamieszkały, a częściowo zajęty na składy, stajnie i wożownie i 5) trzy budynki murowane parterowe, kryte papa, przeznaczone na garaże samochodowe, oraz innemi przynależnościami szczegółowo wskazanymi w opisie z dnia 9-10 czerwca 1927 r., przez komornika D. Kałataluka sporządzonym;
2) „kolonia Zagroda Nr. 8-D we wsi Sielce Nr. 1”, przy ul. Tatrzańskiej 4 w Warszawie położona, należąca do Janiny Czuprykowskiej, przestrzeni 190,7 sążni kwadratowych wraz ze znajdującymi się tam dwoma budynkami parterowemi, konstrukcji mieszanej, częściowo murowanemi, częściowo drewnianemi, krytemi papa, z których jeden częściowo mieszkalny, reszta zaś przeznaczona na garaże, oraz ustełem ogólnym drewnianym pod papa, wraz z innemi przynależnościami szczegółowo wskazanemi w opisie wyżej przytoczonym.
Nieruchomości powyższe nie są w zastawie, mają urządzoną księgę hipoteczną w wydziale hipotecznym, ziemskim, przy sądzie okręgowym w Warszawie, są obciążone długami, kaucjami ostrzeżeniami na sumę: I—13.400 rb., 615.000,00 mk., 30.000 dol. i 180.00 zł. i II — 30 tysięcy rb. 50 tysięcy złotych i 30.000 dol., oraz ścieśnieniami własności (ciężary wieczyste, służebności i zlewki) w dziale III wyk. hip. wskazanemi i podlegają sprzedaży w całkowitym komplecie według wskazanego wyżej opisu.
Licytacja rozpocznie się I "Osada Nr. 9 w Kolonii Sielce" od sumy 100.000 złotych z kaucją 10.000 zł. i II "Kolonja Zagroda Nr. 8-D we wsi Sielce Nr. 1" od sumy 10.000 złotych z kaucją 1.000 zł.
Warunki licytacji i dokumenty tyczące się sprzedaży nieruchomości, mogą być przejrzane w kancelarii komornika, a w dniu sprzedaży w sądzie okręgowym w Warszawie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Łodzi, Jan Rzymowski, zamieszkały w Łodzi, przy ul. Sienkiewicza 67, obwieszcza, że w dn. 9 stycznia 1928 r., od godziny 10 rano, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Łodzi przy ul. Żeromskiego 115, odbędzie się sprzedaż przez licytację publiczną, nieruchomości łódzkiej, położonej przy ul. Andrzeja 1, Nr. hip. 762/763, rep. hip. Nr. 606, należącej do Michała Ulrichsa.
Nieruchomość ta składa się z placu o powierzchni 924 mtr. kw., oraz znajdujących się na nim: dwóch murowanych domów mieszkalnych frontowych: dwupiętrowego od strony ul. Piotrkowskiej i jednopiętrowego od strony ul. Andrzeja, dwóch oficyn murowanych, z których jedna dwu — a druga jednopiętrowa, frontowego (od strony ul. Andrzeja) parterowego, drewnianego domu mieszkalnego, dwóch drewnianych budynków gospodarczych oraz studni z motorem elektrycznym.
Nieruchomość posiada księgę hipoteczną, przechowywaną w łódzkim wydziale hipotecznym, nie znajduje się w zaświecie, i obciążona jest długami hipotecznymi i kaucjami do wysokości 38.100 dol. Stanów Zjedn. Ameryki Północnej i 2.500 złotych z procentami i kosztami oraz podatkami państwowemi i samorządowemi do wysokości 20.260 zł. wraz z odsetkami za zwłokę.
Nieruchomość w całości wyznaczona została do sprzedaży na zaspokojenie pretensji Stefana Greenwooda w kwocie 9744 dol. z procentami i kosztami.
Licytacja rozpocznie się od sumy 270.000 zł.
Osoby, zamierzające wziąć udział w licytacji obowiązane będą złożyć vadium w wysokości 27.000 zł.
Akta sprawy, dotyczące sprzedawanej nieruchomości, są do przejrzenia w kancelarii sądu okręgowego w Łodzi.
Komornik przy sądzie okręgowym I rewiur, na powiat piotrkowski, Ludwik Grabowski, urzędujący w Piotrkowie, w myśl art. 1148 i 1149 P. C., niniejszym obwieszcza, iż w dniu 16 grudnia 1927 r., o godz. 10 rzana, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Piotrkowie, na pokrycie należności Kieleckiego Towarzystwa Akc. sztucznych nawozów i innych przetworów chemicznych w kwocie 3000 zł. z procentem i kosztami, odbędzie się sprzedaż przez licytację publiczną osady włościańskiej, wydzielonej z większej osady, zapisanej w tabeli likwidacyjnej pod Nr. 14/12, położonej we wsi Rybna, gm. Mykanów, pow. częstochowskiego, należącej do Jana Iglikowskiego, składającej się z ziemi ornej, łąki i placu podwórowoowego, zawierającej przestrzeni ogólnej 13 morgów 215 pręt. kw., na której między innymi, na przestrzeni około pół morga, urządzony jest staw zarybiony oraz wzniesione są dwa budynki drewniane: obora i stodoła, stanowiące własność Marii Iglikowskiej, żony dłużnika.
Nieruchomość powyższa:
a) we wspólnem z osobami obcemi, dzierżawnem lub zastawnem posiadaniu nie znajduje się;
b) urządzonej hipoteki niema — i
c) podlega ograniczeniom, w stosunku drobienia i nabycia.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 4.200 zł. Biorący udział w licytacji, winni złożyć kaucję, w kwocie 10 procent od sumy szacunkowej, oraz świadectwo o prawie nabywania gruntów włościańskich.
Akta, w sprawie niniejszej sprzedaży, znajdują się w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Piotrkowie.
Komornik przy sądzie okręgowym w Łodzi, na powiat łaski, 2-go rewiru, Apolinary Ciesielski urzędujący w Łasku, na zasadzie art. 1139-1146 U. P. C., obwieszcza, że w dn. 17 grudnia 1927 r., o godz. 10 rano, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Łodzi, przy ul. Żeromskiego 115, odbędzie się sprzedaż przez publiczną licytację praw Bolesława Grzegorzewskiego, równających się ¼ części, do dwóch osad włościańskich. Pierwsza osada położona jest we wsi Mauryców, gm. Wodzierady, pow. łaskiego, zapis. wtab. likw. pod Nr. 1, zawiera powierzchni 16 morg. 282 przęt., oraz znajdują się na niej następujące zabudowania kryte słomą: 1) dom mieszkalny, drewniany, 2) stodoła drewniana, 3) obora murowana z polnego kamienia i 4) studnia czerpana, murowana z cegły. Druga osada położona jest we wsi Stanisławów, gm. Wodzierady, pow. łaskiego, zapisana w tabeli likwidacyjnej pod Nr. 18, zawiera powierzchni 13 morgów oraz znajdują się na niej następujące zabudowania, kryte słomą: 1) dom mieszkalny, drewniany, 2) stodoła drewniana, 3) szopa drewniana, 4) chlew murowany z polnego kamienia i 5) drewniana studnia czerpana.
Powyższe nieruchomości hipoteki nie posiadają, w zastaw, ani też dzierżawę nie są oddane.
Prawa Bolesława Grzegorzewskiego, zostały wystawione na sprzedaż, na pokrycie należności Wojciecha Misiaka i Stanisława Dobrosza w kwocie 1520 złotych z procentami i kosztami na mocy tytułów wykonawczych sądu pokoju w Łasku z dn. 7 grudnia 1925 r. Nr. Nr. 622/25, 623/25 i 4 lutego 1926 r. Nr. 754/25.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 1500 zł.
Zamierzający wziąć udział w licytacji obowiązany jest złożyć vádium w wysokości 150 zł.
Akta sprawy licytacyjnej mogą być przeglądane w kancelarii sądu okręgowego.
Komornik przy sądzie okręgowym w Łodzi, Leonard Naborowski, zam. w tymże mieści przy ul. Głównej 17, niniejszym obwieszcza, że w dniu 10 stycznia 1928 r., o godz. 10 rano, odbędzie się w sali sądu okręgowego w Łodzi przy ul. Żeromskiego 115, sprzedaż przez licytację łódzkiej nieruchomości, położonej przy ul. Żelaznej pod Nr. pol. 4, rep. hip. 2041, należącej niepodzielnie do Józefa i Bronisławy małż. Kulinińskich i do Józefa Furmańskiego.
Nieruchomość ta składa się: z placu długości 31,20 metr., szer. 15,85 metr., na którym są następujące budynki: 1) oficyna murowana cegłą, kryta papa, jednopiętrowa, z górą do suszenia bielizny, dług. 14,5 metr., szer. 5,5 metr. i wys. 8,5 metr., o 10 normalnych oknach i 5 małych oknach na górze do suszenia bielizny, w oficynie tej znajdują się na parterze dwa pokoje i kuchnia, na I-szym piętrze dwa pokoje z kuchnią i przedpokój, ponad tym mieszkaniem jest góra do suszenia bielizny i kuchnia; 2) budynek gospodarczy murowany długości 13,8 metrów, szerokości 5 metrów i wysokości 4,5 metr., kryty papa, przebrony na mieszkania o 4-ch drzwiach i 5 oknach, zawierający pojedyńcze pokoje od których są oddzielne drzwi, z górą do suszenia bielizny na której są trzy małe okna i wejście za pomocą drabinki; 3) komórki czyli kurnik drewniany, kryty papa, długości 2,25 metrów, szer. 2,40 metr. i wys. 2 metry; 4) ustęp murowany długości 2,5 metrów, szerokości 2 metry i wysokości 2 metry; 5) studnia do pompowania wody; 6) parkan murowany długości 34 metry i wysokości 2,5 metrów. Wszystko w dobrym stanie.
Powyższa nieruchomość należy niepodzielnie do Zygmunta i Bronisławy małż. Kulińskich i Józefa Furmańskiego, nabywcy niepodzielnej połowy tej nieruchomości od dłużnika Kazimierza i Heleny małż. Kulińskich, na mocy aktu, zeznanego przed notariuszem w Łodzi Krzemieniewskim dn. 23 lipca 1923 r., rep. Nr. 7636, i aktu, zeznanego przed notariuszem w Łodzi Kahlem dn. 7 września 1925 r., rep. Nr. 16391, nie jest zastawiona ani we wspólnem z kimkolwiek innym posiadaniu, ma urządzoną książkę hipoteczną, przechowywaną w wydziale hipotecznym w Łodzi, oznaczoną hip. Nr. 1282 bb, rep. hip. 2041, niepodzielna połowa należąca dawniej do Kazimierza i Heleny małż. Kulińskich, a obecnie do Józefa Furmańskiego, jest obciążona długiem hipotecznym w sumie 4994 zł. 80 gr. z 15% od dn. 1 kwietnia 1925 r. do dnia uiszczenia długu i kosztów sądowych i za prowadzenie sprawy 615 zł. 90 gr. na rzecz Banku Handlowego w Łodzi, co wymienione jest w dziale IV wyżej wspomnianego wykazu hipotecznego, a ścieśnienia prawa własności, ciężary wieczyste i służebności ciążące tę nieruchomość wyczęczególnione są w III dziale tegoż wykazu hip., jest obciążona również podatkiem skarbowym na sumę 5572 zł. 90 gr. danych zaś o podatku komunalnym Magistrat m. Łodzi nie nadesłał.
Nieruchomość powyższa wyznaczona została do licytacji na rzecz Banku Handlowego w Łodzi na mocy tytułu wykonawczego sądu okręgowego w Łodzi z dn. 29 października 1925 r. za Nr. H. 751/25 r.
Licytacja rozpocznie się od sumy szacunkowej 30,000 zł.
Osoby zamierzające wziąć udział w licytacji obowiązane będą złożyć kaucję w kwocie odpowiadającej dziesiątej części szacunku.
Akta sprzedaży ze znajdującymi się w nich dokumentami mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łodzi.
Komornik przy sądzie okręgowym w Kaliszu, Władysław Tęsirowski, zam. w Kaliszu przy ul. Fabrycznej 13, obwieszcza, że w dniu 14 grudnia 1927 r., o godz. 10 zrana, w sali posiedzeń sądu okręgowego
w Kaliszu będzie sprzedawana przez publiczną licytację osada włościańska, położona we wsi Dębsko, gm. Koźminek, pow. kaliskiego, zapisana w tab. likw. pod Nr. 50, przestrzeni 10 morg. 70 pręt., należąca do Józefa i Marjanny małż. Błaszczyków. Na osadzie tej znajdują się: dom, stodoła, obora ze spichlerzem i sklepem do kartofli, 2 krowy, ciele, koń, wóz, pług, radło, sieczkarka, maneż i kremer.
Nieruchomość w zastawie nie znajduje się, ma urządzoną książkę hipoteczną w wydziale hipot. przy sądzie pokoju w Kaliszu, prawo własności zapisane jest na imię dłużników czystym wpisem, obciążona jest długami na sumę 575 dol. i ostrzeżeniami na sumę 2,429 zł. 80 gr., sprzedana będzie w/g opisu komornika Motylewskiego z dn. 26 sierpnia 1926 r., na żądanie Banku Ziemi Kaliskiej.
Licytacja rozpocznie się od sumy 6,000 zł., za złożeniem vadium w sumie po 600 zł. i dowodu o stanie włościańskim.
Akta i dokumenty, tyczące się sprzedaży, mogą być przejrzone w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Kaliszu. 27592
Komornik przy sądzie okręgowym w Kaliszu, Władysław Tęsirowski, zam. w Kaliszu przy ul. Fabrycznej 13, obwieszcza, że w dniu 14 grudnia 1927 r., o godz. 10 rano, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Kaliszu będzie sprzedawana przez publiczną licytację nieruchomość ziemska, a mianowicie: dwie działki ziemi, oznaczone Nr. Nr. 25 i 26 z majątku ziemiańskiego Bogdanów, pow. kaliskiego, przestrzeni po 3 dzies. 2025 saż. (po 7 morg. 150 pręt.) każda, należące do Edwarda i Marjanny małż. Czaplińskich. Na nieruchomości tej znajduje się: dom, stodoła, studnia, płoty, drzewa rosnące oraz żywy i martwy inwentarz.
Nieruchomość powyższa w zastawie i dzierżawie nie znajduje się, ma urządzoną książkę hipot. w wydziale hipotecz. przy sądzie okręgowym w Kaliszu, prawo własności zapisane jest czystym wpisem na imię dłużników małż. Czaplińskich, obciążona jest alimentami na rzecz wdowy Marjanny Czaplińskiej, wyłuszczonymi w akcie za Nr. 44/51. Nieruchomość sprzedawana będzie na żądanie tejże Marjanny Czaplińskiej.
Licytacja rozpocznie się od sumy 7,500 zł., za złożeniem vadium po 750 zł.
Akta i dokumenty, tyczące się sprzedaży, mogą być przeglądane w Kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Kaliszu. 27593
Komornik przy sądzie okręgowym w Wilnie, Jan Lepieszo, zam. w Wilnie przy ul. Zamkowej 15, na zasadzie art. 1146 i 1147 U. P. C., obwieszcza, iż w dn. 16 stycznia 1928 r., o godz. 10-ej rano, w sali posiedzeń sądu okręgowego w Wilnie, odbędzie się sprzedaż z licytacji publicznej majątku nieruchomości, położonego w Wilnie przy zbiegu ulic Tartaki i Jakóba Jasńskiego pod Nr. pol. 5/19 i 7, powierzchni 87,27 saż. kw., czyli 397,25 metr. kw. z zabudowaniami, należącego do dłużnika Adolfa Gordona.
Nieruchomość powyższa we wspólnem posiadaniu z innymi osobami nie znajduje się, zapisana w księdze hipot. wydz. hipot. sądu okręg. w Wilnie pod Nr. 6602, wydzielona z księgi hipot. Nr. 4496 i obciążona długami hipotecznymi: 1) 3,750 dolarów amer. kaucji na rzecz Wileńskiego Banku Rolniczo-Przemysłowego w Wilnie i Banku Łotewskiego (Litvijas Banka) w Rydze obu razem i każdemu z osobna i 2) 6.225 dol. amer. 14 centów z 15% rocznie od dn. 5 maja 1926 r. do dnia zapłaty, 448 zł. 15 gr. kosztów protestu z 15% rocznie od dn. 5 maja 1926 r. do dnia zapłaty, 661 zł. kosztów sądowych i 513 zł. za prowadzenie sprawy na rzecz Łotewskiego Banku w Rydze, oraz zalega w opłaceniu podatków na rzecz Magistratu w Wilna w kwocie 368 zł. 83 gr. z karą za zwłokę — tytułem podatku państwowego i komunalnego i na rzecz Skarbu w kwocie 4.633 zł. 45 gr. z odsetkami — tytułem podatku dochodowego i przemysłowego, a będzie sprzedawana w całości.
Oszacowana dla licytacji na sumę 63.000 zł. i od tej sumy zacznie się licytacja, na zaspokojenie pretensji Banku Łotewskiego w Rydze w sumie 6.225 dol. amer. i 14 centów z 15% rocznie od dnia 5 maja 1926 r. do dnia zapłaty, 448 zł. 15 gr. kosztów protestu z 15% rocznie od dnia 5 maja 1926 r. do dnia zapłaty, 661 zł. kosztów sądowych, 513 zł. za prowadzenie sprawy oraz kosztów egzekucyjnych.
Każdy, kto życzy brać udział w licytacji, winien złożyć komornikowi przed licytacją rękopisem (vadium) w kwocie 6.300 zł. Dokumenty i akty, odnośnie od tej nieruchomości, znajdować się będą w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Wilnie i osoby zainteresowane mogą oglądać takowe w godzinach zajęć.
Regulacja hipoteki.
Wydział hipoteczny, powiatowy, w Miechowie obwieszcza, że na d. 12 stycznia 1928 r. wyznaczony został termin pierwiastkowych regulacji hipotek dla:
1) osady we wsi Gruszowie prywatnym (szlacheckim), zapisanej w tab. likw. pod Nr. 14, o przestrzeni 4 morgi 139 pręt. gruntu z budynkami, należącej do Franciszka i Marjanny małżonków Majow — i
2) osady we wsi Nasiechowicach, gm. Kacice, zapisanej w tab. likw. pod Nr. 15, o przestrzeni 13 morg. 21 pręt. gruntu z budynkami, należącej do Feliksa Jakubasa.
W oznaczonym terminie interesowani winni stawić się w kancelarii wydziału hipotecznego w Miechowie dla zgłoszenia i udowodnienia swych praw, pod skutkami prekluzji.
Ogłoszenie decyzji wydziału hipotecznego w przedmiocie tych regulacji nastąpi d. 14 stycznia 1928 r. i od tegoż dnia upływać zacznie termin do odwołania się od takowych.
Postępowania spadkowe.
Wydział hipoteczny, powiatu będzińskiego, niniejszym obwieszcza, że zostały otwarte postępowania spadkowe, po zmarłych:
1) Henryka vel Henryka-Stanisławie Trennerze, wierzyc. sumy 5.000 rb., zabezpieczonej na nieruchomości w Będzinie, hip. Nr. 107;
2) Józefie i Jadwidze z Frysztackich małż. Jędralskich, właśc. nieruchomości w Będzinie, hip. Nr. 458;
3) Wolfie Buchnerze, wierzyc. sumy 34.000 rb., zabezpieczonej na nieruchomości w Zawierciu, hip. Nr. 2;
4) Stanisławie Gładyszcu, współwłaśc. nieruchomości w Dąbrowie-Górniczej hip. Nr. 3;
5) Stanisławie i Teofili z Jakubowskich małż. Bednarskich, właśc. nieruchomości w Dąbrowie-Górniczej, kolonii Huta-Bankowa hip. Nr. 73;
6) Hugonie vel Hugonie-Tudolfie Bännerth, wierzycielu sumy 4.000 rb., zabezpieczonej na nieruchomości w Strzemieszcach-Wielkich hip. Nr. 23;
7) Janie Sączewskim, właśc. nieruchomości w Będzinie hip. Nr. 592 i współwłaścicielowi nieruchomości w Będzinie hip. Nr. 248;
8) Józefie Rączaszku, wierzyc. połowy sum: 250 rb., 282 rb., 150 rb., 200 rb., 200 rb., 160 rb., 230 rb., 100 rb., zabezpieczonych na nieruchomościach w Czeladzi hip. Nr. Nr. 83 i 53 i 50 rb. zabezpieczonej na nieruchomości w Czeladzi hip. Nr. 83;
9) Tomaszowi i Antoninie z Gdeszów małż. Katolik, współwłaśc. nieruchomości w Będzinie hip. Nr. 196;
10) Homaszu Korpantym, właśc. nieruchomości w Będzinie hip. Nr. 401;
11) Mojżeszowi vel Moszkowi Konie, wierzycielu sum: 2.000 rb. i 500 rb. zabezpieczonych na nieruchomości w Będzinie hip. Nr. 632—i
12) Józefie Schönbornie, wierzycielu: kaucji 5.000 rb., pięciu sum po 300 rb., trzech sum po 150 rb. i jednej sumy 189,54 rb., zabezpieczonych na nieruchomości w Głońgu hip. Nr. 22.
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 7.IV 1928 r. i w tym terminie osoby zainteresowane w powyższych spadkach winny stawić się w kancelarii wydziału hipotecznego w Będzinie, dla zgłoszenia praw swoich, pod skutkami prekluzji.
27596—2—1
Wydział hipoteczny pow. olkuskiego obwieszcza, że po zmarłej d. 26 kwietnia 1919 r. Lai Bugajerowej, córce Joska vel Jakóba Monchajmer, właśc. nieruchomości w m. Olkuszu, pod hip. Nr. 123, toczy się postępowanie spadkowe.
Termin zamknięcia tego spadku wyznaczony został w kancelarii tegoż wydziału hipotecznego w Olkuszu na d. 13 kwietnia 1928 r. w którym to dniu osoby interesowane winny stawić się dla zgłoszenia swych praw z odpowiednimi dokumentami, pod skutkami prekluzji.
27597—2—1
Wydział hipoteczny m. Tomaszowa Mazowieckiego obwieszcza, że otwarte zostało postępowanie spadkowe po zmarłych w Tomaszowie, dn. 10 lutego 1924 r. Bolesławie Szymańskim i dn. 11 lipca 1926 r. Marji z Gnoińskich Szymańskiej, właśc. nieruchomości w Tomaszowie, oznaczonej polic. Nr. 380⁶, hip. Nr. 529.
Termin zamknięcia tego postępowania spadkowego wyznacza się na d. 6 kwietnia 1928 r. w wydziale hipotecznym w Tomaszowie.
27598—2—1
Wydział hipoteczny przy sądzie pokoju w m. Brzezinach obwieszcza, że otwarte zostały postępowania spadkowe po zmarłych:
1) Moszku-Aronie Lidermanie, używającym jednego imienia „Moszek”, współwłaśc. nieruchomości w m. Brzezinach oznaczonej polic. Nr. 99, rep. hip. Nr. 228;
2) Marii-Feliksie-Antoninie Pulińskiej, używającej jednego imienia „Maria”, właścicielce części nieruchomości Nr. 303/68 w m. Brzezinach;
3) Jadwidze-Bronisławie Wernerowej z Pulińskich, używającej jednego imienia „Jadwiga”, właśc. części teżże nieruchomości Nr. 303/68 — i
4) Józefie Wernerze, właśc. części nieruchomości w m. Brzezinach, oznaczonej pol. Nr. Nr. 329, 330 i 332, rep. hip. Nr. 163, a także wierzycielu sum: 1.100 rb. i 1.000 rb z % i kaucjami, zabezpieczonych pod Nr. Nr. 4 i 6 działu IV wyk. hip. nieruchomości w m. Brzezinach, oznaczonej pol. Nr. 103, rep. hip. Nr. 81, oraz 9.000 rb. z % i kaucją zabezpieczoną: pod Nr. 2 działu IV wyk. hip. nieruchomości we wsi Żakowice, gm. Gałkówek, polic. Nr. 28a, tab. likw. Nr. 33, rep. hip. Nr. 2 i pod Nr. 2 dz IV wyk. hip. nieruchomości we wsi Wypalenisko, gm. Gałkówek, polic. Nr. 1, tab. likw. Nr. 1, rep. hip. Nr. 1.
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 16 kwietnia 1928 r., w którym to terminie osoby interesowane winny zgłosić swoje prawa w kancelarii tegoż wydziału, pod skutkami prekluzji.
27599—2—1
Wydział hipoteczny pow. radzymińskiego obwieszcza, iż otwarte zostały postępowania spadkowe po śmierci:
1) Jana i Apolonii małż. Jagiełło, właścicieli części osady włościańskiej we wsi Ciemne pod Nr. 10 tabeli, gm. Radzymin, hip. Nr. 293;
2) Jana Jusińskiego, właśc. osady włościańskiej we wsi Tłuszcz pod Nr. 31 tabeli, gm. Tłuszcz, hip. Nr. 127;
3) Michała Preclaff, współwłaśc. osady włośc. we wsi Dąbrowa Arciechowska pod Nr. 4 tabeli, gm. Radzymin, hip. Nr. 121;
4) Józefa Ostrowskiego, wierzyc. sumy 540 rb. z kaucją 54 rb., zabezpieczonej na nieruchomości w m. Radzyminie pod Nr. 99, hip. Nr. 324.
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 10 kwietnia 1928 r. w kancelarii wydziału hipotecznego w Radzyminie.
27600—2—1
Wydział hipoteczny, powiatowy, w Miechowie obwieszcza, że toczą się postępowania spadkowe po zmarłych:
1) Izraelu Rozenblacie, właśc. części nieruchomości w m. Słomnikach, oznaczonej hip. Nr. 62 starym, 10 nowym — i
2) Leopoldzie Zajączkiewiczu, właśc. części nieruchomości w m. Miechowie, oznaczonej hip. Nr. 51 starym, 45 nowym i wierzycielu sumy 200 rb., zabezpieczonej hipoteką części teżże nieruchomości.
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 21 kwietnia 1928 r. w kancelarii wydziału hipotecznego w Miechowie, dokąd w terminie tym osoby interesowane winny stawić
Wydział hipoteczny sądu pokoju w Krasnymstawie obwieszcza, że na dz. 7 stycznia 1928 r. wyznaczony został termin regulacji spadku po właśc. 8 morgów 28¼ pr. ziemi we wsi Łopienniku-Górny hip. Nr. 5, Antonim Czernickim vel Czarneckim, w którym to terminie osoby interesowane winny się zgłosić w kancelarii wydziału hipotecznego z należytymi dokumentami, pod skutkami prekluzji.
Notarjusz, Wojciech Cybulski, w Kaliszu obwieszcza o tocących się postępowaniach spadkowych po zmarłych:
1) Andrzeju Binczyku, właśc. działu ziemi Nr. 6-a, o powierzchni 1 dz. 60 saż., czyli 2 morgów, ze składu majątku Zamłynie, pow. kaliskiego; — i
2) Marcie-Helenie z Marszlów Stranc, współwłaśc. fol. Rusocice Nr. 7, vel Julianów, pow. konińskiego, i wierzyć sumy 1,000 rb. z % i kaucją na 100 rb., z pod Nr. 1 działu IV tegoż folwarku.
Termin do zamknięcia postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 12 stycznia 1928 r., w kancelarii rzeczonego notariusza, dokąd winny stawić się osoby interesowane, pod skutkami prekluzji.
Wydział hipoteczny we Włocławku obwieszcza, że zostały otwarte postępowania spadkowe po zmarłych:
1) Antonim Moulisie, właśc. nieruchomości Nr. 105, we Włocławku (ks. hip. Nr. 537);
2) Annie z Janowskich Giętkowskiej, żonie Jana Giętkowskiego, współwłaśc. nieruchomości Nr. 381B, we Włocławku (ks. hip. Nr. 235).
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 3 stycznia 1928 r.
W terminie powyższym osoby zainteresowane winny się stawić z zameldowaniem swych praw w kancelarii wydziału hipotecznego we Włocławku, pod skutkami prekluzji.
Wydział hipoteczny w Sochaczewie obwieszcza, że toczą się postępowania spadkowe po zmarłych:
1) Małgorzacie Szkaradowskiej, współwłaśc. osady we wsi Zamość, gm. Kampinos, tab. likw. Nr. 19, hip. Nr. 179;
2) Leonie Kwieku, właśc. nieruchomości hip. Nr. 36 i współwłaśc. nieruchomości hip. Nr. 208, obec. 98, obu w m. Sochaczewie;
3) Agnieszce Wachowskiej, wierzyć sumy 1,900 rb., zabezpieczonej na hipotece osady Rozlazłów-Królewski, hip. Nr. 240;
4) Ferdynandzie Kunklu, współwłaśc. osady we wsi Kromnów-Polski, gm. Tułowice, tab. likw. Nr. 17, hip. Nr. 164;
5) Józefie Zakościelnej, współwłaśc. osady we wsi Brzozów, gm. Iłów, tab. likw. Nr. 37, hip. Nr. 171; — i
6) Gołdzie Rozenkopf. współwłaśc. nieruchomości w m. Sochaczewie, hip. Nr. 52.
Termin zamknięcia tych postępowań spadkowych wyznaczony został na d. 4 stycznia 1928 r.
W powyższym terminie interesowani winni zgłosić swoje prawa w kancelarii hipotecznej w Sochaczewie, pod skutkami prekluzji.
24037—2—2
Wydział hipoteczny sądu okręgowego w Lublinie, stosownie do art. 1682 U. P. C. i art. 127 Ust. Hip., obwieszcza, iż otwarte zostały postępowania spadkowe po zmarłych:
1) Herszu Bojmie — współwłaśc. kol. Modliborzyce Nr. 4, pow. janowskiego;
2) Michale Wronka, synu Antoniego — właśc. działek gruntu: a) Nr. 20,—1 dzies. 1290 sąż. w kolonii Mazurów Nr. 2, i b) Nr. 12 o przestrzeni 3 morg. w dobrach Popkowice Ostrów A. obie nieruchomości w pow. janowskim;
3) Dawidzie-Szmulu Cygielmanie — wierzyc. części sumy 416 rb. 66⅔ kop. z ewikcją 83 rb. 33½ kop. na nieruchomości w Lublinie, hip. Nr. 779;
4) Marcinie Kowalczuku —właśc. działek gruntu: 1) Nr. 6—9 dzies. 539 sąż. w kol. Zakrzówek Nr. 2, 2) Nr. 5—4 m., Nr. 12—2 morg., Nr. 95—1 morg., i Nr. 96 — 1 morg. — w kol. Zakrzówek Nowy A. Cz. I 3) Nr. 109—2 morg. i Nr. 124—2 morg., w kolonii Zakrzówek Nowy A. Cz. XII, wszystkie kolonie w pow. janowskim;
5) Klemensie-Karolu Skawińskim — właśc. części dóbr: a) Wola Bychawska Wielka, b) Marysin i c) Skawinek, pow. lubelskiego, oraz d) sumy 100 dol. Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej z ewikcją 20 dol., zabezpieczonej na wyż, powołanych dobrach Marysin;
6) Gitli-Esterze Goldcwejg — wierzyc. 12.000 rb. z ewikcją 2610 rb. na nieruchomości w Lublinie, hip. Nr. 1113;
7) Chaimie-Moszku Zylberbaumie —właśc. części nieruchomości w Lublinie, hip. Nr. 241b;
8) Tomaszu Soja —właśc. działki Nr. 42 o przestrzeni 1 dzies. 1289 sąż. w Poduchownych dobrach Modliborzyce vel Kornelówka, pow. janowskiego;
9) Ludwiku Kapusta —właśc. działki gruntu Nr. 19 — 3 dzies. 63 sąż. wkol. Olbęcin Nr. 3, pow. janowskiego;
10) Błażeju Kozina —właśc. działek gruntu: Nr. 23 — 6 morg. i Nr. 8 — 3 morg. w folwarku Jabłonowiec, Branew, Dudzicowe i Dalekowice część II(C). pow. janowskiego;
11) Piotrze-Pawle Jankowskim — współwłaśc. folw. Mogilnica, powiatu chełmskiego;
12) Piotrze-Pawle Plewińskim — wierzyc. kwoty 4.000 rb. na dobrach Orchowiec kol. Orchowiec Nr. 1 i kol. Orchowiec Nr. 2, wszystkie miejscowości w pow. krasnostawskim;
13) Helenie z Gajdów Świątek —właśc. 10 morg. w Poduchownej Leśnej działce Krężnica Jara, pow. lubelskiego;
14) Waclawie Dyrbowskim —właśc. części nieruchomości w m. Lublinie Nr. 1075;
15) Leokadii Ciepielewskiej — wierzyc. 2.000 rb. z ewikcją 250 rb. na nieruchomości Kośminek Nr. 31, pow. lubelskiego;
16) Michale Wójciku, synu Marcina — właśc. działki gruntu Nr. 6 — 4 dzies. 83 sąż. w kolonii Policzyzna Nr. 1, pow. lubelskiego;
17) Marjannie z Dekondych Bednarczykowej — właśc. 1/5 części kol. Zosin Nr. 5, pow. lubelskiego;
18) Wawrzyńcu Siczek, synu Tomasza — właśc. działek gruntu Nr. Nr. 13 i 14 po 1 dzies. 1239 sąż. każda zawierających w kol. Żuków Nr. 14, pow. lubelskiego;
19) Andrzeju Nierotka vel Nieradko — właśc. działki gruntu Nr. 23,—7 morg w folwarku Budki i Bisowa Łączka, pow. janowskiego;
20) Józefie Masiczu, synu Piotra — właśc. 3 dzies. 180 sąż. Nr. 11 w kol. Marysin Nr. 1 (od Kozic), pow. lubelskiego;
21) Janie Bielaku, synu Antoniego, — właśc. działki gruntu: a) 16 morg. w kolonji Nowiny, b) 2 dzies. 2387 sąż. w kolonji Osmolice Nr. 2, c) 2 morg. w kolonji Jędrzejówka i d) 5 morg w dobrach Osmolice lit. A, wszystkie miejscowości w pow. lubelskim;
22) Esterze Halbersberg — właśc. części placu 2000 łok. w nieuch. Bronowice cz. 71, pow. lubelskiego;
23) Józefie i Ludwice z Sentarskich małż. Woźniakach — właśc. działki gruntu Nr. 11 — 4 dzies. 1469 sąż. w kol. Borzechów cz. I Nr. 5, pow. lubelskiego;
24) Piotrze Bartoszcze — właścielowi: a) części działki 5 morg. w działce gruntu Olszówka Babin, b) części działki 2 morg. 18 i pół pręt. w kolonji Babin B i B½ cz. II i c) 1 morg. w dobrach Babin B i B½ wszystkie miejscowości w powiecie lubelskim;
25) Michale Kostrzewskim — wierzyc. części ewikcji 1.500.000 marek na folw. Zagrody, pow. lubartowskiego;
26) Krzysztofie Warchoł — właśc. działek gruntu: a) 1 morg i 2 morg. 150 pręt. w części lasu Franciszków i b) 2 morg w działce gruntu Kliny, obie miejscowości w pow. lubelskim;
27) Katarzynie Warchoł — właśc. 2 morg. w działce lasu Franciszków, pow. lubelskiego;
28) Agnieszce Filapiakowej—właśc. części działki Nr. 4,—7 morg. 272 pręt. w kol. Dębiny Nr. 22, pow. lubartowskiego;
29) Teodorze Okoniu — właśc. kol. Borów Nr. 5, pow. janowskiego;
30) Marcinie Kowalczyku, syna Szymona — właśc. działki gruntu Nr. 1,—10 morg., w kol. Zakrzówek Nowy A. cz. XII, pow. janowskiego;
31) Surze - Esterze Erlichman i Łaji Tobie Wajsmelowej—właścicielkach nieruchomości w Lublinie, hip. Nr. 835;
32) Justynie Wandzie z Zieniewiczów Szymańskiej — właśc. niepodzielnej połowy nieruchomości Bronowice Cz. XXVI, pow. lubelskiego;
33) Janie Skwarczyńskim vel Skwarzyńskim — właśc. 6 morg. w Leśnej działce Bożydar, pow. lubelskiego;
34) Józefie Klecowej vel Klocowej — właśc. działek gruntu Nr. 33 1 dzies. 1246 sąż. i Nr. 34.—1 dzies. 1246 sąż. w kol. Las. Kajetanówka, pow. lubelskiego;
35) Wawrzyńcu Tubek, synu Walentego — właśc. 4 morg. w nieruchomości — „2 osady rolne we wsi Pawłów”, pow. lubelskiego;
36) Konstantym Furtas — właśc. 5 morg. w dobrach Stanisławów, pow. puławskiego;
37) Bronisławie z Furtasów Bieleniowej — właśc. 5 morg. w dobrach Stanisławów, pow. puławskiego;
38) Moszku Laks — właśc. osady młynskiej Chrzanów, pow. lubelskiego;
39) Gustawie Krüger — właśc. 30 morg. w dobrach Puchaczów cz. I vel Malinówka, pow. chełmskiego;
40) Tomaszu Gałęzowskim — właśc. 3 morg. w folwarku Osiny pow. janowskiego.
Termin regulacyjny tych spadków wyznacza się na dz. 14 stycznia 1928 r.
Osoby zainteresowane, stosownie do art. 128 Ust. Hip., winny w powyższym terminie zgłosić się osobistnie lub przez pełnomocników urzędowemu umocowanych do kancelarii hipotecznej sądu okręgowego w Lublinie, z odpowiednimi dowodami, i podać swoje prawa pod skutkami prekluzji, postanowionymi przez art. 131 Ust. Hip.
24040—2—2
Mianowania kuratorów.
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Putyszczce, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Łukjana Odyńca, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Justyna Odyńca, zawierającem się w 1 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 700/26).
27690
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszankę wsi Czernycze, gm. Horodeczno, pow. prużańskiego, Marię Kornelutk, kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Zaużowce, gm. stryhowskiej, Stefana Kaczana, zawierającem się w 10 dzies. gruntu przy wsi Zaużowce; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 1001/26).
27683
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszankę wsi Zaużowce, gm. stryhowskiej, pow. kobryńskiego, Ulanę Patiejuk, kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Ksenofonta Parfeniuka, zawierającem się w 10 dzies. gruntu przy
wsi Zaużowce; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. spr. Z. 1012/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Starej - Wsi, gm. oziatkskiej, pow. kobryńskiego, Bazylego i Stefana Aleksiejewiczów, kuratorami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Stara - Wieś, Nikona Aleksiejewicza, zawierającym się w 9 dzies. gruntu przy wsi Starej - Wsi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 1022/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Bujaki, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Omeljana Jakóbowskiego, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Piotra Jakóbowskiego, zawierającym się w ½ dzies. gruntu, domu i stodole; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 671/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańki wsi Maksymy i Charytomy, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Annę Omeljaniuk i Marię Martyniuk, kuratkorkami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Bujaki, gm. Zbirohi, Demjana Bojko, zawierającym się w 3 dzies. ziemi, domu i stodole; upoważnił kuratkorki do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 689/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Kurpicze, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Szymona Gerasimuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Konrada Gerasimuka, zawierającym się w 2⅓ dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 698/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja
1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Rudka, gm. zbirohowskiej, pow. kobryńskiego, Tatjanę Kuźmiczukową, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Prokopa Kuźmiczuka, zawierającym się w 2 1/2 dziesięcinach gruntu przy wsi Rudka; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 718/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkanca wsi Zalesie, gm. zbirohowskiej, pow. kobryńskiego, Bazylego Bukacza, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Pawła Bukacza, zawierającym się w 1 dzies. gruntu przy wsi Zalesie; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 719/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkanki wsi Raczki, gm. Zbirohi, Pelagię Olesiuk i Paraskę Jakimuk, kuratorkami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Jakima Olesiuka, zawierającym się w 6 dzies. ziemi; upoważnił kuratorki do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 705/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Raczki, gm. Zbirohi, Dominikę Romaniuk, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Mikiły Romaniuka, zawierającym się w 2 dzies. ziemi; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 706/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Raczki, gm. Zbirohi, Łukasza Siemieniuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Andrzeja Siemieniuka, zawierającym się w 2 dzies. ziemi z domem, stodołą i chlewem; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 709/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował miekańca wsi Raczki, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Aleksego Romaniuka kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Stefana Romaniuka, zawierającem się w 2 1/2 dzies. ziemi z domem, stodołą i chlewem; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 704 1926 r.).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Raczki, gm. Zbirohi, Jewtichja Wołoszko, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Prokopa Wołoszko, zawierającem się w 3 1/2 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 710/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańców wsi Sycze, gm. Zbirohi, Konstantego i Piotra Syczów, kuratorami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Michała Syczza, zawierającym się w 2 1/4 dzies. ziemi; upoważnił kuratorów do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 711/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańców wsi Sycze, gm. Zbirohi, Teodora i Emiljana Fedoruków, kuratorami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Grzegorza Fedoruka, zawierającym się w 4 1/2 dzies. gruntu ze stodołą; upoważnił kuratorów do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 712/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianowała mieszankę wsi Zalesie, gm. Zbirohi, Marię Andrejukową, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Jana Omelaniuuka zawierającym się w 7 dzies. gruntu i domu mieszkalnego przy wsi Zalesie; upoważnił kuratkę do zarządu eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 713/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K.
C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańców wsi Zalesie, gm. Zbirohi, Filimona, Józefa i Katarzynę Koniuchów, kuratorami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Teodora Koniucha, zawierającym się w 4 1/2 dzies. gruntu i stodole przy wsi Zalesie; upoważnił kuratorów do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. [Nr. akt Z. 714 1926].
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Myszczycy, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Pelagię Nowak, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Andrzeja Kochaniuka, zawierającym się w 3 dzies. gruntu i domu; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. [Nr. akt Z. 676/26].
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Stebrowo, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Jefrosinę Siemieniuk, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Myszczycy, Mikołaja Kowala, zawierającym się w 4 dzies. gruntu; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. [Nr. akt: Z. 677/26].
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Myszczycy, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Andrzeja Dymitruka, kuratorem nad mieniem nieobecną w kraju mieszkanki tejże wsi Anastazji Dmitruk, zawierającym się w 4 1/2 dzies. gruntu i domu; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. [Nr. akt. Z. 679/26].
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Abramowicze, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Jana Kowalczuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Andrzeja Dmitruk, zawierającym się w 3 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. [Nr. akt Z. 681/26].
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K.
C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Myszczycy, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Eljasza Worobieja kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Abramowicze, teżże gminy, Andrzeja Worobieja, zawierającym się w 3 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 684/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Stebrowo, gm. Zbirohi, pów. kobryńskiego, Konstantego Kowmana kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Jakima Filimoniuka, zawierającym się w 6 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 692/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Stebrowo, gm. Zbirohi, pów. kobryńskiego, Jana Dmitruka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Daniela Ostapuka, zawierającym się w 3 dzies. ziemi z domem; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 695/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Kurpicze, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Demjana Odyńca, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Szymona Odyńca, zawierającym się w 8 1/4 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 699/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora, zamianował mieszankę wsi Abramowicze, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Tatjanę Dmitruk, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Omeljana Dmitruka, zawierającym się w 6 dzies. ziemi; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 680/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K.
C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora, zamianował mieszankę wsi Stebrowo, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Tatjanę Androsiuk, kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Mikołaja Androsiuka, zawierającem się w 6 dzies. ziemi; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 693/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 15 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora, zamianował mieszankę wsi Stebrowo, gm. Zbirohi, pow. kobryńskiego, Marję Kuźmuk, kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi Kuźmy Wasyluka, zawierającem się w 6 dzies. ziemi; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 691/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Studzianka, gm. podolskiej, Filipa Kowalewicza, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi, Bazylego Bogdanowicza, zawierającem się w 10 dzies. ziemi i domu; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 420/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z d. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Studzianka, gm. podolskiej, Antoniego Kuryluka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi, Teofima Kuryluka, zawierającem się w 14 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 419/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z d. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Stołpy, gm. Matjasy, pow. kobryńskiego, Marka Szczetiuka, kuratorem nad mieniem nieobecn. w kraju miesz. teżże wsi, spadkobierców Antoniego Szczetiuka, zawierającem się w 1 1/3 dzies. ziemi sadybowej we wsi Stołpy; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 897 1926 r.).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Przyłuki Wielkie, gm. pruskowskiej, Teodora Krawczuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Łukasze, Ioachima Denisiuka Krawczuka, zawierającym się w 2 dzies. ziemi różnego rodzaju z budynkami; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 436/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Zakrośnica, gm. Prusk, Minę Dokimuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Stefana Dokimuka, zawierającym się w 2 dzies. ziemi różnego rodzaju z budynkami; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 438/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Turna, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Piotra Juchimuka kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Karpa Juchimuka, zawierającym się w 9 dzies. ziemi różnego rodzaju z budynkami; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 442 1926 r.).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Dziewiątki, gm. Prusk, Filipa Kutina, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Tomasza Kutina, zawierającym się w 3⅔ dziesięcinach ziemi i zabudowaniami gospodarczych we wsi Dziewiątki; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 469/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Zakrośnica, gm. Prusk, Eljasza Daszczuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Kalenika Łabiszyka, zawierającym się w 4-ch dziesięcinach ziemi przy wsi Zakrośnica;
upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 472/26). 27711
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Turna, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Filipa Łukaszuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi, Kalenika Łukaszuka, zawierającem się w 6 dziesięcinach ziemi przy wsi Turna; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 474/26). 27710
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Turna, gm. Prusk, pow kobryńskiego, Maksyma Łukaszuka kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi Konstantego Łukaszuka, zawierającem się w 8 dziesięcinach ziemi przy wsi Turna; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 475/26). 27709
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Perki, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Jefimę Dubinę kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi Jemeljana Michaluka, zawierającem się w 14 dzies. ziemi przy wsi Perki; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 476/26). 27708
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Litwinki, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Tekłę Werchowiec kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi, Mojżesza Migury, zawierającem się w 2 1/2 dziesięcinach ziemi przy wsi Litwinki; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 477 1926 r.). 27707
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja
1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Dziewiątki, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Tatjanę Łakiszyk kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Nikity Nesteruka, zawierającym się w 9 dziesięcinach ziemi przy wsi Dziewiątki; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 485 1926 r.).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 18 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Dziewiątki, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Tatjanę Łakiszyk kuratorką nad mieniem nieobecną w kraju mieszkanki tejże wsi Pelagii Pawluczykowej, zawierającym się w 10 dziesięcinach ziemi przy wsi Dziewiątki; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 487/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 25 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów, z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Turna, gm. Prusk, Eufemję Sidziuk kuratorką nad mieniem nieobecnej w kraju mieszkanki tejże wsi, Dominiki Kutniuk, zawierającym się w 4 dzies. ziemi z budynkami; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 448/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 25 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów, z dn. 15 maja 1922 r. i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Polatyce, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Filimona Kozaka kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Bazylego Kozaka, zawierające się w 5 ½ dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 464/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 8 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Stamowszczyzna, gm. zbirohowskiej, Łukierję Gołodiuik kuratorkę nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Teodora Mikołajuka, zawierającym się w 5 dzies. gruntu; upoważnił kuratorkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 667/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 8 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K.
C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Iłosk, teżże gminy, pow. kobryńskiego, Sergiusza i Samsona Borszczów, kuratorami nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi, Denisa Borszcza, zawierającem się w 2 i pół dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 981/26)
Niniejszem obwieszczam się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 8 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Iłosk, gminy teżże, pow. kobryńskiego, Michała Jarmoszuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi, Romana vel Konona Jarmoszuka, zawierającem się w 15 dzies. ziemi i domu mieszkalnego; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt. Z. 984/26).
Niniejszem obwieszczam się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 8 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Szopskie, gm. Podolesie, pow. kobryńskiego, Andrzeja Tichonczuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Odrynka, gm. Iłosk, Izydora Tichonczuka, zawierającem się w 30 dzies. ziemi z domem i budynkami gospodarczymi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z 991/26)
Niniejszem obwieszczam się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 20 grudnia 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Skoki, gm. motyckalskiej, pow. brzeskiego, Tomasza Sławinskiego, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi, Mikołaja Sławinskiego, zawierającem się w 2 ¼ dzies. ziemi, domu, chlewie i stodole; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 1554/26).
Niniejszem obwieszczam się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 20 grudnia 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Wólka Murzecka, gm. Połowce, pow. brzeskiego, Andrzeja Parfieniuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teżże wsi, Eljasza Parfieniuka, zawierającem się w 12 dzies. ziemi, domu,
stodole i chlewie; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków.
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 20 grudnia 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Osipowicze, gm. antopolskiej, pow. kobryńskiego, Helenę Kołtuńczykową, kuratorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Stefana Kołtuńczyka, zawierającym się w 1,2 ha ziemi i domu; upoważnił kuratorkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 1557/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 27 września 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Zaużowce, gm. stryhowskiej, pow. kobryńskiego, Demida Łopatę, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Gurja Łopaty, zawierającym się w 5 dzies. ziemi przy wsi Zaużowce; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 524/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 27 września 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Turna, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Cyryla Benedysiuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi, Grzegorza Benedysiuka, zawierającym się w 2 dzies. ziemi przy wsi Turna; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 890/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 27 września 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Łyszczki, gm. Matjasy, Marię Charewiczową, kuratką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca wsi Prusk, Andrzeja Kozulko, zawierającym się w 12⅓ dzies. ziemi i zabudowaniach we wsi Prusk; upoważnił kuratorkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 888/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 29 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował miekańca wsi Jackowicze, gm. łyszczyckiej, pow. brzeskiego, Teodozego Poljaniuka, kuratorem nad mieniem nieobecnych w kraju mieszkańców teźże wsi spadkobierców zmarłego Cyryla Poljaniuka - Prokopa i Semena Poljaniuków, zawierającem się w 6 i pół dzies. ziemi z budynkami na niej; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sadowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 1704 1926 r.).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 29 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańkę wsi Omaleniec, gm. Wierzchowicze, pow. brzeskiego, Eudokję Kendyś, kuratorką nad mieniem nieobecnej w kraju mieszkańki teźże wsi, Eufrozyny Dynejko, zawierającem się w 4 i pół dzies. ziemi; upoważnił kuratkę do zarządu, eksploatacji i obrony sadowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 1723/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 11 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Polatycke, gm. Prusk, pow. kobryńskiego, Piotra Smolskiego kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi Karpa Smolskiego, zawierającem się w 1⅛ dzies. ziemi przy wsi Polatycke; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sadowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 563/26).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 11 października 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Polatycke, gm. Prusk, pow. kobryńskiego Piotra Smolskiego kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi Atanazego Smolskiego, zawierającem się w 1⅛ dzies. ziemi przy wsi Polatycke; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sadowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 564 1926 r.).
Niniejszem obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 31 stycznia 1927 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Jakołki, gm. Prusk, Daniela Prokopuka, kuratorem nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca teźże wsi Nicyfora Prokopuka, zawierającem się w 4½ dzies. ziemi we wsi Jakolce, gm. pruskowskiej; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sadowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 120/26).
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 13 grudnia 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Jackowicze, gm. Łyszczyckiej, pow. brzeskiego, Leontego Demjaniuka, kuratorem nad mieniem nieobecnych w kraju mieszkańców wsi Luta, gm. Łyszczyckiej, Szymona, Teodora i Samsona Demjaniuków, zawierającym się w 4 dzies. ziemi z zabudowaniami na niej; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 1188/26).
27680
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dnia 7 marca 1927 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkańca wsi Wólka - Radowiecka, gm. Wołowel, pow. drohiczyński, Nauma Michniuka, kuratorem nad mieniem nieobecnych w kraju mieszkańców tejże wsi i gminy, Pawła i Antoniego Michniuków, zawierającem się w 9 dzies. ziemi; upoważnił kuratora do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkiem składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 978/25 r.).
27674
Niniejszym obwieszcza się, że sąd okręgowy, jako jednoosobowy, w Pińsku, decyzją swą z dn. 22 listopada 1926 r., w myśl art. 36-40 K. C. P., ust. z dn. 27 stycznia 1922 r., rozp. Rady Ministrów z dn. 15 maja 1922 roku i zgodnie z wnioskiem prokuratora zamianował mieszkankę wsi Weluta, gm. Łunin, pow. łuninieckiego, Marię Klimczukową, kuratkorką nad mieniem nieobecnego w kraju mieszkańca tejże wsi Andrzeja Klimczuka, zawierającym się w 4 dzies. 2092 saż. kw. ziemi z domem i spichlerzem; upoważnił kuratkorkę do zarządu, eksploatacji i obrony sądowej, z obowiązkieni składania corocznie rachunków. (Nr. akt Z. 746/26).
27667
Sąd okręgowy w Piotrkowie, na mocy art. 1776¹ U. P. C., zawiadamia nieobecnych i nieznanych z miejsca pobytu Praskowję, Fiodora, Wasyla i Darję Ławickich, współwłaśc. osady w Rękawcu, gm. Budzięszewice, pow. rawskiego położonej, że decyzją sądu z dn. 16 września 1927 r., Nr. 2. Z. 336/27, postanowiono: do brony praw i majątku nieobecnych Praskowji, Fiodora, Wasyla i Darji Ławickich ustanowić kuratęle i kuratorem z prawem prostego zarządu zamianować adwokata Kuczyńskiego, zam. w Rawie.
27661
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 20 lipca 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn. Józefa, Wojciecha i Jana Wyłupków, a w szczególności dla obrony ich interesów w sprawie o dział sędziku po Janie i Katarzynie Wyłupek, mianował kuratorów w osobach Wojciecha Kwapisza i Stanisława Zalewe, zamieszkałych: 1 w Latyczynie i 2 w Chałupkowie, gm. Radeczna, Nr. sprawy Z. 169/27.
27653
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 20 lipca 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn. Zofii Jaronij i Darji Generałowej, a w szczególności dla obrony ich interesów w sprawie o dział spadku po Annie Oleszczuk vel Łaszek, mianował kuratorów w osobach Barbary Moch i Demiana Nawrockiego, mieszk. wsi Moratyn, gminy Łaszczów. Nr. sprawy Z. 608/25. 27654
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 20 lipca 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla przebywającego w więzieniu Romana Juszczaka, a w szczególności dla obrony jego interesów w sprawie o wyegzekuowanie należnych od niego opłat sądowych 240 zł. mianował kuratora w osobie adw. Garlińskiego, mieszk. m. Hrubieszowa. Nr. sprawy Z. 153/27. 27656
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 20 lipca 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn. Agnieszki i Michała Syroków i Jana Klekacza, Józefa Kasperka, a w szczególności dla obrony ich interesów w spr. o dział spadku po Jakóbie Kasperku, mianował kuratorów w osobach dla Agnieszki i Michała Syroków, Antoniego Kasperka, dla Jana Klekacza—Mikołaja Klekacza i dla Józefa Kasperka — Antoniego Dochnika. Nr. spr. Z. 117/27. 27657
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 28 maja 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn. Izaaka Procia mianował kuratora w osobie Stefana Procia, mieszk. wsi Obsza, gminy Babice, pow. biłgorajskiego. Nr. spr. Z. 12/27. 27655
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dnia 28 maja 1926 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn Marji i Michała Kobłów, a w szczególności dla obrony ich interesów w sprawie o dział spadku po Janie Koblu, mianował kuratora w osobie Józefa Łebko, mieszk. wsi Wólka-Biska, gm. Biscza, pow. biłgorajskiego. Nr. sprawy Z. 1150/26. 27658
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 7 maja 1927 r. na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn Józefa i Marcina Paluchów, a w szczególności dla obrony ich interesów w sprawie o dział spadku po Janie i Agnieszce małż. Paluchach mianował kuratorów w osobach Jana Nizio i Tomasza Niecko, mieszk. wsi Puszcza Solska, pow. biłgorajskiego. Nr. sprawy Z. 545/26. 27659
Wydział cywilny sądu okręgowego w Zamościu obwieszcza, że decyzją z dn. 11 czerwca 1927 r., na zas. art. 36 i nast. K. C. oraz 1775 i nast. U. P. C., zgodnie z wnioskiem prokuratora, dla nieobecn Dyonizego i Józefa Ciwantuchów, a w szczególności dla obrony ich interesów
w sprawie o dział spadku po Józefie Łotyszcu, mianował kuratora w osobie Józefa Zmijana, mieszk. wsi Zamch, gminy Babice, pow. biłgorajskiego. Nr. sparwy Z. 34/27.
Sad okręgowy w Radomiu, wydział cywilny, na mocy art. 1777 U. P. C., zawiadamia nieobecnego i z miejsca pobytu niewiadomego Mikołaja Przysuchę, ostatnio zamieszkałego we wsi i gm. Bodzechów, powiatu opatowskiego, że decyzją sądu z dnia 23 sierpnia 1927 r. (2 Z. 418/27), celem zachowania jego praw i majątku ustanowiony został kurator w osobie Tomasza Czuby, mieszkającego we wsi Bogusławicach, gm. Sadowie, pow. opatowski, któremu został powierzony zarząd i opieka majątku nieobecnego Mikołaja Przysuchy.
Sad okręgowy w Łucku (I wydział cywilny), na posiedzeniu publicznym w dniu 7 czerwca 1927 roku, z mocy art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 stycznia 1922 roku (Dz. Ust. Nr. 11, poz. 87), art. 1 rozp. Rady Min. z dnia 15 maja 1922 r. (Dz. Ust. Nr 43, poz 360) i art. 15 Przep. Przech. do U. P. C. postanowił:
1) poczynić publikację w Obwieszczeniach Publicznych Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości o zaginionym mieszkańcu wsi Mały - Obzyr, gminy Borowno, powiatu kamień - koszyrskiego, Nikonie Nierodzie;
2) dla obrony praw, zarządu i ochrony majątku zaginionej Nikony Nierody, wyznaczyć kuratora z prawem opiekuna w osobie Józefa Nierody, którego zobowiązać do składania prokuratorowi przy sądzie okręgowym, w terminach rocznych, rachunków z opieki. Akta sprawy Nr. Z. 809/27.
Wydział cywilny sądu okręgowego w Równem, zgodnie z decyzją swoją z dn. 17 czerwca 1927 r. i na zasadzie art. 1453 U. P. C. i ustawy z dnia 27 stycznia 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 11/22), obwieszcza, że dla obrony praw i majątku, pozostającego po nieobecnym w kraju Jeremieju Klujka, położonego przy wsi Boreczec, gm. Dąbrowica, pow. sarneńskiego, wyznaczeni zostali kuratorami Onisim i Łukasz Klujki, mieszkańcy wsi Boresce, pow. sarneńskiego, z obowiązkiem przedstawiania prokuratorowi przy sądzie okręgowym w Równem corocznych sprawozdań ze swych czynności kuratorskich. Akta sprawy Nr. Z. 652/26.
O zaginionym.
Wydział cywilny sądu okręgowego w Równem, zgodnie z decyzją swoją z dn. 17 czerwca 1927 r. i na zasadzie art. 1453 U. P. C. i ustawy z dnia 27 stycznia 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 11/22), obwieszcza, że Onisim i Łukasz Klujki, wniesli do sądu podanie o uznanie Jeremieja Klujko, mieszkańca wsi Bereźce, gm. Dąbrowica, pow. sarneńskiego za zaginionego i o wyznaczenie kuratora dla obrony praw i majątku tegoż położonego przy wsi Beresce, gm. Dąbrowica, pow. sarneńskiego. Akta sprawy Nr. Z. 652/26.
W sprawie upadłościowej.
Syndyk tymczasowy upadłości kupca Antoniego Michalskiego w Wieluniu, obrońca Władysław Markowski, zawiadamia wszystkich wierzycieli upadłego Antoniego Michalskiego, że sąd okręgowy w Kaliszu, decyzją swą z dn. 2 września 1927 r. postanowił: dla sprawdzenia wierzytelności upadłości Antoniego Michalskiego wyznaczyć nowy termin na d. 29 października 1927 r. w sali wydziału cywilnego sądu okręgowego w Kaliszu o godz. 12 w południe, przy tem zaznacza, że w myśl art. 513 Kod. Han. postawieni w stan opóźnienia wierzyciele, którzy w powyższym terminie nie zgłoszą się osobiście lub przez swych pełnomocników i nie zaręczą za rzetelność, nie będą należeć do mających się dokonać podziałów.
27650—3—1
Sąd okręgowy w Siedlcach, wyrokiem z dn. 22 września 1927 r., postanowił ogłosić upadłość Rafała Rozenberga i Bejracha Rozenberga, oznaczając początek upadłości od dn. 4 kwietnia 1927 r., mianować sędzią - komisarzem upadłości sędziego sądu okręgowego Z. Paszyńskiego i kuratorem adwokata Juliana Serednickiego, nakazując opieczętowanie należącego do upadłych majątku wszędzie gdziekolwiek takowy się znajduje i upadłych Rafała Rozenberga i Bejracha Rozenberga osadzić w areszcie dla dłużników.
Wskutek tego wszyscy wierzyciele upadłych i ich dłużnicy obowiązani są bezwłocznie zawiadomić kuratora masy adwokata Juliana Serednickiego (Siedlce, 3-go Maja 52), lub sąd okręgowy w Siedlcach o swoich pretensjach do upadłego i o należnościach, które na rzecz upadłych przypadają.
Sędzia - komisarz masy upadłości Rafała Rozenberga i Bejracha Rozenberga, z mocy art. 476 K. H., wzywa wierzycieli tejże masy, aby w d. 10 października 1927 r., stawili się osobiście lub przez pełnomocników w sali posiedzeń wydziału cywilnego sądu okręgowego w Siedlcach celem uformowania listy wierzycieli oraz dokonania wyboru kandydatów na syndyków tymczasowych.
27651
Wdrożenie postępowań w sprawie uznania zaginionych za zmarłych.
Sąd okręgowy w Lublinie, I wydział cywilny, stosownie do art. 1777 3, 6 i 8 U. P. C., w brzmieniu ustawy z dn. 27 stycznia 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 11, poz. 87), obwieszcza, że na skutek podania z dnia 18 sierpnia 1927 r., wniesionego przez Jana Sposoba, zamiesz. w kol. Niedźwiada, gm. Tarlo, pow. lubartowskiego, wdrożył postępowanie o uznanie zaginionego Jana Falkowicza, który miał swe ostatnie stałe miejsce zam. w gm. Tarlo. za zmarłego (spr. Nr. Z. 304 z 1927 r. sek. 2).
Sąd wzywa niniejszem zaginionego Jana Falkowicza aby się zgłosił do I wydziału cywilnego w ciągu 6 miesięcy, od dnia umieszczenia tego ogłoszenia w gazecie rządowej, gdyż po upływie tego terminu nastąpi uznanie Jana Falkowicza za zmarłego. Petent utrzymuje, że Jan
Falkowicz, syn Karola, urodzony d. 1 marca 1883 r., w lecie 1914 r. zara-
raz po wybuchu wojny światowej został powołany do b. armii rosyjskiej
dotychczas nie powrócił i żadnej wiadomości o sobie nie daje.
Osoby, mające jakiekolwiek wiadomości o życiu lub śmierci za-
ginionego Jana Falkowicza, powinny o znanych sobie faktach zawiado-
mić sąd najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od dnia umieszczenia tego ogło-
szenia w gazecie rządowej.
27553
Sąd okręgowy w Łomży, zgodnie z wnioskiem prokuratora i na
mocy art. 1777 - 1777° U. P. C., stosownie do decyzji swej z dnia
15 lipca 1927 r., niniejszym obwieszcza, że na żądanie Józefy Szumskiej,
zamieszkał w Łomży, wdrożone zostało postępowanie celem uznania za-
ginionego Andrzeja Szumskiego za zmarłego, przeto sąd okręgowy
wzywa Andrzeja Szumskiego, syna Jana i Aleksandry z Idzkowskich
małż. Szumskich, urodzonego w 1890 r., stałego mieszkańca m. Łomży,
obecnie niewiadomego z miejsca pobytu, aby w ciągu 6 miesięcy od daty
niniejszego obwieszczenia stawił się w kancelarii wydziału cywilnego
sądu okręgowego w Łomży, ponieważ po upływie tego terminu nastąpi
uznanie go za zmarłego.
Petentka twierdzi, że Andrzej Szumski w 1910 r. wyjechał do Nie-
miec, następnie był internowany przez władze niemieckie i użyty do
kopania okopów dla wojsk niemieckich, gdzie prawdopodobnie zakoń-
czył życie.
Wzywa się wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego
Andrzeja Szumskiego posiadają jakiekolwiek wiadomości, aby o zna-
nych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w oznaczonym wyżej
terminie.
27555
Sąd okręgowy w Łomży, zgodnie z wnioskiem prokuratora i na
mocy art. 1777 - 1777° U. P. C., stosownie do decyzji swej z dnia
28 maja 1927 r., niniejszym obwieszcza, że na żądanie Józefy Kadelskiej,
zamieszkał we wsi Dzbenin, gm. Rzekuń, pow. ostrołęckiego, wdrożone
zostało postępowanie celem uznania zaginionego Antoniego Kadelskiego,
za zmarłego, przeto sąd okręgowy wzywa Antoniego Kadelskiego, syna
Franciszka i Marjanny z Lewickich małż. Kadelskich, urodzonego
w 1878 r., stałego mieszkańca wsi Dzbenin, pow. ostrołęckiego, obec-
nie niewiadomego z miejsca pobytu, aby w ciągu 6 miesięcy od daty
niniejszego obwieszczenia, stawił się w kancelarii wydziału cywilnego
sądu okręgowego w Łomży, ponieważ po upływie tego terminu nastąpi
uznanie go za zmarłego.
Petentka twierdzi, że Antoni Kadelski w 1914 r. został powołany
do armii rosyjskiej służył w 63 pułku piechoty i dotychczas nie po-
wrócił.
Wzywa się wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego
Antoniego Kadelskiego posiadają jakiekolwiek wiadomości, aby o zna-
nych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w oznaczonym wyżej
terminie.
27556
Sąd okręgowy w Łomży, zgodnie z wnioskiem prokuratora i na
mocy art. 1777 - 1777° U. P. C., stosownie do decyzji swej z dnia
5 marca 1927 r., niniejszym obwieszcze, że na żądanie Emilii Wadołowskiej, zamieszkałej we wsi i gm. Szumowo, pow. łomżyńskiego, wdrożone zostało postępowanie celem uznania Antoniego Wadołowskiego za zmarłego, przeto sąd okręgowy wzywa Antoniego Wadołowskiego, syna Józefa i Marjanny z Jastrzębskich małż. Wadołowskich, urodzonego w 1878 r., stałego mieszkańca wsi Szumowo, pow. łomżyńskiego, obecnie niewiadomego z miejsca pobytu, aby w ciągu 6 miesięcy od daty niniejszego obwieszczenia stawił się w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łomży, ponieważ po upływie tego terminu nastąpi uznanie go za zmarłego.
Petentka twierdzi, że Antoni Wadołowski został w 1914 r. zabrany do wojska rosyjskiego, dotychczas nie powrócił i niema o nim żadnej wiadomości.
Wzywa się wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego Antoniego Wadołowskiego posiadają jakiekolwiek wiadomości, aby o znanych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w oznaczonym wyżej terminie.
27557
Sąd okręgowy w Łomży, zgodnie z wnioskiem prokuratora i na mocy art. 1777 - 1777° U. P. C., stosownie do decyzji swej z dnia 15 lipca 1927 r. wdrożone zostało postępowanie celem uznania zaginionego Franciszka Żukowskiego za zmarłego, przeto sąd okręgowy wzywa Franciszka Żukowskiego, syna Jakuba i Aleksandry z Rozenków małż. Żukowskich, urodzonego w 1900 r., stałego mieszkańca wsi Turzyn, gm. Brańszczyk, pow. ostrowskiego, obecnie niewiadomego z miejsca pobytu, aby w ciągu 6 miesięcy od daty niniejszego obwieszczenia, stawił się w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łomży, ponieważ po upływie tego terminu nastąpi uznanie go za zmarłego.
Zaginiony Franciszek Żukowski na froncie przeciw bolszewikom był bardzo ciężko ranny i zachodzi przypuszczenie że zmarł.
Wzywa się wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego Franciszka Żukowskiego posiadają jakiekolwiek wiadomości, aby o znanych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w oznaczonym wyżej terminie.
27558
Wydział cywilny sądu okręgowego w Łodzi, na zasadzie art. 1777° U. P. C., oraz zgodnie z decyzją 17 sierpnia 1927 r., podaje do publicznej wiadomości, że na skutek podania Feliksy Strońskiej, zam. w Witoni, tejże gminy, pow. łęczyckiego, wdrożone zostało postępowanie celem uznania Władysława Strońskiego za zmarłego i z mocy art. 1777° U. P. C., wzywa tegoż Władysława Strońskiego, męża petentki, a syna Jana i Teofili z Kowalkowskich, urodzonego w 1888 r., ostatnio zam. w gm. Dmosin, pow. brzezińskiego, obecnie po zaciągnięciu w 1914 r. do wojska rosyjskiego, niewiadomego z miejsca pobytu, aby w terminie 6-miesięcznym, od daty opublikowania niniejszego ogłoszenia, stawił się w kancelarii wydziału cywilnego sądu okręgowego w Łodzi przy ulicy Stef. Żeromskiego 115, albowiem po tym czasie nastąpi uznanie go za zmarłego. Nadto wydział cywilny wzywa wszystkich, którzy o życiu lub śmierci pomienionego Władysława Strońskiego posiadają wiedomości,
aby o znanych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w oznaczonym wyżej terminie do sprawy Z. 1021/26.
Sąd okręgowy w Kaliszu, na mocy art. 1777 U.P.C., obwieszcza, iż na skutek decyzji sądu z dn. 27 czerwca 1927 r. zostało wdrożone postępowanie o uznanie za zmarłego Wincentego Bartkowiaka, wobec czego sąd wzywa go, aby w terminie 6-miesięcznym, od dnia wydrukowania niniejszego zgłosił się do sądu, gdyż w przeciwnym razie po upływie tego terminu zostanie przez sąd uznany za zmarłego; wzywa się wszystkich, którzy wiedzieli o życiu lub śmierci Wincentego Bartkowiaka, aby o znanych sobie faktach zawiadomili sąd okręgowy w Kaliszu w powyższym terminie; nadto sąd nadmienia, że Wincenty Bartkowiak był stałym mieszkańcem wsi Samarzewo, gm. Ciążeń, pow. słupieckiego.
Sąd okręgowy w Lublinie, I wydział cywilny, stosownie do art. 1777 U.P.C., w brzmieniu ustawy z dn. 27 stycznia 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 11, poz. 87) obwieszcza, że na skutek podania z d. 24 maja 1927 r., wniesionego przez Fewronję Mielniczkównę, zamieszkałą we wsi i gm. Zmudź, pow. chełmskiego, wdrożył postępowanie o stwierdzenie faktu śmierci zaginionych: Joana vel Jana Mielniczuka vel Melniczuka, syna Wasyla, i Joana vel Jana Mielniczuka, syna Adama, którzy mieli swe ostatnie stałe miejsce zamieszkania we wsi i gm. Zmudź (spr. Nr. Z. 192 z 1927 r. sek. 2).
Sąd wzywa niniejszym zaginionych Joana vel Jana Mielniczuka vel Melniczuka, syna Wasyla i Joana vel Jana Mielniczuka, syna Adama, aby się zgłosili do I wydziału cywilnego w ciągu 3 miesięcy od dnia umieszczenia tego ogłoszenia w gazecie rządowej, gdyż po upływie tego terminu nastąpi uznanie Joana vel Jana Mielniczuka vel Melniczuka, syna Wasyla i Joana vel Jana Mielniczuka, syna Adama, za zmarłych.
Petentka utrzymuje, że Joan vel Jan Mielniczuk vel Melniczuk, syn Wasyla, w 1915 r. z powodu ewakuacji wojennej wyjechał do Rosji. W drodze zachorował i zmarł w m. Rogaczewo, gub. mołodyłowskiej, zaś Joan vel Jan Mielniczuk, syn Adama, również z powodu ewakuacji wojennej w 1915 r. wyjechał do Rosji i w drodze zmarł około m. Jarosławia, gub smoleńskiej.
Osoby, mające jakiekolwiek wiadomości o życiu lub śmierci zaginionych Joana vel Jana Mielniczuka vel Melniczuka, syna Wasyla i Joana vel Jana Mielniczuka, syna Adama, powinny o znanych sobie faktach zawiadomić sąd najpóźniej w ciągu 3 miesięcy, od dnia umieszczenia tego ogłoszenia w gazecie rządowej.
Wpisy do rejestru handlowego.
Do rejestru handlowego, Działu B, sądu okręgowego w Kaliszu, wciągnięto w dniu 28 maja 1927 r. pod Nr. rejestru 113, firmy "Drukarnia Ziemi Kaliskiej" — spółka z ograniczoną odpowiedzialnością", jak następuje:
Zarząd stanowią: Ignacy Chrystowski z Tłokini jako prezes i Zygmunt Zawadzki. Jeden członek zarządu vacat.
Do rejestru handlowego, Działu A/I, sądu okręgowego w Wilnie wciągnięto następujące wpisy pod Nr. Nr.:
dn. 12 września 1927 r.
6862. „Gurwicz Sonia” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep spożywczy, żelaza, galanterii i naczyń. Firma istnieje od 1927 r. Właśc. Gurwicz Sonia, zam. tamże.
6863. „Has Jan” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep wędlin. Firma istnieje od 1923 r. Właśc. Has Jan, zam. tamże.
6864. „Kapłan Elka” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep spożywczy i galanterii. Firma istnieje od 1919 r. Właśc. Kapłan Elka, zam. tamże.
6865. „Kapłan Liba” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep spożywczy i galanterii. Firma istnieje od 1927 r. Właśc. Kapłan Liba, zam. tamże.
6866. „Kapłan Mowsza” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep spożywczy, galanterii, manufaktury i naczyń. Firma istnieje od 1920 r. Właśc. Kapłan Mowsza, zam. tamże.
6887. „Kapłan Szmuel - Dawid” w Wiszniewie, pow. wołożyńskim, sklep skór. Firma istnieje od 1927 r. Właśc. Kapłan Szmuel - Dawid, zam. tamże.
Do rejestru handlowego, Działu A, sądu okręgowego w Suwałkach, wciągnięte zostały następujące firmy pod Nr. Nr.:
dnia 3 sierpnia 1927 r.
2279. „Fabryka mydła S. Papierowicza” w Augustowie, przy ul. Mostowej Nr. 5; istnieje od roku 1918. Właśc. Samuel Papierowicz, mieszka tamże, pod Nr. 26.
dnia 25 sierpnia 1927 r.
2280. „Mojżesz Koliński”, sprzedaż manufaktury w Suwałkach, przy ul. 3 Maja Nr. 18; istnieje od roku 1925. Właśc. Mojżesz Koliński, mieszka w Suwałkach, przy ul. Wesołej Nr. 22. Intercyza przedślubna zawarta dn. 5 stycznia 1922 roku przed notariuszem Monikowskim w Suwałkach, rep. Nr. 14 stwierdza, że Mojżesz Koliński otrzymał od żony swojej Badany - Małki z Zylbersztejnów tytułem posagu 750.000 marek polskich. Intercyza ustala wyłączność majątku w chwili zawarcia małżeństwa i wspólną własność przyszłego.
2281. „Ałter Polak i Icko Fiszer”, detaliczna sprzedaż materiałów budowlanych w mieście Augustowie, ul Kilińskiego Nr. 1; istnieje od roku 1926. Właśc. Ałter Polak i Icko Fiszer, zam. tamże.
2282. „Piotr Kulbacki”, handel drzewny w powiecie augustowskim; istnieje od 25 marca 1927 roku. Właśc. Piotr Kulbacki, zam. w Augustowie, ul. Sienkiewicza 7.
2283. „Izrael Zawoźnicki”, skup materiałów leśnych w Suwałkach, przy ul. Kościuszki 11; istnieje od 1 stycznia 1927 r. Właśc. Izrael Zawoźnicki, mieszka tamże pod Nr. 13 - 15.
2284. „Izydor Lewjusz i Stanisław Kisielewski”, komunikacja samochodowa w Augustowie; istnieje od roku 1926. Właśc. Izydor Lewjusz i Stanisław Kisielewski, mieszka tamże.
2285. „Chonon Burda”, sklep kolonjalno - spożywczy we wsi Łosośnie, gm. Łabno; istnieje od roku 1927. Właściciel Chonon Burda, mieszka tamże.
2286. „Antoni Marcinkiewicz”, biuro porad prawnych oraz pisania podań i prośb w Augustowie, przy ul. 3 Maja 13; istnieje od roku 1927. Właśc. Antoni Marcinkiewicz, mieszka tamże.
2287. „Gdal Rotenberg”, dzierżawca rzeźni miejskiej w mieście Augustowie, Rynek 26, istnieje od roku 1925. Dzierżawca Gdal Rotenberg, mieszka tamże.
2288. „Lejzor Lubicz”, dostawca artykułów żywnościowych i mięsa dla I-go pułku Ułanów w Augustowie, Rynek 22, istnieje od dnia 4 lutego 1927 roku. Dostawca Lejzor Lubicz, mieszka tamże.
2289. „Józef Sobolewski”, handel mięsem w Augustowie na Lipowcu; istnieje od roku 1926. Właściciel Józef Sobolewski, mieszka tamże.
2290. „Stefan Jegliński”, herbaciarnia w osadzie Sopoćkiniach, ul. Teolińska 10; istnieje od 14 marca 1927 roku. Właściciel Stefan Jegliński, mieszka tamże.
2291. „Adolf Czerniachowski”, sklep kolonjalno - spożywczy i tytoniowy we wsi Nowinka, gm. Szczębro - Olszanka, pow. augustowskiego, istnieje od 1 stycznia 1927 roku. Właśc. Adolf Czerniachowski, mieszka tamże.
2292. „Helena Waluk”, piwiarnia we wsi Bargłów - Kościelny, gminy Bargłów, pow. augustowskiego; istnieje od 1 lipca 1926 r. Właśc. Helena Waluk, mieszka tamże.
Dnia 3 września 1927 r.
2293. „Jakób Borowicz”, tartak parowy w Augustowie, przy ulicy 29 Listopada, dawniej Szluzowej; istnieje od roku 1922. Właśc. Jakób Borowicz, syn Hirsza, mieszka tamże, przy Rynku 27. Na mocy aktu, zeznanego przed notariuszem Wyrzykowskim w Augustowie, dnia 25 lipca 1927 roku, rep. Nr. 1279, Jakób Borowicz nabył od wspólniczki „Augustowskiego Przemysłowo - Budowlanego przedsiębiorstwa”, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, Józefy Wojciechowskiej, posiadany przez nią udział, dotyczący ⅓ części w powyższej spółce za dobrowolnie umowną cenę 1000 dolarów, czyli 8915 złotych ze wszystkimi w tej spółce prawami, za wyjątkiem prawa do pretensji, jakie Józefa Wojciechowska wytacza przeciwko wspólnikowi Adolfowi Krygerowi. Na mocy aktu, zeznanego przed tymże notariuszem w dniu 20 sierpnia 1927 roku, rep. Nr. 1389, tenże Jakób Borowicz nabył od pozostałego wspólnika wyżej wymienionej spółki, Adolfa Krygera, cały udział przypadający na tegoż, równający się ⅔ części w spółce ze wszystkimi prawami, za dobrowolnie umowną cenę 825 dolarów, czyli 7350 złotych 75 groszy. „Augustowskie Przemysłowo - Budowlane przedsiębiorstwo” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wykreśla się z Działu B, z powodu przejścia na firmę jednoosobową.
Dodatkowe wpisy.
dnia 10 sierpnia 1927 roku.
784. Firma „Chonel Abkiewicz” oprócz handlu drożdżami w Suwałkach, przy ul. Noniewicza 59, prowadzi tamże od roku 1922 handel mąką, sklep zaś towarów łokciowych został zwinięty.
dnia 11 sierpnia 1927 roku.
2023. Wobec śmierci wspólnika firmy „Sz. Afimomoni i syn” Szymona Afimoniego, która nastąpiła w dniu 19 lutego 1927 roku, właścicielem tejże firmy pozostał Lejba Afimoni, spółka zaś w tymże dniu 19 lutego 1927 roku została rozwiązana.
dnia 26 sierpnia 1927 roku.
1483. W firmie „Antoni Żychlewicz” prokura Józefowi Marcinkiewiczowi została cofnięta i udzielona Józefowi Dworczakowi.
1785. Firma „Spółka Ch. Lachower i Ch. Choroszucha” została zmieniona i obecnie brzmi: „Chaim - Szmul Lachower” sklep bławatny w Suwałkach, przy ul. Noniewicza 46. Właściciel Chaim - Szmul Lachower, mieszka tamże. Spółka zaś rozwiązana została w roku 1925.
27424
Do rejestru handlowego sądu okr. w Wilnie wciągnięto następujące wpisy pod Nr. Nr.:
dn. 7 września 1927 r.
dodatkowy II:
5497. I. A. „Portnoj Lejzer”. Przedsiębiorstwo z dn. 5 sierpnia 1927 r. zostało zlikwidowane i wykreślą się z rejestru.
dodatkowy II:
2284. II. A. „A. H. Whisław i S-ka”. Z dn. 1 sierpnia 1927 r. przedsiębiorstwo zostało zlikwidowane i firma wykreślą się z rejestru.
dodatkowy III:
119. A. II. „Kuzensztal Abram”. Gorzelnia została zlikwidowana i wykreślą się z rejestru.
dodatkowy IV:
304. IV. B. „Bank Gospodarstwa Krajowego, oddział w Wilnie”. Mianowani zostali prokurentami centrali: Kazimierz Platowski i Józef Porębski. Ustały prokury: Józefa Grolle dla centrali i Józefa Brandysa dla oddziału we Lwowie.
dodatkowy V:
50. B. V. „Wileński Bank Ziemiański Spółka Akcyjna”. Zwaloryzowany kapitał zakładowy 5.250.000 zł., podzielonych na 42.000 akcji po 125 zł. nominalnej wartości każda. Postanowienie Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu z dn. 17 maja 1927 r. ogłoszone w Nr. 184 Monitora Polskiego z dn. 13 sierpnia 1927 r.
27283
Drukarnia Artystyczna, Warszawa, Nowy-Świat 47.
Tłoczono z polecenia Ministra Sprawiedliwości.
Cena 1 zł. 40 gr. | 3cbfacf1-66f9-4eda-8b6e-90bdbc5c030b | finepdfs | 1.313477 | CC-MAIN-2024-51 | https://www.jbc.bj.uj.edu.pl/Content/431175/PDF/NDIGCZAS019313_67792693.pdf | 2024-12-01T16:36:17+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066035857.0/warc/CC-MAIN-20241201162023-20241201192023-00687.warc.gz | 776,434,533 | 0.99819 | 0.999941 | 0.999941 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
1490,
4112,
6858,
9811,
12623,
15708,
18391,
21249,
23921,
26557,
29240,
32003,
34612,
37499,
40178,
43049,
45861,
48601,
52856,
59364,
62228,
65114,
67771,
70614,
73541,
76307,
79399,
82305,
85237,
87926,
90988,
93995,
96604,
99125,
101871,
1042... | 1 | 0 |
Wpływ stopnia usieciowiania na adhezję EPDM do włókien chemicznych
Władysław M. Rzymski*,
Magdalena Włoka-Rupiewicz*
Złożony mechanizm procesu adhezji jest następstwem skomplikowanych oddziaływań natury chemicznej i fizycznej między elastomerem, włóknami i składnikami mieszanek kauczukowej. Czynniki te należy uwzględniać opracowując efektywny zespół adhezyjny, konieczny do uzyskania wysokiej jakości wyrobu gumowego wzmacnianego materiałami tekstylnymi. Stwierdziliśmy, że zwiększenie stopnia usieciowiania napełnionego krzemionką kauczuku etylenowo-propylenowo-dienowego (EPDM) poprzez zwiększenie ilości zastosowanego nadilenu kumylu (DCP: 0,25÷1,5 g/100 g kauczuku), nie wpływa w istotny sposób na adhezję tego elastomeru do włókien poliamidowych (PA) i poliestrowych (PET). Wartość adhezji EPDM do włókien PA i do włókien PET była porównywalna.
Wyniki naszych badań wskazują natomiast, że monoallilomaleamid (AMA) w obecności wybranych substancji mineralnych o charakterze zasadowym jest obiecującym promotorom adhezji elastomerów do włókien poliamidowych (PA) i poliestrowych (PET). Wprowadzenie do mieszanek kauczukowych zespołu proadhezyjnego, zawierającego AMA i zasadowy węglan cynku (ZWC), prowadzi do wzrostu wytrzymałości adhezyjnej połączeń EPDM z PA oraz PET. W obecności AMA/ZWC wpływ stopnia usieciowiania na adhezję EPDM do włókien chemicznych był wyraźniejszy, zwłaszcza w przypadku połączeń EPDM z PA.
Słowa kluczowe: adhezja, EPDM, stopień usieciowania, substancje proadhezyjne
The influence of crosslinking degree on the adhesion of EPDM to chemical fibers
Complicated mechanism of the elastomer to fibers adhesion is a result of chemical and physical interactions between elastomer, fiber and other components of rubber compound. These factors must be taken into consideration when the effective adhesive system is elaborated in order to obtain high quality rubber goods reinforced by chemical fibers. We have examined the effect of cross-linking degree of EPDM filled with silica on its adhesion to synthetic fibers. It has been found that the amount of applied dicumyl peroxide (DCP: 0,25 ÷ 1,5 phr) and therefore the cross-linking degree exerts only small influence on the adhesion of EPDM to polyamide (PA) and polyester [PET, poly(ethylene terephthalate)] fibers. In the systems EPDM-PA and EPDM-PET the values of adhesion are comparable.
Additionally, our research shows that monoallylmaleamide (AMA) used together with selected mineral substances of basic nature seems to be promising adhesion promoter for elastomers to PA and PET fibers bonding. The use of AMA in the presence of basis zinc carbonate (ZBC) leads to adhesion joints of higher strength. In EPDM-PA system the increase of adhesion reaches for 200%. Moreover, the influence of cross-linking degree on the adhesion between EPDM filled with silica and PA or PET fibers is much more evident when adhesive system is used and the activity of AMA/ZBC system as adhesion promoter is higher in the case of PA fibers.
Key words: adhesion, ethylene-propylene rubber, cross-linking degree, adhesion promoters
* Politechnika Łódzka, Instytut Technologii Polimerów i Barwników, Łódź
1. Wstęp
Wiele wyrobów gumowych stosowanych w przemyśle i w życiu codziennym wzmocnia się włóknami chemicznymi. Włókna, dzięki większej wytrzymałości i sztywności od usieciowanych elastomerów, nadają kompozytowym wyrobom gumowo-tkaninowym m.in. stabilność wymiarów niezbędną z punktu widzenia ich właściwości użytkowych.
Niezadowalająca adhezja wielu kauczuków do włókien wynika z odmiennej natury chemicznej i fizycznej polimeru włóknotwórczego i elastomeru. Wytworzenie wyrobów kompozytowych wysokiej jakości wymaga zatem stosowania specjalnych operacji technicznych i technologicznych, takich jak jedno- lub dwustopniowa impregnacja adhezyjna (kapiel RFL), fizyczna i/lub chemiczna modyfikacja włókien, a także wprowadzania bezpośrednio do mieszanki kauczukowej promotorów adhezji, takich jak sfunkcjonalizowane silany [1], (met)akrylany cynku i magnezu [2] lub monoallilomaleamid (AMA) [3]. Dowiedziono także, że wprowadzenie ligniny odpadowej z przemysłu celulozowego do mieszańce z NBR i NR powoduje wzrost ich przyczepności do kordów tekstylnych [4]. Promotorami adhezji o dużych perspektywach mogą okazać się modyfikowane żywice nowolakowe stosowane jako składniki mieszańek zawierających kauczuki ogólnego stosowania, funkcjonalizowane lub specjalistyczne [5].
Trudnością w opracowywaniu efektywnego zespołu adhezyjnego jest także wciąż niewyjaśniony do końca mechanizm adhezji. Jest on konsekwencją skomplikowanych oddziaływań natury chemicznej i fizycznej między elastomerem, włóknem, substancjami proadhezyjnymi i wszystkimi innymi składnikami wprowadzonymi do mieszanki kauczukowej. Prowadzone badania mają na celu poznanie tych zależności i czynników wpływających na adhezję elastomeru do włókna, aby w następnej kolejności uwzględnić je przy opracowywaniu efektywnego zespołu adhezyjnego. Z naszych badań wynika, że niektóre niezbędne składniki mieszanki kauczukowych, np. sadza, mogą negatywnie wpływać na adhezję elastomerów do włókien chemicznych, natomiast zastosowanie monoallilomaleamidu (AMA; jako środka proadhezyjnego) w obecności wybranych substancji mineralnych [zasadowego węglanu cynku (ZBC), Al(OH)$_3$, SiO$_2$, Mg(OH)$_2$, CaCO$_3$] może znacznie poprawić wytrzymałość połączenia włókna chemicznego z napełnionym elastomerem [6, 7].
W literaturze przedmiotu niewiele jest informacji na temat wpływu stopnia i sposobu usieciowania na adhezję elastomerów do włókien chemicznych. Tymczasem, w zależności od składu zespołu sieciującego, stężenia wchodzących w jego skład substancji oraz charakteru zachodzących między nim a elastomerem reakcji, powstające podczas wulkanizacji wiązania poprzeczne różnią się budową chemiczną, reaktywnością i energią. W rezultacie zmieniają się właściwości elastomerów w masie i na ich powierzchni, co prawdopodobnie wpływa na ich zdolność do łączenia się z włóknami chemicznymi [8-10]. W przypadku, gdy do sieciowania kauczuku butadienowo-acrylonitrilowego (NBR) stosuję się siarkę, jej ilość – a zatem i gęstość usieciowania kauczuku – wpływa wyraźnie na adhezję elastomeru do włókien poliamidowych, co wg [11] wiąże się z oddziaływaniem siarki na strukturę chemiczną kauczuku.
Celem prezentowanej pracy było badanie wpływu stopnia usieciowania na adhezję EPDM do włókien poliamidowych (PA) i poliestrowych (PET).
2. Materiały i metodyka badań
Przedmiotem badań był nienasycony kauczuk etylenowo-propylenowy marki Keltan 314 (52% związanego etylenu) firmy DSM. Do jego sieciowania stosowano nadtleńek kumylu (DCP). Monoallilomaleamid syntezowano we własnym zakresie. W badaniach stosowano także zasadowy węglan cynku (ZWC) i krzemionkę aktywną marki Vulcasil S. Nieimpregnowane włókna poliamidowe i poliestrowe udostępniła do badań jedna z firm oponiarskich.
Właściwości reometryczne mieszanki badano zgodnie z PN-ISO 417:1994, stosując wulkametr WG-02, a właściwości mechaniczne usieciowanych próbek oznaczono zgodnie z PN-ISO 37:1998 za pomocą maszyny wytrzymałościowej Zwick 1435. Adhezję gumy do włókien metodą kształtki H oznaczano w warunkach statycznych, w temperaturze pokojowej, zgodnie z PN-81/C-04267.
3. Wyniki badań i dyskusja
Poszukiwanie efektywnego sposobu łączenia elastomerów z włóknami chemicznymi wymaga analizy i uwzględnienia wszystkich czynników, które mogą wpływać na adhezję guma–włókno. W celu sprawdzenia, czy stopień usieciowania elastomeru wpływa na wielkość adhezji napełnionego krzemionką EPDM do włókien PA i PET, sporządziliśmy mieszanki o składzie podanym w tabeli 1. Do sieciowania nienasyconego kauczuku etylenowo-propylenowego zastosowaliśmy nadtleńek kumylu (DCP) w ilości od 0,25–1,5 g/100 g kauczuku.
Opierając się na naszych poprzednich badaniach, wskazujących na proadhezyjne działanie monoallilomaleamidu (koagenta sieciowania) [12, 13] w obecności ZWC, w drugiej serii wprowadziliśmy ten zespół proadhezyjny (5 cz. wag. AMA i 10 cz. wag. ZWC) do mieszanki, aby sprawdzić, czy będzie to miało wpływ na adhezję usieciowanego w różnym stopniu EPDM do włókien PA i PET.
Zastosowanie różnych ilości DCP do sieciowania kauczuku wpłynęło oczywiście na stopień usieciowaTabela 1. Skład mieszańek i właściwości usieciowanych EPDM
| Składnik | Zawartość, cz. wag. |
|-------------------|---------------------|
| EPDM | 100 |
| Vulcasil S | 15 |
| DCP | 0,25 |
| Olej parafinowy | 1,5 |
Pęcznienie równowagowe, $Q_v$, ml/ml
**EPDM bez zespołu AMA/ZWC**
| Toluен | 13,197 | 5,659 | 3,645 | 3,469 | 2,793 | 2,089 |
|-------------------|--------|-------|-------|-------|-------|-------|
| Heksan | 10,842 | 4,992 | 3,202 | 3,103 | 1,937 | 1,906 |
**EPDM zawierający zespół AMA + ZWC (5 cz. wag. + 10 cz. wag.)**
| Toluен | 4,001 | 2,476 | 1,862 | 1,441 | 1,090 | 0,968 |
|-------------------|--------|-------|-------|-------|-------|-------|
| Heksan | 3,543 | 2,272 | 1,729 | 1,334 | 1,011 | 0,890 |
**EPDM bez zespołu AMA/ZWC**
$S_{100}$, MPa: $0,74 \pm 0,04$, $1,00 \pm 0,02$, $1,26 \pm 0,04$, $1,14 \pm 0,04$, $1,26 \pm 0,03$, $2,01 \pm 0,07$
$S_{200}$, MPa: $0,80 \pm 0,03$, $1,19 \pm 0,11$, $1,72 \pm 0,05$, $1,51 \pm 0,06$, $1,83 \pm 0,07$, $3,24 \pm 0,16$
$S_{300}$, MPa: $0,88 \pm 0,04$, $1,48 \pm 0,03$, $2,40 \pm 0,07$, $2,03 \pm 0,10$, $2,80 \pm 0,15$, $5,04 \pm 0,28$
$TS_b$, MPa: $2,1 \pm 0,3$, $8,7 \pm 0,4$, $10,4 \pm 0,9$, $5,8 \pm 0,8$, $4,9 \pm 0,8$, $13,6 \pm 0,5$
$E_b$, %: $909 \pm 60$, $905 \pm 32$, $709 \pm 22$, $578 \pm 18$, $415 \pm 46$, $508 \pm 21$
**EPDM zawierający zespół AMA + ZWC (5 cz. wag. + 10 cz. wag.)**
$S_{100}$, MPa: $1,15 \pm 0,02$, $1,65 \pm 0,06$, $2,19 \pm 0,03$, $3,24 \pm 0,16$, $4,30 \pm 0,13$, $7,48 \pm 1,10$
$S_{200}$, MPa: $1,53 \pm 0,03$, $2,80 \pm 0,11$, $4,22 \pm 0,05$, $7,22 \pm 0,58$, –, –
$S_{300}$, MPa: $2,15 \pm 0,05$, $4,46 \pm 0,16$, $6,87 \pm 0,07$, –, –, –
$TS_b$, MPa: $6,5 \pm 0,8$, $8,1 \pm 0,8$, $9,7 \pm 1,0$, $9,4 \pm 1,0$, $9,2 \pm 0,8$, $10,8 \pm 0,4$
$E_b$, %: $658 \pm 30$, $438 \pm 32$, $371 \pm 26$, $239 \pm 21$, $174 \pm 10$, $134 \pm 16$
Adhezja EPDM - PA; F, N
| Bez AMA/ZWC | 11,8 ± 4,0 | 14,4 ± 2,3 | 13,6 ± 2,8 | 18,2 ± 2,0 | 16,3 ± 1,2 | 19,8 ± 2,1 |
|--------------------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|
| W obecności AMA/ZWC| 14,1 ± 1,4 | 16,9 ± 0,9 | 19,1 ± 1,9 | 25,1 ± 2,5 | 27,4 ± 6,5 | 44,0 ± 4,9 |
Adhezja EPDM - PET; F, N
| Bez AMA/ZWC | 17,3 ± 3,5 | 20,3 ± 2,0 | 18,7 ± 2,7 | 21,9 ± 2,9 | 20,1 ± 3,4 | 22,5 ± 3,2 |
|--------------------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|
| W obecności AMA/ZWC| 12,9 ± 0,6 | 12,9 ± 0,8 | 14,9 ± 1,7 | 15,5 ± 1,9 | 17,4 ± 2,7 | 26,1 ± 4,8 |
Nia EPDM. Świadczy o tym m.in. wartość pęcznienia równowagowego $Q_v$ oznaczanego w toluenie i w heksanie (tabela 1, rysunek 1). Wartość $Q_v$, oznaczana w tych rozpuszczalnikach, zmniejszyła się o około 85% dla napełnionego EPDM (największa ilość DCP) w porównaniu z tymi, które sieciowano były DCP w ilości 0,25 cz. wag. Taka sama zależność występuje w przypadku wulkanizatów zawierających AMA i ZWC – wartość $Q_v$ zmniejszyła się około 4-krotnie wraz ze zwiększaniem ilości stosowanego do sieciowania DCP (od 0,25 do 1,5 cz. wag.). Należy zauważyć, że wartości $Q_v$ dla próbek usieciowanych w obecności AMA+ZWC są znacznie mniejsze niż próbek, do których nie wprowadzono tego zespołu (tabela 1, rysunek 2). Potwierdza to rezultaty naszych badań, że AMA jest koagentem sieciowania EPDM nadtleńkami, znacznie poprawiającym efektywność działania DCP [12].
Jak można było przypuszczać, zastosowanie do sieciowania EPDM różnych ilości DCP spowodowało również zmiany właściwości mechanicznych wulkanizatów. Największe wartości naprężenia przy wydłużeniu 100% ($S_{100}$) i wytrzymałości na rozciąganie ($TS_b$) wykazywały wulkanizaty, do których sieciowania zastosowano największą ilość DCP (1,5 cz. wag.). Wartość $TS_b$ wulkanizatów o największej gęstości sieci jest o ponad 60% większa niż w przypadku próbek, do których sieciowania zastosowano nadtlenek w ilości 0,25 cz. wag. Wartość wydłużenia przy zerwaniu ($E_b$) była
Rys. 1. Pęcznienie równowagowe w toluenie lub heksanie ($Q_v$) EPDM napełnionego 15 cz. wag. krzemionki Vulcasil S, usicelowanego różną ilością nadtleńku kumylu (DCP)
Fig. 1. Swelling degree in toluene or hexane ($Q_v$) of EPDM filled with 15 phr silica Vulcasil S, cured by different amount of peroxide (DCP)
Rys. 2. Pęcznienie równowagowe w toluenie lub heksanie ($Q_v$) EPDM napełnionego 15 cz. wag. krzemionki Vulcasil S i zawierającego zespół proadhezyjny AMA/ZWC, usicelowanego różną ilością nadtleńku kumylu (DCP)
Fig. 2. Swelling degree in toluene or hexane ($Q_v$) of EPDM containing proadhesive system AMA/ZWC and filled with 15 phr silica Vulcasil S, cured by different amount of peroxide (DCP)
W tym przypadku największa (658%) w porównaniu z wartością $E_b$ oznaczoną dla wulkanizatu o największej gęstości sieci (134%).
Na podstawie pomiarów adhezji (tabela 1, rysunki 3 i 4), oznaczonej metodą próbki H, w której za wartość adhezji przyjmuje się wartość siły potrzebnej do wyciągnięcia pojedynczej nici kordowej wzdłuż jej osi z próbki gumowo-kordowej, stwierdziliśmy, że zwiększanie ilości stosowanego do sieciowania DCP powoduje niewielką poprawę wytrzymałości połączeń EPDM–PA i EPDM–PET, związaną prawdopodobnie ze szczepieniem EPDM na powierzchni włókiem, inicjowanym przez DCP.
W przypadku połączeń EPDM–PA adhezja rośnie od $F = 11,8 \pm 4,0$ N (sieciowanie 0,25 cz. wag. DCP) do $F = 19,8 \pm 2,1$ N (sieciowanie 1,5 cz. wag. DCP).
Analogicznie, dla układu EPDM–PET adhezja rosła od $F = 17,3 \pm 3,5$ N do $F = 22,5 \pm 3,2$ N, zatem wzrost adhezji wraz ze wzrostem stopnia usieciowania był w tym przypadku mniejszy niż w połączeniach EPDM–PA.
Wprowadzenie promotora adhezji (AMA + ZWC) powoduje, że adhezja EPDM do PA rośnie ze stopniem usieciowania elastomeru od $F = 14,1 \pm 1,4$ N do $F = 44,0 \pm 4,9$ N, natomiast w przypadku połączeń EPDM–PET – od $F = 12,9 \pm 0,6$ do $F = 26,1 \pm 4,8$ N. Należy również podkreślić, że wprowadzenie zespołu proadhezyjnego (AMA+ZWC) prowadzi do znacznego zwiększenia adhezji elastomeru do PA, niezależnie od stopnia usieciowania EPDM. W przeciwieństwie do tego obecność zespołu AMA+ZWC w napełnionym krzemionką EPDM niekorzystnie wpływa na adhezję tego elastomeru do włókien poliestrowych, a pewien wzrost adhezji EPDM do PET stwierdzono jedynie w przypadku zastosowania dużych ilości DCP (>1 cz. wag. 100 cz. wag.) jako substancji sieciującej. W przypadku użycia 1,5 cz. wag. DCP adhezja EPDM do PET bez AMA/ZWC wynosiła $22.5 \pm 3.2$ N, a po wprowadzeniu AMA/ZWC wzrosła do $26.1 \pm 4.8$ N.
Zaobserwowane różnice wpływu zespołu AMA+ZWC na adhezję EPDM do włókien PA lub PET należy wiązać z odmiennymi wartościami oddziaływania powstającej w reakcji ZWC z AMA soli cynkowej Zn-AMA z powierzchnią polimeru włóknootwórczego, relatywnie niewielkich w przypadku mało polarnych i o niewielkiej zdolności do tworzenia wiązań wodorowych grup estrowych PET z karboksylowymi grupami soli Zn-AMA, i znacznie silniejszych oddziaływaniemi soli Zn-AMA, w tym o charakterze wiązań wodorowych, z bardziej polarnymi grupami amidownymi PA, o znaczonej podatności do tworzenia wiązań wodorowych.
4. Wnioski
- Zwiększenie stopnia usicewiania nadtlenkiem napełnionego krzemionką EPDM tylko nieznacznie zwiększa adhezję EPDM do PA i PET.
- Zespół proadhezyjny składający się z AMA i ZWC zwiększa adhezję napełnionego krzemionką EPDM do włókien poliamidowych.
- Wpływ AMA/ZWC na adhezję EPDM do włókien PET jest korzystny jedynie w przypadku sieciowania tego elastomeru nadtlenkiem kumulu w ilości powyżej 1 cz. wag.
Literatura
1. Ansarifar M. A., Chong N. K.: Int.J. Adh. & Adhes. 2003, 23, 177
2. Costin R., Nagel W.: Rubber and Plastic News 2000, 29(19), 14
3. Rzymski W. M., Wolska B., Włóka M.: An. Pol. Chem. Soc. 2004, 3, 1082
4. Piaskiewicz M., Lewonowska E., Rajkiewicz M. i in.: Elastomery 1999, 3(5), 18
5. Rajkiewicz M., Mikołajska A.: Elastomery 2006, 10(6), 43
6. Rzymski W. M., Włóka M.: Wpływ wybranych składników mieszanych na adhezję EPDM do włókien chemicznych, w: Postęp w przetwórstwie materiałów polimerowych, pod redakcją J. Koszkula i E. Bociągi, Częstochowskie Wydawnictwo Archidiecezjalne Regina Poloniae, Częstochowa 2006, 211
7. Rzymski W. M., Włóka M.: Nowe substancje proadhezyjne do łączenia elastomerów z materiałami tekstylnymi, w: Elastomery i przemysł gumowy, pod redakcją W. Parasiiewicz i W. M. Rzymskiego, Piasztów-Łódź 2006, 282
8. Dogadkin B. A.: Chemia elastomerów, WNT, Warszawa 1976
9. Hamed G. R., Han K. T.: Rubber Chem. Technol. 1990, 63, 806
10. Akiba M., Hashim A. S.: Prog. Polym. Sci. 1997, 22, 475
11. Darwish N. A., Shemata A. B., Lawandy S. N.: J. App. Polym. Sci. 1999, 74, 762
12. Rzymski W.M., Wolska B., Wiśniewski B.: Zgłoszenie patentowe nr P-358822 (2003)
13. Rzymski W.M., Wolska B., Bernacka M.: Zgłoszenie patentowe nr P-363384 (2003) | <urn:uuid:41e6dba6-a842-46f0-ac61-bd676607fede> | finepdfs | 4.066406 | CC-MAIN-2020-40 | http://elastomery.pl/wp-content/uploads/streszczenia-pdf/E2007_5_Rzymski.pdf | 2020-09-23T09:20:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400210616.36/warc/CC-MAIN-20200923081833-20200923111833-00289.warc.gz | 46,319,837 | 0.997219 | 0.999505 | 0.999505 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3175,
8258,
12358,
13818,
14593,
17216
] | 1 | 0 |
UCHWAŁAPARLAMENTU MŁODYCH RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
z dnia 20 listopada 2021 r.
o przyszłości samorządu terytorialnego w Polsce
W trosce o wszystkie miasta i wsie w Rzeczypospolitej Polskiej,
My, Młodzi Polacy, popierający idee samorządności lokalnej,
leżące u podstaw działania ustroju demokratycznego, uznając równie praw i powinności wobec dobra wspólnego Małych Ojczyzn,
nawiązując do najlepszych tradycji demokratycznych, zobowiązani, aby naprawić funkcjonowanie jednostek samorządowych,
zjednoczeni wokół wspólnej wizji,
świadomi potrzeby współpracy na poziomie regionalnym, pomimo gorzkich doświadczeń umniejszania doniosłości samorządów,
pragnąc zagwarantować działanie instytucji lokalnych, w poczuciu odpowiedzialności przed przyszłymi pokoleniami,
podejmujemy uchwałę, jako podstawowe założenia dla samorządów,
oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot.
Do wszystkich, którzy dla dobra wspólnego będą tę uchwałę stosowali, apelujemy, aby czynili to, dbając o zachowanie suwerenności i podmiotowości lokalnej, a poszanowanie tych zasad mieli za bezwzględną podstawę współczesnej Polski.
Rozdział I
Ustrój i finanse samorządu terytorialnego
Art. 1.
1. Uważa się, że zarobki członków organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego powinny dawać im możliwość zajmowania się jedynie sprawami związanymi z wykonywaniem mandatu i obowiązków.
2. Zarobki członków organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, w tym diety, powinny być podniesione poprzez zmianę wysokości kwoty bazowej, określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz. U. z 2021 r., poz. 1974) i w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu powiatu (Dz. U. z 2021 r., poz. 1975).
3. W trosce o jakość zarządzania jednostkami samorządu terytorialnego i spółkami prowadzącymi gospodarkę komunalną postuluje się:
1) jawność zatrudnienia na stanowiskach kierowniczych, doradczych, zarządczych i nadzorczych w podmiotach zarządzanych, powołanych lub z udziałem jednostek samorządu terytorialnego;
2) jawność zatrudnienia na stanowiskach kierowniczych w urzędach jednostek samorządu terytorialnego oraz w instytucjach podległych samorządom;
3) jawność publicznej procedury zatrudnienia, mianowania, powołania realizowanej w formie egzaminu z wiedzy merytorycznej niezbędnej do zajmowanego stanowiska z upublicznieniem pytań, odpowiedzi i oceny kandydata w podmiotach wskazanych wyżej;
4) zakaz zajmowania stanowiska w fundacjach i spółkach z udziałem jednostek samorządu terytorialnego przez urzędników pracujących w urzędach i instytucjach samorządu.
Art. 2.
1. Uważa się, że mieszkańcy wspólnot samorządowych powinni mieć jak największy wpływ na kształt osobowy organów jednostek samorządu terytorialnego. Obecnie w wyborach powszechnych jest możliwy tylko w stosunku do składu osobowego organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz organu wykonawczego gminy. Postuluje się rozszerzenie wyborów powszechnych także na organy wykonawcze powiatu i województwa.
2. Organy wykonawcze powiatu i województwa powinny być organami jednoosobowymi. W odniesieniu do postulowanych jednoosobowych organów wykonawczych powiatu i województwa stosuje się wymogi formalne przewidziane dla organu wykonawczego gminy.
1. Jednostki samorządu terytorialnego powinny w szerszym zakresie edukować mieszkańców o tym, w jakich formach mogą oni wpływać na funkcjonowanie własnej jednostki samorządu terytorialnego.
2. Mieszkańcy powinni dostawać informacje, skupiając się następujących formach funkcjonowania samorządu terytorialnego:
1) budżet partycypacyjny;
2) konsultacje społeczne w formie innej niż w formie budżetu partycypacyjnego;
3) debata o stanie jednostki samorządu terytorialnego;
4) referenda lokalne;
5) petycje;
6) spotkania z radnymi.
Art. 4.
1. Uważa się, że sposób finansowania samorządów i kryteria przyznawania środków powinny być jak najbardziej transparentne, a algorytm przyznawania środków pozbawiony arbitralnych kryteriów.
2. Powinno się wziąć pod uwagę zmiany postulowane przez środowiska samorządowe, a także zaproponowane przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej w uchwale z dnia 8 października 2021 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw, zwłaszcza w zakresie zwiększenia udziału jednostek samorządu terytorialnego w dochodach z podatków dochodowych od osób fizycznych i prawnych.
3. W celu zabezpieczenia odpowiedniego i stabilnego poziomu dochodów oraz zapewnienia finansowania dla inwestycji samorządów terytorialnych powinno się zwiększyć udział poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych:
1) w zakresie gmin z 39,34% do 55,41%;
2) w zakresie powiatów z 10,25% do 14,86%;
3) w zakresie województw z 1,60% do 2,32%.
Art. 5.
Ilekroć władza centralna zleca zadanie jednostce samorządu terytorialnego, przesyła jego projekt i obliguje jednostkę samorządu terytorialnego do przedstawienia kosztorysu zadania, a następnie na podstawie kosztorysu powinna przyznać środki konieczne do pełnej realizacji zleconego zadania.
Rozdział II
Szkoły w samorządzie
Art. 6.
1. Samorządy uczniowskie powinny mieć większą rolę przy tworzeniu wewnątrzszkolnych aktów prawnych, w szczególności:
1) statutu szkoły;
2) wewnątrzszkolnego systemu nauczania.
2. Ilekroć szkoła uchwali nowy statut, jego brzmienie powinno być konsultowane z przedstawicielami samorządu uczniowskiego.
3. Konsultacja statutu szkoły polega na wydawaniu przez samorząd uczniowski opinii na temat proponowanych przez szkołę zmian w jej funkcjonowaniu.
Art. 7.
Obligatoryjnie powinno powoływać się radę szkoły w placówkach oświatowych.
Art. 8.
1. Powinno się stworzyć nowy rodzaj subwencji, z której środki byłyby przeznaczane na rozwój szkoły, w szczególności na zakup sprzętu i zajęcia pozalekcyjne.
2. Wysokość subwencji, o której mowa w ust. 1, powinna być ustalona na takim poziomie, aby szkoły mogły dostosowywać rodzaj zajęć i zakupywany sprzęt do indywidualnych potrzeb i upodobań uczniów oraz ich zainteresowań.
3. Powinno ustanowić się minimalną wysokość proponowanej subwencji oświatowej.
4. Szkoły odnoszące znaczne sukcesy w konkursach przedmiotowych oraz olimpiadach powinny mieć prawo do uzyskania większej subwencji oświatowej.
Art. 9.
1. Dotacja z budżetu centralnego, którą utrzymują samorządy na prowadzenie publicznych placówek oświatowych, powinna być na tyle wysoka, aby w pełni pokrywać i zaspokajać potrzeby mieszkańców jednostki samorządowej.
2. Pieniędzy przeznaczonych na rozwój obywatelski nie należy przekazywać na finansowanie zadań, na które środki powinny być obligatoryjnie wygospodarowane w budżecie centralnym.
3. Samorząd uczniowski może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek i innych źródeł.
1. Szkoły, w miarę możliwości, powinny rozszerzyć współpracę z miastami partnerskimi jednostek samorządu terytorialnego, w których się znajdują.
2. Rozszerzenie współpracy, o której mowa w ust. 1, powinna nastąpić w szczególności poprzez:
1) wymiany międzynarodowe i międzyszkolne;
2) wspólne projekty i inicjatywy;
3) wymianę zdań i doświadczeń między nauczycielami;
4) pomoc finansową szkołom w mniejszych jednostkach samorządu terytorialnego przez większe jednostki samorządu terytorialnego.
Rozdział III
Samorządność młodzieży w młodzieżowych radach
Art. 11.
1. Oczekuje się, aby młodzieżowe rady miały gwarancję otrzymywania środków finansowych na ich działania od podmiotu zależnego.
2. Środki finansowe otrzymywane przez młodzieżowe rady na ich działalność powinny być wystarczające do realizacji celów statutowych młodzieżowej rady, proporcjonalne do wykonywanych przez nią działań, a także zapewniające komfort prowadzenia obrad i wydarzeń.
3. Za kontrolę wydatkowania środków finansowych otrzymywanych przez młodzieżowe rady powinni odpowiadać przydzieleni im opiekunowie, prezydia młodzieżowych rad oraz komisje rewizyjne.
4. Aby zapewnić bezpieczeństwo wydawania środków oraz zorganizować pracę młodzieżowych rad, każda młodzieżowa rada powinna mieć pełnoletniego opiekuna.
Art. 12.
1. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, przy której istnieje młodzieżowa rada, powinien zostać zobowiązany do konsultowania się z młodzieżową radą w przypadku podejmowania uchwał w sprawach dotyczących życia młodzieży na jej terenie.
2. Konsultacje z młodzieżowymi radami powinny odbywać się poprzez umożliwienie im zaopiniowania projektu uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.
Art. 13.
1. Należy umożliwić tworzenie młodzieżowych rad na terenie składającym się z więcej niż jednej jednostki samorządu terytorialnego i określić zasady jej działania. Ma to na celu ułatwienie partycypacji społecznej w środowiskach lokalnych młodzieży zamieszkującej obszary mniejszych gmin, na terenie których utworzenie młodzieżowych rad jest niemożliwe ze względu na zbyt małą liczbę osób młodych zamieszkujących teren danej jednostki samorządowej.
2. Jednostkami samorządu terytorialnego, o których mowa w ust. 1, powinny być w szczególności gminy należące do jednego powiatu. Jeżeli jest to możliwe, młodzieżowa rada, stworzona na terenie składającym się z więcej niż jednej jednostki samorządu terytorialnego, powinna posiadać również właściwości młodzieżowej rady powiatu, do którego należą te gminy.
Art. 14.
1. Apeluje się o wprowadzenie funkcji Rzecznika ds. Młodzieży przy wójcie (burmistrzu, prezydencie miasta), staroście lub marszałku województwa.
2. W celu wyłonienia odpowiedniej osoby do sprawowania funkcji Rzecznika ds. Młodzieży należy brać pod uwagę:
1) zaangażowanie w wolontariat;
2) przynależność do organizacji działających w interesie młodzieży;
3) udział w akcjach i projektach realizowanych w lokalnym środowisku;
4) pracę na rzecz społeczności uczniowskiej w placówkach oświaty;
5) nieskazitelną opinię wśród młodzieży oraz mieszkańców gminy.
3. Funkcję Rzecznika ds. Młodzieży objąć może osoba powyżej 18. roku życia, ale nieprzekraczająca 26. roku życia, będąca uczniem szkoły średniej lub studentem.
4. Funkcja Rzecznika ds. Młodzieży jest odpłatna.
5. Wyłonienie osoby, która będzie obejmować funkcję Rzecznika ds. Młodzieży, będzie się odbywać poprzez jedną z możliwości, jakie nadaje niniejsza uchwała:
1) wniosek młodzieżowej rady, organizacji młodzieżowej lub wniosek samorządów uczniowskich z terenu JST wraz z dokładnym wskazaniem osoby, której udzielona jest rekomendacja;
2) wybory bezpośrednie w placówkach oświaty z terenu JST, w których prawo wyborcze mieliby uczniowie tych placówek oraz każda osoba będąca uczniem, studentem lub nieprzekraczająca 26. roku życia, zamieszkująca teren gminy;
3) za pomocą pisma wraz z listą podpisów poparcia dla danej osoby (liczba wymaganych podpisów określona będzie przez JST). Do składania podpisów upoważnione są następujące osoby fizyczne: uczniowie szkół z obrębie danego JST, osoby do 26. roku życia oraz studenci zamieszkujący na terytorium gmin.
6. Do zadań Rzecznika ds. Młodzieży zalicza się:
1) budowanie aktywności społecznej wśród młodych mieszkańców JST poprzez organizację różnego rodzaju akcji społecznych, kulturalnych, patriotycznych i sportowych, a także realizację projektów edukacyjnych;
2) zgromadzenie wokół urzędu gminy (starostwa powiatowego, urzędu marszałkowskiego) aktywnych młodych ludzi, którzy będą współpracować z Rzecznikiem ds. Młodzieży przy organizacji różnego rodzaju wydarzeń i akcji;
3) współpraca z urzędem gminy (starostwem powiatowym, urzędem marszałkowskim) i lokalnymi ośrodkami kultury;
4) współpraca z samorządami uczniowskimi lokalnych szkół;
5) kontakt z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), starostą lub marszałkiem województwa;
6) współpraca z lokalnymi organizacjami młodzieżowymi i innymi organizacjami pozarządowymi;
7) współpraca z młodzieżową radą.
7. Do obowiązków Rzecznika ds. Młodzieży należy zaliczyć:
1) organizację spotkań z samorządami uczniowskimi przynajmniej raz w roku;
2) przeprowadzanie projektów skierowanych do młodych mieszkańców JST;
3) współpracę z młodzieżową radą;
4) sporządzenie sprawozdania z rocznej działalności Rzecznika ds. Młodzieży.
Art. 15.
Postuluje się wpisanie do podstawy programowej z przedmiotu wiedza o społeczeństwie informacji o formach partycypacji dostępnych dla młodzieży, w tym o możliwości tworzenia i funkcjonowaniu młodzieżowych rad.
Budżety partycypacyjne
Art. 16.
Postuluje się, aby regulacje dotyczące budżetu partycypacyjnego jako szczególnej formy konsultacji społecznych – w zakresie podstawowych regulacji wspólnych dla wszystkich budżetów partycypacyjnych, niezależnie od miejsca wykorzystania tej formy konsultacji – były zawarte w ustawie dedykowanej budżetowi partycypacyjnemu.
Art. 17.
1. Budżet partycypacyjny powinien być obligatoryjny we wszystkich gminach powyżej 50 tys. mieszkańców oraz w miastach na prawach powiatu.
2. Powinno się zbadać, czy obecna wielkość budżetów partycypacyjnych odpowiada zapotrzebowaniu mieszkańców.
3. Budżet partycypacyjny powinien być również realizowany na poziomie powiatów. Szczegółowe uregulowania w zakresie dotyczącym realizacji budżetu partycypacyjnego na poziomie powiatowym należy ustalić po przeanalizowaniu specyfiki samorządności powiatowej.
4. Budżet partycypacyjny powinien być również realizowany fakultatywnie na poziomie województwa, jeżeli taką wolę wyrazi sejmik województwa. Ustęp poprzedzający stosuje się odpowiednio do województw.
Art. 18.
Uważa się, że członkowie organów stanowiących i wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego nie powinni mieć możliwości zgłaszania inicjatyw do budżetu partycypacyjnego.
Art. 19.
Inicjatywy z budżetu partycypacyjnego nie powinny wyręczać samorządów w wykonywaniu jego podstawowych zadań.
Art. 20.
Postuluje się, aby głosy na projekty zgłoszone w ramach budżetu partycypacyjnego mogły oddawać osoby posiadające przynajmniej częściową zdolność do czynności prawnych.
Rozdział V
Zielone samorządy
Art. 21.
Mając na uwadze wysoką emisyjność prywatnego transportu samochodowego w Polsce, wzywa się jednostki samorządu terytorialnego i władze centralne do podjęcia następujących działań na rzecz zrównoważonego transportu:
1) stworzenie stref zeroemisyjnych w centrach miast;
2) zwiększenie atrakcyjności transportu publicznego poprzez:
a) rozszerzenie siatki połączeń,
b) zmniejszenie taktu w rozkładach jazdy,
c) integrację multimodalną (np. komunikacji gminnej i miejskiej z transportem szynowym),
d) dostosowanie opłat w celu umożliwienia korzystania przez jak największą grupę użytkowników,
e) rozpoczęcie wymiany pojazdów wchodzących w skład floty komunikacyjnej na pojazdy niskoemisyjne;
3) promocja transportu rowerowego poprzez rozbudowanie infrastruktury rowerowej, w tym:
a) rozszerzenie sieci dróg i ścieżek,
b) umiejscowienie mebli miejskich dostosowanych do ruchu rowerowego;
4) prowadzenie kampanii społecznych zachęcających do wybierania środków komunikacyjnych zrównoważonego transportu jako sposobu codziennego poruszania się.
Art. 22.
Zwracając uwagę na negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie i życie obywateli Rzeczypospolitej Polskiej oraz jednocześnie powołując się na dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (tzw. dyrektywa CAFE; Dz. Urz. UE L 152 z 11 czerwca 2008 r., s. 1), zobowiązuje się jednostki samorządu terytorialnego, przy współpracy z władzami państwowymi, do podjęcia działań mających na celu poprawę jakości powietrza na terenie danej jednostki poprzez:
1) wyrównanie norm emisji smogu z normami innych państw Unii Europejskiej;
2) nakładanie na deweloperów wymagań oczyszczania powietrza w celu dążenia do zeroemisyjności budynków;
3) zwiększanie świadomości społecznej w temacie zanieczyszczenia powietrza i zagrożeń, jakie za sobą niesie;
4) przyspieszenie na podstawie uchwał samorządowych obowiązku wymiany wysokoemisyjnych pieców na paliwa stałe, jednocześnie zakładając samorządowe dofinansowania, które będą miały na celu wspomaganie najuboższych.
Art. 23.
Zauważając pozytywny wpływ bioróżnorodności na ekosystem lokalny, wzywa się jednostki samorządu terytorialnego do podjęcia działań takich jak:
1) maksymalne zwiększenie liczby nasadzeń zieleni podczas prowadzonych remontów;
2) tworzenie błękitno-zielonych sieci poprzez integrację zielonej infrastruktury z sieciami rzecznymi;
3) utworzenie jak największej liczby wielogatunkowych łąk kwietnych;
4) inwestowanie w nowoczesne rozwiązania, takie jak zielone wiaty przystankowe, ogrody deszczowe, parki kieszonkowe, zielone panele dźwiękowe.
Art. 24.
Zważając na problem betonowych pustyń i wynikającego z nich śmiertelnie niebezpiecznego dla ludzi zjawiska powstawania miejskich wysp ciepła, które są dominującą częścią infrastruktury wielu polskich miast, jednostki samorządu terytorialnego wraz z władzą centralną powinny dążyć do rewitalizacji parków, placów miejskich i ulic w celu ich zazielenienia.
Art. 25.
W celu adaptacji jednostek samorządu terytorialnego do zmian klimatu, apeluje się o:
1) monitorowanie zużycia energii poprzez wykorzystywanie inteligentnego oprogramowania w celu poprawy efektywności energetycznej oraz zaplanowania oszczędności i formułowania polityki;
2) podejmowanie działań na rzecz budowania miast zgodnie z koncepcją „smart city", wykorzystując czujniki umożliwiające monitorowanie wskaźników klimatycznych oraz, dzięki nim, podejmowanie działań prewencyjnych i naprawczych;
3) budowanie systemu zrównoważonego gospodarowania energią w skali lokalnej oraz promocja i rozwój energetyki rozproszonej i prosumenckiej;
4) wykorzystanie zintegrowanych systemów energetycznych w budynkach użyteczności publicznej;
5) wymiana latarni miejskich na oświetlenia LED-owe;
6) uwzględnienie w planach zagospodarowania przestrzennego korytarzy napowietrzających.
Art. 26.
Mając na uwadze wszystkie wymienione w niniejszej uchwale działania, których podjęciem powinny zająć się jednostki samorządu terytorialnego we współpracy z władzami centralnymi, zobowiązuje się je do:
1) wzmocnienia kompetencji kadry zarządzającej oraz wiedzy mieszkańców miast;
2) propagowania zmniejszania zużycia energii w gospodarstwach domowych poprzez energooszczędne zachowania użytkowników oraz wykorzystywanie energooszczędnych produktów w życiu codziennym;
3) ustalenia wymagań dla deweloperów na podstawie planów zagospodarowania przestrzennego w celu wprowadzenia następujących cech w budynkach niemieszkalnych:
a) użycie paneli solarnych do ogrzewania wody w całym budynku,
b) wykorzystanie ekologicznych materiałów budowlanych,
c) podział budynku na kilka stref ogrzewania w celu oszczędności energii przeznaczonej do ocieplania,
d) oświetlenie budynku z minimalną ilością opraw oświetleniowych,
e) tworzenie „zielonych dachów";
4) podjęcia uchwał ogłaszających w jednostkach administracyjnych stan zagrożenia klimatycznego. | <urn:uuid:24b689c9-c44c-4ffe-a45d-7361abce3744> | finepdfs | 2.380859 | CC-MAIN-2021-49 | https://senat.edu.pl/assets/Uploads/parlament-mlodych/1-UCHWAA-PMRP-2021-PRZYSZOC-SAMORZADU-TERYTORIALNEGO-W-POLSCE.pdf | 2021-12-06T00:18:37+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363226.68/warc/CC-MAIN-20211205221915-20211206011915-00622.warc.gz | 591,490,818 | 0.999978 | 0.99999 | 0.99999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1294,
3532,
5395,
7081,
8802,
12067,
12637,
14193,
16336,
18136,
19187
] | 1 | 0 |
Gorzów Wlkp., 09.10.2020 r.
ROZEZNANIE RYNKU
Nr postępowania: 2/2020/RODZINA
Tytuł projektu: „RODZINA TO ZASZCZYT I ODPOWIEDZIALNOŚĆ"
Numer projektu: nr RPZP.07.01.00-32-P007/18
Zamawiający: Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego w Gorzowie Wlkp., ul. Sikorskiego 95,
66 – 400 Gorzów Wlkp.
CPV80500000-9 Usługi szkoleniowe
CPV 80530000-8 Usługi szkolenia zawodowego
Opis przedmiotu:
Przeprowadzenie zajęć na szkoleniu „Sprzedawca – magazynier" dla uczestników projektu „Rodzina to zaszczyt i odpowiedzialność" współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2014 -2020.
Rodzaj usługi:
Przedmiotem zamówienia jest przeprowadzenie zajęć na szkoleniu „Sprzedawca – magazynier" dla jednej grupy liczącej nie więcej niż 4 osoby. Zajęcia trwać będą 150 godzin, łącznie ok 25 dni. Zajęcia odbywać się będą w godzinach popołudniowych w dni robocze od poniedziałku do piątku.
Szczegółowy opis usługi/zadań: Realizacja zadania polegać będzie na organizacji i przeprowadzeniu wykładów oraz zajęć praktycznych. Zamawiający zapewnia niezbędne materiały i produkty.
- Miejsce realizacji zajęć teoretycznych: Ośrodek Kształcenia Zawodowego w Choszcznie, ul. Grunwaldzka 30, 73-200 Choszczno.
- Miejsce realizacji zajęć praktycznych: Choszczno
- Termin realizacji szkolenia: październik – grudzień 2020 r. (Zamawiający zastrzega sobie możliwość przesunięcia terminu realizacji zamówienia na skutek wystąpienia okoliczności niezależnych i niezawinionych przez Zamawiającego (których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy),
- Liczba uczestników szkolenia: 1 grupa = średnio 4 os.;
- Grupa Uczestników/czek szkolenia: mieszkańcy powiatu choszczeńskiego, zagrożeni wykluczeniem społecznym.
- Liczba godzin szkolenia: 150
- Program szkolenia musi obejmować co najmniej następujący, minimalny zakres tematyczny oraz być zgodny z odpowiednimi przepisami prawa:
Podstawy towaroznawstwa
Dokumentacja handlowa
Sprzedaż ii obsługa klienta
Obsługa kasy fiskalnej
Organizowanie zapotrzebowania i przyjmowania dostaw
Budowa wózków
Wiadomości z zakresu BHP
Instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego W zależności od poziomu grupy szkoleniowej, program kursu powinien być rozszerzony o inne elementy.
- Cel kursu: Celem kursu jest nabycie wiedzy i umiejętności niezbędnych na stanowisku sprzedawca magazynier.
- Wykonawca przed rozpoczęciem szkolenia przeprowadzi test weryfikujący poziom wiedzy grupy w celu dostosowania programu szkolenia.
Miejsce wykonania usługi:
Choszczno
Okres realizacji usługi:
X – XII.2020 r.
Wymagania:
1. Wykwalifikowaną kadrę – posiadającą:
W ramach przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązuje się zapewnić:
a) wykształcenie wyższe lub certyfikaty / zaświadczenia lub inne uprawnienia umożliwiające przeprowadzenie szkolenia, tj. posiadać odpowiednią wiedzę i praktyczne doświadczenie w danym obszarze, zapewniające wysoki poziom merytoryczny szkolenia/kursu,
b) doświadczenie umożliwiające przeprowadzenie szkolenia, przy czym minimalne doświadczenie zawodowe w danej dziedzinie nie powinno być krótsze niż 2 lata.
2. Realizację programu szkolenia dostosowanego do potrzeb grupy.
3. W przypadku złożenia Oferty przez Instytucje (firmy), wymagane jest posiadanie aktualnego na dzień złożenia oferty, wpisu do Rejestru Instytucji Szkoleniowych.
4. Znajdowanie się w sytuacji ekonomicznej i finansowej, zapewniające należyte wykonania zamówienia.
Zawartość oferty:
1. Wypełniony Formularz oferty stanowiący załącznik nr 1,
Kompletna oferta musi zawierać:
2. Dokument określający status prawny Wykonawcy (wypis z Krajowego Rejestru Sądowego lub zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Jeżeli możliwe jest pozyskanie dokumentu z ogólnie dostępnych baz internetowych, złożenie dokumentu w wersji papierowej nie jest wymagane) (o ile dotyczy),
3. Aktualny na dzień złożenia oferty, wpis do Rejestru Instytucji Szkoleniowych (o ile dotyczy. Jeżeli możliwe jest pozyskanie dokumentu z ogólnie dostępnych baz internetowych, złożenie dokumentu w wersji papierowej nie jest wymagane),
4. Wykaz doświadczenia zawodowego na wzorze stanowiącym załącznik nr 2,
5. Dokumenty potwierdzające kwalifikacje wykładowcy wraz z wypełnionym CV zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 3.
Oferty należy złożyć do dnia 15.10.2020 r. godz. 15.00, wysyłając ją drogą mailową na adres: firstname.lastname@example.org lub składając osobiście w siedzibie Zamawiającego ul. Sikorskiego 95, 66-400 Gorzów Wlkp. lub ul. Grunwaldzka 30, 73-200 Choszczno.
W sprawach związanych z rozeznaniem rynku proszę się kontaktować z osobą wyznaczoną do kontaktów roboczych: Marta Domin, tel. 510 134 411.
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacje dodatkowe:
2. Wydłużenie terminu nastąpi co najmniej o czas, który upłynął od wszczęcia postępowania do momentu upublicznienia modyfikacji.
1. Do upływu terminu składania ofert Zamawiający zastrzega sobie prawo zmiany lub uzupełnienia treści niniejszego rozeznania rynkowego. Informacja o zmianach w treści rozeznania rynkowego oraz o nowym terminie składania ofert zostanie opublikowana na stronie internetowej: www.zdz.gorzow.pl.
3. Informujemy, że niniejsze rozeznanie rynku nie stanowi oferty w myśl art. 66 Kodeksu Cywilnego, jak również nie jest ogłoszeniem w rozumieniu ustawy Prawo zamówień publicznych. Rozeznanie rynku ma na celu potwierdzenie, że dana usługa zostanie wykonana po cenie nie wyższej niż cena rynkowa.
4. Zamawiający informuje, iż niniejsze postępowanie służy jedynie ustaleniu cen rynkowych na usługę i nie zobowiązuje Zamawiającego do zawarcia umowy na określonych warunkach i z określonym podmiotem, który złożył ofertę.
5. W celu zapewnienia porównywalności wszystkich ofert Zamawiający zastrzega sobie prawo do skontaktowania się z wybranymi Wykonawcami w celu uzupełnienia lub doprecyzowania kalkulacji ceny.
6. Wykonawca ma możliwość złożyć ofertę na całość lub na poszczególną część.
Klauzula informacyjna o RODO:
Informacje o przetwarzaniu danych osobowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie) Dz. U. UE.L. 2016.119.1 (dalej: RODO)
Informujemy, że:
1. Administratorem danych osobowych jest: Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego z siedzibą w Gorzowie Wlkp. 66-400, ul. Sikorskiego 95, tel.: 95-720-73-25, adres e-mail: email@example.com
2. Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści danych oraz ich sprostowania oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego zgodnie z art. 77 RODO (tj.: Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych). Zgodnie z art.6 ust. 1 lit. c) RODO nie przysługuje prawo do przenoszenia danych o którym mowa w art. 20 RODO.
3. Podanie danych jest dobrowolne lecz niezbędne w celu realizacji usługi.
4. Dane udostępnione przez Panią/Pana będą podlegały udostępnieniu na pisemny wniosek organom państwowym i instytucjom upoważnionym z mocy prawa oraz zainteresowanym podmiotom prywatnym, w celu spełnienia przez administratora zadań wynikających z innych ustaw i kodeksów, lub będzie podyktowane ogólnym interesem publicznym.
5. Dane udostępnione przez Panią/Pana będą przetwarzane w celu sporządzenia zbiorczych zestawień statystycznych i w archiwum administratora.
6. Administrator danych osobowych może na pisemny uzasadniony wniosek udostępniać dane osobowe instytucjom zlokalizowanym w państwach członkowskich UE, państwach członkowskich EFTA, umowy o EOG oraz Konfederacji Szwajcarskiej z wykorzystaniem IMI (System Wymiany Informacji na rynku wewnętrznym) w celu uznania przez te podmioty nabytych przez Pana/Panią kwalifikacji zawodowych (zgodnie z dyrektywą 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r., w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych ( Dz. Urz. UE L 255 z dnia 30.09.2005 r., z późn. zm).
7. Administrator dokłada wszelkich starań, aby zapewnić wszelkie środki fizyczne, techniczne i organizacyjne ochrony danych osobowych przed ich przypadkowym czy umyślnym zniszczeniem, przypadkową utratą, zmianą, nieuprawnionym ujawnieniem, wykorzystaniem czy dostępem, zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi przepisami.
8. Dane osobowe zamieszczone w formularzu są przechowywane po zakończonym projekcie w archiwum
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego zakładowym Wojewódzkiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego z siedzibą w Gorzowie Wlkp. 66 – 400, ul. Sikorskiego 95, tel.: 95-720-73-25.
9. Ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych osobowych z siedzibą ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa.
Załącznik nr 1 – Formularz oferty
FORMULARZ OFERTY
CPV80500000-9 Usługi szkoleniowe CPV 80530000-8 Usługi szkolenia zawodowego
1. Imię i Nazwisko (firma) 1 oraz adres Wykonawcy:
....................................................................................................................................................................
NIP/PESEL: ................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
REGON 5
: ....................................................................................................................................................
Adres e-mail: ……………………………………………………………………………………………………….
2. Kalkulacja cenowa Wykonawcy za realizację zamówienia:
Imię i nazwisko Wykładowcy/Trenera, który będzie realizował zamówienie w części I:
1. …………………………………. (imię, nazwisko)
OŚWIADCZENIA:
1. Oświadczam, iż jestem uprawniony/a do wykonywania wymaganej przedmiotem zamówienia
działalności, posiadam niezbędną wiedzę i doświadczenie, dysponuje potencjałem technicznym, osobami zdolnymi do wykonywania zamówienia oraz znajduje się w sytuacji finansowej i ekonomicznej zapewniającej wykonanie zamówienia.
2. Oświadczam, że zapoznałem się z warunkami niniejszego zapytania i nie wnoszę do niego żadnych zastrzeżeń oraz zdobyłem/am konieczne informacje do przygotowania oferty.
3. Oświadczam, że usługi, zaoferowane w odpowiedzi na zapytanie ofertowe, spełniają wszystkie wymagania przedstawione w zapytaniu ofertowym.
4. Oświadczam, że podana cena obejmuje wszystkie koszty, jakie poniesie Wykonawca z tytułu realizacji zamówienia.
ZAŁĄCZNIKI:
1. Załącznikami do niniejszego formularza ofert stanowiącymi integralną część oferty są:
oświadczenie o braku powiązań kapitałowych lub osobowych (załącznik nr 1 do zapytania ofertowego);
wykaz doświadczenia zawodowego poprzez zrealizowane godziny szkoleniowe przez wskazanego Trenera/ów (załącznik nr 2 do zapytania ofertowego);
CV Wykonawcy/Trenera/ów według wzoru (załącznik nr 3 do zapytania ofertowego) potwierdzające posiadane doświadczenie zawodowe;
(jeśli dotyczy) wydruk CEIDG lub KRS obowiązujący na dzień wystawienia oferty tj. nie później niż na 30 dni przed upływem terminu składania ofert.;
kopię dokumentu potwierdzającego wykształcenie i/lub doświadczenie umożliwiające przeprowadzenie szkolenia (certyfikat/zaświadczenie bądź innym dokument potwierdzający wykształcenie i/lub doświadczenie umożliwiające przeprowadzenie szkolenia);
potwierdzenie wpisu do RIS (za zgodność z oryginałem lub wydruk komputerowy – jeśli dotyczy),
Miejscowość ............................, dnia ....................................
..................................................................................
(pieczęć i czytelny podpis Wykonawcy lub osoby działającej w imieniu Wykonawcy)
Załącznik nr 1 – Oświadczenie o braku powiązań kapitałowych lub osobowych
OŚWIADCZENIE O BRAKU POWIĄZAŃ KAPITAŁOWYCH LUB OSOBOWYCH
Ja niżej podpisany/a, .............................................................................................
reprezentujący/a: ...................................................................................................
oświadczam, że nie jestem powiązany/a osobowo lub kapitałowo z Wojewódzkim Zakładem Doskonalenia Zawodowego w Gorzowie Wlkp.
Przez powiązania osobowe lub kapitałowe rozumie się wzajemne powiązania pomiędzy Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy, a Wykonawcą, polegające w szczególności na:
a) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej;
b) posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji; o ile niższy próg nie wynika z przepisów prawa lub nie został określony przez IZ PO;
c) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika;
d) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.
.................................., dnia ...................................
Miejscowość
......................................................
(Wykonawca lub osoba działająca w imieniu Wykonawcy)
Załącznik nr 2 – Doświadczenie zawodowe
DOŚWIADCZENIE ZAWODOWE
.................................
, dnia
.......................
…………………………………………………………
/pieczęć i podpis Wykonawcy lub osoby upoważnionej do reprezentowania Wykonawcy
Załącznik nr 3 – Życiorys zawodowy
1. Nazwisko i imię:
ŻYCIORYS ZAWODOWY
2. Data urodzenia:
3. Telefon kontaktowy:
4. Mail:
5. Wykształcenie:
6. Główne kompetencje (licencje, certyfikaty, uprawnienia):
7. Ukończone szkolenia/seminaria/warsztaty:
8. Doświadczenie zawodowe (z uwzględnieniem prowadzonej działalności gospodarczej):
9. Dodatkowe informacje (potwierdzające doświadczenie w zakresie realizacji zadań wynikających dla danego stanowiska):
……………………………………………………
Data i podpis | <urn:uuid:1137948d-a66c-4e4b-8856-e3cfdd401a65> | finepdfs | 1.482422 | CC-MAIN-2022-40 | https://zdz.gorzow.pl/wp-content/uploads/2020/01/Rozeznanie-rynku-Sprzedawca-magazynier.pdf | 2022-09-28T00:54:09+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335059.31/warc/CC-MAIN-20220927225413-20220928015413-00673.warc.gz | 1,166,397,087 | 0.999945 | 0.999981 | 0.999981 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2194,
4812,
8630,
9020,
10841,
12054,
13639,
13877,
14367
] | 7 | 0 |
**Chemviron Carbon**
**FILTRASORB® 300 i 400**
Granulowany węgiel aktywny z węgla kamiennego
**OPIS**
Filtrasorb® 300 i 400 należą do bogatej rodziny granulowanych węgli aktywnych Filtrasorb. Węgle z tej rodziny są stosowane w ponad 1 000 sieciach wodociągowych w Europie, USA i Azji. Filtrasorb® są węglami aktywowanymi termicznie w obecności pary wodnej. Surowcem są wyszelekowane gatunki węgla kamiennych, poddanych procesowi mlecenia a następnie aglomeracji.
Filtrasorb® 300 i 400 mają wysoką pojemność adsorpcyjną i dużą liczbę porów transportowych. To nadaje węglom większą selektywność do usuwania mikro zanieczyszczeń (np. pestycydów) jak również związków wywołujących smak i zapach w obecności wysokich stężeń naturalnych związków organicznych.
Są one powszechnie używane do usuwania związków humusowych, prekusorów związków powstających w trakcie dezynfekcji chlorem (np. THM'ów). Filtrasorb® 300 jest węglem, który ma szerokie zastosowanie do uzdatniania wód infiltracyjnych.
**ZALETY**
Węgle granulowane wyprodukowane z zastosowaniem aglomeracji mają wiele zalet, które tłumaczą jego wysoką wydajność i szeroki zakres zastosowań:
- zastosowany proces produkcyjny gwarantuje powtarzalną jakość produktu
- granulki węgla są aktywnie jednorodne w całej swej objętości, a nie tylko jeżeli chodzi o rozmiar zewnętrzny. To gwarantuje wspólne właściwości adsorpcyjne w szerokim zakresie zastosowań
- wysoka odporność mechaniczna i użycie surowca jakim jest węgiel kamienny gwarantują bardzo-twardą reaktywację i małe starły węgla w trakcie reaktywacji
- proces Chemviron Carbon i wytworzenie z węgla kamiennego podnośi ilość cykli reaktywacji, którym będzie poddawany węgiel aktywny
- węgiel bardzo szybko nasiąka wodą i nie występuje frakcja płynąca na powierzchni wody
- zróżnicowanie w wielkości uziarnienia zapewnia powtarzalna segregacja ziarna po każdym płukaniu, przez co zapewniony jest stały profil adsorpcji przez cały okres żywotności ziarna. Dzięki temu do maksimum zostaje wydłużona żywotność ziarna. Nie następuje desorpcja związków z węgla do wody.
- Spełnia wymagania normy PN – EN 12915, potwierdzane certyfikatami przy dostawie
**DOBÓR**
Wielkość rzeczywista ziarna Filtrasorb® 300 i 400 wynosi odpowiednio 0,9 i 0,7 mm. Przyjmuje się, że im mniejszy rozmiar granulki tym lepszy efekt adsorpcji. Dlatego dla wysokich stężeń zanieczyszczeń proponujemy Filtrasorb® 400. Jeżeli są zbyt duże straty ciśnienia przy stosowaniu Filtrasorb 400, proponujemy użycie Filtrasorb® 300.
**WŁAŚCIWOŚCI**
| Parametr | F300 | F400 |
|---------------------------|--------|--------|
| Liczba jodowa, min. [mg/g] | 8 x 30 | 12 x 40 |
| Liczba metylewowa, min. | 950 | 1050 |
| Szerelność, min. | 230 | 260 |
| Wilgotność po zapakowaniu, [%] | maks. 2 | maks. 2 |
| Wielkość rzeczywista, mm | 0,9 x 1,0 | 0,8 - 0,7 |
| Uziarnienie, maks. [%] | 8 x 30 | 12 x 40 |
| > 2,36 mm (silo US 8) | 16 | |
| > 1,70 mm (silo US 12) | | 5 |
| < 0,60 mm (silo US 30) | 4 | |
| < 0,425 mm (silo US 40) | 4 | |
| Gęstość w ziemi (po wypłukaniu i zagęszczeniu), [kg/m³] | 450 | 425 |
| Części pływające, maks. | 0,1 | 0,1 |
| Powierzchnia właściwa N₂BET, [m²/g] | 950 | 1050 |
| Przezroczna średnica cząsteczki [nm] | 1,6 | 1,0 |
| Współczynnik jednorodności | 1,6 | 1,7 |
| Obciążenie fenolem przy 1mg/l [%] | 4,7 | 5,2 |
| Obciążenie detergentami (TPBS) przy 1mg/l [mg/g] | 150 | 200 |
| Obciążenie atrazyną przy 1µg/l [mg/g] | 40 | 40 |
| Obciążenie toluenem przy 1mg/l [mg/g] | 90 | 100 |
| Obciążenie trichloroetylem przy 50µg/l [mg/g] | 20 | 20 |
**REAKTYWACJA**
Węglowi po wyczerpaniu można przywrócić pierwotne właściwości. Odbija się to w procesie wysokotemperaturowej (ponad 800°C) reaktywacji. W trakcie procesu zostają usunięte zaadsorbowane związki organiczne i są one niszczone w wysokich temperaturach. Reaktywacja jest procesem bardzo złożonym i wymagającym dużej precyzji. Chemviron Carbon posiada największe w Europie centrum reaktywacji, spełniające wszystkie wymagania w zakresie ochrony środowiska. Połączenie wysokiej wytrzymałości mechanicznej węgla Filtrasorb® 300 i 400 i dużej ilości porów transportowych nadaje tym węglem doskonałą podatność na reaktywację przy niskich kosztach procesu. | <urn:uuid:f0649423-8df6-4ec4-9a3a-07a4de992ed4> | finepdfs | 1.213867 | CC-MAIN-2024-38 | https://www.wodociagi.pl/web/uploads/przetargi/filtr_weglowy/za____cznik_I.pdf | 2024-09-16T20:05:45+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651710.86/warc/CC-MAIN-20240916180320-20240916210320-00630.warc.gz | 957,482,373 | 0.999947 | 0.999947 | 0.999947 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4324
] | 1 | 0 |
PROTOKÓŁ Nr XII/2011 z XII sesji Rady Gminy Świdnica z dnia 21 października 2011r.
W dniu 21 października 2011r. w świetlicy wiejskiej w Wilkanowie przy ulicy Szkolnej Nr 3 odbyła się dwunasta sesja Rady Gminy Świdnica. Godzina rozpoczęcia sesji: 13°°, zamknięcia obrad: 16²°.
Obecnych było 15 radnych. Spóźniła się Pani radna Magdalena Zamiatała.
Przewodniczący Rady Gminy otworzył dwunastą sesję Rady Gminy Świdnica.
Przywitał wszystkich radnych i przybyłych gości.
Po otwarciu sesji Przewodniczący na podstawie listy obecności stwierdził, że posiedzenie jest prawomocne do podejmowania wszelakich uchwał i wniosków.
Przewodniczący udzielił głosu Wójtowi, który zawnioskował, żeby część punktu 3 porządku obrad informacje omówić w punkcie 8 Interpelacje i zapytania radnych.
Radni otrzymali porządek obrad, który nie uległ zmianie, a wszystkie punkty w nim zawarte były omawiane na posiedzeniach komisji, w związku z tym nie ma potrzeby głosowania nad nim.
Porządek obrad przedstawiał się następująco:
1. Otwarcie sesji.
3. Wolne wnioski oraz informacje.
2. Przyjęcie porządku obrad.
4. Zamiar likwidacji Posterunku Policji w Świdnicy – Komendant Miejski Policji, podinspektor Tomasz Rabenda.
6. Podjęcie uchwał w sprawie:
5. Rozpatrzenie skargi p.p. Keklak, Puchalskich oraz Michalczyk, zam. przy ulicy Bunkrowej w Świdnicy na Wójta Gminy Świdnica.
a) zmian do budżetu Gminy Świdnica na rok 2011,
c) określenia wzorów formularzy na podatek od nieruchomości, podatek rolny i podatek leśny,
b) zmian do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Świdnica na lata 2011-2021,
d) podatku od nieruchomości,
f) przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy mieszkaniowej i usługowej – obręb Grabowiec, gmina Świdnica,
e) przyznania dotacji z budżetu Gminy Świdnica na prace budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków,
g) nieodpłatnego przejęcia przez Gminę Świdnica nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie geodezyjnym Lipno, gmina Świdnica,
7. Wybór ławnika oraz podjęcie uchwały w sprawie wyboru ławnika na kadencję 2012 – 2015.
h) zmiany uchwały Nr IX/46/11 Rady Gminy Świdnica z dnia 29 czerwca 2011r. w sprawie ulg dla korzystających z lokalnego transportu zbiorowego na terenie Gminy Świdnica,
8. Interpelacje i zapytania radnych.
9. Zamknięcie obrad.
Ad.3 Wolne wnioski.
Przewodniczący Radny Gminy udzielił głosu obecnym na sali.
Pierwsza zajęła głos Pani Barbara Madej w sprawie parku i przepięknego pałacu w Letnicy, żeby zrobić coś z terenem wokół niego, jest podmokły, znajdują się tam źródła, studnie, woda jest w piwnicach pałacu.
Przewodniczący Eliasz Madej stwierdził, że w tym przypadku trzeba pozyskać środki pomocowe, aby odnowić park wokół pałacu i oddał głos wójtowi.
Panuje kryzys ogólnoświatowy, Gmina nie powinna się posunąć do 60% zadłużenia, bo to nie jest wyjście z sytuacji. Jak zwodociągujemy i skanalizujemy wszystkie wsie, to jeszcze czeka na nas przedszkole. Rankingi gmin pokazały nam, że rzeczywiście dobrze korzystamy ze środków unijnych.
Wójt potwierdził, że rzeczywiście potrzebne są duże środki. Budżety następnych lat będą budżetami kontynuacji czyli wykonywania tych prac, które rozpoczęliśmy i te które są konieczne do tego by ludzie mogli normalnie funkcjonować. Gmina ma dużo zobowiązań np. wodociąg i kanalizacja w Piaskach, kanalizacja Grabowiec, Lipno itp.
Pani Barbara Madej zadała jeszcze jedno pytanie, że przeczytała uchwałę o podwyżce podatków dla osób, które mają działalność gospodarczą, a przecież to są miejsca pracy na terenie gminie. Żeby gmina szukała pieniędzy w innych miejscach np. „lewy" pobór wody.
Przewodniczący Eliasz Madej udzielił głosu Pani Elżbiecie Noga.
Sołtys Elżbieta Noga chciała porozmawiać w sprawie likwidacji posterunku Policji.
Przewodniczący Rady Gminy odpowiedział, że ten temat będzie omawiany za chwil w pkt. 4 porządku obrad.
ę
Sołtys Elżbieta Noga podziękowała za pismo w sprawie drogi nr 279, że dostała informację, że do września 2012 roku będzie zrobiona. Jednocześnie poparła wypowiedź Pani Barbary Madej, jeżeli chodzi o nielegalny pobór wody. Ten temat nie urodził się dzisiaj, na sesjach był już poruszany.
Radny Madej udzielił głosu Pani kierownik Zakładu Usług Komunalnych Monice Gagatek
Pani Monika Gagatek poprosiła o sygnały o nielegalnym poborze wody, gdzie to ma miejsce, oczywiście anonimowo, to takie osoby w miarę możliwości będziemy sprawdzać.
Sołtys Elwira Nadstoga poinformowała, żeby dokonać kontroli wyrywkowo, co któryś dom i oczywiście ze strażnikiem straży gminnej.
Pani Gabriela Leśniak wypowiedziała się na temat kubłów na śmieci. Stwierdziła, że są tacy mieszkańcy w Wilkanowie i nie tylko, ten problem dotyczy całej gminy, którzy nie posiadają pojemników, a tym samym umowy na odbiór śmieci. Zaproponowała aby wszystkich mieszkańców w całej gminie sprawdzić.
Sołtys Wanda Ławniczak zaproponowała, żeby zastanowić się nad podniesieniem podatku od nieruchomości, chodzi o właścicieli sklepów, którzy i tak już mają ciężko.
Wójt poinformował, że ma sygnały ze strony właścicieli sklepów, jeżeli chodzi o nieuczciwą konkurencję (chodzi tu o handel obwoźny). Chcemy uszczelnić ten system (chodzi tu o wyznaczenie miejsca i czasu handlu), zastosować adekwatne i właściwe opłaty targowe. Wójt stwierdził, że powinniśmy przestrzegać prawo i egzekwować je, jeżeli taka uchwała zostanie podjęta.
Sołtys Radomi Elwira Nadstoga , podjęła temat w imieniu wszystkich sołtysów w sprawie podwyżki diet, żeby to rozważyć, bo oni do tego dokładają.
Wójt odpowiedział, że te sprawy będziemy omawiać przy budżecie.
Przewodniczący udzielił głosu Panu Tomaszowi Lehmanowi, który stwierdził, że bloki w Letnicy jako pierwsze podłączyły się do sieci kanalizacyjnej. Studzienki się pozapadały. Mieszkańcy wjeżdżają ciężkim sprzętem. Prosi o postawienie znaków zakazu.
Wójt Adam Jaskulski odpowiedział, że rozeznamy temat z Panią Kierownik Zakładu Usług Komunalnych.
Radny Wiesław Krzesiński powiedział o drodze przy przejeździe kolejowym w Letnicy, że są dziury. Jadąc w kierunku Grabowca na wysokości hydroforni zapada się droga. Za Grabowcem w kierunku Lipna występują bardzo duże zakrzaczenia, co zmniejsza widoczność. Wszystkie uwagi dotyczą dróg powiatowych.
Wójt Adam Jaskulski poinformował, że powiat odpowiada nam na pisma, że jak Gmina partycypuje w kosztach to oni zrobią, ale Gmina skąd ma wziąć? Wójt daje radę, żeby przy każdej okazji i na każdą niedogodność pisać pisma do Zarządu Dróg Powiatowych.
Przewodniczący Rady Gminy poinformował o oświadczeniach majątkowych Radnych Gminy Świdnica. Wszyscy złożyli w terminie oświadczenia majątkowe, ale Urząd Skarbowy dopatrzył się drobnych nieścisłości i radni, którzy mają te uwagi będą musieli te poprawki wnieść, są to: radny Rafał Adamczak, radna Dorota Cymbała, radny Wiesław Krzesiński i radny Sławomir Wziętek.
Ad.4 Zamiar likwidacji Posterunku Policji w Świdnicy
Przewodniczący Rady Gminy poinformował, że odbyło się spotkanie w/w temacie w dniu 18.10.2011 z Komendantem Miejskiej Policji Tomaszem Rabendą.
.
Wójt pokrótce opowiedział, że Komendant na spotkaniu przedstawił trudną sytuację policji, nie zaprzeczył, że takie są zalecenia Komendy Głównej. Pytanie jest, czy policja w Świdnicy ma być, czy nie. Kryzys dotyka nas wszystkich. Komendant rozpoczął procedurę przekazania obiektu na rzecz samorządu Gminy Świdnica. Oczywiście, przyjmiemy ten budynek, bo nie będziemy mieć wyjścia. Wójt poinformował, żeby przenieść tam wszystkie służby mundurowe czyli policję, straż gminną i obronę cywilną Ten pomysł niestety będzie też kosztował, żeby dostosować pomieszczenia do użytkowania.
Radna Bogumiła Hajdasz przekazała do wiadomości przewodniczącemu Rady Gminy wcześniejsze pisma dotyczące remontu posterunku Policji.
Sołtys Elżbieta Noga poinformowała, że likwidacja posterunku mieszkańców Drzonowa przeraziła. Są regularne kradzieże kabli telefonicznych, włamań do budynków gospodarczych, giną rowery, piły itp.
Wójt odpowiedział, że Policja będzie działać w innej formule, ale wolałby, żeby zostali w Świdnicy, niż mają dojeżdżać z Zielonej Góry.
Przewodniczący Eliasz Madej poinformował, że po spotkaniu Komendant Tomasz Rabenda stwierdził, że jak powstanie Zespół Dzielnicowych, to będą pracować więcej w terenie, bo papierkowa robota odejdzie.
Radny Sławomir Wziętek stwierdził, że radni nie mają wpływu na to, decyzja już zapadła i jest nieodwołalna. Komendant przedstawił rozwiązanie, że jak powstanie rewir Dzielnicowych, to będzie obsługiwał gminę Czerwieńsk i gminę Świdnica.
Radna Teresa Przykuta poparła wypowiedź radnego Sławomira Wziętka i powiedziała, że nie mamy wpływu jako radni na pozostawienie posterunku, ale jednocześnie stwierdziła, że powinniśmy zrobić wszystko, żeby policjantom pomagać w pracy.
Przewodniczący Rady Gminy udzielił głosu zastępcy Komendanta II Komisariatu Policji Marcinowi Gurgulewiczowi, który potwierdza to co mówił wcześniej wójt i nie może podważać słów swoich przełożonych. Jeżeli chodzi o trzech policjantów to uważa, że też jest ich mało.
Z-ca przew. Ryszard Kmiecik zadał pytanie, że jest w tej chwili 5 etatów policjantów, a pracuje trzech. Jaką mamy gwarancję, że jak będą trzy etaty, to może będzie pracował jeden policjant.
Z-ca Komendanta II Komisariatu Policji na zakończenie dodał, że jeżeli dzieje się coś na terenie Gminy Świdnica , a nie ma w tym czasie dzielnicowych to nie znaczy, że nie ma policji, jest telefon alarmowy, jest telefon do dyżurnego Komisariatu II w Zielonej Górze.
Ad.5 Rozpatrzenie skargi mieszkańców ul. Bunkrowej na działalność wójta Gminy Świdnica.
Przewodniczący Eliasz Madej udzielił głosu radnemu Sławomirowi Wziętek.
Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Sławomir Wziętek oświadczył, że komisja po zapoznaniu się z dokumentami w tej sprawie, w swoim protokole proponuje odrzucić skargę złożoną przez państwo Keklak, Puchalskich oraz Michalczyk zamieszkujących na ulicy Bunkrowej i uznać ją za bezzasadną. Dodał, że rozpatrzenie skargi przez Radę Gminy powinno zakończyć się podjęciem uchwały i taką uchwałę komisja przygotowała.
Wójt Adam Jaskulski zauważył, że w wyroku jest zapisane, że mieszkańcy zamieszkujący w rejonie przeznaczonym w planie zagospodarowania przestrzennym Gminy Świdnica na działalność kulturalną, rozrywkową, rekreacyjną i sportową powinni sobie zdawać z tego sprawę, że ustawodawca dopuszcza znacznie wyższe normy hałasu. Natomiast nie udało się nikomu stwierdzić, żeby przedstawiciel Klubu Sportowego ,,Karate" przeszkadzał mieszkańcom poprzez dokonywanie wybryków chuligańskich, ponieważ nie krzyczał, nie hałasował – lecz prowadził działalność statutową przypisaną do tego obiektu.
Przewodniczący Eliasz Madej dodał, że w zasadzie ta skarga jest na niego, a nie na wójta. Jego praca trwa już 20 lat, to co robi tam, to praca społeczna i doprowadziła go do miejsca gdzie jest teraz. Rada Gminy zgodziła się na zabudowę mieszkalną, bo myślała, że może rozwinie się agroturystyka.
Przewodniczący poddał pod głosowanie ,, Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie skargi państwa Wandy i Jana Keklak zam. Świdnica, Agnieszki i Wojciecha Michalczyk zam. Świdnica, Beaty i Mariusza Puchalskich zam. Świdnica, reprezentowanych przez Kancelarię Adwokacką Gerard Dębski, Zielona Góra ul. Krawiecka 2 na zaniedbania oraz nienależyte wykonywanie zadań Wójta Gminy Świdnica?"
15 głosów ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/58/11 została przyjęta jednomyślnie.
Przerwa
Wójt poinformował o dożynkach powiatowych. Tradycyjnie każdy gospodarz gminnego samorządu stara się, aby jego przedstawiciele byli honorowani na tego typu uroczystościach. W tym roku odznaczenie Zasłużony dla Rolnictwa otrzymał sołtys wsi Letnica Jan Janowski, jest to odznaczenie przyznawane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wójt stara się, aby każdorazowo był wyróżniony także sołtys w naszej gminie. Wójt wskazał Panu Staroście do uhonorowania sołtysa, który już nie pełni tej funkcji, argumentacja została oczywiście uznana i spotkała się z przychylnością sołtysów i takie wyróżnienie Pan Starosta przyznał Pani Grażynie Jagodzie byłej sołtys Radomi.
Pani Grażyna Jagoda mile zaskoczona podziękowała za takie wyróżnienie.
Ad.6 Podjęcie uchwał w sprawie:
a) zmian do budżetu Gminy Świdnica na rok 2011
Przewodniczący Eliasz Madej poprosił o opinię komisji, opinia - pozytywna.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,, Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie zmian do budżetu Gminy Świdnica na rok 2011?"
15 głosów ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/59/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
b) zmian do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Świdnica na lata 2011-2021
Przewodniczący Eliasz Madej poinformował, że projekt również był omawiany na posiedzeniach komisji. Opinie komisji jednogłośnie pozytywne.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,,Kto jest za przyjęciem uchwały, w sprawie zmian do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Świdnica na lata 2011-2021?"
15 głosów- ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/60/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
c) określenia wzorów formularzy na podatek od nieruchomości, podatek rolny i podatek leśny.
Przewodniczący Rady Gminy przypomniał, że pracownik referował na komisjach zmiany, które zaszły. Szkoda tylko, że ustawodawca odgórnie nie określa ogólnego wzoru formularzy tylko każda gmina ma prawo wnosić swoje zmiany do formularzy. Komisje zaopiniowały pozytywnie.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,,Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie określenia wzorów formularzy na podatek od nieruchomości, podatek rolny i podatek leśny?"
15 głosów- ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/61/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
d)podatku od nieruchomości,
Przewodniczący Eliasz Madej stwierdził, że sama uchwała nie budzi wątpliwości natomiast można dyskutować nad wysokością stawek i otworzył dyskusję na ten temat.
Pierwsza zajęła głos radna Bogumiła Hajdasz, która stwierdziła, że jest pełna wątpliwości co do stawki 18,80 zł i proponuję stawkę 18,50 zł.
Wójt przypomniał, że stojąc na straży budżetu powinien zawsze mówić, że powinniśmy stosować maksymalne stawki podatkowe, ponieważ Minister Finansów właśnie to nam zarzuca, że samorządy ubiegają się o pieniądze, skarżą się, że nie mają za co wykonywać własnych zadań, a stosują zwolnienia i nie stosują wyższych stawek.
Radny Tomasz Piwkowski zapytał, czy jest możliwość wyliczenia jakie straty spowoduje to w budżecie, tzn. różnica między stawką 18,80 zł, a stawką 18,50 zł.
Wójt stwierdził, że pytanie kierowane jest w słusznym kierunku, tylko odwróci to pytanie. Jakie straty, uszczerbek spowoduje to np. na 100 m² w skali roku? „Drodzy radni obliczcie sobie szybko, że to nie wielkie pieniądze, natomiast nie o te pieniądze w tym przypadku mi chodzi. Mi chodzi o swoisty precedens. Wiem w jakiej sytuacji są właściciele sklepów, będę się starał im pomóc, jeżeli będzie taka możliwość, żeby konkurencja była uczciwa.
W zasadzie powinienem zaproponować wszędzie wskaźnik wzrostu podatku o inflację, to był mój błąd".
Przewodniczący udzielił głosu Pani Radnej Teresie Przykuta, która podała propozycję stawki 18,70 zł.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
2 głosy ,,za"
Propozycję Pani radnej Bogumiły Hajdasz 18,50 zł
Propozycję Pani radnej Teresy Przykuta 18,70 zł
1 głos ,,za"
„Kto jest za kwot
ą
18,80 zł projektu uchwały?"
11 głosów ,,za", 1 głos wstrzymujący się, bez głosów przeciwnych.
Przewodniczący poddał pod głosowanie cały projekt uchwały w sprawie podatku od nieruchomości.
„Kto jest za przyj ciem uchwały?"
Przewodniczący Eliasz Madej przypomniał, że przyjęta została kwota 18,80 zł za m².
14 głosów ,,za", 1 głos wstrzymuj
ę
ą
cy si
ę
, bez głosów przeciwnych.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/62/11 została przyjęta przez Radę Gminy Świdnica.
Wójt poinformował, że umówił się wstępnie na 16.11.2011r. na spotkanie z właścicielami sklepów. Zobowiązał się, że sprawdzi tę sprawę od strony prawnej. Czy radni, urzędnicy mogą wyznaczyć miejsca do handlu obwoźnego w każdej miejscowości na terenie Gminy, tym samym zabraniając podjeżdżania w różne miejsca, czy można wyznaczyć godziny i dni. Żeby nie wpaść w pułapkę, że miejsca targowania to targowisko wyposażone w sanitariaty itd. To wszystko referat gospodarki i finansów sprawdzi.
e)przyznania dotacji z budżetu Gminy Świdnica na prace budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków.
Przewodniczący Rady przedstawił pokrótce, że temat dotyczy kościoła w Drzonowie. Wójt stara się co roku niewielką kwotą wspomóc modernizację i remonty, w tym roku jest to druga pomoc w tym zakresie.
Opinie komisji jednogłośnie pozytywne.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
15 głosów - ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymuj
,,Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie przyznania dotacji z budżetu Gminy Świdnica na prace budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków?"
ą
cych si
ę.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/63/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
f)przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy mieszkaniowej i usługowej – obręb Grabowiec, gmina Świdnica.
Przewodniczący Rady Gminy przedstawił, że to jest kolejny krok, do tego, aby można było podjąć inwestycję.
Opinie komisji jednogłośnie pozytywne.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,,Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy mieszkaniowej i usługowej – obręb Grabowiec, gmina Świdnica?"
15 głosów - ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/64/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
g)nieodpłatnego przejęcia przez Gminę Świdnica nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie geodezyjnym Lipno, gmina Świdnica.
Przewodniczący Eliasz Madej poinformował, że temat dotyczy niewielkiej działki z przeznaczeniem na przepompownię ścieków. Działkę Gmina otrzymała ze Skarbu Państwa na własność.
Opinia wszystkich komisji jednogłośnie pozytywna.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,,Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie nieodpłatnego przejęcia przez Gminę Świdnica nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie geodezyjnym Lipna, gmina Świdnica?"
15 głosów- ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/65/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
h)zmiany uchwały Nr IX/46/11 Rady Gminy Świdnica z dnia 29 czerwca 2011 roku w sprawie ulg dla korzystających z lokalnego transportu zbiorowego na terenie gminy Świdnica.
Przewodniczący Rady Gminy przedstawił, że uściślona została jedna drobna zmiana ulg, dotyczy to biletów jednorazowych, a nie miesięcznych, jeżeli chodzi o ulgi 100%. Rozmowy z przedstawicielem PKS-u wskazały na to, że trzeba uściślić tę uchwałę, żeby było wiadomo jak stosować te ulgi.
Wójt podjął się wyjaśnienia i przedstawił gdzie wystąpiły zmiany. Honorowi obywatele i honorowi krwiodawcy mieli zapisane 100% dopisujemy, że przy zakupie biletów jednorazowych, nie dotyczy biletów miesięcznych. Ulgi 52% emeryci, renciści dotyczą zarówno biletów jednorazowych jak i miesięcznych.
Sołtys Wanda Ławniczak zadała pytanie, czy mieszkanka ze Słonego, która jest honorowym dawcą krwi, jednocześnie pracuje zawodowo, ma codziennie kupować bilet?
Wójt odpowiedział, że jeżeli chce ulgę 100% to codziennie.
Opinie komisji jednogłośnie pozytywne.
Przewodniczący poddał pod głosowanie:
,,Kto jest za przyjęciem uchwały w sprawie zmiany uchwały Nr IX/46/11 Rady Gminy Świdnica z dnia 29 czerwca 2011 roku w sprawie ulg dla korzystających z lokalnego transportu zbiorowego na terenie gminy Świdnica?"
15 głosów - ,,za", bez przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/66/11 została przyjęta jednomyślnie przez Radę Gminy Świdnica.
Ad.7 Wybór ławnika oraz podjęcie uchwały w sprawie wyboru ławnika na kadencję 2012-2015.
Przewodniczący przedstawił, że według procedury, która nas obowiązuje należy wybrać komisję skrutacyjną do tego, żeby liczyła głosy i przedstawiła karty do głosowania. Zaznaczył, że mamy regulamin, który omawiany był na komisjach.
W związku z tym, że dodatkowych pytań nie było, przewodniczący poddał pod głosowanie przyjęcie regulaminu w sprawie wyboru ławnika na kadencję 2012-2015. Według tego regulaminu będzie pracowała komisja skrutacyjna.
15 głosów - ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymuj
ą
cych si
ę.
Przewodniczący stwierdził, że regulamin został przyjęty jednomyślnie.
Radni Rady Gminy przystąpili do wyboru komisji skrutacyjnej. Przewodniczącego Rady Gminy zaproponował, żeby ta komisja składała się z osób, które opiniowały tę kandydaturę, która była zgłoszona na ławnika. W skład Komisji wchodzili radni: Maciej Białek, Sławomir Wziętek i Zofia Mazurkiewicz.
W związku z tym, że dodatkowych pytań nie było, przewodniczący poddał pod głosowanie czy pozostajemy przy w/w składzie komisji, czy są uwagi lub inne kandydatury? 15 głosów- ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że komisja w/w składzie została przyjęta jednomyślnie.
Radny Maciej Białek odczytał regulamin.
Sołtys Mariola Wiśniewska pokrótce poinformowała radnych o kandydacie, który mieszka od wielu lat w Wilkanowie. Kandydatem na ławnika jest Mirosława Maksimowicz.
Radny Sławomir Wziętek zajął głos, że w tej sprawie jako komisja występowali do Komendanta Wojewódzkiego Policji i otrzymali pozytywną opinię.
Radna Bogumiła Hajdasz powiedziała, że przeczytanie opinii o kandydacie na ławnika jej wystarczy, na to czekała.
Rozdane zostały radnym karty do głosowania i nastąpiło tajne głosowanie. Po głosowaniu przewodniczący ogłosił 5 minut przerwy, aby komisja skrutacyjna przeliczyła głosy i sporządziła protokół.
Przerwa
Po przerwie radny Maciej Białek odczytał protokół komisji skrutacyjnej: radnych obecnych na sesji 15-tu, wydano kart 15, wyjęto z urny 15 kart.
Liczba głosów oddanych na ławnika 15, bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się. Protokół został odczytany, przewodniczący Rady Gminy poddał pod głosowanie całość uchwały.
15 głosów - ,,za", bez głosów przeciwnych i wstrzymujących się.
Przewodniczący stwierdził, że uchwała Nr XII/67/11 została przyjęta jednomyślnie.
Ad.8 Interpelacje i zapytania radnych.
Radna Teresa Przykuta w imieniu mieszkańców apeluje w sprawie poprawy stanu ulicy Słonecznej, która wygląda jak ,,szwajcarski ser". Jeżdżą autobusy, ciężki sprzęt i w tej chwili wygląda ona bardzo źle. Oprócz tego mieszkańcy i nie tylko mogą uszkodzić auta i będzie problem z odszkodowaniem. Druga sprawa dotyczy szkoły, która znajduje się przy drodze. Dzieci codziennie przemierzają drogę, na której nie ma chodnika ani barier zabezpieczających. Zwróciła się w imieniu mieszkańców z prośbą o pomoc w tej sprawie.
Radna Dorota Cymbała podjęła temat w sprawie przejęcia działek po byłym Rembudzie na plac rekreacyjny dla mieszkańców. Został już złożony wniosek przez radę sołecką o przekazanie tego terenu. Wyjaśniła też, że chodzi o teren do granicy boiska od fontanny.
Zastępca Wójta Arisa Jaz odpowiedziała, że musi być zebranie wiejskie, na którym trzeba podjąć uchwałę o skierowaniu do Rady Gminy prośby związanej z przekazaniem na rzecz wsi tych działek i na podstawie decyzji Rady Gminy Wójt przekaże ten teren sołectwu.
Radny Tomasz Piwkowski wrócił do pisma Wójta z dnia 15 kwietnia 2011 roku odnośnie boiska, które powstało w Letnicy.
Przewodniczący Rady Gminy rozstrzygnął dyskusje Wójta i Radnego. Jest boisko i przyległe działki do niego i dzisiaj słyszeliśmy deklarację, że działki będą przekazane.
Wójt odpowiedział, że nie o tym piśmie mowa.
Radny Tomasz Piwkowski zadał następne pytanie w sprawie chodnika łączącego Letnicę wieś z osiedlem bloki.
Wójt odpowiedział, że pytanie to powinno być skierowane do Starosty i Zarządu Dróg Powiatowych.
Wójt poinformował na komisjach o inwestycjach, które były nam obiecywane przez lata. Wystąpił do Starosty zwracając się, aby zabezpieczył środki w budżecie 2012r. Pan Starosta przypomniał, że priorytetem przy wyborze inwestycji drogowej dla Zarządu Powiatu będzie informacja Panów Wójtów o współfinansowanie tych inwestycji. Wójt odpisał Panu Staroście, że Gmina deklaruje współfinansowanie, lecz bez podania kwoty.
Radny Tomasz Piwkowski zwrócił uwagę na stan drogi w Letnicy po kanalizacji.
Kierownik Moniki Gagatek odpowiedziała, że z tego co jej wiadomo to wykonawca firma Tyliszczak miała usunąć usterki do końca września. Natomiast nie wie kiedy będzie oficjalny odbiór z udziałem przedstawiciela Zarządu Dróg Powiatowych.
Przewodniczący Eliasz Madej zauważył, że położona sieć kanalizacyjna w drodze cały czas „pracuje" i robią się zawaliska tak jak w Świdnicy.
Radna Bogumiła Hajdasz poinformowała, że mieszkańcy Świdnicy są zainteresowani ścieżką rowerową ze Świdnicy do Słonego. Oczekuje na informację gdzie może zasięgnąć w tym celu porady.
Wójt odpowiedział, że w urzędzie jest zespół do spraw środków pomocowych i moż zasięgnąć niezbędnych informacji.
na
Zastępca Wójta przestawiła temat w sprawie szlaków turystycznych, bo są one bardziej realne niż ścieżki rowerowe. W kwietniu tego roku zorganizowane zostało spotkanie z przedstawicielami Nadleśnictw, które swoim zasięgiem obejmują naszą gminę. Pani Arisa ma nadzieję, że w przyszłym roku uda się sfinalizować to zadanie.
Radna Bogumiła Hajdasz zapytała, żeby PKS jadący w stronę Żar miał przystanek na żądanie przy CPN?
Wójt odpowiedział, że nie ma takiej możliwości ani technicznej, ani ze względów bezpieczeństwa. Policja się nie zgodzi i zarządca drogi też nie.
Radna Dorota Cymbała zasygnalizowała, że w Letnicy notorycznie zrywane są rozkłady jazdy. Czy w związku z tym mogą być wywieszone w sklepach? Wójt wyraził zgodę i poparł pomysł.
Radny Jan Bitka zadał pytanie odnośnie znaku drogowego STOP przy wyjeździe z osiedla Przylesie.
Wójt skierował pytanie do obecnego pana Pawła Rawdanisa, który odpowiedział, że nie jest jeszcze postawiony, ale będzie jak najszybciej.
Radny Rafał Adamczak skierował pytanie do przewodniczącego Eliasza Madeja, żeby rozważył możliwość ustalenia harmonogramy sesji zwyczajnej na 2012 rok, który na pewno ułatwi życie radnym jak i mieszkańcom.
Następne pytanie jakie zadał dotyczyło działalności firmy PKS na terenie gminy Świdnica. Jak do tej pory radni nie dostali rzetelnego rozliczenia wydatków, kosztów związanych z działalnością tej firmy. Konkretnie chodziło o dokonanie symulacji skutków wprowadzenia jednorazowych ulg na jednorazowe przejazdy dla młodzieży na budżet 2012 roku.
Wójt stwierdził, że obecnie jest to prawie niemożliwe (okres sprawozdawczy), ale zaproponował tę analizę komisji Mienia i Budżetu.
Ad.3 Informacje
1) Wójt poinformował, że wczoraj odbyło się posiedzenie założycielskie Aglomeracji Zielonogórskiej. Uczestniczyła w nim pani Arisa Jaz. Najprawdopodobniej na następnej sesji będziemy podejmować uchwałę o przystąpieniu gminy do Aglomeracji Zielonogórskiej.
2) Wójt poinformował, że do projektu budżetu jeżeli chodzi o podatek rolny i leśny będzie operował wskaźnikiem średnią ceną sprzedaży drewna, średnią ceną sprzedaży żyta za ostatnie 3 kwartały, co ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Stwierdził, że będą to podwyżki, znaczące podwyżki.
Ad.9 Zamknięcie obrad
Przewodniczący Rady Gminy Eliasz Madej zamknął obrady dwunastej sesji Rady Gminy.
Przewodniczył: Protokołowała:
Eliasz Madej Agata Pańtak | <urn:uuid:c4dfd1cc-922b-4d12-93ad-4d9081d7ee35> | finepdfs | 1.160156 | CC-MAIN-2018-13 | http://bip.swidnica.zgora.pl/system/obj/1328_protokol_nr_12_2012.pdf | 2018-03-18T17:29:22Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-13/segments/1521257645830.10/warc/CC-MAIN-20180318165408-20180318185408-00336.warc.gz | 32,940,043 | 0.999912 | 0.999935 | 0.999935 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2324,
5018,
7771,
10658,
13070,
15408,
17602,
20027,
22288,
25091,
27628,
27972
] | 2 | 0 |
Na podstawie art. 38 ust.1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U.2019 poz.1843) w poniższej tabeli udostępniamy treść zapytań wraz z wyjaśnieniem wszystkim uczestnikom postępowania, bez ujawniania źródła zapytania.
| Lp. | Pytanie | Odpowiedź |
|-----|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| | **Zestaw 1** | |
| 1. | Załącznik nr 1 Czy Zamawiający wyraża zgodę na rozszerzenie formularza cenowego o kolumnę zawierającą „numer katalogowy i nazwę handlową” oferowanego produktu, w celu usprawnienia procesu realizacji zamówień? | Zamawiający informuje, iż wyraża zgodę. Jednocześnie modyfikuje Załącznik nr 1 formularz asortymentowo- cenowy |
| 2. | §2 ust. 6– Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „Wykonawca zobowiązany jest dostarczać Towar posiadający wszelkie wymagane przepisami prawa certyfikaty i atesty, zgodny z zamówieniami Zamawiającego, oraz posiadający termin przydatności do zużycia nie krótszy niż 7 miesięcy licząc od daty dostawy.”? Uzasadnienie: Ze względu na skład i komponenty nie można określić terminu ważności odczynników na minimum określone przez Zamawiającego. Wykonawca nie ma prawa gwarantować okresu ważności dłuższego niż zalecany przez producenta. | Zamawiający informuje, iż wyraża zgodę. |
| 3. | §7 ust 1 – Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „Wykonawca udziela Zamawiającemu 7 miesięcznej gwarancji na dostarczony Towar. Wykonawca rozpatrzy reklamację Zamawiającego co do jakości dostarczonego Towaru w terminie 5 dni roboczych od daty doręczenia reklamacji na nr faktu Wykonawcy …………. Lub adres email: ……………………………… . Nie udzielenie odpowiedzi w tym terminie uważa się za uznanie reklamacji.”? | Zamawiający informuje, iż wyraża zgodę. |
| 4. | §8 ust. 1 lit. a – Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „w wysokości 1 % wynagrodzenia umownego brutto zamówionego a niedostarczonego w terminie towaru - za każdy dzień opóźnienia względem terminów wskazanych w harmonogramie dostaw lub terminu głównego, o których mowa w § 3 ust. 6 umowy.”? Uzasadnienie: Wykonawca zwraca się z prośbą o zmianę podstawy naliczania kary umownej z dotychczasowej wartości całego dwuletniego kontraktu na wartość dostawy, której dotyczy opóźnienie. Przedmiłową kara w ocenie Wykonawcy stanowi karę rażąco wygórzaną. Mając na uwadze powyższe zwracamy się z prośbą o przychylnie rozpatrzenie pytania. | Zamawiający informuje, iż wyraża zgodę. |
| 5. | §8 ust. 1 lit. a – Jeżeli Zamawiający nie wyraża zgody na powyższe, czy wyrazi zgodę na obniżenie wysokości kary umownej do 0,4 % wynagrodzenia umownego brutto określonego w § 4 ust. 3 tret trzecie umowy? | Zamawiający informuje, iż nie wyraża zgody. |
| Lp. | Pytanie | Odpowiedź |
|-----|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------|
| 6. | §8 ust. 1 lit. b – Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „w wysokości 10 % niezrealizowanej części wynagrodzenia umownego brutto określonego w § 4 ust. 3 tret trzecie umowy - w przypadku odstąpienia przez Zamawiającego od umowy z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy,?” | Zamawiający informuje, iż nie wyraża zgody. |
| 7. | §8 ust. 2 – Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy, bez konieczności uprzedniego wzywania Wykonawcy do należytej realizacji umowy, i naliczyć karę umowną w wysokości 10 % niezrealizowanej części wynagrodzenia umownego brutto, określonego w załączniku nr 1 do umowy w zakresie części której kara dotyczy, o której mowa w ust. 1 lit. b powyżej, w przypadkach gdy:”? | Zamawiający informuje, iż nie wyraża zgody. |
| 8. | §8 ust. 2 lit. a – Czy Zamawiający wyraża zgodę na wykreślenie postanowienia umownego? | Zamawiający informuje, iż nie wyraża zgody. |
| 9. | §8 ust. 2 lit. b – Czy Zamawiający wyraża zgodę na modyfikację postanowienia umownego na: „Wykonawca na wezwanie Zamawiającego nie wymieni wadliwego Towaru w terminie 5 dni roboczych od uznania reklamacji,”? | Zamawiający informuje, iż nie wyraża zgody. |
Zamawiający informuje iż termin składania ofert pozostaje bez zmian.
z upoważnienia Dyrektora
SP ZOZ im. S. Grzegorza Zalogi w Katowicach
Dyrektor
[Signature]
Brzezińska
2/2 | <urn:uuid:b71d7f8b-750c-4b22-8fca-8fbbf5c0ed0a> | finepdfs | 1.164063 | CC-MAIN-2021-10 | https://bip.zozmswia.katowice.pl/attachments/article/124/36%20-%20odpowiedzi%20na%20pytania.pdf | 2021-02-27T16:04:56+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178358976.37/warc/CC-MAIN-20210227144626-20210227174626-00304.warc.gz | 231,522,140 | 0.999499 | 0.999845 | 0.999845 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4621,
6498
] | 1 | 0 |
identyfikator /11
PROJEKT UCHWAŁY NR...............................
Rady Miasta Siedlce
z dnia .............................
w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokości stawki opłaty
Na podstawie art. 6k ust. 1 pkt 1, ust. 2a, ust. 3 w związku z art. 6j ust. 1 pkt 1, ust. 2a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r., poz. 1454 z późn. zm.) oraz art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 994 z późn. zm.), Rada Miasta Siedlce uchwala, co następuje:
§ 1 .
1 . Dokonuje się wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, w oparciu o liczbę mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość.
2 . Wysokość miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość oraz stawki opłaty ustalonej w § 2.
§ 2 .
1 . Ustala się stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wytwarzanymi na terenie nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy, które są zbierane i odbierane w sposób selektywny w wysokości 12,50 zł miesięcznie od każdego mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.
2 . Ustala się wyższą stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wytwarzanymi na terenie nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy, jeżeli odpady komunalne nie są zbierane i odbierane w sposób selektywny, w wysokości 25,00 zł miesięcznie od każdego mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 4.
3 . Jeżeli odpady komunalne zbierane i odbierane są w sposób selektywny, ustala się zróżnicowane stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zależności od liczby mieszkańców zamieszkujących na danej nieruchomości w samodzielnym lokalu mieszkalnym:
1 ) w przypadku czterech mieszkańców, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 4,00 zł,
2 ) w przypadku pięciu mieszkańców, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 4,00 zł, dla piątej osoby 3,00 zł,
3 ) w przypadku sześciu mieszkańców i więcej, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 4,00 zł, dla piątej osoby wynosi 3,00 zł, stawka opłaty dla szóstej osoby i więcej wynosi 2,00 zł.
_________________________________________________________________________________________________________________________
4 . Jeżeli odpady komunalne nie są zbierane i odbierane w sposób selektywny, ustala się wyższe zróżnicowane stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zależności od liczby mieszkańców zamieszkujących na danej nieruchomości w samodzielnym lokalu mieszkalnym:
1 ) w przypadku czterech mieszkańców, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 8,00 zł,
2 ) w przypadku pięciu mieszkańców, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 8,00 zł, dla piątej osoby wynosi 6,00 zł,
3 ) w przypadku sześciu mieszkańców i więcej, stawka opłaty dla czwartej osoby wynosi 8,00 zł, dla piątej osoby wynosi 6,00 zł, dla szóstej i kolejnych osób wynosi 4,00 zł.
§ 3 .
Traci moc uchwała nr XX/252/2016 r. Rady Miasta Siedlce z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokości stawki opłaty (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 5379).
§ 4 .
Wykonanie uchwały powierza się Prezydentowi Miasta Siedlce.
§ 5 .
Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego i wchodzi w życie 1 kwietnia 2019 r.
_________________________________________________________________________________________________________________________
UZASADNIENIE
Uzasadnienie Zgodnie z art.6j i art.6k ustawy o utrzymaniu czystości i porządku a gminach (Dz. U. z 2018 r. poz.1454 z późn. zm.) rada gminy , w drodze uchwały jest zobowiązana do dokonania wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki takiej opłaty. Zgodnie z art. 6r ust.2, 2a, 2b ww. ustawy z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi Miasto Siedlce pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, które obejmują koszty: 1) odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych;2) tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych; 3) obsługi administracyjnej tego systemu; 4) edukacji ekologicznej w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi. 5) koszty wyposażenia nieruchomości w pojemniki lub worki do zbierania odpadów komunalnych, 6) koszty utrzymywania pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym, 7) koszty usunięcia odpadów komunalnych z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania i magazynowania w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zbieranymi w sposób selektywny wynosi obecnie 8,50 zł i nie była zmieniana od 2013 r. Stawka za gospodarowanie odpadami komunalnymi zbieranymi w sposób zmieszany w okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. wynosiła 12,00 zł, od 1 września 2016 r. wynosi 17,00 zł. Koszt funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi to przede wszystkim koszty odbierania oraz zagospodarowania odpadów komunalnych, koszty tworzenia i prowadzenia punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych oraz koszty obsługi administracyjnej systemu. W latach 2013-2014 roczne koszty funkcjonowania systemu kształtowały się na poziomie 6 515 480 zł, w tym 6 131 095 zł to koszty odbierania i zagospodarowania odpadów. W wyniku przetargu nieograniczonego na odbieranie odpadów obejmującego lata 2015-2016, roczne koszty odbierania i zagospodarowania odpadów wzrosły do kwoty 6 514 513 zł oraz został utworzony i był prowadzony punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych za kwotę 320 112 zł w ciągu 1 roku. W 2017 r. w wyniku przeprowadzenia przetargu nieograniczonego na odbieranie odpadów komunalnych (obejmującego lata 2017-2019) nastąpił wzrost kosztów odbierania odpadów o kwotę 759 113 zł. Na wzrost kosztów odbierania odpadów miały wpływ wzrost cen usług wywozu odpadów komunalnych, spowodowany mechanizmami rynkowymi oraz rozszerzenie liczby frakcji odpadów komunalnych odbieranych z nieruchomości, wprowadzonej uchwałą Nr XXIV/301/2016 Rady Miasta Siedlce z dnia 30 września 2016 roku zmieniającą uchwałę nr XX/253/2016 Rady Miasta Siedlce z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie miasta Siedlce (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego poz. 8793). Koszt zagospodarowania odpadów komunalnych w roku 2018 wzrósł o kwotę 830 433 zł w stosunku do roku 2017 r. co stanowi wzrost o ok.18%. Na wzrost kosztów zagospodarowania odpadów komunalnych miały wpływ podwyżki cen netto przyjęcia odpadów do Regionalnej Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych w Woli Suchożebrskiej: od 1 stycznia 2018 r. dla frakcji o kodzie 20 01 99 popiół o 35%, a od 1 maja 2018 r. dla zmieszanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01 o 28%. Wzrost cen netto przyjęcia odpadów został spowodowany wzrostem opłaty środowiskowej wynikającym z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. poz.2490) dla frakcji popiołu o 29% oraz wzrostem kosztów przetwarzania odpadów komunalnych zmieszanych w instalacji przetwarzania o 30%, wskutek: wzrostu kosztów pracy i usług, wzrostu cen za energię elektryczną, wzrostu kosztów dalszego przetworzenia frakcji kalorycznej, spadku cen za surowce wtórne wysegregowane ze strumienia odpadów zmieszanych. Od 1 stycznia 2019 r. nastąpiła podwyżka cen netto przyjęcia odpadów do RIPOK: higienicznych o 0,5% oraz popiołu z palenisk domowych o 26%, spowodowana m.in. wzrostem opłaty środowiskowej, wynikającym z Obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 3 października 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2019 (M.P. poz.1038) o 23%. W projekcie budżetu na 2019 r. planowane wydatki uwzględniające podwyżkę cen netto odpadów przekazywanych do zagospodarowania do Regionalnej Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych w Woli Suchożebrskiej wynoszą 9 305 300 zł. Dla osiągnięcia dochodów z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 9 305 300 zł celowe jest podniesienie stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi do wysokości określonej w projekcie uchwały. Przy obliczaniu wysokości stawek uwzględniono, że będą one obowiązywać od 1 kwietnia 2019 r.
_________________________________________________________________________________________________________________________ | <urn:uuid:b4e607ea-3591-480f-97cd-3aee8f257764> | finepdfs | 1.335938 | CC-MAIN-2019-13 | https://www.spin.siedlce.pl/wp-content/uploads/2019/01/uchwala-smieci.pdf | 2019-03-24T03:15:05Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912203168.70/warc/CC-MAIN-20190324022143-20190324044143-00439.warc.gz | 871,743,181 | 0.999988 | 0.999989 | 0.999989 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2358,
3556,
8440,
8563
] | 1 | 0 |
Oferta nr 8 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „MELIX” Sp. z o.o., 22-100 Chełm ul. Bielawin 4, cena brutto 1 237 430,97 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 9 – złożona przez:
PARSTER Sp. z o.o., 21-200 Parczew ul. Mickiewicza 32, cena brutto 992 765,89 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Oferta nr 10 – złożona przez:
„FLIS” Marcin Flis, 23-300 Janów Lubelski ul. Ochotników Węgierskich 1A/123, cena brutto 927 720,49 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 12 miesięcy, warunki płatności 30 dni po zakończeniu robót.
Oferta nr 11 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Technobud Sp. z o.o., 22-100 Chełm ul. Ceramiczna 34, cena brutto 1 043 686,72 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od daty otrzymania faktury przez zamawiającego.
Oferta nr 12 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Inżynierii Wodnej „MELBUD” S.A., 22 – 400 Zamość, ul. Lwowska 62, cena brutto 1 542 512,56 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od daty złożenia faktury.
Oferta nr 13 – złożona przez:
P.W. „EKO-SYSTEM” Jan Lesiak, 23-407 Terespol Szozyd 11, cena brutto 2 319 700,95 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 14 dni przelewem od dostarczenia faktury.
Oferta nr 14 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Robot Inżynieryjnych „Energopol – Lublin” S.A., 20 – 228 Lublin ul. Zawieprzycka 8H, cena brutto 1 487 770,17 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od daty złożenia faktury.
Oferta nr 15 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Budowlane „PARTNER” Sp. z o.o., 22-105 Okszów, Srebrzyszcze 29B, cena brutto 998 099,72 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 24 miesiące, warunki płatności 30 dni od daty złożenia faktury.
Oferta nr 16 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Instalacji Sanitarnych „HYDROSERVICE” S.Szulawa S.Kamiński 20-134 Lublin, ul. Wiejska 46, cena brutto 1 101 725,64 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od daty złożenia faktury.
Oferta nr 17 – złożona przez:
MAX-BET Rafał Wróbel, 21 – 020 Milejów Jaszczów 238, cena brutto 1 017 593,99 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Oferta nr 1 – złożona przez:
BPP-INZ. Sp. z o.o., 37-500 Jarosław ul. Waleriana Wróblewskiego 3, cena brutto 1 480 389,19 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 2 – złożona przez:
„WODROL” Sp. z o.o., 20-107 Lublin ul. Misjonarska 20, cena brutto 1 132 578,86 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Oferta nr 3 – złożona przez:
P.U.H. „MEL-KAN” Kazimierz Jakubiak, 21-400 Łuków Ryżki 76c, cena brutto 1 549 729,93 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 4 – złożona przez:
Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „ELTAR” Spółka z o.o., 33-100 Tarnów ul. Starodąbrowska 20, cena brutto 1 225 280,10, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 5 – złożona przez:
AQUA – BUD Patryk Miłek, 27-400 Ostrowiec Świętokrzyski, Os. Stawki 81/16, cena brutto 3 216 346,99 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 6 – złożona przez:
HYDROTECH Piotr Sereda, 37 – 200 Przeworsk Pl. Mickiewicza 3, cena brutto 985 951,92 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 7 – złożona przez:
Instalatorstwo Sanitarne Smyk Krzysztof, 22-400 Zamość Wólka Panieńska 25G, cena brutto 1 213 712,54 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni.
Oferta nr 18 – złożona przez:
Zakład Remontowo-Budowlany Eugeniusz Pruszkowski, 22-200 Włodawa ul. Jasna 18,
cena brutto 1 079 873,01 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku, okres gwarancji
36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Oferta nr 19 – złożona przez:
Zakład Instalatorstwa Sanitarnego CO i Gaz Mieczysław Kostek, 22 600 Tomaszów Lubelski,
ul. Łokietka 5, cena brutto 1 380 112,63 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku,
okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Oferta nr 20 – złożona przez:
P.P.H.U WA-MAX Zygmunt Wawryk, 22-200 Włodawa ul. Suchawska 15/5,
cena brutto 1 377 555,83 zł, termin wykonania zamówienia 30 lipiec 2012 roku,
okres gwarancji 36 miesięcy, warunki płatności 30 dni od dostarczenia faktury do zamawiającego.
Wójt
mgr inż. Zdzisław Krupa | f0e5613c-2952-41f6-8a6e-a2afeb9bfaa0 | finepdfs | 1.042969 | CC-MAIN-2024-22 | https://gminarejowiecfabr.pl/images/old/przetargi/30122011/informacja.pdf | 2024-05-28T22:20:03+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059160.88/warc/CC-MAIN-20240528220007-20240529010007-00707.warc.gz | 222,112,381 | 0.999705 | 0.999773 | 0.999773 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
4346,
5240
] | 1 | 0 |
Załącznik nr 3 do uchwały nr XLVIII/417/09
Rady Miejskiej w Bystrzycy Kłodzkiej z dnia 30 października 2009 roku
Wykaz zadań inwestycyjnych na 2009 rok
| Nazwa i lokalizacja inwestycji | Dział | Rozdział | Zakres realizacji | Całkowita wartość inwestycji | Nakłady do 31.12.2008 r. | Plan przed zmianą na 2009r. | Zmiana | Plan po zmianie na 2009 r. | Żródła finansowania | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | | | | | | Środki własne | Dotacje inne |
| Przebudowa drogi transportu rolnego N.Waliszów – Konradów Dł.1,35 km, szer.od 3 do 3,5 m dz.655/4,655/1 | 600 | 60016 | Realizacja przebudowy, nadzór inwestorski | 533 320 | 30 000 | 503 320 | 0 | 503 320 | 308 920 | 194 400 |
| Przebudowa drogi transportu rolnego w Pławnicy-dł.1,72 km dz.część 584, 617/2 dł.1,724 km szer.od 3 do 3,5m | 600 | 60016 | Realizacja przebudowy, nadzór inwestorski | 560 320 | 28 500 | 531 820 | 0 | 531 820 | 233 740 | 298 080 |
| Przebudowa drogi Bystrzyca Kł, ul. Orężna | 600 | 60016 | Realizacja przebudowy | 33 040 | 0 | 33 040 | 0 | 33 040 | 33 040 | |
| Odbudowa drogi gminnej Szklarka- St.Bystrzyca 1,157 km Szer.od 3 do 3,5 m dz.nr 520 | 600 | 60016 | Realizacja przebudowy, nadzór inwestorski | 593 777 | 16 060 | 577 717 | 0 | 577 717 | 298 959 | 278 758 |
| Budowa parkingu na dz. nr 86/2 w Międzygórzu | 600 | 60016 | Realizacja budowy | 548 900 | 26 230 | 522 670 | 0 | 522 670 | 522 670 | |
| Zakup wyposażenia do Informacji Turystycznej w Bystrzycy Kłodzkiej | 630 | 63003 | Zakupy: komputer, kiosku internetowego | 33 537 | 0 | 33 537 | 0 | 33 537 | 33 537 | |
| Utworzenie systemu tras spacerowych, rowerowych i biegowych oraz zagospodarowanie turystyczne i sportowo-rekreacyjne założenia parkowo- leśnego Góry Parkowej w Bystrzycy Kł. | 630 | 63003 | Dokumentacja Realizacja zadania | 7 100 000 | 44 324 | 0 | 79 000 | 79 000 | 79 000 | |
| Dotacja dla ZBK na wykonanie kotłowni w Międzygórzu ul.Pocztowa 1 | 700 | 70001 | Montaż pieca co i podłączenie do instalacji | 40 200 | 0 | 40 200 | 0 | 40 200 | 40 200 | |
Uwagi
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
UMiG, dot. z
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
śr. z MKiDN
85.000 zł na instal. p.poż.i
| Dotacja dla ZBK-wymiana peica CO Idzików 77 | 700 | 70001 | Montaż pieca co i podłączenie do instalacji | 6 180 | 0 | 6 180 | 0 | 6 180 | 6 180 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zakup gruntów na drogę w Lasówce | 700 | 70005 | Wykup od osoby fizycznej | 0 | 0 | 40 000 | -40 000 | 0 | 0 |
| Rozbudowa kaplicy cmentarnej przy ul.1 Maja w Bystrzycy Kłodzkiej | 710 | 71035 | Poszerzenia kaplicy przez przesunięcie ścian. Wykonanie komory chłodniczej | 300 000 | 34 585 | 39 284 | 0 | 39 284 | 39 284 |
| Wymiana ogrodzenia cmentarza komunalnego w Bystrzycy Kłodzkiej Dł. Ok.300-400 m | 710 | 71035 | Budowa ogrodzenia z prefabrykowan ych elementów żelbetowych | 300 000 | 100 000 | 110 716 | 0 | 110 716 | 110 716 |
| Zakup komputerów dla UMiG | 750 | 72023 | Zakup komputerów | 10 000 | 0 | 10 000 | 0 | 10 000 | 10 000 |
| Modernizacja Ratusza w Bystrzycy Kł /pomieszczenia na parterze koszt inwestycji 1.220.495/ | 750 | 75023 | Roboty budowlane pomieszczeń, wystrój nadzór inwestorski | 5 344 248 | 913 134 | 266 433 | 0 | 266 433 | 266 433 |
| Zakup odbiornika GPS wraz z oprogramowaniem | 750 | 75023 | | 6 665 | 0 | 6 665 | 0 | 6 665 | 6 665 |
| Zakup urządenia wielofunkcyjnego | 750 | 75023 | | 3 452 | 0 | 3 452 | 0 | 3 452 | 3 452 |
| Zakup urządenia wielofunkcyjnego | 750 | 75023 | | 3 452 | 0 | 3 452 | 0 | 3 452 | 3 452 |
| montaż schodołazu z wózkiem | 750 | 75023 | | 18 500 | 0 | 0 | 18 500 | 18 500 | 18 500 |
| Opracowanie dokumentacji potrzebnej do remontu Komisariatu Policji w Bystrzycy Kł | 754 | 75405 | | 40 000 | 0 | 40 000 | 0 | 40 000 | 40 000 |
20 Dotacja dla powiatu z tyt. udziału gminy 754 75411 Zakup 2
100 000
0 100 000
0 100 000 100 000
Realizacja
Realizacja SP
Bystrzyca kł
Realizacja SP
Przedszkole
Nr 2-roboty dodatkowe do
Międzylesie
| Zakup specjalistycznego sprzętu przeciwpożarowego i ratowniczego | 754 | 75412 | Zakup sprzętu | 48 213 | 0 | 48 213 | 0 | 48 213 | 48 213 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Modernizacja budynku po dworcu PKP w Bystrzycy Kł. (2009 koszt 160.000) | 754 | 75416 | Budowa wc oraz podłączenie do kolektora | 310 000 | 130 000 | 30 000 | 0 | 30 000 | 30 000 | |
| Rewitalizacja Parku Zdrojowego w Długopolu Zdr.(I etap i studium wykonalności oraz ocena oddziaływania na środowisko) | 758 | 75814 | Budowa alejek, oświetlenia, nowe nasadzenia | 5 500 000 | 100 000 | 30 000 | 0 | 30 000 | 30 000 | |
| Wymiana ogrodzenia na boisku w Szkole Podstawowej Nr 1 w Bystrzycy Kł | 801 | 80101 | Wymiana ogrodzenia | 30 000 | 0 | 30 000 | 0 | 30 000 | 30 000 | |
| Zakup ksera dla SP Wilkanów | 801 | 80101 | | 3 303 | 0 | 3 303 | 0 | 3 303 | 3 303 | |
| Wymiana dachu-roboty dodatkowe w Przedszkolu Nr2 ul.Wojska Polskiego 5 | 801 | 80104 | demontaż papy, wymiana belek, demontaż azbestu, nowe pokrycie | 105 758 | 97 758 | 8 000 | 0 | 8 000 | 8 000 | |
| Budowa Sali gimnastycznej w Gimnazjum wWilkanowie | 801 | 80110 | I etap realizacji | 3 500 000 | 329 658 | 914 498 | 0 | 914 498 | 914 498 | |
| Dotacja dla szpitala na zakup niezbędnego sprzętu | 851 | 85111 | defibrylator, kozetka i 3 ssaki | 5 000 | 0 | 5 000 | 0 | 5 000 | 5 000 | |
| Zakupy inwestycyjne ze środków EFS | 852 | 85219 | sprzęt komputerowy | 4 500 | 0 | 4 500 | 0 | 4 500 | 0 | 4 500 |
REALIZACJA
| Koncepcja rewitalizacji Małego Rynku | 900 | 90001 | koncepcja | 50 000 | 0 | 50 000 | 0 | 50 000 | 50 000 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Uporządkowanie gospodarki wodno- ściekowej aglomearcji Bystrzyca Kł. | 900 | 90001 | Dokumentacja wymagana przy wystąpieniu z wnioskiem o dofinansowani e z Fund.Spójnośc i | 325 380 | 97 601 | 227 710 | 0 | 227 710 | 65 110 | 162 600 |
| Projekt budowlano-wykonawczy dla kanalizacji sanitarnej dla m.Długopole Zdr. wraz z kolektorem grawitacyjno- tłocznym odprowadzającym ścieki do oczyszczalni w Bystrzycy Kł | 900 | 90001 | Dokumentacja wymagana przy wystąpieniu z wnioskiem o dofinansowani e z Fund.Spójnośc i | 157 380 | 34 160 | 78 600 | 44 620 | 123 220 | 44 620 | 78 600 |
| Projekt budowlano-wykonawczy sieci kanalizacji sanitarnej dla miejscowości Międzygórze wraz z kolektorem grawitacyjno-tłocznym odprowadzającym ścieki do oczyszczalni w Bystrzycy Kł. - przesył przez Wilkanów | 900 | 90001 | | 149 816 | 62 952 | 0 | 86 864 | 86 864 | 86 864 | |
| Dopłata do kosztów wywozu odpadów (zwiększenie kapitału zakładowego ZUK) | 900 | 90003 | | 80 000 | 0 | 80 000 | 0 | 80 000 | 80 000 | |
| Zwiększenie kapitału zakładowego ZUK- opracowanie dokumentacji na budowę stacji przełądunkowej wniosek do RPO | 900 | 90003 | Opracowanie dokumentacji | 100 000 | 0 | 100 000 | 0 | 100 000 | 100 000 | |
37 Budowa oświetlenia drogowego w Starej 900 90015 Obsługa
123 811 25 646 98 165
0 98 165 98 165
Realizacja
| Budowa oświetlenia drogowego przy dr.woj.do bud.95 w Starej Łomnicy- 3 pkt świetlne | 900 | 90015 | Obsługa geodezyjna, nadzór inwestorski, budowa 3 pkt świetlnych | 7 600 | 0 | 7 600 | 0 | 7 600 | 7 600 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Budowa oświetlenia drogowego we wsi Nowy Waliszów | 900 | 90015 | | 99 634 | 0 | 99 634 | -26 000 | 73 634 | 73 634 |
| Budowa oświetlenia ul. Śnieżna, Międzygórze 4 pkt świetlne | 900 | 90015 | Projekt, nadzór inwestorski , obsługa geodezyjna, budowa 4 pkt świetlnych | 43 590 | 5 100 | 38 490 | 0 | 38 490 | 38 490 |
| Budowa oświetlenia ul.Orężna w Bystrzycy Kł. | 900 | 90015 | | 35 714 | 25 100 | 10 614 | 0 | 10 614 | 10 614 |
| Budowa oświetlenia drogowego we wsi Lasówka-projekt | 900 | 90015 | Opracowanie dokumentacji technicznej | 32 856 | | 32 856 | 0 | 32 856 | 32 856 |
| Budowa oświetlenia drogowego we wsi Stary Waliszów- projekt | 900 | 90015 | Opracowanie dokumentacji technicznej | 17 202 | | 17 202 | 0 | 17 202 | 17 202 |
| Budowa oświetlenia drogowego we wsi Szklarka - projekt | 900 | 90015 | Opracowanie dokumentacji technicznej | 7 808 | | 7 808 | 0 | 7 808 | 7 808 |
| Odbudowa murów przy Placu Szpitalnym 3 w Bystrzycy Kł. I etap 23 mb | 900 | 90095 | Mapy, nadzór inwestorski realizacja,doku mentacja techniczna, | 9 920 | 0 | 9 920 | 0 | 9 920 | 9 920 |
| Remont muru oporowego ul.Zamenhofa | 900 | 90095 | | 7 000 | 0 | 7 000 | 0 | 7 000 | 7 000 |
47 Wymiana okien w świetlicy w Nowej 921 92109
20 000
0 20 000
0 20 000 20 000
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
REALIZACJA
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja
Realizacja ujednolicenie
nazwy zadania
| Remont kapitalny świetlicy w Wójtowicach | 921 | 92109 | | 20 000 | 0 | 20 000 | 0 | 20 000 | 20 000 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wymiana drzwi i ogrzewania w świetlicy w Zabłociu | 921 | 92109 | | 10 000 | 0 | 10 000 | 2 500 | 12 500 | 12 500 |
| Remont instalacji co w świetlicy w Ponikwie | 921 | 92109 | | 20 000 | 0 | 20 000 | 0 | 20 000 | 20 000 |
| Remont i wymiana instalacji elektrycznej w WOK w Idzikowie | 921 | 92109 | | 50 000 | 0 | 50 000 | 0 | 50 000 | 50 000 |
| Remont świetlicy w Pławnicy | 921 | 92109 | | 122 000 | 97 000 | 25 000 | 0 | 25 000 | 25 000 |
| Remont siedziby MGOK w Bystrzycy- kosztorys | 921 | 92109 | Sporządzenie kosztorysu | 6 500 | | 6 500 | 0 | 6 500 | 6 500 |
| Zakup akordeonu dla LZŚ ze Starego Waliszowa | 921 | 92109 | zakup instrumentu | 5 000 | | 5 000 | 0 | 5 000 | 5 000 |
| Projekt "Kraina Wspólnych Działań Kulturalnych i Turystycznych"- remont, modernizacja i wyposażenie MGOK w Bystrzycy Kł. | 921 | 92109 | Dokumentacja | | 0 | 0 | 55 990 | 55 990 | 55 990 |
| Prace zabezpieczające-remont stropu Sali wystawienniczej | 921 | 92118 | | 34 000 | 0 | 34 000 | | 34 000 | 34 000 |
| Wykonanie dokumentacji projektowej na system fortyfikacji średniowiecznych w Bystrzycy Kł | 921 | 92120 | | 64 000 | 0 | 64 000 | 0 | 64 000 | 64 000 |
| Instalacja dodatkowego pkt.świetlnego na boisku w Idzikowie | 926 | 92601 | | 1 500 | 0 | 1 500 | 0 | 1 500 | 1 500 |
| Monitoring boiska Orlik 2012 | 926 | 92601 | | 30 000 | 0 | 30 000 | 0 | 30 000 | 30 000 |
| Rewitalizacja Góry Parkowej w Bystrzycy Kłodzkiej | 926 | 92605 | Dokumentacja Realizacja zadania | 0 | 0 | 79 000 | -79 000 | 0 | 0 |
| I etap-projekt narciarskich tras biegowych –zakup sprzętu: ratrak + skuter koszt inwest.699.588 | 926 | 92604 | Zakup ratraka i skutera śnieżnego | 0 | 0 | 562 295 | -1 400 | 560 895 | 560 895 |
ujednolicenie nazwy zadania
ujednolicenie nazwy zadania
| I etap-projekt narciarskich tras biegowych –zakup sprzętu: ratrak + skuter koszt inwest.699.588 | 926 | 92604 | Zakup ratraka i skutera śnieżnego | | | 560 295 | -560 295 | 0 | 0 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zakup maszynowej techniki dla zimowej i turystycznej dostępności Orlickich i Bystrzyckich Gór | 926 | 92604 | Zakup ratraka i skutera śnieżnego | 853 919 | 110 624 | 0 | 560 295 | 560 295 | 560 295 | | <urn:uuid:ed64f95f-da86-44e2-9974-28998d9bfb8e> | finepdfs | 1.295898 | CC-MAIN-2019-35 | http://bip.ug-bystrzycaklodzka.dolnyslask.pl/plik,id,2388 | 2019-08-24T09:13:27Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-35/segments/1566027320156.86/warc/CC-MAIN-20190824084149-20190824110149-00531.warc.gz | 28,120,581 | 0.998849 | 0.9993 | 0.9993 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2174,
3810,
5498,
6881,
8430,
10588,
11076
] | 1 | 0 |
ROZPOCZNIJ KALENDARZOWĄ PRZYGODĘ, CZYLI JAKI KALENDARZ ŚCIENNY WYBRAĆ NA ROK 2024?
SPIS TREŚCI
KALENDARZE TRÓJDZIELNE ................................................................. 4
• Kalendarz Trójdzielny MAXI ......................................................... 5
• Kalendarz Trójdzielny MAXI DeLuxe ............................................. 6
• Kalendarz Trójdzielny Standard .................................................... 7
• Kalendarz Trójdzielny Standard Plus .......................................... 8
• Kalendarz Trójdzielny Prosty ....................................................... 9
• Kalendarz Trójdzielny Ekonomiczny ........................................... 10
• Kalendarz Trójdzielny Mini Ekonomiczny ................................. 11
KALENDARZE CZTERODZIELNE ......................................................... 12
• Kalendarz Czterodzielny MAXI .................................................... 13
KALENDARZE JEDNODZIELNE .......................................................... 14
• Kalendarz Jednodzielny .............................................................. 15
• Kalendarz Jednodzielny Ekonomiczny ........................................ 16
KALENDARZE PLAKATOWE LISTWOWANE ..................................... 17
• Kalendarze Plakatowe ................................................................. 18
KALENDARZE PLANSZOWE ............................................................. 19
• Kalendarze Planszowe ................................................................. 20
• Kalendarz Planszowy Panoramiczny .......................................... 21
KALENDARZE BRANŻOWE ............................................................... 22
• Kalendarze Branżowe ................................................................. 23
ASYSTENT WYBORU KALENDARZY .................................................. 24
ODKRYJ INNE ROZWIĄZANIA KALENDARZOWE .......................... 26
FORMULARZ ZAMÓWIENIA ............................................................... 27
Historia kalendarzy sięga zamierzchłych czasów. Już kilka tysięcy lat p.n.e w starożytnym Egipcie wypracowano system dzielenia czasu na powtarzające się cyklicznie okresy. Taki trend można było zauważać w różnych stronach świata. Włodzony był on również w starożytnym Rzymie, gdzie wynaleziono kalendarz juliański, w nielicznych miejscach na ziemi stosowany jest on nieprzerwanie do dnia dzisiejszego.
Wyróżnia się kilka grup i typów kalendarzy, jednak globalnie używany jest kalendarz gregoriański. Powstanie tego kalendarza słonecznego datuje się na XVI w., kiedy to po odkrytych w kalendarzu juliańskim błędach dotyczących prawidłowego liczenia dni, został wprowadzony przez Grzegorza XIII. Wówczas kalendarz ten nazwany został gregoriańskim.
Faktem jest, że większość ludzi na świecie nie wyobraża sobie życia bez kalendarzy, które są wszechstronnie wykorzystywane, m.in. pomagają w codziennym funkcjonowaniu i planowaniu przyszłych dni, miesięcy czy lat, pozwalają również na zachowanie kontroli zadań w życiu zawodowym, jak i osobistym. Wraz z rozwojem technologicznym dopracowano kalendarze w taki sposób, by mogły w lepszym stopniu spełniać swoje zadania, by były one bardziej praktyczne i nowoczesne. Opracowane nowe rodzaje kalendarzy pozwalają na dobranie idealnego do zamierzonych działań.
Jednak w tym miejscu pojawia się pytanie:
JAKI KALENDARZ WYBRAĆ?
W celu wyboru idealnego kalendarza ścieniowego, stworzyliśmy specjalny katalog "Rozpocznij kalendarzową przygodę", czyli jaki kalendarz ścieniowy wybrać na rok 2024?". Pozwoli on na wglębień się w świat kalendarzy i da odpowiedzi na najbardziej nurtujące pytania.
W katalogu znajdują się wzory, łącznie z układem całego kalendarium, które to oprócz funkcji praktycznej, pozwalają na zamieszczenie własnych informacji, tj. oferty firmy, kampanii społecznej, zwracając uwagę odbiorcy w niecodzienny sposób. Kalendarz więc, jest doskonałym rozwiązaniem na promowania usług i produktów.
Zapraszamy do zapoznania się z naszym katalogiem i eksplorowania nieograniczonych możliwości, które umożliwią Ci stworzenie kalendarza idealnie dopasowanego do Twoich potrzeb i oczekiwań.
ZAPRASZAMY DO ŚWIATA KALENDARZY ŚCIENNYCH!
KALENDARZE TRÓJDZIELNE
Kalendarze trójdzielne to popularna forma catorocznej reklamy z trzema kalendariami. Są praktyczne i estetyczne. Do wyboru mamy 7 rodzajów kalendarzy trójdzielných:
- MAXI
- MAXI DELUXE
- Standard
- Standard Plus
- Prosty
- Ekonomiczny
- Mini Ekonomiczny
Kalendarz Trójdzielny MAXI
Kalendarz trójdzielny MAXI ma dużą powierzchnię przeznaczoną na reklamę. Miejscem na dowolne grafiki jest głowka kalendarza oraz jego plecki.
**KALENDARZ**
Rodzaj:
- Klejony MAXI
- Spiralowany MAXI
Format: 310 x 830 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Format: 310 x 210 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
| Kod | Opis |
|-----|------|
| B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| ML + 0 | Folia mat jednostronnie + lakier UV |
| S + 0 | Folia soft touch jednostronnie |
| SL + 0 | Folia soft touch jednostronnie + lakier UV |
**KALENDARIUM**
3 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk:
| standardowy | personalizowany |
|-------------|-----------------|
| czerwono-czarny | 4 + 0 (CMYK) |
| kolor stron: aktualny miesiąc - biały, poprzedni/następny - szary | wg projektu klienta |
Okienko wskazujące datę:
| czerwone | czarne | niebieskie | zielone | pomarańczowe |
|----------|--------|------------|---------|--------------|
**OPAKOWANIE**
brak
koperta offset 80 g
koperta eco kraft brązowa 90 g
kopertopudełko kreda mat 350 g z pakowaniem
Kalendarz Trójdziesiętny MAXI DeLuxe
Kalendarz MAXI DeLuxe to niezwykła kombinacja funkcjonalności i estetyki. Jego wyjątkową cechą jest uszlachetnienie 3D, które nadaje mu wyjątkowy charakter. Wykorzystanie uszlachetnień 3D na główce i na pleckach kalendarza nadają głębi i trójwymiarowego efektu, tworząc unikatową ozdobę.
**KALENDARZ**
Rodzaj:
- MAXI DeLuxe Płaski
- MAXI DeLuxe Wypukły
Format: 310 x 830 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Format: 310 x 210 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
**DOSTĘPNE USZLACHETNIENIE:**
| M + 0 | S + 0 |
|-------|-------|
| Folia mat jednostronnie główka + plecki | Folia soft touch jednostronnie główka + plecki |
| Możliwe uszlachetnienie 3D na spad |
**Uszlachetnienia 3D:**
- lakier wypukły UV 3D
- główka / główka + plecki
- złocenie / srebrzenie wypukłe 3D
- główka / główka + plecki
**KALENDARIUM**
3 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk:
| standardowy | personalizowany |
|-------------|-----------------|
| czerwono-czarny | 4 + 0 (CMYK) |
| kolor stron: aktualny miesiąc - biały, poprzedni/następny - szary | wg projektu klienta |
**Okienko wskazujące datę:**
- czerwone
- czarne
- niebieskie
- zielone
- pomarańczowe
**OPAKOWANIE**
- brak
- koperta offset 80 g
- koperta eco kraft brązowa 90 g
- kopertopudełko kreda mat 350 g z pakowaniem
**DOSTĘPNE OD 10 szt**
*MAKSYMALNY NAKŁD 5000 SZT*
Kalendarz Trójdzielny Standard
Kalendarz trójdzielny Standard to kalendarz, z możliwością umieszczenia dowolnej grafiki na jego głowce. Plecki tego kalendarza są zadrukowane w szarym neutralnym kolorze.
**KALENDARZ**
Wymiar: 310 x 690 mm
**GŁOWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Format: 310 x 210 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
| | |
|---|---|
| B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| ML + 0 | Folia mat jednostronnie + lakier UV |
| S + 0 | Folia soft touch jednostronnie |
| SL + 0 | Folia soft touch jednostronnie + lakier UV |
**KALENDARIUM**
3 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk:
| standardowy | personalizowany |
|-------------|-----------------|
| czerwono-czarny | 4 + 0 (CMYK) |
| kolor stron: aktualny miesiąc - biały, poprzedni/następny - szary | wg projektu klienta |
Okienko wskazujące datę:
czerwone | czarne | niebieskie | zielone | pomarańczowe
**OPAKOWANIE**
brak
koperta offset 80 g
koperta eco kraft brązowa 90 g
Kalendarz Trójdzielny Standard Plus
Kalendarz trójdzielny Standard Plus to kalendarz Standard powiększony o doklejkę reklamową, czyli dodatkowe miejsce na umieszczenie reklamy, informacji czy usługi.
**KALENDARZ**
Format: 310 x 765 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Format: 310 x 210 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
| Kod | Opis |
|-----|------|
| B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| ML + 0 | Folia mat jednostronnie + lakier UV |
| S + 0 | Folia soft touch jednostronnie |
| SL + 0 | Folia soft touch jednostronnie + lakier UV |
**KALENDARIUM**
3 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk:
| standardowy | personalizowany |
|-------------|-----------------|
| czerwono-czarny | 4 + 0 (CMYK) |
| kolor stron: aktualny miesiąc - biały, poprzedni/następny - szary | wg projektu klienta |
Okienko wskazujące datę:
czerwone | czarne | niebieskie | zielone | pomarańczowe
**DOKLEJKA**
Format: 310 x 75 mm
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
**OPAKOWANIE**
brak
koperta offset 80 g
koperta eco kraft brązowa 90 g
Kalendarz Trójdzielny Prosty
Kalendarz trójdzielny Prosty to rodzaj kalendarza występujący z płaską główką. Miejscem na logo, dowolne grafiki i teksty jest tu główka kalendarza. Kalendarz nie jest dostępny z opcją uszlachetnienia. Wyróżniającym parametrem ten kalendarz spośród innych trójdzielnych kalendarzy jest możliwość wyboru podłoża spośród dwóch tj. kartonu 250 g lub papieru ekologicznego Materica Kraft 250 g. Plecki nie są zadrukowane, mają kolor wybranego podłoża.
**KALENDARZ**
Format: 310 x 690 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska
Format: 310 x 210 mm
Podłoże:
- karton 250 g
- tradycyjny, biały
- Materica Kraft 250 g
- ekologiczny, brązowy
Zadruk:
- karton 250 g
- Materica Kraft 250 g
- 4 + 0 (CMYK)
- 5 + 0 (CMYK i White)
Bez uszlachetnienia
**KALENDARIUM**
3 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk: standardowy (czarno-czarny)
Aktualny miesiąc - strona biała,
poprzedni/następny - strona szara
Okienko wskazujące datę:
| czerwone | czarne | niebieskie | zielone | pomarańczowe |
|----------|--------|------------|---------|--------------|
| ![czerwone] | ![czarne] | ![niebieskie] | ![zielone] | ![pomarańczowe] |
**OPAKOWANIE**
brak
koperta offset 80 g
koperta eco kraft brązowa 90 g
Kalendarz Trójdzielny Ekonomiczny
Kalendarz Trójdzielny Ekonomiczny to praktyczne rozwiązanie dla osób poszukujących funkcjonalnego kalendarza w przystępnej cenie. Jego układ to potrójne kalendarium na jednym arkuszu, które jest doklejone do główki. Główka tego kalendarza stanowi miejsce na umieszczenie dowolnej grafiki czy reklamy firmy. Dzięki swojej prostocie i praktyczności, kalendarz trójdzielny ekonomiczny doskonale spełnia swoje zadanie jako niezawodny towarzysz organizacji czasu.
**KALENDARZ**
Format: 290 x 641 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska
Format: 290 x 210 mm
Podłoże:
- karton 250 g
- tradycyjny, biały
- uszlachetnienie / bez uszlachetnienia
- Materica Kraft 250 g
- ekologiczny, brązowy
- bez uszlachetnienia
Zadruk:
- karton 250 g
- 4 + 0 (CMYK)
- Materica Kraft 250 g
- 4 + 0 (CMYK)
- 5 + 0 (CMYK i White)
Dostępne uszlachetnienie:
- B + O | Folia błysk jednostronnie
- M + O | Folia mat jednostronnie
**KALENDARIUM**
3M 290 x 431 mm
(3-miesięczne kalendarium 290 x 431 mm na jednym arkuszu)
Format: 290 x 431 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk: standardowy (czerwono-czarny)
aktualny miesiąc – biały,
poprzedni/następny – szary
Okienko wskazujące datę: brak
**OPAKOWANIE**
brak
Kalendarz Trójdzielny Mini Ekonomiczny
Jeśli poszukujesz miniaturowego, budżetowego kalendarza trójdzielnego to kalendarz Mini Ekonomiczny spełni te oczekiwania. Ten prosty, praktyczny i jednocześnie tani gadżet z reklamą powiesisz na ścianie czy tablicy korkowej przy biurku dziecka w domu czy przy swoim w pracy. Reklamę można tu umieścić na główce oraz na pleckach pomiędzy kalendariami. Całość główki i pleców kalendarza jest uszlachetniona folią błysk jednostronnie.
**KALENDARZ**
Format: 152 x 406 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska
Podłoże: karton 250 g
Zdruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
| B + O | Folia błysk jednostronnie |
**KALENDARIUM**
3 oddzielne mini kalendaria
Format: 141 x 72 mm
Podłoże: offset 80 g
Zaśnik: standardowy (czarno-czarny)
aktualny miesiąc – strona biała
poprzedni/następny – strona biała
Okienko wskazujące datę: brak
**OPAKOWANIE**
brak
*DOSTĘPNE OD*
10 szt
KALENDARZE CZTERODZIELNE
Idealny planer z doskonałym miejscem reklamowym, który pomoże Ci w organizacji!
Kalendarz Czterodzielny MAXI
Kalendarz czterodzielny Maxi to kalendarz z dużą powierzchnią reklamową. Miejsce na indywidualny projekt znajduje się na główce kalendarza jaki i na jego plecach. Posiada on cztery oddzielne kalendaria z możliwością wyznaczania daty za pomocą kolorowego okienka do wyboru spośród pięciu kolorów.
**KALENDARZ**
Rodzaj:
- Klejony MAXI
Wymiar: 310 x 1026 mm
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Format: 310 x 210 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
| Kod | Opis |
|-----|-------------------------------------------|
| B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| ML + 0 | Folia mat jednostronnie + lakier UV |
| S + 0 | Folia soft touch jednostronnie |
| SL + 0 | Folia soft touch jednostronnie + lakier UV |
**KALENDARIUM**
4 oddzielne kalendaria
Format: 290 x 141 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk: standardowy (czerwono-czarny)
aktualny miesiąc - strona biała, poprzedni/dwa następne - strona szara
Okienko wskazujące datę:
| Kolor | Opis |
|-------|---------------|
| czerwone | czarne |
| niebieskie | zielone |
| pomarańczowe |
**OPAKOWANIE**
- brak
- koperta offset 80 g
- koperta eco kraft brązowa 90 g
- kopertopudełko kreda mat 350 g z pakowaniem
KALENDARZE JEDNODZIELNE
Kalendarze jednodzielne wyróżniają się niewielkim rozmiarem, a jednocześnie zachowują pełną funkcjonalność i stanowią doskonały nośnik reklamy. Wykorzystując ciekawą grafikę, logo lub treści, możemy stworzyć produkt, który idealnie łączy użyteczność z estetyką, dodając urok zarówno przestrzeniom biurowym jak i wnętrzom domowym. To praktyczne i atrakcyjne rozwiązanie dla tych, którzy cenią zarówno organizację czasu, jak i dbałość o wygląd otoczenia.
Kalendarz Jednodzielny
Kalendarz jednodzielny pozwala na umieszczenie logo, danych firmy, dostępnych produktów czy usług przy zachowaniu zasady oszczędności miejsca na ścianie.
**KALENDARZ**
Format: 310 x 480 mm | 310 x 458 mm (Materica Kraft 5 + 0)
**GŁÓWKA KALENDARZA**
Rodzaj: płaska lub wypukła
Podłoże:
- karton 250 g
- tradycyjny, biały
- uszlachetnienie
- Materica Kraft 250 g
- ekologiczny, brązowy
- bez uszlachetnienia
Zadruk:
- karton 250 g
- 4 + 0 (CMYK)
- Materica Kraft 250 g
- 4 + 0 (CMYK)
- S + 0 (CMYK i White)
Dostępne uszlachetnienie:
- B + 0 | Folia błysk jednostronnie
- M + 0 | Folia mat jednostronnie
- ML + 0 | Folia mat jednostronnie + lakier UV
- S + 0 | Folia soft touch jednostronnie
- SL + 0 | Folia soft touch jednostronnie + lakier UV
**KALENDARIUM**
12-kartkowe, 3 miesiące na jednej kartce
Format: 290 x 190 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk:
- standardowy | personalizowany
- czerwono-czarny | 4 + 0 (CMYK)
Okienko wskazujące datę:
- czerwone
- czarne
- niebieskie
- zielone
- pomarańczowe
**OPAKOWANIE**
brak
koperta offset 80 g
koperta eco kraft brązowa 90 g
kopertopudełko kreda mat 350 g z pakowaniem
Kalendarz Jednodzielny Ekonomiczny
Wśród kalendarzy jednodzielnych został opracowany model kalendarzy dla wymagających, mianowicie kalendarz Jednodzielny Ekonomiczny. Jego format jest pomniejszony w porównaniu do wcześniejszego modelu, tak by mógł zajmować jak najmniejszą powierzchnię na ścianie, ale jednocześnie by spełniał on nadal funkcje reklamowe i zmieścił niebanalne projekty graficzne.
KALENDARZ
Format: 290 x 324 mm
GŁÓWKA KALENDARZA
Rodzaj: płaska
Format: 290 x 152 mm
Podłoże: karton 250 g
Zadruk: 4 + 0 (CMYK)
Dostępne uszlachetnienie:
B + 0 | Folia błysk jednostronne
KALENDARIUM
12-kartkowe, 3 miesiące na jednej kartce
Format: 290 x 190 mm
Podłoże: offset 80 g
Zadruk: standardowy (czerwono-czarny)
Okienko wskazujące datę: brak
OPAKOWANIE
brak
DOSTĘPNE OD 10 szt
KALENDARZE PLAKATOWE LISTWOWANE
Caloroczne kalendarium, duży format - nie można przejść obok tego rozwiązania! Odkryj potęgę planowania na każdy dzień i zanurz się w wyjątkowej organizacji czasu. Ten kalendarz zachwyci Cię swoją funkcjonalnością i przyciągnie uwagę swoim imponującym rozmiarem. To idealne narzędzie do planowania na cały rok, które nie tylko pomoże Ci być zorganizowanym, ale także wzbogaci wnętrze biura czy domu. Nie pozostawaj obojętny i skorzystaj z tego wyjątkowego rozwiązania!
Kalendarze Plakatowe
Kalendarze plakatowe to nie tylko kalendarze ścienne, ale także doskonała forma całorocznej reklamy dla firmy, projektów i usług. Ich wyjątkowy układ pozwala na wygodne planowanie na cały rok bez konieczności odwracania kart. Na jednej karcie widoczny jest cały rozkład miesiąca, co ułatwia organizację czasu. Duży format i ciekawa grafika przyciągają uwagę klientów, sprawiając, że są doskonałym narzędziem marketingowym. Kalendarze plakatowe są listowane od góry i od dołu, co umożliwia łatwy montaż na ścianie. Dzięki nim Twoja firma z pewnością będzie zauważona przez klientów przez cały rok!
| KALENDARZ | Format: |
|-----------|---------|
| | B1 | B2 | A1 | A2 |
| | 680 x 980 mm | 480 x 680 mm | 594 x 840 mm | 420 x 594 mm |
| | dostępne od 50 szt. | dostępne od 1 szt. | dostępne od 50 szt. | dostępne od 1 szt. |
| Zadruk: | A2 | B1, B2, A1 |
|-----------|----|------------|
| | 4 + 0 (CMYK) | 4 + 4 (CMYK) | 4 + 0 (CMYK) |
| Podłoże: | kreda błysk 130 g | B2, A1, A2 | bez uszlachetnienia |
|-----------|-------------------|------------|---------------------|
| | kreda błysk 170 g | B1, B2, A1, A2 | uszlachetnienie |
| | kreda mat 170 g | B1, B2, A1, A2 | uszlachetnienie |
| | kreda błysk 250 g | B2, A2 | uszlachetnienie |
Dostępne uszlachetnienie:
| Formaty | Uszlachetnienie |
|---------|-----------------|
| B1, B2, A1, A2 | 0 + 0 | Brak uszlachetnienia |
| B1, B2, A1, A2 | B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| A2 | B + B | Folia błysk dwustronnie |
| B2, A1, A2 | M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| A2 | M + M | Folia mat dwustronnie |
| B2 | ML + 0 | Folia mat + lakier wybiórczy UV jednostronnie |
Listwowanie: po krótszym boku
Kolor listwy:
srebrna | czarna | czerwona | niebieska | biała
KALENDARZE PLANSZOWE
Świetny nośnik reklamy na spirali dostępny w wielu rozmiarach z wieloma planszami.
Kalendarze Planszowe
Kalendarze planszowe to prestiżowy produkt. Ten kalendarz świetnie sprawdzi się jako upominek reklamowy, który potrafi zdobyć serca wielu potencjalnych klientów. Wybierz rodzaj papieru, format, ilość kart czy sposób oprawy i stwórz swój osobisty nośnik reklamy.
**KALENDARZ**
Rodzaj kalendarza: spiralowany
Typ Kalendarza:
- 13-planszowy
- 7-planszowy
Format:
| | A4 | A3 | A2 | B2 |
|---|--------|--------|--------|--------|
| | 210 x 297 mm | 420 x 297 mm | 594 x 420 mm | 475 x 680 mm |
Zadruk:
- 4 + 0 (CMYK)
- 4 + 4 (CMYK)
Podłoże:
- kreda błysk 130 g
- kreda błysk 170 g
- kreda błysk 250 g
Bez uszlachetnienie
Spiralowanie:
| | A4 | A3 | A2 | B2 |
|---|--------|--------|--------|--------|
| | po dłuższym boku | po dłuższym boku | po krótszym boku | po krótszym boku |
| | po krótszym boku | po krótszym boku | | |
Kolor spirali:
- biała
- czarna
- srebrna
- złota
*NOWE*
Kalendarz Planszowy Panoramiczny
Jeżeli potrzebujesz kalendarza w układzie pionowym z wieloma planszami, to propozycją jest kalendarz Planszowy Panoramiczny. Jego format oraz ilość plansz pozwalają na umieszczenie wielu niezbędnych informacji obok dowolnie opracowanego kalendarium. Każda karta to 100% personalizowanego projektu, dopasowanego do potrzeb odbiorcy.
**KALENDARZ**
**Rodzaj kalendarza:** spiralowany
**Typ Kalendarza:**
- 13-planszowy
- 7-planszowy
**Format:** 150 x 420 mm
**Zadruk:**
| 13-planszowy | 7-planszowy |
|--------------|-------------|
| 4 + 0 (CMYK) | 4 + 4 (CMYK) |
**Podłoże:** kreda błysk 200 g
**Bez uszlachetnienia**
**Spiralowanie:** po krótszym boku
**Kolor spirali:**
- biała
- czarna
- srebrna
- złota
*NOWE*
**DOSTĘPNE OD**
1 szt
KALENDARZE BRANŻOWE
Stworzone dla wielu specjalności przemysłowych, jednostek budżetowych czy organizacji non-profit.
Kalendarze Branżowe
Kalendarze branżowe to kalendarze firmowe skierowane dla każdej firmy czy organizacji. Te kalendarze są propozycją m.in. dla warsztatu samochodowego, klubu sportowego, komendanta OSP, urzędów czy do przychodni lekarskiej oraz wielu innych branż. Kalendarze te będą świetnym nośnikiem reklamy.
**KALENDARZE FIRMOWE Z LISTWĄ**
| Format: | B1 | B2 | A1 | A2 |
|---------|----|----|----|----|
| 680 x 980 mm | 480 x 680 mm | 594 x 840 mm | 420 x 594 mm |
| dostępne od 50 szt. | dostępne od 1 szt. | dostępne od 50 szt. | dostępne od 1 szt. |
**Zadruk:**
| | A2 | B1, B2, A1 |
|---|----|------------|
| 4 + 0 (CMYK) | 4 + 4 (CMYK) | 4 + 0 (CMYK) |
**Podłoże:**
| | kreda błysk 130 g | B2, A1, A2 | bez uszlachetnienia |
|---|------------------|------------|---------------------|
| | kreda błysk 170 g | B1, B2, A1, A2 | uszlachetnienie |
| | kreda mat 170 g | B1, B2, A1, A2 | uszlachetnienie |
| | kreda błysk 250 g | B2, A2 | uszlachetnienie |
Dostępne uszlachetnienie:
| | B1, B2, A1, A2 | 0 + 0 | Brak uszlachetnienia |
|---|----------------|-------|---------------------|
| | B1, B2, A1, A2 | B + 0 | Folia błysk jednostronnie |
| | A2 | B + B | Folia błysk dwustronnie |
| | B2, A1, A2 | M + 0 | Folia mat jednostronnie |
| | A2 | M + M | Folia mat dwustronnie |
| | B2 | ML + 0 | Folia mat + lakier wybiórczy UV jednostronnie |
Listwowanie: po krótszym boku
Kolor listwy:
- srebrna
- czarna
- czerwona
- niebieska
- biała
**KALENDARZ A3 I A4 Z DZIURKĄ**
| Format: | A4 | A3 |
|---------|----|----|
| 210 x 297 mm | 297 x 420 mm |
**Zadruk:** 4 + 0 (CMYK)
**Podłoże:** karton Arktika 300 g
Bez uszlachetnienia
ASYSTENT WYBORU KALENDARZY
Czyli tabelaryczne ujęcie propozycji kalendarzowych
| TYP KALENDARZA | RODZAJ KALENDARZA | NAZWA KALENDARZA | FORMAT | MOŻLIWOŚĆ SPRAWDZANIA WIELU DAT JEDNOCZĘŚNIE (poprzedniego, obecnego, poprzedniego miesiąca, kolejnego miesiąca - jeden widok) | OPCJA KALENDARIUM PERSONALIZOWANEGO | OKIENKO WSKAZUJĄCE DATĘ | MIEJSCE NA REKLAMĘ I INNE INFORMACJE | DODATKOWE MIEJSCA NA INNE GRAFIKI, HASŁA REKLAMOWE ITP. | MIEJSCE NA NOTATKI UŻYTKOWNIKA | MOŻLIWOŚCI ESTETYCZNE – USZLACHETNIENIE | OPAKOWANIE NA KALENDARZ |
|----------------|------------------|-----------------|--------|---------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------|--------------------------|-------------------------------------------------|-----------------------------------------------|---------------------------------|---------------------------------------------|-------------------------|
| KLENDARZE ŚCIENNE | Kalendarz czterodzielny | MAXI | 310 x 1026 mm | + | — | + | + | + | — | + | + | + |
| Kalendarze Trójdzielne | MAXI | 310 x 830 mm | + | + | + | + | + | + | — | + | + | + |
| | MAXI DeLuxe | 310 x 830 mm | + | + | + | + | + | + | — | — | uszlachetnienie 3D | + |
| | Standard | 310 x 690 mm | + | + | + | + | — | — | — | + | + | + |
| | Standard z doklejką | 310 x 765 mm | + | + | + | + | — | — | — | + | + | + |
| | Prosty | 310 x 690 mm | + | — | + | + | — | — | — | — | + | + |
| | Trójdzielny Ekonomiczny | 290 x 641 mm | + | — | — | + | — | — | — | + | — | — |
| | Mini Ekonomiczny | 152 x 406 mm | + | — | — | + | + | — | — | + | + | — |
| Kalendarze Jednodzielne | Jednodzielny | 310 x 480 mm<br>310 x 458 mm (Materia Kraft 5 + 0) | + | + | + | + | + | — | + | + | + |
| | Jednodzielny Ekonomiczny | 290 x 324 mm | + | — | — | + | — | — | — | + | — | — |
| Kalendarze Plakatowe | Plakatowe | B1, B2, A1, A2 | + | + | — | + | + | — | — | + | — |
| Kalendarze Planszowe | 13-Planszowy<br>P-Planszowy<br>Panoramiczny | A3, A4, A2, B2<br>150 x 420 mm | + | + | — | + | + | — | — | — | — |
| Kalendarze Branżowe | Firmowe z Listwą<br>A3 z dziurką<br>A4 z dziurką | B1, B2, A1, A2<br>A3<br>A4 | + | + | — | + | + | — | — | — | — |
ODKRYJ POZOSTAŁE ROZWIĄZANIA KALENDARZOWE
Zapraszamy do zapoznania się z pozostałymi katalogami, gdzie znajdziesz więcej informacji na temat innych rozwiązań kalendarzowych.
Katalog „Przygotuj się na kalendarzową podróż! Który kalendarz biurkowy na rok 2024 wywoła Twój zawrót głowy?” dotyczy kalendarzy biurkowych.
Katalog „Zakręć się w kalendarzowej spirali, czyli inne rozwiązania kalendarzowe.” oferuje wiele ciekawych możliwości w świecie kalendarzy.
Katalog „Magiczne strony pełne dat, inspiracji i organizacji na rok 2024, czyli kalendarze książkowe 2024” - dotyczy kalendarzy książkowych.
Kalendarze Biurkowe
- Piramidka Extra
- Piramidka Klejona
- Piramidka Spiralowana
- Piramidka Smart Klejona
- Piramidka Smart Spiralowana
- Piramidka Pionowa DeLuxe z Uszlachetnieniem 3D
- Piramidka Pionowa
- Piramidka Econo
- Piramidka Eco
- Piramidka Mini
- Planery na biurko
- Terminarz
- Terminarz z notesem
Kalendarze Książkowe
- A5 Dzienny Karbon
- A5 Dzienny Nadir
- A5 Dzienny Vivella
- A5 Dzienny Diamond
- AG Kieszonkowy Vivella
- A5 Firmowy Vivella z gumką
Inne rozwiązania kalendarzowe
- Kalendarzyki Listkowe
- Kalendarzki na lodówkę
- Kopertopudełka DeLuxe z Uszlachetnieniem 3D
- Kopertopudełka
- Kalendaria
Personalizowany
FORMULARZ ZAMÓWIENIA
Czyli ulubiony produkt do koszyka
| PARAMETR KALENDARZA | OPIS PARAMETRY KALENDARZA |
|---------------------|----------------------------|
| **Rodzaj produktu** (wpisz typ kalendarza, który Cię zainteresował np. trójdziesiętny) | |
| **Typ Kalendarza** (wpisz model kalendarza, który Cię zainteresował np. Maxi) | |
| **Podłoże** (wpisz, jeśli dla Twojego modelu kalendarza jest więcej niż jedno dostępne) | |
| **Uszlachetnienie** (wpisz, jeśli jest ono dostępne dla Twojego modelu w różnych konfiguracjach) | |
| **Zadruk** (jeśli model przewiduje różne opcje zadruku) | |
| **Rodzaj główkii** (płaska / wypukła dotyczy wybranych modeli kalendarzy ściennych) | Płaska | Wypukła |
| **Rodzaj kalendarza** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Spiralowany | Klejony |
| **Kalendarium** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Standardowe (czerwono-czarne) | Personalizowane (4 + 0 CMYK) | Brak kalendarium (Stand reklamowy) |
| **Kolor okienka** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Brak | Czerwone | Czarne | Zielone | Niebieskie | Pomarańczowe |
| **Kolor listwy** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Srebrna | Czerwona | Czarna | Biała | Niebieska |
| **Kolor spirali** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Srebrna | Biała | Czarna | Złota |
| **Opakowanie** (niepotrzebne skreślić, wybór uzależniony od modelu kalendarza) | Brak | Koperta offset 80 g | Koperta eco kraft brązowa 90 g | Kopertopudełko kreda 350 g + pakowanie |
| **Nakład** | |
| **Uwagi** | | | 9312f474-a3a9-4dbb-9554-fb2f3c6068d2 | finepdfs | 1.610352 | CC-MAIN-2024-10 | https://www.poligrafia.katowice.pl/ext/download/336/ | 2024-02-29T18:33:26+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474852.83/warc/CC-MAIN-20240229170737-20240229200737-00377.warc.gz | 952,232,183 | 0.994534 | 0.999693 | 0.999693 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
82,
2056,
4245,
4525,
5717,
7133,
8197,
9323,
10571,
11785,
12724,
12831,
14221,
14700,
15845,
16634,
17137,
18998,
19104,
20094,
20891,
21011,
22658,
22739,
24868,
25470,
26116,
26173,
27746
] | 1 | 0 |
Protokół nr 1/2021
posiedzenia Doraźnej Komisji Statutowej,
które odbyło się w dniu 30 marca 2021 r.
Na podstawie art. 15 zzx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) posiedzenie komisji odbyło się w zdalnym trybie. W posiedzeniu udział wzięło 5 członków komisji, a także radca prawny Elżbieta Celichowska i kierownik Biura Rady i Sołectw Izabela Lesiecka.
Porządek obrad:
1. Otwarcie posiedzenia.
2. Statuty jednostek pomocniczych (sołectw i osiedli).
3. Zamknięcie posiedzenia.
Ad.1. Otwarcie posiedzenia.
Otwarcia posiedzenia i stwierdzenia prawomocności obrad dokonał przewodniczący komisji Grzegorz Parszuto.
Ad.2. Statuty jednostek pomocniczych (sołectw i osiedli).
Komisja zapoznała się z następującymi dokumentami:
– uwagami i wnioskami do statutów jednostek pomocniczych złożonymi w 2015 r. przez sołtysów i przewodniczących zarządów osiedli,
– wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dot. uchwał w sprawie statutów jednostek pomocniczych gminy (sołectw i osiedli).
Komisja omówiła projekt statutu jednostek pomocniczych (sołectw) od § 1 do § 25 ust. 10.
W projekcie ww. statutu wprowadza się następujące zmiany:
– uchyla się § 2, § 3, § 4;
– do § 1 wprowadza się ust. 2-4, które otrzymują brzmienie:
“2. Lokalną wspólnotę samorządową Sołectwa ... stanowią jego mieszkańcy.
3. Teren działania Sołectwa obejmuje wieś ...
4. Obszar Sołectwa ... przedstawia mapa będącą załącznikiem nr 1 do niniejszego statutu.”;
– § 6 ust. 1 zostanie przeanalizowany;
– do § 6 ust. 1 dodaje się kolejny punkt, który otrzymuje brzmienie „x) opiniowanie nazw ulic, plany miejscowe, itd.”;
– zmienia się § 6 ust. 2 pkt 3
z „3) przedstawianie organom Gminy projektów inicjatyw społecznych i gospodarczych w zakresie funkcjonowania Sołectwa danej jednostki;”
na „3) przedstawianie organom Gminy projektów inicjatyw społecznych i gospodarczych w zakresie funkcjonowania Sołectwa”;
zmienia się § 6 ust. 2 pkt 4
z „4) nawiązywanie współpracy z innymi jednostkami pomocniczymi funkcjonującymi na terenie Gminy celem realizacji wspólnych przedsięwzięć;”
na „4) nawiązywanie współpracy z innymi jednostkami pomocniczymi i jednostkami organizacyjnymi Gminy oraz innymi podmiotami funkcjonującymi na terenie Gminy celem realizacji wspólnych przedsięwzięć;”
zmienia się § 6 ust. 2 pkt 9
z „9) organizowanie i koordynowanie przedsięwzięć mających na celu poprawę warunków życia społeczności jednostki pomocniczej;”
na „9) organizowanie i koordynowanie przedsięwzięć mających na celu poprawę warunków życia społeczności Sołectwa;”
w § 6, po ust. 2, wprowadza się nowy ustęp, który otrzymuje brzmienie: „3. Sołectwu na wniosek Zebrania Wiejskiego można powierzyć zarządzanie i korzystanie ze składników mienia komunalnego stanowiącego własność gminy na zasadach określonych w uchwałach Rady Gminy;”
w § 8 uchyla się ust. 2 i ust. 4;
w § 9 ust. 2 uchyla się pkt 1;
zmienia się § 9 ust. 2 pkt 3
z „3) określanie przeznaczenia składników mienia komunalnego przekazanych Sołectwu oraz dochodów z tego źródła w ramach uprawnień przyznanych Sołectwu przez Radę Gminy,”
na „3) określanie przeznaczenia składników mienia komunalnego przekazanych Sołectwu przez Radę Gminy;”
zmienia się § 9 ust. 2 pkt 6
z „6) rozpatrywanie sprawozdań rocznych z wykonania planu wydatków,”
na „6) przyjmowanie sprawozdań rocznych z wykonania planu wydatków;”
w § 9 ust. 2 uchyla się pkt 7 i pkt 8;
w § 10 przed dotychczasowym ust. 1 dodaje się nowy ustęp, który otrzymuje brzmienie:
„1. Zebranie Wiejskie jest jawne i mogą być na nim obecne inne osoby bez prawa udziału w głosowaniu.”
w § 10 zmienia się dotychczasowy ust. 1
z „1. Do udziału w Zebraniu Wiejskim są uprawnione osoby, które najpóźniej w dniu zebrania kończą 18 lat oraz stale zamieszkują na terenie Sołectwa.”
na „1. Do udziału w Zebraniu Wiejskim są uprawnione osoby, które w dniu zebrania posiadają czynne prawo wyborcze do organów Gminy.”
w § 11 uchyla się pkt 3;
zmienia się § 11 pkt 4
z „4) żądania utrwalenia w protokole własnych czynności, wymienionych w punktach 1-3,”
na „4) żądania utrwalenia w protokole własnych czynności, wymienionych w punktach 1-2;”
§ 12 otrzymuje brzmienie:
„§ 12. 1. O ile Statut niniejszy nie stanowi inaczej, Zebranie Wiejskie zwoływane jest przez Sołtysa:
1) z własnej inicjatywy lub z inicjatywy Rady Sołeckiej,
2) na żądanie organów Gminy,
3) na wniosek przynajmniej 5% uprawnionych do udziału w Zebraniu Wiejskim.
3. Posiedzenie Zebrania Wiejskiego odbywa się w miarę istniejących potrzeb, nie rzadziej jednak niż dwa/jeden razy w roku.
4. Posiedzenie Zebrania Wiejskiego zwołuje się najpóźniej w terminie 14 dni od daty zgłoszenia wniosku, a termin jego odbycia nie może być dłuższy niż 30 dni od daty złożenia wniosku.
5. O posiedzeniu Zebrania Wiejskiego mieszkańcy Sołectwa winni być powiadomieni co najmniej 7 dni przed jego terminem przez ogłoszenie pisemne na tablicy ogłoszeń na terenie sołectwa oraz na stronie internetowej urzędu.
6. Zawiadomienie o posiedzeniu, o którym mowa w ust. 5 zawiera:
1) określenie inicjatora zebrania,
2) określenie daty, godziny i miejsca zebrania,
3) proponowany porządek obrad.
7. W porządku obrad Zebrania powinno znajdować się sprawozdanie z realizacji uchwał, wniosków z poprzedniego zebrania. Sprawozdanie składa Sołtys lub członek Rady Sołeckiej.”;
- należy podjąć decyzję w jakich miesiącach powinno odbyć się Zebranie Wiejskie, o którym mowa w § 12 ust. 3 (kwiecień/sierpień-wrzesień);
- zmienia się § 14 ust. 1 pkt 2
z „2) zapewnia obsługę techniczno-biurową posiedzenia,”
na „2) zapewnia obsługę techniczno-biurową posiedzenia, z zastrzeżeniem § 24 ust. 5,”;
- zmienia się § 14 ust. 1 pkt 8
z „8) przeprowadza głosowanie, a w razie potrzeby zarządza powołanie w tym celu komisji skrutacyjnej, ogłasza niezwłocznie wyniki głosowania,”
na „8) przeprowadza głosowanie oraz ogłasza niezwłocznie wyniki głosowania,”;
- w § 16 uchyla się ust. 2 i ust. 3;
- w § 16 wprowadza się ust. 2 i ust. 3, które otrzymują brzmienie:
„2. Wójt może stwierdzić nieważność uchwały ze względu na przekroczenie kompetencji wynikających z przepisów prawa. zadań własnych gminy.
3. Tryb odwołania od decyzji Wójta o nie możliwości realizacji Uchwały rozstrzyga Rada Gminy na wniosek Rady Sołeckiej.”;
- zmienia się § 17 ust. 1
z „1. Z każdego posiedzenia Zebrania Wiejskiego sporządza się protokół, który powinien zawierać:”
na „1. Z każdego posiedzenia Zebrania Wiejskiego, wybrany uprzednio sekretarz sporządza protokół, który powinien zawierać:”;
- zmienia się § 17 ust. 1 pkt 4
z „4) zatwierdzony porządek obrad,”
na „4) porządek obrad,”;
- zmienia się § 18 ust. 3
z „3. Każdy mieszkaniec Gminy ma prawo wglądu do protokołu, robienia z niego notatek oraz wyciągów.”
na „3. Każdy mieszkaniec Gminy ma prawo wglądu do protokołu i robienia z niego notatek.”;
– należy zastanowić się nad zasadnością wprowadzenia w § 18 kolejnego ustępu w następującym brzmieniu: „Wójt w terminie 14 dni może wnieść uwagi lub wezwać do uzupełnienia.”;
– zmienia się § 19 ust. 1
z „1. Sołtys wykonuje uchwały Zebrania Wiejskiego oraz inne zadania określone przepisami prawa i uchwałami organów Gminy.”
na „1. Sołtys wykonuje uchwały Zebrania Wiejskiego.”;
– uchyla się § 19 ust. 2 pkt 6, pkt 7 i pkt 9;
– zmienia się § 19 ust. 2 pkt 12
z „12) sporządzanie sprawozdań z działalności Sołectwa za dany rok oraz przedkładanie ich Zebraniu Wiejskiemu nie później, niż do końca kwietnia,”
na „12) sporządzanie sprawozdań z działalności Sołectwa za dany rok oraz przedkładanie ich Zebraniu Wiejskiemu”;
– zmienia się § 20 ust. 1
z „1. Rada Sołecka składa się z 4 do 7 osób.”
na „1. Rada Sołecka składa się z 3 do 7 osób.”;
– w § 20 dodaje się ust. 6, który otrzymuje brzmienie: „6. Rada Sołecka spośród siebie wybiera osobę, która w przypadkach szczególnych, losowych w zastępstwie Sołtysa podejmie niezbędne czynności dla bieżącego funkcjonowania sołectwa.”;
– zmienia się § 21 ust. 1
z „1. Sołtysowi przysługują diety i zwrot kosztów podróży na zasadach określonych przez organy Gminy.”
na „1. Sołtysowi przysługują diety i zwrot kosztów podróży na zasadach określonych przez Radę Gminy.”;
– uchyla się § 23;
– zmienia się § 24 ust. 3
z „3. Postanowienia § 12 ust. 5 i 6 oraz §15 stosuje się odpowiednio.”
na „3. Postanowienia § 12 ust. 5 i 6 stosuje się odpowiednio.”;
– zmienia się § 25 ust. 1
z „1. Uczestników Zebrania Wiejskiego wpisuje się na listę obecności podając imię, nazwisko i adres zamieszkania po uprzednim okazaniu dokumentu potwierdzającego adres zameldowania.”
na „1. Uczestników Zebrania Wiejskiego wpisuje się na listę obecności podając imię, nazwisko i adres zamieszkania po uprzednim okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość.”;
– uchyla się § 25 ust. 2;
– w § 25 wprowadza się ust. 2, który otrzymuje brzmienie: „2. Postanowienia § 10 stosuje się odpowiednio”;
zmienia się § 25 ust. 5
z „5. Wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej przeprowadzane są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej ilości kandydatów zgłaszanych przez Zebranie Wiejskie.”
na „5. Wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej przeprowadzane są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej ilości kandydatów zgłaszanych na zebraniu wyborczym.”;
uchyla się § 25 ust. 6;
w § 25 po ust. 10 wprowadza się nowy ustęp, który otrzymuje brzmienie: „12. Wybranymi zostają ci z kandydatów, którzy uzyskali największą liczbę głosów. W przypadku równej liczby głosów uniemożliwiającego wybór Rady Sołeckiej między tymi kandydatami do pełnego składu Rady, przeprowadza się wybory dodatkowe.”.
Projekt statutów jednostek pomocniczych (sołectw), zawierający ww. zmiany, stanowi załącznik do protokołu. Kolorem żółtym oznaczono zapisy, które należy przeanalizować.
Komisja postanowiła, że następne posiedzenie odbędzie się w zdalnym trybie 27 kwietnia 2021 r. o godz. 9.30.
Ad.3. Zamknięcie posiedzenia.
Przewodniczący komisji Grzegorz Parszuto zamknął posiedzenie komisji.
Przewodniczący
Doraźnej Komisji Statutowej
Grzegorz Parszuto
UCHWAŁA Nr 366/XLIV/2014
RADY GMINY CZERWONAK
z dnia 20 marca 2014 r.
w sprawie Statutu Sołectwa Bolechowo
Na podstawie art. 35 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 713 i 1378 tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.) uchwała się:
STATUT SOŁECTWA BOLECHOWO
DZIAŁ I.
Postanowienia ogólne
§ 1. 1. Sołectwo Bolechowo jest jednostką pomocniczą Gminy Czerwonak.
§ 2. Niniejszy Statut określa organizację i zakres działania Sołectwa Bolechowo, w tym:
1) jego zadania i sposób ich realizacji;
2) zasady i tryb wyboru organów Sołectwa oraz ich odwoływania;
3) uprawnienia Sołectwa względem składników mienia gminnego przekazanych mu do zarządzania;
4) zasady gospodarki finansowej;
5) zasady sprawowania nadzoru nad działalnością jego organów.
§ 3. Ilęcroś w niniejszym Statucie jest mowa o:
1) Gminie — należy przez to rozumieć Gminę Czerwonak;
2) Sołectwie — należy przez to rozumieć jednostkę pomocniczą określoną w § 1 niniejszego Statutu;
3) Sołtysie — należy przez to rozumieć organ wykonawczy Sołectwa;
4) Radzie Sołeckiej — należy przez to rozumieć grupę osób wspomagającą działania Sołtysa, wybraną i działającą na zasadach określonych niniejszym Statutem;
5) Zebraniu Wiejskim — należy przez to rozumieć organ uchwaladawczy Sołectwa.
§ 4. Sołectwo obejmuje obszar, którego granice oznaczone są w załączniku do niniejszej uchwały:
2. Lokalną wspólnotę samorządową Sołectwa ... stanowią jego mieszkańcy.
3. Teren działania Sołectwa obejmuje wieś ...
4. Obszar Sołectwa ... przedstawia mapa będąca załącznikiem nr 1 do niniejszego statutu.
DZIAŁ II.
Zakres działania Sołectwa
§ 2.
1. Podstawowym celem utworzenia i działania Sołectwa jest zapewnienie jego mieszkańcom udziału w realizacji zadań Gminy.
1. Do zadań Sołectwa należy:
1) współdziałanie z organami Gminy w wykonywaniu zadań publicznych na rzecz mieszkańców Sołectwa;
2) reprezentowanie interesów mieszkańców wobec organów Gminy;
3) wnioskowanie do organów Gminy oraz inicjowanie działań organów Gminy we wszystkich sprawach wchodzących w zakres jej zadań własnych, a mających znaczenie dla Sołectwa, w szczególności w zakresie:
a) budowy, rozbudowy, remontów obiektów komunalnych, infrastruktury technicznej,
b) funkcjonowania komunikacji publicznej,
c) bezpieczeństwa i porządku publicznego,
d) ochrony środowiska naturalnego,
e) pomocy społecznej.
4) troska o utrzymanie czystości i porządku na obszarze Sołectwa;
5) tworzenie więzi lokalnych;
6) tworzenie warunków do pełnego udziału w życiu publicznym wszystkich mieszkańców Sołectwa;
7) opiniowanie spraw należących do zakresu działania Sołectwa na wniosek organów Gminy lub z własnej inicjatywy;
8) konsultowanie spraw dotyczących:
a) zmiany granic i zniesienia Sołectwa,
b) innych spraw przekazanych przez organy Gminy, podlegających uregulowaniu w drodze przepisów gminnych,
9) podejmowanie rozstrzygnięć w zakresie:
a) zarządzania i korzystania z mienia gminnego przekazanego Sołectwu oraz rozporządzania dochodami z tego mienia,
b) określenia przeznaczenia środków z budżetu Gminy na realizację zadań Sołectwa,
10) załatwianie indywidualnych spraw na zasadach określonych w przepisach ustaw i w odrębnych uchwałach Rady Gminy,
11) współdziałanie z organami Gminy, administracją publiczną i innymi instytucjami w zakresie mającym znaczenie dla Sołectwa,
12) w dziedzinie ochrony środowiska, w sytuacji potencjalnie istniejących zagrożeń ekologicznych, występowanie w interesie mieszkańców Sołectwa z interwencją do organów państwowych, do właściwości których należy nadzór i kontrola przestrzegania obowiązujących w tym zakresie przepisów.
x) opiniowanie nazw ulic, plany miejscowe, itd.
2. Sposób realizacji zadań:
1) podejmowanie uchwał;
2) uczestniczenie w organizowaniu i przeprowadzaniu konsultacji społecznych dotyczących Sołectwa lub obejmujących całą Gminę w sprawach o podstawowym znaczeniu dla jej mieszkańców;
3) przedstawianie organom Gminy projektów inicjatyw społecznych i gospodarczych w zakresie funkcjonowania Sołectwa danej jednostki;
4) nawiązywanie współpracy z innymi jednostkami pomocniczymi i jednostkami organizacyjnymi Gminy oraz innymi podmiotami funkcjonującymi na terenie Gminy celem realizacji wspólnych przedsięwzięć;
5) inicjowanie działań społecznych na rzecz społeczności lokalnej poprzez organizowanie imprez, festynów, przeprowadzanie badań, inicjatyw społecznych, innych działań istotnych z punktu widzenia społeczności lokalnej, organizowanie różnych form życia kulturalnego oraz sportowo-rekreacyjnego w Sołectwie, w tym przeprowadzanie akcji i konkursów mających na celu rozwój i upiększanie danej wspólnoty;
6) utrzymanie i konserwacja mienia przekazanego jednostce pomocniczej;
7) podejmowanie działań mających na celu utrzymanie porządku, czystości, bezpieczeństwa i ochrony przeciwpożarowej;
8) inspirowanie różnych form opieki społecznej i pomocy sąsiedzkiej dla mieszkańców będących w trudnej sytuacji życiowej;
9) organizowanie i koordynowanie przedsięwzięć mających na celu poprawę warunków życia społeczności Sołectwa jednostki pomocniczej;
3. Sołectwu na wniosek Zebrania Wiejskiego można powierzyć zarządzanie i korzystanie ze składników mienia komunalnego stanowiącego własność gminy na zasadach określonych w uchwałach Rady Gminy.
4. Środki finansowe na wykonywanie zadań, o których mowa w ust. 1 zabezpiecza budżet Gminy.
DZIAŁ III.
Organy Sołectwa i ich kompetencje
§ 7. Organami Sołectwa są:
1) Zebranie Wiejskie,
2) Sołtys.
§ 8.
1. Zebranie Wiejskie jest organem uchwałodawczym.
2. Zebranie Wiejskie może powoływać stałe lub doraźne komisje, określając ich zadania.
3. Sołtys jest organem wykonawczym.
4. Działalność Sołtysa wspomaga Rada Sołecka.
Rozdział 1.
Zebranie Wiejskie
§ 9.
1. Do właściwości Zebrania Wiejskiego należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania Sołectwa, o ile Statut nie stanowi inaczej.
2. Do wyłącznej właściwości Zebrania Wiejskiego należy:
1) wybór Sołtysa i Rady Sołeckiej oraz ich odwoływanie, (WYROK NSA w Poznaniu)
2) określenie liczby członków Rady Sołeckiej wybieranych na każdą kadencję,
3) określanie przeznaczenia składników mienia komunalnego przekazanych Sołectwu oraz dochodów z tego źródła w ramach uprawnień przyznanych Sołectwu przez Radę Gminy,
4) określanie przeznaczenia środków finansowych, w ramach uprawnień przyznanych Sołectwu,
5) inicjowanie wspólnych przedsięwzięć na rzecz mieszkańców Sołectwa,
6) rozpatrywanie przyjmowanie sprawozdań rocznych z wykonania planu wydatków,
7) kontrolowanie Sołtysa;
8) ustalenie zadań dla Sołtysa do realizacji pomiędzy posiedzeniami Zebrania Wiejskiego;
9) wyrażenie opinii w sprawach przekazanych przez organy Gminy.
§ 10.
1. Zebranie Wiejskie jest jawne i mogą być na nim obecne inne osoby bez prawa udziału w głosowaniu.
1. Do udziału w Zebraniu Wiejskim są uprawnione osoby, które najpóźniej w dniu zebrania kończą 18 lat oraz stale zamieszkują na terenie Sołectwa posiadają czynne prawo wyborcze do organów Gminy.
2. W wypadku, gdy Przewodniczący Zebrania Wiejskiego poweźmie wątpliwość, czy dana osoba przybyła na Zebranie Wiejskie, jest uprawniona do brania w nim udziału, może zażądać okazania dokumentu potwierdzającego to prawo.
§ 11. Uprawnienie do udziału w posiedzeniu Zebrania Wiejskiego obejmuje następujące prawa:
1) inicjatywy uchwałodawczej,
2) udziału w dyskusji nad sprawami objętymi porządkiem obrad,
3) zadawania pytań Sołtysowi, członkom Rady Sołeckiej oraz obecnym na zebraniu przedstawicielom Gminy;
4) żądania utrwalenia w protokole własnych czynności, wymienionych w punktach 1-2-3,
5) udziału w głosowaniu,
6) zgłaszania kandydatur i kandydowania na Sołtysa lub członka Rady Sołeckiej.
§ 12.
1. O ile Statut niniejszy nie stanowi inaczej, Zebranie Wiejskie zwoływane jest przez Sołtysa.
2. Sołtys zwołuje Zebranie Wiejskie:
1) z własnej inicjatywy lub z inicjatywy Rady Sołeckiej,
2) na żądanie organów Gminy,
3) na wniosek przynajmniej 5,3% uprawnionych do udziału w Zebraniu Wiejskim.
3. Posiedzenie Zebrania Wiejskiego odbywa się w miarę istniejących potrzeb, nie rzadziej jednak niż **dwa/jeden razy** w roku. *(kwiecień/sierpień-wrzesień ???)*
4. Posiedzenie Zebrania Wiejskiego na wniosek organów Gminy i mieszkańców Sołtys zwołuje **sie** najpóźniej w terminie 14 dni od daty zgłoszenia wniosku, a **termin jego odbycia nie może być dłuższy niż 30 dni od daty złożenia wniosku**.
5. O posiedzeniu Zebrania Wiejskiego mieszkańcy Sołectwa winni być powiadomieni co najmniej 7 dni przed jego terminem przez ogłoszenie pisemne na tablicy ogłoszeń na terenie sołectwa oraz na stronie internetowej urzędu.
6. Zawiadomienie o posiedzeniu, o którym mowa w ust. 5 powinno zawierać:
1) określenie inicjatora zebrania,
2) określenie daty, godziny i miejsca zebrania,
3) proponowany porządek obrad.
7. W porządku obrad każdego Zebrania powinno znajdować się sprawozdanie z realizacji uchwał, wniosków, opinii z poprzedniego zebrania. Sprawozdanie składa Sołtys lub członek Rady Sołeckiej.
§ 13.
1. Obradom posiedzenia Zebrania Wiejskiego przewodniczy Sołtys z zastrzeżeniem ust. 3.
2. Zebranie Wiejskie może wybrać innego przewodniczącego posiedzenia, anżeli Sołtys.
3. Zebranie Wiejskie, którego porządek obrad przewiduje wybór Sołtysa lub Rady Sołeckiej, prowadzi osoba wybrana przez Zebranie Wiejskie spośród jego uczestników, przy czym nie może nią być osoba, która kandyduje w tym wyborze.
4. W przypadku braku możliwości wyboru osoby, o której mowa w ust. 3, zebraniu przewodniczy przedstawiciel organu Gminy.
5. Zasady określone w ust. 3 i 4 znajdują odpowiednie zastosowanie przy odwołaniu z pełnionych funkcji.
§ 14.
1. Przewodniczący posiedzenia Zebrania Wiejskiego:
1) prowadzi obrady,
2) zapewnia obsługę techniczno-biurową posiedzenia, z zastrzeżeniem § 24 ust. 5
3) czuwa nad rzetelnością sporządzanego z niego protokołu,
4) decyduje o kolejności zabierania głosu przez poszczególnych mówców,
5) określa czas wystąpienia jednego mówcy, jeżeli zajdzie taka konieczność,
6) udziela i odbiera głos poszczególnym mówcom,
7) zamyka dyskusję nad poszczególnymi punktami obrad,
8) przeprowadza głosowanie, a w razie potrzeby zarządza powołanie w tym celu komisji skrutacyjnej, oraz ogłasza niezwłocznie wyniki głosowania,
9) czuwa nad zachowaniem porządku i spokoju podczas obrad i głosowania.
§ 15.
1. Zebranie Wiejskie odbywa się i może podejmować uchwały, o ile weźmie w nim udział przynajmniej 30 uprawnionych osób.
2. W wypadku, gdy w wyznaczonym terminie w posiedzeniu Zebrania Wiejskiego nie uczestniczy liczba osób tworzących określone w ust. 1 quorum, Przewodniczący niezwłocznie wyznacza drugi termin po 15 minutach.
3. W drugim terminie Zebranie Wiejskie obraduje i podejmuje uchwały jeżeli weźmie w nim udział przynajmniej **15 osób**.
§ 16.
1. O ile ustawy lub niniejszy Statut nie stanowią inaczej, uchwały Zebrania Wiejskiego zapadają w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów.
2. Zebranie Wiejskie może postanowić o przeprowadzeniu tajnego głosowania.
3. Na wniosek co najmniej 1/4 uprawnionych do głosowania obecnych na zebraniu, uchwały podejmowane są w głosowaniu tajnym.
2. **Wójt może stwierdzić nieważność uchwały ze względu na przekroczenie kompetencji wynikających z przepisów prawa, zadań własnych gminy/mu**
3. **Tryb odwołania od decyzji Wójta o nie możliwość realizacji Uchwały rozstrzyga Rada Gminy na wniosek Rady Sołeckiej**
(Fundusz Sołecki ???)
§ 17.
1. Z każdego posiedzenia Zebrania Wiejskiego, **wybrany uprzednio sekretarz** sporządza się protokół, który powinien zawierać:
1) datę, miejsce, godzinę zebrania i oznaczenie, w którym terminie zebranie się odbywa,
2) liczbę mieszkańców biorących udział w posiedzeniu Zebrania Wiejskiego, stwierdzenie jego prawomocności, wybór sekretarza posiedzenia,
3) nazwiska osób zaproszonych na zebranie i oznaczenie ich stanowisk,
4) **zatwierdzony porządek obrad**,
5) sprawozdanie Sołtysa z realizacji uchwał i wniosków z poprzedniego zebrania,
6) przebieg obrad, streszczenie przemówień i dyskusji oraz sformułowanie zgłaszanych i uchwalanych wniosków,
7) uchwalone uchwały na zebraniu,
8) podpis przewodniczącego posiedzenia Zebrania Wiejskiego i sekretarza.
2. Protokoły numeruje się cyframi rzymskimi a **Uchwały** arabskimi. Z początkiem każdego roku kalendarzowego zaczyna się nową numerację.
§ 18.
1. Protokół powinien w terminie 14 dni po odbyciu zebrania być przekazany Wójtowi Gminy.
2. Wyciągi z protokołów, wnioski z zebrania i jego uchwały Wójt Gminy przekazuje zainteresowanym jednostkom organizacyjnym.
3. Każdy mieszkaniec Gminy ma prawo wglądu do protokołu, **i robienia z niego notatek oraz wyciągów**.
???? Wójt w terminie 14 dni może wnieść uwagi lub wezwać do uzupełnienia
Rozdział 2.
§ 19.
1. Sołtys wykonuje uchwały Zebrania Wiejskiego oraz inne zadania określone przepisami prawa i uchwałami organów Gminy.
2. Do zadań Sołtysa należy w szczególności:
1) zwoływanie posiedzeń Zebrania Wiejskiego,
2) zwoływanie posiedzeń Rady Sołeckiej,
3) przygotowywanie projektów uchwał Zebrania Wiejskiego,
4) wykonywanie uchwał Zebrania Wiejskiego,
5) wykonywanie zadań wynikających z przepisów szczególnych,
6) współdziałanie z radnymi w celu ułatwienia im kontaktu z wyborcami,
7) wykonywanie innych zadań określonych przepisami Statutu Sołectwa i uchwałami Rady Gminy;
8) reprezentowanie Sołectwa,
9) opiniowanie projektów uchwał przekazanych przez organy Gminy,
10) składanie wniosków do organów Gminy,
11) wyrażanie opinii w sprawach istotnych dla mieszkańców Sołectwa,
12) sporządzanie sprawozdań z działalności Sołectwa za dany rok oraz przedkładanie ich Zebraniu Wiejskiemu nie później, niż do końca kwietnia,
13) prowadzenie bieżących spraw związanych z zarządzaniem przekazanym mieniem,
§ 20.
1. Rada Sołecka składa się z 3-4 do 7 osób.
2. Sołtys zwolnione posiedzenia Rady Sołeckiej i przewodniczy jej obradom.
3. Posiedzenia Rady Sołeckiej zwoływane są przez Sołtysa z własnej inicjatywy lub na wniosek co najmniej połowy składu Rady Sołeckiej w miarę potrzeb.
4. Do zadań Rady Sołeckiej należy wspomaganie działań Sołtysa, a w szczególności:
1) przygotowanie Zebran Wiejskich,
2) inicjowanie działań społecznie użytecznych oraz koordynacja tych działań,
3) wyrażanie opinii w sprawach przekazanych Radzie Sołeckiej przez Zebranie Wiejskie, Sołtysa do zaopiniowania, z wyłączeniem spraw zastrzeżonych do Zebrania Wiejskiego,
4) upowszechnianie treści uchwał podjętych przez Zebranie Wiejskie.
5. Rada Sołecka jako ciało opiniodawcze i doradcze wyraża swoje stanowisko w formie uchwał, podejmowanych zwykłą większością głosów, przy obecności co najmniej połowy składu.
6. Rada Sołecka spośród siebie wybiera osobę, która w przypadkach szczególnych, losowych w zastępstwie Sołtysa podejmie niezbędne czynności dla bieżącego funkcjonowania sołectwa.
§ 21.
1. Sołtysowi przysługują diety i zwrot kosztów podróży na zasadach określonych przez organy Rade Gminy.
2. Sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym.
§ 22. Sołtys może uczestniczyć w pracach Rady Gminy na zasadach określonych w Statucie Gminy.
§ 23. Wszelkie materiały biurowe niezbędne do pracy organom Sołectwa dla realizacji zadań określonych niniejszym statutem, zabezpiecza Wójt Gminy w ramach środków przewidzianych na ten cel w budżecie Gminy.
DZIAŁ IV.
Zasady i tryb wyboru i odwołania Sołtysa i Rady Sołeckiej
§ 24.
1. Wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej przeprowadzane są w terminie i miejscu określonym przez Wójta w drodze zarządzenia. Termin ten nie może przypadać później niż 6 miesięcy po terminie ogłoszenia przez Państwową Komisję Wyborczą wyników wyborów do Rady Gminy.
2. Zarządzenie, o którym mowa w ust. 1, określa porządek Zebrania Wiejskiego, na którym ma nastąpić wybór Sołtysa i Rady Sołeckiej.
3. Postanowienia § 12 ust. 5 i 6 oraz § 15 stosuje się odpowiednio.
4. Wójt lub osoba przez niego upoważniona otwiera Zebranie Wiejskie, zarządza wybory przewodniczącego Zebrania oraz nadzoruje przestrzeganie przepisów Statutu Sołectwa.
5. Obsługę techniczno-biurową wyborów zapewnia Wójt.
§ 25.
1. Uczestników Zebrania Wiejskiego wpisuje się na listę obecności podając imię, nazwisko i adres zamieszkania po uprzednim okazaniu dokumentu potwierdzającego adres zameldowania.
2. Postanowienia § 10 stosuje się odpowiednio.
2. Lista obecności, o której mowa w ust. 1, stanowi podstawę do ustalenia quorum i uznania prawomocności zebrania wyborczego.
3. Zebranie Wiejskie wybiera Sołtysa i Radę Sołecką na okres kadencji odpowiadający kadencji Rady Gminy.
4. Rada Sołecka i Sołtys pełnią swoją funkcję do czasu dokonania wyboru nowego Sołtysa i Rady Sołeckiej.
5. Wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej przeprowadzane są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej ilości kandydatów zgłaszanych na zebraniu wyborczym przez Zebranie Wiejskie.
6. Wybranymi zostają ci z kandydatów, którzy uzyskali największą ilość głosów.
7. Zgłaszanie kandydatur i głosowanie dla dokonania wyboru Sołtysa i Rady Sołeckiej przeprowadza się oddzielnie.
8. Kandydaci muszą wyrazić zgodę na kandydowanie i dokonać autoprezentacji.
9. Karta do głosowania obejmuje:
1) przedmiot i datę przeprowadzenia głosowania,
2) nazwiska i imiona kandydatów w porządku alfabetycznym,
3) pouczenie o sposobie głosowania.
10. Karta do głosowania może być zadrukowana tylko po jednej stronie oraz powinna być opatrzona pieczęcią Urzędu Gminy.
12. Wybranymi zostają ci z kandydatów, którzy uzyskali największą liczbę głosów. W przypadku równej liczby głosów, uniemożliwiającego wybór Rady Soleckiej między tymi kandydatami do pełnego składu Rady, przeprowadza się wybory dodatkowe – dogrywka, a nie nowe wybory. | d91b4448-2db9-4e54-a7e4-549d1b8827d2 | finepdfs | 1.275391 | CC-MAIN-2022-49 | https://bip.czerwonak.pl/api/download/file?id=25351 | 2022-12-07T19:15:40+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711218.21/warc/CC-MAIN-20221207185519-20221207215519-00135.warc.gz | 156,914,578 | 0.99998 | 0.999986 | 0.999986 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
2073,
4426,
6807,
9016,
10164,
11961,
13990,
16010,
18235,
20792,
23103,
25424,
27656,
28083
] | 1 | 0 |
Rozdział 1. Postanowienia ogólne.
§1
1. Stowarzyszenie Turystyczne OCEANICUS, zwane dalej Stowarzyszeniem, działa na podstawie Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach oraz postanowień niniejszego Statutu.
§2
1. Stowarzyszenie posiada osobowość prawną.
2. Czas trwania Stowarzyszenia jest nieograniczony.
3. Stowarzyszenie ma prawo używania własnego znaku graficznego, odznak oraz pieczęci, których wzór ustala Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia.
§3
1. Siedzibą Stowarzyszenia jest miasto Warszawa.
2. Stowarzyszenie działa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla realizacji celów statutowych Stowarzyszenie może prowadzić działalność poza granicami kraju, z poszanowaniem prawa państw, na terenie których realizowane będą działania Stowarzyszenia.
§4
1. Stowarzyszenie kontynuuje tradycje nieposiadającego osobowości prawnej Akademickiego Klubu Turystycznego Oeconomicus, działającego przy Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.
2. Dla realizacji celów statutowych Stowarzyszenie może współpracować z innymi krajowymi, zagranicznymi oraz międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi i innymi instytucjami. Może pozostawać członkiem tych organizacji na zasadach pełnej autonomii.
§5
1. Stowarzyszenie opiera swoją działalność na społecznej pracy Członków Stowarzyszenia.
2. Wyjątek mogą stanowić pracownicy powołani przez Zarząd do prowadzenia spraw Stowarzyszenia.
Rozdział 2. Cele Stowarzyszenia i sposoby ich realizacji.
§6
Celem Stowarzyszenia jest:
1) Popularyzacja turystyki i kultury fizycznej jako formy aktywnego wypoczynku.
2) Organizacja różnorodnych form aktywnego wypoczynku.
3) Organizacja i uczestnictwo w różnego rodzaju zawodach sportowych oraz innych wydarzeniach polegających na współzawodnictwie sportowym.
4) Integracja środowiska turystycznego.
5) Stałe podnoszenie kwalifikacji Członków Stowarzyszenia w zakresie kultury fizycznej, turystyki, sportu i rekreacji.
6) Popularyzacja zasad bezpiecznego wypoczynku.
§7
Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez:
1) Organizowanie i/lub finansowanie krajowych i zagranicznych imprez turystycznych i krajoznawczych, ze szczególnym uwzględnieniem form kwalifikowanej turystyki kajakowej.
2) Organizowanie imprez kulturalnych i oświatowych, prelekcji, pokazów, wystaw, odczytów, wydawanie publikacji i innych.
3) Prowadzenie szkoleń z zakresu turystyki kwalifikowanej.
4) Organizowanie życia towarzyskiego Stowarzyszenia, w celu integracji członków Stowarzyszenia.
5) Zakup na potrzeby użytku przez Członków Stowarzyszenia, specjalistycznego sprzętu turystycznego i sportowego, wypożyczanego Członkom Stowarzyszenia na zasadach opisanych w Regulaminie Stowarzyszenia.
6) Organizowanie innych szkoleń, wykładów, zgodnie z oczekiwaniami i potrzebami Członków Stowarzyszenia. Finansowanie lub współfinansowanie kursów specjalistycznych.
7) Współpracę z osobami fizycznymi, osobami prawnymi, jednostkami samorządowymi oraz innymi organizacjami pozarządowymi w zakresie realizacji celów Stowarzyszenia.
Rozdział 3. Członkowie Stowarzyszenia, ich prawa i obowiązki.
§8
1. Stowarzyszenie tworzą:
a. Członkowie Zwyczajni,
b. Członkowie Kandydaci,
c. Członkowie Sympatycy,
d. Członkowie Honorowi,
e. Członkowie Wspierający
2. Członkiem Stowarzyszenia może zostać osoba fizyczna, obywatel polski oraz cudzoziemiec, niezależnie od miejsca zamieszkania, nie pozbawiona praw publicznych i mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
3. Członkiem Zwyczajnym Stowarzyszenia może zostać jedynie osoba pełnoletnia.
4. Osoby poniżej 18 roku życia mogą zostać Członkiem Kandydatem, Sympatykiem lub Honorowym Członkiem Stowarzyszenia, zgodnie z zasadami opisanymi w Statucie Stowarzyszenia.
Członkowie Zwyczajni
§9
1. Członkiem Zwyczajnym może zostać osoba fizyczna, która:
a. Posiada minimum 3 miesięczny staż w charakterze Członka Kandydata;
b. Współorganizowała lub organizowała przynajmniej jedną imprezę turystyczną w ramach Stowarzyszenia, potwierdzoną pozytywną referencją przynajmniej jednego Członka Zwyczajnego Stowarzyszenia, uczestniczącego w wyjeździe.
c. Wystąpiła do Zarządu z pisemnym wnioskiem o umieszczenie kwestii jej przyjęcia w poczet Członków Zwyczajnych w porządku obrad najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Wniosek musi być poparty przez minimum 3 aktualnych Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia.
d. We wspominanym wniosku wskazała rodzaj formy turystyki, w której pragnie się specjalizować oraz wskazała typ, rodzaj i ramy czasowe imprez, które zobowiązuje się organizować lub współorganizować.
2. Zarząd, w przypadku spełnienia warunków wymienionych w ust. 1, ma obowiązek umieszczenia kwestii przyjęcia Członka Kandydata w poczet Członków Zwyczajnych w porządku obrad najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
3. Przyjęcia w poczet Członków Zwyczajnych dokonuje Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia, na początku swoich obrad. Głosowanie nad przyjęciem nowych członków jest głosowaniem tajnym. Dla przyjęcia w poczet Członków Zwyczajnych konieczne jest uzyskanie zwykłej większości głosów. Z dniem przyjęcia w poczet Członków Zwyczajnych, osoba przestaje być Członkiem Kandydatem.
4. Założyciele Stowarzyszenia, z dniem jego rejestracji, nabywają prawa Członków Zwyczajnych.
§10
Członek Zwyczajny ma prawo:
1) Uczestniczyć w obradach Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia z prawem głosu w dyskusjach oraz w głosowaniach.
2) Wybierać i być wybieranym do władz Stowarzyszenia, zgodnie ze Statutem i Regulaminem Stowarzyszenia.
3) Kształtować program i działalność Stowarzyszenia.
4) Korzystać ze specjalistycznego sprzętu turystycznego i sportowego, oraz innych środków pozostających do dyspozycji Członków Stowarzyszenia, na zasadach określonych w Regulaminie Stowarzyszenia.
5) Brać udział w formach działalności Stowarzyszenia, w szczególności brać udział w organizowanych wyjazdach turystycznych i krajoznawczych, szkoleniach, zawodach, kursach, konferencjach, seminariach, pokazach i odczytach, celem podnoszenia swoich kwalifikacji i umiejętności.
6) Wnioskować do Zarządu Stowarzyszenia o finansowanie lub współfinansowanie specjalistycznych szkoleń, zgodnych z celami Stowarzyszenia.
7) Reprezentować Stowarzyszenie w różnego rodzaju zawodach sportowych, imprezach turystycznych i krajoznawczych organizowanych przez inne jednostki.
8) Występować do wszystkich władz Stowarzyszenia z wnioskami.
9) Oceniać działalność wszystkich władz Stowarzyszenia na forum wewnętrznym Stowarzyszenia.
10) Używać znaku graficznego Stowarzyszenia w sposób nie sprzeczny z prawem i postanowieniami Statutu Stowarzyszenia.
Członek zwyczajny ma obowiązek:
1) Przestrzegać przepisów Statutu, Regulaminu, uchwał Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia oraz innych uchwał, regulaminów i zarządzeń władz Stowarzyszenia.
2) Opłacać regularnie składki członkowskie.
3) Działać społecznie na rzecz Stowarzyszenia, aktywnie uczestnicząc w jego pracach i/lub organizując przynajmniej jedną imprezę turystyczną rocznie.
4) Dbać o powierzony specjalistyczny sprzęt sportowy i turystyczny oraz inne mienie Stowarzyszenia.
5) Dbać o dobre imię Stowarzyszenia w kontaktach z zewnętrznymi jednostkami.
6) Przestrzegać etyki, dyscypliny, dobrych obyczajów oraz zasad bezpieczeństwa w czasie organizowania oraz uczestnictwa w każdej formie aktywności Stowarzyszenia.
7) Dbać, aby w posiadaniu władz Stowarzyszenia znajdowały się aktualne dane kontaktowe, gwarantujące możliwość szybkiego przekazu informacji.
Członkowie Kandydaci
§12
1. Członkiem kandydatem może zostać osoba fizyczna, która:
a. Ukończyła z pozytywnym wynikiem kursy turystyczne organizowane przez Stowarzyszenie, lub spędziła przynajmniej 10 dni na organizowanych przez Stowarzyszenie wyjazdach turystycznych w roli Członka Sympatyka, lub spędziła przynajmniej 20 dni na innych kwalifikowanych imprezach turystycznych (fakt ten musi być potwierdzony przez przynajmniej dwóch Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia).
b. Wystąpiła na piśmie do Zarządu o przyjęcie jej w poczet Członków Kandydatów.
c. Złożyła pisemną deklarację zapoznania się ze Statutem Stowarzyszenia i zobowiązała się do przestrzegania postanowień władz Stowarzyszenia.
d. Jeżeli o przyjęcie w poczet Członków Kandydatów ubiega się osoba niepełnoletnia, wymagana jest dodatkowo zgoda jej/jego opiekuna ustawowego na wstąpienie tej osoby do Stowarzyszenia.
2. Przyjęcie w poczet Członków Kandydatów odbywa się drogą uchwały Zarządu Stowarzyszenia, w terminie do 14 dni od spełnienia warunków wymienionych w ust. 1.
3. Osoba nieprzyjęta w poczet Członków Kandydatów w trybie określonym w ust. 1 i 2 ma prawo wnieść odwołanie do Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia w terminie 14 dni od doręczenia jej uchwały Zarządu. Odwołanie powinno zostać złożone do Komisji Rewizyjnej, która przekazuje je pod obrady na początku najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Decyzja Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia jest ostateczna.
4. W przypadku decyzji Walnego Zebrania o przyjęciu w poczet Członków Kandydatów, następuje ono z datą wcześniejszej uchwały Zarządu.
1. Członek Kandydat ma prawa wymienione w §10 w pozycjach 3), 4), 5), 7), 8), 9) oraz 10).
2. Członek Kandydat ma prawo uczestnictwa w Walnym Zebraniu Członków Stowarzyszenia w charakterze obserwatora mającego głos w dyskusji.
3. Członek Kandydat ma obowiązki wymienione w § 11, za wyjątkiem pozycji 2).
Członkowie Sympatycy
§14
1. Członkiem Sympatykiem może zostać osoba, która:
a. Chce brać udział w wyjazdach turystycznych lub krajoznawczych organizowanych
przez Stowarzyszenie.
b. Spędziła przynajmniej 10 dni na imprezach organizowanych przez Stowarzyszenie.
c. Wystąpiła na piśmie do Zarządu o przyjęcie jej w poczet Członków Sympatyków.
Wniosek o przyjęcie w poczet Członków Sympatyków musi zostać pozytywnie zaopiniowany przez przynajmniej trzech Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia.
d. Złożyła pisemną deklarację zapoznania się ze Statutem Stowarzyszenia i zobowiązała się do przestrzegania postanowień władz Stowarzyszenia.
2. Przyjęcie w poczet Członków Sympatyków drogą uchwały Zarządu Stowarzyszenia, w terminie do 14 dni od spełnienia warunków wymienionych w ust. 1.
3. Osoba nieprzyjęta w poczet Członków Sympatyków w trybie określonym w ust. 1 i 2 ma prawo wnieść odwołanie do Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia w terminie 14 dni od doręczenia jej uchwały Zarządu. Odwołanie powinno zostać złożone do Komisji Rewizyjnej, która przekazuje je pod obrady na początku najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Decyzja Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia jest ostateczna.
§15
1. Członek Sympatyk ma prawo:
a. Uczestniczyć w imprezach organizowanych przez Stowarzyszenie.
b. Korzystać ze sprzętu turystycznego lub sportowego na zasadach określonych w regulaminie.
2. Członek Sympatyk ma obowiązek:
a. Przestrzegać Statutu i regulaminów Stowarzyszenia.
b. Dbać o powierzony sprzęt sportowy i turystyczny oraz inne mienie Stowarzyszenia.
c. Dbać o dobre imię Stowarzyszenia w kontaktach z zewnętrznymi jednostkami.
d. Przestrzegać etyki, dyscypliny, dobrych obyczajów oraz zasad bezpieczeństwa w czasie uczestnictwa w każdej formie aktywności Stowarzyszenia.
Członkowie Honorowi i Wspierający
§16
1. Członkiem Honorowym Stowarzyszenia może zostać osoba fizyczna, która:
a. W sposób szczególny przyczyniła się do rozwoju i działalności Stowarzyszenia lub
wniosła wybitne zasługi do rozwoju turystyki, krajoznawstwa lub rekreacji.
b. Co najmniej 10 Członków Zwyczajnych wystąpiło do Zarządu z wnioskiem o umieszczenie kwestii o nadanie tytułu Członka Honorowego w porządku obrad
najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
2. Zarząd, w przypadku spełnienia warunków określonych w ust. 1, ma obowiązek umieszczenia kwestii nadania tytułu Członka Honorowego w porządku obrad najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
3. Członkowie wymienieni w ust. 1 pkt. b wybierają spośród siebie osobę, której celem jest przedstawienie kwestii na forum Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
4. Decyzję o przyjęciu w poczet Członków Honorowych podejmuje Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia. Głosowanie nad nadaniem tytułu Członka Honorowego jest jawne. Dla przyjęcia w poczet Członków Honorowych konieczne jest uzyskanie zwykłej większości głosów.
5. Członek Zwyczajny, który uzyskał tytuł Członka Honorowego, zachowuje pełnię praw i obowiązków Członka Zwyczajnego, za wyjątkiem pozycji 2) wymienionej w § 11 (Członek Honorowy jest zwolniony z płacenia składek członkowskich).
6. Osoba nie będąca Członkiem Zwyczajnym, której przyznano tytuł Członka Honorowego, zyskuje prawo uczestnictwa w Walnym Zebraniu Członków Stowarzyszenia w charakterze obserwatora mającego głos w dyskusji, jednak nie posiadającego prawa głosu w głosowaniach.
7. Członkiem Wspierającym może zostać osoba prawna, która wspiera Stowarzyszenie pomocą finansową, rzeczową lub organizacyjną. Decyzję o nadaniu tytułu Członka Wspierającego podejmuje Zarząd w drodze uchwały, w porozumieniu z jednostką, która ma otrzymać tytuł i za jej zgodą na jego otrzymanie. Członek Wspierający zyskuje prawo uczestnictwa w Walnym Zebraniu Członków Stowarzyszenia w charakterze obserwatora mającego głos w dyskusji, jednak nie posiadającego prawa głosu w głosowaniach.
Wygaśnięcie członkostwa.
§17
1. Członkostwo w Stowarzyszeniu ustaje wskutek zaistnienia minimum jednej z okoliczności:
a. Rezygnacji z członkostwa zgłoszonej pisemnie Zarządowi.
b. Śmierci Członka Stowarzyszenia.
c. Utraty przez Członka Stowarzyszenia zdolności do czynności prawnych.
d. Rozwiązania Stowarzyszenia.
e. Uchwały Zarządu Stowarzyszenia stwierdzającej zaistnienie przyczyn będących podstawą dla stwierdzenia wygaśnięcie członkostwa.
f. Członkostwo Członka Wspierającego ustaje z momentem zakończenia działalności osoby prawnej.
2. Podstawą do stwierdzenia wygaśnięcia członkostwa jest zaistnienie przynajmniej jednej z przyczyn:
a. Ponad 12-sto miesięcznym braku aktywności w życiu Stowarzyszenia.
b. Ponad 12-sto miesięcznej zaległości w opłaceniu składki członkowskiej.
c. Poważnego naruszenia Statutu lub Regulaminu Stowarzyszenia, w szczególności części dotyczącej obowiązków Członka Stowarzyszenia.
d. Podstawą do stwierdzenia wygaśnięcia członkostwa Członka Honorowego jest wybitne zhańbienie dobrego imienia Stowarzyszenia lub dobrych obyczajów, nielicujących z godnością turysty.
e. Podstawą do stwierdzenia wygaśnięcia członkostwa Członka Sympatyka jest nieuczestniczenie w wydarzeniach organizowanych przez Stowarzyszenie przez okres przekraczający 12 miesięcy.
3. Stwierdzenie ustania członkostwa w Stowarzyszeniu następuje drogą uchwały Zarządu Stowarzyszenia, z pisemnym uzasadnieniem wykluczenia z Stowarzyszenia.
4. Osoba wykluczona w drodze uchwały Zarządu Stowarzyszenia, ma prawo wnieść odwołanie do Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia w terminie 14 dni od doręczenia jej uchwały Zarządu. Odwołanie powinno zostać złożone do Komisji Rewizyjnej, która przekazuje je pod obrady na początku najbliższego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Decyzja Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia jest ostateczna. Członkowie Sympatycy nie mają możliwości wniesienia odwołania od decyzji Zarządu.
5. Do czasu podjęcia decyzji przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia, wykluczona osoba zachowuje prawa członka, a uchwała Zarządu nie podlega wykonaniu.
6. W przypadku decyzji Walnego Zebrania o przywróceniu pełni praw członkowskich, uchwałę Zarządu uważa się za niebyłą.
Rozdział 4. Władze Stowarzyszenia.
§18
Władzami Stowarzyszenia są:
1. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia
2. Zarząd
3. Komisja Rewizyjna
Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia
§19
1. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia jest najwyższą władzą Stowarzyszenia.
2. Bierne prawo wyborcze przysługuje jedynie Członkom Zwyczajnym Stowarzyszenia oraz Członkom Zwyczajnym, którzy uzyskali tytuł Członka Honorowego, obecnym osobiście w miejscu odbywania się Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
3. Czynne prawo wyborcze posiada każdy Członek Zwyczajny Stowarzyszenia, który w dniu Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia ma uregulowane zobowiązania związane z opłaceniem składek członkowskich oraz Członek Zwyczajny, który uzyskał tytuł Członka Honorowego. Czynne prawo wyborcze posiadają osoby obecne osobiście w miejscu odbywania się Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia, jak również pełnomocnicy tych osób. Pełnomocnikiem może być jedynie inny Członek Zwyczajny Stowarzyszenia, a informacja o pełnomocnictwie musi być przekazana w formie pisemnej do Komisji Rewizyjnej najpóźniej dwa dni przed planowaną datą Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
1. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia może być Zwyczajne, lub Nadzwyczajne.
2. Termin i miejsce Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia podaje się do ogólnej wiadomości wszystkich Członków Stowarzyszenia minimum 21 dni przed Zebraniem. Zwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia musi się odbyć przynajmniej raz do roku.
3. Termin i miejsce Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia podaje się do ogólnej wiadomości wszystkich Członków Stowarzyszenia minimum 7 dni przed Zebraniem.
4. Organ zwołujący Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia zobowiązany jest zadbać o powiadomienie wszystkich Członków Stowarzyszenia w formie wiadomości umieszczonej na liście mailingowej, do której dostęp mają wszyscy Członkowie Zwyczajni i Członkowie Kandydaci Stowarzyszenia oraz przesłanie odpowiedniej wiadomości wysłanej na wskazane adresy e-mail Członków Honorowych oraz Wspierających. W sytuacji nie działania listy mailingowej, dopuszcza się inne kanały powiadomienia Członków Stowarzyszenia o Walnym Zebraniu i uznaje się je za wystarczające. Inne kanały powinny być wykorzystane w kolejności: mail na prywatne skrzynki Członków Stowarzyszenia, informacja na stronie www, kontakt telefoniczny.
5. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia uważa się za ważne w przypadku obecności przynajmniej ½ wszystkich Zwyczajnych Członków Stowarzyszenia, uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zebraniu w dniu ogłoszenia terminu Walnego Zebrania. 6. W przypadku braku wymaganej liczby osób, uczestnicy Zebrania ustalają drugi termin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia, z zachowaniem minimum 7-dniowego okresu koniecznego dla zawiadomienia o terminie i miejscu Zebrania. Drugie Zebranie uważa się za ważne niezależnie od liczby obecnych na nim osób.
§21
1. Zwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia zwołuje Zarząd.
2. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia mogą zwołać:
a. Zarząd w osobie Prezesa Zarządu.
b. Komisja Rewizyjna w osobie Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.
c. 1/3 Członków Zwyczajnych w osobie przedstawiciela wybranego spośród tej grupy.
3. Zastępca Prezesa zwołuje Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia każdorazowo, kiedy Prezes Stowarzyszenia przestaje pełnić swoją funkcję. W takim wypadku nie mają zastosowania zasady dotyczące kooptacji, opisane w §27, pkt. 8. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia powinno być zwołane w terminie do 14 dni od czasu przestania pełnienia swojej funkcji przez Prezesa. Do czasu wyboru nowego Prezesa, Zastępca Prezesa pełni jego obowiązki w zakresie niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania Stowarzyszenia.
§22
Do kompetencji Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia należą wszelkie kwestie nie zastrzeżone w Statucie dla innych organów Stowarzyszenia. W szczególności Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia ma prawo i obowiązek:
1. Uchwalania zmian w Statucie Stowarzyszenia,
2. Wyboru i odwołania Władz Stowarzyszenia lub ich pojedynczych członków,
3. Decydowania o głównych kierunkach rozwoju Stowarzyszenia i ustalania planu działania,
4. Podejmowania decyzji o przystąpieniu do związku Stowarzyszeń,
5. Uchwalania i odwoływania regulaminów Stowarzyszenia,
6. Rozpatrywania i zatwierdzania sprawozdania z działalności Komisji Rewizyjnej za okres kadencji,
7. Rozpatrywania i zatwierdzania sprawozdań z działalności Stowarzyszenia, finansowego oraz
o stanie majątku Stowarzyszenia, sporządzanych przez Zarząd za okres kadencji,
8. Udzielania absolutorium członkom Zarządu i Komisji Rewizyjnej,
9. Ustalania wysokości składek członkowskich dla Członków Zwyczajnych oraz innych opłat na rzecz Stowarzyszenia,
10. Ustalania wysokości kapitału trwałego lub zapasowego i decydowania o jego naruszeniu,
11. Ustalania granicznych kwot zwykłej działalności Zarządu oraz potwierdzonej działalności Zarządu,
12. Nadawanie i pozbawianie tytułu Członka Honorowego,
13. Przyjmowania nowych Członków Zwyczajnych spośród Członków Kandydatów,
14. Rozpatrywania wniosków i skarg złożonych przez Członków Stowarzyszenia, rozwiązywanie sporów kompetencyjnych i między Członkami Stowarzyszenia,
15. Rozpatrywania odwołań od uchwał Zarządu,
16. Podejmowania uchwały o rozwiązaniu Stowarzyszenia.
Porządek obrad Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia powinien przebiegać w kolejności:
1. Rozpoczęcie obrad przez przedstawiciela organu zwołującego Walne Zebranie, który potwierdza terminowość poinformowania o Walnym Zebraniu Członków Stowarzyszenia oraz stawia wniosek o wybór Przewodniczącego Zebrania oraz Sekretarza Zebrania. Wyboru Przewodniczącego oraz Sekretarza dokonuje się w głosowaniu jawnym, zwykła większością głosów, spośród Członków Zwyczajnych i Członków Kandydatów, obecnych osobiście na Zebraniu. Do obowiązków Przewodniczącego należy dalsze prowadzenie obrad Walnego Zebrania. Do obowiązków Sekretarza należy sporządzenie protokołu z przebiegu Walnego Zebrania.
2. Przewodniczący, w oparciu o zapisy Statutu Stowarzyszenia, stwierdza ważność, lub jej brak, Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Sekretarz sporządza listę osób obecnych na zebraniu, która powinna być przez te osoby podpisana.
3. W przypadku stwierdzenia ważności Walnego Zebrania, w pierwszej kolejności rozpatrywane są skargi na uchwały Zarządu dotyczące praw członkowskich Członków Stowarzyszenia:
a. Najpierw rozpatruje się skargi dotyczące praw Członków Zwyczajnych
b. W dalszej kolejności rozpatrywane są skargi dotyczące praw Członków Kandydatów.
4. Przewodniczący zarządza głosowanie w sprawie przyjęcia Członków Kandydatów w poczet Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia.
5. Rozpatrywane jest sprawozdanie Komisji Rewizyjnej oraz udzielane jest (w drodze tajnego głosowania) absolutorium dla każdego z członków Komisji Rewizyjnej. Członkowie Komisji Rewizyjnej, którzy nie uzyskali absolutorium, nie są brani pod uwagę podczas ustalania składu Komisji Rewizyjnej na najbliższą kadencję.
6. Rozpatrywane są sprawozdania przygotowane przez Zarząd, oraz udzielane jest (w drodze tajnego głosowania) absolutorium dla każdego z członków Zarządu. Członkowie Zarządu, którzy nie uzyskali absolutorium, nie są brani pod uwagę podczas ustalania składu Zarządu na najbliższą kadencję.
7. Wybierani są nowi członkowie Zarządu i Komisji Rewizyjnej.
8. Rozpatrywane są wnioski zgłoszone do programu obrad przy zwoływaniu Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
9. Rozpatrywane są wnioski zgłoszone do programu obrad po zwołaniu Walnego Zebrania, lub też które pojawiły się w trakcie obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
10. Zamknięcie obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia przez Przewodniczącego Zebrania.
11. Protokół z Zebrania, podpisany przez Przewodniczącego i Sekretarza Zebrania, oraz nowo wybrany Zarząd, przedstawia się do ogólnej wiadomości Członków Stowarzyszenia w terminie do 14 dni od daty Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
§24
1. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia obraduje tylko w sprawie, do której zostało powołane. Obradom Nadzwyczajnego Zebrania Członków Stowarzyszenia przewodniczy przedstawiciel organu zwołującego Zebranie. Sekretarz Zebrania wybierany jest spośród obecnych na Zebraniu Członków Zwyczajnych i Członków Kandydatów Stowarzyszenia.
2. Kwestie inne niż ta, dla której zwołano Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia mogą być dodane do porządku jego obrad za zgodą bezwzględnej większości obecnych na nim Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia. Dodanymi kwestiami nie może być głosowanie nad odwołaniem Władz Stowarzyszenia ani kwestia rozwiązania Stowarzyszenia.
3. W sytuacji, kiedy Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia odbywa się w drugim możliwym terminie, głosowania mogą dotyczyć jedynie kwestii wpisanych do porządku obrad przy pierwszej próbie zwołania Walnego Zebrania.
4. Fakt odbycia się Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia nie skraca kadencji władz Stowarzyszenia, chyba że w tej sprawie zostało ono powołane.
1. Decyzje Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia ogłaszane są w postaci Uchwał Walnego Zebrania.
2. Uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia zapadają zwykła większością głosów, przy obecności minimum ½ uprawnionych do głosowania Członków Zwyczajnych, jeżeli przepisy Statutu nie stanowią inaczej.
3. W przypadku odbycia się Walnego Zebrania zwołanego w drugim terminie, uchwały zapadają zwykłą większością głosów, bez względu na liczbę osób uczestniczących w Zebraniu.
4. Podjęcie uchwały o przystąpieniu do związku stowarzyszeń lub wystąpieniu z takiego związku wymaga bezwzględnej większości przy obecności minimum ½ uprawnionych do głosowania Członków Zwyczajnych.
5. Protokół z Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia musi zawierać w szczególności: informację o prawidłowości zwołania Walnego Zebrania; określenie ważności Zebrania oraz liczbę Członków Zwyczajnych obecnych na zebraniu w chwili ogłaszania ważności Zebrania; postanowienia w sprawach spornych dotyczących praw członkowskich; listę osób przyjętych w Poczet Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia; informacje na temat absolutorium dla Zarządu i Komisji Rewizyjnej; listę uchwał Walnego Zebrania wraz z ich treścią oraz liczbą głosów za każdą z uchwał i informacją, czy została ona przyjęta. Załącznikiem do sprawozdania jest lista osób obecnych na Zebraniu, wraz z ich podpisami oraz sprawozdania Zarządu i Komisji Rewizyjnej, podpisane przez członków wymienionych organów. Protokół z Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia musi być potwierdzony podpisami Przewodniczącego Zebrania, Sekretarza, oraz nowo wybranego Zarządu i Komisji Rewizyjnej (w przypadku Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia), lub trzech Członków Zwyczajnych biorących udział w obradach Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
6. Uzasadnione wątpliwości i zastrzeżenia co do treści protokołu z Walnego Zebrania powinny być rozpatrywane w trybie zwołania Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
Zarząd Stowarzyszenia
§26
1. Zarząd Stowarzyszenia jest powołany do kierowania działalnością Stowarzyszenia zgodnie z uchwałami Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
2. Zarząd prowadzi sprawy Stowarzyszenia pomiędzy obradami Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia, oraz reprezentuje Stowarzyszenie na zewnątrz w kontaktach z innymi organizacjami oraz organami państwowymi.
3. Zarząd składa się minimum z trzech osób, w tym obowiązkowo Prezesa, Skarbnika i Sprzętowca. O liczbie członków Zarządu na kolejną kadencję decydują w głosowaniu jawnym Członkowie Stowarzyszenia podczas obrad Walnego zebrania Członków Stowarzyszenia. Członkowie Zarządu wybierają spośród siebie jedną osobę, pełniącą obowiązki Zastępcy Prezesa. Prezes Zarządu nie może być jednocześnie swoim Zastępcą.
4. Jeżeli Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia nie postanowi inaczej, do kompetencji poszczególnych członków Zarządu należą:
a. Do kompetencji Skarbnika należą sprawy finansowe i majątkowe Stowarzyszenia.
b. Do kompetencji Sprzętowca należą sprawy szkoleniowe oraz opieka nad sprzętem Stowarzyszenia.
5. Prezes Zarządu odpowiada za całościowe działanie Zarządu oraz prawidłowe funkcjonowanie Stowarzyszenia.
6. Członkowie Zarządu nie pobierają wynagrodzenia za pełnione funkcje.
§27
1. Prawo kandydowania do Zarządu posiadają wszyscy Członkowie Zwyczajni Stowarzyszenia oraz Członkowie Zwyczajni, którzy uzyskali tytuł Członka Honorowego, z zastrzeżeniem sytuacji opisanej w §23, pkt. 6.
2. Członkowie Zarządu powoływani są przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia w następujący sposób:
a. W drodze uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia ustalana jest liczba członków Zarządu na daną kadencję, zgodnie z §26, pkt. 3. Uchwała o liczbie osób jest głosowana w głosowaniu jawnym.
b. Zgłaszani są kandydaci na Prezesa Zarządu.
c. W tajnym głosowaniu wybierany jest Prezes Zarządu. Zostaje nim osoba, która uzyska największą liczbę głosów. W przypadku, gdy więcej osób posiada taką samą, największą liczbę głosów, zarządza się dodatkowe głosowanie między tymi osobami aż do czasu wybrania jednej osoby. Jeżeli w kolejnych dwóch głosowaniach dwie osoby uzyskają równą liczbę głosów, wyboru Prezesa dokonuje się drogą losowania. Druga osoba, w przypadku wybrania do Zarządu, obowiązkowo obejmuje stanowisko Zastępcy Prezesa.
d. Zgłaszani są kandydaci na pozostałe stanowiska w Zarządzie.
e. W kolejnych tajnych głosowaniach dokonywany jest wybór pozostałych Członków Zarządu. Do władz dostaje się osoba, która uzyskała największą liczbę głosów. W przypadku, gdy więcej niż jedna osoba uzyskała równą, największą liczbę głosów, zarządzane są dodatkowe głosowania między tymi osobami. Jeżeli w kolejnych dwóch głosowaniach dwie osoby uzyskają równą liczbę głosów, wyboru między tymi osobami dokonuje wybrany wcześniej Prezes Stowarzyszenia. Jeżeli Prezes został wybrany w drodze losowania, a wśród osób, między którymi musi dokonać wyboru, znajduje się druga osoba z losowania, musi ją wybrać.
3. Kadencja Zarządu trwa maksymalnie przez okres między dwoma kolejnymi Zwyczajnymi Walnymi Zebraniami Członków Stowarzyszenia.
4. Odwołanie członka Zarządu może nastąpić w każdej chwili decyzją uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
5. Mandat Członka Zarządu wygasa z w momencie wyboru nowego Zarządu, w wyniku rezygnacji, odwołania ze składu Zarządu lub też ustania praw Członka Zwyczajnego Stowarzyszenia.
6. Odwołanie członka Zarządu następuje w drodze uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia. Odwołanie Prezesa Stowarzyszenia skutkuje odwołaniem całego Zarządu.
7. Rezygnacja członka Zarządu dokonuje się zgodnie z przepisami dotyczącymi wypowiedzenia zlecenia przez przyjmującego zlecenie.
8. Jeżeli skład Zarządu zmniejszył się w trakcie trwania kadencji, uzupełnienie składu może nastąpić w drodze kooptacji, dokonanej przez pozostałych członków Zarządu. W trybie tym można powołać nie więcej niż połowę składu wybranego podczas Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
1. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeby, jednak nie rzadziej niż raz na 90 dni.
a. Za prawidłowe poinformowanie Członków Zarządu o terminie i miejscu posiedzenia, odpowiada Prezes Stowarzyszenia,
b. Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów, w obecności minimum połowy członków Zarządu. W przypadku równej liczby głosów, głos decydujący należy do Prezesa.
2. Każdy członek Zarządu ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw Stowarzyszenia.
3. Do kompetencji Zarządu należą:
a. Kierowanie bieżącą pracą Stowarzyszenia,
b. Realizacja uchwał Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia,
c. Zarządzanie majątkiem Stowarzyszenia,
d. Prowadzenie spraw finansowych Stowarzyszenia,
e. Reprezentowanie Stowarzyszenia na zewnątrz i działanie w jego imieniu,
f. Zwoływanie Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia,
g. Uchwalanie regulaminów wewnętrznych Stowarzyszenia,
h. Wydawanie uchwał,
i. Decydowanie o organizacji, lub jej braku, dowolnego przejawu działalności Stowarzyszenia.
j. Sporządzania sprawozdań ze swojej działalności i prezentowania ich minimum raz w roku, podczas Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia,
k. Zapewnianie sprawnego obiegu informacji wśród Członków Stowarzyszenia l. Prowadzenie dokumentacji Stowarzyszenia.
m. Przedstawianie Walnemu Zebraniu Członków Stowarzyszenia osób, które wystąpiły z wnioskiem o Członkostwo Zwyczajne,
n. Występowanie do Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia z wnioskiem o nadanie tytułu Członka Honorowego,
o. Podejmowanie decyzji w sprawie finansowania i organizacji wydarzeń służących
realizacji celów statutowych Stowarzyszenia,
p. Zatrudnianie pracowników do realizacji zadań związanych z celami statutowymi Stowarzyszenia.
4. Do składania oświadczeń w imieniu Stowarzyszenia konieczne jest współdziałanie przynajmniej dwóch członków Zarządu.
5. Oświadczenia składane Stowarzyszeniu mogą być dokonywane wobec jednego członka Zarządu.
6. Każdy członek Zarządu może prowadzić sprawy Stowarzyszenia wynikające z jego obowiązków i w zakresie zwykłych czynności Zarządu, bez konieczności wydawania wcześniejszej uchwały Zarządu. Jeżeli jednak chociaż jeden z członków Zarządu sprzeciwi się danej sprawie, konieczne jest wcześniejsze podjęcie uchwały Zarządu.
7. Każda sprawa pociągająca za sobą zmiany w majątku Stowarzyszenia, o wartości powyżej granicznej kwoty zwykłej działalności Zarządu (ustalanej przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia), przekracza zakres zwykłych czynności Zarządu i wymaga wcześniejszej uchwały Zarządu.
8. Każda sprawa pociągająca za sobą zmiany w majątku Stowarzyszenia, o wartości powyżej granicznej kwoty potwierdzonej działalności Zarządu (ustalanej przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia), wymaga poinformowania o tym Komisji Rewizyjnej, z minimum 14-dniowym terminem wyprzedzającym datę zapadalności danej sprawy. Operacje na kwotę powyżej 3000 zł wymagają potwierdzenia Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.
9. Członkowie Zarządu odpowiadają przed Prezesem Stowarzyszenia oraz Walnym Zebraniem Członków Stowarzyszenia.
Komisja Rewizyjna
§29
1. Komisja Rewizyjna powoływana jest do sprawowania kontroli nad działalnością Stowarzyszenia we wszystkich dziedzinach jego działalności.
2. Komisja Rewizyjna składa się z 3 do 5 osób, w tym Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.
3. Członkowie Komisji Rewizyjnej nie pobierają wynagrodzenia za pełnioną funkcję.
§30
1. Prawo kandydowania do Komisji Rewizyjnej posiadają wszyscy Członkowie Zwyczajni Stowarzyszenia oraz Członkowie Zwyczajni, którzy uzyskali tytuł Członka Honorowego, z zastrzeżeniem sytuacji opisanej w §23, pkt. 5.
2. Członek Komisji Rewizyjnej nie może być w stosunku powinowactwa, pokrewieństwa lub podległości służbowej z Członkiem Zarządu.
3. Członkowie Komisji Rewizyjnej powoływani są przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia w następujący sposób:
a. W drodze uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia ustalana jest liczba członków Komisji Rewizyjnej na daną kadencję, zgodnie z §26, pkt. 3. Uchwała o liczbie osób jest głosowana w głosowaniu jawnym.
b. Zgłaszani są kandydaci na członków Komisji Rewizyjnej.
c. Każda z uprawnionych do głosowania osób może oddać głos na taką liczbę członków Komisji Rewizyjnej, ilu liczyć ma Komisja Rewizyjna w danej kadencji.
d. W skład Komisji Rewizyjnej wchodzą osoby, które uzyskały największą liczbę głosów. Jeżeli więcej niż jedna osoba uzyskały minimalną liczbę głosów kwalifikującą do Komisji rewizyjnej, skład Komisji Rewizyjnej zostaje rozszerzony do liczby gwarantującej tym osobom dostanie się w skład Komisji. W sytuacji takiej skład Komisji Rewizyjnej może przekroczyć zapisaną w Statucie liczbę 5 członków Komisji Rewizyjnej.
e. Osoba, która uzyskała najwięcej punktów, zostaje Przewodniczącym Komisji Rewizyjnej. W przypadku, gdy więcej, niż jedna osoba uzyskała największą liczbę głosów, nowopowstała Komisja Rewizyjna wybiera spośród siebie Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej na pierwszym posiedzeniu Komisji, zwołanym wspólnie przez te osoby w terminie do 14 dni od Walnego Zebrania.
4. Kadencja Komisji Rewizyjnej trwa maksymalnie przez okres między dwoma kolejnymi Zwyczajnymi Walnymi Zebraniami Członków Stowarzyszenia i kończy się wraz z końcem kadencji Zarządu Stowarzyszenia.
5. Odwołanie członka Komisji Rewizyjnej może nastąpić w każdej chwili decyzją uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
6. Mandat Członka Komisji Rewizyjnej wygasa wraz z wyborem nowej Komisji Rewizyjnej, w
wyniku rezygnacji, lub też ustania praw Członka Zwyczajnego Stowarzyszenia.
7. Rezygnacja członka Komisji Rewizyjnej dokonuje się zgodnie z przepisami dotyczącymi wypowiedzenia zlecenia przez przyjmującego zlecenie.
8. Jeżeli skład Komisji Rewizyjnej zmniejszył się w trakcie trwania kadencji, uzupełnienie składu może nastąpić w drodze kooptacji, dokonanej przez pozostałych członków Komisji Rewizyjnej. W trybie tym można powołać nie więcej niż połowę składu wybranego podczas Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
§31
1. Posiedzenia Komisji Rewizyjnej odbywają się w miarę potrzeby, jednak nie rzadziej niż raz na 90 dni.
a. Za prawidłowe poinformowanie Członków Komisji Rewizyjnej o terminie i miejscu posiedzenia, odpowiada Przewodniczący Komisji Rewizyjnej (z wykluczeniem sytuacji opisanej w §30, pkt.3, ppkt. e),
b. Uchwały Komisji Rewizyjnej zapadają zwykłą większością głosów, w obecności minimum połowy członków Komisji Rewizyjnej. W przypadku równej liczby głosów, głos decydujący należy do Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.
2. Komisja Rewizyjna nie ma prawa wydawania Zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw Stowarzyszenia.
3. Komisja Rewizyjna ma obowiązek sprawowania nadzoru nad działalnością Zarządu.
W szczególności do kompetencji Komisji Rewizyjnej należą:
a. Bieżąca kontrola działań Zarządu, wykonywania Uchwał Walnego Zebrania i przestrzegania postanowień Statutu Stowarzyszenia,
b. Wydawanie opinii dotyczących działań Zarządu,
c. Bycie informowanym o każdej planowanej zmianie w majątku Stowarzyszenia na kwotę większą niż graniczna kwota potwierdzonej działalności Zarządu (ustalana przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia) i akceptowanie takiej zmiany,
d. Występowanie do Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia z wnioskami dotyczącymi działalności Stowarzyszenia,
e. Zwołanie Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia,
f. Sporządzanie sprawozdania z działalności Komisji Rewizyjnej i przedstawianie go na Walnym Zebraniu Członków Stowarzyszenia
4. Każdy Członek Komisji Rewizyjnej może samodzielnie wykonywać zadania Komisji, chyba że Statut stanowi inaczej.
Rozdział 5. Majątek Stowarzyszenia. §32
1. Majątek Stowarzyszenia stanowią nieruchomości, ruchomości, prawa majątkowe i fundusze.
2. Źródłami finansowania działalności Stowarzyszenia są:
a. Składki członkowskie,
b. Darowizny, zapisy, spadki, środki pochodzące z ofiarności społecznej i sponsoringu,
c. Dotacje, subwencje, udziały i lokaty,
d. Przychody z majątku Stowarzyszenia i działalności statutowej
3. Stowarzyszenie prowadzi gospodarkę finansową zgodnie z obowiązującymi przepisami.
4. Decyzje w sprawie zmian w majątku Stowarzyszenia podejmuje Zarząd.
5. Dochody Stowarzyszenia przeznaczone są w całości wyłącznie na realizację celów
statutowych oraz pokrycie niezbędnych kosztów działalności Stowarzyszenia.
6. Zarząd Stowarzyszenia ustala sposób finansowania i współfinansowania wydarzeń realizujących cele statutowe dla Członków Stowarzyszenia oraz innych osób.
7. Oświadczenie o wydatkowaniu środków pieniężnych, bez potwierdzenia w fakturze VAT, potwierdzają organizator imprezy, Prezes Zarządu oraz Skarbnik.
Rozdział 6. Postanowienia końcowe. Zmiany Statutu Stowarzyszenia
§33
1. Propozycje zmian w brzmieniu Statutu Stowarzyszenia, muszą być przedłożone do wglądu na minimum 14 dni przed planowanym terminem Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
2. Zmiana Statutu Stowarzyszenia musi być zaakceptowana w drodze głosowania przez kwalifikowana większość minimum 2/3 głosów, przy obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania Członków Stowarzyszenia.
3. Jeżeli Walne Zebranie, na którym miały być głosowane zmiany Statutu, odbywa się w drugim
terminie, decyzja o zmianach następuje przez kwalifikowaną większość 2/3 uprawnionych do głosowania Członków Stowarzyszenia, bez zachowania wymogu dotyczącego kworum.
§34
Rok obrachunkowy Stowarzyszenia pokrywa się z rokiem kalendarzowym.
§35
1. W razie wątpliwości interpretacyjnych obowiązującą wykładnię Statutu ustala Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia w drodze uchwały.
2. Wszelkie kwestie nieujęte w Statucie pozostają w kompetencji Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
§36
1. Niniejszy Statut wchodzi w życie z dniem rejestracji Stowarzyszenia.
2. Osoby wymienione we wniosku o rejestrację Stowarzyszenia, z dniem jego rejestracji nabywają prawo Członków Zwyczajnych Stowarzyszenia.
Rozwiązanie Stowarzyszenia §37
1. Stowarzyszenie może zostać rozwiązane drogą uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania Członków Stowarzyszenia.
2. Uchwała taka może zostać podjęta wyłącznie wtedy, gdy jej projekt został przesłany wraz z informacją o terminie i miejscu Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia.
3. Walne Zebranie wybiera spośród siebie Likwidatorów, którzy zobowiązani są dopełnić wszelkich formalności związanych z likwidacją Stowarzyszenia, zgodnie z zapisami Ustawy Prawo o Stowarzyszeniach z dnia 7 kwietnia 1989 r. | <urn:uuid:5e1093ad-e85c-4b9a-8798-e601b676777c> | finepdfs | 1.805664 | CC-MAIN-2023-50 | http://oceanicus.pl/pliki/Statut.pdf | 2023-12-03T01:54:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100476.94/warc/CC-MAIN-20231202235258-20231203025258-00413.warc.gz | 39,068,106 | 0.999953 | 0.999967 | 0.999967 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2318,
6572,
9046,
13231,
16604,
20789,
24540,
30520,
32085,
35976,
39675,
41011
] | 1 | 0 |
Uchwała Nr 23/2018
Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach
z dnia 29 marca 2018 roku
zmieniająca uchwałę nr 55/2017 z dnia 25 maja 2017 roku w sprawie uprawnień uczestników olimpiad przedmiotowych i konkursów, ubiegających się o przyjęcie na studia w latach akademickich 2018/2019 - 2020/2021
Na podstawie art. 169 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.) uchwala się, co następuje:
§ 1
1. W uchwale nr 55/2017 z dnia 25 maja 2017 roku w sprawie uprawnień uczestników olimpiad przedmiotowych i konkursów, ubiegających się o przyjęcie na studia w latach akademickich 2018/2019 - 2020/2021 w załączniku nr 1 dotychczasową treść pkt. „1. Uprawnienia laureatów i finalistów olimpiad stopnia centralnego, ubiegających się o przyjęcie na studia w latach akademickich 2015/2016 - 2017/2018" zastępuje się treścią w brzmieniu:
„1. Uprawnienia laureatów i finalistów olimpiad stopnia centralnego, ubiegających się o przyjęcie na studia w latach akademickich 2018/2019 - 2020/2021
| Lp. | | Kierunek studiów |
|---|---|---|
| | Wydział Humanistyczny | |
| 1. | | Filologia |
| | | - filologia rosyjska |
| | | - filologia angielska |
| | | - filologia germańska |
| 2. | | Filologia polska |
| 3. | | Dziennikarstwo i komunikacja społeczna |
| 4. | | Historia |
| 5. | | Militarystyka historyczna |
| 6. | | Organizacja turystyki historycznej |
| 7. | | Zarządzanie informacją i bibliotekoznawstwo |
| 8. | | Lingwistyka stosowana |
| | Wydział Matematyczno-Przyrodniczy | |
| 1. | | Biologia |
| 2. | | Biotechnologia |
| 3. | | Chemia |
| 4. | | Fizyka |
| 5. | | Fizyka techniczna |
| 6. | | Geografia |
Olimpiada Informatyczna
Olimpiada Matematyczna
Olimpiada Wiedzy Technicznej
8. Matematyka
Olimpiada Astronomiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Fizyczna
Olimpiada Informatyczna
Olimpiada Matematyczna
Olimpiada Statystyczna
9. Ochrona środowiska
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Wiedzy Ekologicznej
Olimpiada Geograficzna
10. Rolnictwo ekologiczne
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Fizyczna
Olimpiada Geograficzna
Olimpiada Informatyczna
Olimpiada Matematyczna
Olimpiada Młodych Producentów Rolnych
Olimpiada Wiedzy Ekologicznej
Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej
Olimpiada Wiedzy Technicznej
Olimpiada Wiedzy i Umiejętności Rolniczych
11. Turystyka i rekreacja
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Geograficzna
12. Zdrowie środowiskowe
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Wiedzy Ekologicznej
Olimpiada Geograficzna
Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym
Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu
1. Dietetyka
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Fizyczna
2. Fizjoterapia
3. Kosmetologia
4. Pielęgniarstwo
5. Położnictwo
6. Ratownictwo medyczne
7. Wychowanie fizyczne*
8. Zdrowie publiczne
9. Kierunek lekarski
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Wydział Pedagogiczny i Artystyczny
1. Kryminologia stosowana
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Chemiczna
Olimpiada Fizyczna
Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym
2. Pedagogika
Olimpiada Biologiczna
Olimpiada Geograficzna
Ogólnopolska Olimpiada Historyczna
Olimpiada Literatury i Języka Polskiego
Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym
3. Praca socjalna
4. Psychologia
Olimpiada Literatury i Języka Polskiego
| | | | Ogólnopolska Olimpiada Języka Angielskiego |
|---|---|---|---|
| | | | Olimpiada Matematyczna |
| 5. | | Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych | Olimpiada Artystyczna Ogólnopolska Olimpiada Historyczna Olimpiada Literatury i Języka Polskiego |
| 6. | | Wzornictwo | |
| | Wydział Prawa, Administracji i Zarządzania | | |
| 1. | | Administracja | Ogólnopolska Olimpiada Historyczna |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Prawach Człowieka |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Państwie i Prawie |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Prawie |
| | | | Olimpiada „Warto wiedzieć więcej o ubezpieczeniach społecznych” |
| 2. | | Bezpieczeństwo narodowe | Olimpiada Filozoficzna |
| | | | Ogólnopolska Olimpiada Historyczna |
| | | | Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Prawach Człowieka |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Bezpieczeństwie i Obronności |
| 3. | | Ekonomia | Olimpiada Geograficzna |
| | | | Ogólnopolska Olimpiada Historyczna |
| | | | Olimpiada Matematyczna |
| | | | Olimpiada Przedsiębiorczości |
| | | | Olimpiada Statystyczna |
| | | | Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Regionie i Przedsiębiorczości |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej |
| | | | Olimpiada „Warto wiedzieć więcej o ubezpieczeniach społecznych” |
| 4. | | Finanse i rachunkowość | Olimpiada Matematyczna |
| | | | Olimpiada Przedsiębiorczości |
| | | | Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Regionie i Przedsiębiorczości |
| | | | Olimpiada Statystyczna |
| | | | Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej |
| | | | Olimpiada „Warto wiedzieć więcej o ubezpieczeniach społecznych” |
| | | | Olimpiada Fizyczna |
| | | | Olimpiada Geograficzna |
| | | | Ogólnopolska Olimpiada Historyczna |
| | | | Olimpiada Informatyczna |
| | | | Olimpiada Matematyczna |
| | | | Olimpiada Przedsiębiorczości |
| | | | Olimpiada Statystyczna |
| | | | Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej |
Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej
| 7. | | Prawo |
|---|---|---|
| 8. | | Stosunki międzynarodowe |
| 9. | | Zarządzanie |
| | FILIA W PIOTRKOWIE TRYBUNALSKIM | |
| | Wydział Filologiczno-Historyczny | |
| 1. | | Administracja |
| 2. | | Filologia (filologia angielska) |
| 3. | | Historia |
| | Wydział Nauk Społecznych | |
| 1. | | Bezpieczeństwo narodowe |
| 3. | | Pedagogika |
|---|---|---|
| 4. | | Zarządzanie |
| | Wydział Zamiejscowy w Sandomierzu | |
| 1. | | e-Administracja |
| 2. | | Filologia (filologia angielska) |
| 3. | | Kosmetologia |
| 4. | | Mechatronika |
| 5. | | Zdrowie publiczne |
* laureaci i finaliści olimpiad na kierunku wychowanie fizyczne muszą przystąpić do sprawdzianu umiejętności sportowych | <urn:uuid:6dfc1eb6-7ad4-4890-8355-800c0ae73a48> | finepdfs | 1.408203 | CC-MAIN-2024-22 | https://bip.ujk.edu.pl/bip/files/2018/04/15.Uchwala-23-2018-olimpady_zmiana.pdf | 2024-05-22T08:26:20+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058534.8/warc/CC-MAIN-20240522070747-20240522100747-00781.warc.gz | 110,905,256 | 0.998957 | 0.999102 | 0.999102 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1713,
3362,
5784,
6162,
6541
] | 1 | 0 |
Konrad Prandecki, Sylwia Śmietanko, Maciej Hacaga, Wojciech Kazanecki,
REWOLUCJA INFORMACYJNA A SPOŁECZEŃSTWA POŁOWY XXI WIEKU – PUNKT WIDZENIA MŁODEGO POKOLENIA
Celem niniejszej refleksji jest analiza związku między trwającą aktualnie na świecie rewolucją informacyjną a groźbą zaistnienia globalnego kryzysu intelektualnego. Staraliśmy się zwrócić uwagę zarówno na postępującą ekspansję nowoczesnych technologii w życiu codziennym, jak i dokonać identyfikacji związanych z nią przemian, które mogą znacząco wpłynąć na kondycję społeczeństw w perspektywie roku 2050. Wynik naszej analizy nie wykazuje ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rewolucją informacyjną a prawdopodobieństwem wystąpienia globalnego kryzysu intelektualnego w przyjętym horyzoncie czasowym. Tym niemniej, zarysowane w tekście wyzwania dla kondycji intelektualnej ludzkości oraz mnogość możliwych scenariuszy nie gwarantują, że zjawisko takie nie wystąpi w przyszłości. Istotnym elementem transformującego się ładu społecznego w wymiarze międzynarodowym jest narastająca nierówność w dostępie do informacji, przejawiająca się we wszystkich analizowanych przez nas polach działań społecznych.
Nasze rozważania podzieliliśmy na trzy główne obszary: ekonomii, geopolityki (wraz z bezpieczeństwem) oraz sferę socjologiczno-kulturową. W każdym z nich omawiamy wybrane zagadnienia związane z rewolucją informacyjną, które wpływają na przeobrażenie rzeczywistości, jaką znamy. To, czy ludzkość będzie w stanie sprostać wyzwaniom przed nią stojącym, pozostaje sprawą otwartą.
1. Wprowadzenie
Zmiany technologiczne od tysiącleci wpływają i redefiniują charakter ludzkiego życia. W niebagatelnym stopniu uczyniły to dwie wielkie rewolucje: neolityczna i przemysłowa. Od II połowy XX wieku zakłada się istnienie kolejnej, zwanej rewolucją informacyjną. Trudno byłoby się nie zgodzić z tezą, że gwałtowne przyspieszenie tempa przepływu informacji i postępujący rozwój technologii znacząco wpłynęły na światową gospodarkę, procesy ekonomiczne czy kształtowanie się stosunków międzynarodowych na arenie politycznej. Również relacje społeczne i obszar szeroko rozumianej kultury – pojęcia kluczowe dla formowania się tożsamości jednostek i zbiorowości – podlegają jej wpływowi.
W wyniku opisywanego procesu wyłaniają się społeczeństwa sieciowe (Castells 2011). Nieograniczony dostęp do informacji testuje granice wpływu przywódców politycznych i gospodarczych. Ponadto zjawisko to, w połączeniu z łatwością komunikacji, powodowaną szybkim rozwojem i uproszczaniem wielu technologii, doprowadziło do znacznego wzmocnienia pozycji jednostki, której rozwój i przetrwanie pozornie jest coraz mniej zależny od zbiorowości. Co istotne, rewolucja informacyjna (RI) ma charakter globalny, bowiem wiele innowacji jest wprowadzanych jednocześnie zarówno w bogatej Północy, jak i biednym Południu.
Postępujący charakter RI przejawia się w ewolucji sprzętu (miniaturyzacja, zwiększenie wydajności, nowe rodzaje urządzeń etc.), ewolucji oprogramowania (nowe platformy, rozszerzanie funkcjonalności) oraz rosnącej intensyfikacji komunikacji sieciowej. Procesy te zachodzą równolegle, wywierając głęboki wpływ na praktycznie wszystkie aspekty ludzkiej aktywności. Na potrzeby omawianej publikacji, zachodzące transformacje pogrupowano według ich cech natury ekonomicznej, geopolitycznej i socjologiczno-kulturowej. Kluczowymi pytaniami są: czy rewolucja informacyjna i towarzyszące jej zjawiska są w stanie wywołać w niedalekiej przyszłości kryzys intelektualny o zasięgu globalnym? A jeśli tak, to czy omawiane przekształcenia spowodują nieodwracalne, negatywne i pozostające poza kontrolą samych społeczeństw, zmiany cywilizacyjne? Czy procesy, których jesteśmy świadkami (a mowa tu zarówno o relacjach geopolitycznych i zależnościach ekonomicznych, jak i sferze stosunków społecznych i procesie kodyfikacji komunikacji międzyludzkiej) są dziś podporządkowane przede wszystkim postępującemu rozwojowi technologicznemu, czy też wynikają z bardziej skomplikowanych zależności?
Celem niniejszego tekstu jest analiza przemian charakterystycznych dla trwającej na świecie rewolucji informacyjnej oraz identyfikacja jej potencjalnego wpływu na kondycję społeczeństw w pierwszej połowie XXI wieku. RI w potocznym rozumieniu jest związana z postępującym nasyceniem społeczeństw wielorakiego rodzaju sprzętem elektronicznym służącym komunikacji. Niemniej, sama komputeryzacja i robotyzacja nie oddaje w pełni tego zjawiska. Jego istotą jest generowanie oraz przepływ informacji w społeczeństwach, nieporównywalnie szybszy niż w jakiejkolwiek epoce dziejów. Było to możliwe dzięki powszechnej implementacji sprzętu elektronicznego. RI wymaga więc warstwy sprzętowej (tzw. hardware), warstwy programowej (tzw. software) oraz sieci, która łączy poszczególne urządzenia ze sobą umożliwiając wymianę informacji.
Rozważania oparto na kilku wstępnych założeniach. W połowie XXI wieku państwa narodowe pozostaną główną formą politycznej organizacji społeczeństw, a rola organizacji międzynarodowych będzie wciąż drugorzędna. Mimo narastającej świadomości zagrożeń środowiska naturalnego w perspektywie roku 2050 nie przewiduje się znaczącego kryzysu surowcowego czy katastrofy ekologicznej o charakterze globalnym (por. Galwas, Wyżnikiewicz 2014). Omawiane przemiany będą zachodzić na tle przenoszenia się centrów gospodarczych w kierunku Azji Wschodniej oraz dalszego wzrostu znaczenia rynków wschodzących i krajów
rozwijających się (Prandecki et al. 2013). Jednocześnie, wzrost roli państw azjatyckich nie doprowadzi do wielkoskalowego konfliktu zbrojnego. Zakładamy, że wraz ze wzrostem bogactwa maleje skłonność do ryzyka utraty osiągnięć i tym samym wywoływania wojny. Innymi słowy, przyjmujemy jako najbardziej prawdopodobny scenariusz oparty na ekstrapolacji istniejących megatrendów, który można nazwać business as usual.
Istnienie zjawiska rewolucji technologicznej i jej interdyscyplinarnego charakteru nie budzi wątpliwości, niemniej jej związek z kryzysem intelektualnym pozostaje wciąż kwestią wątpliwą. Wynika to z faktu, że sama definicja kryzysu intelektualnego jest trudna do utworzenia, a także z różnic pokoleniowych między definiującymi osobami.
Takie podejście powoduje, że przewidywana wizja wydaje się mieć europocentryczny charakter. Jest to częściowo uzasadnione, ponieważ autorzy pochodzą z tego kręgu kulturowego. Niemniej, w opracowaniu starano się uwzględnić kontekst globalny. Zachodzące przemiany wywołane rewolucją informacyjną powodują wymieszanie kultur i ich unifikację. Dotychczasowe doświadczenia gospodarek azjatyckich pokazują, że wraz z rozwojem gospodarczym tradycyjne postawy zostają zdominowane przez konsumpcjonizm. Ten, naturalny dla człowieka trend skłania do wniosku, że w przyszłości, dominujące w świecie będą postawy zbliżone obecnym prokonsumpcyjnym nastawieniom powszechnym w krajach wysokorozwiniętych. Nie determinuje to sposobów sprawowania władzy, ani celów, w jakich państwa będą wykorzystywać osiągnięcia rewolucji informacyjnej (np. w zakresie kontroli informacji), jednakże na płaszczyźnie społecznej i gospodarczej można spodziewać się coraz większej unifikacji.
W świecie RI odchodzi się od XIX wiecznego modelu osoby intelektualnie rozwiniętej, której jedną z głównych cech była rozległa wiedza, oparta na zapamiętywaniu informacji. Po pierwsze - dlatego, że nie ma już takiej potrzeby. W świecie Internetu większość potrzebnych niespecjalistycznych informacji jest osiągalna niejednokrotnie szybciej, niż sięgając do zasobów pamięci. Po drugie, przeciętny człowiek nie jest w stanie zapamiętać wszystkich potrzebnych informacji, gdyż w ciągu ostatniego półwiecza wytworzono ich zbyt dużo. To oznacza, że wizja intelektualisty – kiedyś oparta o tzw. „ogólne wykształcenie" – obecnie musi zmierzać w kierunku specjalisty, bowiem w powszechnym pojęciu nikt nie ma zdolności objęcia i zrozumienia swoim umysłem współczesnej rzeczywistości.
Kolejna sprawa to zmiana wartości oraz podejścia do tego, jak definiować to, co jest intelektualnie „wartościowe". Idee uznawane dzisiaj za atrakcyjne, jeszcze pół wieku temu prawdopodobnie traktowano by jako bezwartościowe. Portal społecznościowy Facebook, który służy rozrywce jest tego najlepszym przykładem. Oczywiście, wiele narzędzi informatycznych podnosi produktywność i wspiera rozwój człowieka, ale te, które w tej chwili są jednymi z najbardziej widocznych służą głównie rozrywce – tak jak wiele aplikacji czy gier na telefony komórkowe. Ich wartość użytkowa może być uznana za wątpliwą. Kolejne pokolenia, posiadające dostęp do coraz większych zasobów, nie przeznaczają już większości swojej energii na przetrwanie i rozwój, ale na rozrywkę. To powoduje, w starszych pokoleniach narasta poczucie kryzysu intelektualnego, ponieważ uznaje się, że młodzi marnują stworzone im możliwości i roztrwaniają zebrany kapitał. Wydaje się jednak, że takie podejście jest trwałym elementem przemiany pokoleń. Trudno zatem znaleźć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy RI a kryzysem intelektualnym.
2. Wpływ Rewolucji Informacyjnej na gospodarki społeczeństw połowy XXI wieku
W opinii większości ludzi, ilość dostępnych dóbr (żywności, ciepła, ubrań, przestrzeni mieszkalnej, a zwłaszcza luksusowych) definiuje jakość ludzkiego życia (Clark 2008, s. 1). Historycznie rzecz biorąc rozwój ludzkości był ograniczony niską produktywnością przednowoczesnych gospodarek, co znajdowało swoje odzwierciedlenie w niskim standardzie życia. Kluczowym czynnikiem zmieniającym losy świata w końcu XVIII wieku okazał się silnik parowy, który wykorzystując paliwa kopalne, umożliwił radykalny skok produktywności zastępując, bądź obniżając zapotrzebowanie na czynniki produkcji, w szczególności pracę. Konsekwencją było pojawienie się skomplikowanych urządzeń i maszyn, które dalej zwiększały wydajność, co miało miejsce w trakcie tzw. II Rewolucji Przemysłowej (II RP), trwającej do końca XIX wieku.
Chociaż wpływ RI nie jest jeszcze widoczny w wielu obszarach ludzkiej aktywności, nie ulega wątpliwości, że niektóre obszary gospodarek dużo na niej zyskują. Wśród branż, które odnotowały najwyższy wzrost zastosowania komputerów na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych dwudziestego XX wieku były usługi prawne, reklamowe i administracja publiczna (Katz & Krueger, 1997). Za tymczasowy wzrost produktywności amerykańskiej gospodarki w latach 19952000 odpowiadały sektory związane z produkcją i użytkowaniem technologii informacyjnych (Stiroh, 2002). Wbrew teorii mówiącej, że firmy produkcyjne dopiero wprowadzające nowe technologie (tzw. latecomers [spóźnieni goście]) zyskują wię-
Kilkadziesiąt lat trwania RI daje podstawy, by twierdzić, że rodzi ona nierówności na właściwie wszystkich poziomach aktywności ekonomicznej – globalnym, regionalnym, krajowym, czy sektorowym. Niemniej, nie powinno to zaskakiwać, gdyż od czasów Rewolucji Przemysłowej wiadomo, że technologia przyczynia się do tego typu procesów. Kwestią do rozstrzygnięcia jest, kto skorzysta na wzroście produktywności spowodowanym przez RI. W odróżnieniu od zmian przyniesionych przez II RP, której zdobycze zostały usankcjonowane przez powojenny kontrakt społeczny w Europie Zachodniej, obejmujący wszystkie klasy, wiele wskazuje, że grupa tych, którzy zyskają na RI będzie ograniczona. Oznacza to, że nierówności będą rosnąć - nie tylko w obszarze euroatlantyckim, ale również między rozwiniętą Północą a rozwijającym się Południem.
cej niż te, które już z nich korzystają, to właśnie przedsiębiorstwa z branży określanej jako hi-tech osiągają więcej w wyniku postępu technologicznego (Ortega-Argilés, Vivarelli, & Piva, 2011).
Od 2011 roku amerykańskie firmy prawnicze mogą korzystać z usług zaawansowanej cyfrowej analizy dokumentów. Wydajność tego typu usług powoduje, że jeden prawnik może przy pomocy oprogramowania wykonywać pracę kiedyś zarezerwowaną dla 500 osób. W 2009 roku powstał program pozwalający na generowanie krótkich sprawozdań sportowych. Te przykłady wskazują, że komputery przejmują umiejętności i zdolności, które wcześniej należały wyłącznie do kompetencji ludzkich (McAfee, 2011). Jednocześnie zapotrzebowanie na wiele nisko płatnych zajęć wręcz rośnie. O ile księgowość, bankowość czy produkcja mogą ulec automatyzacji o tyle popyt na zawody wymagające koordynacji zmysłów i pewnej pracy fizycznej – takie jak ogrodnik, fryzjer czy domowa pomoc medyczna – nie maleje (Brynjolfsson & McAfee, 2011).
Nierówności między klasami społecznymi ponownie zaczynają rosnąć w krajach rozwiniętych. Dzięki coraz bardziej rozbudowanemu oprogramowaniu oraz tańszemu i szybszemu sprzętowi, komputery mogą wykonywać prace wcześniej zarezerwowane tylko dla ludzi – takie jak rozpoznawanie mowy czy tłumaczenie. W ten sposób odbierają pracę już nie tylko w sektorze produkcyjnym, ale również usługowym, przez co zapotrzebowanie na pracowników z klasy średniej maleje.
Z drugiej strony rośnie popyt na wysoko wykwalifikowanych pracowników, często menadżerów i inżynierów, nie tylko w USA, ale również w Europie. W szesnastu największych państwach europejskich między 1993 a 2006 rokiem w stosunku do ogólnego zatrudnienia zmniejszył się odsetek średnio płatnych zawodów, a w trzynastu udział wysoko płatnych zawodów się zwiększył (Cowen, 2013). W wielu wypadkach nawet niskie płace nie chronią przed zastępowaniem ludzkiej siły roboczej mechaniczną. W 2011 roku Foxconn, największy na świecie dostawca podzespołów elektronicznych ogłosił, że w ciągu trzech lat zamierza zwiększyć zastosowanie robotów w swoich fabrykach 100 krotnie [!], tj. do miliona. Mają one wykonywać takie prace jak: malowanie, spawanie czy montaż. Zarówno skala, jak i szybkość cyfrowej transformacji powoduje, że zwalniani pracownicy nie nadążają nabywać nowych umiejętności, a pracodawcy wypracowywać nowych modeli biznesowych, które umożliwiłyby realokację siły roboczej (Brynjolfsson & McAfee, 2011). To powoduje narastanie procesów wykluczenia społecznego oraz frustracji osób nie mogących znaleźć zatrudnienia. Dodatkowo, ze względu na ograniczone możliwości finansowe, takim osobom jest coraz trudniej nadążyć za zmianami zachodzącymi w coraz szybciej zmieniającym się świecie. Proces ten potęguje wykluczenie i opóźnienie, ale trudno jest jednoznacznie stwierdzić, że wywołuje kryzys intelektualny.
Rozwarstwienie będzie nadal postępowało pod wpływem rozwoju technicznego. Zyskają na tym dobrze wykształceni i zdolni do współ/pracy z automatycznymi/cyfrowymi systemami ludzie. Niemniej, w odróżnieniu od XIX wiecznych innowacji wymagają one zestawu umiejętności poznawczych, by korzystać z możliwości, które ze sobą niosą.
Z tej perspektywy postępująca rewolucja informacyjna będzie miała niewielki wpływ na standardy życia globalnej populacji w 2050 roku, gdyż większość nie będzie korzystała z jej owoców, bądź będzie korzystała bardzo pośrednio. Jednocześnie, czyniąc bogatych bogatszymi, a zaawansowanych technologicznie coraz bardziej zaawansowanymi, będzie przyczyniać się do pogłębiania nierówności i zaniku klasy średniej (Cowen, 2013). Ten trend będzie miał szczególny wpływ na ocenę jakości życia, ponieważ poziom zadowolenia nie jest mierzony wartościami bezwzględnymi, ale w odniesieniu do otoczenia. Z tego powodu można pokusić się o stwierdzenie, że degradacja klasy średniej spowoduje spadek odsetka osób zadowolonych z osiąganego poziomu jakości życia, pomimo że będzie on najprawdopodobniej wyższy niż obecnie. Z tej samej przyczyny, tj. narastania różnic przy jednoczesnym wzroście wiedzy, tezy o występowaniu kryzysu intelektualnego będą coraz częściej formułowane. Ta tendencja jest już widoczna.
Cowen sugeruje, że większość populacji nie będzie zdolna do nabycia pożądanych cech, co daje mu podstawy, by przypuszczać, że ludzie ci będą zarabiali bardzo mało, prowadząc życie o niskim standardzie i żyjąc na bazie tanich dóbr tworzonych przez pierwszą grupę. Wielu znajdzie zatrudnienie w usługach związanych z obsługą pierwszej grupy – zostaną szoferami, sprzątaczkami czy ogrodnikami.
Trzy czynniki mają istotne znaczenie dla przyszłości nowych technologii w krajach rozwijających – ich użytkownicy, otoczenie instytucjonalne i infrastruktura. Warto pamiętać, że ze zdobyczy technologii informacyjnych najczęściej korzystają osoby wykształcone, mieszkające w miastach oraz młode. W państwach rozwijających duży odsetek ludności ma poniżej 25 lat. Potencjał do usieciowienia jest spory, bowiem 4,4 mld mieszkańców Ziemi nie jest jeszcze podłączonych do internetu. Jednocześnie 146 rządów już wprowadziło polityki cyfryzacyjne wspierające rozwój nowych technologii. Wiele z nich skupia się nie tylko stronie podażowej, polegającej na budowaniu infrastruktury służącej podłączeniu gospodarstw domowych, ale także na stymulowaniu popytu poprzez przyjęcie usług internetowych, takich jak: e-biznes, e-edukacja, e-zdrowie czy e-administracja. Dodatkowo, w ostatnich latach, nastąpiły znaczące zmiany w rodzaju stosowanych urządzeń umożliwiających dostęp do internetu, który wraz z pojawieniem się smartfonów i tabletów nie jest już ograniczony tylko do komputerów. Kombinacja tych trzech elementów może przynieść nieoczekiwane i zaskakujące rezultaty (Measuring the information society 2013, 2013, World Development Indicators 2013, 2013).
Usieciowienie społeczeństw wydaje się przynosić pozytywne skutki. Dzisiaj to właśnie w internecie powstają fascynujące idee zmieniające świat, innowacje, które jeszcze parę lat temu byłyby nie do pomyślenia, które szybko znajdują
popularność. Niemniej, w odróżnieniu od elektryczności, silnika spalinowego i innych XIX wiecznych innowacji nie powodują one drastycznych zmian realiów życia (Cowen, 2011). W szczególności jest to widoczne w gospodarkach wysokorozwiniętych. W przypadku tzw. rynków wschodzących, w szczególności nastawionych na usługi i rozwój nowych technologii oraz nadrabianie luki w poziomie bogactwa, nie jest to takie oczywiste, ponieważ ich wzrost gospodarczy jest oparty na możliwości sprzedaży produktów bogatszym krajom. Proces ten, dzięki globalizacji oparty jest o technologie informacyjno-komunikacyjne. Sukces, nawet w przypadku stosowania przestarzałych metod produkcji, jest wynikiem stosowania nowoczesnych technik w handlu międzynarodowym. Nadal jednak zmiany jakości życia wynikają głównie z bogacenia się tych społeczeństw, a dostęp do zdobyczy rewolucji informacyjnej jest tylko efektem ubocznym. Zdaniem niektórych (por. Gordon 2012), postępująca informatyzacja nie przyczynia się do utrzymywania lub przywracania ścieżki wysokiego wzrostu gospodarczego. Świadczy o tym długookresowy spadek jego tempa w gospodarkach rozwiniętych, występujący od 1973 roku.
Wydaje się więc, że nowoczesne technologie nie odmienią losu ubogiej części świata. Podział cyfrowy będzie się pogłębiał, a wraz z nim różnice dochodowe czyniąc bogatych bogatszymi a biednych biedniejszymi. Innymi słowy, historyczna rola technologii jako czynnika generującego – a nie wyrównującego – nierówności przypuszczalnie zostanie zachowana.
Kwestią wymagającą uwagi jest problem rosnącego – również w skali globalnej – niedopasowania się instytucji życia publicznego i prywatnego, co wynika z różnego tempa zmian zachodzących w tych instytucjach. W literaturze przedmiotu (Toffler & Toffler, 2007; por. także Mele, 2014) można znaleźć porównanie różnic w prędkości zmian dokonujących się w instytucjach amerykańskich do jazdy samochodem, przedstawione na wykresie 1.
Wykres 1. Szybkość zmian/adaptacji wybranych instytucji życia publicznego
Ź
ródło: Toffler
2007, s. 48-56.
& Toffler,
Oczywiście, można dyskutować nad tego typu autorskim porównaniem, zwłaszcza, że zostało ono oparte na przykładzie społeczeństwa i gospodarki amerykańskiej, niemniej jednak wydaje się, że sam argument o narastającej dysharmonii między węzłowymi aktorami życia społeczno-gospodarczego, prowadzącej do pogłębiania się nierówności (tym razem w warstwie adaptacji do zmian zachodzących w świecie), wydaje się trafny.
3. Edukacja w dobie RI
Z globalnego punktu widzenia rewolucja informacyjna spowodowała olbrzymi skok cywilizacyjny w zakresie edukacji. Świadomość znaczenia informacji, wiedzy i mądrości w nowoczesnych cywilizacjach spowodowała upowszechnienie się nauczania w większości państw świata. Rola edukacji w dalszym rozwoju jest szczególnie widoczna w krajach Dalekiego Wschodu. W efekcie, ich systemy nauczania uważa się obecnie za wiodące w świecie. Trend ku upowszechnianiu uczenia się jest widoczny również w najbiedniejszych zakątkach świata, wynika on z rosnących możliwości komunikacji i pozyskiwania wiedzy.
Z perspektywy rozważań na temat możliwości wystąpienia kryzysu intelektualnego, kwestią budzącą zastanowienie są zmiany zachodzące w poziomie wiedzy wysokorozwiniętych społeczeństw. W szczególności zaskakujący jest obniżający się poziom wiedzy z matematyki wśród uczniów w krajach zachodnich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Wymownym przykładem są wyniki badań PISA, a także wyniki badań porównujących wiedzę i umiejętności matematyczne uczniów, przynajmniej w odniesieniu do cywilizacji zachodniej. Według wyników z 2012 roku nie tylko Amerykanie, ale i Brytyjczycy, Norwedzy i Szwedzi osiągnęli wyniki poniżej średniej krajów OECD (Polacy i Niemcy poprawili swoje statystyki i uplasowali się powyżej średniej). Najlepsze wyniki zanotowali uczniowie Szanghaju, Singapuru, Hong Kongu, Republiki Korei, Makao i Japonii (PISA, 2012, zob. wykres 2).
Wykres 2. Wyniki badania PISA: matematyka
W 2012 r. Brytyjczycy przeprowadzili badanie polegające na porównaniu umiejętności matematycznych czternastoletnich uczniów z wynikami ich rówieśników z 1976 r. W oparciu o wyniki testu matematycznego z 1976 r. okazało się, że przez 35 lat dwukrotnie wzrosła liczba uczniów nieosiągających podstawowe standardy (z 7% do 15%), a jednocześnie zmniejszyła się liczba uczniów z najwyższymi notami (z 9% do 6%) (Paton, 2012). Oczywiście nie musi to oznaczać pogorszenia się stanu intelektualnego młodzieży, a jedynie pogorszenie się jakości edukacji, ale warto zwrócić uwagę na fakt, że jednocześnie wśród młodego pokolenia coraz bardziej widoczny jest deficyt wiedzy o otaczającym świecie i – co gorsza – brak zainteresowania zmianą tego stanu rzeczy.
Powyższe badania pokazują zmiany w zakresie jednej z nauk, ale na ich podstawie trudno jest ocenić poziom intelektualny młodych pokoleń, ponieważ ludzie ci muszą przyswoić sobie znaczne ilości dodatkowej wiedzy niedostępnej wcześniej. Dotyczy to nie tylko posługiwania się urządzeniami takimi jak komputer, ale również możliwości dostosowania się w do życia w wielkich aglomeracjach, funkcjonowania w coraz bardziej zbiurokratyzowanym świecie, pełnym odhumanizowanych procedur. To powoduje, że wiedza niezb ę dna do funkcjonowania we współczesnych społecze ń stwach jest zupełnie odmienn ą od u ż ywanej w przeszło ś ci.
Zmianę, jaka zachodzi na naszych oczach można porównywać z przemianami, jakie miały miejsce w przypadku upowszechnienia pisma, kiedy to konieczność zapamiętywania wszelkich informacji przestała mieć podstawowe znaczenie. W efekcie możliwe było wykonywanie bardziej złożonych operacji (np. gospodarczych), które przekraczałyby możliwości zapamiętania. Obecnie wydaje się, że zdolności do wyszukiwania informacji zaczynają mieć znacznie większe znaczenie, niż jej posiadanie.
Każda zmiana jest zarówno szansą, jak i zagrożeniem. Podobnie w przypadku rewolucji informacyjnej istnieją procesy, które budzą obawy. Narzekania na młodzież są stałą cechą starszego pokolenia już od czasów starożytnych, aczkolwiek wydaje się, że w społeczeństwach zachodnich (a prawdopodobnie również w dynamicznie rozwijającej się Azji zachłyśniętej wręcz nowymi technologiami) obecnie wyzwaniem jest radykalne złamanie pewnej ciągłości współprzeżywania wydarzeń o charakterze globalnym. Młodych nie interesuje, co dzieje się na świecie, starzy nie są w stanie zrozumieć tego, czym pasjonują się młodzi. To w jakimś sensie zawsze istniało, ale wydaje się, że obecnie rozbieżność jest szersza. Pokolenie „mileniarsów" (urodzonych w latach 1984-2002) ma zupełnie inny stosunek do władzy i sfery życia publicznego, co wynika m.in. z globalnego dostępu do nowych technologii, za pomocą których władza i partycypacja nabiera zupełnie innego wymiaru (Mele, 2014). To inny z przejawów nierówności, która
stanowi motyw przewodnich naszych rozważań: tym razem na linii starzy –– młodzi. I choć dokonuje się ona w różnym natężeniu w różnych miejscach świata, to jednak wydaje się, że proces ten zachodzi równolegle w skali globalnej.
4. Bezpieczeństwo – nowe wyzwania w świetle Rewolucji Informacyjnej
Analizując wpływ rewolucji informacyjnej na kondycję społeczeństw połowy XXI wieku, nie można pominąć zagadnień związanych z bezpieczeństwem międzynarodowym i obronnością. W odniesieniu do bezpieczeństwa, należy zwrócić uwagę, że postępująca rola technologii i informatyzacji w prowadzeniu działań wojennych prowadzi do zachwiania tradycyjnego podziału społecznego na czas wojny i pokoju, gdzie następuje dość czytelne przejście od jednego do drugiego stanu. Wojna – w sensie mentalnym i terytorialnym – przestaje być jasno zakreślona, a dla żołnierza (operatora drona, informatyka łamiącego kody bezpieczeństwa wroga) jest zwyczajnym elementem codzienności, aktem dokonującym się między poranną kawą a wieczornym wyjściem do klubu z przyjaciółmi. Czytelnym tego przykładem jest obecna sytuacja opisywana przez badaczy na podstawie relacji amerykańskich żołnierzy, pełniących służbę wojskową w taki właśnie sposób (Gregory, 2014). Trend ten będzie pogłębiał się w miarę jak zwiększy się udział dronów (czyli powietrznych, lądowych i wodnych pojazdów bezzałogowych) w operacjach prowadzonych przez różne kraje świata, niezależnie od poziomu rozwoju gospodarczego. Zdecydowanie w tej technologii przodują USA, co wyraźnie jest podkreślone w „zintegrowanej" mapie drogowej systemów bezzałogowych na lata 2013-2038 przyjętej przez Departament Obrony USA w lutym 2013 r. (Department of Defence, 2013).
Pojęciem, jakie przebija się do literatury zachodniej poświęconej bezpieczeństwu w kontekście społeczeństwa sieci jest zdolność do dynamicznej adaptacji (ang. resilience), zwłaszcza w odniesieniu do zagrożeń cywilnych. Opiera się ona na przekonaniu, że zagrożenia doby rewolucji informacyjnej są tak złożone i wieloaspektowe, że tradycyjne pojmowanie zarządzania bezpieczeństwem zarezerwowane niemal wyłącznie dla państwa nie są tak skuteczne, jak działania elastyczne, oparte na wielości aktorów i zadań przez nich odgrywanych, traktujące dany problem w sposób wielopoziomowy. Szczególną rolę odgrywa zdolność do
Dzięki rewolucji informacyjnej w wymiarze indywidualnym wojna i przemoc staje się odrealnionym elementem życia – w związku z toczeniem konfliktu zdalnie, na odległość, bez konsekwencji, wyrzutów sumienia – co jest wzmocnione wykorzystaniem symulacji komputerowych do edukacji wojskowej i powszechnej akceptacji przemocy w grach komputerowych i obrazie filmowym, a także w przekazie medialnym. Z drugiej strony w określonych rejonach świata namacalna wojna i przemoc wpisują się w codzienny krajobraz. Powoduje to (i problem ten będzie narastał) rosnącą nierówność w doświadczaniu przemocy, a jednocześnie oznacza oswojenie i obojętność na nią po obu stronach ekranu.
przewidywania zagrożeń i podejmowanie działań prewencyjnych i przygotowawczych, poprzedzających wystąpienie sytuacji kryzysowej. Ponadto, liczy się nie tyle przygotowanie do znanych niebezpieczeństw (np. militarnych), co wykształcenie umiejętności życia w oczekiwaniu na nieznane zagrożenia i wyzwania (Brasset et at., 2013; Joseph, 2013). Oznacza to rosnącą rolę intelektu w bezpieczeństwie, co wynika również z rosnących wymagań wobec żołnierzy, jeśli chodzi o obsługiwanie sprzętu bojowego (Hurley, 2014). Prym wiodą Stany Zjednoczone, lecz inne kraje nie ustają w wyścigu technologicznym – Rosjanie i Chińczycy wciąż doskonalą techniki i technologie potrzebne do wojny cybernetycznej. Skrajnym przypadkiem jest dążenie do podnoszenia zdolności intelektualnych za pomocą stymulacji prądem, obecnie testowane przez armię amerykańską. USA wydały 12 milionów dolarów na pierwszy rok programu SHARP (dosł. „ostry", skrót od Strengthening Human Adaptive Reasoning and Problem-Solving, czyli „wzmacnianie ludzkiej zdolności rozumowania i rozwiązywania problemów") (Hurley, 2014). Wydaje się, że inne kraje północnej półkuli pójdą tym samym śladem.
Coraz częściej media nie tyle relacjonują, co (współ)kreują rzeczywistość, tworząc określone obrazy w społeczeństwach, które przyswajają otrzymane informacje i wywierają presję na decydentów. W tym sensie można rozważać, czy wzmacniana jest demokratyczna kontrola nad decyzjami w zakresie bezpieczeństwa i czy rewolucja informacyjna wzmacnia, bądź osłabia zdolność do zapewnienia bezpieczeństwa obywateli w wymiarze międzynarodowym. Należy podkreślić, że w wymiarze dynamicznej adaptacji coraz większą rolę odgrywają media społecznościowe, które w szybki sposób służą do przekazywania informacji, a także stanowią źródło kształtowania opinii i poglądów odnośnie tematyki bezpieczeństwa. Należy się spodziewać, że rola mediów społecznościowych będzie rosła (Brassett et al., 2013).
W wymiarze międzynarodowym wielość komunikatów wysyłanych za pomocą różnorodnych narzędzi informacyjnych przez wielorakich aktorów życia międzynarodowego prowadzi do chaosu w procesie analitycznym i decyzyjnym i wynikających z tego trudności w zrozumieniu i kierowaniu dynamiką wydarzeń społecznych o wymiarze międzynarodowym. Nieustanne relacje „na żywo", wzbogacane mnóstwem komentarzy „eksperckich" do bieżących, pojedynczych wydarzeń wiodą do zatarcia różnic między kwestiami ważnymi i nieistotnymi. To z kolei prowadzi do poczucia zagubienia się obywateli i społeczeństw w płynnej, bezkształtnej rzeczywistości.
W dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego wszechobecność technologii prowadzi do wielowarstwowej asymetrii: człowiek (obywatel) kontra „inteligentny" system bezpieczeństwa, w którym główną rolę odgrywa maszyna i jej ocena sytuacji. Prywatność wynikająca z anonimowości zostaje zastąpiona inwigilacją. Za przykład może posłużyć powszechne kontrolowanie internetu, znane jako afera Snowdena, w którym uczestniczyły również polskie władze. Szacuje się, że w kraju, dziennie mogło być podsłuchiwanych ok. 3 milionów rozmów
KONRAD PRANDECKI ET. et.al
telefonicznych (Greenwald, 2014). Innym przykładem możliwości kontroli obywateli za pomocą ICT jest próba nakazu montowania w chińskich komputerach kamer, które monitorowałyby, bez zgody właścicieli, wnętrze pomieszczenia. Te same możliwości posiadają konsole do gier produkowane przez znaną amerykańską firmę. Stąd też wydaje się, że najistotniejszym wyzwaniem będzie utrzymanie równowagi między koniecznością stosowania coraz to bardziej wyrafinowanych metod kontroli przez rządzących w trosce o bezpieczeństwo a utrzymaniem wolności jednostki i ogółu, czyli niedopuszczenie do ubezwłasnowolnienia społeczeństw przez władzę (Kazanecka & Kazanecki, 2014). Pierwsze wzmianki już są widoczne – w Afganistanie zbiera się na szeroką skalę dane biometryczne, żeby zapewnić bezpieczeństwo i zapobiec atakom terrorystycznym. Armia USA opublikowała podręcznik, w którym instruuje dowódców, w jaki sposób mają zbierać i wykorzystywać dane biometryczne. Rząd Afganistanu zatrudnił 1000 obywateli do gromadzenia danych również po to, żeby „zweryfikować swoich praworządnych obywateli" (CALL, 2011).
W krajach rozwiniętych rywalizacja międzynarodowa w dalszym ciągu będzie toczyć się o surowce (źródła energii) i kontrolę nad informacją (zarówno poprzez narzucanie treści i sterowanie opinią publiczną, jak i podsłuchiwanie drugiej strony/stron, a także rozwijanie zdolności do sparaliżowania przeciwnika poprzez zablokowanie jego infrastruktury teleinformatycznej). W tym sensie coraz większym wyzwaniem (również intelektualnym) jest prowadzenie działań w sferze bezpieczeństwa. Warto zwrócić uwagę, że użycie nowoczesnych technologii i zdolność do holistycznego patrzenia na problematykę bezpieczeństwa stanowi raczej kolejny kontrargument o kryzysie intelektualnym. Tym niemniej, skutki coraz większego zaangażowania technologii mogą okazać się w dłuższej perspektywie katastrofalne dla rodzaju ludzkiego, zgodnie z opisanymi już przez Orwella i Huxuley'a wizjami. Patrząc na kompleksowość rozwiązań proponowanych przez armię amerykańską (zob. rysunek 1) można zastanowić się nad złożonością w podejściu do współczesnego pola walki, co zdecydowanie wymusza większą wiedzę zarówno u pojedynczego żołnierza, jak i na szczeblu dowodzenia.
Inną kwestią w odniesieniu do asymetryzacji bezpieczeństwa jest, na ile państwa i bloki militarne są zdolne do wykorzystania „inteligentnego" uzbrojenia w zderzeniu z państwami i organizmami parapaństwowymi korzystającymi z tradycyjnej broni wspomaganej terroryzmem. Rewolucja informacyjna prowadzi do rosnącej dysproporcji i wręcz czyni niemożliwą obronę środkami tradycyjnymi przeciwko nowoczesnym systemom uzbrojenia. Z drugiej strony uzależnienie od elektroniki sprawia, że przypadku odcięcia źródeł energii przez potencjalnych napastników dochodzi do paraliżu społeczeństwa. Pośrednim tego dowodem jest sytuacja przerwania dostaw energii na skutek ekstremalnych wydarzeń atmosferycznych (burze, wichury, deszcze). Stąd też takie znaczenie ma wspomniana już zdolność dynamicznej adaptacji.
Rysunek 1. Związek między pięcioma wymiarami przestrzeni i perspektywą elektromagnetyczną.
Źródło: Department of the Army, s. 1-4.
W perspektywie 2050 roku wpływ rewolucji informacyjnej na postrzeganie bezpieczeństwa może być analizowany wielowątkowo. To powoduje, że niemożliwe jest wyznaczenie jednej ścieżki, a nawet kilku wiodących scenariuszy pokazujących jak zwiększenie kontroli i zarządzania informacją może wpływać na relacje polityczne i stanowienie bezpieczeństwa na świecie. W oparciu o istniejącą wiedzę i obecne trendy można wyróżnić kilka głównych kierunków zmian.
Po pierwsze należy spodziewać się dalszej ingerencji w prywatność jednostek poprzez kontrolę korespondencji i treści wykorzystywanych przez człowieka.
Po drugie służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo coraz częściej będą wykorzystywały ICT do prowadzenia działań, również o charakterze zbrojnym. W połączeniu ze zwiększonym zastosowaniem technologii wspomagających podejmowanie decyzji prowadzi to do kilku zagrożeń, tj. głównie utraty kontroli nad bezzałogowymi środkami poprzez cyberataki oraz możliwość powstania fikcyjnych rządów, które będą jedynie twarzami decyzji podejmowanych przez komputery.
Po trzecie zmiany w zakresie ICT powodują wzmocnienie pozycji mediów, które stają się realną władzą kontrolującą nastroje opinii publicznej.
5. Strefa społeczno – kulturowa a rewolucja informacyjna
Wielu antropologów i badaczy kultury (por. m.in. Leszczyńska, 2011; Lohisse, 1998) zwraca uwagę na fakt silnej symbiozy, zachodzącej pomiędzy zjawiskiem rewolucji informacyjnej i wyodrębnianiem się tak zwanego społeczeństwa postindustrialnego. Obok postępującej urbanizacji, koncentrującej ludność w coraz większych ośrodkach miejskich, atomizacji społecznej czy dalszego rozwoju sektora usług, to właśnie coraz bardziej agresywna obecność nowoczesnych technologii w życiu codziennym pojedynczego człowieka namacalnie świadczy o dziejących się przemianach, tak w skali mikro, jak i makro.
Należy zauważyć, iż wyraźne powiązanie nowoczesnych technologii z procesem globalizacji sprawia, że ich oddziaływanie jest już udziałem większości społeczeństw w skali świata. Względy ekonomiczne, a w szczególności konsekwentne wyłanianie się nowych i chłonnych rynków zbytu w Chinach, Indiach, Azji Południowo-Wschodniej czy Ameryce Południowej już dziś wymusza spojrzenie na zagadnienia rewolucji informacyjnej w szerszej perspektywie geograficznej. Z pewnością zawężenie rozważań do kręgu kultury Zachodu, czy też krajów tradycyjnie uznawanych za rozwinięte w chwili obecnej nie wyczerpuje już przedstawionego zjawiska.
Słynnym już jest stwierdzenie, że rewolucja nie jest warunkowana przyjęciem przez społeczeństwo nowej technologii, ale internalizacją nowego, konkretnego zachowania (Shirky, 2008). Jednakże wieloletnie obserwacje natury zachodzących procesów jednoznacznie wskazują, że to nieustanna obecność technologii informacyjnych i ich postępująca ekspansja w kierunku kolejnych obszarów aktywności człowieka jest głównym katalizatorem współczesnej zmiany społecznej (Leszczyńska, 2011). Zdaje się więc, że rewolucja informacyjna jest zjawiskiem wielowymiarowym, które zmiany społeczno-kulturowe niejako wymusza, narzucając i kreując w tym obszarze nowe potrzeby.
Jedną z cech charakteryzujących rewolucję technologiczną jest niebywała prędkość przesyłania informacji. W dobie dominacji ICT, każda sekunda poprawiająca wydajność ma znaczenie, gdyż potencjalnie generuje zysk. Takie rozumienie czasu, a właściwie jego ciągłego deficytu, nie tylko zaowocuje dalszym przyspieszeniem tempa życia, ale i najprawdopodobniej w bliskiej perspektywie spowoduje całkowite odejście od pojmowania czasu cyklicznego, charakterystycznego dla społeczeństw agrarnych i sterowanego zmianą naturalną. (Lohisse, 1998).
Rozwój technologii znacznie przyspieszył zmianę tradycyjnego rozumienia procesu komunikacji, modyfikując go na kilku płaszczyznach. Systemy komunikacyjne rozwijały się i dostosowywały na przestrzeni dziejów do wymagań określonego środowiska społecznego. Wytworem kultury agrarnej była oralność komunikatu, dla miast charakterystyczna jest dominacja pisma i druku, natomiast
miasta przemysłowe z różnych względów upodobały sobie bardziej interdyscyplinarną, ale i uproszczoną formę przekazu jaką jest kultura masowa. (Lohisse, 1998). Wirtualność, będąca jedną z najbardziej charakterystycznych cech cyfrowej transmisji danych, w szybkim tempie przenosi cały proces komunikacji w inny wymiar, ze wszystkimi tego konsekwencjami.
ofiarą wirtualnej formy przekazu treści jest język wydajnej transmisji danych. Nowoczesne technologie sprawiaj ą , ż e najbardziej ceniona jest wiedza specjalistyczna. Taki stan rzeczy narzuca nowe wymagania tak j ę zykowi, jak i samemu społecze ń stwu. Konsekwencj ą technokratyzacji j ę -zyka jest jego ubo ż sza forma, a w szerszej perspektywie mo ż liwy dalszy zanik my ś lenia syntetycznego i cało ś ciowego pojmowania zjawisk (Lohisse, 1998).
Pierwszą ofiarą wirtualnej formy przekazu treści jest język. Komunikat językowy poddany cyfrowym wymaganiom, ściśle powiązanym z efektywnością i ilością, zostaje zmuszony do ograniczenia ekspresji na rzecz
Ponadto w przestrzeni wirtualnej zaburzona zostaje tradycyjna forma kodowania informacji, oparta na układzie nadawca-kanał komunikacji-odbiorca. Tym samym zacierają się przyjęte granice pomiędzy twórcą, a odbiorcą, autorem a publicznością. Dzisiaj każdy użytkownik internetu może być jednoczenie odbiorcą i nadawcą dowolnego komunikatu. Społeczność cyberprzestrzeni jest bytem wypełniającym w sposób doskonały założenia McLuhana o istnieniu globalnej wioski (Levinson, 1999). Biorąc pod uwagę wielość publikowanych treści, należy założyć, że przynajmniej część z nich będzie uboższa pod względem merytorycznym. Teoretycznie, środkiem zaradczym są funkcje umożliwiające korzystającym z Internetu personalizowanie części wyświetlanych treści. Dotyczy to przede wszystkim portali społecznościowych, gdzie użytkownik ma możliwość decydowania o tym, które komunikaty i aplikacje będą miały dostęp do jego konta. Personalizacja ma stanowić linię obrony przed wszechobecnym w przestrzeni wirtualnej chaosem informacyjnym, gdzie użytkownik staje się współuczestnikiem zalewu zupełnie przypadkowych treści. Ich dobór wydaje się być niewłaściwie hierarchizowany, a całość podlega trudnej do opanowania homogenizacji.
Już dziś widzimy silną tendencję do przenoszenia się relacji międzyludzkich o zdywersyfikowanej specyfice bezpośrednio do cyberprzestrzeni. Jak pokazuje raport MacArthur Foundation, w internecie dominują dwa rodzaje względnie
Wciąż przyspieszający rozwój mikroelektroniki i komputerów osobistych, umożliwia użytkownikom Internetu bezustanne pozostawanie w trybie online, praktycznie bez względu na czas i miejsce korzystania z urządzenia. Ten z pozoru niegroźny element ekspansji nowoczesnych technologii leży u podstaw niespotykanych jeszcze w poprzedniej dekadzie zjawisk oraz wydaje się być jednym z głównych nośników transformacji relacji międzyludzkich w skali mikro. Niewykluczone, że ta nieustanna obecność jednostek w przestrzeni wirtualnej zmieni w niedalekiej przyszłości charakter stosunków społecznych w perspektywie makro, w sposób znamienny i trwały.
KONRAD PRANDECKI ET. et.al
trwałych relacji: oparte na filarach osobowych (friendship driven) oraz te łączące ludzi o podobnych zainteresowaniach (interest-driven) (MacArthur Foundation Reports, 2008). Badanie to koncentruje się przede wszystkim na bardzo młodych użytkownikach Internetu, którzy są szczególnie silnie związani ze światem wirtualnym. Co ciekawe zebrany materiał ujawnił, że koncentracja życia wokół świata wirtualnego, powoduje redefinicję podstawowych relacji łączących młodych ludzi, ze szczególnym uwzględnieniem relacji koleżeńskich. Okazuje się, że dla wielu nastolatków ocena zawartości profilu danej osoby jest pierwotną wobec jej percepcji w świecie rzeczywistym. Innymi słowy przyjaźnie podtrzymuje się, zawiera i zacieśnia, skanując wzrokiem i szacując wartość treści, które dana jednostka decyduje się udostępnić pozostałym odbiorcom. (MacArthur Foundation Reports, 2008). Tendencja ta zmienia w znaczący sposób nie tylko formę, ale i jakość stosunków międzyludzkich, czyniąc je płytszymi, bardziej przypadkowymi i tworzonymi na potrzeby konkretnych inicjatyw. Tym samym następuje istotna przemiana w sposobie formułowania się tożsamości jednostkowej, która staje się rozwarstwioną i niepewną tożsamością chwili, konstruktem powstałym w celu zaspokojenia momentalnych wymagań środowiska.
Ograniczeniu ulega przestrzeń „wyłączenia" człowieka z procesu komunikowania (wynikająca z brak zasięgu), a życie jednostki nabrało ogromnego przyspieszenia, ponieważ okres czekania na odpowiedź odbiorcy po nadaniu komunikatu przez nadawcę jest znacznie krótszy. Tym samym, wobec nieustannego bycia na bieżąco zmniejsza się czas potrzebny do odpoczynku od procesu komunikowania i przyswajania coraz to nowych informacji. To z kolei powoduje (i będzie powodować w rosnącym stopniu) presję na coraz większą dostępność/wydajność – i to zarówno ze strony uczestników życia prywatnego, jak i publicznego (zawodowego) (Schnabel, 2014). Jeśli jednak porównamy to z okresem, kiedy życie człowieka (masowego) było skoncentrowane w zakładzie pracy (a praca, bardzo często monotonna i powtarzalna, była wymagana przez 6 dni w tygodniu po kilkanaście godzin) to okaże się, że obecnie człowiek (masowy) może zaspokajać swoja ciekawość poprzez dostęp do informacji, a nowe technologie wymuszają na nim konieczność nieustannego uczenia się nowych umiejętności. Z tej perspektywy teza o kryzysie intelektualnym w odniesieniu do społeczeństwa nie wydaje się słuszna. Z drugiej strony należy zauważyć, że brak czasu do namysłu, presja na nieustanne komentowanie wydarzeń bieżących etc. sprawia, że maleje rola autorytetów intelektualnych pisz ą cych przełomowe dzieła,
zmieniające nasze spojrzenie na otaczającą nas rzeczywistość. Z tej perspektywy rzeczywiście można podnieść argument kryzysu intelektualnego, prowokującego do melancholii i zniechęcenia (zob. Król, 2014).
Rozwój technologii to także ukierunkowanie jednostki na zaspokojenie potrzeb indywidualnych oraz nieuchronne i nieodwracalne, choć niekoniecznie werbalizowane, odejście od przymusu zaspokajania potrzeb zbiorowości. Dzisiejszy człowiek to wciąż niewolnik konsumpcjonizmu, a rola American dream w kształtowaniu globalnych potrzeb jest wciąż bardzo duża. Trudno oczekiwać, że w najbliższym czasie powstanie alternatywny, ascetyczny i jednocześnie zdolny całkowicie zdominować zbiorową świadomość społeczeństw połowy XXI wieku system kulturowy 1 . Nowe media społecznościowe z jeszcze większą siła kształtują wzorce kulturowe (role models), gdyż angażują w ten proces samych użytkowników. Wzorce te w znacznej mierze opierają się na posiadaniu dóbr materialnych (Więcka, 2013).
Rewolucja informacyjna, powoduje wzrost znaczenia określonych i często bardzo wąskich kompetencji specjalistycznych, pozwalających wykształconym ludziom swobodnie poruszać się w cyberprzestrzeni. Wzmacniając tendencje indywidualistyczne i konsumpcyjne, jednocześnie pogłębia atomizację społeczeństwa i alienację jednostek ludzkich oraz zmienia rolę i znaczenie podstawowej komórki społecznej, jaką wciąż jest rodzina. Udowodniono (por. Prandecki et al., 2011), że wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia kobiet, spada ich dzietność, a wiek rodzenia dzieci rośnie. Tendencja ta jest szczególnie widoczna w społeczeństwach krajów rozwiniętych, o dużym odsetku kobiet z wyższym wykształceniem, mieszkających w miastach i prowadzących intensywne życie, nastawione na rozwój osobisty. Z drugiej strony wymagania rynku pracy w dobie rewolucji informacyjnej są bardziej wyśrubowane niż kiedykolwiek w historii, co zmusza mężczyzn i kobiety do dużej mobilności i ciągłego podnoszenia kwalifikacji. Taka
Należy zauważyć, że opisywany tutaj wzorzec jest silnie związany z zachodnim kręgiem kulturowym, gdzie sukces w znacznej mierze definiowany jest poprzez osiągnięty status materialny. Analizując tendencje na rynkach wschodzących, a zwłaszcza w krajach grupy BRICS nie sposób pominąć rosnącego wpływu dążeń konsumpcyjnych na zmiany społeczne w tych krajach. Faktem jest, że dla wielu państw rozwijających się konsumpcja dóbr na równi ze społeczeństwami Stanów Zjednoczonych czy Europy wciąż pozostaje wizją z odległej galaktyki (Wałkuski, 2012). Jednakże niektóre kraje w dobie transformacji gospodarczej, jak Chińska Republika Ludowa, traktują ożywienie wewnętrznej konsumpcji jako jedno z największych wyzwań dla gospodarki. Nowe media, mała elektronika i nowoczesne techniki przesyłania informacji stają się jednym z głównych nośników zmiany społecznej. Zmiany, której świat nie może lekceważyć, gdyż dzisiejsze rynki wschodzące to często państwa o znaczeniu ponadregionalnym, a populacja w dwóch z nich przekracza już miliard ludzi.
1 Autorzy mają świadomość istnienia różnych subkultur negujących konsumpcyjność, ale z wyjątkiem ruchu „slow" mają one charakter regionalny i niewielką liczbę uczestników. Z tego powodu nie wydaje się, aby w perspektywie 2050 r. odegrały one ważną rolę (por. Prandecki 2014).
sytuacja jest trendem względnie stałym, co w skali mikro zmienia charakter stosunków między członkami rodziny, powodując zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa oraz zwiększenie prawdopodobieństwa rozwodu. W skali makro jesteśmy (i będziemy) uczestnikami zmiany koniunktury demograficznej i starzenia się społeczeństw w krajach rozwiniętych.
Osobnym zagadnieniem jest ekspansja korporacji transnarodowych, polegająca na outsourcingu, czyli przenoszeniu części procesów organizacyjnych i zakładaniu filii oraz oddziałów call center poza terytorium kraju macierzystego. Taka inwestycja zagraniczna jest jednocześnie szansą dla kraju ją przyjmującego, jak i nowym wyzwaniem dla kadry zarządzającej i managerów odpowiedzialnych za zarządzanie wielokulturowym zespołem, gdzie tradycyjne kompetencje nie wystarczą. Jednym z głównych filarów, na których opiera się cały proces otwierania przez koncerny oddziałów w Azji czy Afryce są właśnie nowoczesne technologie oraz metody błyskawicznego przesyłania informacji. Po raz kolejny wyraźnie zarysowuje się związek rewolucji informacyjnej z procesem globalizacji.
Kolejnym argumentem, zaprzeczającym tezie o kryzysie intelektualnym, jest rosnące zapotrzebowanie na wysoce wykwalifikowaną siłę roboczą, co wiąże się z budowaniem gospodarki opartej na wiedzy. Efektem ubocznym jest rosnąca rzesza młodych bezrobotnych, którzy nie znajdują pracy na skutek niedopasowania do rynku pracy, który siłą rzeczy wymusza nieustanne podnoszenie kwalifikacji, zdolność do ciągłego uczenia i bycia przygotowanym na nowe rozwiązania i trendy (Devine i Syrett, 2014). Jest to – znów w skali globalnej – dowód na to, że nieustannie rozwijający się świat wymusza coraz większą zdolność do wykorzystania intelektu, a nie pracy rąk. Ubywa prac powtarzanych, transakcyjnych na rzecz tych, które wymagają inteligencji, w tym inteligencji emocjonalnej, niezbędnej do pracy w międzynarodowym środowisku społecznym.
Istnienie nowoczesnych narzędzi służących do transmisji głosu i obrazu o doskonałej jakości na znaczne odległości już dziś powoduje zmianę w percepcji i definiowaniu przestrzeni. Zwyczajowo pojmowana jako dystans pomiędzy oddalonymi od siebie punktami czy osobami, dziś przybiera formę wirtualnego współuczestnictwa. Technologie typu telepresence budują złudne wrażenie realnej obecności interlokutorów, podczas, gdy sama interakcja zachodzi w cyberprzestrzeni. Narzędzia używane przez prywatnych użytkowników, jak popularny Skype, umożliwiają budowanie realnych relacji międzyludzkich, a nawet prowadzenie związków za pośrednictwem programowego interfejsu. Tym samym tradycyjne pojmowanie przestrzeni odchodzi w niepamięć znacznie szybciej, niż miało to miejsce w czasie gwałtownego rozwoju transportu.
Coraz częściej słyszy się opinie, że silne powiązanie technologii informacyjnych z wieloma kluczowymi aktywnościami cywilizacyjnymi człowieka w niedługim czasie powiększy nierówności na poziomie jednostkowym, regionalnym oraz globalnym. Wykluczenie w skali mikro dotyczy przede wszystkim braku dostępu do nowych technologii oraz deficytu umiejętności ich praktycznego
zastosowania. Ta ostatnia kwestia wiążę się z kolejnym zjawiskiem, charakterystycznym dla społeczeństw industrialnych i postindustrialnych, a mianowicie z postępującą prefiguratywnością, czyli kultem młodości i dominacją kulturową ludzi młodych nad starszymi pokoleniami. Koncentracja władzy i wpływów w rękach ludzi w wieku średnim, nie zmienia faktu ich wykluczenia z części aktywności wymagających specjalistycznych kompetencji oraz rozumienia i prawidłowego przetwarzania określonych treści kulturowych (Mead, 1978).
Skala regionalna i globalna wiązać się będzie już z głębokim podziałem cyfrowym (digital divide) powodowanym znacznymi różnicami w dystrybucji technologii w krajach rozwiniętych i rozwijających się, które przekraczają tematykę samych zagadnień społeczno-kulturowych. Tym niemniej warto podkreślić, że pomimo gwałtownego rozwoju i ekspansji nowoczesnych technologii w obszarach nowych rynków wschodzących, nie wszystkie społeczeństwa są beneficjentami rewolucji informacyjnej. Za taki stan rzeczy odpowiedzialne są przede wszystkim ogromne dysproporcje w dochodach w skali świata. Przykładowo w roku 1998 koszty uzyskania dostępu do Internetu w kilku krajach Afryki wynosiły około 100 USD, czyli niemal dwukrotnie więcej niż w Stanach Zjednoczonych. W tym samym czasie przeciętny Amerykanin mógł pozwolić sobie na zakup komputera przeznaczając na ten cel miesięczny zarobek, podczas gdy dla mieszkańca Bangladeszu nabycie takiego sprzętu równało się sumie dochodów z całych 8 lat (Sunstein, 2002). Dodatkowo, kwestie natury ekonomicznej nie są jedynymi czynnikami spowalniającymi proces zmniejszania dysproporcji w dostępie do nowoczesnych technologii. Z pewnością reżimy ustrojowe, ograniczenia kulturowe oraz świadome ograniczanie dostępu do internetu przez władze omawiany podział utrzymuje, a nawet pogłębia. Niektórzy badacze otwarcie używają określenia neokolonializm, aby podkreślić realne znaczenie tychże różnic (Leszczyńska, 2011).
6. Wnioski
Istnienie rewolucji technologicznej i jej niebagatelny wpływ na większość obszarów aktywności współczesnego człowieka jest faktem. W perspektywie najbliższych kilkudziesięciu lat, społeczeństwa staną przed trudnym zadaniem redefinicji fundamentalnych kategorii kulturowych, jak czas, przestrzeń czy tożsamość oraz narzędzi komunikacji międzyludzkiej - z językiem i pismem włącznie. Rozwój wiedzy specjalistycznej spowoduje postępującą atomizację społeczeństwa, a powszechne prowadzenie życia w trybie online najpewniej zmieni znany nam sposób prowadzenia społecznych interakcji. Jednak sam kryzys intelektualny i jego powiązania z rewolucją technologiczną pozostają wciąż kwestią dyskusyjną.
Głównym wnioskiem płynącym z rozważań jest widoczne gołym okiem rosnące zapotrzebowanie na zdolności intelektualne, niezależnie od obszaru aktywności ludzkiej. W aspekcie ekonomicznym ich brak skutkuje eliminacją z rynku pracy. W aspekcie militarnym technologie wojskowe wymagają od żołnierzy coraz wyższych kompetencji do ich obsługi. Szerzej rzecz ujmując, od jednostek wymaga
się zdolności do współpracy z zaawansowanymi technologiami. Brak w/w umiejętności prowadzi do wykluczenia cyfrowego, które w ten czy inny sposób jest widoczne we właściwie każdym wymiarze dzisiejszego życia społecznego.
Źródeł kontrowersji wokół istnienia kryzysu intelektualnego należy upatrywać już w warstwie definiującej samo zjawisko. Powiązanie zachodzących we współczesnym świecie przemian z prawdopodobieństwem zaistnienia gwałtownego kryzysu intelektualnego w znacznej mierze zależy od spojrzenia na naturę samej zmiany. Częściowa dekonstrukcja znanej nam rzeczywistości może być bowiem rozumiana jako proces wytwarzania się nowej jakości. Przyjmując taką ewolucyjną perspektywę, a tym samym założenie, że skończoność formy nie istnieje w sposób trwały, rewolucja informacyjna będzie pojmowana jako proces adaptacji społeczeństwa globalnego do zmieniających się warunków, a nie przejaw jego postępującej degradacji. Takie rozumowanie pozwala przedstawić kryzys intelektualny bez jego negatywnego wydźwięku, a jedynie jako zjawisko redefiniujące – być może już nieprzystające do wymagań współczesności, otoczenie człowieka.
Wraz z postępującym rozwojem infrastruktury telekomunikacyjnej i spadkiem cen sprzętu komputerowego oraz oprogramowania (i rozwojem oprogramowania wolnego dostępu tzw. open source) dostęp do urządzeń powoli przestaje być problemem. Wyzwanie stanowi rosnące niezrozumienie nowych technologii. Stają się one tak skomplikowane, że nie tylko ich produkcja, ale również efektywna obsługa wymaga wieloletniej nauki. Spadek jakości edukacji prowadzi do podziału społeczeństw w których ci, którzy tworzą i obsługują najnowocześniejsze technologie stają się elitą, a pozostali tracą swój status. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w powstaniu klasy społecznej zwanej "infotariatem", w ramach której młodzi ludzie posiadający podstawowe umiejętności w zakresie obsługi komputera dostają niskopłatne prace nie pozwalające na awans społeczny. Staje się jasne, że nie tylko wiek stanowi kryterium wyznaczające dostęp do prowadzących do zamożności technologii. Z tej perspektywy kryzys intelektualny ma miejsce, gdyż mimo postępującej informatyzacji, liczba osób dogłębnie rozumiejących jej istotę zdaje się maleć. Jednocześnie nieustanny i przyśpieszający w XXI wieku postęp technologiczny temu przeczy.
Nieuchronne przenoszenie się centrów gospodarczych do Azji, a zwłaszcza do Azji Wschodniej oraz rosnące znaczenie rynków wschodzących w kształtowaniu procesów gospodarczych, ekonomicznych oraz kulturowych w wymiarze globalnym, zdaje się tezę o tej nieprzystawalności potwierdzać. Znamiennym jest, że o ile rewolucja informacyjna jest zjawiskiem o charakterze zdecydowanie globalnym, to sam kryzys dotyczy raczej społeczeństw krajów tradycyjnie uważanych za rozwinięte. Prawdopodobnie wielość możliwych rozwiązań w perspektywie roku 2050, doprowadzi do głębokiej restrukturyzacji istniejącego porządku idei, struktury społecznej, gospodarki i relacji politycznych. Niewykluczone wiec, że strach przed wystąpieniem kryzysu intelektualnego jest werbalizacją nastrojów społecznych panujących w krajach zachodniego kręgu kulturowego, przejawem niepewności jutra oraz próbą ocalenia europocentrycznego ładu.
Bibliografia
Brassett, J., Croft, S.T, (2013), Vaughan-Williams, N., Introduction: An Agenda for Resilience Research in Politics and International Relations, Politics, Vol. 33(4), s. 221-228.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A., (2011), Race against the machine, Digital Frontier Press.
Brynjolfsson, E. (1993), The productivity paradox of information technology, Communications of the ACM.
CALL, (2011), Handbook. Commander's Guide to Biometrics in Afghanistan. Observations, Insights and Lessons, Center for Army Lessons Learned, No 11-25.
Clark, G., (2008), A farewell to alms: a brief economic history of the world, Princeton University Press.
Castells, M. (2011), Społeczeństwo sieci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Cowen, T. (2011), The Great Stagnation: How America Ate All the Low-Hanging Fruit of Modern History Got Sick, and Will (Eventually) Feel Better, Dutton Adult.
Department of Defence, (2013), Unmanned Systems Integrated Roadmap FY 2013-2038, Reference Number 14-S-0553, [bmw]
Cowen, T. (2013), Average is over: powering America beyond the age of the great stagnation, Dutton Adult.
Department of the Army, (2014), Cyber Electromagnetic Activities, Field Manual 3-38.
Galwas B., Wyżnikiewicz B. (red.), (2014), Kryzys zasobów, Warszawa, Polska Akademia Nauk Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus".
Devine, M., Syrett, M., (2014), Managing Talent. Recruiting, retaining and getting the most of from talented people, Seria: Economist Books, The Economist, London 2014.
Gordon, R. (2012), Is US economic growth over? Faltering innovation confronts the six headwinds, NBER Working Paper, (18315).
Gregory, D., (2014), Drone Geographies, Radical Philosphy, 183, Jan/Feb.
Greenwald, G. (2014), No Place to Hide: Edward Snowden, the NSA, and the U.S. Surveillance State, Metropolitan Books.
Hurley, D. (2014), Walka o IQ, Newsweek. Polska, 17-23.03.2014.
Katz, L., Krueger, A., (1997), Computing inequality: have computers changed the labor market?, National Bureau of Economic Research, Working Paper No. 5956.
Joseph, J., (2013), Resilience in UK and French Security Strategy: An AngloSaxon Bias? Politics, 2013 Vol. 33(4), s. 253-264.
Kazanecka, A., Kazanecki, W., (2014) Wybrane aspekty bezpieczeństwa, Wrocław, Wydawnictwo WSOWL, (w druku).
Kraemer, K., Dedrick, J., (2001), The productivity paradox: Is it resolved? Is there a new one? What does it all mean for managers, Center for Research on Information Technology and Organizations.
Leszczyńska, M., (2011), Współczesny model rozwoju społecznego z perspektywy rewolucji informacyjnej, [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy. Społeczeństwo informacyjne – regionalne aspekty rozwoju, pod red. M.G. Woźniaka, Wyd. UR, Rzeszów, nr 23, 2011, s. 125-134.
Król, M., (2014), Byliśmy głupi, „Gazeta Wyborcza" (wywiad z Grzegorzem Sroczyńskim), 7.02.2014.
Levinson, P., (2003), Od tekstu do hipertekstu, [w:] Antropologia słowa, oprac. Godlewski G. (red), Mencwel A., Sulima R., Wyd. UW Warszawa.
MacArthur Foundation Reports, (2008), Living and Leaning with New Media. Building the Field of Digital Media and Learning, November 2008.
Lohisse, J., (2003), Przyszłość kultury zinformatyzowanej [w:] Antropologia słowa, oprac. Godlewski G. (red), Mencwel A., Sulima R., Wyd. UW, Warszawa.
McAfee, A., Brynjolfsson, E. (2008), Investing in the IT That Makes a Competitive Difference, Harvard Business Review, Pozyskano 20.02.2014, z: http://hbr.org/2008/07/investing-in-the-it-that-makesa-competitive-difference/
Measuring the information society 2013, (2013), International Telecommunication Union.
Mead, M., (1978), Kultura i tożsamość studium dystansu międzypokoleniowego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Mele, N., (2014), Zmierzch ery gigantów, „Gazeta Wyborcza" (wywiad z Aleksandrą Kaniewską), 16.01.2014.
Ortega-Argilés, R., Vivarelli, M., Piva, M., (2011), Productivity Gains from R&D Investment : Are High-Tech Sectors Still Ahead?, IZA Discussion Papers No. 5975, Bonn.
OECD (2013), PISA 2012 Results: What Students Know and Can Do (Volume I), Organisation for Economic Co-operation and Development.
Paton, G., (2012), Teenagers 'worse at maths than in 1970s', figures show, "The
Prandecki K., Fronia M., Kafara A., Kirejczyk E., Wawrzyński M., (2011), Polska w 2050 r. wyzwania na drodze do przyspieszenia, „Przyszłość Świat Europa Polska," 2/2011, s. 16-131.
Telegraph", 21 Jun 2012, on-line edition.
Prandecki, K. (2014), Jakość życia w perspektywie 2050 roku w: Kryzys jakości życia, red. Z. Strzelecki, E. Kryńska, J. Witkowski, Polska Akademia Nauk Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus", Warszawa
Prandecki, K., Nawrot, K. A., Wawrzyński, M. (2013), Nowe centrum i nowe peryferia połowy XXI wieku, „Przyszłość Świat-Europa-Polska", 28(2), s. 58-81.
Schnabel, U., (2014), Strategia Odyseusza, „Gazeta Wyborcza" (wywiad z Robertem Siewiorkiem), 21.02.2014.
Solow, R. (1987), We'd better watch out, New York Times Book Review
Shirky C., (2008), Here comes everybody: the power of organizing without organizations, Penguin Books.
Stiroh, K. (2002), Information technology and the US productivity revival: what do the industry data say? American Economic Review.
.
Sunstein, C., (2002) Republic.com, Princeton University Press.
Wałkuski M., (2012), Wałkowanie Ameryki, Helion.
Toffler A., Toffler H., (2007), Rewolucyjne bogactwo, Wydawnictwo Kurpisz SA, Przeźmierowo.
Więcka A., (2013), Niewolnicy konsumpcyjnego stylu życia, „Gazeta Wyborcza" (dodatek „Wysokie obcasy", wersjaonline:http://www.wysokieobcasy.pl/wysokieobcasy/1,114757,15087249,Niewolnicy_konsump- cyjnego_stylu_zycia.html [odczyt 24.03.2014]
World Development Indicators 2013, (2013), World Bank Group. | <urn:uuid:6e83070b-2d80-4212-9a5c-89b487e2ba66> | finepdfs | 4.175781 | CC-MAIN-2021-49 | https://publikacje.pan.pl/Content/117326/PDF/16_Rewolucja_informacyjna_a_kryzys_intelektualny.pdf | 2021-11-29T11:34:06+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358705.61/warc/CC-MAIN-20211129104236-20211129134236-00633.warc.gz | 544,008,991 | 0.951513 | 0.999948 | 0.999948 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
2253,
5465,
8567,
11461,
14463,
17512,
19576,
21493,
24339,
27317,
30382,
33435,
34622,
37602,
40687,
43562,
46646,
49752,
52801,
56030,
58284,
60767,
61687
] | 4 | 3 |
UCHWAŁA NR XXXVIII/312/22
RADY GMINY HYŻNE
z dnia 25 marca 2022 r.
w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy o współpracy partnerskiej dotyczącej realizacji projektu „Szkolny Klub Sportowy” na terenie województwa podkarpackiego
Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt. 10 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 559 i 583) Rada Gminy Hyżne uchwala, co następuje:
§ 1. Wyraża się zgodę na zawarcie umowy o współpracy partnerskiej z Podkarpackim Wojewódzkim Szkolnym Związkiem Sportowym w Rzeszowie, dotyczącej realizacji projektu „Szkolny Klub Sportowy” na terenie województwa podkarpackiego w okresie od marca do grudnia 2022 r.
§ 2. Projekt będzie realizowany w szkołach na terenie Gminy Hyżne.
§ 3. Wyraża się zgodę na zabezpieczenie środków w budżecie gminy w postaci wkładu własnego pieniężnego w wysokości 690,00 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt złotych 00/100).
§ 4. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Hyżne.
§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
PRZEWODNICZĄCY
Rady Gminy Hyżne
Bogusław Kotarba
Uzasadnienie
Dyrektorzy szkół podstawowych w Gminie Hyżne zgłosili chęć udziału szkół w projekcie „Szkolny Klub Sportowy” na terenie województwa podkarpackiego w ramach rozwijania sportu poprzez wspieranie przedsięwzięć z zakresu upowszechniania sportu dzieci i młodzieży w Programie organizowanym przez Ministra Sportu i Turystyki.
Program "Szkolny Klub Sportowy" jest działaniem systemowym skierowanym do uczniów szkół dla dzieci i młodzieży - szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych i ma na celu umożliwienie podejmowania dodatkowej aktywności fizycznej realizowanej w formie zajęć sportowych i rekreacyjnych pod opieką nauczyciela prowadzącego zajęcia wychowania fizycznego w danej szkole. Program jest realizowany w okresie od marca do grudnia 2022 r.
Warunkiem przystąpienia do Programu jest nieodpłatne udostępnienie szkolnych obiektów sportowych i sprzętu sportowego na rzecz realizacji projektu, a także przekazanie kwoty 690,00 zł jako wkładu własnego co stanowi 5% kosztów realizacji Programu.
4.a. Głosowanie nad podjęciem uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy o współpracy partnerskiej dotyczącej realizacji projektu „Szkolny Klub Sportowy” na terenie województwa podkarpackiego.
| głosowanie | Głosowanie nad podjęciem uchwały w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy o współpracy partnerskiej dotyczącej realizacji projektu „Szkolny Klub Sportowy” na terenie województwa podkarpackiego. |
|------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| jednostka | Rada Gminy Hyżne |
| wynik | Głosowanie zakończone wynikiem: przyjęto |
| data | 25 marca 2022 r. | czas | 10:36:11 - 10:36:21 |
|------------|---------------------------------------------------------------|-----------|---------------------|
| typ | głosowanie jawne imienne | większość | zwykła |
**Podsumowanie**
| status | ilość | procent | status | ilość | procent |
|-----------|-------|---------|-----------|-------|---------|
| ZA | 15 | 100 % | pula głosów | 15 | - |
| PRZECIW | 0 | 0 % | oddanych głosów | 15 | 100 % |
| WSTRZYMAŁO SIĘ | 0 | 0 % | nieoddanych głosów | 0 | 0 % |
**Wyniki imienne**
| lp | nazwisko | imię | głos |
|----|----------|--------|------|
| 1 | Baran | Jacek | ZA |
| 2 | Bator | Jan | ZA |
| 3 | Bator | Stanisław | ZA |
| 4 | Jaworski | Henryk | ZA |
| 5 | Kołodziej | Edward | ZA |
| 6 | Kotarba | Bogusław | ZA |
| 7 | Krula | Iwona | ZA |
| 8 | Leśniak | Dionizy | ZA |
| 9 | Majchrowska | Anna | ZA |
| 10 | Mazurkiewicz | Alicja | ZA |
| 11 | Pelc | Jan | ZA |
| 12 | Piękoś | Karol | ZA |
| 13 | Stanowski | Łukasz | ZA |
| 14 | Ślemp | Leszek | ZA |
| 15 | Ziarno | Jarosław | ZA | | <urn:uuid:afe69ff6-dd20-46bd-ad5d-59434312f12b> | finepdfs | 1.318359 | CC-MAIN-2023-06 | https://biphyzne.pl/static/img/k01/BIP/2022/XVIII%20Sesja/Uchwa%C5%82y/312/SKM_C454e22040413390.pdf | 2023-02-07T17:41:41+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500628.77/warc/CC-MAIN-20230207170138-20230207200138-00848.warc.gz | 148,702,283 | 0.999933 | 0.999916 | 0.999916 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1086,
2100,
4493
] | 4 | 1 |
Zestawienie posiedzeń WRDS za okres od momentu powstania 2015 do VI.2016
Posiedzenia Prezydium
Posiedzenia plenarne Rady
Posiedzenia Zespołów
| | 2015 | I | II | III | IV | V | VI | 2015 | I | II | III | IV | V | VI | 2015 | I | II | III | IV | V |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dolnośląskie | 1 | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | 3 | 4 | 2 | 3 | - |
| Kuj.-pomorskie | - | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | - | 1 | - | 1 | 1 | 1 | - | 1 | - | - | - | - | - | 1 |
| Lubelskie | - | - | 1 | - | 1 | 1 | 1 | - | 1 | - | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | 1 | 8 |
| Lubuskie | - | - | - | 2 | 1 | 1 | - | - | 1 | - | - | 1 | - | 1 | - | - | - | - | - | - |
| Łódzkie | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | - | - | 1 | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - |
| Małopolskie | 1 | 1 | - | 1 | 1 | - | 1 | 1 | 1 | 1 | - | 2 | - | 1 | - | - | - | - | 1 | 1 |
| Mazowieckie | 1 | 1 | - | 1 | 1 | - | 1 | 1 | 1 | - | 1 | - | 1 | - | - | - | 1 | - | - | - |
| Opolskie | - | - | 1 | - | 2 | - | 1 | - | 1 | 1 | - | 1 | - | 1 | - | - | - | - | - | 3 |
| Podkarpackie | 1 | - | 1 | - | - | - | - | 1 | - | 1 | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - |
| Podlaskie | 1 | 2 | - | - | 1 | - | 1 | 1 | - | 1 | 1 | - | 1 | - | - | - | 2 | 1 | 1 | - |
| Pomorskie | - | 1 | - | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | - | - | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | 4 | 3 | 1 |
| Śląskie | 1 | 2 | 1 | 1 | 2 | 1 | 1 | - | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | - | - | - | 4 | 4 | 1 |
| Świętokrzyskie | - | - | 1 | 1 | - | - | 1 | 1 | - | - | 1 | - | 1 | - | - | - | 1 | - | - | - |
| Warm.-mazurskie | - | - | 2 | 1 | - | 1 | - | 1 | 1 | 1 | - | - | - | 1 | - | - | - | - | 1 | - |
| Wielkopolskie | - | 1 | - | 1 | - | 1 | - | 1 | - | - | 1 | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - |
| Zachodniopomorskie | 2 | 1 | - | - | 1 | 1 | - | 1 | 1 | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - | 2 | 1 |
| Razem spotkania w | 9 | 14 | 10 | 12 | 14 | 11 | 11 | 12 | 9 | 8 | 9 | 10 | 7 | 9 | - | 3 | 8 | 11 | 16 | 16 |
| poszczególnych | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| miesiącach | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | <urn:uuid:c6f7a867-41a8-480a-aa55-1d7bf901d908> | finepdfs | 1.634766 | CC-MAIN-2021-04 | http://dialog.gov.pl/gfx/mpips/userfiles/n.krasuska/Kalendarium%20WRDS%20za%20m-z%20VI/Zestawienie%20posiedzen%20WRDS%20od%20mometu%20powstania%20do%20VI.2016.pdf | 2021-01-22T22:41:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703531429.49/warc/CC-MAIN-20210122210653-20210123000653-00772.warc.gz | 31,274,957 | 0.994991 | 0.994991 | 0.994991 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2143
] | 2 | 1 |
ZAPYTANIE OFERTOWE
Zamawiający zaprasza do złożenia ofert¹ na:
„Wykonanie pełnej inwentaryzacji budowlanej pływalni miejskiej mieszczącej się w Skarżysku-Kamiennej przy ul. Spółdzielczej 19.”
1. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA:
Przedmiotem zamówienia jest wykonanie pełnej inwentaryzacji budowlanej pływalni miejskiej mieszczącej się w Skarżysku - Kamiennej przy ul. Spółdzielczej 19.
**Wykonanie inwentaryzacji budowlanej istniejącego budynku powinno zawierać:**
a) opis z uwzględnieniem lokalizacji, liczby kondygnacji, jego wysokości i powierzchni,
b) opis materiałów, z jakich zostały wykonane poszczególne elementy budynku,
c) zestawienie powierzchni użytkowych poszczególnych kondygnacji
d) zwymiarowane rzuty wszystkich kondygnacji,
e) przekroje przez ww. kondygnacje z zaznaczonymi wysokościami (rzędnych posadzek, podestów, dachu, gzymsów, poziomu terenu i in.),
f) rysunki architektoniczno-budowlane elewacji z naniesionymi wszystkimi jej detalami architektonicznymi,
g) rzut dachu z naniesionymi przewodami kominowymi i wentylacyjnymi,
h) instalacje wewnętrzne (wod-kan, co, wentylacja, klimatyzacja, instalacje elektryczne)
**Wstępna ocena stanu technicznego powinna zawierać:**
a) opis techniczny budynku wraz z inwentaryzacją wszelkich uszkodzeń elementów konstrukcji,
¹ Oferta powinna zawierać Formularz ofertowy stanowiący Załącznik nr 1 do zapytania ofertowego oraz inne wymagane załączniki
b) ocena istniejącego stanu technicznego podstawowych elementów konstrukcji, tj. konstrukcji fundamentów, ścian, stropów, więźby dachowej i/lub stropodachu oraz konstrukcji niecki basenowej,
c) określenie stopnia zużycia technicznego budynku,
d) ogólna ocena bezpieczeństwa budynku, w tym analizy obliczeniowe dopuszczalnych obciążeń elementów konstrukcyjnych, a w szczególności fundamentów, stropów, ścian, nadproży, belek, więźby dachowej i/lub stropodachu oraz niecki basenowej,
e) podanie zakresu i programu robót naprawczych i remontowych,
f) ocena właściwości cieplnych budynku;
g) ocena obecności materiałów niebezpiecznych z punktu widzenia ochrony środowiska, np. azbest;
h) wnioski, zalecenia.
2. WARUNKI UDZIAŁU W ZAMÓWIENIU (jeśli Zamawiający stawia takie warunki):
Zamawiający wymaga aby Wykonawca przy realizacji zamówienia dysponował co najmniej:
- jedną osobą z wykształceniem wyższym technicznym,
- jedną osobą posiadającą uprawnienia budowlane bez ograniczeń wraz z co najmniej dziesięcioletnią praktyką zawodową,
- jedną osobą wpisaną na listę rzeczoznawców budowlanych prowadzoną przez Polską Izbę Inżynierów Budownictwa
a także Wykonawca:
- znajdował się w sytuacji organizacyjnej i ekonomicznej niezbędnej do wykonania zamówienia. Zamawiający wymaga, aby oferent na dzień składania ofert nie posiadał zaległości podatkowych. Ocena spełnienia powyższego kryterium prowadzona będzie na podstawie oświadczenia w Formularzu Ofertowym - Spetnia/Nie spełnia.
- posiadał polisę ubezpieczeniową potwierdzającą, że oferent jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem Postępowania na sumę nie niższą niż dwukrotność ceny brutto oferowanego zamówienia. Ocena spełnienia powyższego kryterium prowadzona będzie na podstawie oświadczenia w Formularzu Ofertowym - Spetnia/Nie spełnia a także dołączenie kopii polisy ubezpieczeniowej, parafowanej za zgodność z oryginałem.
3. WYKAZ DOKUMENTÓW JAKIE POWINNY BYĆ ZŁOŻONE WRAZ Z OFERTĄ (jeżeli Zamawiający żąda takich dokumentów):
Zamawiający wymaga aby Wykonawca dołączył do oferty wykaz wykonanych usług w zakresie inwentaryzacji budowlanych, prawidłowo wykonane dla takich obiektów jak:
• jedna inwentaryzacja budowlana dla obiektu sportowego – pływalni o kubaturze minimum 6.000m³,
• dwie inwentaryzacje budowlane dla obiektu użyteczności publicznej o kubaturze minimum 11.000m³ każda,
4. **KRYTERIA OCENY OFERTY (W %):**
Najniższa cena przy spełnieniu zapisów zapytania ofertowego – waga kryterium 100%.
5. **TERMIN REALIZACJI ZAMÓWIENIA:**
Termin opracowania i dostarczenia do Zamawiającego wykonanej inwentaryzacji budowlanej - **45 dni** od zawarcia umowy.
6. **ZASADY SKŁADANIA OFERT, TERMIN I PRZEKAZANIE HASŁA DO CZĘŚCI HANDLOWEJ OFERTY**
6.1. **Ofert należy złożyć do dnia 04.08.2021 roku do godziny 10:00**, w formie i miejscu, o którym mowa poniżej. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert w innej formie niż wskazana w ust. 6.2.
6.2. Ofertę należy złożyć (przesłać) w formie elektronicznej jako 1 (jeden) plik (w formacie PDF) zawierający skan podpisanego Formularza oferty wraz z załącznikami na adres: email@example.com
6.3. Wiążąca dla uznania złożenia oferty w terminie będzie data i godzina wpływu od oferenta wiadomości, zawierającej plik stanowiący ofertę na skrzynkę odbiorczą poczty elektronicznej adresata wskazaną w ust. 6.2.
6.4. Plik zawierający ofertę może być przesłany przez oferenta tylko jeden raz. Przestanie pliku z ofertą więcej niż jeden raz może spowodować wykluczenie oferenta z udziału w Postępowaniu. Oferta taka nie będzie podlegała rozpatrzeniu.
6.5. Plik zawierający ofertę powinien być zabezpieczony przed otwarciem hasłem znanym tylko oferentowi. Przestanie Zamawiającemu pliku zawierającego ofertę niezabezpieczonego hasłem nie będzie uznane za złożenie oferty Zamawiającemu w niniejszym Postępowaniu. Oferta taka nie będzie podlegała rozpatrzeniu.
6.6. Oferent przesyła hasło umożliwiające Zamawiającemu otwarcie pliku niezwłocznie po upływie terminu składania ofert w Postępowaniu wskazanym w ust. 6.1 na adres firstname.lastname@example.org Nieprzerwanie hasła przez oferenta do godziny 15:00 w dniu upływu terminu do składania ofert lub przesłanie hasła przed upływem terminu do składania ofert w Postępowaniu spowodują wykluczenie tego oferenta z dalszego udziału w Postępowaniu.
6.7. Oferent pozostaje związany z ofertą przez 60 dni, licząc od dnia upływu terminu składania ofert określonego w ust. 6.1.
6.8. Oferta powinna zostać złożona zgodnie ze wzorem Formularza Oferty, stanowiącego Załącznik Nr 1 do niniejszego Zapytania i powinna zawierać:
6.8.1. Jedną ofertę cenową (Cena Oferlowa) – stanowiącą maksymalną, łączną kwotę za wykonanie poszczególnych zadań wskazanych w ustępie 1.
6.8.2. Oświadczenie oferenta o:
a) Braku otwarcia w stosunku do Oferenta likwidacji, braku w zatwierdzonym przez Sąd układzie w postępowaniu restrukturyzacyjnym przewidzenia zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku oferenta lub nie zasądzeniu przez Sąd likwidacji majątku oferenta w trybie art. 332 ust. 1 Ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978, z póź. zm.), braku ogłoszenia upadłości, z wyjątkiem oferenta, który po ogłoszeniu upadłości zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu, jeżeli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku upadłego, chyba że Sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. Z 2015r. poz. 233 z póź. zm.),
b) Przyjęciu terminu związania ofertą,
6.8.3. Oświadczenia oferenta, o którym mowa w ust. 2,
6.8.4. Maksymalny termin wykonania zamówienia,
6.8.5. Wykaz wykonanych usług, o których mowa w ust. 3 zapytania (Załącznik do formularza oferty).
6.8.6. Dokument rejestrowy (urzędowy wydruk), w szczególności w celu wykazania umocowania osób podpisujących ofertę do reprezentacji oferenta (załącznik do formularza oferty). Jeżeli ofertę podpisują inne osoby niż wskazane w dokumencie rejestrowym, do oferty należy załączyć pełnomocnictwo (skan oryginału z notarialnie poświadczonymi podpisami).
6.8.7. Oświadczenie oferenta o poufności zgodne z ze wzorem stanowiącym Załącznik Nr 2 do niniejszego zapytania (Załącznik do Formularza oferty).
6.9. Oferta (Formularz Oferty) powinna być podpisana przez umocowanego/ych prawnie przedstawiciela/i oferenta, upoważnionego/ych do podejmowania zobowiązań w jego imieniu, zgodnie z wpisem do reprezentacji w stosownym dokumencie uprawniającym do występowania w obrocie prawnym lub z udzielonym pełnomocnictwem.
6.10. Oferent ponosi wszelkie koszty związane z przygotowaniem i przedłożeniem swojej oferty Zamawiającemu. Zamawiający w żadnym wypadku nie odpowiada i nie może być pociągnięty do odpowiedzialności z tytułu zwrotu tych kosztów, niezależnie od przebiegu czy wyniku Postępowania.
Oferty przesłane Zamawiającemu stają się jego własnością i nie podlegają zwrotowi.
Zgodnie z art. 70¹ § 3 Kodeksu Cywilnego zastrzega się, możliwość unieważnienia postępowania (odwołania) oraz że niniejsze ogłoszenie „zapytania ofertowego”, jak też otrzymanie w wyniku niniejszego zapytania „oferły cenowej” nie jest równoznaczne ze złożeniem zamówienia przez Miejskie Inwestycje Sp. z o.o. z siedzibą w Skarżysku - Kamiennej i nie łączy się z koniecznością zawarcia przez niego umowy/zamówienia.
7. INNE ISTOTNE WARUNKI ZAMÓWIENIA:
a. Zamawiający umożliwia dokonanie wizji lokalnej w terenie i oględzie budynków będących przedmiotem zamówienia.
b. W przypadku konsorcjum osób fizycznych oferta powinna być podpisana przez osobę wskazaną do reprezentowania konsorcjum, na podstawie Umowy konsorcjum.
c. Oferta musi być podpisana przez uprawnionych do reprezentacji przedstawicieli Wykonawcy wymienionych w rejestrze firmy lub działających na podstawie pełnomocnictwa.
d. Wykonawca winien działać zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych (Dz.U. 2019 poz. 1781) z dnia 10 maja 2018 r. oraz Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016 r.).
e. Klauzula informacyjna o przetwarzaniu danych osobowych Wykonawcy na podstawie zgody stanowi załącznik do niniejszego zapytania ofertowego.
f. W przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą wymagane jest posiadanie rachunku rozliczeniowego służącego wyłącznie do celów rozliczeń z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.
8. UWAGI:
W toku badania i oceny ofert Zamawiającego może żądać od Wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert i wezwać Wykonawcę do złożenia stosownych wyjaśnień z jednoczesnym wyznaczeniem odpowiedniego terminu. Wyjaśnienia treści Oferty nie mogą prowadzić do jej zmiany.
Zamawiający poprawia w ofercie:
1) oczywiste omyłki pisarskie;
2) oczywiste omyłki rachunkowe, z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowych dokonanych poprawek;
3) inne omyłki polegające na niezagodności Oferty z Zapytaniem Ofertowym, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty
O dokonanej poprawie w Ofercie Zamawiający niezwłocznie informuje Wykonawcę.
Zamawiający odrzuca Ofertę jeżeli:
1) zawiera braki uniemożliwiające dokonanie oceny jej treści. Dotyczy to w szczególności ceny lub innych warunków określonych w Zapytaniu Ofertowym jako kryterium oceny ofert (jeżeli dotyczy);
2) jej treść nie odpowiada warunkom zamówienia, w szczególności ze względu na jej niezgodność z opisem przedmiotu zamówienia;
3) jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji;
4) Wykonawca nie złożył stosownych wyjaśnień dotyczących treści przekazanej Oferty, w terminie wskazanym w wezwaniu Zamawiającego;
5) wpłynęła po terminie składania ofert.
Na zapytania Wykonawców w zakresie Zapytania Ofertowego Zamawiający udziela wyjaśnień, chyba że zapytanie wpłynie do Zamawiającego w ostatnim lub przed ostatnim dniu przewidzianym na składanie Ofert.
Dopuszcza się możliwość prowadzenia negocjacji Ofert z trzema Wykonawcami, którzy złożyli najkorzystniejsze oferty, a w przypadku mniejszej liczby otrzymanych ofert Zamawiający może zakwalifikować do negocjacji wszystkich Wykonawców, których oferty spełniają wymagania zawarte w zapytaniu ofertowym (decyzja w przedmiocie przeprowadzenia negocjacji należy do Zamawiającego).
Jeżeli wybrany Wykonawca uchyła się od zawarcia umowy/przyjęcia zamówienia, najkorzystniejsza Oferta może zostać wybrana spośród Ofert pozostałych, bez przeprowadzania ich ponownej oceny.
Zamawiający zastrzega sobie prawo zamknięcia postępowania w dowolnym momencie bez wybrania Oferty i bez podania przyczyn takiej decyzji.
Zamawiający unieważnia postępowanie, jeżeli:
1) nie wpłynie żadna Oferta lub żadna z Ofert nie spełni warunków postępowania;
2) cena najkorzystniejszej Oferty przekroczy kwotę, jaką Zamawiający może przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia;
3) wystąpi zmiana okoliczności powodująca, że realizacja zamówienia jest niecelowa;
4) zapytanie obarczone będzie wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy/przyjęcie zamówienia.
Załączniki:
- Załącznik nr 1 do Zapytania Ofertowego – Formularz Oferty
- Załącznik nr 2 do Zapytania Ofertowego – Oświadczenie o Poufności
- Załącznik nr 3 do Zapytania Ofertowego – Wykaz wykonanych usług
- Załącznik nr 4 do Zapytania Ofertowego – Klauzula RODO | 9fe7020a-b771-4ec9-b7f1-25d831f93162 | finepdfs | 1.046875 | CC-MAIN-2021-49 | https://miejskieinwestycje.pl/images/zapytania/21_07_2/zaproszenie_inwentaryzacja_budowlana_p%C5%82ywalni.pdf | 2021-12-08T06:58:37+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363445.41/warc/CC-MAIN-20211208053135-20211208083135-00035.warc.gz | 447,430,046 | 0.999996 | 0.999997 | 0.999997 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1408,
3624,
5790,
8333,
10643,
12687,
12952
] | 1 | 0 |
Sprawozdanie ze spotkania dyskusyjnego 19 grudnia 2013 r. w ramach prac nad planami zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 Lasy Puszczy nad Drawą PLB320016 i Uroczyska Puszczy Drawskiej PLH320046 oraz planu ochrony Drawieńskiego Parku Narodowego, dotyczącego zagadnień gospodarki leśnej
19 grudnia 2013 r. w ośrodku Sosenka w Człopie (ul. Młyńska 23, 78-630 Człopa), w godz. 10:00-13:30, odbyło się robocze spotkanie dyskusyjne w sprawie prac nad planami zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 Lasy Puszczy nad Drawą PLB320016 i Uroczyska Puszczy Drawskiej PLH320046, zorganizowane jako spotkanie tematyczne - poświęcone zagadnieniom gospodarki leśnej. Na spotkanie zaproszeni byli przedstawiciele Nadleśnictw, RDLP. GDLP, podmiotów świadczących usługi urządzania lasu zaangażowanych w prace w przedmiotowych obszarach, a także wszystkich trzech właściwych miejscowo RDOS. Drawieński Park Narodowy reprezentowali: dyrektor Paweł Bilski, zastępca dyrektora Monika Gdaniec, pracownicy merytoryczni: Aleksandra Gancarczyk i Joanna Sanocka. Wykonawców planu reprezentowali: Bogusław Borusewicz (TAXUS SI), Paweł Pawlaczyk, Andrzej Jermaczek, Patryk Chapiński i Michał Żmihorski (Klub Przyrodników).
Spotkanie rozpoczął Bogusław Borusiewicz z TAXUS SI przywitaniem gości i poprosił Pawła Pawlaczyka z Klubu Przyrodników o poprowadzenie spotkania.
W pierwszej części spotkania dyskutowano zagadnienia ochrony obszaru siedliskowego Uroczyska Puszczy Drawskiej PLH320046.
Paweł Pawlaczyk przedstawił wyniki badań (przeprowadzonych przez Klub Przyrodników na użytek planów) dotyczące zasobności w martwe drewno siedlisk przyrodniczych na terenie obszaru Uroczyska Puszczy Drawskiej PLH320046. Wyjaśnił metodykę zbierania danych. oraz przedstawił analizę zebranych wyników. Ilość martwego drewna jest w lasach gospodarczych dramatycznie niska – 2,33 m3/ha, podczas gdy w parku narodowym znacznie wyższa. Podobnie kształtuje się zagęszczenie tj. „mikrosiedlisk drzewnych", tj. elementów drzew biocenotycznych w znaczeniu Instrukcji Ochrony Lasu' 2011. Jest ono znacznie niższe niż w gospodarczych buczynach niemieckich, nie mówiąc już o buczynach o naturalnym charakterze w Europie. W dalszej części przedstawił wyniki badań z trzech powierzchni próbnych zlokalizowanych w siedlisku żyznej buczyny o różnym stopniu naturalności i zasobności w martwe drewno i mikrosiedliska, na których badano faunę chrząszczy. Przedstawiona analiza wyników wskazują silną korelację między naturalnością ekosystemu a występowaniem gatunków rzadkich i chronionych.
W dalszej części wystąpienia prelegent przedstawił i poddał pod dyskusję przykładowe zapisy zadań ochronnych. Zapisy te dotyczyły głównie polepszenia stanu leśnych siedlisk Natura 2000. Głownie skupiały się na wzroście miąższości martwego drewna między innymi poprzez pozostawianie drzew biocenotycznych, tworzenie drzewostanów referencyjnych, pozostawianie biogrup w cięciach rębnych we wszystkich typach cięć rębnych oraz dostosowanie składu gatunkowego drzewostanów do naturalnego składu siedlisk Natura 2000.
W dyskusji ze strony Lasów Państwowych zwrócono uwagę, że problemem w kontekście powyższego zapisu dla gospodarzy terenu może być zachowanie odpowiedniego stanu sanitarnego oraz stabilności ekosystemu leśnego, np. w przypadku wystąpienia gradacji opiętka. Wyrażono również obawy o zachowanie cennych w skali kraju i Europy nasiennych drzewostanów dębowych.
Zgodzono się, że zapis dotyczący „konsekwentnego" pozostawiania drzew zamierających i martwych będzie doprecyzowany tak, by nie blokował działań ochrony lasu w nadzwyczajnych sytuacjach klęskowych.
Na pytanie, w jakim zakresie przestrzennym ma być zastosowany zapis odnośnie przebudowy drzewostanów sosnowych na siedliskach lasowych, wyjaśniono, że długoterminowa wizja ochrony tego obszaru Natur 2000 powinna zakładać odtworzenie ciągłości przestrzennej leśnych siedlisk przyrodniczych, czyli skuteczną unaturalniającą przebudowę wszystkich sztucznych drzewostanów na siedliskach lasowych, ale że jest to cel długoterminowy, a w 10letnim okresie PZO zakłada się tylko zbliżenie do niego, analogiczne do zakresu przebudowy planowanej w planach urządzenia lasu. Jednak, przebudowa drzewostanów powinna być realizowana ze świadomością celu długoterminowego, w tym z przyjęciem odpowiednich składów gatunkowych drzewostanów.
W kontekście proponowanych zapisów dotyczących pozostawienia pasa ochronnego wzdłuż siedlisk hydrogenicznych o szerokości 30-60 m, wskazywano na potrzebę doprecyzowania. Czy zapis ten ma dotyczyć wszystkich cięć rębnych czy tylko cięć zupełnych? Czy została przeprowadzona analiza jak dużej powierzchni drzewostanów będzie dotyczył ten zapis? Czy zapis ten ma dotyczyć wszystkich siedlisk hydrogenicznych czy tylko tych będących przedmiotami ochrony w obszarze? Czy lepszym zapisem zamiast wskazywania konkretnej szerokości bufora wyrażonej w metrach nie było by zastosowanie jednostki długości wyrażonej w średniej wysokości drzewostanu? Różne typy siedlisk hydrogeniczych mają różną wrażliwość na wylesienie zlewni bezpośredniej, czy więc nie lepiej byłoby uszczegółowić zapis do tych siedlisk, które są rzeczywiście podatne na omawiany czynnik? Wykonawca projektu PZO zadeklarował rozważenie tych aspektów przy doprecyzowywaniu zapisu.
Podsumowując, Paweł Pawlaczyk wyjaśnił długofalową wizję ochrony i funkcjonowania obszaru, w której Drawieński Park Narodowy stanowiłby refugium dla gatunków związanych ze starymi lasami liściastymi a tereny przyległe z rezerwatami, użytkami ekologicznymi, pasami starych drzewostanów wzdłuż cieków, kępami drzew biocenotycznych na zrębach, ostojami ksylobiontów, drzewostanami referencyjnymi stanowiłyby swojego rodzaju sieć umożliwiającą migrację, wymianę osobników i genów pomiędzy poszczególnymi populacjami oraz gwarantującą większą stabilność w wypadku zdarzeń losowych. Wyjaśnił również, że wszystkie przedstawione zapisy inspirowane są zapisami, które istniały bądź istnieją w praktyce leśnej, planach urządzenia lasu, „zarządzeniu 11a", instrukcji ochrony lasu lub praktyce niektórych Nadleśnictw, a propozycje zapisów PZO tylko je wzmacniają, ukonkretniają i stosują spójnie do całego obszaru Natura 2000.
W drugiej części spotkania dyskutowano zagadnienia ochrony obszaru ptasiego Lasy Puszczy nad Drawą PLH320016. Michał Żmichorski (Klub Przyrodników) Przedstawił wyniki modelowania statystycznego występowania wybranych gatunków ptaków będących przedmiotami ochrony w obszarze (mapy predyktywne, szacujące prawdopodobieństwo występowania w każdym miejscu obszaru, na podstawie dokonanych obserwacji terenowych w wybranych miejscach i cech biotopów, w tym danych taksacyjnych drzewostanów). W wystąpieniu omówił zagadnienia metodyczne związane z przeprowadzanymi analizami wyjaśnił na jakich źródłach danych przeprowadził przedstawiane analizy.
W dyskusji proszono o wyjaśnienie, jakie konkretnie dane zostały użyte do określenia wieku dla gatunku w poszczególnych wydzieleniach. Podnoszono również, że przedstawienie wyników zbiorczo dla grup ekologicznych jak dziuplaki, ptaki drapieżne oraz gatunki antropofobowe nie daje jasnego obrazu otrzymanych wyników. Autor wyjaśnił, że podstawą dla określenia wieku w wydzieleniu był wiek gatunku panującego. Następnie wyjaśnił, że przedstawienie wyników dla grup ekologicznych ptaków jest jak najbardziej uzasadnione i oparte jest na składowy dla poszczególnych gatunków w grupie ekologicznej.
Następnie Andrzej Jermaczek (Klub Przyrodników) przedstawił wybrane projektowane zapisy planistyczne dotyczące terenów leśnych. Do zadań ochronnych, które wskazał jako najistotniejsze to budowa sztucznych platform gniazdowych dla puchacza, rybołowa i bielika; rozwieszenie i/lub utrzymanie budek lęgowych dla gągoła i tracza; dla ptaków drapieżnych i dziuplaków pozostawienie 5% pow. drzewostanu we wszystkich typach rębni, pozostawienia pasa 30-60 ma przy granicy z wodami, zachowanie drzew dziuplastych, utrzymanie 12,5% pow. lasów w wieku powyżej 100 lat, we wskazanych obszarach zaleca się ograniczenie antropopresji oraz powołanie użytków ekologicznych i rezerwatu w celu ochrony miejsc rozrodu i bytowania wybranych gatunków ptaków.
W dyskusji największe zainteresowanie wywołała propozycja powołania wskazania terenów szczególnej troski o gatunków antropofobne, o łącznej powierzchni ok. 10 000 ha, z ograniczeniem na nich terminu prac związanych z gospodarką leśną i wywozem drewna w okresie rozrodczym ptaków. W opinii przedstawiciela RDLP w Pile, zasadne i możliwe do wprowadzenia są regulacje dotyczące projektowania zagospodarowania turystycznego lasu tak by unikać wzmożonej antropopresji na te obszary, jak również zasadny jest warunek niepogarszania udziału starodrzewi w obszarze, ale ograniczenia terminów wykonywania prac leśnych, poza strefami gatunków strefowych powołanymi na podstawie przepisów o ochronie przyrody, będą trudne do zaakceptowania.
Ustalono, że będą prowadzone dalsze konsultacje. Nadleśnictwa otrzymają materiał drogą mailową i przedstawią swoje uwagi i sugestie po jego przeanalizowaniu.
Sporządzili: Patryk Chapiński i Paweł Pawlaczyk | <urn:uuid:976d7b54-1edc-4d6c-8060-4b18eca873b9> | finepdfs | 2.039063 | CC-MAIN-2022-40 | http://planochrony.dpn.pl/filemanager/relace%20ze%20spotkan/sprawozdanie_ze_spotkania_19_12_2013_las.pdf?t=0.45694481621505934 | 2022-10-01T08:07:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335573.50/warc/CC-MAIN-20221001070422-20221001100422-00042.warc.gz | 38,538,267 | 0.999906 | 0.999933 | 0.999933 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3420,
7438,
9117
] | 1 | 0 |
Szkoła Podstawowa
Klasa 0a
Zadania dla wszystkich:
Ćwiczenia część 1 str. 62, 63.
Ćwiczenia grafomotoryczne str. 3.
Klasa 0b
Ćwiczenia grafomotoryczne str. 9 i 15
Klasa Ia
Karty pracy z literami: S, s, D, d (kserokopie zaznaczone czerwonym X). Uczniowie, którzy byli nieobecni otrzymają karty na następnych zajęciach.
Ćwiczymy czytanie str. 59 i 62
Zadania dla chętnych
Ćwiczenia Uczymy się z Bratkiem- zad. 1, 2, 3 i 4str. 54
Ćwiczymy czytanie str. 63
Matematyka:
Uzupełnić kartę pracy
Klasa Ib
Zadania dla wszystkich:
Dokończę xero z literkami (d,s).
Nauczę się czytać tekst z podręcznika przy literze s oraz d.
Matematyka:
proszę dokończyć ksero
Klasa Ic
Dokończę pisanie literek "j" i " s".
Przeczytam na głos mamie lub tacie komiks - elementarz literka "s".
Matematyka:
Proszę uzupełnić zadania na rozdanych kartkach. W miarę możliwości każdego ucznia.
Klasa Id
Zadania dla wszystkich:
Dokończę xero z literkami (d,s).
Nauczę się czytać tekst z podręcznika przy literze s oraz d.
Matematyka
Uzupełnić kartę pracy
ZADANIA DOMOWE 14-15 PAŹDZIERNIKA
Klasa IIa
Za tydzien test z lektury "Kacperiada".
Przyniosę lekturę.
Nauczę sie zasady pisowni z "ó".
Matematyka
Brak zadania domowego
Klasa IIb
Przyniosę lekturę „Plastusiowy pamiętnik". Nauczę się opowiadać jeden wybrany rozdział. Zapamiętam pisownię wyrazów : morze, rowerzysta, wierzyć, lekarz, malarz.
Matematyka
Str. 39 – zad. 1,2,3.
Klasa IIc
Zad. 2 str. 39, zad. 3 str. 43, zad. 1 str. 45 (kserokopia)
Nauczę się pisowni wyrazów z rz wymiennym na r na dyktando (podręcznik str. 63- słupek po lewej stronie).
Przeczytam lekturę Marii Kownackiej pt. "Plastusiowy pamiętnik" do 19 listopada.
Matematyka
Uzupełnić kartę pracy.
Klasa IId
Karta pracy str. 49 zad. 2 z kropką.
Za tydzień test z lektury "Pan Kuleczka".
Przyniosę lekturę.
Nauczę sie zasady pisowni z "ó".
Matematyka:
Proszę uzupełnić stronę 52 i przynieść resztę rozdanych kartek.
Klasa IIIa
Przyniosę lekturę „Oto jest Kasia". Za tydzień test ze znajomości lektury.
Matematyka
Brak zadania domowego.
Klasa IIIb
Za tydzień test z lektury "Karolcia".
Przyniosę lekturę.
Nauczę sie czasów: przeszły, teraźniejszy i przyszły.
Karta pracy str. 55.
Matematyka: Proszę uzupełnić zadanie domowe na rozdanych kartkach.
Klasa IIIc
Zadania dla wszystkich:
Xero ćwiczeń str. 37 zad. 2, str. 38 zad. 1, 2.
Wykonam dowolną techniką projekt dotyczący jednego z wybranych kontynentów. (praca na 05 listopada)
Lektura (05 listopada).
Matematyka:
Proszę uzupełnić zadanie domowe na rozdanych kartkach.
Klasa IIId
Nauczę się czytać tekst pt. "Cztery żywioły"- podręcznik str. 50 i 51 Wybiorę z zadania 2 str. 30 5 wyrazów z rz po spółgłoskach i ułożę z nimi zdania (w zeszycie). Zad. 3 str. 33, zad. 2 i 3 str. 34 (kserokopia).
Matematyka:
Proszę uzupełnić zadanie domowe na rozdanych kartkach.
Klasa IVa
podręcznik str. 62 zadanie 4a (na osobnej kartce)
Przygotuj się do testu z lektury.
WOP
Wczoraj i dziś 4, zeszyt ćwiczeń, zadania 1,2,3,4,5,6,7,8 na stronie 18 i 19.
Matematyka
Uzupełnić kartę pracy.
Klasa IVb
Przyniosę na zajęcia lekturę „Spotkanie nad morzem"- osoby, które nie oddały.
Kartkówka ortograficzna, rz i ó wymienne 14.10.2017 (przygotować się z zadań omówionych na lekcji-podręcznik)-osoby, które nie pisały z powodu nieobecności.
Proszę wykonać zadania na karcie pracy –„Spotkanie nad morzem".
Chętni:
WOP
Wczoraj i dziś 4, zeszyt ćwiczeń, zadania 1,2,3,4,5,6,7,8 na stronie 18 i 19.
Matematyka
Uzupełnić kartę pracy.
Klasa IVc
Brak zadania domowego.
WOP
Przygotuj się do sprawdzianu z działu II.
Zeszyt ćw. str. 36 i 37
Matematyka:
Dla chętnych: proszę uzupełnić zadania ze strony 35, 36, 37.
Klasa Va
Przeczytać tekst z podręcznika, str, 35-37 i wykonać zadanie 1 pod tekstem.
Sprawdzian z mitologii 4.11.2017.
Dyktando ortograficzne- proszę powtórzyć ćwiczenia z podręcznika, wykonywane na zajęciach- osoby, które nie pisały z powodu nieobecności.
Proszę o zwrot do biblioteki lektury „Przygody Odyseusza".
Dla chętnych:
WOP
zeszyt ćwiczeń str. 28 oraz ćw. 6 ze str. 31
Wykonaj makietę średniowiecznego: zamku, klasztoru, kościoła lub miasta. Termin wykonania 05 listopada.
Matematyka
Zeszyt ćwiczeń str. 57 – ćw.6 oraz str. 59 – ćw. 10,11 (dla chętnych ćw. 12-14)
Klasa Vb
Brak zadania domowego.
WOP
Wczoraj i dziś 5, zeszyt ćwiczeń, zadanie 1,2,3,4,5,5 na stronie 16 i 17. Przygotuj się do sprawdzianu z rozdziału: Polska pierwszych Piastów.
Matematyka:
Proszę o przyniesienie kątomierza.
Klasa VIa
W imieniu Uli napisz (list) opowiedź na list Zenka.
Dla chętnych:
WOP
str. 15 i 16 w zeszycie ćwiczeń (ćw. 4 - 7)
Matematyka:
Klasa VIb
Zadanie 7, str. 81 z podręcznika-ksero (jeden temat do wyboru), minimum kartka A4-na ocenę
Dla chętnych
WOP
Tajemnice przyrody 5, zeszyt ćwiczeń, zadanie 1,2 na stronach 64 – 65.
Przygotuj się do sprawdzianu z rozdziałów: Poznajemy sposoby ochrony przyrody. Poznajemy krajobrazy nizin.
Klasa VIIa
Podaj przykłady 15 frazeologizmów wywodzących się z : biblii, mitologii, historii, literatury. Dla chętnych:
Przedstaw jeden z frazeologizmów w dowolnej formie.
WOP
proszę uzupełnić otrzymane na lekcji karty pracy.
Matematyka:
Zad. 4 str. 21
Klasa VIIb
Karta pracy- sprawozdanie z turnieju rycerskiego. Str. 77-79. Przeczytać lekturę „Klasa pani Czajki" do 05.11.2017 Chętni:
WOP
Wykonaj ćwiczenia z zeszytu ćwiczeń do geografii str. 5
Matematyka:
Podręcznik str.25– zad. 14,16. Sprawdzian z ułamków zwykłych i dziesiętnych.
GIMNAZJUM
Klasa II
Przygotuj się do wygłoszenia przemówienia na wybrany temat.
WOP
brak pracy udział w akademii-Dzień Nauczyciela.
Matematyka:
zadanie 6 strona 48
Klasa III
Przygotuj się do wygłoszenia przemówienia na wybrany temat.
WOP
brak pracy udział w akademii-Dzień Nauczyciela.
Matematyka
zadanie 17 strona 28
I LO
WOP
ćw. 2 i 3 na karcie pracy oraz ćw. 4 na rozdanych kartach z ćwiczeniami
Matematyka
Podręcznik str. 44 – zad. 2 e-h.. Dla chętnych zad.7,8.
Sprawdzian: procenty, równania, układy równań, wyrażenia algebraiczne, przekształcanie wzorów. | <urn:uuid:34ccd560-82ba-44c7-a6fe-6f08e2137c6c> | finepdfs | 2.246094 | CC-MAIN-2018-17 | http://szkolawlimerick.pl/download/2017.10.15.pdf | 2018-04-25T02:44:39Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-17/segments/1524125947690.43/warc/CC-MAIN-20180425022414-20180425042414-00309.warc.gz | 294,247,407 | 0.999628 | 0.999683 | 0.999683 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1084,
2295,
3531,
4101,
4301,
5237,
5435,
6108
] | 1 | 1 |
Jak zachęcić dziecko do czytania?
Wszyscy chcemy, żeby nasze dzieci chętnie czytały. Marzymy o chwili, kiedy być może nasze dziecko wreszcie dojrzeje, "zmądrzeje" i zrozumie, jakie pożytki płyną z czytania, ponieważ nasze narzekania na kolejną godzinę spędzoną przed telewizorem czy komputerem nie docierają do pociechy, pogrążonej w łatwym w odbiorze świecie obrazków. Ale marzenia takie musimy między bajki włożyć i zastanowić się jak najszybciej, co my sami zrobiliśmy, aby zachęcić dziecko do czytania. Może nie jest jeszcze za późno, żeby nadrobić zaległości sprzed lat.
Przykład idzie z góry
Po pierwsze, jeśli chcemy, żeby nasze dzieci czytały, i to nie tylko z przymusu szkolnego, lecz z własnej potrzeby i dla własnej przyjemności, muszą mieć do tego odpowiednie wzorce. Widok, od najmłodszych lat, rodziców czytających książki, rozmawiających o nich, prowokuje dzieci do naśladownictwa: skoro mama i tata czytają to znaczy, że musi to być interesujące. I tak pojawia się pierwsze zainteresowanie książką. Musimy więc zdawać sobie sprawę, jak ważny jest nasz udział w tym procesie.
Już kilkumiesięcznemu dziecku można, a nawet należy czytać. Szczególnie krótkie wierszyki, rymowanki oparte na rytmie i grze dźwięków. Maluchy uwielbiają słuchać przerysowanej interpretacji wyrazów dźwiękonaśladowczych. Do takich krótkich, kilkuminutowych sesji czytania, dodajemy oglądanie obrazków. Na tym etapie ma to bardzo ważne znaczenie dla rozwoju mowy dziecka, a także jego wiedzy o świecie. Pokazujemy kotki, pieski, samochodziki, demonstrujemy dźwięki przez nie wydawane. I już mamy za sobą pierwszy krok z oswajaniem dziecka z książką. Dziecko zaczyna kojarzyć oglądanie obrazków z przyjemnością, czasem spędzonym na kolanach mamy, taty lub dziadków. Do obrazków dopowiadamy historie, niekoniecznie zgodne z treścią opisu obrazka. Lepiej nawet, gdy historie te mają związek z wydarzeniami ostatnich dni, wówczas dziecko widzi związek pomiędzy obrazkiem w książce a własnym doświadczeniem. Nie wolno zmuszać dziecka do słuchania: jeśli widzimy, że przestaje się koncentrować, zaczynamy inną zabawę, a do książki wracamy za jakiś czas. Bardzo szybko dziecko samo zacznie przynosić książeczki i domagać się wspólnego oglądania obrazków i czytania.
Zabawy z książką
Niezmiernie ważne jest, żebyśmy w odpowiedni sposób dopasowywali tematykę książek do zainteresowań dziecka. Już roczniak przejawia pierwsze predyspozycje i zainteresowania: zwierzątka, samochody, misie itp. Dlatego musimy bacznie obserwować dziecko i dostarczać mu takie książki, które będą go ciekawiły. Jeśli zaniedbaliśmy rozwijanie zamiłowania do książek w najmłodszym wieku, możemy nadrobić to później poprzez wskazywanie dziecku możliwości rozwijania zainteresowań poprzez wspólne oglądanie i czytanie książek. Jeśli dziecko interesuje się dinozaurami, lubi zwierzątka lub chętnie ogląda Kubusia Puchatka, kupmy mu książeczki o takiej tematyce. A jeszcze lepiej, zamiast wchodzić do sklepów z zabawkami, zabierzmy dziecko do księgarni i pozwólmy mu samemu wybrać książkę. Takie wyprawy powinny stać się swego rodzaju rytuałem, nie zawsze muszą kończyć się kupnem nowej pozycji, wystarczy pozwolić dziecku pooglądać książki, oswoić się z atmosferą księgarń. Kupno książki może być nagrodą np. za grzeczne zachowanie u dentysty lub
posprzątanie pokoju.
Warto zapisać dziecko do biblioteki, nawet jeśli jeszcze samo nie umie jeszcze czytać. Pozwoli mu to na wyrobienie sobie nawyku korzystania z tej instytucji, a także szanowania książek. W późniejszym wieku nie będzie miało problemu z korzystaniem z katalogów i wyszukiwaniem interesujących go pozycji. Korzystanie z biblioteki ma ważne znaczenia dla dziecka, czuje się ono wtedy bardziej dorosłe, dowartościowane możliwością wkroczenia w dorosły świat. Z bibliotekami wiąże się jeszcze jeden ważny aspekt zainteresowania dziecka czytaniem. Istotny zwłaszcza gdy dziecko nie chodzi do przedszkola, lub przedszkole to nie kładzie szczególnego nacisku na sprawy czytelnictwa. W bibliotekach bardzo często organizowane są różnego rodzaju konkursy czytelnicze, konkursy na ilustracje do ulubionych książek, czy, dla starszych dzieci, np. pisania recenzji. Często też biblioteki czy księgarnie, organizują spotkania z autorami książek dla dzieci. Uczestnictwo w tego rodzaju imprezach pozwala na integrację z innymi dziećmi a także na "żywy" kontakt z książką poprzez opowiadania autora o jej powstawaniu. Wszystko to ma niewątpliwy wpływ na wzbudzenie i rozbudzenie zainteresowania czytaniem przez nasze maluchy. Dlatego warto rozglądać się po najbliższej okolicy i wyszukiwać interesujące miejsca, interesujące spotkania i zachęcać dziecko do brania w nich udziału.
Ważnym momentem w rozwoju zainteresowania książką jest nauka czytania. I znowu powtórzę, nie robimy niczego na siłę. Zachęcamy do nauki literek, pokazujemy je w książce, możemy układać słowa w różnego rodzaju układankach, chwalimy za każde przeczytane słowo. Dzieci lubią przejmować rolę dorosłych, więc przy wieczornym czytaniu czytajmy na zmianę, parę stron my, kolejne strony dziecko. Jak zwykle przy dziecku uzbrajamy się w ogromną dozę cierpliwości. Nie poganiamy, żeby czytało szybciej, nie poprawiamy za każdym razem, jeżeli dziecko nie może poradzić sobie z przeczytaniem jakiegoś słowa, pomagamy w złożeniu literek w wyraz, lecz nie wyręczamy całkowicie. I tak jak poprzednio, nie zmuszamy do czytania, gdy dziecko się znudziło lub zmęczyło. Pozwólmy dziecku prowadzić i dyktować tempo nauki. Musimy też dopasowywać poziom trudności tekstu do poziomu umiejętności dziecka i nie podnosić poprzeczki zbyt wysoko, żeby zbytnimi wymaganiami nie zniechęcić dziecka.
Lektury szkolne...nudne?
I dochodzimy do momentu, gdy nasze, już lubiące czytać dziecko, idzie do szkoły i tam zmuszane jest do czytania konkretnych pozycji. Nie oczekujmy, że wszystkie lektury będą się dziecku podobać. Czeka nas trudna droga do wytłumaczenia dziecku, dlaczego często warto jest przeczytać coś, co na początku wydawało nam się zupełnie nieinteresujące. Warto, też nauczyć dziecko obowiązkowości i wpoić mu, że tak jak trzeba rozwiązać zadania z matematyki, tak trzeba przeczytać lekturę. Bardzo ważne w tym momencie są rozmowy z dzieckiem na temat lektur, zwłaszcza tych niechętnie czytanych. Prośmy dziecko o wytłumaczenie, dlaczego lektura mu się nie podoba. Nie poprzestańmy na wytłumaczeniu, że jest nudna czy głupia. Musimy w rozmowach z dzieckiem wykazać, że żeby poddać książkę krytyce musi najpierw ją przeczytać. Nie unikajmy oglądania filmów nakręconych na podstawie powieści, ale jednocześnie zachęcajmy dziecko do przeczytania książki i porównań pomiędzy wzorcem literackim a filmem. Niezmiernie ważną rolę w rozbudzaniu zainteresowań literaturą odgrywają rozmowy i dyskusje na temat przeczytanych książek. Na pewno dużą rolę odgrywają tutaj szkoła i dobrze przygotowani nauczyciele. Jednak nie oczekujmy, że szkoła wyręczy nas w zaangażowaniu w sprawy związane z kształtowaniem zainteresowań naszego dziecka. Dyskusje o książkach z kilkulatkiem, pozwalanie mu na wypowiadanie swojego punktu widzenia przygotują i nas i dziecko do późniejszych dyskusji z nastolatkiem odnośnie sensu czytania Mickiewicza czy Żeromskiego.
Przed nami więc dużo pracy, ponieważ to od rodziców, ich podejścia i zaangażowania zależy 99% sukcesu, jaki możemy odnieść w zachęceniu dziecka do czytania. Pamiętajmy, że najważniejszą sprawą jest wykorzystanie naturalnego zainteresowania dziecka otaczającym światem na bardzo wczesnym etapie rozwoju. W każdym późniejszym momencie możemy naprawić wcześniejsze zaniedbania, jednak jak zwykle, im później tym trudniej. Warto jednak ten trud podejmować, bo gra jest warta świeczki. Czytanie książek odgrywa niezmiernie ważną rolę w rozwoju młodego człowieka, pobudza wyobraźnię i twórcze myślenie, poszerza wiedzę, wzbogaca słownictwo, pozwala korzystać z dorobku intelektualnego przeszłych pokoleń i lepiej rozumieć otaczający nas świat. Dlatego rodzice, książki do rąk! | <urn:uuid:ebe682f7-b832-49f9-b399-e6f9a05d5dcc> | finepdfs | 3.890625 | CC-MAIN-2023-40 | https://zslisiecice.pl/images/dokumenty/Jak%20zachci%20dziecko%20do%20czytania.pdf | 2023-09-23T21:59:20+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506528.3/warc/CC-MAIN-20230923194908-20230923224908-00549.warc.gz | 1,233,596,077 | 0.999941 | 0.999937 | 0.999937 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3306,
7214,
7986
] | 1 | 0 |
Fototapety niegdysiejszy nowomodne
Δημοσιεύθηκε από yhybiwyj - 16/05/2019 13:11
_____________________________________
Fototapety przeszły kultowe w latkach 80 ubiegłego stulecia. Wszystek pragnął o zdumiewającym wyglądzie gór czyli plaży z palmami w naszym bladym mieszkanku. Z terminem latek taka patyna ubierania jestestw dotrwała zasypana. Tamto decennium XXI wieku spowodowało spiętrzenie nowości w aranżacji meritów, oraz poszczególną spośród nich egzystuje renesans fototapet. Tym społem jednakże pojawiają się one w nico awangardowej odsłonie.
W latach 80-tych XX wieku fototapetami wymieniono szkice natomiast krajobrazy odciskane na paszporcie. Współczesność maska napisem na obowiązujących tapetach nierealnych fototapety składane są także na taflach lub kasetonach szklanych. Najczęściej schemat gromadzony istnieje drogą napisu numerycznego na szkło spinane kochaj wzmacniane, dzięki dlaczego olej stanowi nieusuwalny a po umieszczeniu montaże do lunet w lokum krańcowym pięknie się przedstawia. Okazjonalnie fototapetą szklaną wzmiankowana egzystuje plus fototapeta nierzeczywista naklejana na ścianę także otaczana płytami okulary.
Rozwikłanie wyczerpania fototapet szklanych w architektonice nadruku na panelach szklanych egzystuje niemalże bezbrzeżny. Szkło stanowi rześkie na wilgoć, banalne do oczyszczania plus kardynalnie porządne. Dzięki ostatniemu ekskluzywnie kameruje się jak seans ornamentalny w kuchni czyli w umywalni. Nieprzebrane alternatyw tekstu utworów czynią, iż dialogi potrafią istnień fajnym fragmentem ornamentu alków czyżby salonu. Szkło z wpisem przerabia montaże do lunet się podobnie w niesłychanie postępowy maniera rozkręcając spośród niego ścianki wydziałowe szanuj np. przeszkody kabin prysznicowych, dokąd pociągająco się badają.
Fototapety niejasne spośród dwóch kawałków ? białej tapety spośród napisem oraz patrzałki wzmacniającego eksponują się jednakowo pasjonująco niczym szkło spośród tekstem cyfrowym, wprawdzie uznają przeciwdziałania w spełnieniu. Aczkolwiek tapeta istnieje ochroniona szklaną przestrzenią może sprawić się, iż do wyblakłej skorupy pobranie się mżawka, co żegluje do jej obrażenia. Z owego warunku fototapet zawiłych spośród dwóch klas nie stawia się do okrasy jąder, dokąd grasuje zintensyfikowana wilgotność np. w kuchniach azali myjniach.
Szklane dialogi spośród tekstem są fantastycznie niezniszczalne panele szklane na wszystkie faktory napastnicze. Wykluczone utrudnia im pogłębiona wilgoć ogarnięcia ani grupę skażeń, jakie wielokroć przeżywamy w bliskich blokach. Nadzwyczajną dogodnością istnieje solidność indywidualnego napisie liczbowego, jaki blisko terminu toku nie płowieje. Fototapety papierowe zapłacone szklanymi dialogami są raczej grosze długowieczne. Gdy bezzwłocznie niebotycznie nadmieniono mogą opaść mżawkę spośród powietrza kochaj poprzez granicy, na których są logiczne. Zarówno ich barwa istnieje monumentalnie chwila nieusuwalna, bo mimo warstewki szklanej tekst na kwicie z przeciekiem etapu żółknie.
1 / 2
Δημιουργήθηκε: 16 October, 2019, 15:48
Fototapety rzeczone zauważalnie badająca sztanca ozdabiania mieszkań. Szklane dialogi z wpisem liczbowym perfekcyjnie objawiają się w wszelkim schronieniu także w salonie, w alkowie kiedy a w kuchni azali łazience. Fototapety wyblakłe nałożone szklanymi płytami są szczyptę niedostatecznie sztywne ergo hojnie świętować ich zabudowy szklane Warszawa w zawarciach o pospolitszej wilgotności. O Szklanych Budynkach kreśliłem prędko Żeromski. Zanadto jego zacięcia nieaktualny wówczas wyobrażenia, dziś aczkolwiek istnieje diametralnie rozmaicie. Podnieca coraz obfitość domów, jakie zanurzane są w szklane dialogi. Oraz we lokum miejsc pojawiają się wielkoformatowe tafle patrzałki, jakie dawkują niektóre powierzchnie praktyczne.
Szkło nie stanowi produktem, jaki odsiewa się na ścianki kanoniery w schronieniach. Szklane płyty przypisują nam się niemożliwie ze czystymi dziedzinami w niestereotypowych przedsiębiorstwach, aniżeli z rąbaniem rozciągłości w utrzymaniach. Wszelako acz ogłasza się, iż szkło uroczo przepytuje z abudowy szklane Warszawa się i w dachach. Przejrzysta, matowa, zawadiacka lub z nadrukiem tafla szklana odbiera wyraźnie niezauważalnie pas niż rutynowa ścianka wydziałowa wypełniona np. z sklejek gipsowych. Własnością szklanych granic jest również ich bladość. Choćby szkło zadymione, skąpe miłuj kolorowane szasta dziedzinę inteligentna z niejednakowych zawarć, co istnieje znaczącą korzyścią, jeśliby planujemy wyłuskać np. rata salonu, jaka nie graniczy bezpośrednio do okna. Warto niniejsze docenić, że granice szklane robią ogromnie wdzięcznie oraz efektownie, co marudzi schronieniom nadplanowego powabie.
Skoro liczymy schemat rozbić ulokowanie za subwencją szklanych ścianek artylerzystów przystało pamiętać, zabudowy szklane Warszawa iż nie każde szkło papla się do bieżącej zasługi. Dzisiaj na targu stanowi spiętrzenie firm darujących dialogi szklane, potrzeba jednakoż złożyć poradę na owo, aby do ich pracy zużywane było szkło utwardzane, jakie istnieje niewiarygodnie znacząco niezmienne niżeliby nieskomplikowane.
Szklane dialogi zajmujące spełniać wagę ścianki działowej wagą obcowań zwłaszcza położone do przeszkód, sufitu dodatkowo ziemie. Dużo znaczące stanowi posadzenie szklanej tablice w konstrukcji. Niniejsza nowoczesność przyzwala uśmierzenie rozpiętości konstrukcji do lim. 2 cm, dzięki czemu w epizodziku pełnych szklanych tafli szwankuje się ona niemalże sekretna. Nowoczesne podejścia powiązane spośród instrumentacją płaszczyźnie bytowej zasadniczo różnią się z bieżących adresowanych ponownie kilka lat temuż. W zakładach jeszcze parokrotnie pojawiają się szklane akapity ornamentalne w postaci tafli, składanek, malowniczych kasetonów bądź ścianek kanonierów.
============================================================================
2 / 2 | <urn:uuid:3dae91da-0004-4ac8-a6b6-0d6824319181> | finepdfs | 2.683594 | CC-MAIN-2019-43 | http://www.gokiting.gr/el/forum/8-%CE%95%CE%BB%CE%B5%CF%8D%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B7-%CF%83%CF%85%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7/1168-Fototapety-niegdysiejszy-nowomodne/pdf.html | 2019-10-16T15:48:49Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986668994.39/warc/CC-MAIN-20191016135759-20191016163259-00451.warc.gz | 272,029,648 | 0.999792 | 0.999796 | 0.999796 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3017,
5864
] | 1 | 0 |
Zawiadomienie o wyborze oferty
Działając na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 907 ze zm.) Zamawiający - Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Żwirki i Wigury 61, 02-091 Warszawa, informuje, że w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego pn. Dostawa mebli dla potrzeb Szpitala Pediatrycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, w podziale na pakiety, znak sprawy AEZ/S-069/2015, informuje, że dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty w zakresie dostaw objętych Pakietem 2.
1. Zamówienie publiczne w zakresie Pakietu nr 2 – Regały archiwizacyjne, zostanie udzielone Wykonawcy:
Silesia Meble sp. z o.o.
ul. Ornontowicka 4
44-230 Czerwionka-Leszczyny
Cena oferty 164 866,74 (słownie: sto sześćdziesiąt cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt sześć złotych 74/100).
Oferta uzyskała najwyższą łączną liczbę punktów w kryteriach oceny ofert – 100.
2. Oferty zostały złożone przez:
| Numer oferty | Nazwa (firma), albo imię i nazwisko, siedziba, albo adres zamieszkania i adres Wykonawcy |
|--------------|--------------------------------------------------------------------------------------------|
| 1 | Budmax Regały sp. z o.o., ul. A. Gabrysiak 4, 80-175 Gdańsk |
| 2 | Firma Produkcyjno-Handlowa PROGMET Bogdan Urbańczyk, ul. Gliwicka 218, 43-190 Mikołów |
| 4 | Silesia Meble sp. z o.o., ul. Ornontowicka 4, 44-230 Czerwionka-Leszczyny |
| 5 | KJMK Meble sp. z o.o., ul. Bp. H. Bednorza 2a-6, 40-384 Katowice |
| 9 | Międzynarodowe Centrum Budownictwa Sp. z o.o., ul. Grójecka 128 p. 51, 02-383 Warszawa |
3. Streszczenie oceny i porównania złożonych ofert zawierające punktację przyznaną ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łączna punktacja:
| Numer oferty | Liczba pkt w kryterium Cena (maksimum 90 pkt) | Liczba pkt w kryterium Gwarancja (maksimum 10 pkt) | Razem |
|--------------|---------------------------------------------|--------------------------------------------------|-------|
| 1 | 88,07 | 10,00 | 98,07 |
| 2 | 87,32 | 10,00 | 97,32 |
| | 90,00 | 10,00 | 100,00 |
|---|-------|-------|--------|
| 5 | 80,88 | 10,00 | 90,88 |
| 9 | 71,19 | 10,00 | 81,19 |
Umowa zostanie zawarta zgodnie z terminem określonym w art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013, poz.907 ze zm.).
Z poważaniem:
Przewodnicząca Komisji Przetargowej
Anna Rybarczyk
Niniejsze zawiadomienie zamieszczono na stronie internetowej www.wum.edu.pl (zamówienia publiczne) oraz na tablicy ogłoszeń w siedzibie Zamawiającego.
Data zamieszczenia zawiadomienia: 03.02.2015.
SPECJALISTA
Dział Zamówień Publicznych
Ewa Andrzejewska
Data zdjęcia zawiadomieniu: .................... Podpis
ul. Żwirki i Wigury 61, 02-091 Warszawa
tel.: 0-22 57-20 314, faks: 0-22 57-20-331
e-mail: firstname.lastname@example.org
www.wum.edu.pl | <urn:uuid:e1789df3-16d6-4f18-9a12-3452909fe91c> | finepdfs | 1.06543 | CC-MAIN-2022-05 | https://dzp.wum.edu.pl/pliki/1007965/s-069%20pakiet%202%20informacja%20o%20wyniku%20postepowania-internet.pdf | 2022-01-17T18:57:27+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320300616.11/warc/CC-MAIN-20220117182124-20220117212124-00128.warc.gz | 273,100,809 | 0.999811 | 0.999848 | 0.999848 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2371,
3181
] | 1 | 0 |
XIII Zimowe Biegi Górskie Falenica 2016
1. Cel imprezy: upowszechnianie biegania jako najprostszej formy ruchu.
2. Organizatorzy: Biegaczek Bemowo, UKS Falenica Wawer, przy współpracy Szkoły Podstawowej nr 124
3. Patronat medialny: maratończyk.pl, orienteering.waw.pl
4. Dystans:
6.666 m (2 pętle - przewyższenie 170m)
3.333 m (1 pętla - przewyższenie 85m),
10.000 m (3 pętle - przewyższenie 255m).
Zawodnik sam wybiera dystans, na którym startuje (prawo startu na dystansie 10 km mają zawodnicy pełnoletni – patrz warunki uczestnictwa).
5. Miejsce zawodów: Falenica - wydma na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego.
6. Biuro Zawodów: Szkoła Podstawowa nr 124, Falenica, ul. Bartoszycka 45/47, czynne, w dniu biegu, od godz.8.00 do 10.30.
7. Terminy biegów:
23 – 01 – 2016
02 – 01 - 2016
06 - 02 - 2016
27– 02 – 2016
20 – 02– 2016
19 – 03 – 2016 - bieg zaliczany do Festiwalu Biegowego - szczegóły na finał ZBG - po biegu wręczenie pucharów i medali zwycięzcom cyklu.
stronie http://www.festiwalbiegowy.pl/biegi-festiwalowe-;
8. Czasy startu poszczególnych biegów:
- 10.15 – 6666 m i 3333 m - uczestnicy z numerami koloru żółtego i brązowego (limit po 150 osób na każdy dystans);
- 11:00 – 10000 m, dla uczestników deklarujących czas pokonania trasy ≤ 47 minut - uczestnicy z numerami koloru niebieskiego (limit 200 osób);
- 11:04 – 10000 m - uczestnicy z numerami koloru czerwonego (limit 200 osób).
- 11:02 – 10000 m - uczestnicy z numerami koloru zielonego (limit 200 osób);
ZAWODNICY ZOBOWIĄZANI SĄ WYSTARTOWAĆ, ZGODNIE Z PRZYNALEŻNOŚCIĄ DO GRUP STARTOWYCH, WG KOLORU NUMERU STARTOWEGO.
O MOŻLIWOŚCI WYSTARTOWANIA W DANEJ GRUPIE DECYDUJE DEKLARACJA CZASU BIEGU I KOLEJNOŚĆ ODBIORU NUMERU STARTOWEGO, W PRZYPADKU WYCZERPANIA LIMITÓW MIEJSC NA DANY START, WYDAWANE SĄ NUMERY NA KOLEJNE STARTY.
9. Zgłoszenia i opłaty:
NA CAŁY CYKL (6 BIEGÓW
)
A. W terminie od 15 XI do 30 XI 2015r poprzez formularz zgłoszeniowy na stronie http://www.orienteering.waw.pl/:
Odbiór numerów w terminie od 1 XII do 19 XII 2015r możliwy TYLKO I WYŁĄCZNIE w sklepach sportowych:
JacekBiega – Warszawa, ul. Okaryny 7 (pon.-piątek 9.00-19.00; sobota 10.00-15.00);
Trifit – Józefosław/Piaseczno, ul. Geodetów 23c lok. 3 ((pon.-piątek 12.00-19.00; sobota 10.00-14.00);
Sport Guru – Warszawa, ul. Meissnera 1/3 lok.306 (róg Fieldorfa, vis a vis Statoil pon.-piątek 12.00-19.00; sobota 10.00-16.00).
– opłata 50 zł;
płatne przy odbiorze numeru startowego.
– opłata 30 zł – młodzież do 15 lat (2001r i młodsi) ;
Nie odebranie numeru w terminie do 19 XII 2015 r. skutkuje anulowaniem zgłoszenia.
Ilość numerów dostępnych w poszczególnych sklepach:
Trasa 3.33km (numery brązowe
): JacekBiega – 55 numerów, Sport Guru – 55 numerów, Trifit – 40 numerów;
Trasa 6.66km (numery żółte
): JacekBiega – 55 numerów, Sport Guru – 55 numerów, Trifit – 40 numerów;
Trasa 10 km - (numery niebieskie
): JacekBiega – 80 numerów, Sport Guru – 80 numerów, Trifit – 40 numerów;
- (numery zielone): JacekBiega – 80 numerów, Sport Guru – 80 numerów, Trifit – 40 numerów; - (numery czerwone): JacekBiega – 80 numerów, Sport Guru – 80 numerów, Trifit – 40 numerów.
B. W terminie od 22 XII do 30 XII 2015r – tylko w przypadku wolnych miejsc poprzez formularz zgłoszeniowy na stronie http://www.orienteering.waw.pl/: (ilość wolnych miejsc zostanie podana na www.orienteering.waw.pl dnia 21 XII).
Odbiór numerów możliwy TYLKO I WYŁĄCZNIE w biurze zawodów, przed pierwszym biegiem.
– opłata 50 zł;
płatne przy odbiorze numeru startowego.
– opłata 30 zł – młodzież do 15 lat (2001r i młodsi) ;
C. W dniu 02.01.2016r w biurze zawodów – tylko w przypadku wolnych miejsc.
– opłata 60 zł;
– opłata 40 zł – młodzież do 15 lat (2001r i młodsi) ; płatne przy odbiorze numeru startowego.
NA POSZCZEGÓLNE BIEGI
A. Poprzez formularz zgłoszeniowy na stronie http://www.orienteering.waw.pl/
:
(Ilość wolnych miejsc zostanie podana na www.orienteering.waw.pl dzień przed terminem zgłoszeń na dany bieg).
TERMINY ZGŁOSZEŃ:
- Bieg 02 01 2016r, zgłoszenia od 22 XII do 29 XII 2015r;
- Bieg 06 II 2016r, zgłoszenia od 26 I do 4 II 2016r;
- Bieg 23 I 2016r, zgłoszenia od 12 XII 2014r do 21 I 2016r;
- Bieg 20 II 2016r, zgłoszenia od 9 II do 18 II 2016r;
- Bieg 27 II 2016r, zgłoszenia od 16 II do 25 II 2016r;
- Bieg 19 III 2016r, zgłoszenia od 8 III do 17 III 2016r;
– opłata 15 zł / bieg (niezależnie od wieku i dystansu) płatne w biurze zawodów.
B. w dniu imprezy (w przypadku wolnych miejsc) od godziny 8:00 – 9.30 w biurze zawodów – opłata 20 zł / bieg.
Warunkiem odbioru numeru startowego na CAŁY CYKL jest podpisanie oświadczenia i wniesienie opłaty startowej za cały cykl.
ODBIÓR NUMERÓW STARTOWYCH NA POSZCZEGÓLNE BIEGI:
Tylko w biurze zawodów w dniu biegu.
Osoby niepełnoletnie po odbiór numerów startowych zgłaszają się w towarzystwie rodzica lub opiekuna prawnego, który jest upoważniony do podpisania oświadczenia.
W przypadku zorganizowanych grup młodzieży np. pod opieką trenera istnieje możliwość przyjęcia od niego oświadczeń podpisanych przez rodziców lub opiekunów prawnych.
Wzory oświadczeń zamieszczone poniżej. Można sobie wydrukować i wypełnić.
10. Numery startowe.
Numery startowe z wydrukowanym kodem kreskowym.
Zgłoszenie się na kolejny bieg bez numeru będzie powodowało konieczność wykupienia nowego numeru startowego (opłata 5 zł), który od tej pory będzie przypisany do zawodnika. Stary numer będzie usunięty z bazy.
NA CAŁY CYKL – numer startowy na stałe przypisany do osoby. Numer zabierany przez uczestnika.
NA POSZCZEGÓLNE BIEGI – numery startowe jednorazowe.
11. Warunki uczestnictwa:
- Prawo uczestnictwa w biegu na dystansie 10000 m mają osoby pełnoletnie oraz osoby w wieku 16-18 lat, jeśli mają pisemną zgodę rodziców lub opiekunów prawnych
- Warunkiem dopuszczenia do biegu głównego jest przedstawienie przez uczestnika zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do udziału w biegu lub złożenie podpisanego własnoręcznie oświadczenia o zdolności do udziału w biegu /Dz. Ustaw nr 101, poz. 109
- Impreza ma charakter otwarty.
- Wzory oświadczeń dostępne wraz z regulaminem – można ściągnąć ze strony i zgłosić się z podpisanym w dniu biegu lub wypełnić w biurze zawodów (jedno oświadczenie obowiązuje na cały cykl).
UWAGA: osoby niepełnoletnie (niepełnoletnie w dniu startu) muszą mieć zgodę rodziców lub prawnych opiekunów.
- Każdy uczestnik pokonuje trasę samodzielnie (bez pomocy ludzi i zwierząt) z numerem startowym przypiętym z przodu i widocznym dla organizatorów.
- Każdy uczestnik startuje na własną odpowiedzialność (w przypadku zawodników niepełnoletnich na odpowiedzialność rodziców lub prawnych opiekunów) i ponosi związane z tym ryzyko. Wszyscy uczestnicy przyjmują do wiadomości, że udział w Biegu wiąże się z wysiłkiem fizycznym i pociąga za sobą naturalne ryzyko i zagrożenie wypadkami, możliwość odniesienia obrażeń ciała i urazów fizycznych.
- Zawodnik, który z jakiś przyczyn zdecydował się na przerwanie biegu powinien o tym powiadomić sędziego na mecie.
- Stałe numery startowe są przypisane do nazwiska osoby podanej w zgłoszeniu. Odstąpienie numeru osobom trzecim skutkuje dyskwalifikacją w całym cyklu.
12. Klasyfikacje:
A. INDYWIDUALNA
- generalna kobiet i mężczyzn na dystansie 10 km,
- w kategoriach wiekowych – na wszystkich dystansach
- drużynowa na dystansie 10 km
Kategorie wiekowe:
K-35 (35-39 lata)
i tak dalej co 5 lat
* Nie przewiduje się organizacji zakończenia poszczególnych rund, a tylko całego cyklu.
Do klasyfikacji generalnej i w kategoriach wiekowych zalicza się sumę 3 najlepszych czasów z 5 pierwszych biegów na tym samym dystansie.
B. DRUŻYNOWA:
- Przyjmowanie zgłoszeń zespołów odbywa się tylko drogą internetową.
- Nazwa zespołu oraz wszyscy jej członkowie muszą być podani (zgłoszeni) do 20 I 2016r.
- Zespół zgłasza kapitan (wybory kapitana ustalają zespoły).
- Po terminie 20 I 2016r nie będzie możliwości dopisania lub usunięcia osoby z zespołu.
- Do klasyfikacji końcowej zalicza się 3 najlepsze wyniki z 5 pierwszych biegów cyklu.
- Wynik zespołu ustala się na podstawie sumy czasów pięciu najlepszych uczestników z jednej drużyny (drużyną zgłoszoną do klasyfikacji zespołowej może być formalna lub nieformalna grupa osób z taką sama nazwą klubu/zespołu) na każdym z biegów, z tym, że obligatoryjnie zalicza się wynik najlepszej zawodniczki oraz najlepszego zawodnika (zawodniczki) powyżej 45 lat.
- W składzie drużyny może być więcej niż 5-ciu uczestników, z tym że w każdym punktowanym biegu musi startować co najmniej jedna kobieta oraz co najmniej jeden uczestnik (uczestniczka) powyżej 45 lat.
- Uczestnik reprezentuje zespół, do którego został zgłoszony podczas pierwszego startu, nie ma możliwości zmiany drużyny podczas trwania cyklu (dotyczy to również uczestników, którzy w pierwszych biegach nie reprezentowali żadnej drużyny).
- Jeśli klub chce wystawić więcej zespołów, to każdy z nich powinien mieć swój numer, np. KB Orientuz 1, KB Orientuz 2 itd.
- Każdy z 3 najlepszych zespołów otrzyma pamiątkowy puchar z nazwą klubu/zespołu, ufundowany przez Jacka Gardenera (www.jacekbiega.pl).
13. Warunki klasyfikacji:
Podstawą klasyfikacji jest pomiar czasu i odczytanie numeru zawodnika przekraczającego linię mety. ZAWODNIK musi wystartować (patrz czasy startu poszczególnych biegów podane powyżej) zgodnie z przydzielonym NUMEREM STARTOWYM.
Numer musi być przypięty z przodu i widoczny podczas całego biegu.
14. Nagrody:
- Za miejsca 1-3 w klasyfikacji generalnej kobiet i mężczyzn – tylko na dystansie głównym czyli 10000m - puchary.
- Najstarsi oraz najmłodsi uczestnicy cyklu (sklasyfikowani) otrzymają nagrody rzeczowe ufundowane przez sklep dla biegaczy i triathlonistów Sport GURU ( www.sportguru.pl )
- Wszyscy uczestnicy sklasyfikowani w klasyfikacji wiekowej otrzymają medale imienne z podanym miejscem, kategorią, dystansem i najlepszym czasem.
15. Inne informacje:
- Impreza odbędzie się bez względu na pogodę.
- Uczestnicy ubezpieczają się we własnym zakresie. Organizator nie odpowiada za szkody wynikłe wobec uczestników jak i osób trzecich.
- W szkole po biegu ciepły napój (brak napoju na mecie).
- Niema możliwości przeniesienia opłaty wpisowego na rzecz innej osoby.
- Organizator zastrzega sobie prawo do ostatecznej interpretacji niniejszego regulaminu.
- Organizator nie ponosi odpowiedzialności materialnej za rzeczy pozostawione i zaginione w trakcie trwania zawodów.
- wszystkich sprawach spornych decyduje sędzia główny zawodów.
- Impreza nie ma charakteru komercyjnego. Wszystkie opłaty uczestników za udział w zawodach mają na celu pokrycie kosztów za udział w zawodach.
- W świetlicy szkolnej BUFET, w którym można zakupić gorące danie, kawę herbatę lub ciasta z domowego wypieku. Bufet pod patronatem Komitetu Rodzicielskiego przy SP 124.
- Parkowanie samochodów wzdłuż ulic: Bartoszyckiej, Przełęczy, Walcowniczej - tylko przy boisku. Prosimy o nie zastawianie wjazdów do posesji i wyjazdu z osiedla na końcu ulicy Walcowniczej.
- Będzie możliwość pobiegania na orientację w ramach cyklu Falino 2016 (organizator: Jan Cegiełka, informacje o biegu na http://www.orienteering.waw.pl ).
Informacje, wyniki itp. na stronach: http://www.orienteering.waw.pl, www.maratonczyk.pl
Kontakt z organizatorami:
firstname.lastname@example.org
Zapraszamy
Wspierają nas:
Na następnej stronie 3 wzory oświadczeń:
1 –dla osoby dorosłej,
2 – dla osoby dorosłej deklarującej czas pokonania trasy 10 km, w czasie ≤47 min. (numery niebieskie).
3- dla osoby niepełnoletniej
OŚWIADCZENIE
………………………..
(NUMER startowy na cały cykl)
IMIĘ i NAZWISKO………………………………………………………………………………………………………….
DATA URODZENIA………………………………………………………………………………………………………...
ADRES ZAMIESZKANIA ………………………………………………………………………………………………….
Informuję, że zapoznałem/łam się z regulaminem zawodów, w pełni go akceptuję i zobowiązuję się do jego przestrzegania. Przyjmuję do wiadomości, że udział w biegu wiąże się z wysiłkiem fizycznym i pociąga za sobą naturalne ryzyko i zagrożenie wypadkami, możliwość odniesienia obrażeń ciała i urazów fizycznych.
Niniejszym oświadczam, że jestem zdolny do udziału w cyklu biegów XIII ZIMOWE BIEGI GÓRSKIE..
……………………………. ……………………………..
(Data) (Podpis)
OŚWIADCZENIE
………………………..
(NUMER startowy na cały cykl)
IMIĘ i NAZWISKO………………………………………………………………………………………………………….
DATA URODZENIA………………………………………………………………………………………………………...
ADRES ZAMIESZKANIA ………………………………………………………………………………………………….
Oświadczam, że jestem w stanie pokonać trasę biegu (10 km) w czasie ≤ 47 min.
Informuję, że zapoznałem/łam się z regulaminem zawodów, w pełni go akceptuję i zobowiązuję się do jego przestrzegania. Przyjmuję do wiadomości, że udział w biegu wiąże się z wysiłkiem fizycznym i pociąga za sobą naturalne ryzyko i zagrożenie wypadkami, możliwość odniesienia obrażeń ciała i urazów fizycznych.
Niniejszym oświadczam, że jestem zdolny do udziału w cyklu biegów XIII ZIMOWE BIEGI GÓRSKIE..
……………………………. ……………………………..
(Data) (Podpis)
OŚWIADCZENIE RODZICA / OPIEKUNA PRAWNEGO
………………………..
(NUMER startowy na cały cykl)
Dystans biegu …………………………………………………………………………………………………………………
IMIĘ i NAZWISKO DZIECKA………………………………………………………………………………………………….
DATA URODZENIA DZIECKA ………………………………………………………………………………………….........
Informuję, że zapoznałem/łam się z regulaminem zawodów i w pełni go akceptuję.
Przyjmuję do wiadomości, że udział w biegu wiąże się z wysiłkiem fizycznym i pociąga za sobą naturalne ryzyko i zagrożenie wypadkami, możliwość odniesienia obrażeń ciała i urazów fizycznych.
Niniejszym oświadczam, że moje dziecko jest zdolne do udziału w cyklu biegów XIII ZIMOWE BIEGI GÓRSKIE i jestem odpowiedzialna/-y za jego udział.
IMIĘ i NAZWISKO RODZICA (OPIEKUNA PRAWNEGO) ………………………………………………....................
NR DOWODU OSOBISTEGO RODZICA (OPIEKUNA PRAWNEGO) …………………………………………………
ADRES ZAMIESZKANIA…………………………………………………………………………………………………..
…………………………….
……………………………..
(Data)
(Podpis) | <urn:uuid:b602e4c0-0744-4184-9ba7-45e83022d0f4> | finepdfs | 1.0625 | CC-MAIN-2023-40 | https://wwww.orienteering.waw.pl/sites/default/files/ZBG_2016_Regulamin_v2.pdf | 2023-09-26T19:07:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510219.5/warc/CC-MAIN-20230926175325-20230926205325-00763.warc.gz | 1,182,962,529 | 0.998799 | 0.999931 | 0.999931 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1503,
2991,
4569,
7202,
9139,
11174,
11322,
11338,
11536,
12418,
13379,
14335
] | 2 | 3 |
Święto Patrona Szkoły w Resku
Łobez
Resko
Dobra
Węgorzyno
Radowo Małe
tygodnik łobeski
GAZETA POWIATOWA Nr 12 (525) Rok XI 20.3.2012 r. Cena 2,00 zł (w tym 5% VAT) ISSN 1643-5761
5 tysięcy podatku od nieruchomości
Wcześniej powiedziano tym ludziom, żeby sobie wzięli kawałki ziemi, na której nikt się nie wybuduje, to ten ktoś, kto klasyfikował te działki to on taki głupi, że zrobił działkę budowlaną z tego?
TWN
*oferta ważna do 31 marca lub do wyczerpania zapasów*
Przewód płaski YDYp 3*1,5 mm²
cena netto* 1,52 zł m/b
Wyłącznik nadprądowy CLS-B16
cena netto* 7,15 zł.
Przewód żelazny YKY 5*19 mm²
cena netto* 17,00 zł m/b
72-200 Nowogard, ul. Boh. Warszawy 34
tel./fax 91 39 26 922, kom. 694 440 216
ZŁOMOWANIE SAMOCHODÓW
• bezpłatne złomowanie samochodów
• wystawiamy zaświadczenia do Wydziału Komunikacji celem wyrejestrowania samochodu
• posiadany własny transport
Tel. 604 790 118
Sprzedaż części używanych
Tel. 601 579 590
CZYNE POW. - PT. 9.00 - 17.00
PUNKT SPRZEDAŻY STALI
(hurt, detal)
• drobne usługi szklarskie
• sprzedaż szkła
• usługi dźwigowe do 3 ton
• serwis opon
ZNMR S.A.
Łobez, ul. Armii Krajowej 24
tel. 91 397 40 41 wew. 342, 343
SPRZEDAŻ HAL
91 39 74 041
600 265 547
Bezrobocie w powiecie łobeskim w liczbach i kwotach
Miliony na bezrobocie, a pracy brakuje i bezrobotnych przybywa
(POWIAT). W grudniu ubiegłego roku stopa bezrobocia w powiecie łobeskim wynosiła 17,5 proc. Ogółem zarejestrowanych było 3489 osób, w tym prawo do zasiłku posiadały zaledwie 584 osoby. W styczniu bieżącego roku stopa wynosiła już 18,5 proc., a liczba bezrobotnych powiększyła się o 262 osoby.
W gminie Łobez było 1209 osób bezrobotnych (205 z prawem do zasiłku), w gminie Resko 780 (125 z prawem do zasiłku), w gminie Wejgorzyno – 663 (115 z prawem do zasiłku), w gminie Dobra 441 (91 osób z prawem do zasiłku) i w gminie Radowo Małe 396 bezrobotnych i 48 osób z prawem do zasiłku.
W styczniu bieżącego roku w gminie Łobez przybyło 95 bezrobotnych, w gminie Resko kolejne 63 osoby zarejestrowały się w PUP, w gminie Wejgorzyno zarejestrowało się kolejnych 21 osób, w gminie Dobra – 32 osoby i w gminie Radowo Małe – 51 osób.
W roku ubiegłym najwięcej osób bezrobotnych było w przedszkole wiekowym od 25 do 34 lat, bo aż 960, w tym 602 kobiety. Największe problemy ze zdobyciem pracy miały osoby z wykształceniem gimnazjalnym i poniżej – 1351 osób; z wykształceniem wyższym zarejestrowały się 134 osoby.
W roku minionym PUP w Łobzie wypłacił zasiłki dla 1406 osób w wysokości 5.270.200 zł, na stypendia i dodatki motywacyjne wypłacono kwotę 2.070.194 zł.
Na prace interwencyjne w latach 2010 -2011 wydano 190.766 zł, dla 71 uczestników, średnio koszt na jedną osobę wyniósł 2.686 zł. Na roboty publiczne z kolei – 175.518, dla 61 uczestników, średnio na jednego uczestnika 2.877 zł.
Na staże w dwóch latach zostało skierowanych 474 uczestników z Funduszu Pracy na łączną kwotę 1.542.673 zł; średnio na jednego uczestnika wychodziła kwota 3.254,58 zł, natomiast z EFS dla 50 osób łączna kwota skierowana na ten cel wyniosła 220.728 zł, na jednego uczestnika przypada średnio 4.414,60 zł.
Z kolei na prace społecznie użyteczne w roku 2011 skierowano 135 osób (w 2010 nie było ani jednego skierowania) i wydatkowano kwotę łącznie 143.591 zł, co w przeliczeniu na jednego uczestnika wynosi 1.063,60 zł. Na świadczenia integracyjne dla uczestników CIS przeznaczono 636,891 zł dla 122 osób, średnio na jednego uczestnika – 522,06 zł. Łączna kwota udzielonej pomocy wynosiła 3.011.146 zł.
W 2011 roku dokonano zwrotu kosztów dojazdu do miejsca odbywania stażu i do miejsca pracy dla 100 osób na kwotę 80.072 zł. W 2012 r. zwrot kosztów kontynuuje z 2011 r. 23 osoby zaśwotka zobowiązane kwotę 24775 zł.
Jak czytamy w sprawozdaniu PUP za rok 2011: „Istotą stażu jest nabywanie przez osoby bezrobotne praktycznych umiejętności niezbędnych do samodzielnej pracy, poprzez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z organizatorem. Od stycznia do grudnia 2011 r. PUP zorganizował staż dla 105 osób bezrobotnych. Łącznie w 2011 roku staż odbywały 524 osoby, 419 osób kontynuowało staż z umów zawartych w 2010 roku. Na tę formę wsparcia wydatkowano łącznie 1.7603.401 zł. Z Funduszu Pracy łącznie odbywały staż 474 osoby, spośród nich pracę podjęło 156 osób. W ramach projektu EFS spośród 50 osób skierowanych na staż zatrudnienie po nim otrzymały 33 osoby.
Spośród 71 osób, które zostały skierowane na prace interwencyjne, zatrudnienie otrzymało 25 osób.
Efektywność zatrudnienia po zakończeniu robotów publicznych wyniosła 5,89 proc.
Powiatowy Urząd Pracy w 2011 roku zawarł porozumienie z Centrum Integracji Społecznej, na podstawie którego zrefundował w 2011 roku świadczenia integracyjne oraz składki ZUS wypłacane przez CIS dla 101 uczestników, na ogólną kwotę 636.891 zł.
W roku 2011 w wyniku udzielonych dotacji powstało 56 nowych firm, a poprzez podpisanie dwóch umów na refundację kosztów wyposażenia i doposażenia stanowisk pracy 4 osoby znalazły pracę.
Średnio utworzenie jednego stanowiska pracy kosztowało 19.150 zł, natomiast średnia kwota przeznaczona na uruchomienie firmy – 19.284 zł.
Łącznie na utworzenie miejsc pracy i samozatrudnienia przeznaczono 1.156.546 zł.
W ubiegłym roku zorganizowano 85 szkoleń, w którym uczestniczyło 105 osób, spośród nich zatrudnienie otrzymało bądź podjęło własną działalność 66 osób. Kwota wydatkowana na ten cel wyniosła 367.195 zł.
MM
To jeszcze drzewa, czy kikuty?
(ŁOBEZ). Mieszkańcom tego miasta coraz bardziej przeszkadzają liście, gałęzie a czasem i całe drzewa – bo siadają na nie ptaki, robią co robią, liście lecą, drzewo daje cień albo zasłania widok na sąsiedni budynek.
Z tego też powodu trnie się coraz więcej konarów i drzew, wychodząc z założenia, że skoro stoi przed domem, to „nasze i mamy prawo”. To oczywiście nie ma nic wspólnego z prawdą, bo zapewne właściciel samochodu nie byłby zadowolony, gdyby sąsiad przemalował mu jego ulubione auto w różowe kwiatki i zrobił z niego kabriolet – bo tak mu się podoba.
Tym razem okaleczone drzewa na ul. Budowlanej. MM
Czy burmistrz miała prawo?
(WĘGORZYNO). Podczas posiedzenia Rady Miejskiej radna Barbara Pietrusz nie ukrywała oburzenia związanego z faktem, iż burmistrz Węgorzyna zorganizowała spotkanie przyszłych pracodawców z kandydatami do pracy w sklepie.
Dopytywała czy burmistrz Monika Kuźmińska jest burmistrzem gminy, czy pracownikiem zainteresowanej firmy.
W odpowiedzi radna usłyszała, że burmistrz powinien być przyjazny dla wszystkich przedsiębiorców.
- Jeśli dany przedsiębiorca zwraca się do mnie o zorganizowanie spotkania, a to akurat spotkanie miało na celu wyłonienie przyszłych pracowników, to jak ja mogę nie pozwolić skorzystać z mienia komunalnego? Dziwi się radnej, że o takie rzeczy pyta - zripotowała burmistrz M. Kuźmińska. Włodarz gminy zapowiada kolejne tego typu spotkania, które de facto nie są niczym nowym ani bulwersującym w innych gminach.
MM
Zmarł Józef Koryzma - nauczyciel wielu pokoleń łobzian
(ŁOBEZ) W minioną sobotę, 17 marca 2012 roku, na cmentarzu w Łobzie, pochowano Józefa Koryzmę, nauczyciela i wieloletniego dyrektora Szkoły Podstawowej nr 2 w Łobzie. Józef Koryzma zmarł trzy dni wcześniej, w szpitalu w Szczecinie. Mał 84 lata. Pracę w łobeskim szkolnictwie rozpoczął w 1953 r. Od 1955 r., przez 31 lat, był dyrektorem Szkoły Podstawowej nr 2.
Na cmentarzu pożegnała go rodzina i spore grono łobeskich nauczycieli.
KAR
PŁYTY OSB
NAJTANIEJ. 602 131 760
ZATRUDNIĘ OD ZARAZ
kierownika wytwórni elementów betonowych
tel. 509288387, 509288386
FIRMA ZATRUDNI
kierowcę ciągnika rolniczego kierowce kat. C + E oraz innych pracowników
Tel. 91/ 397 19 51,
509-288-386, 509-288-407
PROFESJONALNE USŁUGI W ZAKRESIE SPRZĄTANIA
oraz pranie wykładzin, dywanów, tapicerki meblowej
"WIE-CZYSTE", Barbara Olczak Łobez
Tel. 500 296 881
Idealne miejsce na wasze wymarzone wesele
tel. 506 016 130
www.centrum-weselu.pl
ZARZĄDCA CMENTARZA W ŁOBZIE
Jerzy Furmańczyk 5602 ul. Cmentarna 1a
91 397 03 97, 602 350 318,
firstname.lastname@example.org
USŁUGI POGRZEBOWE
tel. 91 397 03 97, 692 354 065 /24 h
TRUMNY OD 590 zł
Przewozy krajowe i zagraniczne
Ekshumacje, kremacje, urny, nagrobki, kwiaty, wieńce, wiązanki
Biuro Administracji Cmentarza Łobez ul. Wojska Polskiego (w kaplicy)
PROWADZIMY SKUP ZBOŻ
- gwarantujemy szybką zapłatę, posiadamy własny materiał siewny, bardzo atrakcyjne ceny, usługowo czyścimy, suszymy i zaprawiamy nasiona zbóż, usługowo czyścimy nasiona traw.
PROWADZIMY SKLEP OGRODNICZY
Obecnie posiadamy już w sprzedaży:
- nasiona kwiatów i warzyw
- nasiona roślin poplonowych
- nawozy ogrodnicze
- środki ochrony roślin: sadów, ogrodów działkowych
- nasiona traw
- narzędzia ogrodnicze, folię, włókninę
Jesteśmy przedstawicielami firmy Solana Polska
PROWADZIMY ZAPISY NA ZIEMNIAKI SADZENIAKI
np. Satina, Arcona, Miranda, Natascha, Promadonna, Andante, Red Lady i inne.
Posiadamy charakterystykę poszczególnych odmian
ZAPRASZAMY DO WSPÓŁPRACY!!!
Soltysi naszego powiatu - Joanna Karaś ze Smorawiny
„Nie podobała mi się współpraca z gminą”
Kontynuujemy naszą serię wywiadów z soltysami wsi w powiecie lobeskim. Tym razem rozmawiamy z panią Joanna Karaś, soltysem Smorawiny i Karnic, w gminie Radowo Małe.
Co zmieniło się na wsi podczas pani kadencji?
- W zeszłym roku miałam do dyspozycji około 10.000 zł na dwie wioski - Smorawinę i Karnice. Soltysiem jestem krótko, w poprzednim roku pani soltys zrezygnowała i mieszkańcy wybrali mnie. To właśnie poprzednia pani soltys zaplanowała kupno nowego placu zabaw w Karnicach i dopelnienie istniejącego placu w Smorawinie. Ja te płace zakupiłam zgodnie z planami i zostały one zamontowane. Myślę, że na takich małych wsiach trzeba robić wszystko pod kątem dzieci, gdy bylami mała, miałam plac zabaw, boisko, było dużo zajęć na wsiach. Trzeba dążyć do tego, aby teraz dzieci też miały co robić. Wstawiliśmy też szybe na przystanku, ponieważ ktoś ją wybił. Załatwiliam z alkoholówki ławki oraz siatki i płotki dla dzieci. Chciałam też zrobić boisko, ale wszystkiego naraz niestety nie da się zrobić.
Jakie zabawy odbywają się w sołectwie?
- Organizowaliśmy dzień dziecka, przyjechala policja i straż pożarna, dzieci miały zdjęcia, jeździły samochodami, były pokaz gaszenia pożarów. Zrobiliśmy ognisko, było świetnie. Najważniejsze, że dzieciom się podobało. W tym roku chciałabym, żeby też były jakieś zabawy.
Jak wyglądają plany sołectwa na 2012 rok?
- Mamy świetlicę wiejską w Karnicach, ale nie może ona być otwarta, ponieważ nie ma zaplecza sanitarnego. Powiedziałam mi, że muszę zakupić małą oczyszczalnię, ona kosztuje około 4.000 zł. Wtedy pieniadże na zrobienie małego zaplecza sanitarnego na pewno by nam zostały. W Smorawinie zaplanowaliśmy kupno i zrobienie ogrodzenia wokół istniejącego placu zabaw.
Z jakimi problemami spotkała się pani w pracy soltyśa?
- Nie podobała mi się współpraca z gminą. Na sesjach byłam tylko kilka razy i byłam zdziwiona, że wypowiadalo się tylko kilka osób. Ja miałam dużo do powiedzenia, chciałam wiele, szczególnie dla młodych mieszkańców naszego sołectwa. Jak wstawałam, to czasami mnie uciszano, pytałam dlaczego. W zeszłym roku zostało nam 2 tysiące złotych funduszu, dogadaliłam się, że gmina zakupi konika na plac zabaw w Smorawinie. Ja nie mogłam tego zrobić, ponieważ następnego dnia jechalam do Holandii. W gminie powiedziano mi, że wszystko zostanie załatwione i mogę spokojnie jechać i o nic się nie martwić. Gdy wróciłam, poszłam zapytać do gminy o tego konika, a pani w urzędzie zrobiła wielkie oczy i spytała - jaki konik? Powiedziała, że nic nie zostało zakupione, a pieniadże przepadły. Bardzo się zdenerwowalam, gdzie są te pieniądze? Przecież to jest okradanie dzieci. Dla mnie to jest dziwne, wygląda tak, jakbym poszła do przedszkola i rozmawiała z dziećmi. Przecież gmina powinna pomagać soltysom. Kiedyś zrobiliśmy akcję sprzątania na wsiach, prosiliam później, aby dano nam ophaczone worki z wywozem, powiedziano mi, że muszę te śmieci wziąć do własnego kosza. Nie pomogł nam nikt, nie dostaliśmy worków, nie zorganizowano wywozu, mieszkańcy wzięli śmieci do własnych koszy. Tak się nie robi. Nie podoba mi się też sprawa poboru podatków, te wyleczenia są niejasne. Będę o to wypytywała w gminie.
Jakie jest społeczeństwo sołectwa?
- Nasza sołectwo jest małe, liczy około 200 mieszkańców. Pełnoletnia młodzież wyjeżdża do szkół, do pracy, do dużych miast, czy to za granicę, tak jest jednak wszędzie.
Niestety będę musiała zrezygnować z funkcji soltysa, pracując za granicą i niezbędny często mogę przyjeżdżać do Polski, a najlepiej jest dla wsi, gdy soltys jest na miejscu, bo pracy na wsiach jest bardzo dużo. Zrezygnowuję teraz, a jeśli nie, to w maju. Szkoła, lubiliam to, mieszkańcy mi chętnie pomagali, ufali mi. Dziękuję im za współpracę. Nie musiałam nigdy nikogo prosić, sami chętnie pomagali, czy to przy koszeniu, sprzątaniu, czy przy innych pracach na wsi. Tu mieszkają fajni ludzie.
PJ
Projekt edukacyjny w Węgorzynie
„Być Patriotą”
(WĘGORZYNÓ) 13 marca 2012 r. odbyła się druga część projektu edukacyjnego pt. „Być patriotą”, w którym uczestniczyli uczniowie gimnazjum im. Orla Białego w Węgorzynie.
Zaprezentowano historię, kulturę i niektóre tradycje naszego kraju. Zebrani na początku odśpiewali hymn narodowy. Następnie przedstawiono inscenizację wybranych scen kilku wybitnych polskich dzieł literackich.
Widzowie z zaciekawieniem obejrzieli fragment „Zemsty” i „Baladyny”. W kolejnej części odbył się pokaz multimedialny o najważniejszych wydarzeniach historycznych, najpiękniejszych zabytkach polskiej architektury, ulubionych sportowcach oraz tradycyjnych potrawach. Prezentacja Polski pozwoliła młodym ludziom uwiedomić, jak wielkie znaczenie ma to, że są patriotami.
Opiekunem projektu była Małgorzata Trytek.
Mały Konkurs Recytatorski
Natalia Paraszczak bezkonkurencyjna
W ramach Amatorskiego Ruchu Artystycznego, 13 marca, w Domu Kultury w Łobzie odbył się final etapu powiatowego Małego Konkursu Recytatorskiego.
Natalia Paraszczak, uczennica Gimnazjum im. Orla Białego w Węgorzynie, była bezkonkurencyjna w kategorii uczniów gimnazjum powiatu łobeskiego. Zaprezentowała komisji konkursowej wiersz Wisławy Szymborskiej pt. „Miłość od pierwszego wejrzenia” oraz fragment powieści A. Camusa pt. „Dżuma”.
Zaimponowała przede wszystkim niemagamą dykcją oraz oryginalną interpretacją. Już niebawem będzie reprezentowała powiat łobeski na etapie wojewódzkim tego konkursu w Szczecinie, w Zamku Książąt Pomorskich. Trzymamy kciuki za następny sukces!
JAL
„Moje gimnazjum - moja przyszłość”
Warto się uczyć!
Powoli dobija końca projekt systemowy realizowany w wielu gimnazjach naszego województwa pod nazwą „Moje gimnazjum - moja przyszłość”. Celem było podniesienie efektów nauczania przedmiotów matematyczno-przyrodniczych.
Podsumowaniem był test, który wyłonił 25 najlepszych uczniów województwa zachodniopomorskiego. W finalowej grupie Gimnazjum im. Orla Białego w Węgorzynie reprezentowało dwóch uczniów: Maciej Lachański i Damian Trojanowski.
Maciej zajął szóste miejsce, za co w nagrodę otrzymał konsolę do gier Sony PS3, cyfrowy aparat fotograficzny oraz elegancki długopis. Damian natomiast zajął miejsce trzynaste, w nagrodę otrzymał cyfrowy aparat fotograficzny i elegancki długopis. Wręczenie nagród odbędzie 22 marca, w Szczecinie, ale najcenniejszą korzyść jest zdobycia wiedza. Gratulujemy!
JAL
Skarb Państwa - Starosta Łobeski
Informuje, że na tablicach ogłoszeń w siedzibie Starostwa Powiatowego w Łobzie przy ul. Konopnickiej 41 i Wydziale Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego w Łobzie przy ul. Głowackiego 4 został podany do publicznej wiadomości wykaz nieruchomości zabudowanej, stanowiącej własność Skarbu Państwa, przeznaczonej do wydzierżawienia na czas nieoznaczony w drodze bezprzetargowej, obejmującej działkę nr 641 o pow. 0,0957 ha w obrębie ewidencyjnym nr 1 miasta Łobez - ul. Sienkiewicza 2.
Starosta Łobeski Ryszard Brodziński
Zauważyłeś pożar lasu? Alarmuj! 998 / 112
Pod hasłem „świadomi zagrożenia” Lasy Państwowe prowadzą kampanię informacyjno-edukacyjną, w której poprzez media pokazują problem lekkomyślnych zachowań, prowadzących do tragicznych w skutkach pożarów lasów. Akcja skierowana jest do wszystkich lubiących przebywać na łonie natury oraz osób mieszkających w sąsiedztwie lasu.
Co roku w Polsce lasy płoną 10 000 razy. Mało kto zdaje sobie sprawę z zastraszających statystyk: z 9 na 10 pożarów lasów to wina człowieka. Łatwo lekceważymy proste i oczywiste reguły bezpiecznego zachowania w lesie. Nie dopatrz się papierosu, ogieniaka wśród drzew. Jaka wynalazła w ten sam sposób od lat - większość z nas jest przekonana, że takie zagrożenia powodują inni". Pamiętajmy, że pożar lasu może dotknąć nas, naszych bliskich i nasz majątek. Dlatego powinniśmy propagować bezpieczne i odpowiedzialne zachowanie oraz być świadomi zagrożenia.
Pamiętaj o kodeksie bezpiecznego zachowania:
- biwakuj tylko w miejscach do tego przeznaczonych;
- jeżeli nie wiesz gdzie - zapytaj leśniczego,
- w lesie bezwzględnie nie używaj ognia,
- ogieniaka możesz rozpalić tylko w miejscu wyznaczonym; jeżeli nie spotkałeś takiego miejsca w lesie zachowaj odległość 100 m od jego granicy,
- nie pal w lesie papierosów,
- nie wjeżdżaj autem na nieoznaczone drogi leśne,
- jeżeli zauważysz pożar lub kogoś, kto stwarza zagrożenie - nie zwlekaj, alarmuj!
Debatowali nad połączeniem szkół
(RESKO) W minionym tygodniu (wtorek) odbyła się Komisja Oświatowa. Tematem spotkania było połączenie gimnazjum i zespołu szkół w jeden zespół. Na spotkanie przybyli pracownicy obu placówek oświatowych.
- Spotkaliśmy się dzisiaj, aby porozmawiać o kontynuacji reorganizacji szkół w naszej gminie. Tak się złożyło, że na ostatniej komisji został złożony wniosek przez kilku radnych, odnośnie propozycji stworzenia zespołu szkół, czyli połączenia gimnazjum, liceum i szkoły zawodowej. Spotkaliśmy się tutaj, aby porozmawiać o tym temacie. Chcielibyśmy usłyszeć państwa zdanie - rozpoczęła spotkanie przewodnicząca komisji zdrowia, polityki socjalnej i oświatowej oraz sportu i wypoczynku radna Renata Kulik.
Radny podczas spotkania chcieli usłyszeć zdanie i opinię nauczycieli oraz dyrektorów na temat połączenia szkół.
- Jeśli macie jakieś obawy, które by dotknęły was bezpośrednio, jako nauczyciele, pracowników szkoły, to powiedzcie nam o tym. My jesteśmy tylko ludźmi, potrafimy was zrozumieć. Jeśli będziemy robić coś złego, przeciwko wam, to mówicie nam o tym - mówiła przewodnicząca rady Barbara Basowska.
Radny Jan Czaban, staral się wyłuszczyć plusy połączenia szkół.
- To od komisji budżetowej wypływa od jakiegoś czasu propozycja restrukturyzacji w oświacie, stąd wniosek o połączenie szkół w zespół. Dla liceum oraz szkoły zawodowej byłoby to ogromne wsparcie. Przejeśliśmy od powiatu prowadzenie tego zespołu, znając jego wartość. Niewiele jest tak małych gmin, w których jest liceum. Sądzimy, że to połączenie może dać nowe możliwości dla liceum. To się bierze głównie z pieniędzy. Jest szansa, że byśmy mieli większą liczbę uczniów w szkołach średnich. Były roczniki, gdzie tylko połowa absolwentów gimnazjum trafiła do naszej szkoły średniej, a druga połowa szła do zewnętrznych szkół. Przyszły rocznik, jest rocznikiem, który będzie realizował nową podstawę programową. W pierwszej klasie szkoły średniej uczeń w większości przedmiotów będzie kontynuował naukę trzech lat gimnazjum. Przy połączonych szkołach ta kontynuacja będzie łatwiejsza, zespół nauczycieli przedmiotowych będzie bogatszy, co spowoduje lepszą wymianę informacji o danym uczniu, lepsze zdjagnozowanie i wreszcie pozwoli to na osiąganie lepszych wyników dydaktycznych. Marzy się nam, aby 80 procent uczniów zostawało w Resku, wtedy mielibyśmy bardzo komfortową sytuację. To połączenie sprawi, że nasze liceum będzie miało lepszą ofertę, to jest bardzo ważne. Myślę, że korzyści może być naprawdę sporo. Rozumiem, że jest obawa, bo zawsze pewna zmiana wiąże się z obawami, ale na komisjach nie udało się wyartykułować prawdziwych głosów przeciwko. Nie liczymy na wielkie oszczędności z tytułu połączenia szkół, ale każdy uczeń nieśie za sobą subwencję - mówił radny Jan Czaban.
Głos w dyskusji zabralo kilku nauczycieli oraz dyrektorzy szkół. Nie wszyscy zgromadzeni byli za połączeniem szkół, ale głosów przeciw było zdecydowanie mniej, niż tych za.
- Aby coś łączyć, aby powstał zespół szkół, potrzebne są najpierw badania, debaty, czemu to ma służyć. Jakiś czas temu odchodziło od zespołów szkół, wiadomo jest po- wszechnie, że uczniowie lepiej czują się w mniejszych szkołach. Współpraca kadr może istnieć bez połączenia szkół - zauważyła jedna z nauczycielek gimnazjum.
Dyrektor Zespołu Szkół w Resku, zauważyła, że liceum powoli się rozwija, ale idzie cały czas naprzód. Podkreśliła, że w reskim liceum uczniowie mają świetne wyniki maturalne, a zdolność egzaminu dojrzałości wynosi ponad 90 procent. Dyrektor podkreśliła także, że jest za połączeniem szkół, tak jak większość pracowników liceum, czy szkoły zawodowej, zauważając szanse rozwoju swojej placówki.
- Argumentowanie, że uczniowie pójdą do naszego liceum jest na tym etapie wróżeniem z fusów. Niektórzy mogą szkołę kochać i wtedy będą się dalej w niej uczyć, ale inni po prostu czasem chcą mieć czystą kartę i idą do zewnętrznej szkoły. Na dziś nie mamy miejscowego muzyka, jest szansa, że w połączonej szkole chciałby on pracować, bo miałby więcej godzin. Współpraca nasza na dzień dzisiejszy nie istnieje, więc może stad biorą się obawy tego połączenia. Nie potrafią znaleźć minusów połączenia, ale widzą plusy; kluby, koła np. teatralne mogłyby funkcjonować przez 6 lat a nie 3, dzięki temu uczniowie na pewno chętniej by zostawali w Resku, mogliby dalej grać w swoich drużynach czy też szkolić się przez dłuższy czas w różnych kolach - mówił nauczyciel uczący w gimnazjum.
Przeciwny połączeniu szkół był radny Adam Seredynski.
- Argumentów na "nie" jest bardzo dużo i są one zasadnicze. Kluby łączone można tworzyć bez zespołu szkół, są to bardzo ciekawe inicjatywy. Moja córka nie poszła tutaj do liceum, bo na przykład wtedy angielskiego uczyły Rosjanki, móBy nie płacić za wieczyste
(WĘGORZYNO). Gmina w roku ubiegłym przejęła tereny pod wioskotorówką, w 2005 i 2010 przejmowała mieszkania od PKP.
Okazuje się jednak, że PKP była tylko wieczystym użytkownikiem, a właścicielem – skarb państwa. W związku z tym gmina, jako wieczysty użytkownik, musiała płacić coroczną opłatę dla skarbu państwa. Z tego też powodu podczas sesji Rady Miejskiej przed radnymi pojawiły się aż trzy projekty uchwał dotyczące przejęcia narzecz gminy terenów zarządzanych przez skarb państwa.
Co roku z budżetu gminy z tego tytułu wypływały pewne kwoty. Można zaoszczędzić na tym i nie trzeba wydatkować pieniędzy, jeśli gmina wystapi do skarbu państwa o przekazanie tytułu własności na rzecz gminy. Skarbem państwa zarządza starosta – powiedziała burmistrz Węgorzyna Monika Kuźmińska podczas sesji Rady Miejskiej w Węgorzynie.
Wszystkie trzy uchwały w tej kwestii zostały przyjęte pozytywnie przez Radę Miejską.
MM
Ulice Olsztyńska i Zachodnia będą oświetlone
(RESKO) 29 marca zostanie tu rozstrzygnięty przetarg na oświetlenie na ulicach Olsztyńskiej i Zachodniej. To już kolejny przetarg na wykonanie oświetlenia ulicznego w Resku. Roboty na ulicy Olsztyńskiej obejmują m.in. montaż 18 słupów oświetleniowych, a na ulicy Zachodniej siedmiu sztuk lamp ulicznych.
PJ
5 tysięcy podatku od nieruchomości
(WĘGORZYNO). Radikalny skok opłat podatkowych z kilkudziesięciu złotych do kilku tysięcy złotych u niektórych osób mieszkających na terenie gminy sprawił, że ostatnie posiedzenie Rady Miejskiej pełne było emocji i pytań. Na niektóre z nich nikt nie potrafił odpowiedzieć.
W związku z faktem, iż mieszkańcy gminy otrzymali nowe naliczenia stawek podatkowych od nieruchomości, to właśnie na radnych i burmistrz skupiła cała swoją frustrację z tego tytułu. Z tego też powodu wyjaśniało zgromadzonym radnym i mieszkańcom, że przyczyną wyższego podatku nie są nowe stawki podatkowe, jakie zostały ustalone w gminie, bo te de facto wzrosły jedynie o procent inflacji, czyli 4,2 proc., a modernizacja klasyfikacji gruntów przeprowadzona na terenie województwa zachodniopomorskiego i na terenie powiatu lobeskiego z ramienia starostwa.
W ubiegłym roku wynajęta przez starostwo firma geodezyjna sprawdzała na poszczególnych posesjach, czy nadal prowadzona jest tam działalność rolnicza. Gdy nie stwierdzano takiej, zmieniano klasyfikację gruntu z rolnego na budowlany.
- Jeśli ktoś do tej pory płacił za pół hektara gruntu rolnego, wysokość podatku wynosiła 44 zł. Pół hektara to nic innego jak 5 tysięcy metrów kwadratowych. Po aktualnieniu ten grunt nie jest już rola, tylko budowlanka, 5 tysięcy m.kw. W przeliczeniu po 30 gr. za 1 m.kw. daje 1.500 zł i takie jest skutek: do tej pory – 44 zł, po zmianie – 1500 zł. Jest to podatek w skali roku, czyli płacony w czterech ratach, ale jest duży skok i niewyjąkający z podwyżki podatku.
Druga sprawa, która nalożyła się, to uchylenie uchwały ozwolnieńnicach z podatku. Ponownie radni podejmowali uchwałę o zwolnieniu emerytów i rencistów z podatku od budynków (stodoły, chlewów, stajni), które kiedyś używali jako gospodarze, ale chcą przejść na emeryturę oddali ziemię na skarb państwa i budynki przy mieszkaniu zostały. RIO w tym roku po raz pierwszy uchyliła nam tę uchwałę. Wiem, że do tej pory obowiązują takie zwolnienia w innych gminach. Jest to rzeczywiście bardzo krzywdzące dla naszych mieszkańców. Ta sytuacja nie będzie występować tylko w naszej gminie, ale wszędzie – wyjaśniała burmistrz Monika Kuźmińska.
Modernizacja klasyfikacji gruntów, to nic innego, jak uaktualnienie map. Na mapach terenów wiejskich zazwyczaj działki nieruchomości były określone jako rolne. Nie wszyscy właściciele gruntów są jednak rolnikami, bo już dawno zaprzestałej działalności. Skoro tak, wówczas obowiązuje zwykle podatek od nieruchomości, jaki płacą zostali podatnicy. W konsekwencji radkale wzrosły opłaty i nie jest to winna gminy, ta bowiem przy naliczaniu wysokości podatku musi opierać się na bazie znajdującej się w Geodezji i Kartografii. To jest źródło, na podstawie którego gmina wydaje decyzje podatkowe.
To jest chore!
Jak zauważył starosta lobeski Ryszard Brodziński, niedługo gmina Węgorzyno była typowo rolnicza. Teraz dawne tereny rolne porastają lasy, a rolników w gminy jest niemal. Zabudowania, które dawniej pełniły funkcję bazy czy gospodarstwa rolnego, przestały pełnić taką funkcję. Bardzo często dołączyły do tego pozostałości po PGH-ach. W czworakach, w których ludzie mieszkali; wydzielono nieruchomości, niegdyś rolne, dzisiaj – budowlane.
Problem polega przede wszystkim na tym, że obowiązkiem osob, które przestały być rolnikami, było zgłoszenie do ewidencji zmiany sposobu użytkowania obiektu. Nie zrobiono tego i mimo braku działalności rolnej nadal płacili oni podatek rolny. Dopiero ewidencja budynków wykazała ten fakt i zmiany wprowadzili geodeci realizujący projekt. Dlatego też w decyzjach podatkowych, jakie otrzymali mieszkańcy gminy, mają naliczana nowa podstawa podatkowa od listopa da, czyli od czasu, gdy zmiana ta została naniesiona w geodezji w Łobzie, a nie - jak dopuszcza prawo podatkowe - do pięciu lat wstecz.
Co zrobić z zabudowaniami?
Dużym problemem jest dla mieszkańców wsi również podatek od obiektów, które niegdyś służyły działalności rolnej – stodoły, obory itd., a które obecnie nie spełniają swojej funkcji.
W tej sprawie pytanie zadał sołtys Mięlna Józef Korcz.
- To są nowe budynki, których rozebrać nie wolno. Podam na moim przykładzie – 5.110 zł rocznie. Skąd to wziąć? Część była działką rolną – tam jest bagno i raptem jest to działka budowlana – powiedział.
Na to pytanie nie uzyskał jednak odpowiedzi. Z kolei sołtys Sielska Barbara Górnia zwróciła uwagę, że w projektach unijnych mówi się tym, aby zachować tradycyjność wsi i jeśli renesita produkuje żywność na własne potrzeby i dla rodziny, to jest nonsens, by traktować tę działkę jako budowlaną. Apełowała, aby rozwiązać ten problem z korzyścią dla mieszkańców.
Inna rzecz, że wysokość podatku od nieruchomości, przykładowo w Sielsku, tak naprawdę niewiele różni się od podatku w Warszawie. Z tym jednak radni i burmistrzowie niewiele mogą zrobić.
Kto jest rolnikiem
Zasadniczym pytaniem, z którym wystąpił mieszkaniec Brzeźnika, było - kto jest rolnikiem? Okazało się, że odpowiedź na nie, nie jest taka prosta.
- Co znaczy rolnik, czy gospodarstwo rolnie? Czym się gmina czy urząd kieruje, by kogoś zasgregować, że ktoś jest rolnikiem a ktoś nie? Co jest podstawą do tego? Ilość posiadanego gruntu do celów rolniczych? Drugie pytanie - czy ogrodnictwo należy pod gospodarstwo rolnie czy nie, czy agroturystyka należy pod gospodarstwo rolnie, czy nie, i jeśli posiada się więcej niż 1,1 ha i jest to postawione pod agroturyKto zapłaci za wynajem świetlic
(WĘGORZYNO). W styczniu br. burmistrz Węgorzyna Monika Kuźmińska wydała zarządzenie, zgodnie z którym mieszkańcy niektórych miejscowości muszą płacić za wynajem świetlic. Ale czy wszyscy i w każdej sytuacji?
Rozporządzenie burmistrz Węgorzyny zrodziło kontrowersje, które były wyjaśniane podczas sesji Rady Miejskiej. Kwestie poruszyła radna Barbara Górnia.
Z rozporządzenia wynika, że po przeprowadzonej termomodernizacji świetlic wiejskich na terenie gminy Węgorzyno, w Mieszewie, Mielińcu, Sielsku i Runowie Pomorskim, za wynajem świetlic, w celu zorganizowania imprez iuroczystości rodzinnych, takich jak: wesela, chrzciny, komunie, zebrania okolicznościowe, szkolenia, pokazy itp., należy zapłacić.
Zgodnie z załączonym do rozporządzenia cennikiem stawka opłat za dobę na imprezy okolicznościowe wynosi 400 zł + vat, a stawka za każdą następną dobę imprezy okolicznościowej wynosi 100zł+ vat. Z kolei za imprezy jednodniowe np. pokazy, szkolenia opłata wynosi 200 zł + vat.
Korzystający z obiektu świetlicy, oprócz powyższych opłat, powinni pokrywać koszty mediów zużytych w czasie wynajmu, zgodnie z odczytami liczników. Kwoty te można negocjować z burmistrzem drogą pisemną.
W tej sprawie radna Barbara Górnia złożyła pisemną interpelację.
Objaśniając zarządzenie, burmistrz Kuźmińska powiedziała, że dotyczą ono tylko tych świetlic, które są po termomodernizacji, a opłaty dotyczą tylko i wyłącznie prywatnych imprez typu: chrzciny, urodziny, wesela.
- Udostępnianie świetlic dla mieszkańców jest darmowe, tak jak było do tej pory. Nie chcemy ściągać pieniędzy odnadszych mieszkańców. Nie mam zamiaru powiększać dochodu gminy z opłat za świetlice. Świetlice są na potrzeby całego sołectwa i dalej będą udostępniane tak jak było – z darmo – powiedziała.
Z kolei radna Górnia zwróciła uwagę, aby w taki sposób działać, by za mienie sołectwa odpowiedzialność czuli mieszkańcy. Wówczas nie będzie dochodziło do aktów wandalizmu, jak to jest obecnie. W tym celu należy zmotywować mieszkańców do wspólnego działania i odpowiedzialności za powierzoną im mienie. Podała przykład, gdy to mieszkańcy Sielska podczas remontu świetlicy nie mieli wglądu w to, co się tam dzieje, a przecież to mieszkańcy będą z niej korzystać i powinni mieć prawo do wypowiedzenia się na temat ostatecznego kształtowania oraz funkcji, jakie świetlica ma pełnić.
- Na dzisaj termomodernizacja świetlicy w Sielsku kosztuje 322.770 zł. Podeczas ostatniego spotkania, które miało miejsce w tej świetlicy, mieszkańcy prosili mnie, by następnym razem zebranie nie odbywało się w niej, bo tam „nie idzie wytwarzac, nic nie słychać”. Przed termomodernizacją, została założona w Sielsku grupa nieformalna. Wiedzieliśmy, że będą tego typu projekty. Co było celem tej grupy nieformalnej? Abyśmy w trakcie realizacji mieli możliwość bycia informowanym o tym, co będzie robione i uczestniczta w odbiorze. Jednak nikt z osób z tej grupy nie został poproszony do uczestnictwa w odbiorze robot. Pismo od grupy w tej sprawie wpłynęło jeszcze za kadencję poprzedniej pani burmistrz – powiedziała radna.
Odnosnie zarządzenia burmistrza prosiła o doprecyzowanie punktów, aby nie dochodziło już do takich sytuacji, z jakim miało do czynienia Stowarzyszenie Kresowian. Radna przypomniała sytuację, gdy to za czasów burmistrza S. Konarskiego Stowarzyszenie wprowadziło na swoją siedzibę salkę, w której zamierzano zrobić izbę pamięci, ale dostalo również naliczenie podatku jak za działalność gospodarczą. Wprawdzie podatek radni miejscy na koniec roku umorzyli, jednak konsekwencją takich działań było zarejestrowanie Stowarzyszenia w domarodnej, a izby pamięci nic nie wyszło.
- Nie żyće nikomu, kto jest odpowiedzialny za dane stowarzyszenie, otrzymywać pisemek „będziecie ukarani” i ja do końca roku trześłam się, czy radni uchyłają mi podatek czy nie. Do tej pory, gdybysmy nie wynieśli się stamtąd, izba pamięci byłaby. Dlatego chcę, aby w tym zarządzeniu było jasne napisane, że jeżeli stowarzyszenie będzie organizowało imprezę dla mieszkańców, społeczne, to ma być napisane, że to będzie nieodpłatne. Przeanalizowałam wiele różnych zarządzeń w innych gminach i tam jest napisane, kto jest zwolniony z opłat. Nie podoba mi się zapis: „odstąpienie od ustalenia opłat w powyższej wysokości wymaga pisemnej akceptacji burmistrza”. Burmistrz będzie decydował albo tak albo siak. Musi to być wszystko precyzyjne ujęte – powiedziała radna.
Radna Barbara Górnia złożyła również wniosek, aby na stronie internetowej Urzędu Miejskiego umieszcać interpelacje radnych i odpowiedźnicie, aby w ten sposób ułatwić kontakt radnych z mieszkańcami.
MM
Eliminacje powiatowe młodych wykonawców
(LOBEZ) W Lobeskim Domu Kultury odbyły się 13 marca 2012 r. eliminacje powiatowe w kategoriach Przegląd Piosenki Dziecięcej „Od przedszkola do idola”, Mały Konkurs Recytatorski i Ogólnopolski Konkurs Recytatorski. Dodatkowo odbył się Powiatowy Przegląd Piosenki Estradowej „Rozśpiewana Estrada”
W Przeglądzie Piosenki Dziecięcej „Od przedszkola do idola” udział wziął 1 zespół i 12 wykonawców indywidualnych.
Jury w składzie: Andrzej Grochowski, Andrzej Dziegieć i Rafał Reich, po wysłuchaniu wszystkich uczestników przeglądu, postanowiło zakwalifikować do przeglądu wojewódzkiego następujących wykonawców:
- w kategorii 7-9 lat: Zespół Wokalno-Taneczny „Ledyneczki” z SP nr 1 w Łobzie.
- w kategorii 10-12 lat: Michał Stefanowski z SP nr 2 w Łobzie.
Ponadto wyróżnienia otrzymali:
Kat. 7-9 lat: Patrycja Poznańska, Mateusz Andryszak, Julia Kuchciak, Zuzanna Szymanek, Dominik Marchewka i Daria Mydło.
Kat. 10-12 lat: Joanna Rokosz, Stanisław Tokarski, Maja Dąbrowska, Grzegorz Czerwieński, Martyna Malinowska.
W Małym Konkursie Recytatorskim udział wzięło 24 wykonawców indywidualnych.
Jury: Barbara Radzikowska, Sabina Bil i Janusz Zarecki, po wysłuchaniu wszystkich uczestników przeglądu postanowiło zakwalifikować do przeglądu wojewódzkiego następujących wykonawców:
- w kategorii 7-9 lat: Zespół Wokalno-Taneczny „Ledyneczki” z SP nr 1 w Łobzie.
Kat. IV-VI: Aleksandrę Ochnio ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Łobzie, Martę Wójtowicz ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Łobzie, Emilie Buć ze Szkoły Podstawowej w Łosośniicy.
Kat. Gimnazjum: Jakuba Tumanowicz z ZSG w Łobzie, Marcelę Pietruszczyk z ZSG w Łobzie.
Ogólnopolski Konkurs Recytatorski
Jury obradowało w składzie: Barbara Radzikowska, Sabina Bil, Janusz Zarecki.
W eliminacjach wzięli udział cztery osoby, reprezentujące średni poziom wykonawczy. Stąd decyzja jury o nie zakwalifikowaniu żadnej z nich do eliminacji wojewódzkich. Wyróżniono natomiast: Kamilę Sokołską, Ewelinę Dueczyńską, Katrin Popielarz z Zespołu Szkół w Resku oraz Patrycję Żywicką z Zespołu Szkół w Łobzie.
Komisja udzieliła wskazówek nauczycielom do dalszej pracy z uczennicami, zachęcając ich do udziału w warsztatach organizowanych przez Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie. Zwróciła też uwagę na konieczność wnikiwego doboru tekstów do możliwości interpretacyjnych i wieku wykonawcy.
W Powiatowym Przeglądzie Piosenki Estradowej „Rozśpiewana Estrada” udział wzięło 7 wykonawców indywidualnych.
Jury w składzie: Andrzej Grochowski, Andrzej Dziegieć i Rafał Reich, po wysłuchaniu wszystkich uczestników przeglądu, postanowiło zakwalifikować do przeglądu wojewódzkiego następujących wykonawców:
- Sylwię Patrażek z Lobeskiego Domu Kultury, Magdę Adamowicz z Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Łobzie i Patrycję Jaremko z Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Łobzie.
Wyróżnienia otrzymali:
Aneta Chrostowska, Agata Brzózka, Patrycja Kiarszys i Mateusz Łakomy.
Brylantowa Gwiazda dla Studia Urody „Wiesia” w Łobzie
(LOBEZ) Studio Urody „Wiesia” w Łobzie, pani Wiesławy Metzy, zostało wyróżnione prestiżową nagrodą w branży kosmetycznej „Brylantową Gwiazdą 2011”, w plebiscycie Clients Choice Awards 2011, niezależnego Magazynu dla Niezależnych Pań „Existance”.
W konkursie udział wzięło 23.775 salonów urody z całego kraju. Nominacje przyznawane były w ramach dwuetapowej weryfikacji; etap I obejmował nominacje, rekomendacje oraz opinie klientów, to właśnie oni zgłaszali zakład do nagrody, a etap II wiązał się z wizytą „tajemniczego klienta” w salonie, którego zadaniem było sprawdzenie jakości usług salonów urody. Jak się dowiedzieliśmy, do Łobza przyjechało dwóch panów i jedna pani, ale nikt z pracowników Studio Urody „Wiesia” ani nawet jego właścicielka o tym nie wiedzieli.
- Byliśmy bardzo zaskoczeni. Zadzwonił telefon i pani powiedziała, że mamy nagrodę Brylantowych Gwiazd, zaśmiałam się i powiedziałam, że takich telefonów mamy mnóstwo. Zapytałam, ile za to trzeba zapłacić. Rozmówczynie zaczęła się śmiać i powiedziała, że nic nie płacimy, a mamy takie wyróżnienie na podstawie opinii klientów – mówi z uśmiechem właścicielka studia urody Wiesława Metza.
Spośród 23.775 salonów urody z całej Polski tylko 18 dostało Brylantowe Gwiazdy, w tym zakład „Wiesia” z Łobza.
- To niewiarygodne, że my, w takim małym Łobzie, zostaliśmy docenieni w Warszawie. To niewątpliwy sukces, doceniono naszą pracę – cieszy się pani Metza.
Statuetkę, nominację oraz certyfikat wraz z autografem Krzysztofa Ibisza, który był prowadzącym, odebrała córka pani Wiesławy - Katarzyna, na uroczystej gali w sali ratuszowej Palacu Kultury i Nauki w Warszawie.
Salon Urody „Wiesia” istnieje od 1979 roku. W tej chwili pracuje tu 10 osób. Salon oferuje szerokie usługi fryzjerstwa damskiego i męskiego. Jednak salon pani Wiesławy to nie tylko fryzjerstwo, to także klinika włosów, w której rozwiązywane są problemy związane ze skórą głowy i włosami (wszystkie rodzaje łysienia, tłusta skóra głowy, łojotokowe zapalenie skóry, podrażniona i swędząca skóra głowy, łupież suchy/tłusty, łuszczycy, rewitalizacja /spa dla włosów). Salon ma także w swojej ofercie manicure, pedicure, makijaż oraz SPA dłoni, paznokci i stóp.
Studio Urody, jak mówi pani Wiesława, ma już nowe pomysły na poszerzenie oferty usług. Mają to być innowacyjne fryzury.
- Po otrzymaniu nagrody wpadliśmy z pracownikami na pomysł, że będziemy wchodzić w nowoczesne fryzury. Wprowadzamy już farbowane piłki na Euro, będą one się utrzymywać na głowach około trzech tygodni. Wechodzimy też w nowe wzory dekorowania damskich głów. Nasza duma jest nowoczesna trwała, która powoduje piękny skręt i piękne lokи. Musimy się rozwijać, ludzie dziś chcą się wyróżniać, a my chcemy spełniać wymogi każdego klienta. Chciałabym też podziękować wszystkim naszym klientkom i klientom, którzy na nas głosowali – dodaje szefowa „Wiesi”.
Gimnazjum im. Kazimierza Górskiego w Resku
Święto Patrona Szkoły
Dnia 14 marca br. kolejna karta historii Gimnazjum w Resku została zapisana. Tego dnia obchodzone było Święto Patrona Szkoły – Kazimierza Górskiego, niezwykłego człowieka i znakomitego trenera reprezentacji Polski w piłce nożnej.
Zaproszenie na uroczystość przyjęły delegacje zaprzyjaźnionych szkół - Zespołu Szkół z Widuchowej i Gimnazjum z Gościna, które także szczycą się imieniem tego wybitnego Polaka, burmistrz Reska Arkadiusz Czerwiński, przewodnicząca Rady Miejskiej Barbara Bawowska, były dyrektor Adam Szatkowski, ks. dr Tadeusz Uszkiewicz, dyrektorzy szkół z gminy.
Myślą przewodnią uroczystości było hasło: Zostańmy Jego Orłami. Święto rozpoczęło się wprowadzeniem do hali sportowej sztandarów i odśpiewaniem Mazurka Dąbrowskiego. Następnie wyświetlona została prezentacja multimedialna przybliżająca życie i dokonania Kazimierza Górskiego. Po jej obejrzeniu nikt nie miał wątpliwości, że bycie Orłem Górskiego, nie tylko na boisku, to zaszczyt.
Tego dnia szczególnie wyróżnieni zostali uczniowie klas pierwszych, którzy zapoczątkowali nową tradycję obchodów Święta Patrona. Jako pierwsi w historii szkoły złożyli uroczyste ślubyowanie, które zobowiązało ich do kształtowania postaw godnych Orła Górskiego.
Przyjemnym momentem obchodów było także zaprezentowanie przez dyrektora Dariusza Siemasza prezentu, jaki z okazji świąt otrzymała szkoła od Jana Tomaszewskiego – piłki nożnej z dedykacją i autografem.
Po oficjalnej części spotkania rozpoczęły się mecze piłki nożnej między drużynami dziewcząt i chłopców z Reska, Widuchowej i Gościna. Gościnni gospodarze zajęli drugie miejsce, puchar za wygranie zawodów otrzymali uczniowie z Widuchowej, trzecie miejsce wywalczyli zawodnicy z Gościna.
Lokatorzy powinni przeczytać Nowy regulamin porządku domowego
(DOBRA) Zarządzeniem numer 9/2012 burmistrz Dobrzej Barbary Wilczek został wprowadzony na terenie gminy Dobra regulamin porządku domowego, obowiązującego lokatorów lokali mieszkalnych, w tym socjalnych, wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy.
Postanowienia regulaminu mają na celu ochronę i utrzymanie bezpieczeństwa, higieny, estetyki budynków i ich otoczenia oraz zapewnienie warunków zgodnego współżycia mieszkańców w zasobie mieszkaniowym Gminy Dobra. Regulamin obowiązuje we wszystkich budynkach mieszkalnych i ich otoczeniu oraz na terenach będących własnością lub pozostających w zarządzie Gminy Dobra, do przestrzegania regulaminu obowiązani są wszyscy lokatorzy. Lokator lokalu należącego do zasobu komunalnego Gminy Dobra ponosi odpowiedzialność cywilną za zachowanie osób, które wraz z nim korzystają z lokalu, a także osób, którym swój lokal oddał w użytkowanie. Rodzice lub opiekunowie obowiązani są dbać, aby dzieci stosowały się do postanowień niniejszego regulaminu. Za szkody wyrządzone naterenie posessji przez dzieci i młodzież (np. niszczenie ścian, wybijanie szyb, dewastację urządzeń technicznych, moczzenie zieleni) odpowiadają ich rodzice lub opiekunowie.
Regulamin to kilkustrojny dokument określający obowiązki zarządy, wynajmującego i lokatorów. Regulamin zawiera także przepisy w zakresie higieny i estetyki budynku i otoczenia.
PJ
**Ogłoszenie można nadać emailem:** email@example.com
### MIESZKANIA
**Powiat gryficki**
Sprzedam piętne mieszkanie 2 pokojowe w Gryficach 47 mkw. TANIO. Tel. 608 168 430
**Powiat łobeski**
Sprzedam mieszkanie w Węgorzynie. Powierzchnia 53 mkw. w bloku na II piętrze, 2 pokoje, plus piwnica. Mieszkanie własnościowe spółdzielcze. Cena 125 tys. zł. Tel. 663 248 859
**Powiat drawski**
Świerczyna, słoneczne, 3 pokojowe, garaż, ogród. Tel. 607 530 288
**Region**
Sprzedam własnościowe mieszkanie w Nowogardzie, bezczynszowe, 3 pokoje. 58 mkw., 1 piętro, środkowe. Wysoki standard, glazura, terakota, panele, okna PCV. Budynek ocieplony, piwnica, domofon, własne ogrzewanie gazowe, tel. 605 522 340
### NIERUCHOMOŚCI
**Powiat łobeski**
Sprzedam ziemię rolną 8,5 ha, Prusinowogm. Łobez. Tel. 790 279 798.
Sprzedam działkę budowlaną 3500 mkw., Rogowo 10. Cena 37.000 zł do uzgodnienia. Tel. 91 397 8451
Sprzedam dom typu bliźniak Łobez ul. Słowackiego 48, 110 mkw, pow. użytkowej, 5 pokojów, kuchnia, wc, łazienka, piwnica, strych, ogrzewanie gazowe i na opal. Cena 265.000 zł. Tel. Kom. 695 985 673
Posiadam hale do wynajęcia w Łobzie ul. Waryńskiego, 300 mkw + duży plac. Tel: 506897352
Sprzedam ziemię 8 ha, miejscowość Budziszewo 6, Tel. 91 397 5894 Cena do uzgodnienia
Domy na wsi www.atut-dom.pl Tel. 600 265 547
Działki budowlane:
- Łobez
- Zajezierze
- Tuca nad j.Woświn
Tel. 600 265 547
Węgorzyno. Dom 200 mkw/610 mkw. Cena 430.000 zł. Tel. 600 265 547
**Powiat gryficki**
Gryfice, do wynajęcia tani lokal użytkowy 20 mkw. niedaleko centrum. Tel. 603 421 297
**Powiat świdwiński**
Sprzedam działkę budowlaną w Polczynie Zdroju 1080 mkw.. Tel. 600 565 719
Sprzedam działkę w pełni uzbrojoną 1000 mkw. Świdwin Tel. 600 565 719
### MOTORYZACJA
**Powiat łobeski**
Sprzedam Citroen ZX rok prod. 1995, 1400 cm3, ubezpieczony z przeglądami. Cena 1500 zł. Tel. 661 884 201
Sprzedam Fiat Brava rok 2000, poj. 1,2, benzyna, alufelgi, kola zimowe, stan dobry, radio z tv, cena 5.500 zł do uzgodnienia. Tel. 504 583 935
Kupię Fiatą 125 lub 126p. Tel: 503789806
Sprzedam komplet opon zimowych do Poloneza, stan bardzo dobry. Tel. 504 042 532
Sprzedam maszyny rotacyjną do trawy. Tel. 796 226 952
Sprzedam meble używane i sprzęt AGD tanio. Tel. 790 279 798.
Sprzedam maszyny do tynków i podłogi G4. Tel. 796 226 952
Sprzedam sukienkę ślubną rozmiar 38/158 cm. Cena 700 zł. Tel. 660 488 102
Sprzedam meble kuchenne, narożnik, stół, taborety, kuchenka gazowa, zlewomzywak. Tel. 515 083 767
### INNE
**Powiat łobeski**
Tłumacz przysięgły języka niemieckiego: Łobez, ul. Warszawska 2 (Os. Książąt Pomorskich). Tel. 091 397 59 24, 505 972 167.
Sprzedam maszyny rotacyjną do trawy. Tel. 796 226 952
Sprzedam meble używane i sprzęt AGD tanio. Tel. 790 279 798.
Sprzedam maszyny do tynków i podłogi G4. Tel. 796 226 952
Sprzedam sukienkę ślubną rozmiar 38/158 cm. Cena 700 zł. Tel. 660 488 102
Sprzedam meble kuchenne, narożnik, stół, taborety, kuchenka gazowa, zlewomzywak. Tel. 515 083 767
### USŁUGI
Gotówka pod zastaw samochodu (także niezarejestrowanego w Polsce) bez zaświadczeń. Tel: 600450045
Montaż ogrodzeń betonowych farmerskich innych. Tel. 695 085 470, 91 397 2575
Usługi elektryczne, remonty instalacji, pomiary, uprawnień E i D, wyniesienia układów pomiarowych na zewnątrz, instalacja tv, sieci i internetu. Tel: 891017433
### ROLNICTWO
**Powiat łobeski**
Łobez. Sprzedam ziemniaki jadalne Wineta. 7,50 zł za worek 15 kg. Tel (rano i wieczorem): 913976423
**Region**
Kurki nioski 7-tydniowe sprzedają od 26 marca br. Gospodarstwo Drobierskie Żabowo 13. Tel. 91 391 0666
**Powiat łobeski**
Matematyka pomoc. Tel. 516 166 301.
Reklama w gazecie Tel. 504 042 532
**Powiat gryficki**
Gryfice, do wynajęcia tani lokal użytkowy 20 mkw. niedaleko centrum. Tel. 603 421 297
**Powiat świdwiński**
Sprzedam działkę budowlaną w Polczynie Zdroju 1080 mkw.. Tel. 600 565 719
Sprzedam działkę w pełni uzbrojoną 1000 mkw. Świdwin Tel. 600 565 719
**Powiat łobeski**
Tłumacz przysięgły j. francuskiego. Kołobrzeg. Tel. 094 3521058 , 694 667 941.
**Powiat drawski**
Sprzedam SAKSOFON (welkland). Telefon: 727568792.
Wynajmie w Ziocińcu pracownię protetyczną z wyposażeniem. Telefon: 661554390
**Region**
Tłumacz przysięgły j. francuskiego. Kołobrzeg. Tel. 094 3521058 , 694 667 941.
**Powiat łobeski**
Zatrudnię pracownika do renowacji maszyn przemysłowych. Zakres prac: szlifowanie, szpachlowanie, malowanie pistoletowe, dorabianie brakujących części. Tel. 506 135 335.
**Region**
Opiekunki Niemcy. Tel. 666 096 761
**PRACA**
**Powiat łobeski**
Zatrudnię doświadczonych murarzy 13-15zł/h Szczecin 502957301
Kierownika apteki oraz magistra w Nowogardzie pilnie zatrudnię! Tel. 783 744 001, e-mail firstname.lastname@example.org
Producent - Schody, kuchnie, garderoby. Meble drewniane. Tel. 603 050 449. www.werde.pl
Kupujemy: paszową i konsumpcyjną, paszotę, jęczmień, żyto, owsie, kukurydzę, rzepak, lubin, bobik, pełuszczek, groch oraz słonecznik. Sami odbieramy, konkurencyjne ceny, szybka płatność! Pełen pakiet ubezpieczeń rolnych!
Bohnhorst Interhandel Sp. z o.o. Tel. 91 43 57 720, 91 43 141 43.
Gminny Konkurs Piosenki Angielskiej i Niemieckiej
(RESKO). Tego, że warto uczyć się języków obcych, nie trzeba już dzisiaj nikomu udowadniać, a że można to robić śpiewało, przekonały się przedszkolaki i uczniowie ze wszystkich placówek oświatowych gminy Resko, w piątek, 16 marca 2012 r.
W tym dniu, już po raz kolejny, odbył się „Gminny Konkurs Piosenki Angielskiej i Niemieckiej”, zorganizowany przez Centrum Kultury w Resku, przy nieocenionej pomocy pani Anety Kajmy, nauczycielki języka angielskiego w Szkole Podstawowej w Łosośnicy.
W konkursie wzięło udział 6 przedszkolaków i 26 uczniów szkół podstawowych i gimnazjum. Poziom przygotowania uczestników pod względem językowym, jak i muzycznym był bardzo wysoki i wyrównany. Po burzliwych obradach, jury w składzie: pani Magda Marcinkowska, pani Sabina Dutkiewicz i pani Sylwia Grabowska, przyznało nagrody wszystkim przedszkolakom, a uczniom szkół ponadgimnazjalnych.
Przedszkole i kl. „0”
1. ADAM GOJLIK, SP Starogard
2. DOMINIK KOSMAN, SP Starogard
3. PAWEL JAWORSKI, SP Starogard
4. ZUZANNA WIKTORIA KEDZIERSKA, Przedszkole Miejskie im. Kubusia Puchatka w Resku
5. NATALIA KAJMA, SP Łosośnica
6. MIŁOSZ JURZYSTA, SP Łosośnica
Klasy I-III
I - MARIA STRÓŻIKOWSKA, SP Resko
II - MACIEJ PEJCZ, SP Łosośnica
III - MARIA BUSZTA, SP Resko
Wyróżnienia: PAULINA BABIJ, SP Resko i ALEKSANDRA JARZEMSKA, SP Resko
Diplomy za udział otrzymali: DOMINKA LATAWIEC, OLIWIER JUNIK, MICHAŁ NIEDWIEDZKI, SP Resko.
Klasy IV-VI
Język niemiecki
I - KAROLINA NOWAKOWSKA, SP Resko
II - MAJA KORGUL, SP Łabuń Wielki
III - KLAUDIA BUREK, SP Resko
Język angielski
I - WIKTORIA DZIUBA, SP Resko
II - ALEKSANDRA KĄKOL, SP Starogard
III - ADRIANNA SZCZEŚNIAK, SP Resko
Wyróżnienia: MICHAŁ KLIK, SP Resko, SZYMON MANKOWSKI, SP Resko, PAULA JANKOWSKA, SP Starogard.
Diplomy za udział otrzymali: ZUZANNA FREJ, SP Resko i SANDRA KALINSKA, SP Łosośnica.
Szkoly ponadpodstawowe
Język niemiecki
I - ZUZANNA POWCHOWICZ, Gimnazjum Resko
II - KORNELIA ZIELIŃSKA, Gimnazjum Resko
III - ADA OLBRICH, Gimnazjum Resko
Język angielski
I - STELLA LITWIN, Gimnazjum Resko
II - DIANA GAWECKA, Gimnazjum Resko
III - ANNA MIELCAREK, Gimnazjum Resko
Wyróżnienie: MARTA JAROSZ, Gimnazjum Resko.
Na zakończenie konkursu, uczniowie z klas IV-VI i gimnazjum zaśpiewali wspólnie przebój Michaela Jacksona „WE ARE THE WORLD”.
Organizatorzy serdecznie dziękują pani Anecie Kajmie za pomoc przy organizacji konkursu, firmie PEARSON za ufundowanie części nagród i zapraszają wszystkich przedszkolaków i uczniów szkół gminy Resko do udziału w kolejnych konkursach.
Dzień Kobiet w Łosośnicy
(ŁOSOŚNICA, gm. Resko) W Szkole Podstawowej w Łosośnicy został zorganizowany 9 marca dzień kobiet.
Była to kontynuacja ubiegłorocznych tego typu spotkań organizowanych na święto kobiet. Organizatorem uroczystości była sołtys pani Kamila Kościuk wraz z radą sołecką. Na spotkanie Pan przybyli również zaproszeni miejscowi radni Czesław Kotłow i Dariusz Mozejko, którzy złożyli wszystkim Paniom najserdeczniejsze życzenia oraz wręczyli drobne upominki. Organizatorzy zapewnili Paniom obfitą poczęstunek oraz inne atrakcje.
Bardzo dużym zainteresowaniem cieszyło się stoisko przygotowane przez firmę kosmetyczną, przy którym Panie mogły zbadać swoją cerę oraz dobrać odpowiednie dla siebie kosmetyki. Dzięki bardzo dużej frekwencji oraz rozpiętości wiekowej, całość spotkania przebiegła w bardzo milej i rodzinnnej atmosferze.
DM
Młodzież, która wie, jak zapobiegać pożarom
(ŁOBEZ-gmina). Konkurs pożarniczy co rocznie tradycyjnie skupia bardzo dużą ilość dzieci i młodzieży. Organizatorzy i sympatycy zawsze dbają o to, aby nagrody z wiedzy pożarniczej były atrakcyjne dla każdej grupy wiekowej.
Eliminacje do konkursu gminnego tradycyjnie rozpoczęły się w poszczególnych sołectwach. Łącznie wzięło w nich udział 52 dzieci i młodzież. Tradycyjnie też dużą pomoc w organizacji udzielili sołtysi: Stanisław Ochman, Adam Szykle, Barbara Kordyl, Grzegorz Piotrowicz, Alicja Diak oraz dyrektor szkoły w Belczenie Piotr Kidan i pan Waldemar Zakrzewski. Nie sposób nie wspomnieć o pomocy udzielonej przez Komendę Powiatową PSP w Łobzie oraz członków Ochotniczej Straży Pożarnej w Boninie i Zagórzycach. Uczestnicy pierwszych eliminacji otrzymali nagrody rzeczowe, dyplomy oraz upominki.
Zwycięzcy ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież zapobiega pożarom” na szczeblu sołeckim, który odbył się podczas ferii zimowych:
Zajezierze, grupa szkół podstawowych: Kamila Osieczko, Maja Osieczko, Gabriela Zwierzchowska. W grupie szkół gimnazjalnych: Kamila Mierzwik, Weronika Tarnicka, Bartosz Tyrański.
W Zagórzycach w grupie szkół gimnazjalnych najlepszymi okazali się: Marta Lisik, Dawid Latawiec, Agata Fedczak.
W Belczenie w grupie szkół podstawowych najlepszą wiedzy pożarniczej zostali: Sandra Kobylańska, Natalia Wiaderok, Filip Nowak. W grupie szkół gimnazjalnych: Adrian Pasik, Magda Wysocka, Natalia Nowak.
Konkurs gminny
16 marca, tradycyjnie już w Łobeskim Domu Kultury, odbył się Gminny Konkurs Pożarniczy.
W wyniku rozgrywek finałowych kolejność zajętych miejsc przestawia się następująco: w grupie wiekowej szkoły podstawowej 1. miejsce zajęła Paula Iwanicka ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Łobzie, 2. miejsce zajęła Martyna Zawada również z SP nr 2, 3. miejsce - Gabriela Prygięcka również z SP nr 2. W grupie wiekowej gimnazjum 1. miejsce zajęli: Piotr Wyczolek, 2. m. - Katarzyna Pieślak, 3. m. Adrian Pasik, w grupie szkoły ponadgimnazjalnej 1. miejsce zajął Kamil Pawluk, 2 m. Martyna Mazur, 3. m. Mateusz Galecki.
Wymienione osoby zakwalifikowały się do turnieju powiatowego, który odbędzie się 26 marca w siedzibie Zarządu Powiatowego Związku OSP RP w Łobzie (budynek PSL).
Zdobycywcy pierwszych pięciu miejsc mieli możliwość wyboru bardzo atrakcyjnych nagród, ufundowanych dzięki sponsorom, którzy tradycyjnie już dotują turniej wiedzy pożarniczej, m.in. Nadleśnictwo Łobez, Spółdzielnia Jurtrzenka w Łobzie, Burmistrz Łobza, PUK, PWiK, LEC, Rada Miejska w Łobzie, Rada Osiedla w Łobzie, Waldemar Zakrzewski z Bonina.
Organizatorami konkursu byli: Bogdan Gorecki Komendant Gminny OSP w Łobzie Teofil Kapla; nad całością konkursu z ramienia KP PSP czuwali: ml. bryg. Marek Bukato, ml. kpt. Marek Trojanowski oraz ml. kpt. Paweł Rożaniński. MM
Liga piłkarska
IV liga zachodniopom. - 17 kolejka
Stal Szczecin - Gryf Kamięć Pomorski 3:1, Kluczevia Stargard - Rega Trzebiatów 3:1, Orzel Walcz - Victoria Przecław 3:0, Lech Czaplinek - Leśnik/Rossa Manowo 1:1, Vineta Wolin - Energetyk Gryfino 1:0, Astra Ustronie Morskie - Ina Goleniów 1:0, Sarmata Dobra - Sława Sławno 1:1, Pogoń II Szczecin - Hutnik Szczecin 5:2.
1. Energetyk Gryfino 38 50:14
2. Pogoń II Szczecin 35 55:21
3. Stal Szczecin 32 36:23
4. Leśnik/Rossa 30 35:19
5. Kluczevia Stargard 30 29:22
6. Vineta Wolin 27 27:20
7. Orzel Walcz 27 28:28
8. Gryf Kamięć Pom. 26 26:27
9. Ina Goleniów 23 27:28
10. Sarmata Dobra 22 27:37
11. Astra Ustronie M. 22 23:26
12. Victoria Przecław 18 20:26
13. Lech Czaplinek 18 14:32
14. Sława Sławno 16 19:39
15. Hutnik Szczecin 14 25:34
16. Rega Trzebiatów 4 11:55
Liga Okręgowa Szczecińska - 17 kolejka
Świt Skolwin - Piast Chociwel 0:0, Ehrle Dobra Szczecinska - Świątowid Łobez 2:0, Arkonia Szczecin - Sokół Przyrzecze 2:0, Masovia Maszewo - Odra Chojna 2:5, Klos Pełczyce - Sep Brzesko 1:2, Odrzanka Radziszewo - Stal Lipiany 2:3, Unia Dolice - Zorza Dobrzanry 2:1, Morzycko Moryń - Polonia Ploty 0:5.
1. Klos Pełczyce 37 31:15
2. Świt Skolwin 35 31:19
3. Morzycko Moryń 32 30:24
4. Unia Dolice 30 31:16
5. Arkonia Szczecin 27 30:11
6. Stal Lipiany 27 34:27
7. Odra Chojna 27 35:28
8. Ehrle Dobra 22 26:32
9. Świątowid Łobez 22 22:30
10. Zorza Dobrzanry 22 23:23
11. Sokół Przyrzecze 20 20:31
12. Odrzanka Radz. 18 30:35
13. Masovia Maszewo 18 24:29
14. Polonia Ploty 17 22:40
15. Sep Brzesko 16 23:40
16. Piast Chociwel 15 15:27
Regionalna Klasa Okręgowa - gr. Szczecin Pln. - 17 kolejka
Iskra Golczewo - Ina Ińsko 1:1, Wicher Brojce - Flota II Świnoujście 1:2, Orzel Łoźnica - Chemik II Police 1:0, Wybrzeże Rewalskie Reval - GKS Mieryzn 1-3, Pomorzania Nowogard - Sparta Gryfice 2:0, Sparta Węgorzyno - Promień Mosty 1:4, Błękitni II Stargard - Vielgovie Szczecin 8:1, Kasta Szczecin-Majowe - Jeziorak Szczecin 2:2.
1. Ina Ińsko 42 35:15
2. Pomorzania Now. 33 33:15
3. Iskra Golczewo 31 44:24
4. Jeziorak Szczecin 31 42:26
5. GKS Mieryzn 31 48:28
6. Wybrzeże Rewalskie 28 44:33
7. Błękitni II Stargard 25 54:34
8. Kasta Szczecin 24 23:30
9. Flota II Świnoujście 23 42:42
10. Chemik II Police 20 38:37
11. Wicher Brojce 19 29:39
12. Orzel Łoźnica 18 16:32
13. Promień Mosty 17 33:38
Sparta Węgorzyno 17 23:33
15. Vielgovie Szczecin 14 22:52
16. Sparta Gryfice 10 17:65
Rusza klasa A. Przypominamy tabele po jesieni.
A klasa Szczecin gr. I
1. Pomorzania Przybiernów 30 60:3
2. Fala Międzyzdroje 25 25:13
3. Korona Stuchowo 24 31:29
4. Jantar Dziwnów 20 22:18
5. Sowianka Sowno 17 26:21
6. Bizon Cerkwica 17 26:18
7. Błękitni Trzygłów 17 20:18
8. Mewa Resko 13 23:19
9. Bałtyk Gostyń 10 18:34
10. OKS Goleniów 9 10:30
11. Orzel Prusinowo 5 13:39
12. Bałtyk Międzyw. 3 9:57
A klasa Szczecin gr. II
1. Olimpia Nowogard 26 35:12
2. Radowia Radowo 26 44:12
3. Orzel Grzędziec 20 25:11
4. Dab Debice 18 25:17
5. Rolpol Chlebowo 17 21:20
6. Unia Stargard 14 29:29
7. Orkan Dalewo 13 22:28
8. Pomorzania Krapiel 13 19:21
9. Dąbrowia Stara D. 13 16:19
10. Zorza Tychowo 11 16:22
11. WODR Barzkowice 10 16:22
12. Zenit Koszewo 1 10:65
Sarmata zaczął od remisu
Sarmata Dobra - Sława AB Wood Sławno 1:1 (0:1)
Na doskonale przygotowanym boisku (według opinii gości jest to obecnie jedna z lepszych muraw w województwie) i przy słonecznej pogodzie, odbyła się w Dobrej 17 marca, wiosenna inauguracja rozgrywek o mistrzostwo IV ligi zachodniopomorskiej. Itylkopilkarze Sarmaty nie spełnili w pełni oczekiwań swoich kibiców, gdyż w swoim pierwszym, wiosennym meczu, zdolali tylko zremisować z plasującą się niżej w ligowej tabeli drużyną Sławy Sławno.
Strzelcy bramek: dla Sarmaty Wojciech Guźniczak (79'), dla Sławy Paweł Florkiewicz (36')
Składy drużyn:
**Sarmata Dobra**: Tomasz Dżegan, Arkadiusz Pawłowski, Piotr Grochulski, Wojciech Dorsz, Damian Dzierbiecki, Zdzisław Szwaider, Piotr Kleczar, Wojciech Bonifrowski (46' Krzysztof Szkop), Wojciech Guźniczak, Radosław Cytwoczys (62' Emilian Kamiński), Damian Padziński, w rezerwie: Grzegorz Buczma, Seweryn Wrześni, Mateusz Dzierbiecki, Kamil Pacelt, Marek Rybczyński.
**Sława AB Wood Sławno**: Maciej Dulewicz, Bartłomiej Kuniczuk, Piotr Stolowski, Paweł Badowski, Damian Jaroszewi, Kamil Kotłowski, Adrian Telus, Adrian Minda, Jakub Ślusarz, Piotr Scisło, Paweł Florkiewicz, w rezerwie: Mateusz Tomczyk, Bartosz Ostrowski, Kamil Grażc, Przemysław Komorowski, Michał Zeglic, Mateusz Bulatowski.
Sędzia główny: Tomasz Czyżak, asystenci: Marcin Czyżak i Rafał Gladun.
Świątowid nie sprostał Ehrle, ale gra
Gra Świątowidu w V lidze do ostatnich chwil wisiała na włosku.
Jeszcze na kilka dni przed rozpoczęciem rundy wiosennej 2012 pojawiła się informacja o wycofaniu seniorów z tej ligi i granie wyłącznie w klasie B, ale w ostatniej chwili klub wspomogła pani Grażyna Karłowska i dzięki niej zespół mógł pojechać na mecz do Szczecina.
Łobżanie przegrali 0:2, ale po odpływie kilku znaczących zawodników i kłopotach z przygotowaniem do sezonu, niejest to wynik zaklakujący. Świątowid pierwszą bramkę stracił w pierwszej połowie, drugą w 90 minucie meczu.
Świątowid zagrał w składzie: Michał Tchurz - Mosiadż Dawid, Łukasz Petera, Marcin Mosiadż, Dariusz Kęsy (46' Mateusz Urbanicki), Łukasz Nikołajczyk (58' Jacek Szabunia), Michał Koba, Tomasz Rokosz, Łukasz Sukowski (64' Kamil Lapuć), Damian Mosiadż, Bartek Adamów.
Dziewczęta i chłopcy ze Szkoły Podstawowej w Węgorzynie Mistrzami Powiatu w piłce ręcznej
14 marca 2012 r. odbyły się w Łobzie Mistrzostwa Powiatu w piłce ręcznej dziewcząt i chłopców szkół podstawowych. W zawodach uczestniczyło pięć zespołów w kategorii dziewcząt i trzy zespoły w kategorii chłopców. Po bardzo zaciętych i emocjonujących spotkaniach, zarówno wśród dziewcząt jak i chłopców, z kompletem zwycięstw, mistrzami powiatu zostali reprezentanci SP Węgorzyno.
W piłce ręcznej dla chłopców z SP Węgorzyno jest to szósty z rzędu, a dla dziewcząt trzeci kolejny tytuł mistrzowski. Pierwsze miejsca oznaczają prawo reprezentowania powiatu łobeskiego w zawodach regionalnych.
Podium zawodów:
Dziewczęta:
1. SP Węgorzyno
2. SP Resko
3. SP 1 Łobez
Chłopcy:
1. SP Węgorzyno
2. SP 1 Łobez
3. SP 2 Łobez
Skład zespołu dziewcząt: Aleksandra Witkowska (k.), Liwia Stasiak (b.), Sylwia Kowalczyk, Paulina Olas, Klaudia Poblocka, Karolina Winowska, Aleksandra Lewandowska, Katarzyna Chylarczyńska, Julia Zięba, Katarzyna Gunia, Patrycja Perdek, Patrycja Olas, Martyna Malinowska.
Skład zespołu chłopców: Aron Stasiak (k.), Michał Saldak (b.), Dawid Stasiak, Damian Molenda, Tomasz Lubaniski, Marceli Franczak, Michał Nowak, Michał Krystofiak, Kacper Fyk, Igor Wróblewski, Szymon Łunkiewicz, Jan Tyburski, Kacper Wierzchowski. Trener: Dariusz Czajka.
IV liga zachodniopomorska - XVIII kolejka
24.03.2012 r. - sobota:
Gryf Kamienn Pomorski - Sarmata Dobra
Ślawa Sławno - Astra Ustronie Morskie
Rega Trzebiatów - Lech Czaplinek
Leśnik/Rossa Manowo - Vineta Wolin
11:00 Hutnik Szczecin - Orzeł Wałcz
13:00 Ina Goleniów - Pogoń II Szczecin
13:00 Victoria Przecław - Kluczewia Stargard
15:00 Energetyk Gryfino - Stal Szczecin
Liga Okręgowa Szczecińska - XVIII kolejka
24.03.2012 r. - sobota:
Sokół Pyrzyce - Ehrle Dobra Szczecińska
Stal Lipiany - Świt Skolwin
14:00 Zorza Dobrzany - Klos Pelczyce
14:00 Polonia Ploty - Masovia Maszewo
15:00 Piast Chociwel - Unia Dolice
15:00 Sep Brzesko - Morzyczko Moryń
15:00 Odra Chojna - Arkonia Szczecin
15.15 Świątowid Łobez - Odrzanka Radziszewo
Regionalna Klasa Okręgowa - gr. Szczecin Pln. - XVI kolejka
24.03.2012 r. - sobota:
Vielgiovia Szczecin - Sparta Węgorzyno
Promień Mosty - Kasta Szczecin-Majowe
GKS Mieryn - Orzeł Łoźnica
15:00 Jeziorki Szczecin - Pomorzanie Nowogard
15:00 Sparta Gryfice - Wicher Brojce
15:00 Ina Insko - Wybrzeże Rewalskie Rewal
25.03.2012 r. - niedziela:
15:00 Chemik II Police - Błękitni II Stargard
16:00 Flota II Świnoujście - Iskra Goleczewo
A klasa Szczecin gr. 1 - 12 kolejka:
24.03.2012 r. - sobota:
Orzeł Prusimowo - Mewa Resko
Bałtyk Gostyń - Bałtyk Międzywodzie
15:00 Jantar Dziwnów - OKS Goleniów
15:00 Korona Stuchowo - Sowianka Sowno
15:00 Fala Międzyzdroje - Błękitni Trzygłów
16:00 Pomorzanie Przybierowo - Bizon Cerkwica
A klasa Szczecin gr. 2 - 12 kolejka:
24.03.2012 r. - sobota:
WODR Barzkowice - Orzeł Grzędziec
14:00 Radowia Radowo Małe - Orkan Dalewo
15:00 Olimpia Nowogard - Pomorzanie Krapiel
15:30 Dąbrowia Stara Dąbrowa - Dąb Dębice
25.03.2012 r. - niedziela:
15:00 Rolpol Chlebowo - Zorza Tychowo
16:30 Unia Stargard - Zenit Koszewo
Mistrzostwa Polski LZS w Białej Podlaskiej: 16-17.03.2012 r.
Czwarte miejsce Ryszarda Rzepeckiego
W dniach 16-17 marca w Białej Podlaskiej (woj. lubelskie) odbywały się Mistrzostwa Polski Ludowych Zespołów Sportowych w biegach przełajowych.
W skład reprezentacji województwa zachodniopomorskiego zostało powołanych czworo zawodników UKS „Arbod” w Dobrej (uczniów gimnazjum w Dobrej): Ryszard Rzepecki, Kinga Borysiak, Patrycja Florczak i Małgorzata Stęfańska, którzy wystartowali w tych zawodach w biegach młodzików.
Start naszej skromnej reprezentacji był nad wyraz udany: Ryszard Rzepecki w bardzo silnie obsadzonym biegu na dystansie 2000 metrów zajął znakomite 4 miejsce, natomiast Kinga Borysiak uplasowała się na 16 pozycji w biegu na dystansie 1500 metrów. Punkty do klasyfikacji klubów i województw zdobyły również pozostałe dwie nasze zawodniczki. W zawodach wystartowały reprezentacje 37 klubów lekkoatletycznych z 9 województw. W klasyfikacji końcowej UKS „Arbod” uplasował się na 18 miejscu.
To duży sukces naszego klubu i zawodników. Wyjazd na te zawody był możliwy dzięki pomocy finansowej Urzędu Miejskiego oraz Gimnazjum w Dobrej. W imieniu zawodników i klubu składamy serdeczne podziękowania.
Prezes UKS „Arbod”
Janusz Łukomski
24 marca - XI Igrzyska Sportowo-Rekreacyjne LZS Samorządów Powiatowych
Resko stolicą sportu i rekreacji
W najbliższą sobotę 24 marca br. Resko stanie się główną areną sportową największej imprezy masowej roku 2012 w województwie zachodniopomorskim. W tym dniu odbędą się XI Igrzyska Sportowo-Rekreacyjne LZS Samorządów Powiatowych. Do współzawodnictwa przystąpi około 600 kobiet i mężczyzn – amatorów ruchu sportowego.
Głównym organizatorem święta sportu jednostek samorządu terytorialnego jest Zachodniopomorskie Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe przy ścisłej współpracy ze Starostwem Powiatowym w Łobzie, Gminą Resko, Gminą Łobez, Gminą Radowo Małe oraz Powiatowym Zrzeszeniem LZS w Łobzie.
W zawodach udział zadeklarowały już reprezentacje 14 powiatów naszego województwa (każda ekipa liczy około 45 zawodników).
Program Igrzysk obejmuje konkurencje indywidualne i zespołowe w kategorii kobiet i mężczyzn. Warunek uczestnictwa to wiek powyżej 18 lat.
Dyscypliny indywidualne:
szachy, tenis stołowy, podnoszenie ciężarka 17,5 kg, strzelanie z wiatrówki, tor przeszkód dla VIP-ów.
Dyscypliny drużynowe:
przeciąganie liny, bieg sztafetowy 4x200 m, wielobój sprawnościowy.
Gry zespołowe:
piła siatkowa kobiet (hala Resko, sala SP Starogard), piłka siatkowa mężczyzn (hala Łobez), piłka koszykowa 3-osobowa kobiet i mężczyzn (hala Radowo Małe), piłka nożna 5-osobowa (boiska Resko).
Powiat Łobeski bardzo poważnie przygotowuje się do współzawodnictwa z pozostałymi samorządami. W roku ubiegłym, podczas X Igrzysk Sportowo-Rekreacyjnych rozgrywanych w Pyrzycach, Powiat Łobeski uplasował się w ścisłej czołówce powiatów, zajmując III miejsce w klasyfikacji generalnej (I m. Pyrzyce, II m. Białogard, III m. Łobez).
Tegoroczny skład 50-osobowej reprezentacji Łobza, złożony z zawodników - mieszkańców 5 gmin: Dobra, Radowo Małe, Łobez, Węgorzyno i Resko jest już wyselekcjonowany. Zawodnicy potwierdzili swój czynny i ambitny start, zapowiadając walkę o najwyższy stopień podium.
Organizatorzy ZAPRASZAJĄ mieszkańców powiatu łobeskiego, w tym szczególnie sympatyków sportu, do wspólnego przeżywania zmagań sportowych w ramach X Igrzysk Sportowo-Rekreacyjnych. Uroczyste otwarcie imprezy - sobota, godzina 10.00, hala Gimnazjum w Resku.
Zdzisław Bogdanowicz
A dla Nas też świeci SŁOŃCE
Na przekór złośliwym, kuriozom, którzy wierzyli, Świątoch 17 marca rozpoczął rozgrywki w rundzie wiosennej! Co prawda od przegranej, ale to nie nie znaczy, w porównaniu do chaosu, jaki panował w pierwszej zimowej - DLA MNIE OSOBISTĘ TO BYŁ WYGRANY MECZ I WIERZE W TO, ŻE WIELU TAK MYŚLI – to był MECZ PRAWDY. Nikt nie powie, że Nie ma Już Nic - bo My Byliśmy i Jestemy.
Pilkarze zagrali praktycznie bez przygotowania. O tym że grają, dowiedzieli się na kilkaście godzin przed meczem. Cieszy mnie ich mobilizacja i chęć walki. Weźmy przykład z nich, zmobilizujmy się, pokażmy, że w Nich wierzymy, że Im dziękujemy, wesprzymy Ich swoim kibicowaniem 24 marca na naszym boisku, pokażmy, jak wielu nam zależy na istnieniu Świątoch.
Myślę, że tak jak nie zawiodłam się na piłkarzkach, tak i nie zawiodę się na kibicach. Pamiętajmy, że żeby istniał Świątoch, musi być My - Kibice. Do zobaczenia na trybunach.
Grażyna Karłowska
Poszukiwani w rękach Policji
W ostatnich dwóch dniach policjanci zatrzymali aż sześć osób poszukiwanych ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości. W poniedziałek 12 marca mundurowi zatrzymali w Łobzie Roberta A., natomiast w gminie Resko policjanci zatrzymali: Andrzeja B., Grażynę T. i Dariusza S. Wszystkie te osoby były poszukiwane na podstawie nakazu doprowadzenia do Zakładu Karnego. We wtorek policjanci zatrzymali dwie osoby poszukiwane: Mirosława K. z Łobza oraz Maurycego F. z Węgorzyna.
Dwa włamania
W nocy z 11 na 12 marca br. w Starej Dobrzczy nieznany sprawca włamał się do pomieszczenia gospodarczego w domku letniskowym, wylamując wcześniej drzwi. Złodziej skradł elektronarzędzia, trzy szkrzynki narzędziowe z kluczami naprawczymi. Straty wynoszą 2.430 zł.
Natomiast rankiem 13 marca br. w Łobzie, przy ul. Komuny Paryskiej, nieustalony na chwilę obecną sprawca włamał się do mieszkania, skąd skradł srebrną i złotą biżuterię oraz zegarek damski. Łączna suma strat to 5.000 zł.
Uwaga na włamywaczy
W ostatnim miesiącu policjanci odnotowali trzy przypadki włamania do mieszkań, które miały miejsce w godzinach rannych tj. między 9.00-10.00.
Apelujemy zatem do wszystkich mieszkańców, aby w ramach pomocy sąsiadzkiej zwracać uwagę na osoby dziwnie się zachowujące, halasujące na korytarzu, czy też przenoszące jakiekolwiek przedmioty. Taka czujność może zapobiec utracieniu swojego majątku. W przypadku posiadania jakichkolwiek informacji na temat nietypowych zachowań, osób prosimy informować Policję numerem tel. 997,112, 91- 56- 15- 511.
Wydarzenia z weekendu
W czasie tego weekendu policjanci odnotowali jedną kolizję drogową, dwa zdarzenia przeciwko mieniu oraz zatrzymali dwie osoby poszukiwane.
W nocy z 16 na 17 marca w Łobzie, przy ul. Obr. Stalingradu, nieznany sprawca wybił witrynę sklepową, rzucając wnią koszem na śmieci. Straty wynoszą 1.700 zł. Tej samej nocy w Siedlicach, na terenie gospodarstwa rolnego, nieznani sprawcy włamali się do hali warsztatowej, wylamując wcześniej szybę. Złodzieje skradli szlifarkę katową Bosch, 30 metrów przewodów spawalniczych oraz rejestrator video od monitoringu. W tym przypadku straty wynoszą 500 zł.
Mundurowi zatrzymali także dwie osoby poszukiwane; w Łobzie zatrzymali Adriana M., poszukiwanego na podstawie nakazu doprowadzenia do Zakładu Karnego, a wieczorem na drodze Lesiecin - Rogówek mundurowi zatrzymali nielatnią, która uciekła z Domu Dziecka w Łobzie. Została przekazana pod opiekę wychowawcy.
W niedzielę, 18 marca, ok. godz. 15.15, na drodze Łobez - Poradz, kierująca samochodem marki Land Rover Ola P., mieszkanka Łobza, z niewyjaśnionych przyczyn zjechała z drogi i uderzyła w drzewo. Pozyskowana z ogólnymi obrażeniami ciała została przewieziona do szpitala.
Finał zdarzeń w gminie Węgorzyno zakończony sankcjami
Areszt na 3 miesiące oraz trzy dozory - to środki zapobiegawcze, jakie zastosował łobeski Sąd i Prokuratura wobec czterech sprawców zdarzeń w gminie Węgorzyno.
W niedzielę po południu, do Posterunku Policji w Węgorzynie zgłosił się młody mężczyzna, który poinformował, że po północy trzech nieznanych sprawców zaatakowało go na ulicy. Sprawy bili pokrzywdzonego reakmii po całym ciele oraz kopali, a następnie zabrali z kieszonki kurtek telefon komórkowy i portfel z dokumentami.
W trakcie wykonywanych czynności mundurowi ustalili dane sprawców rozbioru. Zatrzymali dwóch braci: 18 i 22 latka, którzy podczas przesłuchania przyznali się do popełnionego czynu, wyjaśniając dokładnie przebieg całego zajścia. Policjanci odzyskali skradziony pokrzywdzonemu telefon. W sprawie tych młodych ludzi łobeska Prokuratura zastosowała środek zapobiegawczy w postaci dozoru policyjnego.
Policjanci postanowili zatrzymać trzeciego mężczyznę biorącego udział w tym rozbiorze. Podczas próby zatrzymania 19 letni Łukasz S., używając drewnianego kołka wybił przednim szybę w radiowozie i zniszczył sygnał błyskowy, natomiast jego brat Roman, lat 21, naruszył nietrzykalność cielesną policjanta – otrzymał także dozór policyjny oraz zakaz opuszczania kraju.
Najwięcej zarzutów usłyszał jednak 19 latek, który odpowie za popełnienie rozbioru, udział w bólu, uszkodzenie i naruszenie nietrzykalności oraz uszkodzenie radiowozu. Ten młody człowiek usłyszał już decyzję sądu o zastosowaniu wobec niego 3 miesięcznego aresztu. (kp)
Strażacy wyjeżdżali do 23 zdarzeń
Rozpoczęło się wiosenne wypalanie traw
(RESKO). 13 marca w Resku przy ul. Żeromskiego o godz. 12.14 OSP w Resku otrzymała zgłoszenie z firmy Swedwood. Do gaszenia pożaru w filtrze instalacji usuwania pyłu w dwóch sekcjach zaangażowała się zakładowa straż pożarna, prócz tego na miejscu zdarzenia przybyły dwa wozy bojowe z Reska, GCBA z Łobza oraz operacyjny samochód JRG z Łobza. Akcja trwała 44 minuty, wstępne straty oszacowano na kwotę około 1 tys. zł.
(ŁOBEZ). 18 marca o godz. 00.22 łobescy strażacy zostali wezwani do pożaru, jaki miał miejsce w budynku przy ul. Bema. Ogień zajął pomieszczenie na pierwszym piętrze. Na miejscu zdarzenia przybyły dwie jednostki JRG z Łobza. Pożarnicy ewakuowali trzy osoby, a następnie rozpoczęli akcję gaśniczą, która trwała 1.45 godz. Wstępna przyczyną pożaru była wada urządzeń grzewczych na palowo stałe. Wstępne straty oszacowano na kwotę około 50 tys. zł, a uratowane mienie z kolei na około 150 tys. zł.
Alarmowe telefony
Telefon alarmowy komórkowy — 112
Policja ___________________________ 997
Straż Pożarna ______________________ 998
Pogotowie ratunkowe ________________ 999
Pogotowie energetyczne _________ 991
Pogotowie gazowe _________________ 992
Pogotowie cieplownicze ____________ 993
Pogotowie wodno-kanalizacyjne – 994
Obchody 65-lecia ZSP w Płotach
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Wincentego Witosa w Płotach obchodzi w tym roku jubileusz 65-lecia szkoły, w tym jubileusz 10-lecia Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych.
Na to niezwykłe wydarzenie - kolejny jubileusz zapraszamy Absolwentów, byłych i obecnych Nauczycieli oraz Przyjaciół Szkoły.
Honorowy Patronat nad uroczystością objęli: Konstanty Tomasz Oświęcimski Poseł na Sejm RP, Kazimierz Sać Starosta Powiatu Gryfickiego, Marian Malinowski Burmistrz Płotów.
Uroczystość będzie doskonala okazją zarówno do zaprezentowania dorobku szkoły, jak również do koleżeńskich spotkań po latach, będzie to wspólna okazja do wspomnień i wzruszeń, a także do milej zabawy.
Odwiedzaj swoje wspomnienia.
Uszy dla nich płócienne pokrowce.
Odsłon okna i otwórz powietrze.
Bądź dla nich serdeczny i nigdy
Nie daj im poznać po sobie.
To są Twoje wspomnienia.
Niech tymi pięknymi słowami Adama Zagajewskiego zwołują się wychowankowie naszej szkoły w dniu 23 czerwca 2012 roku.
Przebieg uroczystości:
- 10.00 Msza Święta w Kościele Parafialnym w Płotach
- 11.30 Uroczystości jubileuszowe w szkole
- 13.30 Spotkanie absolwentów w szkolnych „dawach”
- 14.30 Spotkanie biesiadne dla Absolwentów przy Nowym Zamku w Płotach
- 19.00 Bal Absolwentów w Nowym Zamku w Płotach
Miło nam będzie gościć na wspólnym zjeździe absolwentów, nauczycieli i pracowników wszystkich roczników. Uroczystości odbędą się w obecnym budynku szkoły przy ul. Paderewskiego 13. Prosimy o powiadomienie koleżanek i kolegów z klas. Zapraszamy do spotkań po latach. Wszelkie informacje dotyczące obchodów jubileuszowych znajdują się na stronie www.zsp.ploty.foxnet.pl. Uruchomiliśmy także na naszej stronie internetowej forum dla absolwentów, gdzie możecie Państwo wymieniać się informacjami lub nawiązać kontakt.
Organizatorzy | 1716bae0-6afc-4072-a483-17419553ac50 | finepdfs | 1.982422 | CC-MAIN-2022-27 | http://pdf.wppp.pl/plik_gazety.php?plik=1332253643 | 2022-06-25T22:28:32+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103036176.7/warc/CC-MAIN-20220625220543-20220626010543-00432.warc.gz | 41,210,730 | 0.995619 | 0.999913 | 0.999913 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1211,
6089,
8983,
12953,
17378,
22139,
23433,
28869,
33511,
36446,
39368,
42583,
47726,
51162,
54008,
59446,
62587,
67059,
72709,
74531
] | 1 | 0 |
Sprawozdanie z działalności Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Muzeum i Ziemi Głubczyckiej w Głubczycach za rok 2013
Zarząd Stowarzyszenia w składzie: M.Masiuk-prezes, B.Piechaczek wice prezes, Członkowie-A. Kurcoń, S.Szczerbak i J.Górak – skarbnik zbierał się w roku 2013 pięć razy.
W trakcie zebrania omawiane były najistotniejsze problemy Stowarzyszenia, głównie wykonaniem makiety, zbiórki publicznej i realizacji oznakowania Szlaku Joannitów.
Na zebraniach podjęto stosowne uchwały związane z realizacją Planu Pracy SMMiZG na rok 2013, do najważniejszych należały: złożenie wniosku dla Pana A.Szymczyny do nagrody Herb Głubczyc oraz wytypowanie Pana M.Masiuka do Rady Muzeum Przy Powiatowym Muzeum Ziemi Głubczyckiej w Głubczycach.
W roku 2013 przyjęto 2 członków: Joannę Grabuńczyk i Marcina Grabuńczyk.
PREZES
Marian Masiuk
Sprawozdanie z działalności Stowarzyszenia Miłośników Muzeum i Ziemi Głubczyckiej w Głubczycach za rok 2013
Stowarzyszenie MMiZG liczy 33 członków.
Zarząd Stowarzyszenia w 2013 roku odbył 5 spotkań, na których podjęto uchwały związane z zaplanowanymi na 2013 rok działaniami, między innymi w sprawie: wykonania makiety i zbiórki publicznej.
W 2013 roku odbyło się 1 zebranie walne.
Statutowym celem SMMiZG jest dążenie do wszechstronnego rozwoju Powiatowego Muzeum Ziemi Głubczyckiej w Głubczycach i popularyzacji historii ziemi głubczyckiej.
Powyżej opisany ccl realizowaliśmy między innymi przez:
1. współpracę z Opolskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków - w zakresie archeologii i ochrony zabytków,
2. badania w terenie dot. działań wojennych z wykorzystaniem urządzeń elektronicznych:
a) przeprowadziła grupa członków Stowarzyszenia: A.Kurcoń, D.Mrowiec, S.Latała pod kierunkiem dr K. Maler, - kilka wyjazdów (pozyskano 1 obiekt zabytkowy do muzeum),
b) zdeklarowana ze strony naszego stowarzyszenia pomoc Fundacji „Pamięć” z siedzibą Warszawie w odnalezieniu lokalizacji mogił żołnierzy niemieckich znajdujących się na terenie powiatu (odpowiedzialny - A.Kurcoń) w 2013 roku nie była konieczna,
3. Pomoc Powiatowemu Muzeum Ziemi Głubczyckiej w Głubczycach:
- wsparcie merytoryczne z dziedziny historii - K.Maler, S. Wiciak
- w urządzaniu wystaw czasowych i stałych (A.Kurcoń, D.Mrowiec, S.Latała),
- w inwentaryzacji zbiorów historycznych, szczególnie z II wojny światowej,
- prowadzeniu kroniki Muzeum – K.Maler
- w realizacji wybranych imprez (sprzęt-MOK i Biblioteka Publiczna, Głubczyckie Wodociągi i Kanalizacja)
- pomoc techniczna i fizyczna – Usługi Komunalne w Głubczycach
4. Podjęto szereg działań związanych z realizacją makiety Głubczyc z XVIII w.: liczne spotkania i konsultacje merytoryczne wykonawcą panem Stanisławem Liphardtem i z dr Andrzejem Legendziewiczem pracownikiem Politechniki Wrocławskiej wykonawcą (głównie telefoniczne i elektroniczne)
5. Ponadto uzyskano darowiznę BS.
6. Przeprowadzono zbiórkę publiczną i zebrano kwotę 312,50 zł.
Ponadto obsługę prawną Stowarzyszenia prowadzi Pani Grazyna Pospiszyl, a ekonomiczną Panie Maria Wójcik i Aniela Łapiga.
Realizacja „Szlaku Joannitów” wymaga dalszych działań.
PREZES
Marian Masiuk
| Wiersz | AKTYWA | Stan na | Wiersz | PASYWNA | Stan na |
|--------|--------|---------|--------|---------|---------|
| 1 | 2 | początek roku | koniec roku | 1 | A | Fundusze własne | początek roku | koniec roku |
| A | Aktywa trwałe | - | - | 1 | I | Fundusz statutowy | 7 264,87 | 6 283,18 |
| I | Wartości niematerialne i prawne | - | - | 1 | II | Fundusz z aktualizacji wyceny | - | - |
| II | Rzeczowe aktywa trwałe | - | - | III | Wynik finansowy netto za rok | 7 264,87 | 6 283,18 |
| III | Należności długoterminowe | - | - | I | Obrótowy | Nadwyżka przychodów nad kosztami (Wielkość dodatnia) | 7 264,87 | 6 283,18 |
| IV | Inwestycje długoterminowe | - | - | 1 | Nadwyżka kosztów nad przychodami (Wielkość ujemna) | - | - |
| V | Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe | - | - | 2 | B | Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania | - | - |
| B | Aktywa obrotowe | 7 264,87 | 6 283,18 | 1 | Kredyty i pożyczki | Zobowiązania długoterminowe z tytułu kredytów i pożyczek | - | - |
| I | Zapasy rzeczowych aktywów obrotowych | - | - | 2 | Imiona zobowiązania | - | - |
| II | Należności krótkoterminowe | - | - | 3 | Fundusze specjalne | - | - |
| III | Inwestycje krótkoterminowe | 7 264,87 | 6 283,18 | III | Rezerwy na zobowiązania | - | - |
| 1 | Środki pieniężne | 7 264,87 | 6 283,18 | IV | Rozliczenia międzyokresowe | - | - |
| 2 | Pozostałe aktywa finansowe | - | - | 1 | Rozliczenia międzyokresowe przychodów | - | - |
| C | Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe | - | - | 2 | Inne rozliczenia międzyokresowe | - | - |
| Suma bilansowa | 7 264,87 | 6 283,18 | Suma bilansowa | 7 264,87 | 6 283,18 |
Data sporządzenia: 06.02.2014 r.
GLĄDNY KSIĘŻCOWI
Podpisy
Katarzyna Wajda
SPRAWOZDANIE FINANSOWE
Część opisowa
I. BILANS – wykazuje po stronie aktywów i pasywów kwotę 6.283,18 zł.
➤ AKTYWA (Obrotowe) - stanowią wartość środków pieniężnych zgromadzonych na kontach stowarzyszenia
• na koncie bieżącym kwota – 783,18 zł.
• lokata kwota – 5.500,00 zł.
➤ PASYWY - stanowią wynik finansowy netto za rok 2013
II. RACHUNEK WYNIKÓW
➤ PRZYCHODY Z DZIAŁALNOŚCI STATUTOWEJ stanowią:
• składki członkowskie określone statutem – 1.270,50 zł.
• inne przychody określone statutem – 7.395,68 zł. stanowią: wynik finansowy za rok 2012 oraz odsetki bankowe
OGÓŁEM PRZYCHODY – 8.666,18 zł.
➤ KOSZTY REALIZACJI ZADAŃ STATUTOWYCH stanowią:
• strona internetowa – 1.500,00 zł.
• wynagrodzenie za wykonanie makiety Głubczyc – 700,00 zł.
➤ KOSZTY ADMINISTRACYJNE stanowią:
• opłata za prowadzenie rachunku bankowego – 183,00 zł.
OGÓŁEM KOSZTY – 2.383,00 zł.
➤ WYNIK FINANSOWY NETTO kwota – 6.283,18 zł. stanowi różnicę pomiędzy przychodami i kosztami
06.02.2014 r.
[Podpis] Główny księgowy
Marian Wojciech
[Podpis] Prezes
Marian Masiuk | <urn:uuid:a03a1371-3c00-452f-8c10-7ccb4c634c0d> | finepdfs | 1.947266 | CC-MAIN-2019-09 | http://stowarzyszeniemuzeum.glubczyce.info/_img/2014-05/S28C-114052911090.pdf | 2019-02-15T22:09:16Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247479159.2/warc/CC-MAIN-20190215204316-20190215230316-00125.warc.gz | 258,392,258 | 0.999127 | 0.999755 | 0.999755 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
834,
3138,
5006,
6073
] | 1 | 0 |
MOJE CIAŁO, MOJE EMOCJE
Ułatwiona edukacja seksualna!
Podręcznik dla rodziców
10-12 LAT
Wstęp
Drodzy rodzice i opiekunowie, cieszymy się, że zapoznaliście się z naszą ofertą. Oznacza to, że jesteście jednym z tych dorosłych, którzy chcieliby dobrze i bezpiecznie towarzyszyć dzieciom w drodze do dorosłości, także w dziedzinie edukacji seksualnej. Chcielibyśmy Wam w tym pomóc. Ponieważ bardzo niewielu dorosłych nauczyło się mówić na tematy takie jak: ciało, miłość, seksualność i tożsamość w naturalny sposób, więc każda osoba ma swój własny "plecak do edukacji seksualnej" - dla jednych dobrze wypełniony, dla innych raczej pusty.
Chcielibyśmy pomóc Wam w wypełnieniu "poszczególnych przegródek" Waszego plecaka - tak, abyście mogli odpowiedzieć na wszystkie pytania, które Wasze dzieci mają w dzieciństwie i okresie dojrzewania, i prawdopodobnie zadają Wam dopiero wtedy, gdy zorientują się, że otrzymają odpowiedzi.
Jako dorosły członek rodziny jesteście pierwszą osobą dla swoich dzieci - nawet jeśli w przedszkolu i/lub szkole mają zaangażowane osoby, które zapewniają odpowiednią do wieku i wrażliwą edukację seksualną. To Wy nazywacie wszystkie części ciała już przy stole do przewijania lub niektóre z nich pomijacie; to Wy możecie odpowiedzieć na pytania dotyczące seksualności, być może: "jestes jeszcze o wiele za młody" lub "ciekawe pytanie, muszę się zastanowić, jak ci na nie odpowiem".
Im wcześniej zaczniecie poruszać tematy ciała, miłości, związku, seksualności i tożsamości jako normalne tematy dnia codziennego, tym łatwiej będzie Wam i Waszym dzieciom. Im są starsi, tym bardziej żenujące stają się tak zwane "rozmowy edukacyjne". Często obie strony oddychają z ulgą po ich zakończeniu. Bardziej korzystne jest ostrożne towarzyszenie dzieciom. Dzieci, które dowiedziały się, że mogą przyjść do Was/Ciebie ze swoimi pytaniami i otrzymać poważne i poprawne odpowiedzi, będą przez długi czas nadal kierować do Was/Ciebie swoje pytania.
Rodzice chcą dla swoich dzieci tego, co najlepsze. Dlatego tym ważniejsze jest, aby poważnie traktować wszelkie negatywne postawy wobec edukacji seksualnej (czy to poprzez własne wychowanie, czy wpływy medialne). Chcielibyśmy zaoferować Państwu możliwość zajmowania się tym problemem.
Edukacja seksualna jest ważnym elementem zapobiegania nadużyciom, ponieważ umożliwia dzieciom dostęp do słów i informacji, z którymi mogą się wyrażać i komunikować w niewygodnych dla nich sytuacjach. Nie musisz mieć żadnych obaw, co do nadmiernego obciążania dzieci życziłbym edukacją seksualną dostosowaną do ich wieku lub odebrania im "niewinności": Zabierasz im ich niewiedzę. Jest to istotna różnica.
Dzieci są istotami seksualnymi od samego początku, ponieważ są płciowymi, nie dopiero od okresu dojrzewania. Jednak seksualność dziecięca nie powinna być porównywana z seksualnością dorosłych. Charakteryzuje się głównie zabawą, dziecięcą ciekawością. Obserwowalne zachowania obejmują np. dziecięce eksplorowanie ciała, chęć patrzenia i pokazywania się oraz zadawanie pytań. Dzieci już we wczesnym wieku interesują się różnicami między płciami i tym, jak one same powstały.
Wrażliwe i adekwatne do wieku odpowiedzi na pytania nie "seksualizują" dzieci. To pomaga im znaleźć język. W ten sposób edukacja seksualna wzmocnia ich pewność siebie i chroni przed molestowaniem, ponieważ mogą szybciej klasyfikować akty seksualne.
A dzieci, które zdają się nie mieć żadnych pytań? Być może pytania zostały
"niedosłyszane" lub zakwalifikowane jako "za wcześnie"... Dzieci mają bardzo dobre "anteny" i wiedzą, do kogo mogą się zwrócić ze swoimi pytaniami. Jeśli ich pragnienie wiedzy nie jest zaspokojone przez dorosłych opiekunów, szybko znajdują inne sposoby (starsze rodzeństwo, media...). Książka edukacyjna lub strona internetowa jest zawsze dobrym wprowadzeniem do tematu. Ważne jest, abyś wcześniej poświęcił swój czas i zobaczył, czy ilustracje, zdjęcia, filmy, a także język są dla Ciebie odpowiednie.
Żaden dorosły człowiek nie może uniknąć "dokonywania" edukacji seksualnej w jakiejkolwiek formie: zaczyna się ona od nazwania wszystkich części ciała przy przewijaku. Jak i czy później odpowiesz dziecku na pytanie, pokażesz mu swoją postawę i wartości. Rozmowa na tematy, które tu znajdziesz, jest zawsze związana z postawą wartości, które przekazujecie swoim dzieciom. Dlatego sensowne jest, aby zastanowić się nad tymi wartościami na wczesnym etapie.
Zatrzymaj się krótko i zastanów się: jak, kiedy, gdzie byliście "uswiadomieni", przez kogo? Jakie tematy były omawiane? Które z nich zostały pominięte? Dlaczego? Co mogłoby być lepiej? Czy mieliście takie "oświecenie", jakie chcecie, aby Wasze dziecko miało? Nie? Więc należycie do absolutnej większości. Dobra wiadomość: możecie zrobić to lepiej! I to jest dokładnie to, w czym chcielibyśmy Wam pomóc.
To nie znaczy, że musicie zostać profesjonalistami w tych wszystkich dziedzinach. Daj sobie czas, czyli stwórz dla siebie okno czasowe, gdy dziecko zadaje Ci pytanie, a Ty nie masz w głowie odpowiedzi dostosowanej do potrzeb dziecka. Bądźcie autentyczni, na przykład mówiąc: "Moi rodzice nie uszczodrili mnie dobrze, ale ja chcę zrobić to lepiej". Zdobądźcie książki odpowiednie dla danej grupy wiekowej i/lub zapoznajcie się z naszą aplikacją.
I dlaczego już tak wcześnie?
▶ Ponieważ dzieci są zainteresowane różnicami płci w bardzo wczesnym wieku. Nie chodzi tu tylko o chłopców czy dziewczynki, ale o postrzeganie różnych kobiecości i męskości.
▶ Ponieważ dzieci chcą wiedzieć, skąd "pochodzą".
▶ Ponieważ w przedszkolu i szkole podchwytyują seksualne pojęcie/słowa i nie potrafią ich sklasyfikować.
▶ Ponieważ w mediach (od reklam plakatowych i telewizyjnych, po pornografię w mediach cyfrowych) są one konfrontowane z treściами o
charakterze seksualnym już w bardzo młodym wieku, a w szczególności pornografia nie powinna być ich pierwszym podejściem do tego tematu.
▶ Ponieważ wiedza wzmacnia dzieci, gdy napotykają/dostrzegają różnorodność płci w codziennym życiu. Dzieci akceptują różnorodność/różnorodny styl życia, gdy o nim wiedzą i jest to ważne dla dobrego współistnienia w naszym społeczeństwie.
▶ Ponieważ dobrze uswiadomione dzieci, później jako nastolatki, dają sobie dużo więcej czasu na pierwszy seks, bo wiedzą z grubsza, czego się spodziewać i nie poddają się tak łatwo presji rówieśników. Dzieci stają się silniejsze i bardziej odpowiedzialne w radzeniu sobie z miłością, seksualnością i relacjami.
▶ Ponieważ dobrze uswiadomione dzieci są lepiej chronione przed napaścią seksualną: mają nazwy dla wszystkich części ciała (mogą więc wyartykułować wcześniej, jeśli na przykład ktoś pogłaskał je po genitaliach) i wiedzą, do kogo "należy" seksualność - mianowicie do starszych nastolatków lub dorosłych, jeśli oboje tego chcą. I że nie wolno tego robić z dziećmi.
▶ Ponieważ edukacja seksualna jest jednym z najważniejszych elementów w zapobieganiu wykorzystywaniu seksualnego dzieci. Większość sprawców pochodzi z najbliższego otoczenia społecznego dzieci, nie wystarczy ostrzeżenie przed "złymi obcymi".
Przy okazji, to jest absolutnie w porządku, jeśli dzieci są zakłopotane tematem, jeśli nie są przyzwyczajone do mówienia o nim. Można chichotać! Ale one też mogą czuć obrzydzenie: zachęcajcie dzieci do tych uczuć, mówiąc im jasno: "Nie można sobie wyobrazić jako dziecko, że to kiedyś może być coś miłego - nikomu nie wolno tego robić z dzieckiem!". W ten sposób - nie strasząc dziecka - włączyliście zapobieganie seksualnemu wykorzystywaniu dzieci w edukacyjnej rozmowie.
Jaką rolę odgrywa w tym rozwój psychoseksualny?
W zasadzie każde dziecko ma swoje tempo i takie rozmowy go nie zmieniają (nie przyspieszają), tylko powinny być do niego dostosowywane, jak w przypadku innych tematów w życiu. Jeśli słuchasz swojego dziecka i zwracasz uwagę na to, co je interesuje, dowiesz się, kiedy jest gotowe na ten temat. Dzięki książkom lub innym materiałom do zabawy dla dzieci (np. lalki z genitaliami lub puzzle przedstawiające różne formy rodziny), możecie zaoferować swojemu dziecku te tematy niemalże mimochodem.
Niniejszy podręcznik podzielony jest na trzy grupy wiekowe, w oparciu o standardy WHO dotyczące edukacji seksualnej w Europie: 4-6 lat, 7-9 lat i 10-12 lat. Przejścia są płynne i nie wszystkie etapy nauki mieszczą się we wspomnianym przedziale wiekowym.
Poniższa tabela przedstawia rozwój i obszary zainteresowania dzieci oraz ewentualne wsparcie ze strony rodziców. Podany wiek jest przybliżony, żadne dziecko nie jest dzieckiem standardowym.
### 0-4 lat
- Dzieci powinny znać konkretne oznaczenie części ciała, zwłaszcza organów płciowych. Ważne jest, aby używać właściwych terminów. W języku polskim "penis" i "wulwa" (dawniej "srom").
- Dzieci znają różnice między płciami: fizyczne i społeczne.
- Dzieci mogą odczuwać i wyrażać różne uczucia oraz wyrażać swoje pragnienia i potrzeby.
- Poznają swoją pierwszą własną higienę osobistą i stosują ją.
- Rozwijają pozytywne nastawienie do własnego ciała i są w stanie wyrażać własne życzenia i ograniczenia, przy zainteresowaniu własnym ciałem.
- Opracowują pierwsze pomysły i koncepcje dotyczące modeli rodzinnych i różnych stopni pokrewieństwa.
4-6 lat
▶ Dzieci uczą się różnic wieku cielesnego: ciało dziecka wygląda inaczej niż dorosłego (np. owłosienie, kształt ciała, piersi).
▶ Otrzymują one konkretną wiedzę na temat płodności i rozmnażania.
▶ Otrzymują wiedzę o ciąży, porodzie i niemowlętach oraz o końcu życia.
▶ Tworzą swoją własną tożsamość płciową.
▶ Mogą dostrzegać i rozróżniać emocje (np. zazdrość, złość, strach, rozczarowanie).
▶ Dowiedzą się, że nie wszyscy ludzie są "mili" dla dzieci i że powinni/mogą otrzymać wsparcie od zaufanej osoby.
▶ Należy stworzyć dla nich możliwości strefy prywatności i rozwoju wstydu.
7-9 lat
▶ Wiedza o ciele staje się bardziej specyficzna: menstruacja, wytrysk, indywidualne różnice w rozwoju długoterminowym. Biologiczne i społeczne różnice między kobietami i mężczyznami oraz wiedza o różnorodności płci.
▶ Otrzymają podstawową wiedzę na temat zakażeń przenoszonych drogą płciową oraz zarys informacji na temat środków antykoncepcyjnych.
▶ Posiadają oni wiedzę na temat różnych związków w zakresie miłości, przyjaźni, itp. Potrafią nawiązywać kontakty towarzyskie i zawierać przyjaźnie, szanując jednocześnie innych.
▶ Następuje dalsza konsolidacja uczuć i konfrontacja z uczuciami.
▶ Wstyd i prywatność odgrywają coraz ważniejszą rolę.
▶ Prawa dziecka powinny być znane dzieciom.
▶ Zajmują się wiedzą o ciele, wyglądem ciała oraz dokonywanych zmianach (np. okaleczanie narządów płciowych u dziewcząt, obrzezanie u chłopców, środki modyfikujące płeć u dzieci interseksualnych, zaburzenia odżywiania, tatuaże/piercing). Na opis własnej postawy cielesnej wpływają zdrowie, wizerunek własny i zachowanie.
▶ Mają wiedzę o masturbacji.
▶ Poszerzają one postrzeganie i konfrontację z własnymi i obcymi uczuciami, takimi jak zazdrość.
▶ Znają skutki ciąży (rodzicielstwo, zmiany w związkach). Zajmują się one kwestią ciąży w związkach osób tej samej płci oraz kwestią niepłodności.
▶ Przyżywają oni randki / spotkania / flirtowania.
▶ Ważna jest umiejętność korzystania z mediów, tzn. umiejętność radzenia sobie z Internetem i ewentualnymi zagrożeniami (np. używanie zdjęć/czatów) musi być skonsolidowana i pogłębiaona. Posiadają podstawową wiedzę na temat seksualności/internetu/obrazów ciała w mediach.
▶ Temat zakażeń przenoszonych drogą płciową zostanie dokładniej omówiony i skonkretyzowany.
Ciało
Wiele dzieci w tym wieku czuje się coraz bardziej niekomfortowo w swoim ciele, zwłaszcza gdy pojawiają się oznaki dojrzewania. Pomyśl, jak się wtedy czułeś, jakie były Twoje życzenia i obawy, co zrobisz z irytującymi pryszczami, gdzie dostałeś swoje odpowiedzi na palące pytania - i porozmawiaj o tym otwarcie z dzieckiem. Takie rozmowy są zazwyczaj bardzo pomocne dla dzieci - bo nie chodzi o nie i dowiadują się, że ich rodzice również mieli podobne doświadczenia.
Poniżej znajduje się przykład, jak rozpocząć rozmowę w sprawie dojrzewania.
„W okresie dojrzewania dochodzi do wielu zmian fizycznych. Niektóre zmiany zauważasz, ponieważ stają się one widoczne. Inne odbywają się w niewidoczny sposób wewnątrz twojego ciała. Dotyczy to np. początku okresu dojrzewania. Przysadka mózgowa - gruczoł u podstawy mózgu - daje znak dla organizmu do zwiększenia produkcji pewnych substancji chemicznych - hormonów. Zmiany fizyczne, które u siebie zauważasz, są głównie spowodowane przez te hormony. Wszystkie dzieci osiągają wiek dojrzewania. Niektóre prędzej, inne później. To jak impreza, na którą nie wszyscy przychodzą w tym samym czasie, ale w pewnym momencie wszyscy tam są.“
Wszystkie dzieci szukają odpowiedzi, które dotyczą ich ciała. Ale mają też pytania dotyczące ciała i rozwoju innych płci. Informacje te powinny być przekazywane wszystkim płciom. Jest to ważne dla stworzenia wzajemnego zrozumienia. To ekscytujące dla dzieci zdobywać wiedzę o swoim i innych ciatach.
U większości osób w okresie dojrzewania zdarzają się następujące objawy w i na ciele:
Ciało dziewczynki
U dziewczynek hormony - estrogen i progestagen, które są produkowane w jajnikach, są odpowiedzialne za fizyczne zmiany w okresie dojrzewania. Włosy pod pachami i łonowe zaczynają rosnąć. Piersi zaczynają rosnąć, biodra stają się szersze, a dziewczyny zyskują talię. Początkowo dla dziewczynki niewidoczne jest dojrzewanie komórek jajowych, które rozpoczyna się w jajnikach. Od tego momentu dziewczyna może zajść w ciążę, jest teraz dojrzała seksualnie. Zmiana ta jest widoczna dla każdej dziewczynki, gdy w wyniku pierwszego dojrzewania komórek jajowych jej rozpoczyna się jej pierwszy okres.
Dziewczyny, które mają pierwszy okres menstruacyjny we wczesnym wieku, często czują się z tym tematem osamotnione - ich przyjaciółki nie mają jeszcze nic do powiedzenia, ich stopień rozwoju jest mniejszy.
Menarche lub pierwszy okres menstruacyjny rozpoczyna się u większości dziewcząt w wieku od jedenastego do piętnastego roku życia. Przedtem możliwe jest, że z pochwy wyłaniają się upławy - mlecznobiałe płyn - jako "prekursor" pierwszego okresu menstruacyjnego. Dzieje się tak, ponieważ dziewczyny od zawsze miały jajniki z tysiącami komórek jajowych w brzuchu. Te jajka są w swoistej "hibernacji", dopóki dziewczynka nie osiągnie okresu dojrzewania. Następnie hormony (substancje semiochemiczne) powodują, że komórki jajowe stają się aktywne. Jajeczkowanie (owulacja) jest nieregularne na początku, okres staje się regularny średnio po 6-24 miesiącach.
Ginekolożka/ginekolog
Początek miesiączki nie świadczy o tym, że trzeba wykonać badanie, ale o tym, że wszystko w twoim organizmie pasuje. Gdy tylko ujawnia się dążenie do stosunku płciowego, należy przeprowadzić badanie ginekologiczne i rozmowę o środkach antykoncepcyjnych. Należy również omówić temat bezpiecznego seksu, tj. unikania infekcji przenoszonych drogą płciową.
Higiena intymna
Do czyszczenia wulwy (mastka, żółtowo-biała substancja łożu, może gromadzić się w fałdach skórnych) wystarczy czysta woda i, w razie potrzeby, myjka. Jeśli chcesz, możesz użyć mydła ph-neutralne. Balsamy i spraye intymne są zbędne i niebezpieczne dla zdrowia, tzn. klimat pochwy może być zaburzony, a wulwa i pochwa zaczynają swędzieć.
Jeśli masz miesiączkę, możesz użyć wkładki higienicznej lub podpaski, aby nie brudzić krwią bielizny lub tamponów, lub kubeczków menstruacyjnych.
Wczesna rozmowa o menstruacji i zakup produktów do higieny intymnej, też do pakowania do toreb szkolnych, uchroni przed przykrymi niespodziankami. Wkładki higieniczne i podpaski powinny być swobodnie dostępne. Dla większości dziewcząt pomysł wprowadzenia tamponu do pochwy jest wciąż stosunkowo niewyobrażalny. Dlatego większość z nich używa na początku wkładek higienicznych i w przypadku silnego krwawienia podpasek. Tampony są tematem do dyskusji (rozmiar, wkładanie, prawidłowe dopasowanie), ale nie zachęcaj dziecka do ich używania. Nie powstrzymuj jej też przed ich użyciem, gdy nadejdzie indywidualny czas. Jednak tampony od pewnego czasu znajdują się w centrum uwagi naukowców i mediów, ponieważ niosą ze sobą ryzyko infekcji, zwłaszcza jeśli pozostają w organizmie zbyt długo. Ponadto, większość tamponów (a także wkładek) jest bielona chlorem i dlatego jest niebezpieczna dla zdrowia. Co więcej, wchłaniają one nie tylko krew menstruacyjną, ale także części błony śluzowej pochwy. To i fakt, że się miesiączkuje około 500 razy w życiu i w ten sposób wydaje się dużo pieniędzy i produkuje dużo śmieci, są wadami, które sprawiają, że coraz więcej osób zwraca się do alternatywnej higieny intymnej: na przykład nadające się do prania wkładki tekstylne, majtki menstruacyjne i długotrwałe kubeczki menstruacyjne.
Mit „błony dziewiczej“
Wiele dziewczyn boi się, że za pomocą tamponów "błona dziewicza" może się rozërwać. Zdejmij ten strach z dziecka: nie ma błony dziewiczej, która zamyka wejście do pochwy. Istnieje pierścień błony śluzowej (zwany również pierścieniem pochwy lub koroną pochwy), ale bardzo niewiele dziewcząt krwawi podczas pierwszego penetrującego stosunku płciowego.
Mit „zawsze boli za pierwszym razem“
Niestety, zdanie to jest bardzo uporczywe - co skłania młodych ludzi do myślenia, że jest to po prostu część pierwszego penetrującego stosunku seksualnego. W bardzo niewielu wyjątkowych przypadkach korona pochwy
(patrz powyżej) może faktycznie pokryć część otworu pochwy, a następnie rozerwać się. W większości przypadków jednak to właśnie mięśnie pochwy kurczą się, a nie rozluźniają. Może to być spowodowane tym, że nie jesteś jeszcze gotowa, zbyt podekscytowana, za mało mokra, niespokojna itp. Ważnym przesłaniem jest tu po prostu poświęcenie więcej czasu.
**Inter-ciało**
Niektóre osoby rodzą się z genitaliami interseksualnymi. Jednak większość osób interseksualnych odkrywa to dopiero w trakcie swojego życia - na przykład w okresie dojrzewania, gdy hormony powodują zmiany w organizmie w kierunku, którego nie można się było spodziewać: np. początek lub brak mutacji, miesiączka, wzrost piersi, zarost/owłosienie ciała, wzrost ciał jamistych. Około 1,7 procent ludności Europy ma cechy płci interseksualnej.
**Ciało chłopca**
U chłopców hormon testosteron jest produkowany w jądrow. Widoczną zmianą fizyczną u chłopców jest zwiększony wzrost owłosienia ciała. Zaczyna się zarost. Włosy zaczynają kiełkować pod pachami i na mosznie. Słyszalna zmiana to mutacja. Produkcja plemników odbywa się w sposób niewidoczny w organizmie. To się dzieje w jądrow i oznacza, że chłopiec może teraz płodzić dzieci. Jest to zauważalne, gdy po raz pierwszy dochodzi do wytrysku.
"Chłopcy mają swój pierwszy wytrysk" - i zazwyczaj nie są na to przygotowani.
Zmień to i w ten sposób pozbądź dziecko stresu, które może pomyśleć, że znowu zmoczyło łóżko:
"Kiedy chłopcy dojrzewają, jądra zaczynają produkować spermę. Robią to bez przerwy do końca życia. Plemniki są przechowywane w najdru. Kiedy te "magazyny" są pełne, miliony plemników wychodzą zmieszane z cieczą przez penisa. Mniej więcej jedna łyżka stołowa. Pierwszy raz dzieje się to zazwyczaj między 11 a 15 rokiem życia."
Od pierwszego wytrysku jest się dojrzałym seksualnie.
Higiena intymna
Omówcie, jak prawidłowo umyć okolice narządów płciowych, aby uniknąć mastki (żółtawo-białej wydzieliny): napletek należy cofnąć, a żołądź umyć ręką i czystą wodą. Jeśli cofnięcie jest bolesne, może to być oznaką stulejki. Powinno to zostać wyjaśnione przez urologa. W większości przypadków możliwe jest rozluźnienie tych zrostów za pomocą kremów. Częściowe lub całkowite usunięcie napletku nie zawsze jest konieczne i nie powinno być pierwszym wyborem, ponieważ w napletku znajduje się wiele wrażliwych komórek nerwowych, które mogą być ważne dla odczuwania przyjemności. Mogą jednak istnieć medyczne wskazania do cyrkuumcyzji (częściowego), czyli obrzezania mężczyzn. Jeśli to konieczne, zasiegnij drugiej opinii lekarskiej i włącz dziecko w proces wyjaśniania i podejmowania decyzji. Obrzezanie nie jest zazwyczaj konieczne do czasu osiągnięcia dojrzalności płciowej. W niektórych kulturach obrzezanie jest wykonywane bez konieczności medycznej.
Mutacja
Chłopcy przechodzą mutację. Proces ten potrwa jakiś czas i będzie mu towarzyszy mu chrypienie i piszczenie. Dziewczęce głosy też się zmieniają. Ale zmiana głosu jest tak nieznaczna, że nie jest zauważalna. Niemniej jednak, głos dziewcząt również stanie się nieco głębszy.
Dla wszystkich
Ogólna higiena ciała
Higiena osobista jest teraz ważniejsza. Dzieje się tak dlatego, że w okresie dojrzewania skóra prawdopodobnie staje się bardziej tłusta, dziecko bardziej się poci, mogą pojawić się pryszcze i zmiany zapachu ciała. Są to konsekwencje produkcji łoju, który jest stymulowany przez zmiany hormonalne w organizmie. Porozmawiaj z dzieckiem o tym, że zapach ciała powodowany przez pot prowadzi do konieczności częstszego mycia. Jeśli ma silne pryszcze lub trądzik, skonsultuj się z dermatologiem, aby uniknąć blizn.
Podniecenie seksualne
Poprzez fantazje lub bodźce wizualne (prawdziwe ciała, pornografia) ludzie stają się seksualnie pobudzeni. Pochwa staje się wilgotna, wargi sromowe i techtaczka puchną, sutki stają się sztywne. Ciało jamiste penisa wypełnia się krwią, co pozwala mu na erekcję. Oddech staje się szybszy, wzrasta ciśnienie krwi i rytm serca.
Wielu chłopców nie potrafi ukryć swojego seksualnego podniecenia - jeszcze nie potrafi kontrolować wzwodu i zdarza im się to w najbardziej żenujących sytuacjach. Ma to związek nie tylko z pożądaniem seksualnym, ale jest również reakcją na bodźce fizyczne (nocne erekcje członka).
Masturbacja
Ważne jest, aby, jako dorosły, nie oceniać, a wręcz nie zakazywać masturbacji. Masturbacja jest sposobem na odkrycie i cieszenie się własnym ciałem i przyjemnościami seksualnymi. Masturbacja to seks z samym sobą i nie powoduje żadnych uszkodzeń fizycznych ani psychicznych - zostawmy wreszcie za sobą czas mitów naszych dziadków!
Seksualność i media
Nasze dzieci mają dziś do czynienia z pornografią już w bardzo wczesnym wieku: gdy tylko mają dostęp do smartfonu, tabletu lub komputera PC z możliwością korzystania z Internetu. I to nawet nie muszą być ich własne urządzenia. Nie możesz ich przed tym chronić. Ale można je do tego przygotować: przygotowując miłą podstawę do dyskusji na tematy seksualne na wczesnym etapie, odpowiadając na wszystkie pytania i samemu podejmując temat, jeśli nie pojawi się żadne pytanie. Dzieci myślą, że oglądają film dokumentalny, gdy oglądają film porno: "Tak właśnie działa seks". Porozmawiaj z dzieckiem o tym, że seks jest czymś, co robią ludzie, którzy się kochają, kiedy oboje tego chcą i jest to miłe dla nich obojga. To, co widzisz w filmie, ma z tym niewiele wspólnego, służy fantazjom innych ludzi.
Prawdopodobnie spróbujesz zainstalować zabezpieczenie lub filtr w urządzeniach lub umieścisz komputer rodzinny w salonie: są to ważne środki ostrożności. A jednak nie powstrzyma to kontaktu - być może poprzez inne dzieci - z pornografią. Pozostań w kontakcie z dzieckiem, interesuj się tym, co obserwuje. Najpóźniej teraz opłaca się zrobić z tematu seksualności temat, który można omawiać bez większego podniecenia - bo wtedy Twoje dziecko będzie przychodziło do Ciebie z pytaniami na ten temat przez długi czas.
**Obrazy ciała**
Poprzez świat mediów, na który dzieci są narażone od najmłodszych lat, przyjmują pewne ideaty: jak mają wyglądać chłopcy i dziewczęta? Te i tak już nieosiągalne ideaty, często produkowane przez Photoshopa, narażają młodych ludzi na dużą presję oczekiwania: wyglądanie jak model jest deklarowanym celem. Aby to osiągnąć, wielu młodych ludzi akceptuje wiele: diety, które mogą prowadzić do zaburzeń w odżywianiu, suplementy diety, nadmierne wizyty w klubach fitness i często już w okresie dojrzewania chęć dostosowania organizmu do ideału, nawet chirurgicznie.
Im wcześniej dzieci nauczyły się postrzegać swoje ciało jako coś wyjątkowego, czuć się w nim swobodnie, robić coś dobrego dla niego, lubić wiele (choć nie wszystkie) części, akceptować inne, tym łatwiej będzie im to robić w okresie dojrzewania. Wszakże dojrzewanie to czas, kiedy nie można jeszcze wiedzieć, jak wygląda ciało "po": wszystko rośnie, kiełkuję w różnych kierunkach. To może sprawić, że poczuje się niepewnie. Zachęcaj swoje dziecko, aby wiedziało, że jest wyjątkowe - że wszystkie ciała są wyjątkowe. Oglądajcie wspólnie filmy, które pokazują, jak bardzo można zmienić ludzi na ekranie, i że to nie jest rzeczywistość.
Aktywność seksualna, antykoncepcja i bezpieczniejszy seks
Rozmawiaj z dzieckiem o antykoncepcji nawet w tym wieku. Nie dlatego, że będzie jej potrzebować w najbliższej przyszłości (średnia wieku w Europie wynosi 18,5 roku według raportu Durexa z 2015 r.), ale - wręcz przeciwnie - dlatego, że jest ona jeszcze tak daleko od niej.
Dla dziewcząt ważne i odciągające jest następujące stwierdzenie:
"Ty decydujesz, kiedy jest dobry czas na swój pierwszy raz. Polegaj na swoim uczuciu i nie pozwól nikomu cię ponaglać! To normalne, że czujesz się trochę niespokojny i niepewny. Jeśli te uczucia są bardzo silne, możesz nie być gotowy na seks. Może powinieneś wtedy poczekać. Ale pierwszy raz może być również ekscytujący i porywający. To pomaga, jeśli ty i twój partner macie wystarczająco dużo czasu dla siebie nawzajem i jeśli nic wam nie przeszkadza. Rozmawiajcie ze sobą o tym, czego chcecie i jak się czujecie."
Oczywiście, chłopcy też nie powinni być do niczego zmuszani, ani przez przyjaciół, ani przez media.
"Jeśli mężczyzna i kobieta chcą uprawiać seks bez zajścia w ciąży, muszą stosować środki antykoncepcyjne. Na przykład, kobieta może brać pigułki, a mężczyzna prezerwatywę."
Bezpieczniejszy seks (Safer Sex)
Zarówno homoseksualni, jak i heteroseksualni młodzi ludzie, którzy chcą stać się aktywni seksualnie, potrzebują informacji o zakażeniach przenoszonych drogą płciową i o tym, jak się przed nimi chronić. Powinni też dzieć, gdzie się zwrócić w przypadku swęprzyjemnie pachnącej wydzieliny. Stosowanie prezerwatyw powinno zostać przywrócone do świadomości młodych ludzi. Zużyte kondomy często znajdują się na placach zabaw i parkingach, a dzieci znają prezerwatywy z supermarketu lub publicznej toalety. Jest to jedyny środek antykoncepcyjny, który chroni przed chorobami podczas stosunku hetero- i homoseksualnego. Jeśli masz możliwość udania się do poradni, która oferuje warsztaty edukacji seksualnej, skorzystaj z oferty. Młodym ludziom często łatwiej jest rozmawiać na te tematy z osobami z zewnątrz. Jeśli para planuje uprawiać ze sobą seks, powinna odwiedzić poradnię lub praktykę ginekologiczną. Tutaj młodzi ludzie są zapoznawani z odpowiednimi środkami antykoncepcyjnymi wraz z ich zaletami i wadami, a w razie potrzeby wydawana jest recepta na antykoncepcję hormonalną. Należy również omówić temat bezpiecznego seksu.
"Inna" orientacja seksualna lub tożsamość płciowa nie jest chorobą
Dlaczego i kiedy człowiek odkrywa, kogo kocha, jest uzasadnione osobistością, i jest produktem emocji. Warunki, które determinują orientację seksualną danej osoby, są wielorakie. Ale co w każdym razie można powiedzieć: nie dzieje się to poprzez socjalizację, wychowanie rodzicielskie, ani poprzez uwodzenie. Wyobrażenie, że kobieta staje się lesbijką, bo widzi pary lesbijek, albo że mężczyzna staje się gejem, bo mówi się o gejach w klasie, zostało naukowo obalone. Wy, jako rodzice, również nie macie żadnego wpływu na orientację seksualną czy tożsamość płciową waszego dziecka. Na całym świecie dyskutowano i nadal dyskutuje się o tym, że homoseksualizm jest chorobą, którą można leczyć za pomocą pewnych terapii. To też nie jest prawdą. W 1992 roku WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) usunęła homoseksualizm ze światowego katalogu zdrowia (ICD 10). W związku z tym z medycznego i prawnego punktu widzenia nie należy go uznawać za chorobę. Bycie trans nie jest również chorobą, a jedynie uczuciem, że biologicznie przypisana płeć nie odpowiada własnemu odczuciu. Nowy katalog zdrowotny WHO (ICD 11), który będzie obowiązywał od 2022 r., zajmuje się tą kwestią i mówi o niezgodności płci, tj. braku zgodyności między ciałem a uczuciem płci.
Coming-Out: "To come out of the closet" jest angielsko-amerykańskim zwrotem, który dosłownie oznacza "Wyjście z szafy". Znaczenie przełożone to "nie ukrywać się już, ale otwarcie przyznawać się do swojej tożsamości seksualnej". Coming-Out jest często podzielone na dwie fazy: jednym z nich jest wyjście wewnętrzne, tj. uswajomienie sobie i zaakceptowanie jej, a drugim wyjście zewnętrzne, tj. komunikowanie się z innymi ludźmi. Coming-Out odnosi się również do osób, które są a-, bi-, panseksualne i trans.
Coming out wewnętrzne dziecka może zacząć się bardzo wcześnie. Od 10 roku życia dziecko ma uczucie "bycia innym". Nierzadko zdarza się, że dzieci nie znają terminów i starają się przez dłuższy czas tłumić swoje prawdziwe uczucia lub samodzielnie prowadzić dochodzenia w Internecie. W ten sposób mogą one również otrzymywać niepokojące informacje. Aby temu zapobiec, możecie zapewnić dziecku informacje o orientacji seksualnej i tożsamości płciowej na wczesnym etapie i w ten sposób pomóc mu je zrozumieć. Tego typu rozmowy powinny odbywać się nie tylko wtedy, gdy coś wydaje się być "inne" - otwarte podejście do tych tematów w Waszej rodzinie prowadzi do akceptacji różnorodności płci i seksualności,
wzmacnia Wasze dziecko i pomaga w budowaniu otwartego i wolnego od dyskryminacji społeczeństwa.
Młodzi ludzie potrzebują wsparcia rodziny i ochrony przed dyskryminacją
Głównym tematem (przed)dojrzewaniem jest poszukiwanie tożsamości. Koncepcja własnej osoby, którą twój syn/córka rozwinęła we wczesnym dzieciństwie, jest weryfikowana i ewentualnie zmieniana. Dzieci tworzą swoją własną, odrobną tożsamość seksualną i płciową. Wiąże się z tym uczucie bycia wolnym, czucia się swobodnie we własnym ciele i bycia uznanym za samodzielnego człowieka. W tym złożonym procesie, otwarta relacja ze społeczeństwem i jego odpowiednimi wartościami i normami pomaga dzieciom. W związku z tym potrzebują oni wsparcia i pomocy od Ciebie i innych członków rodziny.
Rozmawiajcie z dziećmi o uczuciach i pomagajcie im formułować własne opinie. Dajcie wsparcie i uczciwą informację zwrotną. Pomoże im to w rozwoju własnego systemu wartości. Zajmijcie się dzieckiem i szanujcie jego wartości i priorytety, nawet jeśli niekoniecznie się z nimi zgadzacie, np. jeśli chce się ubierać w sposób nietypowy dla danej płci, formułuje życzenia hobbystyczne/zawodowe i nie chce się podporządkowywać stereotypom.
Wszystkie dzieci potrzebują w tym czasie wsparcia i pomocy. Szczególnie duże wyzwania stoją jednak przed dziećmi i młodzieżą queer. Bo tylko ci, którzy odbiegają od normy społecznej, zgodnie z opinią większości, muszą się do tego przyznać, czyli się ujawnić. W ten sposób zapomina się o tym, że osoby heteroseksualne wychodzą cały czas bez oceniania: pary heteroseksualne chodzą ramię w ramię publicznie i całują się na ulicy, nauczyciel opowiada o swojej żonie albo dziewczyna tańczy z chłopakiem w dyskotece.
Termin "queer" jest używany w odniesieniu do osób, które kojarzą się z orientacją seksualną lub tożsamością płciową, która nie odpowiada normie społecznej. Dotyczy to również osób, których wygląd i/lub zachowanie nie odpowiada zwykłym wzorcom.
Queer nastolatki są rzadko spotykane. Nie można ich zobaczyć publicznie, nie można ich znaleźć w podręcznikach szkolnych, materiałach roboczych, filmach w najlepszym czasie, itp. Dlatego wydaje się, że muszą się dobrze zastanowić nad wyjściem, ponieważ nie jest to takie łatwe. Ponieważ "bycie innym" niż pozwala na to norma społeczna, jest również nadal związane z doświadczeniami dyskryminacji i przemocy.
Unia Europejska pytała w ostatnich latach 140 000 osób queer w 30 krajach na ten temat, a 14 maja 2020 r. opublikowała ogólnoeuropejskie badanie. Badanie wykazało na przykład, że 62% respondentów utrzymywało swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową w tajemnicy w szkole. Ale pojawiły się również pozytywne wnioski: co druga przestuchoiwana osoba stwierdziła, że w szkole są koledzy lub nauczyciele, którzy wspierają osoby LGBTI.
Istnieje wiele form dyskryminacji, w kontekście kwestii płci są to:
Seksizm: dyskryminacja oparta na założeniu, że jedna płeć jest z natury nadrzędną w stosunku do drugiej. W większości przypadków dotyczy to osób o kobiecym ciele oraz osób identyfikujących się jako dziewczęta, ponieważ są one przedstawiane jako słabsze lub mniej inteligentne od mężczyzn.
Interfobia: Dyskryminacja wobec międzypłciowej formy życia i ekspresji oraz fizyczno-płciowej różnorodności.
Transfobia: Dyskryminacja osób transpłciowych oraz silna niechęć do transseksualizmu i osób otwarcie wyrażających swoją transpłciowość.
Bifobia/Homofobia: dyskryminacja ze względu na orientację seksualną.
Dyskryminacja jest jednym z wielu powodów, dla których dzieci i młodzież nie wychodzą na zewnątrz i ukrywają swoje uczucia. Inne powody to strach przed utratą przyjaciół lub zastraszanie. Dzieci, które mają pozytywny wizerunek swojego ciała i są przekonane, że są cenne, mają w tej sytuacji łatwiejszy czas. Zachęca on dzieci, które muszą stawić czoła takim sytuacjom, aby wiedziały, że nie są same i są przez Was szanowane takimi, jakimi są. Co więcej, pomocne wydaje się być, zwłaszcza dla młodych ludzi, że jest wiele osób, które otwarcie zajmują się swoją queerową egzystencją.
Szukajcie wspólnie znanych wzorców queer w filmie, sztuce, sporcie i polityce. Przykładami są: artystka Frida Kahlo, utalentowany Leonardo da Vinci, malarz i poeta Michał Anioł, tenisistka Martina Navratilova, przedsiębiorca Tim Cook, pisarka Virginia Woolf, kompozytor Piotr Czajkowski, gwiazda rocka David Bowie czy aktorka Kristen Stewart. W książce "Queer heroes" autorstwa Arabelle Sicardi i Sarah Tanat-Jones, 53 queer heroes są prezentowane w języku niemieckim lub angielskim, odpowiednio dla młodych ludzi. Zachęć swoje dziecko, by "mogło być sobą".
Uczucia
W tym wieku rozpoczyna się okres dojrzewania, który jest decydującą fazą rozwoju i nie polega tylko na rozwoju fizycznym. Dorastanie przynosi ze sobą bardzo drastyczne zmiany, które są wzruszające dla dzieci, a także dla rodziców. Z jednej strony, rodzice i dzieci muszą się od siebie oderwać, co wiąże się również z bólem, kłopotami i żalem. Z drugiej strony, dzieci w okresie dojrzewania nadal potrzebują rodziców, którzy z miłością wspierają je w przejściu do dorosłego życia.
Możesz to zauważyć, ponieważ Twoje dziecko coraz częściej kwestionuje reguły rodzinne w domu. Domagają się również własnej swobody decyzji, a dziecko dystansuje się od traktowania go jak "malucha". Dzieci częściej wycofują się do swojego pokoju lub na miejsce prywatne. Zmiany te mogą prowadzić do zwiększonego napięcia między Tobą a dzieckiem. Teraz zadanie polega na dostosowaniu się do sytuacji dziecka, a nie na odwrót. Wiele dzieci samo nie rozumie, co się z nimi dzieje, a potem żaluje przekornych wypowiedzi, nie mogąc się do tego przyznać. W okresie dojrzewania połączenia między poszczególnymi przewodami nerwowymi w mózgu są uporządkowane i zbudowane na nowo, co może wyzwolić i zintensyfikować znane podrażnienia emocjonalne i behawioralne. Kiedy dzieci się denerwują, nie ma za tym żadnej ztej woli. Nerwy są dosłownie nagie, a wahania nastroju są częste. Niemniej jednak, w tym czasie dzieci szczególnie potrzebują wsparcia i tym samym reguł, jak również wyraźnego zrozumiałego zachowania opiekunów. Często pomocne jest, aby ciągle na nowo nie definiować zasad. Zamiast tego pomocna jest przejrzysta komunikacja, tak, aby przekazać tło zasad.
Zmieniające się relacje
Poprzez wspomniane wyżej zmiany hormonalne, dzieci stają się dojrzałe seksualnie i doświadczają zakochania i związanych z nim fantazji erotycznych w inny sposób niż dotychczas. Impulsy seksualne stają się coraz bardziej naglące, a masturbacja staje się coraz ważniejsza. Mają miejsce pierwsze podejścia i relacje miłosne między młodymi ludźmi: chodzą ze sobą, trzymają się za ręce i dają sobie buziaki. W większości przypadków młodzi ludzie nie są aktywne w takim stopniu, w jakim spodziewają się tego dorośli. Niemniej jednak młodzi ludzie zazwyczaj nie chcą rozmawiać o tych sprawach. Często reagują na to odrzuceniem lub wstydem. Szanujcie granice i cieszcie się z nowych doświadczeń, jakie ma Wasze dziecko.
Mobbing i dyskryminacja muszą być traktowane poważnie
Nastolatki są w tym czasie w trakcie poszukiwań. Ma to również wpływ na przyjaźnie z dzieciństwa, które czasami rozpadają się tymczasowo lub nawet na stałe. Rozwijają się nowe relacje między młodymi ludźmi. Wielu młodych ludzi, z ich niepewnością, nie chce przyciągać uwagi i próbują swoich sił w głównym nurcie. W tym czasie może dojść do mobbingu. Mobbing jest formą przemocy, która często jest celowo stosowana wobec ludzi, którzy wydają się bardziej bezbronni niż inni. Istnieje wyraźny wzorzec osób zaangażowanych w ten problem. Z jednej strony jest to osoba mobbująca i wspierająca (wzmacniająca lub wspierająca), z drugiej zaś strony ofiara i ewentualnie obrońca. Pomiędzy nimi znajdują się osoby z zewnątrz, które obserwują i cieszą się, że nie stały się ofiarami. Jeśli Twoje dziecko, bez względu na to, jaką rolę odgrywa w mobbingu, komentuje mobbing w grupie, ważne jest, abyś interweniowała.
Są dzieci i młodzież, które nie przestrzegają rzekomej normy społecznej. Często doświadczają oni dyskryminacji i przemocy.
Mobbing występuje przez długi czas i może przejawiać się na różne sposoby: fizycznie, werbalnie lub psychologicznie. Fizyczny mobbing przejawia się w biciu, pchaniu, pluciu i tym podobnych. Obrażanie, szyderstwo, pogardliwe traktowanie kogoś odbywa się zazwyczaj werbalnie lub nawet w Internecie. Natomiast mobbing psychologiczny może przejawiać się np. w ośmieszaniu, grożeniu, zastraszaniu lub rozpowszechnianiu plotek o kimś.
Podejrzenie mobbingu – Jeśli podejrzałeś, że Twoje dziecko jest zastraszane lub doświadcza przemocy fizycznej lub psychicznej, odwiedź lokalną poradnię dla dzieci i młodzieży, czasem w szkole jest też prowadzona praca socjalna. To może być odpowiednie miejsce do uzyskania pomocy. Wspieraj swoje dziecko i poszukajcie razem pomocy.
Cyberprzemoc staje się coraz bardziej powszechna ze względu na aktywność w Internecie. Tam młodzi ludzie są celowo obrażani, grożeni, narażani lub nękaniani przez osoby znane lub nieznane. Może się to odbywać za pośrednictwem różnych mediów komunikacyjnych, takich jak smartfony.
Uczucia i nastroje młodych ludzi zmieniają się szybko i dla osób z zewnątrz zwykle bez wyraźnej przyczyny. Nawet małe rzeczy mogą wywołać reakcje impulsywne. Ze względu na restrukturyzację mózgu coraz trudniej jest sklasyfikować własne uczucia. Ważne jest, aby w tym szczególnym czasie nadal utrzymywać kontakt z dzieckiem. To zadecyduje o tym, jak
długo będzie się rozwijać Wasz związek z dzieckiem. Oznacza to także, że w pewnych sytuacjach należy powiedzieć dziecku wyraźne "nie", ale jednocześnie zasygnalizować, że nie ma to wpływu na waszą relację. Zawsze odnoście się do zachowania dziecka, a nie do całej osoby.
Na przykład, mówiąc:
"Nie sądzę, aby to twoje zachowanie było słuszne, ponieważ zignorowałeś nasze umowy."
To wyraźnie wskazuje na Twój stosunek do zachowania dziecka. Wraz z uzasadnieniem, reakcja staje się dla niego przejrzysta.
W przypadku powstania sporu, argumenty, zasady i wynikające z nich decyzje powinny być przekazywane w sposób przejrzysty. Tylko w ten sposób młody człowiek może zrozumieć tę decyzję. Nade wszystko pytanie: "Jak można wspólnie znaleźć rozwiązanie?" W tym trudnym okresie osoby bliżskie powinny angażować się w negocjacje dotyczące zasad i iść na kompromisy. To, jak daleko się posuniesz w tym procesie, zależy od indywidualnej decyzji. Rodzice powinni być przygotowani do słuchania i rozumienia uczuć dziecka, a nie do upominania. Należy też odradzać im udzielanie porad, zgłaszanie uwag i znajdowanie natychmiastowych rozwiązań danego problemu.
Przyjmijcie też przeprosiny od Waszego dziecka i nie trzymajcie urazy. To może być bardzo bolesne dla dziecka. Dwie rzeczy są szczególnie ważne dla każdego dziecka w okresie przedpokwitaniowym: aby czuło się usytuowane i zrozumiane. Jeśli jesteście autentyczni i otwarci na Wasze dziecko, to są to dobre warunki do wspólnego opanowania tego czasu.
Miłość
Szczególnie w okresie dojrzewania uczucia są intensywne i mogą dezorientować lub przytłaczać dzieci. Tęsknota za pierwszym pocałunkiem, pierwszym seksem, czy stałym partnerem są całkiem normalne. Wzrasta zainteresowanie miłością i seksem. Młodzież chce coraz więcej decydować o sobie i swoim życiu miłosnym i seksualnym. Im bardziej Wy, jako rodzice, będziecie się wtrącać i nakładać zakazy, tym mniej dziecko będzie Wam opowiadać. Spróbuj zaakceptować niezależny wybór partnera Twojego dziecka, nawet jeśli ten wybór Ci nie odpowiada. Wtrącanie się w związek partnerski i prywatność ma sens tylko wtedy, gdy masz pewność, że związek ten zaszkodzi Twojemu dziecku.
Pierwszy raz
Nawet jeśli pierwsze doświadczenia seksualne i pierwszy stosunek seksualny dziecka są raczej w przyszłości, edukację o seksie, antykoncepcji, ciąży, związkach i miłości trzeba już rozpocząć. Wiele dzieci martwi się o to, jak będzie wyglądał ich pierwszy raz, czy będzie boliło, czy znajdzie właściwego partnera lub kiedy nadejdzie właściwy czas. Twoje dziecko powinno wiedzieć: „Nigdy nie rób czegoś, co ci się nie podoba. Przyjmij "nie" od swojego partnera. Idź tylko tak daleko, jak chcesz i nie pozwól na naciski.” Poinformuj swoje dziecko, że ciąża jest możliwa również podczas pierwszego stosunku płciowego. Dlatego ważne jest, aby dziecko było informowane o środkach antykoncepcyjnych. Powinieneś również starannie edukować swoje dziecko na temat chorób przenoszonych drogą płciową - zwłaszcza też o tym, jak można się chronić.
Własne doświadczenia, postawy i wartości odgrywają ważną rolę w kształceniu własnych dzieci. Często wartości i idee są przekazywane dzieciom bez refleksji i nieświadomie. Jako rodzice, możecie zastanowić się, kiedy u Was był „pierwszy raz” i jak się wtedy czuliście. Jakie doświadczenia mieliście? Co chcielibyście dać swojemu dziecku w zakresie seksualności i związków? Czy koledzy/koleżanki Twojego dziecka mogą nocować u niego? Jak i przez kogo zostaliście edukowani seksualnie? Co Wam umknęło, co Wam pomogło?
Okres dojrzewania to szczególnie ważny i napięty czas dla dzieci gejowskich, lesbijskich i biseksualnych. W późnym dzieciństwie orientacja homoseksualna była dość niejasna, a w okresie dojrzewania stopniowo stała się pewnikiem. Te dzieci potrzebują wsparcia, a przede wszystkim akceptacji ze strony rodziców. Poświęćcie trochę czasu jako rodzice, aby
przyzwyczaić się do nowej sytuacji. Zadawaj dziecku pytania i słuchaj je, aby zapoznać się z tym, co może być dla Ciebie obcym światem.
Masturbacja odgrywa ważną rolę w rozwoju seksualnym dzieci. Własne ciało można badać, czuć i odkrywać. Ta dziedzina życia jest niezwykle intymna dla dzieci. Można zaobserwować różnice w zachowaniach masturbacyjnych między dziewczętami i chłopcami, zwłaszcza dziewczęta mają niewielkie doświadczenie seksualne z masturbacją. Chłopcy często masturbują się podczas lub po oglądaniu pornografii.
**Materiały pornograficzne i seksting**
Kontakt z pornografią lub materiałami o charakterze seksualnym odbywa się wcześniej i za pośrednictwem różnych kanałów. Konsumpcja zazwyczaj odbywa się za pomocą smartfona lub telefonu komórkowego, laptopa lub komputera. Zwłaszcza w mediach społecznościowych, dzieci mogą mieć również niezamierzony kontakt z obrazami seksualnymi. Badania wykazały, że dzieci dość często otrzymywały lub przekazywały erotyczne zdjęcia lub filmy wideo.
Sexting to prywatna wymiana samodzielnie wykonanych zdjęć erotycznych. Zdjęcia erotyczne są zazwyczaj robione za pomocą smartfona i wysyłane do osoby docelowej lub określonej grupy osób. Wysyłanie zdjęć może odbywać się na różne sposoby, poprzez WhatsApp, jako MMS lub w aplikacjach takich jak Snapchat, Facebook lub Instagram. Intencją sextingu jest zaprezentowanie się w sposób erotyczny i stymulujący i podzielenie się tym z innymi ludźmi.
Edukuj swoje dziecko wcześnie, zanim zetknie się z pornografią. To pomoże mu lepiej przyporządkować to, co widział. Nie ma możliwości ochrony dzieci przed pornografią. Nawet jeśli nie kupisz swojemu dziecku smartfona lub nie będziesz miał w domu komputera, to i tak będzie ono miało kontakt z innymi dziećmi. Pozostań w dobrym kontakcie z dzieckiem i rozmawiaj z nim o tym, co widziało. Porozmawiaj ze swoim dzieckiem o tym, że pornografia nie przedstawia "prawdziwego seksu", ale fantazje seksualne, a także przemoc. To nie ma prawie nic wspólnego z rzeczywistością.
Seksting jest złożonym zjawiskiem, które ma miejsce w większości przypadków w ramach związku. Zdarza się jednak również, że materiał jest przekazywany bez zgody danej osoby. Dzieci powinny być świadome niebezpieczeństw związanych z sextingiem i opanować krytyczne podejście do aspektów społecznych i etycznych, szacunku i empatii. Seksting może być również częścią eksperymentów seksualnych w okresie dorastania. W selfie ciało jest inscenizowane i może być punktem odniesienia dla rozwoju tożsamości seksualnej nastolatków. Tutaj można testować normy piękna lub własnej atrakcyjności. Dzieci powinny wiedzieć, że nie mogą być fotografowane lub filmowane bez zgody. Zdjęcia i filmy również nie mogą być przekazywane lub pokazywane bez zgody.
Przemoc seksualna
Przemoc seksualna to każdy akt seksualny popełniony na lub przed dziećmi wbrew ich woli, na który świadomie nie mogą się one zgodzić. Czytając to, sprawca korzysta z pozycji władzy w celu zaspokojenia własnych potrzeb kosztem dziecka. Działania te są wielorakie; należą do nich napastowanie słowne, zachowania voyeurystyczne (podglądacz), dotykanie okolic narządów płciowych lub piersi, aż po poważne napaści, takie jak gwałt.
Edukacja i zapobieganie przemocy seksualnej jest również ważne przed wiekiem dojrzewania. Przekraczanie granic w sferze seksualnej występuje głównie u dziewcząt, ale może dotyczyć również innych płci. Ofiary często znajdują się pod presją sprawców, że coś złego wydarzyłoby się, gdyby zła-mali oni swoje milczenie i zaufali innym. Jako rodzice powinniście uważynie słuchać i wierzyć swojemu dziecku, gdy wygłasza ono sugestie na temat doświadczenia z przemocą seksualną. Należy mieć świadomość, że przemoc seksualna często ma miejsce w rodzinie lub w kręgu przyjaciół. Zachowaj spokój i zdecyduj razem z dzieckiem, co robić. Uzyskaj pomoc i wsparcie od profesjonalistów i organizacji związanych z tym tematem.
Zachowania dzieci, które doświadczyły przemocy seksualnej, różnią się znacznie w zależności od wieku i osobowości. Tylko nieliczne dzieci mówią bezpośrednio, gdy doświadczyły przemocy seksualnej. Bardziej skłonne są do aluzji, ponieważ brakuje im odpowiednich słów na temat tego, co się stało. Właśnie z tego powodu sugestie często nie są właściwie rozumiane. Jeśli masz wrażenie, że Twoje dziecko było molestowane, powinieneś potraktować to wrażenie poważnie, śledzić je i upewnić się, że otrzymasz pomoc i wsparcie od poradni.
Jeśli masz wrażenie, że Twoje dziecko było molestowane, powinieneś potraktować to wrażenie poważnie i śledzić je.
Szukaj zaufanej osoby, z którą możesz wymieniać informacje.
Pokaż swojemu dziecku, że może z Tobą porozmawiać.
Powiedz, że martwisz się, bo zauważyłeś zmiany.
Zachowaj spokój i pozwól dziecku mówić o dobrych i złych sekretach. Przekaz, że uzyskanie pomocy nie jest kapowaniem ani zdradą. Spraw, by dziecko poczuło, że mu wierzysz.
Nie naciskaj na dziecko.
Jasno poinformuj, że wiesz, o co chodzi i że masz siłę się z tym zmierzyć.
Nigdy nie konfrontuj go z możliwym sprawcą.
Poszukaj pomocy i wsparcia w poradniach i telefonach zaufania. Należy wyjaśnić, czy kierownictwo przedszkola lub podobne osoby muszą zostać poinformowane.
Aplikacja dla dzieci
TO JA, WŁAŚNIE!
Moje ciało, moje emocje
Dzięki naszej aplikacji dzieci odkrywają ważne tematy dotyczące ciała, emocji i szacunku w zabawny i dostosowany do wieku sposób.
Aplikacja do pobrania teraz i wypróbowania za darmo!
O projekcie
Organizacje partnerskie
KuBiPro
Kultur- und Bildungsprojekte e.V.
Studio Gaus
media and education
pro-familia
Nordrhein-Westfalen
Fachstelle selbstbewusst
Sexuelle Bildung & Prävention von sexuellen Missbrauch
KLANZA
email@example.com
KgKJH
Kompetenzzentrum geschlechtergerechte Kinder- und Jugendhilfe Sachsen-Anhalt e.V.
INTERKULTURO
M.E.W.C.A.T.
Liceul Teoretic Nikolaus Lenau
Projekt współfinansowany w ramach programu Unii Europejskiej „Erasmus+”
Wsparcie Komisji Europejskiej dla produkcji tej publikacji nie stanowi poparcia dla treści, które odzwierciedlają jedynie poglądy autorów, a Komisja nie może zostać pociągnięta do odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie informacji w niej zawartych.
Cała zawartość tego dokumentu, w szczególności teksty, zdjęcia i grafiki, są chronione prawem autorskim. O ile wyraźnie nie zaznaczono inaczej, prawa autorskie należą do sexedu.eduskills.plus i są licencjonowane zgodnie z Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0) licencją. Mogą one być stosowane w ramach warunki licencji.
© 2022 sexedu.eduskills.plus | b939c6a1-83b8-4ab0-8378-09c7398c0513 | finepdfs | 2.458984 | CC-MAIN-2023-23 | https://sexedu.eduskills.plus/pdf/guidelines/pl_group3.pdf | 2023-06-03T12:04:40+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224649193.79/warc/CC-MAIN-20230603101032-20230603131032-00253.warc.gz | 553,643,086 | 0.999926 | 0.999973 | 0.999973 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
89,
925,
3453,
5756,
7526,
9169,
10462,
11478,
13051,
14900,
17347,
19166,
20414,
22530,
24478,
26431,
26829,
29351,
30104,
32501,
33960,
36345,
38823,
40324,
42714,
43721,
46288,
47918,
48166,
49334
] | 1 | 0 |
To zestawienie informacyjne zostało opracowane we współpracy z (CNUE). Radą Notariatów Unii Europejskiej
1 W jaki sposób dokonuje się rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci (testament, testament wspólny, umowa dotycząca dziedziczenia)?
W kontekście transgranicznym jest ważny wówczas, gdy spełnia wymogi przewidziane w prawie państwa, w którym został sporządzony.
testament
Przesłanki materialne ważności testamentu we Francji
Autor testamentu musi być w pełni władz umysłowych ( ). art. 901 kodeksu cywilnego
Spadkodawca nie może być osobą ubezwłasnowolnioną ().
art. 902 kodeksu cywilnego
Istnieją przepisy szczególne odnoszące się do osób pozostających pod opieką ( ). Testamentu nie może też sporządzić małoletni, który nie protection légale ukończył 16 lat ( ), podobnie jak osoba pełnoletnia pozostająca pod opieką. Osoby pozostające pod kuratelą mogą swobodnie sporządzić testament (art. 470 kodeksu cywilnego), z zastrzeżeniem przepisów art. 901. art. 903 kodeksu cywilnego
Przesłanki formalne ważności testamentu
We Francji dopuszczalne są cztery rodzaje testamentów:
testament holograficzny: musi on być w całości spisany własnoręcznie przez spadkodawcę, opatrzony datą i własnoręcznym podpisem spadkodawcy ( ); art. 970 kodeksu cywilnego testament w formie aktu notarialnego: należy go sporządzić w obecności dwóch notariuszy lub jednego notariusza i dwóch świadków (
). Jeżeli testament jest sporządzany w obecności dwóch notariuszy, spadkodawca dyktuje im jego treść. Ta sama zasada obowiązuje, jeżeli testament sporządza się w obecności jednego notariusza. W obydwu przypadkach testament jest następnie odczytywany spadkodawcy ( ). Spadkodawca jest zobowiązany podpisać testament w obecności notariusza i dwóch świadków ( ), po czym jest on również podpisywany przez notariusza i przez świadków ( ); art. 971 kodeksu cywilnego art. 972 kodeksu cywilnego art. 973 kodeksu cywilnego art. 974 kodeksu cywilnego testament tajemny ( ): jest to testament sporządzony pismem odręcznym lub maszynowym przez spadkodawcę lub przez inną osobę, testament mystique podpisany przez spadkodawcę, a następnie przekazany notariuszowi w zamkniętej i zapieczętowanej kopercie w obecności dwóch świadków ( ); art. 976 kodeksu cywilnego
testament międzynarodowy: jest on przekazywany notariuszowi w obecności dwóch świadków, którzy składają na nim swoje podpisy. Testament ten dołącza się do zaświadczenia sporządzonego przez notariusza. Testament tego rodzaju jest przechowywany przez notariusza (
). konwencja waszyngtońska z dnia 26 października 1973 r.
Zgodnie z art. 895 kodeksu cywilnego spadkodawca może w każdej chwili odwołać testament.
Umowy o spadek
Zawarcie umowy o spadek ( , stosowane jest również określenie ) jest dopuszczalne od stycznia 2007 r. pacte successoral pacte sur succession future Umowa o spadek umożliwia przyszłemu spadkobiercy (zstępnemu) zrzeczenie się z wyprzedzeniem całości lub części spadku na korzyść innej osoby lub innych osób, które mogą zaliczać się do grupy spadkobierców lub nie (np. rodzeństwa lub ich zstępnych).
Aby umowa o spadek była ważna, należy sporządzić ją w formie aktu notarialnego w obecności dwóch notariuszy. W umowie o spadek należy również wskazać osoby, które mają otrzymać spadek.
2 Czy należy ten dokument zarejestrować, a jeżeli tak, w jaki sposób?
Każdy testament, a w szczególności testament holograficzny, może zostać wpisany do rejestru. Rejestracji dokonuje się w
(Fichier central des dispositions de dernières volontés, FCDDV). Wpisu do rejestru dokonuje notariusz. Centralnym Rejestrze Testamentów
Dostęp do informacji zawartych w rejestrze ma notariusz, który może je przeglądać na wniosek każdej osoby, która udowodni, że jest spadkobiercą lub zapisobiercą. Z rejestru można korzystać wyłącznie po przedstawieniu aktu zgonu osoby, która pozostawiła testament objęty wnioskiem.
Do rejestru wpisywane są wszystkie testamenty sporządzone w formie aktu notarialnego.
3 Czy istnieją jakieś ograniczenia dotyczące rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci (np. zachowek)?
Zgodnie z prawem francuskim przysługuje wyłącznie zstępnym zmarłego (jego dzieciom, wnukom itp., według porządku dziedziczenia) prawo do zachowku oraz jego małżonkowi, jeżeli zmarły nie pozostawił zstępnych.
Prawo do zachowku nie przysługuje wstępnym oraz krewnym w linii bocznej.
Prawo do zachowku, które ogranicza swobodę testowania, nie może obejmować więcej niż 3/4 spadku. Uprawnieni do zachowku ( ) nie héritiers réservataires mogą się go zrzec (mogą oni jedynie zrzec się spadku). Mogą oni za to z wyprzedzeniem zrzec się prawa do dochodzenia zmniejszenia nadmiernych darowizn.
Wspomniani spadkobiercy mogą więc dochodzić prawa do zachowku ( , ). art. 721 kodeksu cywilnego art. 912 kodeksu cywilnego
Zachowek przysługujący dzieciom: jest on równy połowie spadku, jeżeli zmarły pozostawił tylko jedno dziecko; jeżeli spadkodawca pozostawił dwoje dzieci, zachowek wynosi 2/3 spadku, natomiast jeżeli spadkodawca pozostawił troje lub więcej dzieci, jest to 3/4 spadku ( ). art. 913 kodeksu cywilnego
Zachowek przysługujący pozostającemu przy życiu małżonkowi: zachowek przysługujący pozostającemu przy życiu małżonkowi wynosi jedną czwartą spadku ( ). Małżonek na prawo do zachowku wyłącznie wówczas, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych ani wstępnych. Zasada ta obowiązuje w odniesieniu do spadków otwartych począwszy od dnia 1 lipca 2002 r. art. 914-1 kodeksu cywilnego
Postępowanie w przypadku dochodzenia prawa do zachowku
Spadkobiercy mogą dochodzić prawa do zachowku wytaczając w tym celu powództwo w sprawie zmniejszenia nadmiernych darowizn ( ). action en réduction W związku z tym, jeżeli darowizna dokonana bezpośrednio lub pośrednio prowadzi do ograniczenia zachowku przysługującego jednemu lub większej liczbie spadkobierców, jej wielkość może zostać zmniejszona do wartości udziału spadkowego, którym spadkobierca może swobodnie rozporządzać (art. 920 kodeksu cywilnego).
Powództwo to mogą wytoczyć jedynie osoby uprawnione do zachowku, w terminie 5 lat licząc od dnia otwarcia spadku lub 2 lat od momentu, w którym dowiedziały się o naruszeniu ich prawa (art. 921 kodeksu cywilnego).
Osoba pełnoletnia uprawniona do zachowku może z wyprzedzeniem zrzec się prawa do wystąpienia z powództwem w sprawie zmniejszenia nadmiernych darowizn ( ). Zrzeczenia się tego prawa należy dokonać w formie aktu notarialnego w obecności dwóch notariuszy. Każdy spadkobierca zrzekający się wspomnianego prawa jest zobowiązany złożyć swój podpis na akcie oddzielnie, a przy składaniu podpisu obecni mogą być wyłącznie notariusze. W akcie notarialnym należy precyzyjne wskazać jego przyszłe skutki prawne w odniesieniu do każdej osoby zrzekającej się prawa do wytoczenia wspomnianego powództwa. art. 929 kodeksu cywilnego
4 W przypadku braku rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci – kto jest uprawniony do dziedziczenia i w jakich częściach?
Jeżeli nie sporządzono testamentu, prawo francuskie przewiduje następujący:
porządek dziedziczenia jeżeli zmarły, który nie pozostawał w związku małżeńskim, pozostawił dzieci, spadek przechodzi na zstępnych w częściach równych ( ); art. 734 i 735 kodeksu cywilnego
jeżeli zmarły nie posiadał ani małżonka, ani dzieci, spadek przechodzi na rodziców zmarłego, jego rodzeństwo oraz zstępnych rodzeństwa (art. 738 kodeksu cywilnego).
Jeżeli zmarły nie pozostawił ani rodzeństwa, ani zstępnych rodzeństwa, spadek przechodzi po połowie na jego ojca i matkę ( ). Jeżeli ojciec i matka spadkodawcy zmarli przed nim, spadek przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy lub zstępnych rodzeństwa, z wyłączeniem pozostałych krewnych, w tym wstępnych lub krewnych w linii bocznej ( ). art. 736 kodeksu cywilnego art. 737 kodeksu cywilnego
Jeżeli zmarły pozostawił małżonka, przed uregulowaniem spraw spadkowych należy najpierw znieść wspólność majątkową, która istniała między małżonkami. Po zniesieniu małżeńskiej wspólności majątkowej zastosowanie mają zasady przedstawione poniżej.
Jeżeli zmarły pozostawił małżonka i dzieci, małżonek może skorzystać z jednej z dwóch możliwości. Jedną z nich jest prawo użytkowania całego majątku spadkowego, natomiast drugą prawo własności jednej czwartej majątku, jeżeli wszystkie dzieci są wspólnymi dziećmi małżonków, przy czym w przypadku istnienia co najmniej jednego dziecka, które nie jest wspólnym dzieckiem małżonków, małżonkowi przysługuje jedynie prawo własności jednej czwartej majątku ( ). art. 757 kodeksu cywilnego
Jeżeli zmarły pozostawił małżonka i wstępnych, spadek przechodzi w połowie na małżonka, w jednej czwartej na ojca i w jednej czwartej na matkę. Jeżeli jedno z rodziców zmarło przed spadkodawcą, przypadająca na niego część przechodzi na drugie z rodziców ( ). art. 757-1 kodeksu cywilnego
W przypadku braku wstępnych i zstępnych cały spadek przechodzi na pozostającego przy życiu małżonka ( ). W drodze wyjątku od art. 757-2 kodeksu cywilnego, jeżeli zmarły nie pozostawił wstępnych, jego rodzeństwo lub zstępni rodzeństwa otrzymują połowę składników majątku wchodzących w skład spadku, które zmarły otrzymał od swoich wstępnych w drodze dziedziczenia lub darowizny. Jest to tzw. prawo powrotu ( ) droit de retour ( ). Wszystkie pozostałe składniki majątku przechodzą na pozostającego przy życiu małżonka. art. 757-2 kodeksu cywilnego art. 757-3 kodeksu cywilnego
Partnerzy w zarejestrowanym lub niezarejestrowanym związku partnerskim
Prawo do dziedziczenia nie przysługuje pozostającemu przy życiu partnerowi w niezarejestrowanym związku partnerskim ani pozostającemu przy życiu partnerowi w zarejestrowanym związku partnerskim. Osoby te mogą jednak być zapisobiercami.
Zarejestrowany partner nie jest więc uważany za spadkobiercę zmarłego. Przysługuje mu jedynie prawo korzystania z domu rodzinnego po śmierci partnera, zgodnie z art. 763 kodeksu cywilnego. Dziedziczy więc tylko wyłącznie w przypadku, gdy został wskazany jako spadkobierca w testamencie. Jeżeli zmarły pozostawił dzieci, wówczas – niezależnie od tego, czy są to wspólne dzieci partnerów – nie istnieje możliwość objęcia zapisem na rzecz partnera udziału w spadku większego niż część spadku wolna od zachowku ( ). Wielkość części spadku wolnej od zachowku jest różna w quotité disponible zależności od liczby dzieci: wynosi ona jedną trzecią masy spadkowej, jeżeli dzieci jest dwoje, natomiast jedną czwartą - jeżeli dzieci jest troje lub więcej. Jeżeli nie ma dzieci, spadkodawca może na podstawie zapisu przekazać cały swój majątek pozostającemu przy życiu partnerowi lub osobie trzeciej, ponieważ w takiej sytuacji nie istnieją uprawnieni do zachowku. Jednocześnie, jeżeli w chwili śmierci spadkodawcy przy życiu pozostają jego rodzice, mogą oni domagać się wydania składników majątku, które przekazali w postaci darowizny swojemu zmarłemu dziecku, do wysokości jednej czwartej masy spadkowej na każde z pozostających przy życiu rodziców.
5 Jaki organ jest właściwy:
5.1 w sprawach dziedziczenia?
We Francji sprawami spadkowymi zajmują się notariusze. Udział notariusza jest obowiązkowy w przypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość. Jeżeli w skład spadku nie wchodzi nieruchomość, udział notariusza jest fakultatywny.
Notariusz ustala porządek dziedziczenia sporządzając notarialne poświadczenie dziedziczenia ( ) oraz wydaje zaświadczenia stwierdzające acte de notoriété przeniesienie własności nieruchomości na skutek śmierci spadkodawcy. Notariusz pomaga również spadkobiercom wypełnić formalności związane ze zobowiązaniami podatkowymi (sporządzić i złożyć oświadczenie spadkowe w wymaganym terminie oraz zapłacić podatek od spadków). Jeżeli pozwala na to skład masy spadkowej, a także w zależności od liczby spadkobierców oraz ich woli, notariusz organizuje również podział majątku spadkowego pomiędzy spadkobierców poprzez sporządzenie aktu notarialnego w sprawie działu spadku ( ). acte de partage
Do rozstrzygnięcia ewentualnego sporu właściwy rzeczowo i miejscowo jest trybunał wielkiej instancji miejsca otwarcia spadku. Ma on właściwość wyłączną. 5.2 do przyjęcia oświadczenia o zrzeczeniu się lub przyjęciu spadku?
Oświadczenia w sprawie odrzucenia lub przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza składa się przed trybunałem wielkiej instancji właściwym dla miejsca otwarcia spadku.
Przyjęcie spadku wprost nie wymaga dopełnienia żadnych szczególnych formalności.
5.3 do przyjęcia oświadczenia o zrzeczeniu się lub przyjęciu zapisu?
Oświadczenia w sprawie odrzucenia zapisów uniwersalnych ( ) oraz zapisów pod tytułem ogólnym ( ) składa się przed legs universel legs à titre universel trybunałem wielkiej instancji właściwym dla miejsca otwarcia spadku. Zgodnie z prawem francuskim odrzucenie zapisów dotyczących konkretnych składników majątku ( ) nie wymaga złożenia oświadczenia. legs à titre particulier
5.4 do przyjęcia oświadczenia o zrzeczeniu się lub przyjęciu zachowku?
W prawie francuskim ta koncepcja nie jest znana.
6 Proszę krótko opisać postępowanie spadkowe na podstawie prawa krajowego, w tym dział spadku i podział składników majątku (w tym informacje, czy postępowanie spadkowe jest wszczynane z urzędu przez sąd lub inny właściwy organ)
Otwarcie spadku następuje w chwili śmierci spadkodawcy, w jego ostatnim miejscu zamieszkania.
Po śmierci spadkodawcy spadkobiercy mogą wybrać jedną z trzech możliwości: mogą przyjąć spadek wprost, przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza lub odrzucić spadek.
Przyjęcie spadku wprost może nastąpić w sposób wyraźny lub dorozumiany. Przyjęcia spadku dokonuje się w sposób dorozumiany wówczas, gdy osoba uprawniona do dziedziczenia dokona czynności, która wskazuje na jej zamiar przyjęcia spadku i której nie mogłaby dokonać osoba inna niż spadkobierca, który przyjął spadek.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza wymaga złożenia oświadczenia w sekretariacie trybunału wielkiej instancji właściwego dla miejsca otwarcia spadku. Spis inwentarza dołącza się do wspomnianego oświadczenia lub sporządza po jego złożeniu. Umożliwia to spadkobiercy rozdzielenie majątku osobistego od majątku pochodzącego ze spadku, utrzymanie wobec majątku spadkowego wszelkich praw, które przysługiwały mu uprzednio w odniesieniu do składników majątku zmarłego, a także zwolnienie z obowiązku zapłaty długów spadkowych, których wysokość przekracza wartość odziedziczonego majątku.
Odrzucenie spadku nie może być dorozumiane. Aby było ono skuteczne w stosunku do osób trzecich, należy złożyć odpowiednie oświadczenie w sądzie właściwym dla miejsca otwarcia spadku lub skierować takie oświadczenie do tego sądu.
Decyzję w sprawie przyjęcia lub odrzucenia spadku należy podjąć w terminie 4 miesięcy. Jeżeli okres do namysłu upłynął, a spadkobierca w dalszym ciągu nie podjął decyzji, wówczas wierzyciel, współspadkobierca, Skarb Państwa lub osoba, która byłaby uprawniona do dziedziczenia, gdyby spadkobierca odrzucił spadek, mogą zobowiązać go do dokonania wyboru jednej z trzech możliwości. W takim przypadku spadkobierca będzie miał dwa miesiące na podjęcie decyzji, ale może on również zwrócić się do sądu z wnioskiem o przedłużenie tego terminu. W przypadku braku reakcji ze strony spadkobiercy uważa się, że przyjął on spadek wprost. Jednak jeżeli nikt nie zobowiąże spadkobiercy do dokonania wyboru, będzie on mógł podjąć decyzję w terminie maksymalnie 10 lat, chyba że możliwe będzie stwierdzenie, że przyjął on spadek w sposób dorozumiany.
W prawie francuskim obowiązuje zasada, że sprawy spadkowe załatwia się polubownie, bez udziału sądu. Do sądu można się zwrócić wyłącznie wtedy, gdy spadkobiercy nie są w stanie osiągnąć porozumienia.
Większość spraw spadkowych załatwia się z pomocą notariusza. W niektórych sytuacjach można jednak zrezygnować z usług notariusza, w szczególności jeżeli w skład majątku nie wchodzi nieruchomość. Jeżeli spadkobiercy zdecydują się skorzystać z usług notariusza, mogą dokonać spadkodawcy swobodnego wyboru w tym zakresie. Jeżeli spadkobiercy nie są w stanie osiągnąć porozumienia w kwestii wyboru notariusza, każdy z nich może być reprezentowany przez innego notariusza.
Po dokonaniu wyboru notariusza należy następnie majątku , z uwzględnieniem jego małżeńskiego ustroju majątkowego, określić składniki spadkodawcy dokonanych przez niego darowizn itp. Aby ustalić składniki majątku, które należy uwzględnić przy określaniu składników masy spadkowej, notariusz kontaktuje się z różnymi instytucjami (towarzystwami ubezpieczeń, bankami itp.) oraz zwraca się do spadkobierców o sporządzenie wyceny nieruchomości oraz innych aktywów nienotowanych na giełdzie. Konieczne może się również okazać sporządzenie spisu majątku ruchomego. Spis wierzytelności sporządza się katalogując wszystkie zobowiązania zmarłego, niezależnie od tego, czy są to zwykłe faktury do zapłaty, należne zobowiązania podatkowe, świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego podlegające zwrotowi, zobowiązania wynikające z ustanowionych zabezpieczeń lub świadczenia alimentacyjne na rzecz byłego małżonka.
Po śmierci spadkodawcy między spadkobiercami powstaje współwłasność wszystkich składników majątku spadkowego, która istnieje do momentu Czynności zbycia składników majątku dokonania działu spadku. Jako współwłaściciele są oni również w równym stopniu odpowiedzialni za długi spadkowe. objętych współwłasnością ( ) należy dokonywać zgodnie z zasadą jednomyślności, z wyjątkiem przypadków gdy ich sprzedaż jest actes de disposition konieczna w celu spłaty długów i zobowiązań obciążających majątek objęty współwłasnością. Z kolei decyzje o czynnościach zwykłego zarządu mogą być podejmowane większością wynoszącą co najmniej dwie trzecie udziałów we współwłasności. Oprócz tego każdy ze współwłaścicieli może podejmować środki niezbędne do zabezpieczenia mienia objętego współwłasnością. W przypadku niemożności podjęcia decyzji można zwrócić się do sądu w celu pominięcia wymogu uzyskania zgody współwłaścicieli.
Dział spadku pomiędzy spadkobierców prowadzi do ustania współwłasności. Dział spadku przeprowadza się polubownie, jeżeli spadkobiercy są w stanie się porozumieć, bądź w drodze postępowania sądowego w przypadku braku porozumienia. W postępowaniu uczestniczy notariusz. Oprócz tego dział spadku może być albo całkowity, albo częściowy, w zależności od tego, czy w odniesieniu do niektórych składników majątku utrzymana zostanie współwłasność (na przykład w przypadku składników majątku objętych prawem użytkowania).
Ten ostatni etap postępowania spadkowego wymaga stwierdzenia przeniesienia składników majątku na spadkobierców. W związku z tym konieczne jest przedstawienie dokumentów potwierdzających prawo własności w celu potwierdzenia, że spadkobiercy są nowymi właścicielami składników majątku, niezależnie od tego, czy chodzi o nieruchomości, udziały w spółkach prawa cywilnego, pojazdy lub papiery wartościowe. W przypadku nieruchomości spadkobiercy muszą dokonać wpisu zaświadczenia o nabyciu własności w księdze wieczystej. Ta sama zasada ma zastosowanie w odniesieniu do udziałów w spółkach prawa cywilnego, przy czym w tym wypadku przeniesienie tytułu prawnego zgłasza się w kancelarii sądu gospodarczego (tribunal du commerce ). et des sociétés
7 W jaki sposób i kiedy dany podmiot staje się spadkobiercą lub zapisobiercą?
Zgodnie z prawem francuskim prawa i obowiązki spadkodawcy przechodzą na spadkobiercę z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 724 ust. 1 kodeksu cywilnego).
Niektórzy spadkobiercy (uprawnieni do zachowku oraz wszyscy spadkobiercy ustawowi) obejmują spadek automatycznie (art. 724 ust. 2 kodeksu cywilnego), inni muszą wystąpić o stwierdzenie nabycia prawa do spadku ( ), co w szczególności odnosi się do Skarbu Państwa. Od wejścia w życie ustawy z dnia 3 grudnia 2001 r. osoby, które otrzymały zapis uniwersalny lub darowiznę uniwersalną ( ) obejmują légataires et donataires universels spadek zgodnie z art. 724 kodeksu cywilnego. Wspomniany przepis odsyła do art. 1004 dotyczącego wykonania zapisu w przypadku istnienia spadkobierców, art. 1006 dotyczącego objęcia spadku w przypadku braku spadkobierców oraz art. 1008, z zastrzeżeniem stwierdzenia nabycia zapisu. Jeżeli chodzi o nabycie spadku przez Skarb Państwa, dochodzi do niego w przypadku braku zarówno spadkobierców powiązanych ze spadkodawcą więzami krwi, jak i zapisobierców. Skarb Państwa jest w takim przypadku reprezentowany przez Administrację Majątku Publicznego (Administration des domaines). art. 724 ust. 3
Aby zrealizować uprawnienia wynikające ze spadku, zapisobiercy pod tytułem ogólnym oraz zapisobiercy uniwersalni muszą zwrócić się do spadkobierców, którzy nabyli spadek. Za wykonanie zapisów odpowiadają spadkobiercy.
Przyjęcie spadku wprost
Przyjęcia spadku wprost jest możliwe w sposób wyraźny lub dorozumiany ( ). art. 782 kodeksu cywilnego
Czynnością pociągającą za sobą przyjęcie spadku jest czynność, która wskazuje na zamiar przyjęcia spadku i której nie mogłaby dokonać osoba niebędąca spadkobiercą ( ). art. 783 kodeksu cywilnego
Zbycie określonego składnika majątku (sprzedaż nieruchomości lub składnika majątku ruchomego) wchodzącego w skład masy spadkowej pociąga za sobą przyjęcie spadku. Wykonywanie czynności zwykłego zarządu (z wyjątkiem czynności tymczasowego zarządu oraz czynności zabezpieczających) przez spadkobiercę również pociąga za sobą przyjęcie spadku wprost.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Spadkobierca może oświadczyć, że zamierza przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza ( ). W takim przypadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe, ale jedynie do wysokości ograniczonej wartością majątku, który otrzymał w spadku. Oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza należy złożyć w sekretariacie trybunału wielkiej instancji właściwego dla miejsca otwarcia spadku ( ). Spis inwentarza dołącza się do wspomnianego oświadczenia lub sporządza po jego złożeniu. Spis inwentarza sporządza notariusz, syndyk lub komornik ( ) art. 787 kodeksu cywilnego art. 788 kodeksu cywilnego art. 789 kodeksu cywilnego
Spis inwentarza składa się w sądzie w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli spis inwentarza nie zostanie sporządzony, spadek uważa się za przyjęty wprost ( ). Spis inwentarza musi obejmować wszystkie składniki spadku, zarówno aktywa, jak i pasywa. art. 790 kodeksu cywilnego
Odrzucenie spadku
Spadek można w każdym momencie odrzucić. Odrzucenie spadku następuje na podstawie oświadczenia złożonego w sekretariacie trybunału wielkiej instancji właściwego dla miejsca otwarcia spadku. Odrzucenie spadku musi zostać dokonane w sposób wyraźny (art. 804 kodeksu cywilnego). Uważa się, że spadkobierca, który odrzucił spadek, nigdy nie dziedziczył.
Odrzucenia spadku dokonuje się z mocą wsteczną ().
art. 807 kodeksu cywilnego
8 Czy spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe, a jeżeli tak, na jakich warunkach?
Spadkobierca uniwersalny lub pod tytułem ogólnym, który przyjął spadek wprost, odpowiada w sposób nieograniczony za długi i zobowiązania, które wynikają ze spadku. Za wykonanie zapisów pieniężnych spadkobierca odpowiada jedynie do wartości majątku spadkowego pomniejszonej o zobowiązania ( ). art. 785 kodeksu cywilnego
Jeżeli spadkodawca pozostawił kilku spadkobierców, każdy z nich odpowiada osobiście za długi i zobowiązania wynikające ze spadku w odniesieniu do swojego udziału w spadku ( ). art. 873 kodeksu cywilnego
Jeżeli spadkobierca zdecydował się przyjąć spadek wprost, odpowiada on bez ograniczeń za wszelkie długi i zobowiązania spadkodawcy. Może on jednak domagać się zwolnienia z całości lub z części zobowiązań z tytułu długów spadkowych, jeżeli w chwili otrzymania spadku mógł nie wiedzieć o istnieniu tych zobowiązań oraz jeżeli ich uregulowanie mogłoby pociągnąć za sobą poważny uszczerbek dla jego majątku osobistego.
Jeżeli spadkobierca wybrał przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, wówczas odpowiada on za długi spadkowe jedynie do wysokości wartości majątku otrzymanego w spadku.
Spadkobierca, który odrzucił spadek, nie odpowiada za długi spadkowe.
9 Jakich dokumentów/informacji wymaga się zazwyczaj w celu zarejestrowania nieruchomości?
Przepisy art. 710-1 kodeksu cywilnego przewidują, że podstawą wpisów do rejestru nieruchomości mogą być jedynie akty notarialne sporządzone przez notariusza prowadzącego kancelarię notarialną we Francji, orzeczenia sądu oraz dokumenty urzędowe wydane przez organy administracji.
9.1 Czy wyznaczenie zarządcy jest obowiązkowe czy obowiązkowe na wniosek? Jeżeli jest to obowiązkowe lub obowiązkowe na wniosek, jakie czynności należy podjąć?
Prawo francuskie nie przewiduje ani nie wymaga ustanowienia zarządcy masy spadkowej. Jest to jednak możliwe na drodze sądowej. Przekazywanie odpowiednich informacji do rejestrów nieruchomości należy do obowiązków spadkobierców. W czynnościach tych wspomaga ich notariusz. Spadkodawca może wyznaczyć wykonawcę testamentu, którego uprawnienia zostały określone w art. 1025 i następnych kodeksu cywilnego.
9.2 Kto jest uprawniony do wykonania rozrządzenia na wypadek śmierci lub zarządzania masą spadkową osoby zmarłej?
Wykonanie rozrządzenia na wypadek śmierci oraz zarząd majątkiem spadkowym należą do obowiązków spadkobierców. W razie sporu właściwy jest trybunał wielkiej instancji miejsca otwarcia spadku.
W takim przypadku może on wyznaczyć zarządcę masy spadkowej reprezentującego ogół spadkobierców w ramach powierzonych mu uprawnień. Zgodnie z prawem francuskim także pełnomocnictwa innego rodzaju umożliwiają zarząd masą spadkową. Odnosi się to przede wszystkim do pełnomocnictwa pośmiertnego ( e), które umożliwia spadkodawcy wskazanie za życia pełnomocnika, którego zadaniem będzie mandat à effet posthum zarząd całością lub częścią spadku na rzecz spadkobierców. Istnieje też możliwość skorzystania z pełnomocnictwa umownego, które podlega przepisom ogólnym prawa zobowiązań, oraz ze wspomnianego wyżej pełnomocnictwa ustanowionego przez sąd.
9.3 Jakie uprawnienia przysługują zarządcy?
Spadkobiercom, którzy nabyli spadek, przysługują w stosunku do niego pełne uprawnienia. W razie trudności lub niemożliwości osiągnięcia porozumienia można skierować sprawę do sądu, który wyznaczy zarządcę masy spadkowej. W takim przypadku zadaniem osoby upoważnionej jest tymczasowe uregulowanie spraw związanych ze spadkiem ze względu na niemożność podjęcia decyzji, bezczynność lub uchybienie ze strony jednego lub kilku spadkobierców w odniesieniu do spadku. W ramach powierzonego jej zadania osoba ta podejmuje czynności o charakterze czysto zabezpieczającym i nadzorczym oraz czynności zarządu spadkiem (art. 813-4). W ramach powierzonych jej uprawnień reprezentuje ona również ogół spadkobierców, dokonując w ich imieniu czynności cywilnoprawnych i procesowych (art. 813-5 kodeksu cywilnego).
10 Jakie dokumenty zgodnie z prawem krajowym są zazwyczaj wydawane w toku i na koniec postępowania spadkowego, by poświadczyć status i prawa beneficjentów? Czy mają one szczególny skutek dowodowy?
Według prawa francuskiego notarialne poświadczenie dziedziczenia ( ) stanowi podstawę uregulowania spraw spadkowych przez acte de notoriété notariusza. Postępowanie spadkowe kończy się działem spadku. Dział spadku prowadzi do zniesienia współwłasności. Działu spadku można dokonać polubownie (art. 835 kodeksu cywilnego) lub na drodze sądowej ( ). O dział spadku może wystąpić każdy ze spadkobierców ( ). Także wierzyciel współwłaściciela masy spadkowej może wystąpić o dział spadku ( ). Porządek dziedziczenia jest co do zasady wskazany w dokumencie nazywanym notarialnym poświadczeniem dziedziczenia ( ), który jest acte de notoriété wystawiany przez notariusza i który wskazuje, kto jest spadkobiercą zmarłego oraz jaka jest wysokość udziałów spadkowych każdego ze spadkobierców. W dokumencie tym stwierdza się, kto ma prawo do spadku (kto jest spadkobiercą). art. 840 kodeksu cywilnego art. 815 kodeksu cywilnego art. 815-17 kodeksu cywilnego
Aby sporządzić notarialne poświadczenie dziedziczenia notariusz wzywa dwóch świadków wskazanych przez spadkobierców. Świadkowie muszą być pełnoletni, nie mogą pozostawać ze sobą w związku małżeńskim i nie mogą być rodzicami zmarłego, ale muszą to być osoby dobrze mu znane. Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest sporządzane w formie aktu notarialnego.
Po sporządzeniu notarialnego poświadczenia dziedziczenia i po przeprowadzeniu likwidacji masy spadkowej notariusz sporządza akt stwierdzający dział spadku, wskazujący w przypadku każdego udziału spadkowego, w jaki sposób majątek zostanie podzielony między jego spadkobierców. spadkodawcy Również ten dokument sporządza się w formie aktu notarialnego.
Ostatnia aktualizacja: 13/02/2017
Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie.
Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej. | <urn:uuid:543af82d-b3ac-4b74-a034-5fee7ff7a48a> | finepdfs | 3.896484 | CC-MAIN-2019-35 | https://beta.e-justice.europa.eu/printContentPdf.do?plang=pl&idTaxonomy=166&idCountry=fr&action=printContentPdf&initExpCourtRes=1 | 2019-08-18T21:24:36Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-35/segments/1566027314130.7/warc/CC-MAIN-20190818205919-20190818231919-00244.warc.gz | 393,875,878 | 1.000002 | 1.000002 | 1.000002 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
5501,
13228,
21264,
29076,
29249
] | 1 | 0 |
| Lp. | Oddział GDDKiA | Numer stacji | Typ stacji | Numer drogi | Średni dobowy ruch w miesiącu | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | | styczeń | | | luty | | | marzec | | | kwiecień | | | maj | | | czerwiec | | | lipiec | | | sierpień | | | wrzesień | | | październik | | | listopad | | | grudzień | | | cały rok | | |
| | | | | | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) | 2019 | 2020 | wzrost spadek (%) |
| 1. | RZESZÓW | 18018 | GR | 94 | 21636 | 21895 | +1 | 22465 | 22289 | -1 | 23430 | 16577 | -29 | 23585 | 13806 | -41 | 23902 | 19127 | -20 | 23856 | 21192 | -11 | 22914 | 21624 | -6 | 23005 | 21224 | -8 | 23164 | 21122 | -9 | 23650 | 19347 | -18 | 23258 | 18649 | -20 | 22799 | 19717 | -14 | 23139 | 19714 | -15 |
| | | 18019 | GR | 19 | 10736 | 11174 | +4 | 11418 | 11547 | +1 | 11697 | 9682 | -17 | 11936 | - | - | 12483 | 10252 | -18 | 13970 | 11960 | -14 | 16445 | 13695 | -17 | 16301 | 14254 | -13 | 13489 | 12860 | -5 | 13423 | 11322 | -16 | 11864 | 10189 | -14 | 11453 | 10599 | -7 | 12935 | - | - |
| | | 18069 | GR | 77 | - | 15361 | - | - | 15619 | - | - | 11699 | - | - | 9130 | - | - | 13482 | - | - | 15919 | - | - | 17266 | - | - | 17952 | - | - | 17279 | - | - | 15498 | - | 16579 | 14373 | -13 | 16523 | 15565 | -6 | - | 14929 | - |
| | | 18070 | GR | 9 | - | 7615 | - | - | 7946 | - | - | 6318 | - | - | 5305 | - | - | 7218 | - | - | 8258 | - | - | 8973 | - | - | 9401 | - | - | 8796 | - | - | 7780 | - | 8788 | 7189 | -18 | 8310 | 7540 | -9 | - | 7695 | - |
| | | 18071 | GR | 28 | - | 8780 | - | - | 8804 | - | - | 6977 | - | - | 5495 | - | - | 7849 | - | - | 8879 | - | - | 9499 | - | - | 9773 | - | - | 9430 | - | - | 8477 | - | - | 7785 | - | 8953 | 8200 | -8 | - | 8329 | - |
| | | 18501 | WIM | 94j/94 | 12295 | 12912 | +5 | 12986 | 13169 | +1 | 13396 | 10600 | -21 | 13805 | 9182 | -33 | 14097 | 12268 | -13 | 14491 | 13372 | -8 | 14274 | 13833 | -3 | 14410 | 14068 | -2 | 14268 | 13822 | -3 | 14188 | 12714 | -10 | 13858 | 12183 | -12 | 13062 | 12577 | -4 | 13761 | 12558 | -9 |
| | | 18502 | WIM | 77 | 4408 | 4559 | +3 | 4694 | 4713 | 0 | 5050 | 3791 | -25 | 5336 | 3424 | -36 | 5387 | 4601 | -15 | 5548 | 5158 | -7 | 5590 | 5430 | -3 | 5798 | 5619 | -3 | 5882 | 5189 | -12 | 5378 | 4811 | -11 | 5194 | 4447 | -14 | 4839 | 4628 | -4 | 5259 | 4698 | -11 |
| | | 18503 | WIM | 19 | 4220 | 4262 | +1 | 4842 | 4764 | -2 | 5246 | 4201 | -20 | 5654 | 3180 | -44 | 5864 | 4413 | -25 | 6429 | 5107 | -21 | 7234 | 6447 | -11 | 7789 | 6940 | -11 | 6388 | 5952 | -7 | 6299 | 5301 | -16 | 5422 | 4557 | -16 | 4590 | 4075 | -11 | 5831 | 4933 | -15 |
| | | 18504 | WIM | 9/9a | 10898 | 10871 | 0 | 11433 | 11259 | -2 | 12121 | 8731 | -28 | 12214 | 6948 | -43 | 12217 | 9432 | -23 | - | 10967 | - | 12759 | 11989 | -6 | 13081 | 12182 | -7 | 12619 | 11898 | -6 | 12664 | 10847 | -14 | 11997 | 10217 | -15 | 11458 | 10601 | -7 | - | 10495 | - |
| | | 18621 | SICK | 94l | 8078 | 8964 | +11 | 8888 | 9082 | +2 | 9312 | 7233 | -22 | 10036 | 6160 | -39 | 10215 | 8465 | -17 | 10743 | 9425 | -12 | 11060 | 10153 | -8 | 11516 | 10497 | -9 | 10490 | 10678 | +2 | 10287 | 10338 | 0 | 9554 | 9524 | 0 | 9150 | 10053 | +10 | 9944 | 9214 | -7 |
| | | 18801 | KAS | 19/9 | - | 3098 | - | - | 3598 | - | - | 3239 | - | - | 2482 | - | - | 2963 | - | - | 3415 | - | - | 4172 | - | - | 4585 | - | - | 3846 | - | - | 3481 | - | - | 3116 | - | - | 2503 | - | - | 3375 | - |
| | | 18802 | KAS | 84 | - | 856 | - | - | 897 | - | - | 404 | - | - | 0 | - | - | 1 | - | - | 11 | - | - | 7 | - | - | 3 | - | - | 3 | - | - | 1 | - | - | 1 | - | - | 0 | - | - | 182 | - |
| | | 18803 | KAS | 28 | - | 1712 | - | - | 1929 | - | - | 1630 | - | - | 3 | - | - | 12 | - | - | 329 | - | - | 1096 | - | - | 1283 | - | - | 1316 | - | - | 1525 | - | - | 1409 | - | - | 1629 | - | - | 1156 | - |
| | | 18804 | KAS | A4 | - | 2600 | - | - | 2544 | - | - | 1585 | - | - | 876 | - | - | 1046 | - | - | 1194 | - | - | 1312 | - | - | 1443 | - | - | 1455 | - | - | 1623 | - | - | 1449 | - | - | 1523 | - | - | 1554 | - |
Średni dobowy ruch roczny (SDRR) w stacjach SCPR w latach 2011-2020
Ruch ogółem
| Lp. | Oddział GDDKiA | Numer stacji | Typ stacji | Nr drogi | Średni dobowy ruch roczny (SDRR) w latach (poj./dobę) | | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2020/18 |
| 1. | RZESZÓW | 18018 | GR | 94 | - | - | - | 30198* | 31090 | 28333* | 23532* | 23301 | 23139 | 19714 | -15 |
| | | 18019 | GR | 19 | - | 9911 | - | 10299* | 10988 | 11616 | 12015 | 12521 | 12935 | - | - |
| | | 18069 | GR | 77 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 14929* | - |
| | | 18070 | GR | 9 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 7695* | - |
| | | 18071 | GR | 28 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 8329* | - |
| | | 18501 | WIM | 94j/94 | - | - | - | - | - | - | - | 13479 | 13761 | 12558 | -7 |
| | | 18502 | WIM | 77 | - | - | - | - | - | - | - | 5226 | 5259 | 4698 | -10 |
| | | 18503 | WIM | 19 | - | - | - | - | - | - | - | 5771 | 5831 | 4933 | -15 |
| | | 18504 | WIM | 9/9a | - | - | - | - | - | - | - | 12279 | - | 10495* | -15* |
| | | 18621 | SICK | 94l | - | - | - | - | 8375* | 8868* | 9472 | 9820 | 9944 | 9214 | -6 |
| | | 18801 | KAS | 19/9 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3375* | - |
| | | 18802 | KAS | 84 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 182* | - |
| | | 18803 | KAS | 28 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1156* | - |
| | | 18804 | KAS | A4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1554* | - |
R02_02_2020
*
- wynik niemiarodajny do porównań
Udział ruchu pojazdów lekkich i ciężkich w poszczególnych okresach doby
STACJA NR 18019
Miejscowość:
Rok:
2020
Baryczka
Odcinek:
Typ stacji:
Numer drogi:
Oddział:
19
RZESZÓW
Babica - Lutcza
GR
| | 2200 - 600 |
|---|---|
| Pojazdy lekkie | 10.31% |
| Pojazdy ciężkie | 20.07% |
R03_06_18019_2020
Źródło danych: Pomiary ręczne
Dobowe wahania ruchu w podziale na kierunki oraz na pojazdy ogółem
STACJA NR 18019
Średni dobowy rozkład natężenia ruchu
R03_12-1_18019_2020
Kierunek Rzeszów
R03_12-2_18019_2020
Kierunek Barwinek
Nierównomierność kierunkowa dla każdego dnia w roku, w podziale na pojazdy ogółem
STACJA NR 18019
Odcinek:
Typ stacji:
Numer drogi:
Oddział:
19
RZESZÓW
Rok:
2020
Miejscowość: Baryczka
Babica - Lutcza
GR
R03_11_18019_2020
Struktura rodzajowa ruchu wg pomiarów ręcznych
STACJA NR 18019
Odcinek:
Typ stacji:
Numer
Oddział:
19
RZESZÓW
Rok:
2020
Miejscowość: Baryczka
Babica - Lutcza
GR
ra
R04_04_18019_2020 | <urn:uuid:497e3032-d548-4ca1-b315-49758084395d> | finepdfs | 2.121094 | CC-MAIN-2024-22 | https://www.archiwum.gddkia.gov.pl/frontend/web/userfiles/articles/s/stacje-ciaglych-pomiarow-ruchu-d_41706/RZESZOW/18019_2020.pdf | 2024-05-24T07:13:17+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058684.66/warc/CC-MAIN-20240524060414-20240524090414-00381.warc.gz | 576,783,882 | 0.999311 | 0.999864 | 0.999864 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4695,
6306,
6649,
6852,
7087,
7284
] | 1 | 0 |
Magdalena Różycka, Globalizm a lokalizm w perspektywie medialnej, „Naukowy Przegląd Dziennikarski" nr4/2013 (8), ss. 6-23
Dr Magdalena Różycka
Afiliacja: Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej
Globalizacja a lokalizm w perspektywie medialnej
1. Wstęp
Zdaniem wielu badaczy lokalizm i regionalizm jest dziś w ofensywie. Proces ten traktowany jest bowiem jako antidotum na procesy globalizacyjne, które gwałtownie przybrały na sile. Globalizacja, jako proces cywilizacyjny, sprzyja skupieniu się jednostek na czymś bliskim, sprawdzalnym, regionalnym, lokalnym. Z kolei Internet i rewolucja informatyczna powodują przekraczanie wszelkich granic. Wydaje się, iż globalizacja przenika się z lokalnością, regionalnością (rozumianą, jako lokalna, regionalna reakcja na centralizujący świat). Kosmopolityczne idee atrakcyjne dla mieszkańców różnych zakątków globu, przenikają się z renesansem zainteresowania własnymi korzeniami, pochodzeniem, problemami przyziemnej lokalności, regionalności (przysłowiową dziurą w moście, czy napadem na bank w sąsiedztwie). Wydaje się, iż media powinny odpowiadać na takie zapotrzebowania odbiorców. Stąd obok prądów centralizujących (koncentracja kapitału, łączenie się koncernów) obserwujemy również tendencje rozwoju mediów regionalnych oraz lokalnych 1 .
Wydaje się jednak, iż na polskim rynku medialnym dominują tendencje sprzyjające ograniczaniu lokalnej sfery publicznej. Wydawcy gazet tną koszty, zwiększają zasięg gazet, a przez to rozszerzają grupę adresatów tych samych treści. Ponadto w rezultacie niedostatku środków finansowych, nieprzemyślanych decyzji, niedostatecznych kwalifikacji wydawniczo-
1 T. Skoczek, Regionalne i lokalne media elektroniczne, Systemowe możliwości rozwoju, [w:] Polskie media lokalne na przełomie XX i XXI wieku, Historia, Teoria i Zjawiska, (red.) J. Jarowiecki, A. Paszko, W. M. Kolasa, Wyd. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, Kraków 2007, s. 187.
dziennikarskich, szybkiego zniechęcenia czy braku zainteresowania władz administracyjnych i samorządu w gminie, powiecie i województwie następuje powszechne zjawisko nietrwałości gazet lokalnych. Polski rynek prasy lokalnej cechuje więc upadanie i powstawanie tytułów. Tymczasem jak się wydaje siła mediów lokalnych jest tym większa im bardziej odzwierciedla naturalne podziały geografii społecznej.
Podobnie przedstawia się sytuacja lokalnego - regionalnego rynku mediów audiowizualnych. W Polsce istnieją poważne bariery w tworzeniu naziemnych komercyjnych regionalnych stacji telewizyjnych. Bariery te to głównie czynniki finansowe. Nie mówiąc już o inwestycjach technicznych, jak również o kapitale ludzkim. Barierą o dużym znaczeniu jest również płytkość rynków reklamowych, niebędących w stanie zapewnić utrzymania komercyjnych stacji 2 . Dlatego nadal tak istotną rolę w krajobrazie medialnym Polski odgrywają regionalne ośrodki telewizji publicznej.
Jednak kondycja publicznych regionalnych mediów elektronicznych w Polsce jest trudna z wielu powodów. Przede wszystkim decydują o niej względy finansowe. Telewizja publiczna w regionie stanowi de facto i de nomine oddział telewizji regionalnej zarządzanej centralnie. W efekcie medium, które ma potencjalnie największe szanse dotarcia do szerokich kręgów społecznych, w rzeczywistości – ograniczone pod względem środków, którymi dysponuje oraz czasu antenowego wydzielonego przez centralę – niewiele może zdziałać, jako forum debaty w sprawach regionu. W dodatku rozdarcie wynikające z jednej strony z nakazu dochodowości, – co wynika ze statusu prawnego spółki prawa handlowego, a z drugiej – z obowiązku wypełniania misji powoduje, że ośrodki regionalne, niezależnie od tendencji politycznych panujących w różnych okresach na szczeblu centralnym, podlegają od dłuższego czasu raczej procesom „zwijania" niż rozwoju 3 . Jak się wydaje telewizja cyfrowa stwarza dla oddziałów terenowych możliwości znacznego rozszerzenia programu i zasięgu ich działania. Strategia TVP S.A. na lata 2012 - 2015 zakłada odbudowę potencjału twórczego i produkcyjnego oddziałów terenowych, które będą mogły produkować i emitować własne programy: informacyjne, publicystyczne, reportaże – na znacznie większą skalę niż obecnie 4 .
2 M. J. Zabłocki, Stan obecny i przewidywane kierunki rozwoju telewizji niepublicznej w Polsce, [w:] Transformacja telewizji w Polsce, (red.) W. Dudek, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996, s. 99.
3 M. Ponikowski, Golas na dachu. Kilka uwag o mediach regionalnych, [w] Media a rozwój regionalny, Pomorski Kongres Obywatelski, (red.) J. Szomburg, Wyd. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk 2006, s. 31.
4 www.tvp.pl › O TVP › O TVP › Aktualności - dostęp 2 lipiec 2011.
Wydaje się jednak, iż choć szansą dla regionalnych mediów jest cyfryzacja – zagrożeniem nadal pozostanie problem ich finansowania. Równie trudna jest sytuacja publicznych regionalnych stacji radiowych. Ich dzisiejsza kondycja jest bowiem konsekwencją, (podobnie, jak w przypadku telewizji) kształtu ustawy rtv 5 z 1992 r.
Media lokalne – to środki przekazu, które można wyodrębnić z krajowego systemu medialnego poprzez odwołanie się do dwóch podstawowych kryteriów: lokalnego zakresu zainteresowania i lokalnego zasięgu oddziaływania. Wydaje się jednak, iż współcześnie cechą komunikowania lokalnego, która przestała mieć znaczenie, jest ograniczenie terytorialne. Jeśli bowiem komunikowanie lokalne prowadzone jest za pomocą jakiegokolwiek narzędzia internetowego, to można stwierdzić, że jest ono tak samo lokalne, jak i globalne. O ile bowiem treść komunikatu może być związana z jakimś (określonym) miejscem w przestrzeni jego tylko dotyczyć, o tyle dostęp do tego komunikatu zwykle jest nieograniczony – umożliwia to nie dość, że jego poznanie, to jeszcze reakcję odbiorcy. Wydaje się, że owa globalność przekazu lokalnego to szansa dla społeczności lokalnych na promowanie oryginalnych treści lokalnych. Do tej pory taka działalność była znacząco ograniczona, a dany komunikat rozchodził się zwykle jedynie w danej społeczności, jego szersza promocja wiązała się zaś ze sporymi nakładami finansowymi. Ten typ komunikacji umożliwia również bezpośrednią komunikację oraz skraca dystans między redakcją a czytelnikami. Internet zyskuje więc dominującą pozycję w komunikowaniu. Jak wskazują badania, liczba użytkowników oraz zasięg serwisów z informacjami stricte lokalnymi i regionalnymi ciągle rośnie – na początku 2006 r. serwisy te miały 5 milionów użytkowników zaś we wrześniu 2011 r. liczba użytkowników zbliżyła się do 12 milionów. Znacząco zwiększył się również zasięg tych serwisów wśród internautów – z 41 do 62 % 6 .
Wydaje się, iż lokalne portale stanowią ciekawy przykład przemian w medialnym ekosystemie. Zmiany zachodzące we wsiach i miasteczkach pod wpływem działalności w wirtualnej rzeczywistości pokazują jak rozwój komunikacji sieciowej stawia na nowo pytanie o mechanizmy sfery publicznej. Pytanie to wydaje się szczególnie ważne w czasach kryzysu mediów tradycyjnych, które jak dotąd były ważnym narzędziem społecznej debaty i kontroli.
5 Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 29 stycznia 1993 r.).
6 http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=raport%20lokalne%20media%20internetowe- dostęp 25 sierpień 2013.
2. Rola mediów lokalnych w procesie komunikacji społecznej
Kraje dojrzałej tradycji demokratycznej i samorządowej, jak Niemcy, Francja, Włochy wypracowały przez lata strukturę prasy o zasięgu regionalnym, gdzie większość informacji dotyczy wydarzeń miejscowych. Sprawy krajowe i międzynarodowe zajmują tam niewiele miejsca – ponieważ tę rolę spełniają radiostacje, stacje telewizyjne i gazety ogólnokrajowe 7 . Na przykład w medioznawstwie niemieckim przywiązuje się dużą wagę do roli mediów lokalnych, postrzegając je, jako jeden z filarów współczesnej demokracji (nie tylko lokalnej) 8 . Jeszcze bardziej wyraźnie zjawisko to występuje w Stanach Zjednoczonych. Małe gazety wydawane na szczeblu lokalnym, zaczęły powstawać tam już w 1844 r., po wynalezieniu telegrafu 9 . W systemie medialnym Stanów Zjednoczonych nie ma praktycznie czegoś takiego jak ogólnokrajowe medium. Owszem, są takie gazety, które czyta się i na Zachodnim i na Wschodnim Wybrzeżu, podobnie jak programy informacyjne nadawane przez wszystkie kablówki. Większość mediów, i to zarówno tych drukowanych, jak i elektronicznych, wciąż stanowią jednak te skierowane do odbiorcy lokalnego (stanowego).
W Zjednoczonej Europie regiony odgrywają coraz większą rolę, efektywnie ze sobą współpracują i otrzymują pokaźne środki na rozwój w ramach unijnej polityki regionalnej. Mają też reprezentację zagwarantowaną traktatowo, w postaci Komitetu Regionów (organ Unii Europejskiej) i Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Europy (organ Rady Europy). Działają też liczne organizacje pozatraktatowe jak Zrzeszenie Regionów Europy, którego Komitet D, zajmujący się mediami obradował w Krakowie w 2004 r. Tematem spotkania była polityka medialna w aspekcie regionalnym. We wnioskach końcowych sformułowano m.in. postulat stworzenia europejskiej telewizji regionalnej oraz większego zaangażowania regionów i mediów w „dialog kultur" (tolerancja etniczna, wielokuturowość) 10 .
W Unii Europejskiej region stanowi zwłaszcza w państwach o ustroju federalnym i regionalnym ogniwo pośrednie (tzn. znajdujące się poniżej struktur). Wydaje się, że jeśli
7 R. Pacławski, Zadania telewizji publicznej względem społeczności lokalnych i regionalnych, [w:] Regionalizm, lokalizm, media, (red.) E. Chudziński, Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, Bochnia 2000, s. 18.
8 S. Michalczyk, Media lokalne w systemie komunikowani., Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000, s. 23.
9 J. W. Adamowski, System medialny Stanów Zjednoczonych, [w:] Wybrane zagraniczne systemy medialne, (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 18.
10 E. Chudziński, Między regionalizmem a lokalizmem, [w:] Polskie media lokalne na przełomie XX i XXI wieku, Historia, Teoria i Zjawiska, (red.) J. Jarowiecki, A. Paszko, W. M. Kolasa., Wyd. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, Kraków 2007, s. 105-106.
polskie regiony mają uzyskać należną im pozycję i chcą być postrzegane w podobny sposób, to media lokalne, regionalne muszą wejść w nowe dla siebie role i poszerzyć tradycyjny repertuar funkcji. Uczestniczyć winny bowiem nie tylko w komunikacji interspołecznej wewnątrz wspólnotowej, lecz również terytorialnej. Ich zadaniem i wyzwaniem jest zarazem poszerzanie wspólnoty (integracja europejska), jak również udział w dialogu międzykulturowym – mobilizacja regionów do zdrowej konkurencji. W Zjednoczonej Europie regiony i związane z nimi media znalazły się w nowym dla siebie układzie: unijnym, państwowym, regionalnym, lokalnym 11 .
W „Strategii Państwa Polskiego w dziedzinie mediów elektronicznych na lata 20052020" założono, że muszą ulec zmianie zasady finansowania nadawców publicznych, tak by odwrócić komercjalizację, która już nastąpiła i zapobiec jej nawrotowi. Jej autorzy wyraźnie wskazują, że należy wszelkimi sposobami preferować nadawców regionalnych i lokalnych. Różnorodność treści, pluralizm, ochrona najsłabszych winno być motorem tworzenia prawa w latach następnych. Oto wybrane zapisy postulujące ochronę lokalnego rynku 12 :
„Niezrzeszeni nadawcy lokalni są grupą najsłabszą ekonomicznie. Z tego względu będą mogli w granicach ustawowego czasu nadawać wszystkie reklamy (zarówno lokalną, jak i ogólnokrajową) w dowolnych proporcjach oraz korzystać ze zwolnień i ulg [...]. Organ regulacyjny wypracowuje w odrębnym dokumencie programowym założenia dotyczące warunków programowych w koncesjach nadawców o zasięgu lokalnym w celu zagwarantowania realizacji ustawowych zadań polegających na integrowaniu lokalnych środowisk, przy uwzględnieniu rynkowych i organizacyjnych realiów prowadzenia działalności przez przedsiębiorców samodzielnych i zrzeszonych w grupach kapitałowych". Działania realizujące postanowienia tej strategii dotychczas nie zostały wprowadzone w życie, ze stratą dla rozwoju lokalnych i regionalnych rynków medialnych.
3. Struktura polskiego lokalnego rynku medialnego – po 1989 r.
W Polsce znaczenie prasy lokalnej wzrosło po roku 1989 wraz z demokratyzacją i wprowadzeniem reform samorządowych. Kondycja prasy lokalnej jest w Polsce silnie
11 Tamże, s. 106.
12 Strategia państwa polskiego w dziedzinie mediów elektronicznych na lata 2005-2010, Warszawa sierpień 2005 r.
zróżnicowana terytorialnie. W 1999 r. odnotowano na rynku wydawniczym obecność 2428 tytułów. Tradycyjnie największymi ośrodkami wydawniczymi tego typu publikacji były województwa: małopolskie(276 tytułów), mazowieckie (286), śląskie (295) i wielkopolskie(266). Popularność lokalnych wydawnictw drukowanych w tych regionach wynika zarówno z gęstości zaludnienia (Śląsk), jak i dużej liczebności aktywnych wydawców i bogatych reklamodawców (Wielkopolska, Mazowsze), a także tradycji czytelniczych (Małopolska). Najmniej tytułów odnotowano w województwach: świętokrzyskim (70), lubuskim (81), warmińsko-mazurskim (83), zachodniopomorskim (103) 13 . Zgodnie z badaniami ankietowymi z przełomu lat 2001/2002 struktura własnościowa prasy lokalnej była następująca: pisma prywatne, niezależne stanowiły 39 %, prasa samorządowa – 36,5 %, prasa wydawana przez organizacje społeczne i fundacje – 14,4 %, prasa parafialna – 9,7 %, prasa partii politycznych – 0,4 %. Wśród publikacji lokalnych dominowały miesięczniki (ponad 50 %), dwumiesięczniki i rzadsze(ok. 22 %), a więc pisma, które ze względu na częstotliwość wydawania nie mogą być uznane za wystarczająco skuteczne w dostarczaniu społeczności lokalnej aktualnych informacji. Tytuły prasy lokalnej najczęściej (77 %) ukazywały się w nakładach nieprzekraczających 2 tys. egzemplarzy (w tym 57 % do 1 tys. egzemplarzy) 14 .
Badania potwierdzają fakt, że polski rynek prasy lokalnej cechuje upadanie i powstawanie tytułów. Tylko 30–40 % utrzymuje się stale na rynku. Następują też zmiany własnościowe, np. w ostatnich latach rośnie liczba periodyków wydawanych przez spółki handlowe, w których samorząd jest częściowym lub jedynym udziałowcem 15 . To co istotne dla funkcjonowania rynku lokalnej prasy to fakt, że prasa lokalna zmaga się z nieformalnymi powiązaniami i naciskami. W małych środowiskach, gdzie rynek jest niewielki, dziennikarze wolą się nie narażać. Zbyt często uwarunkowani są bowiem zależnościami od władzy samorządowej. Wydawanie prasy przez samorządy budzi liczne kontrowersje. Można się zastanawiać, czy samorządy nie naruszają reguły swobodnej konkurencji na rynku. Chociaż zasady wydawania są takie same dla właścicieli tytułów prywatnych i samorządowych, to publikowanie samorządowej prasy bezpłatnej zamieszczającej komercyjne reklamy można
13 R. Kowalczyk, Media lokalne w Polsce, Wyd. Naukowe Contact, Poznań 2009, s. 99–100.
14 M. Gierula, Lokalna i regionalna przestrzeń komunikacyjna mediów periodycznych
w Polsce, jako zbiorowy nadawca [w:] Współczesny dziennikarz i nadawca, M. Gierula (red.), Wyd. Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas Sosnowiec 2006, s. 97.
15 Tamże.
już uznać za praktyki ograniczające konkurencję 16 . Z drugiej jednak strony niezależnych inicjatyw wydawniczych nie jest na tyle dużo, by mogły dotrzeć do wszystkich potencjalnych czytelników. Prywatne tytuły oprócz wypełniania wielu ważnych funkcji (informacyjnej, kontrolnej, socjalizacyjnej), nastawione są przede wszystkim na zysk. Natomiast wydawnictwa samorządowe, bez konieczności osiągania zysku, mają zazwyczaj lepszą sieć dystrybucji, zasięgiem obejmują większość małych miejscowości w Polsce, docierają do swoich czytelników z informacjami, co się dzieje w gminie, mogą promować region, a także integrować społeczność. 17 Niezależnie od zarzutów dotyczących funkcjonowania samorządowej prasy lokalnej, trzeba podkreślić, że tego typu wydawnictwa mają do wypełnienia bardzo ważne role: informacyjno-promocyjną, a także integracyjną i są niezbędnym elementem współczesnego rynku medialnego. Ich wydawaniu nie może jednak towarzyszyć ograniczenie konkurencji rynkowej.
Prasa lokalna jest istotnym czynnikiem rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, pełni rolę opiniotwórczą i integrującą, informuje o sprawach najbliższych odbiorcom. Mimo to sytuacja większości niezależnych tytułów lokalnych nie jest dobra. Brak silnego zaplecza organizacyjnego, finansowego i prawnego sprawia, że swoboda wypowiedzi najbardziej zagrożona jest właśnie na poziomie lokalnym.
U progu transformacji w Polsce oczekiwano, że wolne media upodmiotowią społeczeństwo. Jeśli nawet tak się stało to nie w takim stopniu jak tego oczekiwano. Media komercyjne rozwinęły się i niejednokrotnie spełniają funkcje informacyjne i kontrolne. Wydaje się jednak, że to media publiczne powstały po to, by służyć całemu systemowi społecznemu 18 , budować mosty porozumienia, i stosunki kooperacji między władzą a społeczeństwem. Taką rolę winny pełnić nie tylko media ogólnopolskie, ale przede wszystkim publiczne media regionalne, gdyż to one są najbliżej obywatela.
Zadania publicznej telewizji w Polsce reguluje ustawa o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 1992 r. 19 . Z ustawy wynikają także jej zadania względem społeczności lokalnych. Obowiązujący dokument określa obowiązki nadawcy względem odbiorców w zakresie: kształtowania wzorców osobowych, postaw społecznych i obywatelskich, roli mediów
16 E. Gierach, Wydawanie i finansowanie przez organ samorządu terytorialnego gazety o zasięgu lokalnym, „Zeszyty Prawnicze BAS" 2008, nr 2, s. 150–151. 17. Tamże.
18 M. Mrozowski, Media publiczne, [w:] Rynek audiowizualny w Polsce Ocena i perspektywy, (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 21.
19 Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 29 stycznia 1993 r.).
publicznych w kreowaniu kultury. Autorzy zapisu deklarują chęć zbudowania społeczeństwa obywatelskiego, chcą promować spójność społeczną i przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu, wspierać rozwój myśli twórczej i budować wiarygodny punkt odniesienia w świecie nadmiaru informacji 20 . Art 21 ust 1a pkt.1 stwierdza, że do zadań nadawców publicznych należy między innymi: nadawanie programów realizujących demokratyczne społeczne i kulturalne potrzeby społeczności lokalnych 21 .
W Polsce działa 16 regionalnych ośrodków TVP. Ich podstawowym zadaniem jest realizacja tzw. misji regionalnej, rozumianej jako zaspokajanie potrzeb mieszkańców regionu, dla których nadawany jest program. Dotyczy to zarówno informacji, poradnictwa, wymiany poglądów i opinii na tematy dotyczące życia danego regionu – społecznego, gospodarczego, politycznego, szeroko pojętej kultury, nauki i rekreacji, a także objaśniania rozmaitych zjawisk dziejących się w danym środowisku 22 . W wypadku polskiej publicznej telewizji regionalnej określenie misja w zasadzie pokrywa się z zadaniami wyznaczonymi przez ustawę o radiofonii i telewizji 23 – jest ona jednak dostosowana do specyfiki i spektrum problemowego lokalnych społeczności.
Ośrodki publicznej telewizji regionalnej od lat borykają się z problemami finansowymi. Wydaje się jednak, iż trudności publicznej telewizji regionalnej nie sprowadzają się jedynie do pieniędzy, ale również do postrzegania jej miejsca w strukturze TVP SA. Reformę telewizji publicznej zawsze bowiem zaczynano od oddziałów. Już w 2004 r. powstał pomysły na konsolidację tego segmentu nazwany: „Strategia Transformacji Oddziałów Terenowych". Strategia J. Dworaka i P. Gawła nie przewidywała jednakże tak daleko idącej konsolidacji – i w konsekwencji eliminacji tematów regionalnych i lokalnych, jakiej doświadczyliśmy w drugiej połowie 2007 r., kiedy zlikwidowano TVP3 Regionalną uruchamiając w to miejsce TVPInfo 24 . Wśród medioznawców powszechna jest opinia, że zmiana telewizji regionalnej w TVP3, a następnie TVPInfo (kanał informacyjnopublicystyczny), źle przysłużyła się telewizji publicznej. Spowodowała regres programowy w
20 T. Skoczek, Media publiczne w Polsce, Mazowiecka Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2009, s. 61.
21 Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 29 stycznia 1993 r.) art. 21.
22 Ustawa o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 1992 r., art. 21.
23 Tamże.
24 T. Skoczek, Media publiczne w Polsce...., s. 121-122.
oddziałach i ich silne podporządkowanie centrali 25 . W efekcie tych działań aspiracje lokalnych środowisk twórczych obniżyły się z powodu braku dostępu do programu. Obecnie stoimy przed wyborem: sprawy lokalne prezentowane przez centrum lub tworzenie zainteresowania sprawami publicznymi od dołu. Utrzymanie dotychczasowej strategii wydaje się pozbawione wszelkiej logiki, prowadzi bowiem do upadku stacji regionalnych i jest działaniem wbrew aspiracjom obywatelskim i kulturalnym regionów. Tego typu działalności nie podejmą bowiem stacje komercyjne. Tę rolę, mogą pełnić jedynie publiczne stacje regionalne i jest to argument przemawiający za ich istnieniem w przyszłości 26 . Telewizja cyfrowa stwarza dla oddziałów terenowych możliwości znacznego rozszerzenia programu i zasięgu ich działania. Po pełnym uruchomieniu multipleksu trzeciego (27 kwietnia 2014 r.) zasięg regionalnych oddziałów obejmie 98 %. populacji, a każdy z 16 oddziałów będzie miał możliwość uruchomienia całodobowego programu regionalnego 27 . Strategia TVP S.A. na lata 2012 - 2015 zakłada odbudowę potencjału twórczego i produkcyjnego oddziałów terenowych, które będą mogły produkować i emitować własne programy: informacyjne, publicystyczne, reportaże – na znacznie większą skalę niż obecnie 28 .
Wydawać się może, iż stwierdzenie, że cyfryzacja jest szansą dla realizacji demokracji na poziomie lokalnym, nie jest jedynie semantyczną grą słów, jest poważnym argumentem przemawiającym za odbudową potencjału twórczego i produkcyjnego publicznych nadawców regionalnych. Jednakże, choć szansą dla regionalnych mediów jest cyfryzacja – zagrożeniem nadal pozostaje problem ich finansowania.
W Polsce możemy wyróżnić dwa typy komunikatorów radiowych: komercyjny i publiczny. Pod względem ilościowym nadawcy komercyjni są w przewadze. Spośród około 230 stacji radiowych zarejestrowanych w Polsce tylko 18 to nadawcy publiczni: Polskie Radio S.A. i 17 regionalnych spółek radia publicznego 29 . Te ostatnie powołane dożycia ustawą z 1992 r. 30 działają, jako niezależne jednoosobowe spółki skarbu państwa. Ich zadaniem jest
25 M. Gierula, Społeczny odbiór mediów na Śląsku w okresie transformacji - wybrane zagadnienia, [w:] Środki masowej informacji w Polsce po likwidacji instytucji cenzury (1990-2000), (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Aspra, Warszawa, 2000. s. 274.
26 W. Godzic, Media publiczne, [w:] Rynek audiowizualny w Polsce Ocena i perspektywy, (red.) J. W. Adamowski, Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, Warszawa 2003, s. 59.
27 biznes.onet.pl/cyfryzacja-regionalnych-osrodkow-tvp-wymaga-pieni - dostęp 2 lipiec 2012
28 www.tvp.pl › O TVP › O TVP › Aktualności - dostęp 2 lipiec 2011.
29 M. Różycka, Powinności obywatelskie regionalnych mediów publicznych w Polsce po 1989 r., [w:]
Radio i gazety. Transformacja polskich mediów regionalnych po 1989 r., (red) K. Wolny Zmorzyński, W. Furman, B. Nierenberg, J. Marszałek-Kawa, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2010, s. 55-56.
30 Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 29 stycznia 1993 r.).
przekazywanie informacji z regionu a także propagowanie jego kulturowych odrębności. Pozostałe stacje to nadawcy komercyjni. Te dwa rodzaje nadawców różni nie tylko forma własności, ale nade wszystko cel działania. Stacje komercyjne, w ramach przyznanej koncesji, działają w oparciu o prawa rynku. Ich podstawową troską jest zysk. Ten z kolei jest zależny od ilości i wieku słuchaczy, jaki gromadzi przy głośnikach dana stacja. W dużym uproszczeniu można stwierdzić, że im słuchacze młodsi i jest ich więcej tym lepiej. Wiąże się to z atrakcyjnością poszczególnych grup wiekowych dla reklamodawców. Na ogół polskie stacje komercyjne wykazują cechy „grających słupów ogłoszeniowych" 31 . Z kolei publiczne regionalne ośrodki radiowe, które powinny realizować misję społeczną służącą budowaniu tożsamości regionalnej, integracji lokalnego środowiska oraz stwarzać szansę do publicznej debaty, mają podobnie, jak regionalna telewizja problemy finansowe 32 . To, co istotne dla charakterystyki naszego rynku medialnego to fakt, że w Polsce, inaczej niż w większości europejskich krajów, rozgłośnie komercyjne wygrywają z nadawcą publicznym w rankingach słuchalności: wszystkie kanały Polskiego Radia osiągają łącznie słuchalność, około 21 %, czyli mniej niż najpopularniejsza stacja komercyjna – RMF FM (słuchalność na poziomie 23 %) 33 . W Czechach wygląda to zupełnie inaczej – nadawca publiczny ma zdecydowanie najwyższą słuchalność (około 26 %); daleko w tyle za nim zaś są dwie ogólnokrajowe stacje komercyjne (Frekvence 1 i Radio Impuls), które osiągają słuchalność rzędu 10-12 %. Podobnie przedstawia się rynek radiowy w Wielkiej Brytanii – tu także zdecydowanie największą słuchalność osiąga publiczne BBC (około 55,5 %), podczas gdy nadawcy komercyjni gromadzą łącznie 42,6 %. We Francji dominuje publiczne France Radio (główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest tu ogromna liczba stacji koncesjonowanych – ponad 1000), we Włoszech zaś RAI osiąga słuchalność rzędu 21 % i zdecydowanie przewyższa pod tym względem każdą z czternastu ogólnokrajowych stacji komercyjnych 34 .
Trudno oczekiwać, że nawet najdalej posunięte rozwiązania prawne dotyczące działalności medialnej sprawią, że w każdym polskim mieście, gminie i powiecie pojawi się
31 M. Różycka, Powinności obywatelskie regionalnych mediów publicznych w Polsce po 1989., [w:] Radio i gazety. Transformacja polskich mediów regionalnych po 1989 r.…,s. .55-56.
32 http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=misja%20radia%20publicznego&source=web-dostęp 25 sierpień 2013. 33
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=s%C5%82uchalno%C5%9B%C4%87%20radia%20w%20polsc e- dostęp 24 sierpień 2013.
34 K. Jakubowicz Media Publiczne, Początek końca czy nowy początek, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007, s. 266-271.
niezależna prasa lokalna - radio lub telewizja. W niektórych regionach na przeszkodzie stoi słabość miejscowej bazy czytelniczo-reklamowej, w innych zaś brakuje prywatnych przedsiębiorców gotowych zaryzykować podjęcie działalności medialnej. Wydaje się więc, że w wielu przypadkach jedyną realną szansą na przełamanie ogólnopolskiego monopolu informacyjnego stanowi pojawienie się niezależnych lokalnych serwisów internetowych.
Wśród form internetowych o wyraźnie lokalnym charakterze spotkać możemy najczęściej: serwisy informacyjne jednostek samorządowych różnego szczebla, serwisy firm i przedsiębiorstw lokalnych, serwisy stowarzyszeń i organizacji lokalnych, serwisy religijne – parafii, dekanatów oraz innych jednostek, Kościołów i związków wyznaniowych, serwisy prywatne – komercyjne oraz serwisy będące internetowymi mutacjami tradycyjnych mediów lokalnych 35 . Szacunkowo można założyć, że wszystkich lokalnych inicjatyw internetowych o ogólnoinformacyjnym lub zbliżonym do ogólnoinformacyjnego charakterze jest około cztery razy więcej niż wszelkiego typu współcześnie istniejących tytułów prasy lokalnej oraz prasy sublokalnej 36 . Ogromną zaletą tego typu mediów jest to, że ich prowadzenie jest znacznie tańsze i dużo łatwiejsze pod względem logistycznym niż wydawanie tradycyjnej prasy lokalnej 37 . Brak konieczności posiadania rozbudowanej bazy reklamodawców powoduje z kolei, że lokalne portale internetowe są zwykle w dużo mniejszym stopniu uzależnione od lokalnych układów biznesowo-towarzyskich niż periodyki drukowane. Wspomniane czynniki sprawiają, że lokalnym internetowym portalom informacyjnym często udaje się z powodzeniem zadebiutować na tych obszarach, gdzie wcześniej nie powiodły się próby wydawania prywatnych gazet sublokalnych i mikroregionalnych. Do rzadkości nie należy przy tym sytuacja, gdy tradycyjne pisma lokalne, których wydawanie zostało – zazwyczaj ze względów finansowych zarzucone, wznawiają swoja działalność w formie serwisu internetowego. Jak wskazują badanie w ostatnich latach serwisy z informacjami lokalnymi zyskały stabilną widownię – około 2/3 internautów odwiedza strony poświęcone wiadomościom regionalnym 38 . Niemal wszyscy są zainteresowani informacjami oraz serwisami publicystycznymi. Ponad 80 % wybiera wiadomości z kategorii ogólne, a co piąty zagląda do serwisów pogodowych. Witryny z informacjami lokalnymi odwiedzają w równym
35 R. Kowalczyk, Media lokalne w Polsce…, s. 231–240.
36 Tamże.
37 http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=internet%20i%20lokalne%20komunikowanie- dostęp 25 sierpień 2013.
38 http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=raport%20lokalne%20media%20internetowe- dostęp 25 sierpień 2013.
stopniu kobiety i mężczyźni. Największym zainteresowaniem wiadomości o regionie cieszą się wśród osób między 25 a 34 rokiem życia. Internauci interesują się stronami z informacjami ze swojego regionu niezależnie od wykształcenia, zawodu, wielkości miejscowości zamieszkania, częstotliwości korzystania z Internetu, stażu w Internecie, dochodu własnego netto, zamieszkiwanego województwa 39 . Co więcej w ciągu ostatnich dwóch lat znacznie poszerzył się zakres informacji poszukiwanych przez internautów. Obecnie, aż 78 %. z nich czerpie wiedzę o planowanych imprezach i wydarzeniach z Internetu, a dla 75 %. sieć stanowi źródło informacji na temat komunikacji miejskiej 40 . W znacznym stopniu wzrósł też odsetek osób dzielących się w Internecie wiedzą, informacjami o swoim regionie. W 2009 r. jedynie 48 % internautów w jakikolwiek sposób udostępniało takie wiadomości, obecnie czyni to już 71 %. Według badań liczba użytkowników oraz zasięg serwisów z informacjami stricte lokalnymi i regionalnymi ciągle rośnie – na początku 2006 r. serwisy te miały 5 milionów użytkowników zaś we wrześniu 2011 r. liczba użytkowników zbliżyła się do 12 milionów. Znacząco zwiększył się również zasięg tych serwisów wśród internautów – z 41 procent do 62 % 41 . W ślad za funkcją informacyjną serwisów podąża także funkcja opiniotwórcza. Portale często stają się przestrzenią ożywionych dyskusji – przeważnie w komentarzach pod artykułami, niekiedy również na forum. Mieszkańcy wypowiadają się na istotne lokalnie tematy. W miejscach, gdzie wcześniej nie było mediów lokalnych, oznacza to nowy etap dojrzewania (instytucjonalizacji) opinii publicznej. Internet może być bowiem dla społeczności lokalnej znakomitym źródłem informacji, pod warunkiem, że udostępni się zasoby, które rzeczywiście są tej społeczności potrzebne.
Wśród medioznawców coraz bardziej powszechna jest opinia, że globalizm, regionalizm i lokalizm pozostają dziś w dialektycznym związku, który rodzi napięcia, wywołuje przeciwstawne tendencje (uniwersalne, partykularne, homogenizujące i heterogenizujące), a także jest źródłem nacjonalizmów oraz regionalizmów 42 . Media, uczestnicząc w tych procesach są ich wytworem i zarazem stymulatorem, sytuując się po jednej lub po drugiej stronie (globalizacja lub lokalizacja komunikowania) najczęściej jednak się glokalizują, czyli włączają do komunikacji globalnej i lokalnej jednocześnie. Media
39 Tamże.
40 Tamże.
41 Tamże.
42 E. Chudziński, Między regionalizmem a lokalizmem, [w:] Polskie media lokalne na przełomie XX i XXI wieku, Historia, Teoria i Zjawiska, (red.) J. Jarowiecki, A. Paszko, W. M. Kolasa..., s. 106-107.
regionalne i lokalne w przeszłości generowały tzw. „tożsamość mocną", czyli wytwarzały wśród swoich odbiorców poczucie zagrożenia dla tego, co swojskie, bliskie, utrwalone w miejscowej tradycji, przekazywane z pokolenia na pokolenie, a nawet wyższości tego, co lokalne, regionalne w konfrontacji ze światem globalnym. Obecnie są przykładem glokalizacji mediów, ponieważ nie zamykają się w kręgu spraw lokalnych, regionalnych, lecz śledzą także zjawiska i procesy globalne, pielęgnują i propagują rodzimą tradycją, a zarazem tolerują, wielokulturowość. A nade wszystko, z coraz mniejszymi oporami realizują dewizę „myśl globalnie, działaj lokalnie" 43 .
Wydaje się, iż w dobie współczesnych koncepcji uniwersalistycznych istotna jest zmiana charakteru społeczności. Chodzi o stworzenie społeczeństwa nowego typu, otwartego na kontakty ze światem zewnętrznym, zmuszanego do konfrontowania własnych osiągnięć z dorobkiem innych 44 . M. Castells pisze wręcz, iż należy, odwrócić popularne przed 25 laty motto myśl globalnie – działaj lokalnie. Uważa, iż ruchy społeczne muszą obecnie myśleć lokalnie (w odniesieniu do swoich zainteresowań i swojej tożsamości), a działać globalnie, gdyż jest to jedyny poziom, który dziś tak naprawdę się liczy 45 .
4. Posumowanie
Rozwój nowych mediów powoduje, że systemy medialne trudno dziś traktować, jako całość wyznaczoną granicami państw. Świat mediów znajduje się obecnie w samym środku niezwykłych przemian, zmierzających ku glokalizacji – zjawiska łączącego cechy globalizacji i lokalizacji.
Współcześnie mamy, mamy do czynienia z rynkiem zaawansowanych technologii komunikacyjnych, multimedialnych, mamy do czynienia z rynkiem bez granic. Komunikowanie przez Internet było jeszcze do niedawna (szczególnie w Polsce) domeną ludzi lepiej wykształconych, lepiej sytuowanych materialnie, a także mieszkających w miastach. Obecnie przestają mieć znaczenie dotychczasowe bariery (to jest trudności techniczne z dostarczeniem infrastruktury niezbędnej do przekazywania sygnału oraz wynikające z tego koszty), co umożliwia dalszy rozwój Internetu i zwiększenie jego
43 Tamże, s. 108.
44 Tamże.
45 M. Castells, Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem biznesem i społeczeństwem, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań, 2003, s. 163.
oddziaływania. Co za tym idzie, również na obszarach, które do tej pory były zdominowane przez media tradycyjne (na przykład małe społeczności lokalne).
W czasach kryzysu mediów tradycyjnych, które winny być ważnym narzędziem społecznej debaty i kontroli wydaje się, że to właśnie lokalne portale internetowe mają szanse stać się przestrzenią debaty publicznej nowoczesnych społeczeństw. W ślad za funkcją informacyjną serwisów podąża bowiem także funkcja opiniotwórcza. Portale często stają się przestrzenią ożywionych dyskusji – przeważnie w komentarzach pod artykułami, niekiedy również na forum. W miejscach, gdzie wcześniej nie było mediów lokalnych, oznacza to nowy etap dojrzewania (instytucjonalizacji) opinii publicznej.
Bibliografia
Opracowania książkowe:
Castells, M., Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem biznesem i społeczeństwem, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2003.
Jakubowicz, K., Media Publiczne, Początek końca czy nowy początek, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.
Kowalczyk, R.,Media lokalne w Polsce, Wyd. Naukowe Contact, Poznań 2009.
McQuail, D., Teoria komunikowania masowego, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007.
Michalczyk,. S., Media lokalne w systemie komunikowania, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000.
Skoczek, T., Media publiczne w Polsce, Mazowiecka Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2009.
Studia, artykuły w czasopismach naukowych, opracowania:
Adamowski, J., W., System medialny Stanów Zjednoczonych, [w:] Wybrane zagraniczne systemy medialne, (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.
Chudziński, E., Między regionalizmem a lokalizmem, [w:] Polskie media lokalne na przełomie XX i XXI wieku, Historia, Teoria i Zjawiska, (red.) J. Jarowiecki, Paszko, W. M. Kolasa, Wyd. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, Kraków 2007.
Gierach, E., Wydawanie i finansowanie przez organ samorządu terytorialnego gazety o zasięgu lokalnym, „Zeszyty Prawnicze BAS" 2008, nr 2.
Gierula, M., Społeczny odbiór mediów na Śląsku w okresie transformacji - wybrane zagadnienia, [w:] Środki masowej informacji w Polsce po likwidacji instytucji cenzury (1990-2000), (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Aspra, Warszawa, 2000.
Gierula, M., Lokalna i regionalna przestrzeń komunikacyjna mediów periodycznych w Polsce, jako zbiorowy nadawca [w:] Współczesny dziennikarz i nadawca (red.), M. Gierula, Wyd. Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas Sosnowiec 2006.
Goban-Klas, T., Glokalizacja jako remedium na globalizację, [w:] Oblicza procesów globalizacji, (red.) M. Pietraś, Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002.
Godzic, W., Media publiczne, [w:] Rynek audiowizualny w Polsce Ocena i perspektywy, (red.) J. W. Adamowski, Warszawa 2003.
Mrozowski, M., Media publiczne, [w:] Rynek audiowizualny w Polsce Ocena i perspektywy (red.) J. W. Adamowski, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.
Pacławski, R., Zadania telewizji publicznej względem społeczności lokalnych i regionalnych, [w:] Regionalizm Lokalizm Media (red.) E. Chudziński Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza Bochnia – Warszawa 2001.
Ponikowski, M., Golas na dachu. Kilka uwag o mediach regionalnych, [w] Media a rozwój regionalny, Pomorski Kongres Obywatelski, (red.) J. Szomburg, Wyd. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk 2006.
Różycka, M., Powinności obywatelskie regionalnych mediów publicznych w Polsce po 1989r. [w:] Radio i gazety. Transformacja polskich mediów regionalnych po 1989 r., (red) K. Wolny Zmorzyński, W. Furman, B. Nierenberg, J. Marszałek-Kawa, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2010.
Skoczek, T., Regionalne i lokalne media elektroniczne, Systemowe możliwości rozwoju, [w:] Polskie media lokalne na przełomie XX i XXI wieku, Historia, Teoria i Zjawiska, (red.) J. Jarowiecki, A. Paszko, W. M. Kolasa, Wyd.
,
Journalism Research Review Quarterly
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, Kraków 2007.
Strategia państwa polskiego w dziedzinie mediów elektronicznych na lata 2005-2010
Warszawa sierpień 2005 r.
Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 29 stycznia 1993 r.).
Ustawa o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 1992 r., art. 21.
Zabłocki, M., J.,
Stan obecny i przewidywane kierunki rozwoju telewizji niepublicznej w Polsce
[w:]Transformacja telewizji w Polsce(red.), W.
Dudek, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996.
Adresy internetowe:
biznes.onet.pl/cyfryzacja-regionalnych-osrodkow-tvp-wymaga-pieni http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=misja%20radia%20publicznego&source=web
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=s%C5%82uchalno%C5%9B%C4%87%20radia%20
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=przysz%C5%82o%C5%9B%C4%87%20lokalnych http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=raport%20lokalne%20media%20internetowe.
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=internet%20i%20lokalne%20komunikowanie- http://www.krrrit.gov.pl/dokumenty/strategia_
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=raport%20lokalne%20media%20internetowe
Małek A., Serwisy społecznościowe rosną zyski z reklamy, InternetStandard.pl.
http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=Ma%C5%82ek%20A.%2C%20Serwisy%2eczno%- www.tvp.pl › O TVP › O TVP › Aktualności.
www.tvp.pl › O TVP › O TVP › Aktualności.
Dr Magdalena Różycka
Globalization and localism in media perspective
Abstract,
.
Local Media - a media that can be extracted from the national media system by reference to two main criteria : the scope of local interest and local impact range . However, it seems that today a feature of local communication , which ceased to have meaning , it is a territorial limitation . If one local communication is carried out using any online tool , it can be concluded that it is both local and global . While the content of the message can be associated with some ( specific ) place in the space of his only concern , so much access to this communication is usually unlimited - enables it not enough that his knowledge , it is still the reaction of the recipient. It seems that this globality of the local media is an opportunity for local communities to promote original local content. As research shows , the number of users and range of services with the information strictly local and regional continues to grow - in early 2006, these services were 5 million users in September 2011, while the number of users was close to 12 million . Significantly increased the scope of these services among Internet users - from 41 to 62%.
It seems that local portals are an interesting example of changes in the media ecosystem. Changes taking place in villages and towns under the influence of virtual reality show as the development of network communication focuses on the question of the mechanisms of the newly public sphere. This question seems particularly important in times of crisis, traditional media , which has been an important tool for social debate and control. | <urn:uuid:8f571b99-4794-4777-a958-d3b943da5865> | finepdfs | 2.220703 | CC-MAIN-2018-47 | http://naukowy-przeglad-dziennikarski.org/nr/4-2013/2.pdf | 2018-11-19T15:49:38Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039745800.94/warc/CC-MAIN-20181119150816-20181119172816-00076.warc.gz | 234,914,650 | 0.938352 | 0.999745 | 0.999745 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1950,
4707,
7266,
10132,
12451,
15097,
17794,
20262,
23301,
26078,
28753,
31388,
33655,
35233,
37428,
38906,
40487
] | 3 | 1 |
Załącznik nr 1
Opis przykładu dobrej praktyki
| Miejscowość : Małomice | | Data 20.05.2019r. | |
|---|---|---|---|
| Nazwa szkoły/placówki | Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Małomicach | | |
| Dane szkoły/placówki (adres, telefon, e-mail) | ul. Plac Tysiąclecia 3 67 – 320 Małomice Tel. 683769156 | | |
| Imię i nazwisko autora/autorów ( telefon, e-mail) | Aneta Świtała | | |
| Tytuł przedsięwzięcia | Projekt edukacyjny z zakresu biologii dla uczniów kl. VII SP pt.: „Aby zdrowe plecy mieć trzeba tylko chcieć”. | | |
| Obszar pracy, którego dotyczy przykład dobrej praktyki (x-zaznacz właściwie) | organizacja i zarządzanie | | |
| | kształcenie | | x |
| | wychowanie i opieka | | |
| | inny obszar (określić jaki) | | |
| Rodzaj przedsięwzięcia (np. innowacja, projekt, konkurs etc.) | Projekt edukacyjny | | |
| Termin i miejsce realizacji | marzec 2019r. Małomice | | |
| Opis działania | Odniesienie do podstawy programowej ( treść nr III.3.4 i 5): „Uczeń - uzasadnia konieczność aktywności fizycznej dla prawidłowej budowy i funkcjonowania układu ruchu; - podaje przykłady schorzeń układu ruchu (skrzywienia kręgosłupa, płaskostopie, krzywica, osteoporoza) oraz zasady ich profilaktyki.” Cele : a.w zakresie kształtowania umiejętności przedmiotowych: Uczeń potrafi: - wymienić zasady związane z profilaktyką wad postawy, - wykazać zależność między ciężarem plecaka szkolnego a zdrowiem ucznia - wskazać błędy najczęściej popełniane przez uczniów podczas | | |
pakowania „ szkolnego bagażu"
- omówić skutki zdrowotne noszenia zbyt ciężkiego plecaka
- dokonać pomiaru masy ciała ucznia i ciężaru plecaka
- podać sposoby na zmniejszenie ciężaru plecaka szkolnego
b. w zakresie kształtowania umiejętności ponadprzedmiotowych Uczeń potrafi:
:
- planować i organizować pracę
- przeprowadzać badania empiryczne, opracowywać wyniki badań i wnioskować na ich podstawie
- wykorzystać różnorodne źródła i metody pozyskiwania informacji;
- odczytać, przeanalizować, zinterpretować i przetworzyć informacje tekstowe, graficzne i liczbowe;
- dokonać selekcji informacji
- dokumentować pracę
- zaprezentować publicznie rezultaty pracy
- współpracować w grupie
- dokonać samooceny
- skutecznie komunikować się
Praca nad projektem przebiegała w następujących etapach:
zaplanowanie pracy
- określenie celów projektu,
- wytyczanie zakresu prac projektowych,
- opracowanie harmonogramu działań,
- przydział zadań,
- określenie ram czasowych realizacji poszczególnych etapów
i całego przedsięwzięcia,
- wyznaczenie terminów konsultacji z opiekunem,
- określenie sposobów monitorowania i ewaluacji projektu oraz kryteriów oceny,
zawarcie kontraktu pomiędzy uczniami a opiekunem;
wykonanie zaplanowanych działań;
publiczne przedstawienie rezultatów projektu edukacyjnego;
ocena i ewaluacja realizacji projektu.
W ramach realizacji projektu uczniowie byli podzieleni na zespoły, adekwatnie do swoich zainteresowań i wykonywali następujące zadania:
| Zadanie główne ( pytanie badawcze) | Sposób realizacji | Produkt finalny |
|---|---|---|
| Jaki odsetek uczniów cierpi na różne wady układu ruchu? W jaki sposób diagnozuje się wady postawy? | - Wywiad z pielęgniarką szkolną - Wywiad z instruktorem gimnastyki korekcyjnej - Korzystanie z literatury i zasobów Internetu - Opracowanie wyników i wniosków | Raport, film |
| Czy szkolny bagaż uczniów nie jest za ciężki? Ile może dźwigać uczeń? | - pomiar masy ciała uczniów - pomiar ciężaru plecaków szkolnych - obliczanie wskaźnika ( jaki procent masy ciała stanowi ciężar plecaka?) - opracowanie wyników ( wykresy, diagramy) - analiza wyników - sformułowanie wniosków | Raport, zdjęcia |
| | zadbaj o szkolny bagaż”. | |
|---|---|---|
| Jaki jest poziom świadomości uczniów na temat zasad dotyczących profilaktyki wad postawy? | - opracowanie narzędzia diagnostycznego - kwestionariusza ankiety - przeprowadzenie ankiety tematycznej wśród uczniów - opracowanie wyników ankiety ( obliczenia procentowe, zestawienia tabelaryczne, wykresy) - sformułowanie wniosków - opracowanie raportu | raport z badania ankietowego |
| Jak dbać o prawidłową postawę ciała? | a)Porady zdrowotne ( ulotka, plakat) - jak spać - jak siedzieć - jak chodzić - jak podnosić ciężary b)opracowanie instruktażu gimnastyki śródlekcyjnej ( pokaz) | - ulotka z poradami zdrowotnymi - pokaz gimnastyki śródlekcyjnej |
Rezultaty:
rozwój umiejętności planowania i organizowania pracy,
wzrost samodzielności w poszukiwaniu, analizowaniu i selekcjonowaniu informacji oraz wykorzystywaniu ich do wykonywania zadań i rozwiązywania rozpoznanych przez siebie problemów;
| Załączniki | Liczba załączników: 1 |
|---|---|
| | Rodzaj załączników: 1. Arkusz oceny projektu |
Załącznik
Arkusz oceny projektu
a. Autorefleksja
Pytania pomocnicze
Uwagi o realizacji projektu
1.Co nam się udało zrobić?
2.Co stanowiło największą trudność?
3.Czego się nauczyliśmy?
4.Co byśmy zmienili?
5.Co nam pomagało w pracy nad projektem?
6.Co nam utrudniało pracę?
b. Arkusz oceny umiejętności doskonalonych podczas realizacji projektu
| Etapy realizacji projektu | Umiejętności |
|---|---|
| 1. Wybór problemu i formy działania. 2. Zaplanowanie pracy nad projektem i prezentacji końcowej. | precyzyjne sformułowanie tematu, jasne określenie celów projektu, kreatywność, podejmowanie decyzji w sprawach grupy, |
| 3. Realizacja zaplanowanych działań. | analiza własnych zasobów, poszukiwanie informacji z różnych źródeł ich selekcja i krytyczne przetwarzanie, twórcze rozwiązywanie problemów, pozyskiwanie sojuszników, |
| 4. Prezentacja i podsumowanie. | wybór odpowiedniej do projektu formy prezentacji, wykorzystanie czasu prezentacji, zainteresowanie innych odbiorców, sposób mówienia, sposób opracowania materiałów wizualnych, |
c. Ocena realizacji projektu
| Lp. | Elementy podlegające ocenie | Liczba punktów ( w skali 1-6) |
|---|---|---|
| 1 | Właściwe zaplanowanie pracy | |
| 2 | Podział zadań zgodnie z umiejętnościami i zainteresowaniami | |
| 3 | Zaangażowanie wszystkich członków zespołu | |
| 4 | | Dokumentowanie prac nad projektem |
|---|---|---|
| 5 | | Wykorzystanie informacji z różnorodnych źródeł |
| 6 | | Uporządkowanie i krytyczna analiza zebranych materiałów |
| 7 | | Przygotowanie tekstów |
| 8 | | Opracowanie graficzne |
| 9 | | Wykazanie się zdolnościami organizacyjnymi |
| 10 | | Kreatywność, oryginalność |
| 11 | | Systematyczność pracy, terminowość |
| 12 | | Prezentacja efektów pracy |
| Suma punktów | | |
| | Śr. pkt. | |
d. Ocena prezentacji
| Lp. | | Elementy podlegające ocenie | Liczba punktów ( w skali 1-6) |
|---|---|---|---|
| 1 | | Zgodność z tematem | |
| 2 | | Poziom merytoryczny | |
| 3 | | Poprawność językowa | |
| 4 | | Posługiwanie się odpowiednim słownictwem | |
| 5 | | Operowanie głosem | |
| 6 | | Odpowiednie tempo prezentacji | |
| 7 | | Uporządkowany i logiczny układ prezentacji | |
| 8 | | Zaangażowanie wszystkich członków zespołu | |
| 9 | | Dbałość o zainteresowanie odbiorców | |
| 10 | | Wykorzystanie zaplanowanego czasu | |
| Suma punktów | | | |
| | Śr. pkt. | | | | <urn:uuid:192949f4-c267-4b3f-8d4b-2c680ab41d65> | finepdfs | 2.109375 | CC-MAIN-2021-10 | https://www.womgorz.edu.pl/files/File/Projekt%20edukacyjny%20z%20biologii%20Opis_przykladu_dobrej_praktyki_-logo.pdf | 2021-03-08T08:35:31+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178383355.93/warc/CC-MAIN-20210308082315-20210308112315-00184.warc.gz | 1,046,709,133 | 0.999989 | 0.999991 | 0.999991 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1505,
2979,
3668,
4617,
5075,
6052,
7128
] | 1 | 0 |
palceholder
1 EF0-ZI-01 rok 2021/22
palceholder
Termin: 9.X(sobota)
Pierwszy zjazd
| Godz. | |
|---|---|
| 8-9 | Inauguracja Sala Zdalne_WEiI |
| 9-10 | Wstęp do programowania |
| 10-11 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 11-12 | Programowanie w języku C |
| 12-13 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 13-14 | Fizyka |
| 14-15 | |
| 15-16 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 16-17 | Analiza matematyczna i algebra liniowa |
| 17-18 | |
| 18-19 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 19-20 | |
Termin: 16.X(sobota)
Termin: 10.X
| Godz. | |
|---|---|
| 8-9 | Analiza matematyczna i algebra liniowa |
| 9-10 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 10-11 | Programowanie w języku C |
| 11-12 | |
| 12-13 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 13-14 | Wstęp do programowania |
| 14-15 | |
| 15-16 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 16-17 | Fizyka |
| 17-18 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 18-19 | |
Drugi zjazd
| Godz. | |
|---|---|
| 8-9 | Wstęp do programowania |
| 9-10 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 10-11 | Programowanie w języku C |
| 11-12 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 12-13 | Fizyka |
| 13-14 | |
| 14-15 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 15-16 | Analiza matematyczna i algebra liniowa |
| 16-17 | |
| 17-18 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 18-19 | |
| 19-20 | |
| Godz. | |
|---|---|
| 8-9 | Analiza matematyczna i algebra liniowa |
| 9-10 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 10-11 | Programowanie w języku C |
| 11-12 | |
| 12-13 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 13-14 | Wstęp do programowania |
| 14-15 | |
| 15-16 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 16-17 | Fizyka |
| 17-18 | W1 Sala Zdalne_WEiI |
| 18-19 | |
| 19-20 | |
(niedziela)
Termin: 17.X(niedziela)
palceholder
Terminy: 23.X, 6.XI, 13.XI, 20.XI, 4.XII (soboty)
Godz.
8-9 Wstęp do programowania
W1 9-10
Sala Zdalne_WEiI
10-11 Analiza matematyczna i algebra liniowa
W1 13-14
Sala Zdalne_WEiI
11-12
12-13
14-15 Bezpieczeństwo pracy i ergonomia
W1
Sala Zdalne_WEiI
15-16
16-17 Programowanie w języku C
W1 17-18
Sala Zdalne_WEiI
18-19
19-20
Terminy: 11.XII, 18.XII, 15.I, 22.I, 29.I (soboty)
Terminy: 24.X, 7.XI, 14.XI, 21.XI, 5.XII (niedziele)
Pierwsza seria zajęć
Godz.
8-9 Fizyka
W1 11-12
Sala Zdalne_WEiI
9-10
10-11
12-13 Historia idei i odkryć naukowych
W1 13-14
Sala Zdalne_WEiI
14-15 Ekonomia
W1
Sala Zdalne_WEiI
15-16
16-17
17-18
18-19
19-20
Druga seria zajęć
Godz.
8-9
Historia idei i odkryć naukowych
C2
Sala B305
9-10
10-11 Historia idei i odkryć naukowych
C1
Sala B305
Fizyka
C2
Sala B300
11-12
12-13 Fizyka
C1
Sala B305
Analiza matematyczna i algebra liniowa
C2
Sala B300
13-14
14-15 Analiza matematyczna i algebra liniowa
C1 15-16
Sala B305
Fizyka
L4 K32(14:00-18:00)
16-17
17-18
18-19
19-20
| Godz. | | | | |
|---|---|---|---|---|
| 8-9 | Fizyka | Wstęp do programow. | Program. w języku C | |
| 9-10 | | L2 B205 (08:00-10:00) | L3 D3b (08:00-10:00) | |
| 10-11 | | Program. w języku C | Wstęp do programow. | |
| 11-12 | L1 K32 (08:00-12:00) | L2 D3b (10:00-12:00) | L3 B205 (10:00-12:00) | |
| 12-13 | Wstęp do programow. | Fizyka | Analiza matematyczna i algebra liniowa | |
| 13-14 | L1 B205 (12:00-14:00) | | | |
| 14-15 | Program. w języku C | | | |
| 15-16 | L1 D3b (14:00-16:00) | L2 K32 (12:00-16:00) | C2 Sala A61 | |
| 16-17 | Analiza matematyczna i algebra liniowa | | Fizyka | Program. w języku C |
| 17-18 | | | | L4 D3b (16:00-18:00) |
| 18-19 | | | | Wstęp do programow. |
| 19-20 | C1 Sala B107 | | L3 K32 (16:00-20:00) | L4 B205 (18:00-20:00) |
Terminy: 12.XII, 19.XII, 16.I, 23.I, 30.I (niedziele) | <urn:uuid:12e6d167-dfd3-4e04-91e3-eb71da6dbf49> | finepdfs | 1.816406 | CC-MAIN-2021-49 | https://weii.prz.edu.pl/fcp/HGBUKOQtTKlQhbx08SlkTVRZeUTgtCgg9ACFDC0RGTXhBG1gnBVcoFW8SBDRKHg/6/public/pliki/madam/zima2021/ief-zi-s1.pdf | 2021-11-29T21:22:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358842.4/warc/CC-MAIN-20211129194957-20211129224957-00261.warc.gz | 666,396,151 | 0.984795 | 0.991625 | 0.991625 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
36,
1564,
3492
] | 1 | 0 |
Świadomość żywieniowa młodzieży gimnazjalnej w Komorowie
Dietary consciousness of youths aged 13 – 15 years from Komorów
2
Oliwia Bartkowska 1 , Marcin Bartkowski
1 Gimnazjum im. Marii Dąbrowskiej, Komorów; 2 Wyższa Szkoła Kultury Fizycznej i Turystyki, Pruszków
Streszczenie
Cel pracy: Ocena poziomu wiedzy żywieniowej powiązana z deklarowanym sposobem odżywiania się młodzieży gimnazjalnej.
Materiał i metody: Badaniami ankietowymi objęto młodzież obojga płci w wieku 13 – 15 lat. W przeprowadzonych badaniach uczestniczyło 60 uczennic i 76 uczniów klas I, II, i III Gimnazjum w Komorowie. Wyniki: Prawie 90% badanych widzi potrzebę urozmaicenia spożywanych produktów, codzienną konsumpcję śniadań w domu deklaruje 80% badanych, a 81% potwierdza jedzenie drugiego śniadania w szkole. W przypadku odpowiedzi na pytania dotyczące grup produktów, 73% respondentów deklarowało codziennie spożywanie warzyw, a 64% owoców. Spożycie coca-coli i innych napojów słodzonych 2 – 3 razy w tygodniu deklarowało u 39% badanych, a konsumpcje żywności typu fast food deklaruje jedynie 9% badanych. Wnioski: Należy rozwijać poszerzanie wiedzy uczniów w zakresie kształtowania zachowań prozdrowotnych i promować aktywny styl życia.
Słowa kluczowe: zachowania żywieniowe, młodzież gimnazjalna, sposób odżywiania
Summary
Study aim: The dietary consciousness of middle school youths and its relation to the declared dietary habits. Material and methods: A group of 76 male and 60 female middle school students (Komorów College, Grades I – III) aged 13 – 15 years were subjected to a questionnaire study.
Results: Nearly 90% of respondents were aware of the need to vary the consumed food products, 80% – to have breakfasts at home, 81% declared having a bag lunch at school. In case of specific food products, 73% of respondents declared daily consumption of vegetables and 64% – of fruits. Drinking Cola and other sweet drinks 2 – 3 times a week declared 39% and eating fast foods – only 9%.
Conclusions: The knowledge of school youths in the field of health behaviour ought to be shaped and expanded, and an active life style promoted.
Key words: Dietary behaviour; Middle school youths; Dietary habits
Wprowadzenie
Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania organizmu na energię i wszystkie niezbędne składniki pokarmowe. Zrównoważona dieta połączona z aktywnością fizyczną to bardzo ważne czynniki warunkujące zdrowie oraz prawidłowy rozwój psychofizyczny wszystkich grup wiekowych ludzi. Szczególne znaczenie odgrywają w okresie wzmożonego wzrostu i rozwoju organizmu, kiedy zwiększa się zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze. Nieprawidłowości w strukturze spożycia żywności u młodzieży w wieku rozwojowym prowadzą do zbyt niskiej lub zbyt wysokiej wartości energetycznej żywności, nadmiernego udziału tłuszczów i sacharozy, zbyt niskiej zawartości błonnika, cynku, magnezu, miedzi, wapnia i żelaza oraz witamin z grupy B, witamin C, D oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych [7]. Żywienie oraz związane z nim wybory odpowiednich produktów, potraw, pod
względem zawartości składników odżywczych, sposobu przygotowania do spożycia, ilości, liczby i rozłożenia posiłków w czasie – mają ogromny wpływ na wzrost i rozwój oraz zachowanie stanu zdrowia organizmu człowieka [9].
Dzieci i młodzież to grupa najbardziej narażona na skutki nieprawidłowego żywienia i braku aktywności fizycznej. Okres ten jest również kluczowy dla rozwoju zachowań żywieniowych, które mogą ulegać modyfikacji pod wpływem rówieśników [16,13] czy propagowanych w mediach wizerunków. Młodzi ludzie często nie zauważają bezpośredniego związku między swoim zachowaniem a zdrowiem, dlatego tak ważne jest przekazywanie wiedzy oraz kształtowanie postaw i zachowań, które mogą wpłynąć na styl życia i przyszłość młodych osób [15].
W celu uświadomienia młodzieży znaczenia prawidłowego odżywiania oraz możliwości bezpiecznej aktywności fizycznej w szkole, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Instytut Żywności i Żywienia wraz z Instytutem „Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka" przedstawili Kartę Żywienia i Aktywności Dzieci i Młodzieży w Szkole [17], a MEN zobligowało nauczycieli do realizacji tych zagadnień na poszczególnych lekcjach. Treści te znajdują się w podstawie programowej na każdym etapie edukacyjnym. Również prowadzone przez WHO programy edukacyjne, w tym The Second WHO European Action Plan for Food and Nutrition Policy 2001 – 2012 [18] oraz wytyczne towarzystw i instytutów naukowych mają na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat zdrowego żywienia i aktywności fizycznej.
Celem niniejszego badania była ocena świadomości żywieniowej oraz deklarowanego sposobu odżywiania się młodzieży gimnazjalnej.
Materiał i metody
Badane osoby
Badanie przeprowadzono w 2016 r. wśród 60 uczennic i 76 uczniów klas I, II, i III Gimnazjum w Komorowie.
Metody badań
Badani wypełniali anonimową ankietę składającą się z 20 pytań dotyczących zachowań żywieniowych młodzieży: regularności odżywiania się, spożywania wybranych posiłków, częstości spożywania niektórych produktów oraz świadomości żywieniowej i aktywności fizycznej. W analizie wyników zastosowano test chi-kwadrat, a w analizie zależności między danymi posłużono się współczynnikami korelacji Pearsona; poziom p≤0,05 przyjęto za znamienny.
Wyniki
Tab. 1. Odsetki właściwych odpowiedzi na pytania dotyczące świadomości żywieniowej udzielane przez młodzież gimnazjalną (n = 136)
W pierwszej kategorii pytań dotyczącej świadomości żywieniowej (tab. 1) uczniowie wykazali się dobrą znajomością zaleceń żywieniowych – 87 do 96% badanych poprawnie odpowiedziało na poszczególne pytania. Nie stwierdzono istotnych różnic między chłopcami i dziewczętami, ani między poszczególnymi klasami.
Tab. 2. Odsetki właściwych odpowiedzi na pytania dotyczące nawyków żywieniowych udzielane przez młodzież gimnazjalną (n = 136)
# Dla tych pytań podano odsetki odpowiedzi ujemnych; * chłopcy z III klasy (znamiennie różne od pozostałych – p<0,001)
W kategorii dotyczącej nawyków żywieniowych (tab. 2) stwierdzono, że częstości poprawnych odpowiedzi na pytania 1, 2, 3 i 6 nie różniły się znamiennie od dotyczących świadomości żywieniowej. W pozostałych pytaniach częstości poprawnych odpowiedzi były znamiennie (p<0,05 – 0,001) niższe. Podobnie jak w przypadku pytań dotyczących świadomości żywieniowej, nie stwierdzono szczególnych różnic między chłopcami i dziewczętami, ani między poszczególnymi klasami, z wyjątkiem pytania 6 – uczniowie III klasy gimnazjum znamiennie częściej deklarowali picie napojów gazowanych niż wszyscy pozostali (odpowiednio 74 i 39%; p<0,05). Uderzająca jest rozbieżność między odpowiedziami na pytanie o szkodliwość nadmiernego spożywania słodyczy i deklarowane niespożywanie słodyczy co najmniej 2 – 3 razy w tygodniu (odpowiednio 96 i 22%; p<0,001). Zwraca też uwagę mała liczba badanych deklarujących częste spożywanie produktów typu fast food – jedynie 9%.
Tab. 3. Odsetki właściwych odpowiedzi na pytania dotyczące aktywności fizycznej udzielane przez młodzież gimnazjalną (n = 136)
W ostatniej kategorii były pytania dotyczące oceny własnej dotyczącej aktywności fizycznej. Regularność uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego deklarowało 85% badanych. Niestety, aż
15% nie uczestniczyło w nich w ogóle. Oznacza to, że na 136 badanych uczniów 20 miało zwolnienia lekarskie z lekcji wychowania fizycznego lub uczestniczyli w zajęciach sporadycznie. Prawie wszyscy ankietowani (93%) deklarowali świadomość niebezpieczeństw wynikających z braku aktywności fizycznej, na co wpływ może mieć postawa nauczyciela promującego aktywność fizyczną i prawidłowe odżywianie. Wyniki tego działania przedstawia Tab. 4; uczniowie klas I i III, zwłaszcza dziewczęta (86%), potwierdzali omawianie na lekcjach WF tematów z zakresu wychowania zdrowotnego. Zarówno wiedza dotycząca prawidłowego żywienia, jak i aktywności ruchowej, nie są obce uczniom, ale niepokojąca może być samoocena ankietowanych, w której odpowiedz twierdzących na pytanie „Czy prowadzisz zdrowy styl życia" udzieliło jedynie 60% gimnazjalistów.
Tab. 4. Odsetki odpowiedzi na pytanie o poruszanie tematyki wychowania zdrowotnego na lekcjach WF (pytanie 2, Tab. 3.)
Dla każdej osoby obliczono średnie wartości dla wszystkich pytań z każdego z trzech obszarów i obliczono korelacje między tymi wartościami. Stwierdzono znamienną korelację między świadomością żywieniową i aktywnością fizyczną (r = 0,373; p<0,05) u dziewcząt z klas II i III. W pozostałych przypadkach brak było znamiennych korelacji.
Dyskusja
Prawidłowe odżywianie oraz aktywność fizyczna w okresie dorastania są jednymi z najważniejszych czynników wpływających na dalsze życie, ponieważ zmniejszają ryzyko chorób serca i układu krążenia, chorób metabolicznych oraz nowotworów. Właściwe odżywianie stanowi podstawowy warunek osiągnięcia prawidłowego rozwoju somatycznego, fizycznego i psychicznego organizmu człowieka, a nawyki żywieniowe mogą korzystnie wpływać na poprawę stanu zdrowia i samopoczucia osób w każdym wieku [1]. Postawy żywieniowe kształtują się w procesie wielokrotnego powtarzania tych samych czynności zgodnie z wcześniej wyuczonym wzorem [8]. Dlatego tak ważna jest świadomość prawidłowego odżywiania, a co za tym idzie wykształcenie właściwych wzorców żywieniowych już w okresie dojrzewania. Na podstawie badań oceny nawyków żywieniowych, jakie przeprowadzono w 2006 r. w ramach międzynarodowego projektu HBSC (Health Behaviour of School-aged Children – A WHO Collaborative Cross-national Study), ukierunkowanego na śledzenie zmian w zakresie zdrowia i zachowań zdrowotnych młodzieży szkolnej [11], stwierdzono nieprawidłowe zachowania polskiej młodzieży gimnazjalnej. Stanowiło to istotny czynnik rosnącego odsetka uczniów z nadwagą, przyjmując za podstawę wskaźnik masy ciała BMI oraz ujednolicone kryteria definiowania nadwagi (wg IOTF – International Obesity Task Force). W związku z powyższym, w celu wykształcenia prawidłowych wzorców żywieniowych i aktywności ruchowej wprowadzono Narodowy Program Zdrowia (NPZ) na lata 2007 – 2015, gdzie wśród 15 celów operacyjnych stanowiących grupę priorytetów NPZ znalazła się poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej żywności oraz wzrost świadomości aktywności fizycznej, celem zmniejszenia występowania otyłości [23].
Jednym z podstawowych elementów racjonalnego żywienia młodzieży w wieku gimnazjalnym jest zapewnienie spożycia czterech – pięciu dobrze zbilansowanych posiłków równomiernie rozłożonych w ciągu dnia [12], z których najważniejsze jest śniadanie. Na podstawie badań przeprowadzonych w Gdańsku
wśród 500 uczniów na przełomie lat 2005/2006 stwierdzono, że 31,4% badanych nie spożywało śniadania przed wyjściem z domu, przy czym częściej dotyczyło to dziewcząt niż chłopców (odpowiednio 17,3 i 14,1%) [25]. Bardzo podobne wyniki uzyskano w testach przeprowadzonych na próbie 190 warszawskich gimnazjalistów w 2010 roku; stwierdzono, że aż 36,5% uczestników nie spożywało regularnie pierwszych, a 60% także drugich śniadań [24]. Taki sam odsetek młodzieży nie spożywał drugiego śniadania w wynikach uzyskanych przez Wajszczyk [19] w badaniu 1054 osób w wieku 11 – 15 lat z warszawskich szkół podstawowych i gimnazjów w 2006 r. Obserwacje te potwierdzono także w badaniu własnym, stwierdzając jednak znaczną poprawę. Wykazano, że 19% respondentów idzie do szkoły bez śniadania, przy czym aż 25% dziewcząt. Wynikiem braku spożywania śniadań lub nieregularnego spożywania posiłków może być zjawisko tzw. podjadania pomiędzy posiłkami. Spożywanie przekąsek w ciągu dnia uzupełnia na bieżąco niezbędną energię, może też być dobrym uzupełnieniem całodziennego pożywienia w składniki odżywcze [2], jednak wśród młodzieży gimnazjalnej występuje tzw. niekorzystne podjadanie, którego głównymi składnikami są przekąski słodkie (typu cukierki, ciastka, herbatniki) zawierające cukry proste oraz napoje gazowane. Jak wykazano w niniejszym opracowaniu, uczniowie mieli znaczącą wiedzę na temat szkodliwości tego typu produktów, jednak nie ograniczali spożycia słodyczy i napoi gazowanych. Niewątpliwie niekorzystne podjadanie i opuszczanie posiłków, jak również długie przerwy między posiłkami, mogą prowadzić do pogorszenia koncentracji, ograniczenia zdolności psychofizycznych wśród młodzieży, co prowadzi do zmniejszenia aktywnego udziału w zajęciach szkolnych [19].
Kolejnym, bardzo istotnym elementem racjonalnego odżywiania, jest spożywanie przez młodych ludzi warzyw i owoców, są one bowiem bogatym źródłem antyoksydantów – np. prowitaminy A, witaminy C, witaminy E, związków polifenolowych. Walory żywieniowe tej grupy produktów spożywczych są na tyle ważne, że zaleca się spożywanie dziennie 3 – 5 porcji warzyw i 2 – 4 porcji owoców, rozdzielonych na co najmniej 5 porcji [2]. W badaniach z 2005 r. [4] ponad połowa respondentów uwzględniała spożywanie owoców i warzyw kilka razy dziennie, przy czym większą ich konsumpcję deklarowały dziewczęta. Trend wzrostowy wykazały badania przeprowadzone w 2012 r. przez Czerwiak i wsp. [3] – aż 62% ankietowanych deklarowało codzienne spożywanie warzyw i owoców. Wyniki te znajdują potwierdzenie w badaniach HBSC [11]. Obserwowany trend potwierdzają również badania własne, gdzie 71% gimnazjalistów deklaruje codzienną konsumpcję warzyw i owoców, a wstępna analiza wyników badań HBSC 2014 [10] pokazuje częstsze spożywanie owoców i warzyw przez młodzież w wieku gimnazjalnym.
Z badań przeprowadzonych w 2007 r. wynikało, że poważnym problemem stają się niewłaściwe nawyki żywieniowe związane ze spożyciem produktów typu fast-food. Wierzbicka i Stosio [21] uzyskali następujące wyniki: spożywanie produktów typu fast-food 1 – 2 razy w tygodniu deklarowało, w zależności od miejsca zamieszkania, od 40 do ponad 80% młodzieży. W niniejszych badaniach większość uczniów wykazała się odpowiednią wiedzą dotyczącą zagrożeń, jakie niesie za sobą spożywanie produktów typu fast-food – jedynie 9% uczniów deklarowało konsumpcję tego typu produktów. Tak mały odsetek uczniów spożywających produkty typu fast-food różniący się znacznie od wyników badań zwyczajowego spożycia może zależeć od sposobu zbierania informacji. Jednakże podobne wyniki uzyskano również w badaniach prowadzonych przez TNS OBOP. Utrzymują one, że świadomość żywieniowa młodzieży szkolnej w Polsce jest stosunkowo wysoka [14].
W aktualnie obowiązującej „piramidzie zdrowego żywienia" [6] dla młodzieży szkolnej opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia, ruch został uznany za nieodzowny element zdrowia i znalazł się u podstaw piramidy [7]. Tak więc aktywność fizyczna stała się jednym z poziomów określających zasady zdrowego odżywiania się. Podstawą do analizy zachowań prozdrowotnych młodzieży jest wynik odpowiedzi na pytanie dotyczące uczęszczania na lekcje wychowania fizycznego w szkole, gdyż jest ona dla większości podstawową zorganizowaną formą systematycznej aktywności fizycznej. W ankiecie pozytywnie odpowiedziało 85% badanych, znacznie więcej niż w badaniach Woynarowskiej z 2013 r. (74%) [22].
Jedną z przyczyn zaistniałej sytuacji może być zwiększenie świadomości znaczenia aktywności fizycznej w prawidłowym rozwoju człowieka. Aż 93% uczniów potwierdza znajomość niebezpieczeństw, jakie wynikają z braku ruchu, czego wyrazem może być zmniejszająca się częstość zwolnień z lekcji WF udzielonych na prośbę rodziców lub samych uczniów [10]. Również postawa nauczycieli ma ogromne znaczenie dla zwiększenia świadomości prozdrowotnych. Celem lekcji wychowania fizycznego jest nie tylko umożliwienie uczniom aktywności fizycznej, niezbędnej dla ich prawidłowego rozwoju i zdrowia, rozwijanie podstawowych umiejętności ruchowych, lecz także pomoc w kształtowaniu prozdrowotnego stylu życia i rozwijaniu umiejętności dbania o zdrowie. Jednym z obowiązujących bloków WF w gimnazjach jest edukacja zdrowotna. Zbyt częste zwalnianie ucznia z lekcji uniemożliwia jej realizację. Wyniki badań długofalowych wskazują, że uczestnictwo w zajęciach WF i zwiększona aktywność fizyczna w dzieciństwie wpływają na wyższy poziom tej aktywności i lepszy stan zdrowia w życiu dorosłym [5].
W literaturze często podkreśla się, że zarówno odżywianie jak i aktywność fizyczna wpływają na zdrowie, samopoczucie oraz rozwój fizyczny, psychiczny i intelektualny dzieci i młodzieży [1,15,25]. Konsekwencją małej aktywności fizycznej i niewłaściwej diety jest narastanie częstości występowania nadwagi i otyłości już we wczesnym okresie życia [2]. Zaniedbania w tych dwóch niezwykle ważnych dziedzinach mogą być źródłem poważnych chorób żywieniowych w dorosłym życiu.
Przedstawione wyniki wskazujące na brak istotnych różnic pomiędzy zestawionymi pytaniami świadczą o wzroście świadomości młodzieży w zakresie aktywności ruchowej, prawidłowego odżywiania przy jednoczesnym stosowaniu prawidłowych zachowań żywieniowych. Potwierdzają to również wyniki najnowszych międzynarodowych badań ankietowych HBSC [10], wykazujące zahamowanie, a nawet odwracanie trendu narastania otyłości wśród młodzieży w Polsce. Częstość występowania nadwagi i otyłości uległa obniżeniu z 17% w 2010 r. do 14,8% obecnie (p = 0,006), biorąc pod uwagę te same kryteria. Spadek wyniósł 1,6% u chłopców oraz 3% u dziewcząt, co tylko w drugim przypadku stanowi zmianę istotną statystycznie (p = 0,002). Obserwowane w latach 2010 – 2014 tempo spadku odsetka młodzieży z nadwagą i otyłością maleje w kolejnych grupach wieku. Po skorygowaniu na efekt płci i wieku różnica między kolejnymi rundami badań HBSC pozostaje jednak wysoce istotna (p = 0,004).
Podsumowanie i wnioski
1. Badana młodzież wykazła dobrą wiedzę na temat prawidłowego żywienia.
2. Deklarowane zachowania żywieniowe badanej młodzieży znacząco odbiegały od ich świadomości żywieniowej w przypadku spożywania słodyczy i napojów gazowanych. Stwierdzenie to jest zdecydowanie negatywne ze względu na późniejsze konsekwencje zdrowotne.
3. Wskazane jest rozwijanie ukierunkowanej edukacji oraz ciągłe poszerzanie wiedzy uczniów w zakresie kształtowania zachowań prozdrowotnych. Promocja zdrowego odżywiania powinna być skierowania na prowadzenie zajęć praktycznych w formie warsztatów, cyklicznych imprez i pikników. Taką formą edukacji powinni zostać objęci uczniowie, ich rodzice i nauczyciele.
4. Należy kontynuować program promocji aktywnego stylu życia, a poprzez postawy prozdrowotne nauczycieli zachęcać młodzież do bardziej aktywnego uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego. Niewątpliwie konieczne jest zapewnienie uczniom czynnej formy spędzania czasu na terenie szkoły poprzez organizację pozalekcyjnych zajęć sportowych dostosowanych do poziomu sprawności młodzieży.
Piśmiennictwo
1. Adamska E., Ostrowska L., Maliszewska K., Citko A., Waszczeniuk M. i wsp. (2012) Różnice w nawykach i preferencjach żywieniowych osób dorosłych w zależności od wieku. Rocz. Państw. Zakł. Hig. 63(1):73-81.
2. Chabros E., Charzewska J., Chwojnowska Z., Jarosz M., Mojska H., Ołtarzewski M., Rogalska-Niedźwiedź M., Rychlik E., Szponar L., Traczyk I., Wajszczyk B., Walkiewicz A., Wierzejska R., Wolnicka K. (2008) Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa.
3. Czerwiak A., Czerwiak G., Kaczmarczyk M. (2012) Styl życia gimnazjalistów. Studia Medyczne. 26(2):61-68.
4. Gacek M., Fiedor M. (2005) Charakterystyka sposobu odżywiania się młodzieży w wieku 14-18 lat. Roczniki PZH 56(1):49-55.
5. Hills A.P., Dengel D.R., Lubans D.R. (2015) Support public health priorities: Recommendations for physical education and physical activity in schools. Progress in Cardiovascular Diseases 57:168-174. (www.sciencedirect.com)
6. http://www.izz.waw.pl
7. Jarosz M., Bułhak-Jachymczyk B. (2008) Normy żywienia człowieka. PZWL, Warszawa.
8. Jeżewska-Zychowicz M. (2007) Zachowania żywieniowe i ich uwarunkowania. Wyd. SGGW, Warszawa.
9. Kiciak A., Całyniuk B., Grochowska – Niedworok E., Kardas M., Dul L. (2014) Zachowania żywieniowe młodzieży z województwa śląskiego. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 20(3):296-300.
10. Mazur J., Jodkowska M., Oblacińska A., Radiukiewicz K., Stalmach M., Zawadzka D. (2015) Wyniki badań HBSC 2014, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa.
11. Mazur J., Małkowska-Szkutnik A. [red.] (2010) Wyniki badań HBSC 2010. Raport techniczny. Warszawa, ImiDZ.
12. Michota-Katulska E., Zegan M., Zyznowska W., Sińska B., Kucharska A. (2015) Wybrane elementy stylu życia młodzieży gimnazjalnej. Pielęgniarstwo Polskie 2(56):121-126.
13. Neumark-Sztainer D., Story M., Perry C. et al. (1999) Factors influencing food choices of adolescensts: Findings from Focus – group discussions with adolescents. J.Am.Diet.Assoc. 99:929:934.
14. Podsumowanie wyników badania TNS OBOP przeprowadzonego na zlecenie marki Winiary: Gimnazjaliści o żywieniu. http://konkurs.kampaniespoleczne.pl
15. Ponczek D., Olszowy I. (2012) Styl życia młodzieży i jego wpływ na zdrowie. Problemy Higieny i Epidemiologii 93(2):260-268.
16. Renda M., Fischer P. (2010) Diety wegetariańskie dzieci i młodzieży. Pediatria po Dyplomie 14(2):68-75.
17. Szymański A., (2008) Żywienie dzieci i młodzieży szkolnej – choroby dietozależne. Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne 1:4-7.
18. The Second WHO Europen Action Plan for Food and Nutrition Policy 2007-2012 www.who.int
19. Wajszczyk B., Charzewska J., Chabros E., Rogalska-Niedźwiedź M., Chwojnowska Z., Fabiszewska J. (2008) Jakościowa ocena sposobu żywienia młodzieży w wieku pokwitania. Problemy Higieny i Epidemiologii 89(1):85-89.
20. Wajszczyk B., Charzewska J., Rogalska-Niedźwiedź R., (2006) Zwyczaje żywieniowe młodzieży związane z częstotliwością spożywania posiłków a nadwaga i otyłość. Zdrowie Publiczne 116:491-493.
21. Wierzbicka E, Stosio A. (2007) Spożycie produktów typu „fast food" przez wybraną grupę młodzieży szkolnej z rejonu Warszawy. Żywienie Człowieka i Metabolizm 34(1-2):182-187.
22. Woynarowska B., Mazur J., Oblacińska A., (2015) Uczestnictwo uczniów w lekcjach wychowania fizycznego w szkołach w Polsce. Hygeia Public Health 50(1):183-190.
23. Wysocki M.J., Cianciara D. [red.] (2007) Potencjał promocji zdrowia w Polsce. Krajowe oraz regionalne polityki i plany zdrowotne. Państwowy Zakład Higieny, Warszawa.
24. Ziółkowska A., Gajewska M., Szostak-Węgierek D. (2010) Zachowania żywieniowe młodzieży gimnazjalnej z Warszawy i miejscowości podwarszawskich. Problemy Higieny i Epidemiologii 91(4): 606-610.
25. Żuralska R., Gaworska-Krzemińska A., Kowalkiewicz-Hussein E., Gołębiowska R., Świetlik D. (2007) Styl życia młodzieży szkolnej. Problemy pielęgnacyjne: od poczęcia do starości. A.M. w Białymstoku, WPiOZ, Białystok, s. 190-194.
Otrzymano: 20.11.2016
Przyjęto: 15.12.2016
© Wyższa Szkoła Kultury Fizycznej i Turystyki im. Haliny Konopackiej, Pruszków ISSN 2391-8640
Adres autora: email@example.com
Badania przedstawione w niniejszej pracy zostały wykonane w ramach projektu „Mazowiecki program stypendialny dla uczniów szczególnie uzdolnionych – najlepsza inwestycja w człowieka". Działanie 10.1, Kształcenie i rozwój dzieci i młodzieży, Poddziałanie 10.1.3. | <urn:uuid:1989f7a5-c4af-45ed-98b5-2cc78976efd0> | finepdfs | 3.234375 | CC-MAIN-2022-49 | https://www.wskfit.pl/PDF/artykuly/16/16041-Bartkowska.pdf | 2022-11-28T01:17:26+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446710462.59/warc/CC-MAIN-20221128002256-20221128032256-00707.warc.gz | 1,163,326,829 | 0.99973 | 0.999953 | 0.999953 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3183,
5548,
7366,
10712,
15134,
18731,
22490,
23161
] | 1 | 0 |
Ogłoszenie nr 500287145-N-2018 z dnia 30-11-2018 r.
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Zespół Szpitali Miejskich w Chorzowie: Zakup i dostawa sprzętu komputerowego z oprogramowaniem i urządzeniami peryferyjnymi wraz z opieką serwisową dla Komórek Organizacyjnych SP ZOZ Zespołu Szpitali Miejskich w Chorzowie
OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA - Dostawy
Zamieszczanie ogłoszenia:
obowiązkowe
Ogłoszenie dotyczy:
zamówienia publicznego
Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze
ś
rodków Unii Europejskiej
nie
Zamówienie było przedmiotem ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych: tak
Numer ogłoszenia: 617176-N-2018
Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia zostało zamieszczone w Biuletynie Zamówień Publicznych: nie
SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY
I. 1) NAZWA I ADRES:
Adres strony internetowej (url): http://zsm.com.pl
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Zespół Szpitali Miejskich w Chorzowie, Krajowy numer identyfikacyjny 27150341000000, ul. Strzelców Bytomskich 11, 41-500 Chorzów, woj. śląskie, państwo Polska, tel. 323 499 115, e-mail firstname.lastname@example.org, faks 322 413 952.
I.2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO:
Inny: Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej
SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA
II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego:
ż
Zakup i dostawa sprzętu komputerowego z oprogramowaniem i urządzeniami peryferyjnymi wraz z opieką serwisową dla Komórek Organizacyjnych SP ZOZ Zespołu Szpitali Miejskich w Chorzowie
SP ZOZ ZSM/ZP/84/2018
Numer referencyjny
(je eli dotyczy):
II.2) Rodzaj zamówienia:
II.3) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań ) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt, usługę lub roboty budowlane:
Dostawy
Przedmiotem zamówienia jest zakup i dostawa sprzętu komputerowego z oprogramowaniem i urządzeniami peryferyjnymi wraz z opieką serwisową dla Komórek Organizacyjnych SPZOZ Zespołu Szpitali Miejskich w Chorzowie z podziałem na 3 pakiety: Pakiet 1: zakup i dostawa zestawów komputerowych stacjonarnych z oprogramowaniem biurowym oraz systemowym
wraz z konfiguracją, instalacją i usługą opieki serwisowej oraz zakup i dostawa monitorów komputerowych Pakiet 2 : zakup i dostawa drukarek wraz z konfiguracją i usługą opieki serwisowej Pakiet 3: zakup i dostawa urządzeń wielofunkcyjnych wraz z konfiguracją i usługą opieki serwisowej Dokładny opis przedmiotu zamówienia zawarty został w załączniku nr 3 do SIWZ zawierającym opis zadania, parametry przedmiotu zamówienia i wymagania techniczne oraz wymagania w zakresie oprogramowania, konfiguracji, instalacji i usług opieki serwisowej.
Zamówienie było podzielone na części:
II.4) Informacja o częściach zamówienia:
tak
II.5) Główny Kod CPV:
30000000-9
Dodatkowe kody CPV: 30213000-5
30231300-0, 30232110-8, 48624000-8, 48771000-3, 48780000-9,
SEKCJA III: PROCEDURA
III.1) TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA
Przetarg nieograniczony nie
III.2) Ogłoszenie dotyczy zako
ń
czenia dynamicznego systemu zakupów
III.3) Informacje dodatkowe:
SEKCJA IV: UDZIELENIE ZAMÓWIENIA
CZĘŚĆ NR: 1
NAZWA: Pakiet 1: zakup i dostawa zestawów komputerowych stacjonarnych z oprogramowaniem biurowym oraz systemowym wraz z konfiguracją, instalacją i usługą opieki serwisowej oraz zakup i dostawa monitorów komputerowych
IV.1) DATA UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: 26/11/2018
Wartość bez VAT 404132.23 Waluta PLN
IV.2) Całkowita wartość zamówienia
IV.3) INFORMACJE O OFERTACH
w tym:
liczba otrzymanych ofert od małych i średnich przedsiębiorstw: 2
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z innych pa
ń
stw członkowskich Unii Europejskiej:
0
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z pa
ń
stw nieb
ę
d
ą
cych członkami Unii Europejskiej:
0
liczba ofert otrzymanych drogą elektroniczną: 0
Liczba otrzymanych ofert: 2
IV.4) LICZBA ODRZUCONYCH OFERT: 1
Zamówienie zostało udzielone wykonawcom wspólnie ubiegającym się o udzielenie: nie
IV.5) NAZWA I ADRES WYKONAWCY, KTÓREMU UDZIELONO ZAMÓWIENIA
Nazwa wykonawcy: iT-Com Spółka Jawna A. Zięć, D. Pradelok
Email wykonawcy:
Adres pocztowy: ul. Bolesława Chrobrego 17
Kod pocztowy: 41-500
Miejscowość
: Chorzów
ś ą
Kraj/woj.:
l
skie
Wykonawca jest małym/średnim przedsiębiorcą:
Wykonawca pochodzi z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej:
tak nie
nie
Wykonawca pochodzi z innego państwa nie będącego członkiem Unii Europejskiej:
IV.6) INFORMACJA O CENIE WYBRANEJ OFERTY/ WARTOŚCI ZAWARTEJ UMOWY ORAZ O OFERTACH Z NAJNIŻSZĄ I NAJWYŻSZĄ CENĄ/KOSZTEM
Oferta z najniższą ceną/kosztem 496640.79
Oferta z najwyższą ceną/kosztem 512431.53
Waluta: PLN
Cena wybranej oferty/wartość umowy 512431.53
IV.7) Informacje na temat podwykonawstwa
podwykonawcy/podwykonawcom
Wykonawca przewiduje powierzenie wykonania części zamówienia nie
Wartość lub procentowa część zamówienia, jaka zostanie powierzona podwykonawcy lub podwykonawcom:
IV.8) Informacje dodatkowe:
CZĘŚĆ NR: 2
NAZWA: zakup i dostawa drukarek wraz z konfiguracją i
usługą opieki serwisowej
IV.1) DATA UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: 30/10/2018
Wartość bez VAT
IV.2) Całkowita wartość zamówienia
Waluta PLN
23048.78
IV.3) INFORMACJE O OFERTACH
w tym:
Liczba otrzymanych ofert: 2
liczba otrzymanych ofert od małych i średnich przedsiębiorstw: 2
0
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z innych pa
ń
stw członkowskich Unii Europejskiej:
ń
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z pa stw nieb
ę
d
ą
cych członkami Unii Europejskiej:
liczba ofert otrzymanych drogą elektroniczną: 0
0
IV.4) LICZBA ODRZUCONYCH OFERT: 0
Zamówienie zostało udzielone wykonawcom wspólnie ubiegającym się o udzielenie:
IV.5) NAZWA I ADRES WYKONAWCY, KTÓREMU UDZIELONO ZAMÓWIENIA
nie
Nazwa wykonawcy: iT-Com Spółka Jawna A. Zięć, D. Pradelok
Email wykonawcy:
Adres pocztowy: ul. Bolesława Chrobrego 17
Kod pocztowy: 41-500
Miejscowość
: Chorzów
Kraj/woj.: śląskie
Wykonawca jest małym/średnim przedsiębiorcą:
tak
Wykonawca pochodzi z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej:
Wykonawca pochodzi z innego państwa nie będącego członkiem Unii Europejskiej: nie nie
IV.6) INFORMACJA O CENIE WYBRANEJ OFERTY/ WARTOŚCI ZAWARTEJ UMOWY ORAZ O OFERTACH Z NAJNIŻSZĄ I NAJWYŻSZĄ CENĄ/KOSZTEM
Oferta z najniższą ceną/kosztem 24508.98
Oferta z najwyższą ceną/kosztem 30287.52
Waluta: PLN
Cena wybranej oferty/wartość umowy 24508.98
IV.7) Informacje na temat podwykonawstwa
Wykonawca przewiduje powierzenie wykonania części zamówienia podwykonawcy/podwykonawcom nie
Wartość lub procentowa część zamówienia, jaka zostanie powierzona podwykonawcy lub podwykonawcom:
IV.8) Informacje dodatkowe:
CZĘŚĆ NR: 3
NAZWA: Pakiet 3: zakup i dostawa urządzeń wielofunkcyjnych wraz z konfiguracją i usługą opieki serwisowej
IV.1) DATA UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: 30/10/2018
IV.2) Całkowita wartość zamówienia
ść
Warto bez VAT
8292.68
IV.3) INFORMACJE O OFERTACH
Waluta PLN
Liczba otrzymanych ofert: 2
w tym:
liczba otrzymanych ofert od małych i średnich przedsiębiorstw: 2
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z innych pa
ń
stw członkowskich Unii Europejskiej:
0
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z pa
ń
stw nieb
ę
d
ą
cych członkami Unii Europejskiej:
0
liczba ofert otrzymanych drogą elektroniczną: 0
IV.5) NAZWA I ADRES WYKONAWCY, KTÓREMU UDZIELONO ZAMÓWIENIA
IV.4) LICZBA ODRZUCONYCH OFERT: 1
Zamówienie zostało udzielone wykonawcom wspólnie ubiegającym się o udzielenie: nie
Nazwa wykonawcy: iT-Com Spółka Jawna A. Zięć, D. Pradelok
Email wykonawcy:
Adres pocztowy: ul. Bolesława Chrobrego 17
Kod pocztowy: 41-500
Miejscowość
: Chorzów
Kraj/woj.: śląskie
Wykonawca jest małym/średnim przedsiębiorcą:
tak
Wykonawca pochodzi z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej:
nie
Wykonawca pochodzi z innego państwa nie będącego członkiem Unii Europejskiej:
nie
Cena wybranej oferty/wartość umowy 9350.46
IV.6) INFORMACJA O CENIE WYBRANEJ OFERTY/ WARTOŚCI ZAWARTEJ UMOWY ORAZ O OFERTACH Z NAJNIŻSZĄ I NAJWYŻSZĄ CENĄ/KOSZTEM
Oferta z najniższą ceną/kosztem 7844.94
Oferta z najwyższą ceną/kosztem 9350.46
Waluta: PLN
Wykonawca przewiduje powierzenie wykonania części zamówienia
IV.7) Informacje na temat podwykonawstwa
podwykonawcy/podwykonawcom nie
Wartość lub procentowa część zamówienia, jaka zostanie powierzona podwykonawcy lub podwykonawcom:
IV.8) Informacje dodatkowe:
IV.9) UZASADNIENIE UDZIELENIA ZAMÓWIENIA W TRYBIE NEGOCJACJI BEZ OGŁOSZENIA, ZAMÓWIENIA Z WOLNEJ RĘKI ALBO ZAPYTANIA O CENĘ
IV.9.1) Podstawa prawna
IV.9.2) Uzasadnienie wyboru trybu
Postępowanie prowadzone jest w trybie na podstawie art. ustawy Pzp.
Należy podać uzasadnienie faktyczne i prawne wyboru trybu oraz wyjaśnić, dlaczego udzielenie zamówienia jest zgodne z przepisami. | <urn:uuid:83e465b4-90cb-4e23-b848-9f7713ad6da0> | finepdfs | 1.041992 | CC-MAIN-2025-05 | https://www.zsm.com.pl/uploads/attachments/344_ogloszenie-o-udzieleniu.pdf | 2025-01-19T03:39:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362456.90/warc/CC-MAIN-20250119015228-20250119045228-00669.warc.gz | 1,121,853,714 | 0.999931 | 0.999949 | 0.999949 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2189,
4249,
6032,
7915,
8831
] | 1 | 0 |
BIODEGRADOWALNY, AKTYWNY OPATRUNEK DIBUCELL ACTIVE ® W LECZENIU PRZEWLEKŁYCH OWRZODZEŃ
UZUPEŁNIENIE
Kraków, październik 2020
Odpowiedzi na uwagi do Analizy Klinicznej, Analizy Ekonomicznej oraz Analizy Wpływu na Budżet Płatnika w zakresie niespełnienia minimalnych wymagań stawianym raportom oceny technologii medycznych w Polsce (sygnatura pisma OT.4331.1.2020.KMu.2) dla wniosku o objęcie refundacją dla wyrobu medycznego:
DibuCell Active, dibutyrylochityna, jałowy opatrunek biopolimerowy, 10 x 10 cm, 100 cm 2 ,1 sztuka, EAN: 5905669556088; we wskazaniu: przewlekłe owrzodzenia.
Mając na uwadze, iż wniosek o objęcie refundacją wyrobu medycznego Dibucell Active jest pierwszym dotyczącym wysokospecjalistycznego opatrunku ocenianym przez Agencję według zasad ustalanych w Ustawie o refundacji leków z 2012 roku, poczyniono dodatkowe starania w zakresie uzupełnienia Analiz i wytłumaczenia specyficznego charakteru analiz dla opatrunków wynikających z odmiennej niż w przypadku leków dostępności badań klinicznych oraz wszelkiego rodzaju źródeł informacji, które można wykorzystać w analizach.
Dodatkowo analizy ekonomiczne zostały poddane aktualizacji poprzez uwzględnienie Obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 września 2020 roku.
Wszystkie zaktualizowane analizy wraz ze źródłami zostały przekazane wraz z niniejszym pismem.
Niniejszy dokument zawiera (nazwa rozdziału wraz ze stroną):
1. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy uzasadnienia wyboru komparatorów)
I. Uwaga do całości analiz:
1) Przegląd systematyczny badań pierwotnych powinien zawierać porównanie z co najmniej jedną refundowaną technologią opcjonalną, a w przypadku braku refundowanej technologii opcjonalnej – z inną technologią opcjonalną (§ 4 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia).
Dla prawidłowości przeprowadzanego procesu HTA, kluczowe jest uwzględnienie możliwie najszerszego spektrum technologii opcjonalnych, możliwych do zastosowania w danym stanie klinicznym, niezależnie od tego czy są finansowane ze środków publicznych, czy też są dostępne i stanowią praktykę kliniczną, ale świadczenia refundowane ich nie obejmują. Ustawa refundacyjna wskazuje, że ocenianą technologię należy porównać z innymi możliwymi do zastosowania w danym stanie klinicznym procedurami medycznymi we wnioskowanym wskazaniu, w tym, o ile występują, finansowanymi ze środków publicznych. Wytyczne oceny technologii medycznych AOTMiT z 2016 r. również podkreślają, że na etapie doboru komparatora należy rozpatrzyć wszystkie potencjalne interwencje opcjonalne, które można zastosować w ocenianym wskazaniu, zwłaszcza finansowane ze środków publicznych w Polsce.
W przedłożonych analizach, jako komparatory uznano opatrunki Suprasorb C, Sorbalgon, Fibracol Plus i Medisorb H (wybrane produkty z grup limitowych: 220.9. Opatrunki kolagenowe, 220.1. Opatrunki alginianowe i hydrowłókienne, 220.2. Opatrunki hydrokoloidowe).
W ramach procedury wyboru komparatorów wskazano, iż z listy opatrunków refundowanych we wskazaniu „Przewlekłe owrzodzenia" wykluczono produkty o własnościach antybakteryjnych, produkty w innej postaci niż analizowana interwencja oraz opatrunki poliuretanowe, które mogą zostać zastosowane jako opatrunek chłonny wspólnie z DibuCell Active. Następnie „po rozważeniu właściwości poszczególnych opatrunków oraz szczegółowej analizie rynku sprzedaży" oraz weryfikacji wyselekcjonowanych produktów w drodze ankiet eksperckich wyznaczono wskazane powyżej komparatory.
Należy jednak wskazać, że nie przedstawiono szczegółowych kryteriów przeprowadzonej analizy i nie opisano szczegółowo procesu wykonanej selekcji. Jednocześnie wytyczne kliniczne nie określają poszczególnych produktów stosowanych w leczeniu przewlekłych owrzodzeń, podkreślając konieczność indywidualnego dopasowania opatrunku w zależności od stanu rany. Dodatkowo ankietowani przez wnioskodawcę eksperci wskazali oprócz wyselekcjonowanych produktów również inne rodzaje opatrunków.
Tym samym, w związku z brakiem przedstawienia pełnego uzasadnienia dla wybranych przez wnioskodawcę komparatorów, zasadnym jest przeprowadzenie porównania ocenianej interwencji z innymi opatrunkami zakwalifikowanymi do grup limitowych: 220.1. Opatrunki alginianowe i hydrowłókienne, 220.2. Opatrunki hydrokoloidowe, 220.12. Opatrunki w postaci żelu, 220.3, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany z dodatkami, 220.5. Opatrunki hydrożelowe, 220.6. Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany, 220.9. Opatrunki kolagenowe, we wskazaniu „Przewlekłe owrzodzenia", tj. wskazaniu zgodnym ze wskazaniem wnioskowanym.
W związku z nieuwzględnieniem aktywnego komparatora analizy nie spełniają następujących wymagań § 4 ust. 1 pkt 2-5, § 4 ust. 2-3 Rozporządzenia, § 5 ust. 1-12 Rozporządzenia oraz § 6 ust. 1-6 Rozporządzenia.
Dodatkowo, ze względu na to, iż wyrób medyczny DibuCell Active jest przeciwwskazany do zastosowania na rany nieoczyszczone, z widocznym cechami infekcji, z grona potencjalnych komparatorów wyeliminowano opatrunki antybakteryjne (w tym zawierające jony srebra), wskazując iż, są przeznaczone do stosowania u pacjentów, u których w przebiegu przewlekłych owrzodzeń doszło do rozwoju infekcji. Zaznaczono również, iż Dibucell ma być stosowany z opatrunkiem chłonnym.
Wątpliwości budzi jednak fakt, że AKL oparto przede wszystkim o wyniki badania RCT w którym porównano skuteczność opatrunku
Dibucell Active (opatrunek pierwotny) + Biatain Ag (opatrunek wtórny) vs Biatain Ag (opatrunek pierwotny i wtórny), u pacjentów z owrzodzeniem podudzi bez widocznych cech infekcji. Tym samym, konstrukcja badania wskazuje na możliwość stosowania opatrunku Dibucell Active wraz z opatrunkiem antybakteryjnym i tym samym zasadnym wydaje się być jego porównanie z opatrunkami refundowanymi w ramach grup 220.10, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra pochłaniające i zatrzymujące wysięk z rany, 220.14. Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra regulujące poziom wilgotności rany, dla których wskazano, iż mogą być zastosowanie w leczeniu ran zagrożonych zakażeniem, a nie tylko ran z objawami infekcji. Powyższa kwestia nie została omówiona w analizach. W związku z tym zwracam się z prośbą o wyjaśnienie w sprawie możliwości stosowania opatrunku Dibucell Active wraz z opatrunkiem antybakteryjnym. Jednocześnie, w przypadku uznania wybranych opatrunków przeciwbakteryjnych jako komparatory powinny one zostać uwzględnione w Analizie Klinicznej, Ekonomicznej i Wpływu na Budżet Wnioskodawcy.
Odpowiedź na uwagę numer 1.
a) Wstęp
W analizach uwzględniono te opatrunki, które z najwyższym prawdopodobieństwem będą zastępowane przez wnioskowaną technologię w przypadku jej refundacji.
Z uwagi na charakter wnioskowanej technologii medycznej, która jest wysokospecjalistycznym opatrunkiem pierwotnym (stosowanym bezpośrednio na ranę) w praktyce klinicznej spodziewane jest przejęcie przede wszystkim komparatorów o podobnych właściwości i sposobie aplikacji (stosowanie na rany uprzednio oczyszczone, bez cech infekcji, w celu przyspieszenia gojenia). Nie wyklucza to jednak stosowania opatrunków zawierających jony srebra, gdyż te w przypadku wysokiego ryzyka zakażenia mogą być stosowane jako opatrunek wtórny wraz z wnioskowaną technologią. Niemniej jednak z uwagi na brak charakteru antyseptycznego wnioskowanej technologii nie będzie ona zastępowała wysokospecjalistycznych opatrunków pierwotnych o charakterze antyseptycznym, te opatrunki stosowane są na rany z wysokim ryzykiem zakażenia i/lub z cechami zakażenia.
W badaniu dla wnioskowanej technologii opatrunek Biatain Ag ® stosowano w obydwu grupach – w badaniu wnioskowana technologia „zastąpiła" „brak opatrunku" (wnioskowana technologia była dodatkowym opatrunkiem na ranę względem opatrunku grupy kontrolnej). Ze względu na dużą dostępność wysokospecjalistycznych opatrunków w Polsce, sytuacja taka jak w badaniu klinicznym nie jest spodziewana – w praktyce klinicznej na rany wymagające specjalistycznych opatrunków pierwotnych są one stosowane, natomiast w badaniu (ze względu etycznych – brak narażenia pacjenta na utratę zdrowia lub spowolnienie procesu gojenia ze względu na protokół badania) uwzględniono pacjentów z ranami, które mogłyby być leczone z uwzględnieniem samego opatrunku Biatain Ag ® .
Przeprowadzono wieloetapowy wybór komparatorów dla opatrunku DibuCell Active ® , który uwzględniał:
* opcje refundowane w Polsce w analizowanym wskazaniu (z uwagi na wysoką liczbę refundowanych opatrunków specjalistycznych wykluczono opatrunki nierefundowane);
* wytyczne praktyki klinicznej dotyczące leczenia przewlekłych owrzodzeń (niezalecające stosowania opatrunków przeciwbakteryjnych na rany niezakażone – wykluczono opatrunki z grup limitowych 220.10, 220.13, 220.14, 220.7, 220.8);
* możliwość jednoczesnego stosowania z opatrunkiem DibuCell Active ® (wykluczono opatrunki piankowe, mogące być stosowane jednocześnie – tj. jako opatrunki wtórne z DibuCell Active ® – wykluczono opatrunki z grupy limitowej 220.4);
* postać opatrunku (znacznie odbiegająca od formy opatrunku DibuCell Active ® – wykluczono opatrunki z formie pasty z grupy limitowej 220.11);
* właściwości, przeznaczenie, skład surowcowy (wykluczono pojedyncze opatrunki z pozostałych grup limitowych);
* udział w rynku i koszt sprzedaży;
* opinie Ekspertów klinicznych.
Ostatecznie do grona komparatorów dla opatrunku DibuCell Active ® wybrano 4 opatrunki: Fibracol Plus ® , Suprasorb C ® , Medisorb H ® i Sorbalgon ® .
Szersze omówienie wyboru komparatorów zostało zaprezentowane pod literą c).
b) Charakter wybranych komparatorów – udział w rynku i koszt jednostkowy
W analizach uwzględniono opatrunki Fibracol Plus ® , Suprasorb C ® , Medisorb H ® i Sorbalgon ® jako komparatory dla wnioskowanej technologii.
W 2019 roku zrefundowanych zostało 3 584 989 jednostkowych opakowań opatrunków refundowanych od 1 września 2020 roku (wg referencji [36] z Analizy ekonomicznej). Komparatory dla wnioskowanej technologii stanowiły jedne z najczęściej refundowanych opakowań w 2019 roku, oceniając łącznie również z opatrunkami które nie są wysokospecjalistyczne i które nie są stosowane zamiennie z wnioskowaną technologią.
Rysunek 1. Liczba sprzedanych opakowań jednostkowych refundowanych opatrunków.
Opatrunki o wyższej sprzedaży niż uwzględnione komparatory stanowiły przede wszystkim: 1) opatrunki o właściwościach antyseptycznych, które stosowane są jako opatrunki pierwotne lub 2) opatrunki stosowane przede wszystkim jako wtórne, również z wnioskowaną technologią (por. informacje przy lit. c).
Komparatory uwzględnione w opracowaniu cechowały się ceną detaliczną z zakresu od 3,93 PLN do 134,03 PLN za opakowanie jednostkowe, niezależnie od wielkości opatrunku. Tylko 0,04% rynku sprzedaży opatrunków w 2019 roku cechuje się niższą ceną jednostkową opatrunku ale również tylko 0,36% rynku sprzedaży opatrunków w 2019 roku cechuje się wyższą ceną jednostkową opatrunku. Tym samym w analizach uwzględniono komparatory o cenach detalicznych na poziomie cen detalicznych 99,6% rynku sprzedaży jednostkowych opakowań opatrunków w 2019 roku.
Do analogicznych wniosków można dojść przeprowadzając ww. analizę dla jednostek wielkości opatrunków (100 cm 2 i 30 g). Przy czym należy zwrócić uwagę na fakt, iż taka analiza będzie mało wiarygodna ze względu na uwzględnienie w niej opatrunków wtórnych o dużej wielkości, które nie spełniają kryteriów opatrunków wysokospecjalistycznych.
Tabela 1. Koszt komparatorów względem kosztu wszystkich refundowanych opatrunków.
| Perspektywa | | Zakres kosztu komparatorów, PLN | | % rynku sprzedaży w 2019 | | % rynku sprzedaży w 2019 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | roku o koszcie jednostki | | roku o koszcie jednostki |
| | | | | (100 cm2, 30 g) w zakresie | | (100 cm2, 30 g) NIŻSZYM |
| | | | | kosztu komparatorów | | od kosztu komparatorów |
| | NFZ | 4,44 do 26,56* | 95,7% | | 4,3% | |
| | Wspólna | 6,35 do 68,42** | 96,3% | | 3,7% | |
** średni koszt średnich kosztów komparatorów w zakresie od 6,82 PLN do 67,61 PLN
* średni koszt średnich kosztów komparatorów w zakresie od 4,67 PLN do 26,56 PLN;
Ustalono, że tylko 4,3% (perspektywa NFZ) i 3,7% (perspektywa wspólna) rynku sprzedaży opatrunków w 2019 roku cechowała się kosztem jednostkowym (za 100 cm 2 lub 30 g) niższym od kosztu komparatorów uwzględnionych w opracowaniu.
Przy czym do opatrunków o niższym koszcie od komparatorów należą tylko opatrunki niespełniające kryteriów komparatorów (opatrunki o właściwościach antyseptycznych, które stosowane są jako opatrunki pierwotne lub opatrunki stosowane przede wszystkim jako wtórne, również z wnioskowaną technologią jako opatrunek chłonny * ).
Na uwagę zasługuję fakt, że ww. analizy nie uwzględniają częstotliwości zmiany opatrunków. Część opatrunków o niższym koszcie od komparatorów może wymagać częstszych zmian i generować wyższe sumaryczne koszty zapatrzenia. Niemniej jednak opatrunki te nie stanowią komparatorów dla wnioskowanej technologii, więc nie przeprowadzono oceny częstotliwości ich wymiany.
* Opatrunki o niższym koszcie niż komparatory: Vliwaktiv, Sorbact Ribbon Gauze, Vliwasorb Pro, Allevyn Adhesive, Allevyn Heel, Allevyn Non Adhesive, Allevyn Sacrum, CoFlex TLC, Calamine Lite, CoFlex TLC Zinc Lite, Suprasorb P
c) Uzasadnienie wyboru komparatorów
Zgodnie z przytoczonymi przez Agencję fragmentami:
* Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2012 roku w sprawie minimalnych wymagań, zgodnie z którym przegląd systematyczny badań pierwotnych powinien zawierać porównanie z co najmniej jedną refundowaną technologią opcjonalną, a w przypadku braku refundowanej technologii opcjonalnej – z inną technologią opcjonalną;
* Wytycznych oceny technologii medycznych AOTMiT z 2016 r., które podkreślają, że na etapie doboru komparatora należy rozpatrzyć wszystkie potencjalne interwencje opcjonalne, które można zastosować w ocenianym wskazaniu, zwłaszcza finansowane ze środków publicznych w Polsce; wybór aż 4 refundowanych komparatorów (należących do 3 różnych grup limitowych: 220.1, 220.9, 220.2) dla opatrunku DibuCell Active ® , stosowanych w leczeniu przewlekłych owrzodzeń wydaje się spełniać powyższe wymogi, zarówno pod względem liczby komparatorów, jak i finansowania ze środków publicznych w Polsce.
Sugerowana przez Agencję zasadność przeprowadzenia porównania analizowanej interwencji z innymi opatrunkami z grup limitowych:
* 220.1. Opatrunki alginianowe i hydrowłókienne,
* 220.2. Opatrunki hydrokoloidowe;
* 220.12. Opatrunki w postaci żelu;
* 220.3, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany z dodatkami;
* 220.5. Opatrunki hydrożelowe;
* 220.6. Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany,
* 220.9. Opatrunki kolagenowe,
a także z uwagi na konstrukcję badania ULCERUS z opatrunkami z grup limitowych:
* 220.10, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra pochłaniające i zatrzymujące wysięk z rany,
* 220.14. Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra regulujące poziom wilgotności rany, oznacza w praktyce porównanie z ponad 70 wyrobami medycznymi (łączna liczba refundowanych wyrobów medycznych z grup limitowych 220.1, 220.2, 220.12, 220.3, 220.5, 220.6, 220.9, bez uwzględnienia, że niektóre z opatrunków refundowane są w kilku rozmiarach) oraz dodatkowo ponad 20, z grup limitowych 220.10 i 220.14 (bez uwzględnienia, że niektóre z opatrunków refundowane są w kilku rozmiarach).
Porównanie z tak ekstremalnie wysoką liczbą komparatorów jest nie tylko trudne do przeprowadzenia pod względem technicznym, ale również wydaje się być nieuzasadnione, ponieważ w poszczególnych grupach limitowych znajdują się wyroby medyczne, które ze względu na specyficzne właściwości, stopień i zasadność wykorzystania w subpopulacji
chorych z przewlekłymi owrzodzeniami, dla których przeznaczony jest DibuCell Active ® (m.in. ranami oczyszczonymi, bez cech infekcji), nie zostaną w praktyce zastąpione przez analizowaną interwencję.
W odpowiedzi na uwagi Agencji dotyczące niewystarczającego opisu selekcji komparatorów dla DibuCell Active ® , poniżej przedstawiono uzupełnione, szczegółowe uzasadnienie dokonanego wyboru.
Wybór komparatorów dla wyrobu medycznego DibuCell Active ® dokonano etapami, w ramach których rozpatrywano następujące aspekty:
1. refundację w analizowanym wskazaniu w Polsce;
2. wytyczne praktyki klinicznej dotyczące leczenia przewlekłych owrzodzeń;
3. możliwość jednoczesnego stosowania z opatrunkiem DibuCell Active ®
;
4. postaci/formy stosowania (np. pasta);
5. specyficzne właściwości, przeznaczenie, skład surowcowy;
6. udział w rynku sprzedaży;
7. zastosowanie w praktyce klinicznej w analogicznej do DibuCell Active ® populacji pacjentów z przewlekłymi owrzodzeniami (rany oczyszczone, bez cech infekcji), na podstawie ankiet skierowanych do 6 ekspertów klinicznych, specjalizujących się w leceniu przewlekłych owrzodzeń, z różnych ośrodków na terenie Polski.
Etap 1 - refundacja w analizowanym wskazaniu w Polsce
Aktualnie w Polsce, we wskazaniu „przewlekłe owrzodzenia" refundowanych jest ponad 100 opatrunków w obrębie 14 grup limitowych:
* 220.1, Opatrunki alginianowe i hydrowłókienne,
* 220.10, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra pochłaniające i zatrzymujące wysięk z rany,
* 220.11, Opatrunki w postaci pasty,
* 220.12, Opatrunki w postaci żelu,
* 220.13, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające nanokrystaliczne srebro,
* 220.14, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra regulujące poziom wilgotności rany
* 220.2, Opatrunki hydrokoloidowe,
* 220.3, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany z dodatkami,
* 220.4, Opatrunki poliuretanowe,
* 220.5, Opatrunki hydrożelowe,
* 220.6, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany,
* 220.7, Opatrunki przeciwbakteryjne zawierające jony srebra,
* 220.8, Opatrunki z węglem aktywowanym,
* 220.9, Opatrunki kolagenowe.
W związku z szeroką gamą finansowanych ze środków publicznych wyrobów medycznych, w czasie wyboru komparatora dla opatrunku DibuCell Active ® skupiano się jedynie na opcjach refundowanych.
Etap 2 - wytyczne praktyki klinicznej
Wytyczne praktyki klinicznej podkreślają konieczność indywidualnego dopasowania opatrunku w zależności od stanu rany (przewlekłego owrzodzenia); przy czym nie wskazują konkretnych wyrobów medycznych które mogłyby być stosowane, podobnie jak DibuCell Active ® , na rany niezakażone i uprzednio oczyszczone.
Niemniej jednak zgodnie z wytycznymi European Wound Management Association (EWMA)/Wounds Australia (WA) [1] oraz Society for Vascular Surgery (SVS)/American Venous Forum (AVF) [2] nie jest rekomendowane stosowanie opatrunków o właściwościach antybakteryjnych (zawierających srebro, miód, kadeksomer jodu) na rany, które nie wykazują cech zakażenia.
Jakkolwiek stosowanie na rany opatrunków z srebrem uchodzi za ogólnie bezpieczne, kilka badań sugeruje, że wchłanianie srebra do układu krążenia poprzez rany skórne może prowadzić do zaburzeń neurologicznych, nerkowych, czynności wątroby i układu krwiotwórczego. Badania przeprowadzone w 2018 roku wśród pacjentów z przewlekłymi ranami (owrzodzeniami) wskazują, że długotrwałe stosowanie opatrunków ze srebrem może powodować kumulację tego pierwiastku w organizmie (u połowy pacjentów po 1 miesiącu terapii stwierdzono zwiększenie poziomu srebra w organizmie). Poziom srebra był dodatnio skorelowany z powierzchną rany, na którą stosowano opatrunek ze srebrem. Należy zatem odradzać zarówno długotrwałe stosowanie, jak i powtarzalne zabiegi opatrunkami ze srebra, szczególnie u osób starszych, które często cierpią z powodu niedożywienia i niedokrwistości, aby uniknąć potencjalnej kumulacji toksyczności [3]. Warto także zwrócić uwagę, iż w rzadkich przypadkach opatrunki zawierające srebro wywoływać mogą u pacjentów miejscowe reakcje alergiczne [5].
Ponadto jeden z ankietowanych ekspertów klinicznych (Marcin Jankowski) w ogólnym pytaniu odnoszącym się do opatrunków stosowanych w Polsce w leczeniu przewlekłych owrzodzeń zaznaczył, że opatrunki ze srebrem stosowane są w leczeniu owrzodzeń/ran zakażonych.
W związku z powyższym z grona komparatorów dla opatrunku DibuCell Active ® wykluczono opatrunki typowo antybakteryjne, zawierające jony srebra czy aktywny węgiel, tj. z grup limitowych: 220.10, 220.13, 220.14, 220.7, 220.8.
Wyjaśnienie dotyczące konstrukcji badania ULCERUS 1/2014
W momencie projektowania badania ULCERUS 1/2014 nie było dostępnego na rynku aktywnego opatrunku zarówno o podobnych właściwościach (całkowicie degradujących w obrębie rany) jak i sposobie stosowania (nie wymagających usuwania z rany a jedynie dokładania kolejnej warstwy) do DibuCell Active ® . Spośród dostępnych wyrobów medycznych poszukiwano więc opatrunków, które wymagają możliwie najrzadszych zmian a także mogłyby być stosowane zarówno jako opatrunek pierwotny (w grupie kontrolnej) jak i wtórny (czyli chłonny, możliwy do zastosowania w grupie badanej, wraz z DibuCell Active). Wybór tego samego opatrunku w grupie kontrolnej, jak i dodanego do DibuCell
Active ® w grupie badanej, pozwalał na wykazanie różnic w przebiegu gojenia, wynikających z wpływu badanego produktu.
Ówcześnie na rynku znajdowały się dwa rodzaje opatrunków, spełniających powyższe warunki Aquacel Ag oraz Biatain Ag, mogące pełnić funkcję zarówno opatrunku pierwotnego jak i wtórnego, dla których deklarowany, skuteczny czas przebywania na ranie wynosił 7 dni. W związku z tym, że opatrunek Aquacel Ag żeluje w łożysku rany, jego zastosowanie jako opatrunku chłonnego wraz z DibuCell Active ® mogłoby spowodować pokrycie analizowanej interwencji warstwą żelu, utrudniającą degradację w środowisku rany. W projekcie badania ULCESUS 1/2014 uwzględniono zatem jedynie opatrunek Biatain Ag.
Opatrunek Biatain Ag nie stanowi zatem komparatora dla analizowanej interwencji, ponieważ był stosowany zarówno w grupie badanej jak i kontrolnej badania, a podstawowym celem badania była ocena efektów stosowania opatrunku DibuCell Active ® względem jego niezastosowania [4].
Źródła:
[1] Franks P, Barker J, Collier M i wsp. Management of patients with venous leg ulcer: challenges and current best practice. J Wound Care. 2016;25(6):1-67.
[2] O'Donnell TF, Passman MA, Marston WA i wsp. Management of venous leg ulcers: Clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery® and the American Venous Forum. JVasc Surg. 2014;60(2):3S-59S.
[3] C Brouillard, A-C Bursztejn, C Latarche i wsp. Silver absorption and toxicity evaluation of silver wound dressings in 40 patients with chronic wounds. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32(12):2295-2299.
[4] Bieniek E, Piaskowski S, Skołucka-Szary K. Ocena kliniczna wyrobu medycznego DibuCell Active ® (Celther Act). Wersja 03 2017. [data on file - materiał dostarczony przez Zamawiającego].
[5] Szkiler E. Dibutyrylochityna w leczeniu ran niegojących się. Opis przypadków i doświadczenia własne. Biblioteka Faktów 2019, 2: 3-12.
Etap 3 - właściwości – możliwość jednoczesnego stosowania z opatrunkiem DibuCell Active ®
Opatrunek DibuCell Active ® należy przykryć opatrunkiem chłonnym, korzystnie opatrunkiem piankowym. W związku z tym z grona potencjalnych komparatorów dla analizowanej interwencji wyeliminowano opatrunki piankowe (poliuretanowe), tj. wszystkie produkty z grupy limitowej 220.4.
Etap 4. - forma stosowania/postać
Z uwagi na inną formę stosowania, znacznie odbiegającą od formy opatrunku DibuCell Active ® tj. bezpostaciową pastę, z grupy komparatorów wykluczono opatrunki z grupy limitowej 220.11. Ponadto dodatkowo jedna z ekspertek uczestnicząca w badaniu ankietowym (Małgorzata Malinowska) zaznaczyła wyraźnie, że jedyny opatrunek z grupy limitowej 220.11 (Granuflex – pasta) nie stanowi komparatora dla DibuCell Active ® .
Etap 5 - Właściwości, przeznaczanie i skład surowcowy
Z poszczególnych grup limitowych wykluczano opatrunki cechujące się odmiennym przeznaczeniem niż DibuCell Active np.:
* na owrzodzenie umiejscowione w specyficznie zdefiniowanych częściach ciała, tj. np. na pięcie, czy ran tunelowych;
* zawierające czynne substancje przeciwbakteryjne lub z uwagi na właściwości, we wskazaniach opisanych w ulotkach informacyjnych szczególnie przeznaczonych do stosowania na rany zakażone;
* możliwe do zastosowania jako opatrunki chłonne wraz z DibuCell Active ® ;
* stosowane na innym etapie leczenia owrzodzenia np. tylko w fazie naskórkowania.
Tabela 2. Zestawienie przyczyn wykluczenia z grona komparatorów dla DibuCell Active ® dla pozostałych opatrunków* w obrębie poszczególnych grup limitowych.
| Nazwa grupy limitowej | | | Nazwa handlowa (substancja czynna) – | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | Przyczyna wykluczenia z grona komparatorów dla | | |
| | | | czerwonym kolorem oznaczone opatrunki | | | |
| | | | | DibuCell Active® | | |
| | | | wykluczone z grona komparatorów | | | |
| | 220.1, Opatrunki | | Medisorb A® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | | | |
| | alginianowe i | | Sorbalgon® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | - | | |
| | hydrowłókienne | | Suprasorb A® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | | | |
| 220.2, Opatrunki hydrokoloidowe | | Bordered Granuflex® (Emplastri hydrocolloidosa) Granuflex® (Emplastri hydrocolloidosa) Granuflrx Extra Thin® (Emplastri hydrocolloidosa) Hydrocoll® (Emplastri hydrocolloidosa) Hydrocoll concave® (Emplastri hydrocolloidosa) Hydrocoll sacral® (Emplastri hydrocolloidosa) Hydrocoll thin® (Emplastri hydrocolloidosa) Lomatuell Pro® (Emplastri hydrocolloidosa) Medisorb H® (Emplastri hydrocolloidosa) Suprasorb H® (Emplastri hydrocolloidosa) | | Hydrocoll Concave – opatrunek o specyficznym kształcie, | | |
| | | | | przeznaczony jedynie do ran zlokalizowanych na | | |
| | | | | stożkowatych częściach ciała tj. piętach łokciach | | |
| | | | | Hydrocoll Sacral - opatrunek o specyficznym kształcie, | | |
| | | | | przeznaczony jedynie do ran zlokalizowanych w okolicy | | |
| | | | | krzyżowej (ran odleżynowych) | | |
| | | | | Hydrocoll Thin – opatrunek stosowany na innym etapie | | |
| | | | | leczenie owrzodzenia; przeznczony specyficznie do ran w | | |
| | | | | fazie naskórkowania z niewielkim wysiękiem. | | |
| 220.12, Opatrunki w postaci żelu | | Intrasite Gel® (Emplastri hydropolymerosa) Medisorb G® (Emplastri hydropolymerosa) Microdacyn 60 Hydrogel® (Emplastri hydropolymerosa) Suprasorb G® (Emplastri hydropolymerosa) Aqvitox D® Granugel® Purilon Gel® | | Intrasite Gel – nieodpowiednie przeznaczenie - żel | | |
| | | | | przeznaczony do szybkiego usuwania z rany tkanki | | |
| | | | | martwiczej; na początkowych etapach leczenia konieczność | | |
| | | | | codziennej zmiany | | |
| | | | | Microdacyn 60 Hydrogel – nieodpowiednie przeznaczenie, | | |
| | | | | sposób stosowania i działanie - wodny roztwór oksydantów | | |
| | | | | o działaniu antybakteryjnym; służy do odkażania i płukania | | |
| | | | | ran | | |
| | | | | Aqvirox D - nieodpowiednie przeznaczenie – preparat | | |
| | | | | antyseptyczny, zawiera kwas podchlorawy HOCl i | | |
| | | | | podchloryn sodu NaOCl w stężeniu 0,03% które; żel do | | |
| | | | | uwadniania suchej tkanki martwiczej i włóknika | | |
| | | | | Purilon gel – nieodpowiednie przeznaczenie - typowo do | | |
| | | | | | selektywnego oczyszczenia rany z czarnej/żółtej tkanki | |
| | | | | | | martwiczej |
| 220.3, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany z dodatkami | | Clean WND® (Emplastri conlativi) HydroTac® (Emplastri conlativi) HydroTac Comfort® (Emplastri conlativi) Suprasorb X+PHMB® (Emplastri conlativi) | | Clean WMD – nieodpowiednie przeznaczenie – opatrunek | | |
| | | | | przeznaczony do oczyszczania ran; | | |
| | | | | Suprasorb X+PHMB – nieodpowiednie przeznaczenie – | | |
| | | | | typowo dla ran zakażonych lub o wysokim ryzyku | | |
| | | | | zakażenia, zawiera substancję przeciwbakteryjną | | |
| | | | | poliheksametylen biguanidu | | |
| | 220.5, Opatrunki | Aqua-Gel® (Emplastri hydropolymerosa) | | | | |
| | | | | - | | |
| | hydrożelowe | | | | | |
| | 220.6, Opatrunki | | Adaptic® (Emplastri microfibricum cellulosae) | | | |
| | | | | Allevyn Life – możliwy do zastosowania wraz z DibuCell | | |
| | regulujące | | Allevyn Life® (Emplastri microfibricum cellulosae) | | | |
| | | | | Active® zdaniem połowy ankietowanych Ekspertów; | | |
| | poziom | | Allevyn Life Heel® (Emplastri microfibricum | | | |
| | wilgotności rany | | cellulosae) | | | |
Nazwa handlowa (substancja czynna) –
| | Przyczyna wykluczenia z grona komparatorów dla |
|---|---|
| | DibuCell Active® |
| Allevyn Life Sacrum® (Emplastri microfibricum | Allevyn Life Heel, Biatain Adhesive Heel, Mepilex Talon, |
| cellulosae) | UrgoTul Absorb Heel - opatrunek o specyficznym kształcie, |
| Aquacell Extra® (Emplastri microfibricum cellulosae) | przeznaczony jedynie do ran zlokalizowanych na pięcie; |
| Aquacell Foam® - wersja przylepna i nieprzylepna | |
| (Emplastri microfibricum cellulosae) | Allevyn Life Sacrum, Biatain Adhesive Sacral - opatrunek o |
| Biatain Silicone® (Emplastri hydrocolloidosa) | specyficznym kształcie, przeznaczony jedynie do ran |
| Biatain Adhesive® (Emplastri microfibricum | zlokalizowanych w okolicy krzyżowej |
| cellulosae) | |
| Biatain Adhesive Heel® (Emplastri microfibricum | Aquacell Foam, Biatain Adhesive, Biatain Non-adhesive, |
| cellulosae) | Foam Lite Convatec, Mepilex, Mepliex Boarder, Mepilex |
| Biatain Adhesive Sacral® (Emplastri microfibricum | Boarder EM, Tielle – opatrunki piankowe, teoretycznie |
| cellulosae) | możliwe do zastosowania wraz a DibuCell Active® |
| Biatain Non Adhesive® (Emplastri microfibricum | |
| cellulosae) | Inadine – nieodpowiednie przeznaczenie – ze względu na |
| Batain Super Adhesive® (Emplastri microfibricum | zawartość środka bakteriobójczego wskazany na rany |
| cellulosae) | zakażone |
| Durafiber® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Foam Lite Convatec® (Emplastri microfibricum | Mepilex Transfer - przeznaczenie specyficznie jedynie do |
| cellulosae) | odprowadzania wysięku do opatrunku wtórnego; |
| Inadine® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Mepilex® (Emplastri microfibricum cellulosae) | Sorbact Compress, Sorbact Gel, Sorbact, Sorbact Ribbon |
| Mepilex Border® (Emplastri microfibricum | Gauze, Sorbact Superabsorbent, Sorbact Absorption |
| cellulosae) | Dressing – nieodpowiednie przeznaczenie - opatrunek |
| Mepilex Border EM® (Emplastri microfibricum | wiążący bakterie i grzyby, przeznaczony głównie do ran |
| cellulosae) | zakażonych |
| Mepilex EM® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Mepilex Talon® (Emplastri microfibricum | UrogClean Rope -nieodpowiednie wskazanie – do |
| cellulosae) | stosowania w fazie oczyszczania z tkanek martwiczych w |
| Mepilex Transfer® (Emplastri microfibricum cellulosae) | ranach jam ciała, ranach tunelowych, drążących, |
| Mepitel® (Emplastri microfibricum cellulosae) | przetokowych |
| Sorbact Absorption Dressing® (Emplastri | |
| microfibricum cellulosae) | Opatrunki refundowane od dnia 1 września 2020 roku^: |
| Sorbact Compress® (Emplastri microfibricum | Allevyn Gentle Border Heel, Suprasorb P sensitive heel, |
| cellulosae) | Allevyn Gentle Border Multisite – opatrunek o specyficznym |
| Sorbact gel® (Emplastri microfibricum cellulosae) | kształcie, przeznaczony do stosowania na powierzchnie |
| Sorbact® (Emplastri microfibricum cellulosae) | wypukłe: na piętę, łokieć; |
| Sorbact Ribbon Gauze® (Emplastri microfibricum | |
| cellulosae) | Suprasorb P sensitive sacrum – opatrunek przeznaczony |
| Sorbact Superabsorbent® (Emplastri microfibricum | specyficznie do stosowania na rany zlokalizowane w okolicy |
| cellulosae) | kości krzyżowej; |
| Tielle® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Tielle Non-Adhesive® (Emplastri microfibricum cellulosae) | Intrasite Conformable – opatrunek przeznaczony |
| Urgo-Clean® (Emplastri microfibricum cellulosae) | specyficznie do ran głębokich, kieszeniowych; |
| Urgo-Clean ROPE® (Emplastri microfibricum | |
| cellulosae) | Allevyn Gentle Border, Allevyn Gentle Border Lite, Allevyn |
| UrgoTul Absorb® (Emplastri microfibricum cellulosae) | Gentle Border Lite oval, Suprasorb P sensitive border, |
| UrgoTul Absorb Border® (Emplastri microfibricum | Suprasorb P sensitive multisite - opatrunki przeznaczone |
| cellulosae) | do szczególnie wrażliwej skóry, piankowe - hipotetycznie |
| UrgoTul Absorb Heel® (Emplastri microfibricum | mogą być stosowane jako opatrunek wtórny wraz z |
| cellulosae) | DibuCell Active |
| UrgoTul® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Vliwasorb adhesive® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Vliwasorb Pro® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Zetuvit Plus® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| Opatrunki refundowane od dnia 1 września 2020 roku^: | |
| Allevyn Gentle Border® (Emplastri microfibricum | |
| cellulosae) | |
| Allevyn Gentle Border Heel® (Emplastri | |
| microfibricum cellulosae) | |
| Allevyn Gentle Border Lite® (Emplastri | |
| microfibricum cellulosae) | |
| Allevyn Gentle Border Lite oval® (Emplastri | |
| microfibricum cellulosae) | |
| Allevyn Gentle Border Multisite® (Emplastri | |
| microfibricum cellulosae) | |
| Intrasite Conformable® (Emplastri collagenosa) | |
| Suprasorb P sensitive border® (Emplastri | |
| polyurethanum spumatum) | |
| Suprasorb P sensitive heel® (Emplastri | |
| polyurethanum spumatum) | |
| Suprasorb P sensitive multisite® (Emplastri | |
| polyurethanum spumatum) | |
| Suprasorb P sensitive sacrum® (Emplastri | |
| polyurethanum spumatum) | |
*na podstawie właściwości, składu surowcowego i przeznaczenia przedstawionych na stronach internetowych producentów poszczególnych opatrunków lub strony https://apteline.pl/; https://media-med.pl/; ^ W momencie złożenia wniosku obowiązywała lista leków refundowanych z dnia 1 marca 2020 roku; w momencie aktualizacji analiz (październik 2020), obowiązywała lista leków refundowanych z dnia 1 września 2020, na której znalazły się wymienione opatrunki z grupy limitowej 220.6; poza przyczynami wykluczenia przedstawionymi w powyższej tabeli, opatrunków tych nie uwzględniono jako komparatorów dla analizowanej interwencji z uwagi na to, że: nie były refundowane na dzień złożenia wniosku; nie zostały wskazane przez ankietowanych ekspertów jako interwencje alternatywne dla DibuCell Active a także z uwagi na to, że w większości są to nowe produkty, stąd ich aktualne wykorzystanie w analizowanym wskazaniu jest potencjalnie niewielkie.
Etap 6 - udział w rynku sprzedaży
Dla opatrunków niewykluczonych z grona komparatorów w etapie 5., ze względu na właściwości i przeznaczenie do specyficznych stanów owrzodzeń, przeprowadzono analizę runku sprzedaży (udział w rynku sprzedaży), w celu wykluczenia opcji najrzadziej stosowanych.
.
Tabela 3. Zestawienie udziału w rynku dla potencjalnych komparatorów dla DibuCell Active ®
| | Nazwa grupy | Nazwa handlowa (substancja czynna) | | |
|---|---|---|---|---|
| | | | | Komentarz |
| | limitowej | | | |
| | 220.1, Opatrunki | | Medisorb A® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | Spośród 3 wymienionych opatrunków z tej grupy limitowej |
| | alginianowe i | | Sorbalgon® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | Sorbalgon cechował się największą sprzedażą (Rysunek |
| | hydrowłókienne | | Suprasorb A® (Emplastri alginatosa et hydrofibrica) | 1) |
| 220.2, Opatrunki hydrokoloidowe | | | Bordered Granuflex® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Granuflex® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Granuflex Extra Thin® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Hydrocoll® (Emplastri hydrocolloidosa) | - |
| | | | Lomatuell Pro® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Medisorb H® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Suprasorb H® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| 220.12, Opatrunki w postaci żelu | | | Medisorb G® (Emplastri hydropolymerosa) | Spośród 3 wymienionych opatrunków z tej grupy limitowej |
| | | | Suprasorb G® (Emplastri hydropolymerosa) | Granugel i Suprasorb G cechowały się największą |
| | | | Granugel® | sprzedażą (Rysunek 1) |
| | 220.3, Opatrunki | HydroTac® (Emplastri conlativi) HydroTac Comfort® (Emplastri conlativi) | | |
| | regulujące poziom | | | |
| | | | | - |
| | wilgotności rany z | | | |
| | dodatkami | | | |
| | 220.5, Opatrunki | Aqua-Gel® (Emplastri hydropolymerosa) | | Jedyny opatrunek w tej grupie, wysoka sprzedaż (Rysunek |
| | hydrożelowe | | | 1) |
| 220.6, Opatrunki regulujące poziom wilgotności rany | | | Adaptic® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Aquacell Extra® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Biatain Silicone® (Emplastri hydrocolloidosa) | |
| | | | Batain Super Adhesive® (Emplastri microfibricum | |
| | | | cellulosae) | |
| | | | Durafiber® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Mepilex Transfer® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Mepitel® (Emplastri microfibricum cellulosae) | - |
| | | | Tielle Non-Adhesive® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Urgo-Clean® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | UrgoTul Absorb® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | UrgoTul Absorb Border® (Emplastri microfibricum | |
| | | | cellulosae) | |
| | | | UrgoTul® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | | | Vliwasorb adhesive® (Emplastri microfibricum cellulosae) | |
| | Nazwa grupy | Nazwa handlowa (substancja czynna) | |
|---|---|---|---|
| | limitowej | | |
| | | | Vliwasorb Pro® (Emplastri microfibricum cellulosae) |
| | | | Zetuvit Plus® (Emplastri microfibricum cellulosae) |
| 220.9, Opatrunki kolagenowe | | | Fibracol Plus® (Emplastri collagenosa) |
| | | | Suprasorb C® (Emplastri collagenosa) |
| | | | UrgoStart Contact® (Emplastri collagenosa) |
| | | | UrgoStart Plus Border® (Emplastri collagenosa) |
| | | | UrgoStart Plus Pad® (Emplastri collagenosa) |
Po rozważeniu właściwości poszczególnych opatrunków oraz szczegółowej analizie rynku sprzedaży, do grona wyrobów medycznych, które potencjalnie mogą zostać zastąpione przez DibuCell Active ® (stosowany samodzielnie lub wraz z opatrunkiem chłonnym) zakwalifikowano: Fibracol Plus ® , Suprasorb C ® , Granugel ® , Aqua-Gel ® , Suprasorb G ® , Medisorb H ® , Sorbalgon ® oraz wymienione w powyższej tabeli opatrunki z grup 220.2, 220.3 oraz 220.6.
Zgodnie z wytycznymi Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z 2016 roku właściwie dobrany komparator ma stanowić możliwie najlepsze odzwierciedlenie aktualnej praktyki medycznej.
Podsumowując, po uwzględnieniu wytycznych praktyki klinicznej, indywidualnych cech opatrunków, stanowisk ekspertów klinicznych uczestniczących w przeprowadzonym badaniu ankietowym, statusu refundacyjnego interwencji alternatywnych oraz ich zastosowania w rzeczywistej praktyce klinicznej w analizowanym wskazaniu w Polsce, za adekwatne komparatory dla opatrunku DibuCell Active ® stosowanego wraz z opatrunkiem chłonnym, wybrano: Suprasorb C ® , Sorbalgon ® , Fibracol Plus ® oraz Medisorb H ® .
2. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy kryteriów przeglądu systematycznego AKL)
II. W ramach Analizy Klinicznej (AKL):
1) Przegląd systematyczny badań pierwotnych nie spełnia kryterium zgodności kryterium selekcji badań pierwotnych do przeglądu systematycznego w zakresie charakterystyki populacji, w której prowadzone były badania (§ 4 ust. 1 pkt 4 lit. a Rozporządzenia).
Wyjaśnienie: W ramach analizy problemu decyzyjnego, w zależności od etiologii wskazano wiele typów owrzodzeń np. owrzodzenia żylne, owrzodzenie cukrzycowe etc. Tymczasem, w ramach kryteriów włączenia badań do przeglądu systematycznego w zakresie populacji przyjęto szerokie wskazanie obejmujące owrzodzenia przewlekłe.
Biorąc pod uwagę fakt, iż badania dotyczące leczenia owrzodzeń prowadzone są w subpopulacjach w zależności od typu należy uszczegółowić kryteria selekcji badań oraz odnieść się do wyników lub ich braku w podziale na rodzaje zespołów bólowych.
Odpowiedź na uwagę numer 2
Rozpatrując analizowany problem zdrowotny należy zaznaczyć, że przewlekłe owrzodzenia charakteryzują się zwykle złożoną etiologią i współwystępują z innymi schorzeniami [1]. Wyróżnić można ponad 40 różnych przyczyn ich powstawania. Niezależnie od typu wynikają one jednak z niezdolności organizmu do prawidłowego, samodzielnego zamknięcia rany, które może być związane, między innymi z powtarzającym się podrażnieniem/urazem, stałym naciskiem, niedokrwieniem lub czynnikami związanymi z chorobą podstawową [2], [3]. Zgodnie z definicją przedstawioną w referencji [4] „Do owrzodzeń przewlekłych zalicza się: odleżyny, owrzodzenia naczyniowe (żylne i niedokrwienne), zespół stopy cukrzycowej (ZSC), owrzodzenia w przebiegu chorób immunologicznych (…), metabolicznych (…) i genetycznych (…), a także owrzodzenia nowotworowe i owrzodzenia termiczne (oparzenia, odmrożenia) III °". Ubytki takie określa się jako przewlekłe, jeżeli nie ulegają one gojeniu przez okres 4-12 tygodni [1], [4], [5], [6], a zgodnie z definicją przyjętą przez Narodowy Fundusz Zdrowia – minimalny czas gojenia tkanek, aby chory otrzymał receptę refundowaną na nowoczesne opatrunki aktywne wynosi 6 tygodni [4]. W APD poszczególne typy owrzodzeń o różnej etiologii opisane zostały w celu bardziej szczegółowego przedstawienia zróżnicowanego i wielowymiarowego problemu jakim są przewlekłe owrzodzenia.
Populację wnioskowaną dla opatrunku DibuCell Active ® stanowią pacjenci z przewlekłymi owrzodzeniami – w ulotce informacyjnej dla pacjenta nie odniesiono się do konkretnego typu owrzodzeń. Zatem pragniemy wyjaśnić, że w ramach przeglądu medycznych baz danych w Analizie klinicznej przyjęto definicje przewlekłych owrzodzeń przedstawioną w APD (streszczoną w powyższym akapicie) – zatem poszukiwano badań dedykowanych analizowanej interwencji i komparatorom, stosowanym w przewlekłych owrzodzeniach - niezależnie od ich etiologii; w przypadku braku jednoznacznego określenia w publikacji czy rana spełnia definicję przewlekłego owrzodzenia – na etapie analizy pełnych tekstów poszukiwano informacji o długości czasu niegojenia się rany. Z analizy wykluczano badania, w których uczestniczyli jedynie pacjenci z ranami o charakterze ostrym.
W zidentyfikowanym badaniu RCT ULCERUS 1/2014 rekrutowano pacjentów z przewlekłymi owrzodzeniami podudzi pochodzenia żylnego, które są najczęściej występującymi typami owrzodzeń. W pozostałych zidentyfikowanych badaniach o niższej wiarygodności populacja włączonych pacjentów była zróżnicowana pod względem etiologii owrzodzeń/ran – ocenę reprezentatywności populacji włączonej do badania RCT ULCERUS jak i badań obserwacyjnych w kontekście definicji przewlekłości owrzodzeń omówiono w Dyskusji (AKL rozdz. 9), a także w ograniczeniach poszczególnych badań włączonych do analizy (AKL rozdz. 10).
W odpowiedzi na uwagę Agencji: „należy (…) odnieść się do wyników lub ich braku w podziale na rodzaje zespołów bólowych" [z uwagi na to, że zespoły bólowe nie stanowią rozpatrywanego wskazania – uwagę Agencji zinterpretowano jako sugestię odniesienia się do: wyników lub ich braku w podziale na etiologię przewlekłych owrzodzeń], w ramach uzupełnienia Analizy klinicznej poszerzono omówienie tego aspektu w Dyskusji (AKL, Rozdz. 9).
Źródło (pełne teksty poniższych publikacji znajdują się w załącznikach do AKL i APD):
[1] Szewczyk MT, Jawien A. Wybrane aspekty zachowawczego leczenia owrzodzeń żylnych. Część II: Oczyszczanie rany. Postepy Dermatol Alergol. 2005; 4(22):206-212.
[2] Moreo K. Understanding and overcoming the challenges of effective case management for patients with chronic wounds. Case Manager. 2005;16(2):62-67.
[3] Crovetti G, Martinelli G, Issi M i wsp. Platelet gel for healing cutaneous chronic wounds. Transfus Apher Sci. 2004;30(2):145151.
[4] Szkiler E. Diagnostyka i różnicowanie ran przewlekłych. Pielęgniarstwo w anestezjologii i intensywnej opiece. 2018;4(3):8589.
[5] Rybak Z, Krasowski G, Dtępiński P i wsp. Opatrunki hydrokoloidowe w leczeniu przewlekłych owrzodzeń goleni pochodzenia
żylnego – ocena skuteczności klinicznej oraz opłacalności farmakoekonomicznej. Przegląd Flebologiczny 2003;11(1):1—5.
[6] Gottrup F, Appelquist J, Price P. (tłum. Junka A.). Wyniki kontrolowanych i porównawczych badań nad ranami niegojącymi się: zalecenia służące podniesieniu jakości danych w opiece i leczeniu ran. Leczenie Ran. 2010;7(1–2):13–44
3. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy wykorzystania alternatywnych źródeł informacji w analizie wrażliwości)
III. W ramach Analizy Ekonomicznej (AE):
1) Analiza wrażliwości nie zawiera określenia zakresów zmienności wartości wykorzystanych do uzyskania oszacowań, o których mowa w § 5 ust. 2 pkt 5 Rozporządzenia (§ 5 ust. 9 pkt 1 Rozporządzenia).
Wyjaśnienie: W ramach analizy wrażliwości, dla większości z testowanych parametrów przyjęto skrajne wartości raportowane w opiniach eksperckich. Jednocześnie należy wskazać, iż wyniki podane przez ekspertów zostały również uwzględnione w wariancie podstawowym.
Biorąc pod uwagę wysoką niepewność danych pochodzących z opinii eksperckich, zdaniem analityków Agencji, zasadne jest przeprowadzenie oszacowań przy wykorzystaniu alternatywnych źródeł danych np. publikacji dotyczących praktyki klinicznej, badań klinicznych etc.
Ponadto, nie przedstawiono uzasadnienia dla zakresu zmienności przyjętego dla m.in. parametrów dotyczących komparatorów stosowanych z opatrunkiem chłonnym oraz pacjentów bez kosztu założenia opatrunku.
Odpowiedź na uwagę numer 3
Mając na uwadze niższą wiarygodność danych uzyskanych od ekspertów klinicznych, a także brak źródeł informacji wskazujących na średnie zużycie poszczególnych opatrunków w praktyce klinicznej, w ramach analizy wrażliwości uwzględniono maksymalny zakres niepewności wszystkich parametrów określonych na podstawie opinii ekspertów klinicznych. Tym samym testowano skrajne odpowiedzi ekspertów, najtańszą i najdroższą opcję z wymienionych przez ekspertów (np. koszt wymiany/założenia opatrunku), a także skrajne wartości parametrów, których wartości uzyskano od ekspertów (np. dla odsetka zdarzeń, odsetka pacjentów testowano parametr w zakresie od 0% do 100%).
Na uwagę zasługuje również fakt, iż w ramach analizy wrażliwości testowano alternatywne źródła informacji dla częstotliwości wymiany opatrunków – uwzględniono częstotliwość zmiany opatrunków na podstawie informacji z ulotek dla każdego z analizowanych wyrobów medycznych. Dane te mogą odzwierciedlać dane z badań klinicznych i praktyki klinicznej, w tym badań niepublikowanych. Wyniki analizy uwzględniającej dane z ulotek nie zmieniały wniosków względem analizy podstawowej, ale wskazywały na wyższy koszt inkrementalny – były bardziej korzystne dla wnioskowanej technologii niż wyniki uwzględniające średnie odpowiedzi ekspertów.
Na podstawie uwagi AOTMiT, do aktualnych wersji analiz dodano również skrajne scenariusze dawkowania opartego na danych z ulotek (minimalna i maksymalna częstotliwość wymian opatrunku wskazana w ulotkach).
4. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy liczebności populacji nieuwzględnionej we Wniosku)
IV. W ramach Analizy Wpływu na Budżet (AWB):
1) Nie oszacowano rocznej liczebności populacji obejmującej wszystkich pacjentów, u których wnioskowana technologia może być zastosowana (§ 6 ust. 1 pkt 1 lit a Rozporządzenia)
Wyjaśnienie: Wnioskodawca przedstawił jedynie dane dotyczące liczebności populacji z przewlekłymi owrzodzeniami. Nie oszacowano liczby pacjentów z innymi typami ran, w których można by było zastosować wnioskowany opatrunek Dibucell. Natomiast jak wskazuje ulotka, wnioskowana technologia przeznaczona jest również w leczeniu:, uszkodzeń skóry, rany pourazowcych, oparzeń IIB–IV stopnia, odleżyn II–IV stopnia, rany w przebiegu stopy cukrzycowej, miejsc po pobraniu tkanki do przeszczepu oraz ran pooperacyjnych w kompresjoterapii.
Odpowiedź na uwagę numer 4
Populacja docelowa, rozpatrywana w ramach analiz została zawężona względem zarejestrowanego wskazania dla wyrobu medycznego DibuCell Active ® do chorych z przewlekłymi owrzodzeniami, stąd oszacowania obejmują jedynie tą subpopulację.
Ze względu na specyfikę wyrobów medycznych jakim są opatrunki, zakres wskazań do stosowania zgodnie z ulotką jest bardzo szeroki i trudno określić liczebność pacjentów, którzy w danym roku mogliby korzystać z tej technologii przy braku ograniczeń do typu ran. Dostępne dane dotyczyły jedynie przewlekłych owrzodzeń zgodnie z populacją wskazaną we Wniosku.
5. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy źródeł danych na temat zużycia opatrunków)
V. W ramach Analizy Ekonomicznej i Analizy Wpływu na Budżet:
1) Analiza podstawowa nie zawiera wyszczególnienia założeń, na podstawie których dokonano oszacowań, o których mowa w pkt 1–4 i ust. 6 pkt 1 i 2 oraz kalkulacji, o której mowa w ust. 6 pkt 3 (§ 5 ust. 2 pkt 6 Rozporządzenia), a także oszacowań, o których mowa w pkt 1–3, 6 i 7 oraz prognoz, o których mowa w pkt 4 i 5, w szczególności założeń dotyczących kwalifikacji wnioskowanej technologii do grupy limitowej i wyznaczenia podstawy limitu (§ 6 ust. 1 pkt 9 Rozporządzenia).
Wyjaśnienie: Większość parametrów Analizy Ekonomicznej i Analizy Wpływu na Budżet została oparta na danych pochodzących z ankiet przeprowadzonych wśród wytypowanych przez wnioskodawcę ekspertów. Biorąc pod uwagę niską wiarygodność powyższych informacji istnieje konieczność przedstawienia klinicznego uzasadnienia dla przyjętych wartości dla poszczególnych parametrów oraz wykorzystania danych pochodzących z alternatywnych źródeł.
Odpowiedź na uwagę numer 5
Wnioskowaną technologią medyczną jest wysokospecjalistyczny opatrunek. W przeciwieństwie do technologii lekowych dostępne dane dla wyrobów medycznych są ograniczone.
W analizach uwzględniono dane z praktyki klinicznej podane przez ekspertów klinicznych oraz informacje z ulotek dla każdego z analizowanych wyrobów medycznych. Dane z ulotek mogą odzwierciedlać dane z badań klinicznych i praktyki klinicznej, w tym badań niepublikowanych.
Na uwagę zasługuje fakt, iż zidentyfikowane na etapie analizy klinicznej badania nie umożliwiały porównania pośredniego między analizowanymi lekami. Co więcej określenie częstotliwości zmiany opatrunków na podstawie odrębnych badań (jeżeli takie dane byłyby podawane – w większości przypadków zużycie opatrunków nie jest oceniane i raportowane) wiązałoby się z niską wiarygodnością, ponieważ na częstotliwość zmian wpływa również charakterystyka i typ ran. Z tego powodu w analizach ekonomicznych uwzględniono źródła danych, które raportowały średnie zużycie wyrobów w praktyce klinicznej i przy jak najszerszym możliwym wykorzystaniu wyrobów medycznych.
Jednocześnie nie odnaleziono opublikowanych źródeł informacji pozwalających uzyskać takie dane.
6. Uwaga AOTMiT (uwaga dotyczy źródeł nieprzekazanych do Agencji)
VI. W ramach wskazania źródeł danych:
1) Przedłożone analizy nie zawierają danych bibliograficznych wszystkich wykorzystanych publikacji, z zachowaniem stopnia szczegółowości umożliwiającego jednoznaczną identyfikację każdej z wykorzystanych publikacji (§ 8 pkt 1 Rozporządzenia).
Wyjaśnienie: Wyniki badania ULCERUS opisano na podstawie opublikowanej publikacji pełnotekstowej oraz sprawozdania końcowego z badania dostarczonego przez Wnioskodawcę oraz 2 manuskryptów publikacji dotąd nieopublikowanych. Jednocześnie nie przekazano publikacji źródłowych udostępnionych na potrzeby analizy przez wnioskodawcę, tym samym brak jest możliwości ich weryfikacji.
2) Przedłożone analizy nie zawierają innych źródeł informacji zawartych w analizach, tj. niektórych źródeł danych określonych jako dostarczone od zamawiającego (§ 8 pkt 2 Rozporządzenia).
Wyjaśnienie: W analizach powołano się na opinie eksperckie. Jednocześnie nie podano informacji dotyczących zajmowanych stanowisk czy referencji.
Odpowiedź na uwagę numer 6.
W odpowiedzi na uwagę Agencji, przesłano wszystkie pozycje bibliograficzne uwzględnione w analizach, w tym publikacje ogólnodostępne jak również materiały nieopublikowane, dostarczone przez Zamawiającego.
W odpowiedzi na punkt 2. uwagi Agencji, w poniższej tabeli przedstawiono informacje dotyczące ekspertów, ankietowanych na potrzeby analiz dla wyrobu medycznego DibuCell Active ® . Przytoczone informacje zostały podane przez respondentów na str. 1 ankiet, dołączonych do bibliografii analizy APD, bądź na pieczątkach zamieszczonych na końcu ankiet.
Tabela 4. Dane osobowe, zajmowane stanowiska oraz konflikt interesów ekspertów ankietowanych przez Centrum HTA na potrzeby analiz dla wyrobu medycznego DibuCell Active ® .
Bd – brak danych; *dane uzyskane od Zamawiającego. | <urn:uuid:e9ab7da5-edd0-48e5-ba77-7e77d038d9fa> | finepdfs | 1.299805 | CC-MAIN-2024-26 | https://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2020/185/AW/185%20AW%20OT%204330%2016%202020%20%20Dibucell%20odp%20minimalne.pdf | 2024-06-19T14:45:56+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198861825.75/warc/CC-MAIN-20240619122829-20240619152829-00401.warc.gz | 103,423,831 | 0.999812 | 0.999971 | 0.999971 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
126,
1551,
6598,
9357,
10279,
10359,
13395,
15852,
17960,
21106,
23820,
28729,
33886,
37782,
38952,
41784,
44940,
48234,
51473,
52995
] | 1 | 0 |
Kim jesteś, Tom?
Mamo... mamo... – Jack wbiegł do kuchni, ledwo łapiąc oddech.
Jacku Thomasie Blacku... ile razy cię prosiłam, abyś tak nie biegał?
Jack, przewracając oczami, zrobił naburmuszoną minę. Jego matka używała tego zwrotu, kiedy chciała zwrócić mu uwagę na złe zachowanie. A on zawsze reagował tak samo.
Ohh mamooo...
Nie mamuj mi, dobrze? W niczym ci to nie pomoże. Jestem prawie pewna, że w szpitalu musieli pomylić noworodki. Mój syn z pewnością by się tak nie zachowywał...
Tak, tak... Byłby grzeczny, kulturalny i pełen dobrych manier. Znam to na pamięć. – Odgrywali tę scenę tak często, że Jack zastanawiał się, czy mógłby kochać swoją matkę jeszcze bardziej. Miała rude włosy i zielone oczy. Wyglądała jak chochlik, który nie może się doczekać następnej psoty. Odziedziczył po niej włosy. Te niesforne rude loki. Wszystko przez irlandzkie korzenie.
Więc dlaczego do tej pory nie nauczyłeś się tych manier?
Bo ja wiem... tak jest zabawniej – uśmiechnął się Jack. – Przy drzwiach czekają dwie osoby. Wyglądają na gliny.
Jeśli coś przeskrobałeś... – pogroziła mu Liz.
Jestem niewinny, Wysoki Sądzie – zachichotał Jack.
Zaraz się wszystko okaże. – Liz odłożyła łyżkę i poszła do drzwi sprawdzić, o co chodzi. Faktycznie, były tam dwie osoby. Jej uwagę przykuł mężczyzna. Aby spojrzeć mu w oczy, musiała unieść głowę. Miał szerokie barki i bardzo poważną minę, co nie wróżyło nic dobrego. Obok niego stała kobieta, drobna szatynka z przenikliwym spojrzeniem.
Dzień dobry, pani Black. Jestem Nick Nowak, a to moja partnerka, Eve Smith. Jesteśmy z FBI. Pani Black, czy możemy wejść?
Z FBI? Nie bardzo rozumiem.
Chodzi o pani męża, Thomasa Blacka – dodała Eve.
Tak, bardzo proszę. – Liz wytarła ze zdenerwowania ręce w fartuch, który zresztą zapomniała zdjąć. – Zapraszam do salonu. Jack, idź, proszę, do swojego pokoju – Liz popatrzyła na Jacka, była jednak zbyt rozkojarzona, by dostrzec w jego oczach nieme pytanie: co takiego zrobił tata?
Jack ani myślał wracać do pokoju. Wbiegł na pierwsze piętro i przysiadł na najwyższym stopniu, wytężając słuch.
Pani Black... – Nick poczekał, aż Liz spojrzy mu w oczy - czy mogłaby nam pani
powiedzieć, gdzie jest pani mąż? I kiedy widziała go pani po raz ostatni?
Tom... to znaczy Thomas... wyjechał w delegację. Pracuje w firmie farmaceutycznej „Pegaz". Często wyjeżdza. Czasami na tydzień, a czasami na dłużej.
Z firmy pani męża zniknęły ważne dokumenty na temat nowego leku. Podejrzewamy, że pani mąż je wykradł – odezwała się Eve, nie spuszczając z Liz oczu.
To niemożliwe! Tom by tego nie zrobił!
Czy ostatnio zachowywał się inaczej? Był zdenerwowany? Odbierając telefon wychodził do innego pokoju i zamykał drzwi? – dopytywał Nick.
Nie – zaprzeczyła Liz.
Czy opowiadał pani, nad czym pracuje w firmie? – zapytała Eve.
Nie. Nie wolno mu zdradzać żadnych informacji. Podpisywał dokumenty poufności informacji, czy jakoś tak. Ja naprawdę nie wiem, o co państwu chodzi.
Firma „Pegaz" zajmuje się produkcją leków. Pracowali nad nowym lekiem o nazwie „Zefir". Czy to coś pani mówi? – Liz pokiwała przecząco głową.
Proszę nam opowiedzieć o mężu. – Nick pochylił się do przodu, spoglądając łagodnie na Liz.
O Tomie? Poznaliśmy się piętnaście lat temu. Przyleciałam latem na wyścigi konne. Mój ojciec ma stadninę koni w Marylandzie. Spotkaliśmy się na widowni. Spojrzeliśmy na siebie i... Cóż, czy wierzy pan w miłość od pierwszego wejrzenia? Tak właśnie z nami było.
A jego rodzina? – dopytywał się Nick.
Był jedynakiem. Jego rodzice zmarli zanim się poznaliśmy. Nie mówił o nich wiele.
Komórka Liz dała sygnał nadejścia nowej wiadomości. Sięgnęła po nią niemal odruchowo, a kiedy spojrzała na wyświetlacz, szepnęła imię męża. Na wyświetlaczu pojawiła się krótka wiadomość:
Kocham was i zawsze będę kochał. Pamiętaj, niezależnie od tego, jaka odległość nas dzieli, zawsze będę przy tobie nim się zbudzisz.
Liz zakryła usta dłonią i przeczytała wiadomość ponownie. Tom i Eve spojrzeli na siebie znacząco.
Pani Black... czy to wiadomość od Thomasa? – Liz przytaknęła głową. – Czy mogę ją zobaczyć?
Nick przeczytał wiadomość i przekazał telefon partnerce.
Pani Black... Liz... gdzie jest Thomas? – Liz pokiwała przecząco głową, nadal nie mogąc uwierzyć w to, co się działo.
Nagle usłyszeli samochód odjeżdżający z piskiem opon. Eve rzuciła się do okna.
O cholera Tom, to on! – nie czekając na nic wybiegła z domu, a za nią jej partner.
Liz siedziała nieruchomo na kanapie w salonie, wpatrując się w telefon. O Boże, Tom, coś ty zrobił? Kim jesteś, Tom? Myślałam, że cię znam, ale najwidoczniej znałam cię tylko na tyle, na ile pozwoliłeś się poznać. Liz zasłoniła oczy rękoma, niezdolna dłużej powstrzymać cisnących się łez. Nie słyszała nawet, jak Jack schodził po schodach i mówił do niej niepewnym głosem.
Mamo... myślisz, że tata to zrobił? – Jack spojrzał na matkę, mając nadzieję, że zaprzeczy. Że powie, iż to wszystko, to jedna wielka pomyłka.
Nie wiem, Jack. Po prostu nie wiem. – Co miała mu powiedzieć? Sama nie wiedziała, w co wierzyć.
Przecież byś coś zauważyła.
Zauważyła? Słyszałeś, co powiedzieli. Wiem, że podłuchiwałeś, pomimo, iż prosiłam abyś poszedł do swojego pokoju.
Ale co teraz będzie?
Nie wiem synku. Po prostu nie wiem. – Jack objął matkę, próbując dodać jej otuchy. W myślach błagał ojca, aby wrócił i poukładał na nowo ich świat.
Emilia Wzgarda Dyskusyjny Klub Książki Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Dąbrowskiej w Świebodzicach | <urn:uuid:0a61eab9-a0c3-4cc0-8672-d6d1bd7d7e82> | finepdfs | 1.043945 | CC-MAIN-2022-27 | http://biblioteka.swiebodzice.pl/strony/do_druku/aktualnosci/2017/12/001-01.pdf | 2022-07-01T02:45:41+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103917192.48/warc/CC-MAIN-20220701004112-20220701034112-00747.warc.gz | 8,967,495 | 0.999901 | 0.999915 | 0.999915 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2162,
4341,
5463
] | 1 | 1 |