id
int64
0
6.05k
text
stringlengths
1
1.14k
talk_name
stringclasses
58 values
lang
stringclasses
60 values
5,056
Và chúng ta biết rằng có thể di chuyển theo cái chuỗi này đến một cái gì đó bình dị hơn , đến một nơi mà một hội nghị như thế này thậm chí có thể được biết đến .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,057
Và chúng ta biết rằng — ta biết rằng — rằng có những câu trả lời đúng và sai về việc tiến tới trong không gian này .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,058
Liệu cho bệnh tả vào nước có phải là một ý kiến hay ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,059
Có lẽ là không .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,060
Sẽ tốt hay không nếu mọi người đều tin vào cái xấu để khi những điều xấu xảy ra với họ họ lập tức đổ tội lên hàng xóm của mình ? Có lẽ là không .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,061
Có những sự thật phải được biết đến về việc xã hội loài người phát đạt như thế nào , dù chúng ta có hiểu những sự thật này hay không .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,062
Và đạo đức thì liên quan đến những sự thật này .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,063
Nên khi nói về các giá trị này , chúng ta đang nói về các cơ sở thực tế .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,064
Tình cảnh của chúng ta trên thế giới có thể được hiểu trên nhiều cấp bậc khác nhau — từ bộ gen cho đến các hệ thống kinh tế và các sự sắp đặt chính trị .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,065
Nhưng khi nói về hạnh phúc của loài người là chúng ta đang nói về não bộ của con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,066
Bởi vì chúng ta biết rằng sự cảm nhận thế giới và chính mình bên trong thế giới đó được thực hiện bởi não bộ — dù bất kỳ thứ gì xảy ra sau khi ta chết .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,067
Thậm chí nếu một tên khủng bố có được 72 cô gái trinh sau khi chết , trong kiếp này , tính cách của anh ta — tính cách đáng tiếc thay của anh ta — là thành quả của bộ não của ảnh .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,068
Nên — sự đóng góp của văn hóa — nếu văn hóa làm thay đổi chúng ta , và thật sự là như thế , nó thay đổi chúng ta bằng cách thay đổi não bộ của chúng ta .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,069
Và vì thế bất kỳ sự khác biệt văn hóa gì về việc con người phát đạt như thế nào ít ra đều có thể được hiểu theo nội dung của môn khoa học về trí tuệ — thần kinh học , tâm thần học , vân vân ...
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,070
Nên , những gì tôi đang tranh luận là giá trị đạo đức có thể được gán thành các cơ sở thực tế — các cơ sở về sự cảm nhận có ý thức — của những loài có ý thức .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,071
Và vì thế chúng ta có thể hình dung ra được một không gian của những thay đổi hợp lý trong sự cảm nhận của những loài này .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,072
Và tôi nghĩ về điều này như một phong cảnh thuộc về đạo đức với các đỉnh và các thung lũng là sự khác biệt về sự hạnh phúc của các loài vật có ý thức , cả cá nhân và tập thể .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,073
Và một điều đáng chú ý là có lẽ có các trạng thái của hạnh phúc con người mà chúng ta ít khi đụng chạm đến .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,074
Và chúng đang đợi sự khám phá của chúng ta .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,075
Có lẽ vài trong số những trại thái này có thể được diễn tả một cách hợp lý là bí ẩn và thuộc tâm linh .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,076
Có lẽ có những trại thái khác mà chúng ta không tiếp cận được do sự cấu tạo của trí óc chúng ta nhưng những trí óc khác thì lại có thể .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,077
Để tôi nói rõ những gì tôi muốn nói . Tôi không nói là khoa học đảm bảo sẽ vẽ ra khoảng không gian này hay chúng ta sẽ có những câu trả lời khoa học cho tất cả các câu hỏi có thể chấp nhận được về đạo đức .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,078
Ví dụ tôi không nghĩ rằng một ngày nào đó các bạn sẽ nhờ một siêu máy tính tư vấn để biết được rằng bạn có nên có đứa con thứ hai không hay liệu chúng ta có nên đánh bom các cơ sở hạt nhân của Iran hay liệu chúng ta có thể trừ chi phí vào TED như một chi phí kinh doanh .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,079
( Tiếng cười ) Nhưng nếu các câu hỏi ảnh hưởng đến hạnh phúc con người thì chúng phải có các câu trả lời , dù chúng ta có thể tìm thấy chúng hay không .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,080
Và chỉ chấp nhận điều này — chỉ chấp nhận rằng có những câu trảl ời đúng và sai cho câu hỏi về sự phát đạt của loài người — sẽ làm thay đổi cách ta nói chuyện về đạo đức và sẽ thay đổi sự mong đợi của chúng ta trong tương lai về sự cộng tác giữa con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,081
Ví dụ , có 21 bang trên đất nước chúng ta hợp pháp hóa việc trừng phạt trên thể xác ở trong lớp : tức là một người thầy , cô có thể đánh một đứa bé một cách hợp pháp bằng một miếng gỗ cứng và tạo ra những vết bầm tím lớn và những chỗ giộp và thậm chí rách cả da .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,082
Và hàng trăm nghìn các đứa trẻ một cách ngẫu nhiên phải chịu đựng điều này hàng năm .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,083
Tôi nghĩ là các địa điểm của những khu quận ngộ đạo này sẽ chẳng làm cho các bạn ngạc nhiên .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,084
Tôi không nói về Connecticut .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,085
Và lý do căn bản của hành động này có liên quan đến tôn giáo một cách rõ ràng .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,086
Người tạo ra vũ trụ , chính ông ấy đã nói với ta rằng thương thì nên cho roi cho vọt : Đây là trong Sách Cách Ngôn 13 và 20 , và tôi tin rằng cả 23 luôn .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,087
Nhưng nếu chúng ta hỏi một câu hỏi rõ ràng : Nói chung , liệu có tốt hay không khi bắt những đứa trẻ phải chịu đau và sự đánh đập và sự bẽ mặt trước bạn bè coi đó là một cách để khuyến khích sự phát triển tính cách lành mạnh và cung cách cư xử tốt ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,088
( Tiếng cười ) Liệu còn hoài nghi gì về việc câu hỏi này cũng có một câu trả lời và nó quan trọng ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,089
Đa số trong số các bạn sẽ lo lắng rằng khái niệm về hạnh phúc còn được định nghĩa một cách thiếu sót và có vẻ như rộng mở một cách bất tận cho việc bàn cãi , phân tích .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,090
Và vì thế làm sao mà có thể có một khái niệm chung về hạnh phúc ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,091
Dùng phép loại suy , hãy thử nghĩ về khái niệm về sức khỏe thân thể .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,092
Khái niệm về sức khỏe thân thể cũng được định nghĩa một cách thiếu sót .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,093
Và chúng ta mới được nghe Michael Specter nói rằng nó đã thay đổi qua các năm .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,094
Khi bức tượng này được khắc tuổi thọ trung bình chỉ là 30 .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,095
Bây giờ đã là 80 ở các nước phát triển .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,096
Có thể sẽ đến một thời gian nào đó mà chúng ta sẽ can thiệp vào các bộ gen của chúng ta một cách mà sẽ khiến cho việc không thể chạy maratông vào tuổi 200 sẽ được coi như là một sự bất lực sâu sắc .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,097
Người ta sẽ gửi tiền hỗ trợ cho các bạn nếu các bạn ở trong thể trạng đó .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,098
( Tiếng cười ) Hãy chú ý là thực tế về khái niệm sức khỏe là rộng mở , thật sự rộng mở cho việc tái định nghĩa không hề khiến cho nó trở nên trống rỗng .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,099
Sự khác biệt giữa một người khỏe mạnh và một người chết rõ ràng và có hệ quả như bao điều khác trong khoa học .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,100
Một điều khác đáng chú ý là có thể sẽ có nhiều đỉnh trên địa hình đạo đức : Có thể có những cách để phát triển một cách tương tự ; có thể có những cách tương tự để thiết lập xã hội loài người để tối đa hóa sự phát đạt của con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,101
Tại sao điều này lại không làm xói mòn mặt khách quan về đạo đức chứ ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,102
Hãy thử nghĩ về cách ta nói về thức ăn : Tôi sẽ không dại gì để nói với các bạn rằng chỉ có một món ăn duy nhất là đúng .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,103
Rõ ràng là có một loạt các nguyễn liệu hợp thành một món ăn tốt .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,104
Nhưng dù gì thì vẫn có một sự nhận biết rõ ràng giữa thức ăn và thuốc độc .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,105
Thực tế rằng có rất nhiều câu trả lời cho câu hỏi " " Thức ăn là gì ? " " không hề khiến ta nói rằng không hề có sự thật gì phải được biết đến về dinh dưỡng cho con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,106
Rất nhiều người lo lắng rằng một nền tảng đạo đức chung sẽ đòi hỏi các quy tắc đạo đức mà không chấp nhận bất kỳ biệt lệ nào .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,107
Nên ví dụ , nếu nói dối là sai , nói dối phải luôn luôn là sai , và nếu các bạn có thể tìm được một trường hợp ngoại lệ thì sẽ chẳng có luân lý về sự thật .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,108
Tại sao ta lại nghĩ thế ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,109
Dựa vào phép ngoại suy , hãy thử nghĩ về trò cờ vua .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,110
Nếu các bạn chơi cờ vua tốt thì một điều như " " Đừng làm mất con hậu " " sẽ là một điều tốt để theo .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,111
Nhưng rõ ràng là có các trường hợp ngoại lệ .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,112
Sẽ có lúc mà thí hậu là một nước cờ hay .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,113
Sẽ có những lúc mà chỉ có một điều tốt các bạn có thể làm .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,114
Và cuối cùng thì cờ vua vẫn là một trò chơi đầy tính chất khách quan .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,115
Sự thật là có các ngoại lệ không hề làm thay đổi điều đó .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,116
Điều này đem chúng ta đến với các hành động mà con người hay thực hiện trong môi trường luân lý .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,117
Hãy thử nghĩ về vấn đề to lớn về cơ thể phụ nữ : Phải làm gì với chúng ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,118
Đây là một điều mà các bạn có thể làm với chúng , các bạn có thể che chúng đi .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,119
Nói chung , trên cương vị cộng đồng văn minh của chúng ta là trong khi chúng ta có thể không thích điều này , chúng ta có thể cho rằng điều này là " " sai " " ở Boston hoặc Palo Alto , chúng ta là ai mà đi nói rằng các cư dân tự hào của nền văn hóa cổ xưa đã sai khi bắt vợ con của mình sống trong các bao vải chứ ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,120
Và chúng ta là ai khi nói rằng thậm chí là họ đã sai khi đánh vợ con mình bằng cáp thép hay ném acid từ pin vào mặt họ nếu họ từ chối cái đặc ân của việc bưng bít cơ thế ấy ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,121
Nhưng , ta là ai mà lại không đi nói điều đó ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,122
Ta là ai mà lại đi giả bộ rằng chúng ta biết quá ít về hạnh phúc con người mà chúng ta phải không có thành kiến gì với lề thói đó ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,123
Tôi không nói về việc đeo khăn che một cách tự nguyện — phụ nữ nên được mặc bất kỳ thứ gì họ muốn .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,124
Nhưng tự nguyện mang ý nghĩa gì ở trong một cộng đồng nơi mà khi một người con gái bị cưỡng hiếp , phản ứng đầu tiên của người cha thường là giết người con gái mình vì quá ô nhục ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,125
Hãy để cho sự thật đó nổ trong trí óc bạn một lát : Con gái bạn bị cưỡng hiếp và điều các bạn muốn làm là giết con gái mình .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,126
Có cơ hội gì để điều đó thể hiện một đỉnh trong sự thịnh vượng phát đạt của con người ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,127
Khi nói điều này không có nghĩa là chúng ta có một đáp án hoàn hảo trong xã hội của chúng ta .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,128
Ví dụ , đây là hình ảnh quen thuộc khi đến một quầy báo ở bất kỳ nơi đâu ở thế giới văn minh .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,129
Giờ , đối với nhiều người đàn ông sẽ phần cần đến một bằng triết học để nhận ra được có điều gì sai với những hình ảnh này .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,130
( Tiếng cười ) Nhưng nếu chúng ta ở một tâm trạng nghi ngờ , chúng ta có thể hỏi " " Đây có phải là sự biểu lộ hoàn hảo của sự cân bằng tâm lý đối với các biến như sự trẻ trung và cái đẹp và cơ thể phụ nữ ? " " Ý tôi là đây có phải là môi trường tối ưu để nuôi dạy con cái chúng ta ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,131
Có lẽ là không . Vâng , vậy thì có lẽ có nơi nào đó trên khoảng giữa hai cực này mà sẽ thể hiện một nơi có sự cân bằng tốt hơn .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,132
( Vỗ tay ) Có lẽ có nhiều nơi như thế — một lần nữa , cho là có các thay đổi trong văn hóa loài người có thể có nhiều đỉnh trên địa hình đạo đức này .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,133
Nhưng một điều đáng chú ý là sẽ có nhiều cách để không ở trên một đỉnh .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,134
Điều trớ trêu là , trong quanh niệm của tôi , là những người duy nhất mà thường đồng ý với tôi và nghĩ rằng có những câu trả lời đúng và sai cho các câu hỏi về đạo đức là các kẻ mị dân khác nhau .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,135
Và tất nhiên họ nghĩ rằng họ có những câu trả lời đúng cho các câu hỏi về đạo đức bởi vì họ đã kiếm được những câu trả lời này từ một giọng nói từ một cơn gió lốc chứ không phải họ đã thực hiện một cuộc phân tích thông minh về các nguyên nhân và điều kiện cho hạnh phúc của con người và động vật .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,136
Trên thực tế , sự tồn tại kéo dài của tôn giáo như một ống kính thông qua nó mà đa số mọi người xem lấy các câu hỏi về đạo đức đã tách hầu hết các lời nói về đạo đức ra khỏi các câu hỏi thật về sự chịu đựng của con người và động vật .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,137
Đây là vì sao chúng ta nên bỏ thời gian ra đề bàn về những thứ như hôn nhân đồng tính và không phải về sự diệt chủng hay sự gia tăng vũ khí hạt nhân hay sự nghèo túng hay bất kỳ vấn đề có hệ quả to lớn nào khác .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,138
Nhưng những kẻ mỵ dân đã đúng về một điều , chúng ta cần một khái niệm chung về giá trị con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,139
Vậy điều gì cản trở điều này ?
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,140
Một điều đáng chú ý là chúng ta làm một điều khác khi nói về đạo đức — nhất là các kiểu thế tục , giáo dục , khoa học .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,141
Khi nói về đạo đức , chúng ta đánh giá cao sự khác biệt trong ý kiến một cách mà không hề có trong bất kỳ lĩnh vực nào khác trong cuộc sống .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,142
Ví dụ như Đa Lai Lạt Ma thức dậy vào mỗi buổi sáng tu tâm trắc ẩn và ông ấy nghĩ rằng giúp đỡ những người khác là một thành phần cấu tạo nên hạnh phúc con người .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,143
Mặt khác , chúng ta lại có Ted Bundy : Ted Bundy đã rất thích bắt cóc và cưỡng hiếp và tra tấn và giết những người phụ nữa trẻ .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,144
Nên có vẻ như chúng ta đang có một sự khác biệt rõ ràng về quan niệm về việc sử dụng thời gian một cách có ích .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,145
( Tiếng cười ) Hầu hết các nhà tri thức Tây nhìn nhận vấn đề này và nói " " Đa Lai Lạt Ma chẳng hoàn toàn đúng hay đối với Ted Bundy thì cũng chẳng có điều gì hoàn toàn sai để có thể trở thành một cuộc tranh cãi thật sự nằm trong phạm vi khoa học .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,146
Anh ta thích sôcôla , anh ta thích vanilla .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,147
Sẽ không điều gì mà người này có thể nói mà có thể thuyết phục được người còn lại . Hãy chú ý rằng chúng ta không làm điều này trong khoa học .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,148
Ở bên trái các bạn có Edward Witten .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,149
Anh là một thuyết gia vật lý .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,150
Nếu các bạn hỏi các nhà vật lý thông minh nhất xem ai là nhà vật lý thông minh nhất thì trong kinh nghiệm của tôi , nửa số họ sẽ trả lời là Ed Witten .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,151
Nửa số còn lại sẽ nói với các bạn là họ không thích câu hỏi đó .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,152
( Tiếng cười ) Vậy điều gì sẽ xảy nếu tôi xuất hiện tại một hội nghị vật lý và nói rằng " " Thuyết dây không đúng .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,153
Nó chẳng ăn nhập gì với tôi . Nó không phải là cách mà tôi chọn để nhìn nhận vũ trụ ở kích thước nhỏ .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,154
Tôi không phải là một fan của nó . " " ( Tiếng cười ) Sẽ chẳng có điều gì xảy ra bởi vì tôi không phải là một nhà vật lý , tôi không hiểu về thuyết dây .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi
5,155
Tôi là Ted Bundy của thuyết dây .
sam_harris_science_can_show_what_s_right
vi