date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192309/herbehereetako-gobernuak-dimisioa-aurkeztu-du.htm | Mundua | Herbehereetako Gobernuak dimisioa aurkeztu du | Seme-alabengatik jasotako diru laguntzen eskandaluaren ondorio izan da. Martxoaren 17ra arte jardungo da jardunean gobernua. | Herbehereetako Gobernuak dimisioa aurkeztu du. Seme-alabengatik jasotako diru laguntzen eskandaluaren ondorio izan da. Martxoaren 17ra arte jardungo da jardunean gobernua. | Seme-alabengatik jasotako diru laguntzetan egindako iruzurrak eztanda egin dio Herbehereetako Gobernuari: dimisioa eman berri du Mark Rutteren gobernuak. Lehen ministroak gidatzen duen koalizio gobernuko lau alderditik hiruk dute zerikusia eskandaluarekin, eta lehen ministroa boterea mantentzearen aldekoa bazen ere, beste alderdien erabakia gailendu da. Martxoaren 17an dira berriro hauteskundeak herrialdean, eta ordura arte jardunean jardungo da Rutteren gobernua.
Herbehereetako egoera politikoa gori-gorian egon da joan den hilabetean, iazko abenduan diputatuen batzorde batek kaleratutako txosten batek gobernuak 20.000 familiari «iruzur» egin ziela salatu eta gero. Bertan azaldu«akatsak» argudiatuta seme-alabengatik jasotako diru laguntzak bueltarazi zizkiola familiei, eta asko eta asko egoera ekonomiko eskasean utzi. Gobernuaren egoerak okerrera egin zuen atzo, Lodewijk Asscher Alderdi Laboristako buruak dimisioa eman eta gero. Izan ere, gaur egun oposizioko kide bazen ere, Asscher lehen ministrorde eta Gizarte Gaietako eta Enpleguko ministro izan zen 2012tik 2017ra bitarte, «iruzurrak» gertatu zirenean, hain zuzen ere.
Asteartean bildu zen Ministroen Ezohiko Kontseilua Herbehereetan, eta orduan erabaki zuten dimisiorik ez ematea. Ruttek gobernua mantendu nahi zuen, «koronabirusari aurre egiteko». Baina bere gobernu koalizioko beste alderdien esku zegoen erabakia, eta beraietako zenbaitek esana zuten jada eskandaluak «ondorio politikoak» izan behar zituela, D66 alderdiko Sigrid Kaagek, kasurako.
Hain zuzen ere, horixe izan da gobernuak gaur hartu duen erabakia. Mark Rutteren hirugarren agintaldia dimisioarekin bukatuko da, beraz. Dena den, martxoaren 17ko hauteskundeak arte egongo da agintean jarduneko gobernua.
Gobernuak dimisioa aurkeztea erabaki izan ez balu, zentsura mozioa aurkeztea zuen asmo oposizioko GroenLinks alderdiak, urtarrilaren 19rako. Alderdi Sozialistaren eta eskuin muturreko Askatasunerako Alderdiaren babesa zuen eskaerak, parlamentuko 150 eserlekuetatik 44rena: baina beste alderdietako diputatuen baiezkoa izatea aurreikusten zuten, oposiziokoak zein gobernukideak. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192310/hutsegite-bat-onartu-eta-beste-30-heriotzaren-berri-eman-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Hutsegite bat onartu, eta beste 30 heriotzaren berri eman du Jaurlaritzak | «Datu basearekin izaniko arazo baten» eraginez, aurreko astean 36 heriotza baieztatu zituztela jakinarazi zuten. Gaur, 66ra igo dute kopurua. | Hutsegite bat onartu, eta beste 30 heriotzaren berri eman du Jaurlaritzak. «Datu basearekin izaniko arazo baten» eraginez, aurreko astean 36 heriotza baieztatu zituztela jakinarazi zuten. Gaur, 66ra igo dute kopurua. | Azken asteko hildako kopurua zenbatzeko garaian huts bat egin izana onartu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, «datu basearekin arazo bat» izan dutela argudiatuta. Hala, asteazkenean emandakoaren ia bikoitza da kopurua. Orduan, COVID-19ak eragindako 36 heriotzaren berri eman zuten; gaur, 66 izan zirela jakinarazi dute.
Eusko Jaurlaritzak asteazkenetan eman ohi du aurreko asteko buletin epidemiologikoa. Eta, besteak beste, zazpi egun horietan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren eraginez hil den herritar kopuruaren berri ematen du. Hala, urtarrilaren 4tik 10erako astean, «COVID-19aren ondorioz» 36 lagun hil zirela jakinarazi zuen Jaurlaritzak. «Guztira», 70; hau da, gaixotasunarekin, Osakidetzaren arabera, hura heriotzaren arrazoi nagusia izan ez bada ere. Gaur, ordea, kopuru horiek moldatu dituzte, eta azaldu 36 lagun hil direla gaitzaren ondorioz; denera, 89, astebeteko epean.
Berriz ere gora
Datu berrien arabera, beraz, eten egin da azaroaren azken astetik ematen ari zen heriotza kopuruaren beheranzko joera. Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Ipar Euskal Herriko erakundeek eskainitako datuak oinarri hartuta, koronabirusarekin hildakoen datuak biltzen ditu BERRIAk. Hala, Euskal Herrian azaroaren 16tik 22rako astean baieztatu zen bigarren olatuko heriotza kopururik handiena: 170. Ordutik, beheranzko joera nabarmena izan da, abenduaren 28tik urtarrilaren 3ra arteko astean 89 hildako zenbatu arte. Jaurlaritzaren datu berriekin, 94 dira azken astean hildakoak, aurrekoan baino bost gehiago. Euskal Herrian, denera, 4.210 lagun hil dira COVID-19arekin. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192311/beste-hiru-preso-gerturatuko-dituzte-eta-bat-euskal-herriratuko-dute.htm | Politika | Beste hiru preso gerturatuko dituzte, eta bat Euskal Herriratuko dute | Jon Bienzobas, Aitor Agirrebarrena eta Iñaki Etxeberria gerturatuko dituzte, eta Patxi Markes Euskal Herriratu. Unai Fanori hirugarren gradua eman diote. | Beste hiru preso gerturatuko dituzte, eta bat Euskal Herriratuko dute. Jon Bienzobas, Aitor Agirrebarrena eta Iñaki Etxeberria gerturatuko dituzte, eta Patxi Markes Euskal Herriratu. Unai Fanori hirugarren gradua eman diote. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du beste hiru preso Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituztela eta bat Euskal Herriratuko dutela. COVID-19aren izurriak eragindako osasun egoerak horretarako modua ematen duenean lekualdatuko dituzte, Espetxe Erakundearen esanetan.
Zehazki, Jon Bienzobas, Aitor Agirrebarrena eta Iñaki Etxeberria gerturatuko dituzte. Bienzobas eta Agirrebarrena Puerto I kartzelan daude (Euskal Herritik 1.020 kilometrora); lehena Dueñasera eramango dute (310 kilometro) eta bigarrena, Villabonara (385 kilometro). Bienzobasi 216 urteko zigorra ezarri zioten. Agirrebarrena, berriz, 2009ko irailean sartu zuten preso, 129 urteko zigorra ezarrita.
Biak lehen graduan zeuden, baina bigarrenera igarotzea onartu dute espetxeetako tratamentu batzordeak. Etxeberria, berriz, Topasen dago (460 kilometro) eta Duesora (170 kilometro) gerturatuko dute. Hari ere onartu diote gradu progresioa. 2011ko otsailean kartzelatu zuten, eta 457 urteko zigorra ezarri zioten.
Gainera, Patxi Markes presoa Euskal Herriratu egingo dute; Castellotik (460 kilometro) Zaballara (Araba); bigarren gradura igaroko da hura ere. 62 urteko zigorra jarri zioten.
Horiez aparte, Unai Fano presoari hirugarren gradua eman diote. Basauriko espetxean dago (Bizkaia). Espetxe Erakundeen esanetan, presook espetxe legeria onartu eta eragindako oinazea aitortu dute.
«Erlojua, konponbidearen kontra»
Bestalde, Foro Sozialaren Batzorde Iraunkorra bildu zen atzo, eta presoen, iheslarien eta deportatuen auziaren konponbiderako lan ildoaren egoera baloratu zuen, bai gizarte zibilaren inplikazioari dagokionez, bai akordio politiko eta sindikalen esparruan. Foroak nabarmendu duenez, eragile guztiek «ulertu dute aukera hau aprobetxatu behar dela», baina ohartarazi dute «erlojua konponbidearen kontra» doala: «Gai honen konponbidearen alde dauden indar guztiak aktibatu behar dira. Alde horretatik, beharrezkoa da eragile politiko eta sindikal guztien artean adostasun espazio berriak bilatzea dagoeneko dauden adostasun horiek gauzatu ahal izateko».
Joan den asteburuan, 238 herritan, milaka herritar irten ziren kalera euskal presoak Euskal Herriratu ditzatela eskatzeko. Sei eskakizun egin zituen Sarek: euskal presoak Euskal Herriratzea, gradu progresioari bide ematea, adineko presoak eta larriki eri direnak etxeratzea, guraso presoen seme-alabek aita-amekin egoteko duten eskubidea errespetatzea, eta Frantziako Estatuko kartzeletan egindako zigor urteak Espainiako Estatuko kartzeletan kontuan hartzea. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192312/hotzarekin-eta-hotzari-esker-lanean.htm | Bizigiro | Hotzarekin eta hotzari esker lanean | Hotzari lotuak diren lanbideak askotarikoak dira: batzuk hotzak eragindako kalteen kontra ari dira bideak garbi mantentzen; bertze batzuek, hotzak sortzen duen aisialdian. Langile haien egunerokoa arras baldintzatzen du hotzak. Beren egunerokoa kontatu dute elurra kentzeko makineko txoferrek, bai ere eski eta erraketa irakasle batek, eta Iratiko etxoletako eta Irati-Abodiko mendiguneko langileek. Bihar 'Bizigiro' sailean irakurri ahal izanen dira lekukotasun horiek. | Hotzarekin eta hotzari esker lanean. Hotzari lotuak diren lanbideak askotarikoak dira: batzuk hotzak eragindako kalteen kontra ari dira bideak garbi mantentzen; bertze batzuek, hotzak sortzen duen aisialdian. Langile haien egunerokoa arras baldintzatzen du hotzak. Beren egunerokoa kontatu dute elurra kentzeko makineko txoferrek, bai ere eski eta erraketa irakasle batek, eta Iratiko etxoletako eta Irati-Abodiko mendiguneko langileek. Bihar 'Bizigiro' sailean irakurri ahal izanen dira lekukotasun horiek. | Lantokirako bidea egiteko, elurra kentzeko makinarekin koordinatu behar dira. Aurten, sekula baino gehiago, abenduko elur erauntsiak eta hormak eraginda. Zero petik hamar gradu baino apalagoko tenperaturekin egiten dute lan; halakoetan gorputza erantzun gabe egoten dela kontatu du Iratxe Garro Nekotxea eski irakasleak. Egun osoa txanoa, lepoko berokia, arropa termikoa eta eskularruak jantzita pasatzen du Amaia Aiarra Irati-Abodiko koordinatzaileak. Eskuetako minak eta estresak zaildu egiten dizkie lan baldintzak Ander Insagurbe eta Gorka Fernandez elurra kentzeko makinetako txoferrei. Izan ere, elur erauntsiek ez diete ongi ikusten uzten, eta bide erdian gelditzen diren autoek eragotzi egiten diete auto zirkulazioari eustea. Iratiko etxoletako Maddi Bengoetxearentzat, berriz, plazera da hor lanean aritzea, baina neguak gogortzen dio egunerokoa: beldar katezko ibilgailuak behar baitituzte bisitariak aparkalekutik etxoletara eramateko, eta, usu, autoarekin arazoak ukan dituztenak lagundu behar izaten dituzte ahal bezala. Haien bizipen osoak irakurgai izanen dira bihar Bizigiro-n.
Hotzari loturiko lanbideen bizipenez gain, Bizigiro sailak bertze gai batzuk ere landu ditu. Batetik, Labritek tresna digital berria sortu du: belaunaldien arteko transmisioa ez galtzeko.
Bertzetik, zinema atalean datorren ostiralean estrenatuko duten Let him go filma aipatuko du Bizigiro-k. Kevin Costner eta Diane Lane dira protagonistak drama familiar horretan. Telesailen atalean, Steve McQueenek sortutako Small Axe antologiazko telesaila aipatuko du Mikel Yarza telesail adituak.
Gastronomia atalean, neguko elikagaia den azalorearen propietateez hitz egingo du Bizigiro-k, eta horrekin egindako pizza baten errezeta ere emango du. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192313/pfizerrek-aldi-baterako-murriztuko-du-txertoen-banaketa-europan.htm | Gizartea | Pfizerrek aldi baterako murriztuko du txertoen banaketa Europan | Ekoizpen gaitasuna areagotzeko asmoz, entregak murriztuko ditu datorren astetik aurrera. | Pfizerrek aldi baterako murriztuko du txertoen banaketa Europan. Ekoizpen gaitasuna areagotzeko asmoz, entregak murriztuko ditu datorren astetik aurrera. | Datorren astetik aurrera txerto banaketa aldi baterako murriztuko du Pfizer botika etxeak, ekoizpen gaitasuna areagotzeko. Norvegiako Osasun Publikoko Institutuak iragarri du albistea aurrena, eta botika etxeak berak baieztatu egin du ondoren. Pfizer konpainiaren asmoa da aurten txerto gehiago ekoiztea; zehazki, urtean 1.300 milioi dosi ekoitzi beharrean, 2.000 milioi ekoitzi nahi ditu orain. Dosi ekoizpena areagotzeko prozesuan eta instalazioetan aldaketak egin beharko ditu enpresak, eta, horiek aurrera eramateko, moteldu egin behar du orain arteko ekoizpen erritmoa. Erabaki horren eraginez, urtarril bukaerako eta otsail hasierako bidalketak murriztuko dira, baina otsail bukaeran eta martxoan Europako herrialdeek dosi kopuru «dezente handiagoa» izango dute eskura, Pfizerrek ohar batean jakinarazi duenez.
Aldi baterako murrizketak Europako herrialde guztiei eragingo die. Norvegiak, adibidez, %17,7 dosi gutxiago jasoko du. Espainiak 350.000 dosi jasotzen ditu astero, baina, murrizketarekin, 62.230 dosi gutxiago izango ditu. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192314/k2an-neguan-inoiz-iritsitako-lekurik-garaienera-heldu-dira-lau-xerpa.htm | Kirola | K2an neguan inoiz iritsitako lekurik garaienera heldu dira lau xerpa | Pakistango iluntzean saiatuko dira hamar mendizale K2ko tontorrera igotzen. Gora iritsiko balira, mugarri bat ezarriko dute himalaismoan: neguan oraindik gizakirik iritsi ez den K2 mendira igotzea. | K2an neguan inoiz iritsitako lekurik garaienera heldu dira lau xerpa. Pakistango iluntzean saiatuko dira hamar mendizale K2ko tontorrera igotzen. Gora iritsiko balira, mugarri bat ezarriko dute himalaismoan: neguan oraindik gizakirik iritsi ez den K2 mendira igotzea. | Sona Xerpa, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzing Xerpa eta Mingma G. Xerpa nepaldarrak K2 (8.611 metro) mendiaren goi kanpalekutik behera doaz, 7.800 metroko garaierara heldu ostean. Pakistango goizaldean ahaleginduko dira K2ko tontorrera igotzen espedizio bereko hamar kide, eta lortuko balute himalaismoaren historia liburuetan geratuko dira betiko, neguan mendi hori igotzea lortzen duten lehenak izateagatik. Dagoeneko lau nepaldar horiek lortu dute beste inork aurretik erdietsi ez zuena. Izan ere, orain arte neguan inor ez zen igo K2 mendian haiek igo diren bezain gora. Denis Urubko errusiarra eta Marcin Kakzkan poloniarra 7.750 metrora iritsi ziren 2002ko neguan egindako saiakeran. Hain zuzen ere, mendizaletasunaren historiako azken erronka handitzat jotzen dute adituek K2 mendia neguan igotzea.
Lau mendizale nepaldarrak Seven Summit Treks Nepalgo konpainiak antolatutako espedizioko kideak dira. Mingma Xerpa konpainiako zuzendariak Efe albiste agentziari esan dionez, gaur gauean abiatuko da hamar mendizalez osatutako talde bat tontorrera. Laugarren kanpalekura igo diren mendizaleak hirugarrenera gaur jaisten ari dira, eguraldiaren baldintzak onak direla ziurtatu ostean. "Historia egitear daude", nabarmendu du Mingma Xerpak. Saiatuko diren hamar mendizaleak hauek dira: Nirma Purja, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzing Xerpa, Geljen Xerpa, Pen Txiri Xerpa, Dawa Tmpba Xerpa, Mingma G., Dava Tenjin Xerpa, Kili Pemba Xerpa eta Sona Xerpa. K2an neguan haize bortitzak izaten dira eta 50 gradu zero azpiko tenperaturak. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192315/hego-euskal-herrian-150-lan-ikuskatzaile-falta-direla-salatu-dute-elak-eta-labek.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herrian 150 lan ikuskatzaile falta direla salatu dute ELAk eta LABek | Sindikatuak bilerak eskatu dizkiete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari prekarietateaz hitz egiteko | Hego Euskal Herrian 150 lan ikuskatzaile falta direla salatu dute ELAk eta LABek. Sindikatuak bilerak eskatu dizkiete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari prekarietateaz hitz egiteko | ELA, LAB, ESK, Steilas eta ESK sindikatuek bilera eskaera formala egin diete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari prekaritateaz eta lan arriskuez hitz egiteko. Haien kalkuluen arabera, iaz, eta 2019arekin alderatuta, langileen heriotza eragin zuten istripuen kopurua %43 igo zen Hego Euskal Herrian, eta aurten beldur dira antzeko joera bat espero dutelako. Hori eragozteko «kontrol zorrotzagoa» beharrezkoa dela uste dute, eta kontrol lan hori egiteko baliabide gehiago ezinbestekoak direla.
«Europako batez bestekoekin parekatzeko, Eusko Jaurlaritzak beste 100 lan ikuskatzaile kontratatu beharko lituzke, eta Nafarroako Gobernuak 50. Argi dago orain darabiltzaten estrategiek ez dutela eraginik, lan osasuna ez du lekurik politikak». Lourdes Eraso LAB sindikatuko lan osasuneko arduradunak eginiko salaketa da hori. Sindikatuek manifestazio deigarria egin dute Bilbon iaz Hego Euskal Herrian hildako 66 langileak gogoratzeko. Hileta bat irudikatu dute Moyua plazatik Eusko Jaurlaritzak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaraino. Hilkutxan ‘zerbitzu publikoak’ irakur zitekeen.
Sindikatuek hiru bilera eskaera ofizial erregistratu dituzte: Idoia Mendia Jaurlaritzako Lan eta Enpleguko sailburuarekin, eta Manu Aierdi eta Santos Indurainekin, Nafarroako Garapen Ekonomikoko eta Osasun kontseilariekin, hurrenez hurren. «Prekarietateaz hitz egin nahi dugu. Istripu pila bat geratzen direla, eta konponbidea dutela esateko».
Sindikatuen ustez iazko datuek agerian uzten dute lan osasun politikak «errotik aldatu» behar direla. Horretarako eskaera zehatzak plazaratu dituzte: kontrol zorrotza erorketa edo gorputz atalen harrapaketa arriskuak, edota minbizia sor dezaketen gaiekin lan egiten duten enpresetan; bi urtetako epean enpresa guztien arrisku psikosozialen azterketa egitea; prebentzio arloan zigorra duten enpresak ez kontratatzea... |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192316/donostiako-liburutegiari-txillardegi-izena-jartzeko-eskaera-berretsi-dute.htm | Kultura | Donostiako Liburutegiari Txillardegi izena jartzeko eskaera berretsi dute | Bihar omenaldi bat egingo diote idazle eta linguistari, bere heriotzaren bederatzigarren urteurrenean. | Donostiako Liburutegiari Txillardegi izena jartzeko eskaera berretsi dute. Bihar omenaldi bat egingo diote idazle eta linguistari, bere heriotzaren bederatzigarren urteurrenean. | Bederatzi urte bete ziren atzo Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi hil zenetik. Urteurrenarekin batera, Donostiako Udal Liburutegiari idazle eta linguistaren izena jartzeko eskaera berritu du Txillardegi Liburutegia herri ekimenak. Hala, liburutegiaren sarreran, Txillardegi Udal Liburutegia zioen afixa itsatsi zuten atzo, baina Udalak kendu egin du.
Herri ekimenaren eskaera ez da berria. Lehen aldiz, 2014an erregistratu zuten, hamazazpi idazle donostiarren sinadurekin. Horien artean ziren Harkaitz Cano, Fito Rodriguez, Beñat Sarasola, Arantxa Urretabizkaia eta Iban Zaldua, besteak beste. Idatzi hartan, sinatzaileek adierazi zuten Txillardegik, «gure hizkuntzari eta gure hiriari hainbeste eman dion idazleak», bere lekua izan beharko lukeela hirian. Eskaera hartara batu ziren, 2017an, unibertsitate, kultura, politika eta euskara alorretako 200 lagun ere; tartean, Lorea Agirre Jakineko Zuzendaria, Sagrario Aleman euskaltzaina, Maddalen Iriarte legebiltzarkidea eta Izaskun Bilbao Europako Parlamentuko kidea.
Donostiako Udalak, ordea, uko egin dio eskaera onartzeari, Enparantza ETAren sortzaileetako bat izan zela argudiatuta. EH Bildu agintean zela, 2013an, Donostia Kultura erakundeko administrazio kontseilura iritsi zen gaia, baina oposizioaren (EAJ, PSE eta PP) botoek izendapena galarazi zuten.
Heriotzaren bederatzigarren urteurrena dela eta, omenaldi bat egingo diote bihar, Antigua auzoan, Gaskuña plazan. Ekitaldian parte hartuko dute, besteak beste, Unai eta Beñat Gaztelumendi bertsolariek, Janitz Enparantza txistulariak eta Sua Enparantza eta Natale Bueno dantzariek. |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192317/instituzioen-mespretxua-salatzeko-mobilizatzera-deitu-du-gurasosek-urtarrilaren-23an.htm | Gizartea | Instituzioen «mespretxua» salatzeko mobilizatzera deitu du GuraSOSek, urtarrilaren 23an | Giza kate bat egingo dute Donostian, Osasuna, ingurumena, justizia lelopean. | Instituzioen «mespretxua» salatzeko mobilizatzera deitu du GuraSOSek, urtarrilaren 23an. Giza kate bat egingo dute Donostian, Osasuna, ingurumena, justizia lelopean. | «Instituzioek segurtasunarekiko, osasunarekiko eta ingurumenarekiko duten mespretxua» salatzeko asmoz, urtarrilaren 23an mobilizatzeko deia egin du GuraSOSek, Osasun, ingurumena, justizia lelopean. Hala, Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritza eta Kalkutako Teresa plaza elkartuko dituen giza kate bat egingo dute, Donostian, eguerdiko 12:00etan. Plataformak, administrazioei bakarrik ez, auzitegiei ere bidali die mezua, «dagokion legezkotasun kontrola» egin dezatela eskatzeko.
GuraSOSek salatu du azken egunetan hainbat sute gertatu direla Zubietako erraustegian, eta erakunde publikoak horiek ezkutatzen saiatu direla. Horrez gain, GHK Gipuzkoako hondakinen kudeaketaz arduratzen den erakundeak herritarren salaketen aurka lege ekimenak abiarazteko ohartarazpena ere gaitzetsi dute. Plataformaren aburuz, erakunde publikoak esanikoak «onartezinak» dira, «ingurumenaren defentsarako nazioarteko eskubide askatasunaren» aurkakoak.
Giza katean parte hartzen dutenek maskara gorri bana jasoko dute, «kutsadurak eragindako arriskuaren ikur gisa». COVID-19ak eragindako egoera medio, eta «pilaketak saihesteko», partaide batetik bestera hiru metroko distantzia mantendu beharko da (bizikidetza unitate berdineko kideen artean izan ezik), eta ekimenaren azken ekitaldia zuzeneko emisio baten bidez emango dute (gurasos.org webgunean). Hala, bertaratzen direnek giza katearen euren lekutik jarraitu ahal izango dute.
Bide beretik, ekitaldian parte hartuko duten kideak lau zatitan banatuko dituzte: Andia plazatik Gipuzkoa pazarako tartean, Urola Kostako eta Debabarrenako herritarrak; Gipuzkoa plazatik Askatasunaren hiribideko 5. zenbakira bitartean, Debagoiena, Goierri eta Tolosaldekoak; handik Santa Katalina zubira arte Donostialdeko herritarrek osatuko dute katea; eta Kalkuta plazara geratzen den bidea, berriz, Oarsoaldeko, Bidasoako eta Buruntzaldeko parte hartzaileek. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192318/epaileak-espetxera-bidali-ditu-aizarnazabalgo-hilketaz-akusatutako-biak.htm | Gizartea | Epaileak espetxera bidali ditu Aizarnazabalgo hilketaz akusatutako biak | Hilketa leporatutako bi pertsona horiek bikote dira, eta Aintzane Pujanarekin bizi ziren, Aizarnazabalgo landetxeko apartamentu batean. Ikerketaren arabera, urtarrilaren 2an hil zuten, haserrealdi baten ondoren. Baldintzarik gabe dira preso. | Epaileak espetxera bidali ditu Aizarnazabalgo hilketaz akusatutako biak. Hilketa leporatutako bi pertsona horiek bikote dira, eta Aintzane Pujanarekin bizi ziren, Aizarnazabalgo landetxeko apartamentu batean. Ikerketaren arabera, urtarrilaren 2an hil zuten, haserrealdi baten ondoren. Baldintzarik gabe dira preso. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Aintzane Pujanaren hilketarekin lotuta duela hiru egun atxilotutako bi pertsonek epailearen aurrean deklaratu zuten atzo, eta kartzelara bidali zituen epaileak, baldintzarik gabe; homizidioa leporatu diete.
Bi atxilotuak bikote dira: 24 urte ditu gizonezkoak, eta 23 emakumezkoak; Errenteriakoak dira (Gipuzkoa). Ertzaintzaren arabera, Pujanarekin bizi ziren Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxeko apartamentu batean. Ikerketak azaleratu duenez, labankadaz hil zuten Pujana, urtarrilaren 2ko goizaldean izandako liskar gogor batean. Kasua aztertzen ari den ikerlari taldeak, berriz, uste du gorpua Urola ibaiaren alboan utzi ostean, frogez desegiteko Gipuzkoan zehar ibili zirela. Etxea ere goitik behera garbitu zuten, delituaren zantzuak ezabatzeko asmoz.
Pujanaren gorpua urtarrilaren 4an agertu zen, Aizarnazabalgo Etxabe auzoan, ibaiaren ertzean. Biktimaren bikotekideak urtarrilaren 1ean jarri zuen haren desagerpenari buruzko salaketa, eta Ertzaintza biktimaren azken egunak eta orduak ikertzen aritu da orduz geroztik. 32 urte zituen biktimak, eta Donostiakoa zen.
Urtezahar gaueko festarekin loturarik ez
Halaber, Ertzaintzak ohartarazi du Pujanaren hilketak ez duela zerikusirik gau hartan landetxe berean ospatzen ari zen urtezahar gaueko festarekin zerikusirik |
2021-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/192319/abbasek-palestinako-presidentetzarako-eta-parlamenturako-bozak-iragarri-ditu.htm | Mundua | Abbasek Palestinako presidentetzarako eta parlamenturako bozak iragarri ditu | Lehenengo hauteskundeak lirateke hamabost urtean. Dekretuaren arabera, maiatzaren 22an egingo dira parlamenturako bozak eta uztailaren 31n presidentetzarakoak. Hamasek erabakia ospatu du. | Abbasek Palestinako presidentetzarako eta parlamenturako bozak iragarri ditu. Lehenengo hauteskundeak lirateke hamabost urtean. Dekretuaren arabera, maiatzaren 22an egingo dira parlamenturako bozak eta uztailaren 31n presidentetzarakoak. Hamasek erabakia ospatu du. | Palestinak parlamenturako eta presidentetzarako hauteskundeak egingo ditu aurten, Mahmud Abbas Palestinako presidenteak iragarri duenez. Haren esanetan, «aberriko hiri guztietan» egingo dira bozak, Gazari, Zisjordaniari eta Ekialdeko Jerusalemi erreferentzia eginez.
Ez dago argi Ekialdeko Jerusalemen nola antolatuko duten bozketa, Israelek Palestinako Aginte Nazionalaren jardun oro debekatu baitu hirian, Israelen «hiriburu zatiezintzat» jotzen duela eta.
Abbasek azaldu duenez, legebiltzarrerako bozetara maiatzaren 22rako deituko dute, eta presidentea aukeratzeko hauteskundeetara uztailaren 31rako. Lehenengo bozak lirateke hamabost urtean. Palestinan, 2006koak izan ziren azken hauteskundeak. Orduan, Hamas gailendu zitzaion Al-Fatah-ri. Bozen ostean, urtebete baino gehiago iraun zuten bi taldeen arteko enfrentamenduek. 2007ko istiluez geroztik, Al-Fatahk du Zisjordaniaren gaineko kontrola, eta Hamasek Gazarena. Urte berean, oraindik indarrean dagoen blokeoa ezarri zion Israelek Gazari.
Azken urteetan hainbat saiakera egin dituzte zatiketa gainditzeko, baina ez dute fruiturik eman, orain arte. Iazko irailean, bozetara deitzeko konpromisoa hartu zuten bi taldeek. Sei hilabeteko epea ezarri zuten horretarako.
Al-Fatahk eta Hamasek azken urteetan zatiketa gainditzeko ahaleginak egin dituzten arren, ezin ulertua gainditzea are beharrezkoagoa egin zaie azken hilabeteetako gertakarien harira. «Elkarlan nazionala» lortzea oinarrizko baldintza dute erantzuna eman ahal izateko AEBen Ekialde Hurbilerako bake planari, Israelen Zisjordaniarako anexio planari eta Israelek hainbat herrialde arabiarrekin harremanak normalizatzeko sinatu dituen itunei. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192353/boiseko-jaialdia-2022ra-atzeratu-dute.htm | Gizartea | Boiseko Jaialdia 2022ra atzeratu dute | Bost urtetik behin egiten dute diasporako euskal jairik handiena, eta iazko uztailerako zegoen programatuta. Aurtengora geroratu zuten aurrena, eta 2022ko uztailaren 26tik 31ra egitea erabaki dute orain, «ardurak eraginda». | Boiseko Jaialdia 2022ra atzeratu dute. Bost urtetik behin egiten dute diasporako euskal jairik handiena, eta iazko uztailerako zegoen programatuta. Aurtengora geroratu zuten aurrena, eta 2022ko uztailaren 26tik 31ra egitea erabaki dute orain, «ardurak eraginda». | Boiseko Jaialdi festibalak (AEB) milaka pertsona elkartzen ditu bost urtetik behin. Bertako euskaldun eta euskal jatorriko herritarrez gain, kanpoko 30.000 jaialdizale erakartzen ditu. Joan den urtekoa atzeratu egin behar izan zuten, koronabirusaren osasun krisiak eraginda. Antolatzaileek, ordea, ez dute hura ospatzeko modurik ikusi, eta beste urtebetez atzeratzea erabaki dute, «kutsatzeen ugaritzea eta txertoen hedapen motela» direla eta.
1987. urtean egin zuten lehen aldiz jaialdia, eta 1990etik gorde dute bost urtetik behin egiteko ohitura. Iaz geratu zen bertan behera lehen aldiz. Ondo bidean, datorren urteko uztailaren 26tik 31ra egingo dute jaia. Jaialdirako sarrerak 2022. urtearen hasieran jarriko dituzte salgai. Aurtengo sarreren dirua itzuli dute dagoeneko, eta erreserbak atzeratzeko eskatu diete joateko asmoa zutenei.
Koronabirusak sorturiko egoera bereziak ez dio eragingo bost urtetik behin, zeroarekin eta bostarekin amaitzen diren urteetan, ospatzeko ohiturari: 2021ekoa salbuespena izanda, hurrengo jaialdia ez dute egingo 2026an, baizik eta 2025eko uztailaren azken astean.
«Oso zaila izan da berriro atzeratzeko erabakia hartzea, Jaialdiak berebiziko garrantzia baitu mundu osoko lagun eta senideak elkartzeko», adierazi du Amy Wray antolatzaile batzordeko kideak CBS2 telebista katean. «Festibal hau, garai normaletan ere, bost urtean behin egiten da, eta ziurtatu nahi dugu, egitekotan, aukera izango dugula gure lagunak besarkatzeko eta elkarrekin dantza egiteko».
Euskaldun komunitate zabala dago Boisen, eta ikastola bat ere badute, 3 eta 6 urte arteko haurrentzat. 1998. urtean sortu zuten, eta 2015ean berritu. «Kosta da, baina, aurrerantzean, Boiseko ume euskaldunek euren habia izango dute», adierazi zuen orduan Nere Lete errenteriarrak. Chris Bieter alkate euskal-amerikarrak eta biek sortu zuten ikastola. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192354/sistemaren-barruan-berak-baino-hobeto-jokatu-behar-duzu.htm | Gizartea | «Sistemaren barruan, berak baino hobeto jokatu behar duzu» | Otsailean jarriko dute martxan Ekhilur ordainketa sistema. Bilboko ekhi txanpon lokaletik eratorritako proiektua da. Tokiko ekonomia sustatzea eta diruaren gaineko kontrola berreskuratzea dira sistemaren oinarriak. | «Sistemaren barruan, berak baino hobeto jokatu behar duzu». Otsailean jarriko dute martxan Ekhilur ordainketa sistema. Bilboko ekhi txanpon lokaletik eratorritako proiektua da. Tokiko ekonomia sustatzea eta diruaren gaineko kontrola berreskuratzea dira sistemaren oinarriak. | Bilboko tokiko txanpona izatetik, ordaintzeko sistema izatera igaro da Ekhilur irabazi asmorik gabeko kooperatiba. Goienerrekin elkarlanean, irauli egin dute proiektua: diruaren gaineko kontrola berreskuratzeko, tokiko ekonomia sustatzeko eta komunitatea sortzeko tresna gisa birsortu dute. Alex Lopez (Zarautz, Gipuzkoa, 1973) kooperatibako kideak azaldu du pare bat proiektu pilotu martxan jarriko dituztela otsailean, zenbait udalekin elkarlanean, eta, etorkizunean, Hego Euskal Herri osora zabaltzea espero dute, elikadura eta energia burujabetza eta tokiko ekonomia bultzatzeko asmoz.
Zer da, zehazki, Ekhilur?
Ekonomia sozialaren barruan dagoen irabazi asmorik gabeko kooperatiba bat gara, Goienerren antzera. Alde horretatik, bi helburu nagusi ditu kooperatibak: tokiko ekonomia sustatzea eta gure diruaren gaineko kontrola berreskuratzea. Horretarako, tokiko txanpona izatetik ordainketa sistema digital bat garatzera igaro gara.
Diozunaren arabera, badirudi egun ez dagoela norbere diruaren gaineko kontrolik.
Diruaren digitalizazioarekin, gure diruaren gaineko kontrola eta informazioa banketxeen eta kreditu txartel enpresen esku dago. Guk nahi duguna da gure kontsumo datuen kontrola berreskuratzea eta kooperatibaren esku uztea, horren bidez gertuko ekonomia sustatu, ekonomia birkokatu eta komunitatea sortzeko.
Hori lortzeko, Ipar Euskal Herriko euskoa duzue erreferentziatzat, ezta?
Halaxe da, bai. Haiek oso aurreratuta dabiltza, baina helburua antzeko proiektu bat garatzea da, kontuan izanik legedia desberdinak ditugula han eta hemen. Ekhilur sarearen asmoa da diruaren trukeari gaur egungo kulturan eta ekonomian kontuan hartzen ez diren bestelako balore eta ezaugarriak txertatzea: pertenentzia sentimendua, kooperazioa... Hori lortzera bidean, euskoa adibide garbia dugu.
Nola sortu da Ekhilur?
Bilbon 2014an martxan jarri zen ekhi izeneko tokiko txanponetik eratorritako proiektua da. Goiener kooperatibaren barruan, tokiko txanponen inguruko lantalde bat dago, eta, elkarlanean, tokiko txanponen eredua nola indartu eta bultzatu aztertzen hasi ginen. Ekhi-k paperean funtzionatzen zuen, baina, benetan eraginkorra izateko eta balio eraldatzaile hori lortzeko, zerbait berria behar genuela ondorioztatu genuen; orduan, digitalizazioaren bidera jotzea erabaki genuen.
Zer ekarpen egiten dio digitalizazioak tokiko txanponari?
Uste dugu, eredu alternatibo bat eraginkortasunez garatzeko, eredu horrek egun martxan dagoena gainditu beharra duela. Jendeak ez dezala erabili alternatiboa delako, baizik eta egun dagoena baino hobea delako, orduan lortzen baita eraldaketa. Zeure izaera mantenduz, sistemaren barruan berak baino hobeto jokatu beharra duzu, eta uste dugu proiektu honek aukera hori ematen digula. Orain oso txikiak gara, baina, sarea zabaltzea lortzen badugu, diruarekin beste modu batera jarduteko dinamikak gara daitezke aurrera begira.
Duela hiru urte hartu zenuten txanpona digitalizatzeko erabakia. Prozesu luzea izan da.
Bai, orain dela hiru urte jarri genuen proiektua martxan, eta legearekin egin genuen topo. Dirua digitalizatzeko baimen berezi bat behar da, eta soilik Espainiako Bankuak eman dezake. Hiru urte eman ditugu lizentzia hori eskuratzeko.
Nola funtzionatzen du Ekhilur ordainketa sistemak?
Sareak osatzea da ideia. Orduan, ordainketa sistema bat izateko baimena dugunez, egiten duguna da kooperatibaren bidez arau jakin batzuk ezarri, ohiko diru sistemaren barruan kontuan hartzen ez diren alorrei garrantzia emanez, beste era bateko funtzionamendua bultzatuz. Adibidez, fideltasunaren alorrean, komertzio baten ordainketa bat egiten duzunean deskontu automatiko bat jasotzen duzu. Baina deskontu hori soilik sareko beste komertzio batean erabil dezakezu.
Zer lortu nahi duzue horrekin?
Egungo ekonomia sisteman dauden dinamikak aldatzea, lehiatik kooperaziora eginez. Gaur egun, kontrakoa sinetsarazi nahi badigute ere, komertzio txiki batek ezin du enpresa handi edo azpiegitura handi batekin lehiatu. Ezinezkoa da. Sistema honen bidez, komertzio txikiek kooperazio mekanismoak gara ditzakete haien artean, elkar lagundu eta indartu, merkataritza gune bat izango balira bezala: arrandegian lortutako deskontua okindegian gasta dezakezu, eta okindegikoa, harategian, baina betiere sarearen barruan geratzen da dirua. Orduan, sareko kideek egiten duten ahalegina beti itzuliko da eta bezero gehiago erakarriko dira. Horrek jendearen erosketa ohiturak aldatzen ere lagun dezake.
Zer beste aukera eskaintzen ditu?
Sarearen barruan multzoak edo taldeak ere ezar daitezke, eta horrek hainbat aukera ematen ditu: esaterako, udalei. Adibidez, orain proiektu pilotu batzuk jarriko dira martxan udal batzuetan. Ideietako bat da gizarte zerbitzuekin lan egitea. Sarearen bidez, oinarrizko erosketak egiteko laguntzak ekhi-etan eman ditzakete, eta, sarearen barruan, zer komertziotan gasta ditzaketen ezarri, azpitalde bat bailitzan, laguntza horien irizpideen arabera. Hartara, sare orokorraren barruan, sare txikiago bat egon daiteke, diru laguntza horiek dituzten pertsonek gastatzeko.
Zer lortuko litzateke horrekin?
Bi gauza. Batetik, desestigmatizazio bat, laguntzak jasotzen dituzten pertsonek gainontzekoek erosten duten leku beretan erosiko dutelako, eta dendariak ezin du jakin diru hori berak jarritakoa den edo diru laguntza batetik datorren. Bestetik, diru berbera gauza desberdinetara bideratzeko aukera ematen du, zaurgarritasun egoeran dauden pertsonei laguntzeaz gain, tokiko komertzioa ere indartzera bideratzen delako. Eta gauza bera egin daiteke beste mota bateko diru laguntzekin edo komertzioak bultzatzeko erosketa bonuekin ere; norbanakoei ematen zaizkien diru laguntzak herriko dendetara bidera daitezke. Komunitatea bultzatzeko era bat da.
Nola erabiltzen da sarea?
Bazkide baldin bazara, txanpona erabil dezakezu, eta, gainera, bazkide bakoitzak abala eman ahal die beste bi pertsonari, haiek ere erabil dezaten. Bazkide izateko, 50 euroko ekarpena egin beharra dago; diru sistematik ateratzerakoan, bueltatu egiten da. Kontu bat irekitzeak hamabost euroko kostua du urtean.
Udaletan bakarrik ezarriko da?
Ez. Udalen bidez bultzatu nahi dugu sarearen hedapena, baina, erabiltzaileak sartuz doazen heinean, udalekiko dependentzia gainditzea da asmoa, sare autonomo bihurtuz. Era berean, herriko dimentsioa ere gainditu nahi dugu, Hego Euskal Herriko sare bat osatzeko. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192355/justizia-trantsizionala-ikergai.htm | Politika | Justizia trantsizionala ikergai | Antton Maia baionarrak doktoretza tesia aurkeztu zuen abenduan, justizia trantsizionalaz, bereziki Euskal Autonomia Erkidegoan zentratuz; 1936ko gerraren, frankismoaren eta euskal gatazkaren ondorioak kudeatzeko neurriak ikertu ditu. Ipar Euskal Herriari ere begiratu dio 'Hitza'-rentzat. | Justizia trantsizionala ikergai. Antton Maia baionarrak doktoretza tesia aurkeztu zuen abenduan, justizia trantsizionalaz, bereziki Euskal Autonomia Erkidegoan zentratuz; 1936ko gerraren, frankismoaren eta euskal gatazkaren ondorioak kudeatzeko neurriak ikertu ditu. Ipar Euskal Herriari ere begiratu dio 'Hitza'-rentzat. | Abenduan bere tesia aurkeztu zuelarik, parean zuen epaimahaiko kide batzuk harrituak egon omen ziren egoeraren konplexutasunarekin. Justizia trantsizionala aipatzen usu entzun bada ere, Antton Maiaren (Baiona, 1990) tesian diskurtsoa eta praktika gurutzatzen dira testuinguru politiko nahasi baten erdian: Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 1936ko gerra eta ETAren ondoko garaiak ikertu ditu justizia trantsizionalaren prismatik.
Tesi horrekin, Zuzenbideko doktore bilakatu da (EHU eta UPPA unibertsitateetan), eta haren erranaldi labur batean definitzen du justizia trantsizionala zer den: «Iraganean gertatu diren eskubideen urratze larrien kudeatzeko instrumentuak dira». Ikertu dituen garai eta testuinguru politikoekin hertsiki loturik, gehitzen du adibide direla, besteak beste, diktadura edo gatazka armatu baten ondoko denboretan «proposatzen diren instrumentu berezi eta berriak giza eskubideen urratze horiei aurre egiteko». Helburua egia eta berradiskidetzea berreskuratzea delarik.
Oinarriak lau dira: egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak, baina Maiak segidan dio «hori justizia trantsizionalaren mundu ideala» dela. Testuinguru bakoitzak kontzeptu «orokor eta teoriko» horretatik aplikazioak asmatu behar ditu, Hego Afrikan apartheid ondotik egin zen bezala Egia eta Berradiskidetzearen Batzordearekin, Argentinako diktadura ondoko Nunca Más txostenarekin edo Kolonbian FARC erakundearen bukaeran egin zen bezala.
Mirakulurik gabeko formula
Oinarrian dituzten egoera konplexuak kontuan harturik, ez da harritzekoa Maiak zehaztea justizia trantsizionalak ez duela «mirakulurik egiten», frustrazioak sortzen dituela eta «pragmatismo anitz behar dela egoerari moldatzeko». Prozesu progresiboa da, EAEn argiki ikusi duen bezala polizien gehiegikerien inguruko lege proposamenarekin: «Saiatu ziren, oztopoak izan ziren, beste lege bat proposatu zen... Gauzak ez dira egun batetik bestera egiten».
Inportanteena «oreka politikoa izatea» dela dio Maiak, Argentinako esperientziaren aipamena eginez: 1980ko hamarkadako trantsizio garaian militarrek botere txikia zutelakoz, posible izan zen militar batzuen kontrako auziak hastea, baina «hamar urteren buruan militarrek estatu kolpe baten mehatxua egin zutelarik, lasaiago utzi zituzten». «Orain konturatzen gara 2010az geroztik auzi batzuk berriz hasi direla», kontatzen du, ilustratzeko sekula deus ez dela finkaturik.
Horregatik, kontzeptu teorikotik harago, interesgarria izan zaio, bere tesi lanean, justizia trantsizionalaren aplikazioak ikertzea. Mundu unibertsitarioan «xitxuketa edo brikolajea» aipatzen da. «Baditugu instrumentu batzuk, baina egokitu behar dira testuinguru berezi batera. Lau oinarriak, horregatik, ez dira momentu berean aplikatzen ahal; ezin dira auziak egin eta momentu berean biktimentzat ziurtatu egia ateratzen ahal dela», dio Mayak.
Hiztegia eta instrumentuak
EAEko egoera ikertzen hastean, orduan doktoregai zenak ez zuen halako konplexutasuna sumatzen. Trantsizio bakarra ez, bi zituen ikergai: «Badira bi trantsizio gainezarriak: demokraziarantz eta biolentziaren amaierarantz. Horregatik, konplikatua izan da justizia trantsizionala lantzea; biktimen aniztasuna ulertu, ikusi non kokatzen diren, zer instrumentutan kokatzen diren...».
Instrumentuak tesiaren parte badira ere, ez da horretara mugatu, «lehen lana diskurtsoen ulertzea izan» baita. Eztabaida politikoan justizia trantsizionala aipatzen delarik, pentsatzen denez gatazka bat izan dela, «diskurtsiboki eta ofizialki» justizia trantsizionalaren beharra aldarrikatzen duen bakarra ezker abertzalea dela dio Maiak. Ikertu duen paradoxa batekin argitzen du zein konplexua den gaia: «Aktore batzuek instrumentuak aplikatzen dituzte, baina ez dute justizia trantsizionalaren hiztegia erabiltzen». EAJ eta Eusko Jaurlaritzaren posizioa hori dela esan du.
1999tik 2016ra, beste batzuk gehitzen badira ere, lege desberdinak bozkatu ziren 1936ko gerrako eta frankismoko biktimak bezala terrorismoaren eta Polizia gehiegikeriaren biktimak identifikatu eta ekonomikoki laguntzeko. «Ez da justizia trantsizionalaren hiztegia erabili behar instrumentu horien garatzeko», ondorioztatu du Maiak, estrategia esplikatuz: «Madrildik datozen oztopoei aurre egiteko, beharbada hobe da disimulatzea eta ez zuzenean justizia trantsizionala aipatzea, gero pragmatikoki gauzatu ahal izateko».
2012ko 107 dekretuak, hain zuzen, frankismoaren biktima batzuk identifikatzeko batzorde bat sortu, kalte-ordainak onartu eta txosten bat argitaratzea zuen xede. 2016an Polizia gehiegikeriarekin gisa bereko 12. legea bozkatu zelarik, berriz, beste garai bat tratatu zen. Orain jarri da martxan, aski berandu, Madrildik sekulako oztopoak izan baitziren. Horregatik, beste lege bat atera zen 2019an beste batzorde baten lortzeko, konpetentzia pixka bat arinagoekin».
Bere tesian argitaratu dituen datuetan ageri dira, besteak beste, legeen arabera biktima desberdinentzat proposatzen diren kalte-ordain desberdinak, asimetriak agerian utziz: terrorismoaren biktimen kalte-ordainak, 29/2011 legean finkatzen denez, 500.000 eurokoak dira heriotza eragin zelarik; Polizia gehiegikerien biktimentzat, 12/2016 legeak 135.000 eurotan ezarri zuen kalte-ordaina kasu berean, heriotza eragin zelarik.
Maiaren tesia ez da kalte-ordain horien kalkuluetan zentratu, baina ikerlanaren hastapeneko aipamen batek biktimen tratamendu desberdinaz beste datu adierazgarri bat ematen du: Covite Terrorismoaren Biktimen Elkarteak Gasteizen plantan ezarri momentuan, ETAren biktimen artean, berdin omentzen dira Meliton Manzanas diktadura garaiko torturatzailea eta Jose Luis Lopez de Lacalle kazetaria, diktadura garaian militante komunista klandestinoa izan zena —gero ETAk hil zuen—. «Bi pertsona horiek ber monumentuan ohoratuak dira, ber mailan, terrorismoaren biktima gisa. Horrek hainbat arazo plantatzen ditu justizia trantsizionalaz hausnarketa bat garatu eta aplikatu nahi denean».
Ipar Euskal Herria
Tesiak EAEko egoera du ardatz, baina Maiak Ipar Euskal Herriko diskurtsoaz ere badu zer errana. «Arrunt alderantziz» gertatu da Bidasoaz bestaldeko egoerarekin konparatuz, diskurtsoak gaina hartu baitu alde honetan, haren arabera: «Justizia trantsizionalaren hiztegia anitz garatu da, eta nonahi erabiltzen da, baina instrumentuak nahiko periferikoak egon dira». Ikerketaren egilea «estonatu» zuen Euskal Elkargoko buruzagi eta Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik, «aipatu zuenean gizarte zibila dela justizia trantsizionalaren artisaua».
Bakegileen inguruko testuinguruan, bakearen eta justizia trantsizionalaren «batasun sakratu» gisako bat ikusten du Maiak, «baina kontraesanekin». Ulergarri egiten zaio, alde batetik, panorama politikoan hiztegi hori integratzea errazagoa izatea ETAren biktimarik izan ez den eremu geografikoan. Baina, bestalde, perspektiba globala eskas zaio ikerleari, publiko egiten diren egitasmoetan bederen: «Justizia trantsizionala aipatua izan da euskal gatazkari erantzuteko, baina gatazkaren konplexutasuna eta biolentziaren konplexutasuna ez dira Hegoaldean bezala planteatu; biktimekin, adibidez». Justizia trantsizionala aipatzen duten aktoreek ez dute «Iparraldean gertatu den biolentzia berezia ere aipatu, Iparretarrak-en kasua adibidez».
2014an kokatzen du diskurtsoaren instituzionalizazioa unibertsitateko irakasleak, Aieteko Adierazpenetik (2011) hiru urtera Baionako testua izenpetu zelarik, egia eta berradiskidetzea batzorde bat sortzeko proposamenarekin, eta euskal presoen amnistia aipatuz, besteak beste. «Ikusten da zazpi urtez presoentzat hedatu dela diskurtsoa eta bigarren zatia pixka bat hutsik egon dela. Arazoa erdiz hartua izan da aldaketa batzuk lortzeko presoen inguruan, baina arazo handiena baztertua izan da», ondorioztatu du Maiak, betiere adierazpen publikoetan oinarrituz.
GAL eta trantsizioa
Garatu daitezkeen ikuspegiez bi hitz gehitu ditu, tesiaren eremutik kanpo, baina EAEko egoerari ekar diezaiokeen onuraz oharturik: «GAL kontuari buruz segur badela zerbait lantzeko Iparraldean, eta hori EAEko egoeran eta biktima askorentzat ezinbestekoa izaten ahal da». Alderantziz, Ipar Euskal Herrian Espainiako Estatuko trantsizio demokratikoa hobeki ezagutaraztea ere interesgarria litzatekeela uste du: «Aktoreak Euskal Herriko gatazka armatuaz ari dira, baina konplexutasun hori ez dute barneratua diskurtsoetan, ez eta bultzatzen dituzten instrumentuetan ere».
Besteak beste, Bilbon edo Madrilen antolatu hitzaldietan parte hartu du Antton Maiak gai horretaz aritzeko, eta tesian panorama politikoan deskribatu duen hausturaren lekuko izan da mundu akademikoan ere: «Argi da eztabaida demokratiko, sakon eta sano bat sortu behar dela. Bi mundu elkarren ondoan ibiltzen direlarik elkarri begiratu eta hitz egin gabe —EAEn, bereziki—, nik uste dut lehendabizi behar dela hori konpondu». Hori ihardesten du mundu akademikoak justizia trantsizionalari egiten ahal liokeen ekarpenaz galdeturik.
Beste eskualdeetako esperientziak, perspektiba zabalak eta hausnarketak interesgarriak direla dudan ezarri gabe, mundu akademikotik «mirakuluzko erremediorik» ez dela helduko argi dio; «bertako erantzunak aurkitzeko, gizarte zibilarekin eta jende guztiarekin kontrastatu behar dira tresna horiek. Ez da itxaron behar erantzunak kanpotik etortzera». Beste zepo bat litzateke ere, dioenez, dena gizarte zibilaren esku uztea: «Justizia trantsizionaleko instrumentuek behar dituzte ahalak; ahal humanoak eta ekonomikoak. Diru asko behar da mekanismoen garatzeko eta ikerketen garatzeko. Instituzio publikoek behar dute gizarte zibilarekin horretan sartu lan iraunkor bat segurtatzeko».
Antton Maiaren tesia liburu formatuan argitaratua izanen da, gazteleraz, eta espero du luze gabe euskaraz eta frantsesez ere publiko zabala hunkitzea. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192356/jaurlaritzak-eta-elkarrekin-podemosek-ez-dute-akordioa-lortu-aurrekontuetarako.htm | Politika | Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek ez dute akordioa lortu aurrekontuetarako | Elkarrekin Podemosek salatu du ez dela baldintzarik egon negoziazio "bermedunik" egiteko. Azpiazuk Elkarrekin Podemosen "bertigo" politikoari egotzi dio akordiorik ez lortzea. 97 milioi euroko inpaktua duen proposamen bat zuten egina. | Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek ez dute akordioa lortu aurrekontuetarako. Elkarrekin Podemosek salatu du ez dela baldintzarik egon negoziazio "bermedunik" egiteko. Azpiazuk Elkarrekin Podemosen "bertigo" politikoari egotzi dio akordiorik ez lortzea. 97 milioi euroko inpaktua duen proposamen bat zuten egina. | "Bagenekien ez zela erraza izango, gobernuak gehiengo osoa duelako, eta ezinbesteko abiapuntua da hori, gertatutakoa ulertzeko", modu horretan azaldu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Eusko Jaurlaritzarekin akordio batera ez ailegatu izana. Gaur goizean bildu dira bi aldeak, azken egunetan hirugarren aldiz, eta, proposamen berria aztertu ostean, ez dute hitzarmenik lortu.
Azken zirriborroan 97 milioi euroko inpaktua duten proposamenak egin dizkio Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Sailburuaren taldeak Elkarrekin Podemosi, biana koalizioak ohartarazi du aurrekontu horiek ez ziotela erantzuten pandemiaren ondorioz sortutako testuinguruari: "Konpromiso politikoa eskatzen zuten hainbat proposamen ez dira ukitu: politika sozialak, erresidentzien publifikazioa, osasungintza sistemari berrikuspena egitea...", nabarmendu du Gorrotxategik, bilera osteko balorazio hitzartzean.
Azpiazuk, berriz, esan du azken bi egunotan arlo hauetan egin dituela proposamenak: osasuna; zaintza; berdintasuna eta genero indarkeria; gizarte babesa eta inklusioa; hezkuntza; etxebizitza; enplegua; eta ingurumena eta energia. 97 milioi euroko kostua zuten. Hortik "harago" joan direla ere azpimarratu du. Horregatik, koalizioak gaitzetsi egin du ez onartzea akordioa: "Ez daukat argi nola kokatu ezezko hori; ez dakit bertigo kontua izango ote den". Gorrotxategik, ordea, ohartarazi du Azpiazuk esan duela gobernuak "ezin" duela eta ez duela "harago joan behar". Hortaz, eten egin da negoziazioa, nahiz eta koalizioa "azkenera arte" saiatuko den akordioa bilatzen.
Datozen urratsak
"Argi dut Euskadik aurrekontu handiak izango dituela, murrizketarik gabe eta austeritatetik urrun", esan du Azpiazuk bilera ostean. Oroitarazi du aritmetikoki beste taldeen beharra ez badute ere akordio zabala bilatzea zela helburua: "Zintzotasunez saiatu gara. Ausardiaz eta intentsitatez. Benetan uste dugulako ohiz kanpoko egoera bat dela hau, eta egoera horri begira egon beharko genukeela. Uste dut lehen urratsa izan daitekeela beste gai batzuetan babesa lortzeko".
Orain, Elkarrekin Podemosek "baloratu" egin behar du osoko zuzenketa aurkeztu ala ez. Hala esan du Gorrotxategik: "Lehen balorazio hau egin ostean, ikusi behar dugu ea osoko zuzenketarik aurkeztuko ote dugun". Bi aldeek nabarmendu dute, aitzitik, "zintzotasunez" jokatu dutela denek negoziaziootan. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192357/neguan-k2ren-gailurrera-heltzea-lortu-du-xerpa-talde-batek-historian-lehenengoz.htm | Kirola | Neguan K2ren gailurrera heltzea lortu du xerpa talde batek, historian lehenengoz | Mugarri bat ezarri dute himalaismoan. Hamar lagunek osatutako talde bat goizean abiatu da C3tik, eta 13:00 aldera lortu du K2 zortzimilakoaren gailurra. Sergi Mingote katalana amildu eta hil egin da K2n. | Neguan K2ren gailurrera heltzea lortu du xerpa talde batek, historian lehenengoz. Mugarri bat ezarri dute himalaismoan. Hamar lagunek osatutako talde bat goizean abiatu da C3tik, eta 13:00 aldera lortu du K2 zortzimilakoaren gailurra. Sergi Mingote katalana amildu eta hil egin da K2n. | Nirmal Nims Purja, Gelje Xerpa, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzi Xerpa, Pem Chhiri Xerpa, Dawa Temba Xerpa, Mingma Gyalje Xerpa, Dawa Tenzin Xerpa, Kili Pemba Xerpa eta Sona Xerpa nepaldarrek mugarri bat ezarri dute himalaismoan: K2 mendia (8.611 metro) igo dute neguan. Neguan mendi hori igotzea lortu duten lehenak izan dira. Oxigeno artifiziala erabili dute. Denis Urubko errusiarra eta Marcin Kakzkan poloniarra 7.750 metrora iritsi ziren 2002ko neguan egindako saiakeran. Adituek mendizaletasunaren historiako azken erronka handitzat jotzen zuten hamar lagun horiek gaur lortu dutena.
«Aldeko» egoera meteorologikoa izan dute: -40 gradu eta haize gutxi, eta gailurrera iritsi ahal izan dira. Atzo, dagoeneko, lau xerpak 7.800 metroko garaierara heltzea lortu zuten, eta, hortaz, beste marka bat ezarri. Gaur, 05:00 aldera, taldea 8.200 metro inguruan zegoen, eta 13:00 aldean zapaldu dute gailurra. 18:30ak aldera, zortzi mendizale hirugarren kanpalekuan ziren, atsedena hartzen. Beste bik behera segitzen zuten, kanpaleku nagusira iristeko asmoz.
Espedizioko kideak, abenduan. SEVEN SUMMIT TREKS / EFE
Seven Summit Treks izeneko Twitter kontuak zuzenean eman du espedizioaren berri, eta, minutu gutxian, ehunka pertsonak zabaldu dute lorpen historikoa. «Egin dugu, sinets iezaguzue, egin dugu», adierazi dute. Efe berri agentziari esan diote gailurrera iritsi direla, baina ez diote bestelako informaziorik eman oraindik.
Aurtengo neguan 60 alpinista elkartu dira K2ko kanpamentu nagusian, gora iristeko ahaleginean. Orain arte, 367 mendizalek lortu dute munduko bigarren gailurrik altuenera iristea, eta 86 hil dira bidean. Achille Compagnoni italiarra izan zen igotzen lehena, 1954. urtean.
Sergi Mingote hil da
Mendizale nepaldarrek historia egin duten egun berean iritsi da zoritxarreko albiste bat: Sergi Mingote mendizale katalana hil egin da, K2n bertan. Mendiko lehen kanpalekutik (6.075 metro) jaisten ari zen aurreratutako kanpaleku nagusira (5.600 metro) eta eroriko bat izan du. 600 metro baino gehiago amildu da. Abenduan iritsi zen Mingote Pakistanera, K2ra igotzen saiatzeko. 2018an lortu zuen tontorrera igotzea, oxigenorik gabe. Orain, neguan ahalegindu nahi zuen. Oxigenorik gabe tontorrera igotzeko aukera baztertu eta behera abiatu ondoren izan du ezbeharra. Beste mendizale batzuk Mingote zegoen tokira joan dira, eta laguntzen ahalegindu dira, baina, erorikoak eragindako zauri larrien ondorioz, hil egin da. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192358/hasteko-zaplaztekoa.htm | Kirola | Hasteko, zaplaztekoa | Alavesek 5-0 galdu du Almeriaren kontra Abelardoren itzulerako partidan, eta Espainiako Kopatik kanpo gelditu da. Ez du lehiarako gogorik erakutsi, eta aurkariaren menpe izan da hasi eta buka. Pinak txartel gorria ikusi du lehen zatian | Hasteko, zaplaztekoa. Alavesek 5-0 galdu du Almeriaren kontra Abelardoren itzulerako partidan, eta Espainiako Kopatik kanpo gelditu da. Ez du lehiarako gogorik erakutsi, eta aurkariaren menpe izan da hasi eta buka. Pinak txartel gorria ikusi du lehen zatian | Ahazteko moduko hasiera izan du Abelardo Fernandezen bigarren aroak Alavesen aulkian. Arabarrek Espainako Kopako final-hamaseirenetako lehia jokatu dute Almeriaren zelaian, eta oker atera zaie den-dena. Horren isla da markagailua:âÂÂ5-0. Kopatik kanpo gelditzea ez drama Alavesentzat, baina gaur emandako irudi tamalgarriak kutsatu egin dezake Ligako ibilia. Birrindu egin du Bigarren Mailako talde batek, eta halako deskalabruek arrastoa utzi ohi dute jokalarien gogoan.
Ezin zaio askorik leporatu Abelardori. Taldera iritsi eta hiru egunera izan du debuta; hots, astirik ez du izan aldaketa sakonak egiteko. Teknikariz aldatzean, jokalarien jarrera izaten da aldatzen den lehen gauza, eta hala gertatu da gaur; okerrerako, bistan denez. Hamaikako lehiakorra zelairatu du prestatzaile espainiarrak, baina jokalariek ez dute borrokatzeko prestasunik erakutsi. Maila bat beherago aritu arren, aurkari gaiztoa zen Almeria, eta gasteiztarrek ez dute behar bezain serio hartu. Bada, utzikeriak ondorio gogorrak ekarri dizkie.
Lehen zatia bukatzerako, erabakita zegoen kanporaketa. Almeria gogotsu eta agintari zelairatu da, eta zortzigarren minutuan hartu du aurrea, Sadiqen bidez. Alavesen erreakzioa hutsaren hurrengoa izan da, eta 34. minutuan are zailago jarri zaizkio gauzak, Pinak inozokeria egin ostean. Penalti eske zegoen erdilaria, eta burukada eman dio aurkari bati epailearen aurrean. Hala, hamar jokalarirekin utzi du taldea. Eta zaila zirudien arren, gauzak are gehiago okertu dira atsedenaren aurretik:âÂÂ44. minutuan 2-0ekoa egin du Aketxek, Siveraren huts handia baliatuz, eta luzapenean neurketari azkena eman dio Sadiqek.
Aldageletan ziurrenik jasotako errietak ere ez ditu xaxatu gasteiztarrak, eta 4-0ekoa jaso dute 52. minutuan. Bere atean sartu du baloia Battagliak, erdiraketa bat mozten saiatzean. Lehiak beldurrezko film baten itxura petoa zeukan. Aldaketak eginez joan da Abelardo, baina gidoiak bere horretan jarraitu du. Gertu zegoen Almeriaren bosgarrena: baloia langara bidali du Lazok, eta Sadiqek ia ginga jarri dio bakarkako jokaldi ikusgarri bati. Villarrek asmatu du azkenean, penaltiz, 81. minutuan. Zaplazteko latza hartu du Alavesek Abelardoren debutean;âÂÂiratzartzeko balio badio, gaitz-erdi. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192359/laschet-hautatu-dute-merkelen-cdu-alderdiko-buru.htm | Mundua | Laschet hautatu dute Merkelen CDU alderdiko buru | Alderdi kristau-demokrataren izaera «zentrista» defendatu du 2017tik Ipar Renania-Westfalia landerreko gobernuburu denak. Botoen %52 eskuratu ditu. | Laschet hautatu dute Merkelen CDU alderdiko buru. Alderdi kristau-demokrataren izaera «zentrista» defendatu du 2017tik Ipar Renania-Westfalia landerreko gobernuburu denak. Botoen %52 eskuratu ditu. | Armin Laschet izango da Alemaniako CDU Batasun Kristau-Demokrata alderdiko presidente berria. Laschet Alemaniako lander populatueneko gobernuburua da, Ipar Renania-Westfaliakoa, 2017 urteaz geroztik, eta 60 urte ditu. Angela Merkel kantzilerraren gertukotzat jotzen dute, eta haren ildoari jarraipena emateko hautagai gisa aurkeztu dute. CDUk kokapen politiko «zentrista» izatearen alde agertu da.
Laschet Friederich Merzi gailendu zaio alderdiak atzo hasi zuen kongresuan. 521 boto jaso ditu, alderdiak dituen 1001 ordezkariengandik —botoen %52—; 466 jaso ditu Merzek, alderdiaren sektorerik eskuindarrena ordezkatu duenak.
Bigarren itzulian erabaki da irabazlea. Lehenengoan, lehiatik kanpo gelditu da Robert Rottgen, sektore moderatuaren ordezkaritzat daukatena. Laschetek Rottgenen aldekoen botoak jaso ditu bigarren itzulian, eta babes hori gakoa izan da Merzi irabazteko. Merzek eta Rottgenek, CDUko buru hautatu berria zoriondu, eta batasunerako deia egin dute.
Kristau-demokraten kongresua etorkizunari begirakoa izan da, Merkelen azken aginte urtea izango baita 2021a —kantzilerra da 2005 urtetik—, eta alderdia haren ondorengoa hautatzeko prozesuan da. Alemanian, parlamenturako bozak egingo dituzte irailaren 26an, eta ordurako hautagaia behar du CDUk.
Merkelek 2018an utzi zuen CDUko gidaritza, eta bazirudien Annegret Kramp-Karrenbauer izango zela haren lanari segida emateko hautatua. Kramp-Karrenbauer CDUko presidente izendatu zuen urte hartako abenduan, Merzi gailendu ostean. Iazko otsailean, ordea, alderdiko buru izateari utziko ziola iragarri zuen, eta ez zela hauteskundeetara aurkeztuko. Turingiako gobernu krisiak bultzatu zuen erabaki hori hartzera. Izan ere, egun batzuk lehenago, haren alderdiak alderdi liberaleko hautagaia babestu zuen lander horretan lehen ministro kargurako, AfD eskuin muturreko alderdiarekin batera, bozak Die Linke ezkerreko indarrak irabazi arren. Krisi politikoa eragin zuen erabakiak CDUren barruan.
Hautagaitzarako lehia
Alderdiko buru izateak ez du Laschet kantzilertzarako hautagai bihurtzen automatikoki, CDUk haren koalizio kidea den Bavierako CSU Batasun Sozial Kristauarekin adostu behar baitu hauteskunde lehiarako nor aukeratuko duten, eta oraindik argitzeko dago nor izango den bloke kontserbadorearen hautagaia. Aukeraketa martxoaren amaieran edo apirilean egitea espero da.
Hain justu, CSUko buru eta Bavariako lehen ministro Markus Soder jotzen dute askok kantzilertzarako hautagai izateko faboritotzat. Inkesten arabera, Soder da Alemanian irudi onena duten politikarien artean bigarrena. Soilik Merkelek gainditzen du, eta alde handia ateratzen die Lascheti eta askok hautagai posible gisa aipatzen duten Jens Spahn Merkelen Osasun ministroari.
Hauteskundeetarako hautagaia izendatu aurretik, CDUk izango du bere giharra neurtzeko aukerarik. Bozak egingo dituzte Baden-Wurttemberg eta Renania-Palatinatua landerretan, martxoaren 14an, pandemiak hala baimenduz gero. Kristau-demokratek lider berriaren gidaritzapean emaitza kaskarrak jasoz gero, litekeena da CSUko buruak hautagai bihurtzeko aukera gehiago izatea. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192360/mila-positibo-baino-gehiago-hegoaldean.htm | Gizartea | Mila positibo baino gehiago Hegoaldean | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 1.030 positibo atzeman dituzte atzo egindako 14.180 probetan; positibo tasa %7,2 da. Araban eta Bizkaian gertatu da gorakada. | Mila positibo baino gehiago Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 1.030 positibo atzeman dituzte atzo egindako 14.180 probetan; positibo tasa %7,2 da. Araban eta Bizkaian gertatu da gorakada. | Positiboen kopurua milakotik hurbil egon da azken egunetan, eta, azkenean, igaro du langa. Bezperan baino test gutxiago egin dituzte, eta positibo gehiago atzeman; beraz, positibo tasa nabarmen igo da, puntu oso bat baino gehiago. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 14.180 proba egin dituzte —bezperan baino ia 2.000 gutxiago—, eta 1.030 positibo detektatu —32 gehiago—.
Herrialdeka, Araban eta, batez ere, Bizkaian sumatu dira igoerarik nabarmenenak: Araban, 112 positibo atzeman dituzte (aurreko egunean baino 12 gehiago); eta Bizkaian, 479 (67 gehiago). Gipuzkoan, 228 (bezperan baino 11 gutxiago); eta Nafarroan, 195 (43 gutxiago).
Azken bi hilabeteetako daturik txarrenak dira. Azaroaren 21ean gainditu zen mila positiboen langa azkenekoz. Orduan, 1.001 kasu atzeman ziren, baina orduko egoera eta egungoa ez dira alderagarriak: azaroko azken asteetan, beheranzko joeran zen bigarren olatua, eta kasu gutxiago atzematen ziren egunetik egunera. Orain, egoera kontrakoa da. Izan ere, igoera ez da egun batetik besterakoa soilik. Transmisio kurbaren goranzko joera argia da 14 eguneko datu metatuei dagokionez ere. Hala, azken bi asteotan egunero atzemandako positiboen batezbestekoa 774,64 da gaur; handiena abenduaren 1etik.
Oraingoz, transmisioaren hazkundeak ez du arazo handirik eragin osasun sistema publikoan, baina presioa egunetik egunera ari da handitzen: atzo, 83 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldean COVID-19aren eraginez. Daturik txarrena azaroaren 27az geroztik. Egun, 468 paziente ari dira artatzen erietxeetako geletan, eta 101, berriz, zainketa intentsiboetako unitateetan. Kopuruak gorantz doaz Eguberriez geroztik. |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/192361/getxoko-gorpuzkiak-barakaldon-desagertutako-pertsona-batenak-dira.htm | Gizartea | Getxoko gorpuzkiak Barakaldon desagertutako pertsona batenak dira | Abenduaren 24an izan zuten haren berri azkeneko aldiz haren familiako kideek. Indarkeriazko hilketa izan zela uste du Ertzaintzak. | Getxoko gorpuzkiak Barakaldon desagertutako pertsona batenak dira. Abenduaren 24an izan zuten haren berri azkeneko aldiz haren familiako kideek. Indarkeriazko hilketa izan zela uste du Ertzaintzak. | DNA laginak aztertu ondoren argitu ahal izan du Ertzaintzak norenak diren joan den igandean Getxoko (Bizkaia) Arrigunaga hondartzan aurkitutako gorpuzkiak, EITBk eta El Correo egunkariak jakinarazi dutenez. Iturri horien arabera, abenduaren 24tik desagertuta zegoen 34 urteko gizon barakaldar batenak dira gorpuzkiak. Hala dela jakin dute haren familiako kideen DNArekin erkaketa lanak egin ondoren.
Ertzaintzak esku artean duen hipotesiaren arabera, indarkeriazko hilketa izan zen, eta, gorpua zatikatu ondoren, itsasadarrera bota zuten. Ur korronteek gorpuzkiak itsasora eramango zituztela uste dute segurtasun indarrek, eta horregatik agertu ziren Arrigunagako hondartzan.
Herritar batek eman zuen abisua, igandean, 09:30 aldera: pertsona baten hanka zati bat topatu zuela Getxoko hondartzan. Ertzaintza jakinaren gainean jarri, eta egun horretan bertan ingurua miatzeko operatiboa jarri zuten martxan. Bilaketa lan horien ondorioz, astelehenean gorpuzki gehiago topatu zituzten hondartza inguruetan, eta hondartzako hondakinak biltzen diren edukiontziak ere miatu zituzten. Baina ez zuten atal gehiago topatu.
Identifikazio lanak eginda, hiltzailea nor izan zen bilatzera bideratuko ditu Ertzaintzak ikerketa. |
2021-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/192401/irakaskuntzaren-enborra-errotik-moztu-zutenekoa.htm | Politika | Irakaskuntzaren enborra errotik moztu zutenekoa | Nafarroako Gobernuak bertze urrats bat egin du errepresio frankista sufritu zuten maisu-maistren memoria jorratzeko: 'Militancia y represion. La Federación Española de Trabajadores de la Enseñanza (FETE) en Navarra, 1931-1936' argitaratu du. Irakasleen aurkako garbiketa prozesua aztertu du liburuak. | Irakaskuntzaren enborra errotik moztu zutenekoa. Nafarroako Gobernuak bertze urrats bat egin du errepresio frankista sufritu zuten maisu-maistren memoria jorratzeko: 'Militancia y represion. La Federación Española de Trabajadores de la Enseñanza (FETE) en Navarra, 1931-1936' argitaratu du. Irakasleen aurkako garbiketa prozesua aztertu du liburuak. | Errotik moztu zuten: Espainiako II. Errepublikak garatutako ereduaren arrasto oro desagerrarazteko, eta hutsetik hasi eta frankismoaren moldeetara egokitzeko. 1936ko altxamendu militarrak irakaskuntza hartu zuen jomugan, eta gogor kolpatu zuen, orduko maisu-maistrek bultzatutako oinarriak betiko baztertzeko asmoz. Nafarroan, 350 irakasleren aurkako garbiketa prozesua hasi zuten militarrek. Ondorioak gordinak izan ziren: langabezia, toki aldatzeak edo kargugabetzeak maisu-maistra guztientzat; heriotza, espetxea edo epaitegietarako bidea, berriz, esparru politikoan oihartzun handien izan zutenentzat.
Orduko Fete Irakaskuntzako Langileen Espainiako Federazioko afiliatuei zuzenean eragin zien errepresio frankistak, eta haien memoria jorratzeko argitaratu du Nafarroako Gobernuak Militancia y represión. La Federación de Trabajadores de la Enseñanza (FETE) en Navarra, 1931-1936 liburua. Reyes Berruezok, Juan Jose Casanovak eta Francisco Javier Emak idatzi dute, Memoriaren Nafarroako Institutuak bultzatuta.
Oibarko maisua
«Ukaezina da Fetek berrikuntza pedagogikoarekin eta eraldaketa sozialarekin izan zuen konpromisoa; erregimen frankistak horregatik egin zuen maisu-maistren aurka». Horixe nabarmendu du Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilari Ana Ollok, liburuaren aurkezpenean, eta eskertu du egileen «ahalegina».
Berruezok, Casanovak eta Emak, Guillermo Iriartek utzitako 1927ko argazki bat hautatu dute idatzitako liburuaren azalerako. Oibarren maisu izandako Gabriel Valentin ageri da argazkian, ikasleei eskola ematen. Zaragozan (Espainia) jaio zen Valentin, 1894an, baina Oibarko eskolan maisu izateko etorri zen Nafarroara, 1918an. Oibarren maistra zen Josefa Torcalekin ezkondu, eta bi alaba izan zituzten. 1927tik 1929ra, gainera, herriko alkate izan zen Gabriel Valentin. Udalean ere konpromiso garbia erakutsi zuen irakaskuntzarekin, eta eskola berri baten eta liburutegi publiko baten beharra nabarmendu zituen, bertzeak bertze.
1936ko altxamendu militarrak hutsean utzi zituen Valentinen asmo guztiak. Abuztuaren 17an atxilotu zituzten senar-emazteak. Valentin Ezkabako espetxera eraman zuten, eta urte bereko urriaren 27an fusilatu egin zuten. Larrasoañako hilerrian lurperatu zuten. Josefa Torcal, berriz, Iruñeko espetxera eraman zuten, atxilotu eta gero. Maisu-maistren Aibarko etxera sartu ziren, eta hutsik utzi zuten. Espetxetik kanpo, lagun bati bidalitako gutun batean, halaxe azaldu zuen Torcalek gertatutakoa: «Genuen guztia; alaben arropak ere eraman ditu jendeak. Nori zor nion nik, bada, nuen hori guztiori?».
Oraindik desagertuta
Sixto Alonso, berriz, atxilotu eta biharamunean fusilatu zuten, 1936ko abuztuaren 3an. Alesbesen jaio zen Alonso, 1903. urtean. 1930ean PSOEn eman zuen izena, eta 1931n Feterekin egin zuen bat. 1934an irakaskuntzako sindikatu horretako presidente izendatu zuten, Nafarroan.
Altxamendu militarra gertatu eta gero, Sixto Alonso saiatu zen ihes egiten, baina Luzaidera eraman zuen taxi gidariak salatu, eta 1936ko abuztuaren 2an atxilotu zuten. Ez dago garbi biharamunean zer gertatu zen; iturri batzuen arabera, Iruñeko Gaztelugibelan fusilatu zuten; bertze batzuen arabera, berriz, Etxaurin. Feteko presidente izandakoaren gorpuak desagertuta jarraitzen du.
Camino Oskotz maistrarena ere ez zuten inoiz aurkitu. Iruñean jaio zen, 1910ean. 1936ko uztailaren 31n atxilotu zuten, ekintzaile politikoa izan zelako, Gorzako eskolan egiten zuen lanaren bidez etorkizun hobe baten aldeko arma bilakatu nahi izan zuelako hezkuntza. Konpromisoa hartu, eta jendaurrean defendatu zuelako; sutsuki, gainera. Horregatik bortxatu zuten; eta horregatik hil zuten, urte bereko abuztuaren 10ean.
Espetxetik atera, eta Urbasako Pilatoren Balkoira eraman zuten Oskotz; handik behera bota omen zuten maistraren gorpua. 26 urte zituen; Alderdi Komunistakoa zen; UGT sindikatuko Hezkuntza Federazioko eta Nazioarteko Laguntza Gorriko kide; maistra errepublikazalea.
Romualda Zalakain maistrak lortu zuen altxamenduak ezarritako diktaduratik onik ateratzea. Bartzelonan zendu zen, 2012. urtean. 99 urte zituen. Iruñean jaio zen Zalakain, 1913. urtean, eta hiburuan egin zituen irakasletzako ikasketak, 1928tik 1932ra bitarte. Sozialista zuen familia, eta maistra izan zen Feteko lehendabiziko afiliatuetako bat. 1932ko irailean, 19 urte zituela, Feteko idazkariorde izendatu zuten, eta handik gutxira, berriz, diruzain.
Cortesen aritu zen Zalakain maistra. Altxamendu militarrak, baina, bertan behera utzi zuen Zalakainek irakaskuntzan hasitako bidea. 1936ko abuztuan, Nafarroako Hezkuntza Batzorde Nagusiak erabaki zuen maistra kanporatzea; eta 1940an, berriz, Nafarroatik at bidali zuten. 1943an, Juan Santiagorekin ezkondu zen, Bartzelonan, eta han zendu zen, 2012an.
Valentin, Torcal, Alonso, Oskotz eta Zalakain maisu-maistrek garaiko berrikuntza pedagogikoekin konpromiso garbi eta sutsua hartu zuten, eta bide horretan egindako urratsengatik sufritu zuten frankismoaren errepresioa. Ez ziren bakarrak izan. Memoriaren Nafarroako Institutuak argitaratutako liburuak denak oroitu nahi izan ditu, eta, nabarmendu, batez ere, maisu-maistra horiek guztiek gizartea eraldatzeko tresnatzat jo zutela irakaskuntza.
«Feteren sorrerak zera dakar berekin: irakasleen arteko asoziazionismoa klaseko sindikalismo bihurtzea», nabarmendu dute lanaren egileek, ondorio nagusien artean. Izan ere, sindikalismo horrek lotura estua izan zuen langileen mugimenduarekin.
Fetek maisu-maistra gazteak izan zituen buru: «Militantziarako konpromiso sendoa erakutsi zuten, eta ideologia sozialista garbi bat; gogortuz joan zen, II. Errepublikak aurrera egin ahala», jaso du liburuak. 1936ko uztailean eta abuztuan, altxamendu militarraren errepresio gordina sufritu zuten sindikatuko kide guztiek, eta, nagusiki, Feteko arduradun izandako agintari gazte horiek. Haien memoria landu eta zabaldu nahi izan du Nafarroako Gobernuak orain argitaratutako liburuaren bidez. |
2021-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/192402/positibo-gutxiago-atzeman-dituzten-arren-tasa-7-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Positibo gutxiago atzeman dituzten arren, tasa %7 da Hegoaldean | 834 pertsonak eman dute positibo COVID-19a detektatzeko proban, bezperan baino ia 200 gutxiagok. Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan. | Positibo gutxiago atzeman dituzten arren, tasa %7 da Hegoaldean. 834 pertsonak eman dute positibo COVID-19a detektatzeko proban, bezperan baino ia 200 gutxiagok. Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan. | Atzo, bezperan baino 2.000 PCR eta antigeno test gutxiago egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta positiboen kopuruak ere behera egin zuen. 834 laguni atzeman zieten gaitza egindako 11.893 probetan. Hala ere, positibo tasa bezperakoaren parekoa da oraindik: %7.
Beherakada lurralde guztietan gertatu da. Araban, 99 kasu atzeman dituzte, bezperan baino hamahiru gutxiago; Bizkaian, 391, bezperan baino 88 gutxiago; Gipuzkoan, 177, 51 gutxiago; eta Nafarroan, 158, 37 gutxiago.
Eusko Jaurlaritzak ez du ospitaleetako datu xeherik ematen asteburuetan, baina bistan da egoerak okerrera besterik ez duela egin. Atzo, 49 eri ospitaleratu zituzten Hegoaldean. Denera, 107 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, gero eta gehiago.
Bigarren dosia
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, COVID-19aren kontrako txertoaren bigarren dosia jarri diete gaur zahar etxeetako egoiliarrei eta langileei. Abenduaren 27an abiatu zen kanpaina, leku horietan bertan, eta gaur iritsi dira Pfizer BioNTech konpainiak ekoitzitako txertoak Elorrioko Laguntza zentrora (Bizkaia), Gasteizko Ajuriara eta Hondarribiko Caser Betharramera (Gipuzkoa). Nafarroan, bihar jarriko dituzte bigarren dosi horiek. |
2021-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/192403/leioan-aurkitu-duten-hezurdura-60-bat-urteko-gizon-batena-da-eta-eskopeta-tiroak-ditu.htm | Gizartea | Leioan aurkitu duten hezurdura 60 bat urteko gizon batena da, eta eskopeta tiroak ditu | ETBk aditzera eman du poltsikoetan pezetak topatu dituztela. Auzi medikuek gaur aztertuko dituzte gorpuzkiak. | Leioan aurkitu duten hezurdura 60 bat urteko gizon batena da, eta eskopeta tiroak ditu. ETBk aditzera eman du poltsikoetan pezetak topatu dituztela. Auzi medikuek gaur aztertuko dituzte gorpuzkiak. | Larunbat arratsaldean, Leioan (Bizkaia), Ertzaintzak pertsona batenak izan zitezkeen hezur batzuk aurkitu zituela adierazi zuen Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Informazio gehiago eman dute: gizon heldu baten hezurdura da, eta eskopeta tiroak ditu.
Ikertzaileek uste dute gorpuak hogei bat urte zeramatzala inguru horretan, poltsikoetan pezetak topatu baitituzte, baita pezeta eta euroen arteko konbertsioa kalkulatzeko tresna bat ere.
Herritar batek atzo topatu zituen hezur horiek, 17:30 inguruan, Sarriena auzoan sastrakak mozten ari zela. Ertzaintza hara joan zen, eta ikerketa abiatu zuen gertakaria argitzeko. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192404/athletic-txapeldun.htm | Kirola | Athletic txapeldun | Bitan berdindu du, eta luzapenean lortu du garaipenaren gola. Griezmannek sartu ditu kataluniarren bi golak. Lehenengoa De Marcosek berdindu du berehala, eta bigarrena Villalibrek, arauzko denbora amaitzear zela. Luzapenean, Williamsek sekulako gola sartu du, eta Messiri txartel gorria atera dio epaileak partida amaitzear zela. "Txapeldunak" kantatu eta pozik agertu dira zuri-gorriak partida amaitu ondoren. Ainara Arratibel BERRIAko kazetariak minutuz minutu eman du Athleticen garaipenaren berri. | Athletic txapeldun. Bitan berdindu du, eta luzapenean lortu du garaipenaren gola. Griezmannek sartu ditu kataluniarren bi golak. Lehenengoa De Marcosek berdindu du berehala, eta bigarrena Villalibrek, arauzko denbora amaitzear zela. Luzapenean, Williamsek sekulako gola sartu du, eta Messiri txartel gorria atera dio epaileak partida amaitzear zela. "Txapeldunak" kantatu eta pozik agertu dira zuri-gorriak partida amaitu ondoren. Ainara Arratibel BERRIAko kazetariak minutuz minutu eman du Athleticen garaipenaren berri. | * Atheticek hirugarren aldiz irabazi du Espainiako Superkopa, 1984an eta 2015ean irabazi ostean.
* Zuri-gorriak bitan izan dira markagailuan atzetik, baina nortasuna erakutsi dute, eta aurretik jarri dira.
* Iker Muniainek jaso du garaikurra. Pozez zoratzen ospatu dute garaipena zuri-gorriek. Aduriz ere izan da ospakizunetan. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192405/athletic-txapeldun-perfekzioaren-mugan-jokaturiko-final-batean.htm | Kirola | Athletic txapeldun, perfekzioaren mugan jokaturiko final batean | Athleticek futbol talde batek hartzen dituen arlo guztietan sekulako maila emanez lortu du titulua. Merezita irabazi dio finala Bartzelonari: 2-3, luzapenean. | Athletic txapeldun, perfekzioaren mugan jokaturiko final batean. Athleticek futbol talde batek hartzen dituen arlo guztietan sekulako maila emanez lortu du titulua. Merezita irabazi dio finala Bartzelonari: 2-3, luzapenean. | Finalak irabazi izan dira kasualitatez. Partida handian aurkaria baino gutxiago izanda ia denetan. Gertatzen da. Baina gehiagotan izaten da honela: gauzak eta lanak ondo egiten dituen taldea izatea txapeldun. Adibiderik berriena Athleticek eman du Espainiako Superkopako finalean. Merezita irabazi dio finala Bartzelonari: 2-3, luzapenean. Atzetik joan eta emaitza irauli ondoren: De Marcosek berdindu du Griezmannena, 42. minutuan; Villalibrek frantziarraren bigarrena, 89.ean; eta Williamsek 94. minutuan sartu duen gol ikusgarriari ez dio erantzunik eman Bartzelonak.
Partida unez une kontatu du bart BERRIAk, eta baita argazki bilduma osatu ere.
Athleticek bikain jardun duelako irabazi du finala. Futbol talde batek hartzen dituen arlo guztietan, perfekzioaren mugan ibili da. Erraldoia Marcelinoren taldea izan da gaur, eta ez Messirena. Handi ikusi zaio Athletici zelaian, eta txiki utzi du Bartzelona. Ziurrenik, partida hasi aurretik hasi da finala irabazten.
Fedea eta gosea
Talde batek sinesten duenean egin behar duen horretan, sekulako indarra izaten du. Athleticek finala irabaz zezakeela sinetsi du, baina lehenago sinetsi du irabaztera eramango zion bidean. Bideak eraman du garaipenera. Sinesteagatik sinestea erraza da, baina Athleticek gaur beste zerbait erakutsi du: egin behar zuen horretan eta gero egin duen horretan egundoko fedea zuela.
Sinesmenak indarra eman dio. Indarrak, kontzentrazioa. Kontzentrazioak, motibazioa. Motibazioak, ia gauza guztiak ondo egitea. Ondo egiteak, konfiantza. Konfiantzak, sinesmena; sinesmenak, indarra, eta abar; behin eta berriz zirkulu osoa osatzen joan arte. Hasi eta segi.
Aurkariak baino gose handiagoa izan du finala irabazteko. Hori ere ezin da aipatu gabe utzi. Talde handiak esaten zaien horien kondena horixe bera izaten da batzuetan: gutxi eginda irabazteko gai direla. Baina ez da beti ondo ateratzen. Eta eskerrak. Eredua Athleticena baita, eta ez Bartzelonak finalean edo Real Madrilek finalerdietan erakutsi zuten jarrera epela.
Taktikarekin jolasean
Partida hasi orduko, garbi erakutsi du Athleticek irabaztera atera dela. Eta bazuela plan bat, estrategia bat. Defentsan (Yeray Unai Nuñezen lekuan zela), aurkaria goian estutzera joan da, eta lerroak atzeratu dituenean, ez da area gainean jarri: atzelarien lerroa oso aurreratuta eduki du. Erasoan, azkar eta bizi jokatu du goian lapurtu duenean. Atzerago ostu duenean, berriz, patxada eta bertikaltasuna erabili ditu, egoeraren arabera.
Ezusterik ez Athleticen estrategian. Bai, agian, atzeko lerroa oso aurreratua izatea. Denak harri eta zur Bartzelonaren planak utzi ditu: defentsan, lerroak atzeratuta jokatu du lehen zatian eta bigarrenaren zati handi batean. Ondorioa: baloia atzean lapurtu edo kendu diola Athletici, eta gero, sekulako zailtasunak izan dituela zuri-gorrien defentsako lan bikaina gainditzeko. Erasoan, betikoa egin du Ronald Koemanen taldeak: baloia soropilari josita erabili. Athleticen defentsa aurreratuak pase luzea eskatzen zuen egoerei bide eman arren, beti motzean. Athleticen mesederako. Marcelinok lotu egin du aurkaria: ohi duen eran, erdiko pasilloa erabat itxi du, eta armiarma sare horretan, jokaldi onik ehundu gabe ibili da.
Taktikaren inbutuan, golak sartzeko aukerak apenas sartu dira lehen zatian. Lehendabiziko jaurtiketa Capak egin du 26. minutuan, eta Ter Stegenek urrundu du kornerrera baloia. Messik erantzun dio 37.ean, urrutitik kanpora egindako jaurtiketan. Raul Garciaren burukada gora joan da minutu bat geroago. Eta ezer gertatzen ari ez zenean, Bartzelonak egin du gola, hegaletik. Erdia ixten duenak edo albo batera asko joaten denak beste aldea uzten du libre, eta Messik ederki ikusi du Jordi Alba ezkerretik sartzen. Pasea hari, horren erdiraketa, eta Messik berak erdi huts egin arren, Griezmann azaldu da. Gola: 0-1.
Baina Athleticen fedea eta gosea azaldu dira segituan. Williamsek euskarrien atzean hartu du baloia; nahi beste denbora eman diote Bartzelonakoek burua altxatu eta De Marcosen sarrera ikusteko eskuin hegaletik area barrura. Zetorkion bezala astindu baloia, eta berdinketa.
Taktikari, buelta
Bartzelonak ez du ezer aldatu bigarren zatian estrategiari dagokionez. Lasai asko jarri baloiaren atzean, eta zain egon, Athleticek hutsen bat noiz egingo. Aldatu duena erasoko plana izan da, baina jokaldi batean bakarrik: lehen zatian izan ez duen sakontasuna baloi luze batekin lortu nahi izan du 46. minutuan. Berriz ere Alba ezker hegaletik gora. Sustoa handik berehala hartu dute kataluniarrek: gola Raul Garciak, buruz, Muniainek ezkerretik ateratako faltan. Baina baliorik eman ez VAR-ak. Jokoz kanpo.
Athleticek berean segitzen zuen sistemari dagokionez: Marcelinoren 4-4-2a totema da ia-ia. Bartzelonak ere berean: hiru erdilari eta hiru aurrelari. Baina Messi gero eta atzerago azaltzen hasita ordurako. Zuri-gorriek atzera egin dutelako, edo Bartzelonak asmatu egin duelako euskal herritarren goiko presioa gainditzen, kontua da jokoa aldatu egin dela 56. minututik aurrera. Bartzelona hasi da baloi jabetza luze eta eraginkortasunik gabeak zuri-gorrien zelaian josten, abiadurarik gabekoak zirelako. Athleticen arma: kontraerasoa.
Kataluniarrek baloia gorago zerabiltenez, presioa goian egiteko aukera izan dute. Hasi dira, baina oso epel, eta taldea puskatuta bezala. Baldar eta trakets. Baina lehen zatian bezala, jokaldi bat nahikoa bigarren gola sartzeko: ezker hegalean, ukitu batean, elkarri pasa Dembelek eta Albak, eta horren erdiraketa berriz ere Griezmannek harrapatu du. Gola: 2-1. Hamalau minutu partida amaitzeko.
Geldikako jokaldiak, pagotxa
Lan zailak berriz ere Athleticentzat. Lehen baino zailagoak, partidaren akabera gertu zelako. Baina berean segitu du. Marcelinok aulkia dantzatu du: Vesga barrura, Dani Garcia kanpora; Capa harmailara, Berenguer zelaira. Sisteman aldaketarik ez, jakina. Estrategian bai, ezinbestean: lerroak gora berriz ere, presioari erreguka. Ondorioa: Bartzelonak zulo asko kontraerasoak ateratzeko. Bat izan du garbia Dembelek, baina erabaki okerra hartu du, eta akabo emaitza lotzeko aukera paregabea haientzat. Arnasa Athleticentzat, eta, arnas horrekin, tronpeta jo du Villalibrek. 89. minutuan, Muniainek eskuinetik ateratako falta batean (sei minutu lehenago atera du gernikarra Marcelinok, Lekuerekin batera). 2-2 eta luzapena. Gosea eta jateko gogoa elkartu dira horrelako jokaldietan: batzuek ondo egindako gauzak, eta besteek zeharo baldar egindakoak.
Williamsen ginga
Luzapena irabazi du Athleticek. Eta luzapenean irabazi Superkopa, Williamsek magia egin duelako. Real Madrilen aurka saiatu zen jaurtiketa bertsua egin du; oraingoan, asmatuz. Area gainetik baloia astindu, zartako doitua Ter Stegen atearen sarera. 2-3koa. Hortik aurrera, gauza handirik ez. Zuri-gorriak lerroak atzeratuta jarri dira. Orduan hasi da Bartzelona aurrenekoz jokoari abiadura ematen, galtzen jarri denean. Sasoian pikuak. Gainera, ezertarako ere ez, aukera laurdenik ere ez baitu sortu.
Williams kendu du entrenatzaileak 106. minutuan, Morcillo ateratzeko. Gazteak aukera eder bat izan du kontraerasoan. Baina ez atera jo, eta ez pasea eman Villalibreri. Bartzelona, ezinean: Araujo erdiko atzelaria aurrelari. Erantzuna Marcelinok: Vesga euskarritik erdiko atzelari izatera. Poza lehertu aurretik, Messiren ezinak egin du eztanda, txartel gorria irabazi eta jaso baitu azken minutuan. Segituan, poza eta algara Athleticentzat. Superkopa hirugarrenez lortu berri du. Ondo merezita. Arlo guztietan errepasoa eman diolako Bartzelonari. Perfekziorik ez da egongo, eta horregatik esan behar da mugan ibili dela Athletic. Irabazi egin du, eta futbolak ere bai: betikoak ez diren taldeek garaipenak lortzea polita delako. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192406/finala-iruditan.htm | Kirola | Finala, iruditan | Finala, iruditan. | Lehen argazkitik azkenekora 120 minutuko partida bat dago, Griezmannen bi gol kontran, De Marcosen berehalako gol bat eta Villalibreren beste bat ozta-ozta. Williamsen ibilbideko golik garrantzitsuena, eta Messik Bartzelonan ikusi duen lehen txartel gorria. | |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192407/navalni-oposizioburua-askatzeko-eskatu-dio-ebk-moskuri.htm | Mundua | Navalni oposizioburua askatzeko eskatu dio EBk Moskuri | Duela bost hilabete pozoitu zuten politikaria, eta hilzorian egon zen. Auzitegiek ezarritako baldintzak ez betetzeagatik hartu dute preso, Errusiako Gobernuaren arabera. | Navalni oposizioburua askatzeko eskatu dio EBk Moskuri. Duela bost hilabete pozoitu zuten politikaria, eta hilzorian egon zen. Auzitegiek ezarritako baldintzak ez betetzeagatik hartu dute preso, Errusiako Gobernuaren arabera. | Alexei Navalni Errusiako oposizioko burua abuztuan pozoitu zuten nerbio agente batekin, eta koman egon zen. Sendatzen hasi zenean iragarri zuen Errusiara itzuli egingo zela, eta atzo bete zuen. Baina Moskuko aireportura heldu orduko, preso hartu zuten. Ustelkeria kasu batean zigortu egin zuten, eta baldintzapeko askatasunean zegoen. Epaileek ezarritako baldintzak ez betetzeagatik atxilotu dutela argudiatu du Errusiako Gobernuak.
Pozoitzea Vladimir Putin Errusiako presidenteak agindu zuela adierazi izan du Navalnik, baina Moskuk ukatu egin du zerikusia duenik. «Errusiako agintariek Alexei Navalni atxilotu izana gaitzesten dut. Berehala askatu behar dute, eta haren segurtasuna ziurtatu. Oposizioko politikariak atxilotzea Errusiaren nazioarteko konpromisoen aurkakoa da», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko buruak.
Europar Kontseiluko buru Charles Michelek politikariak askatzeko eskatu du, eta gauza bera egin dute Italiako eta Frantziako gobernuek.
AEBetako Estatu idazkari Mike Pompeok Navalni «berehala eta baldintzarik gabe» libre uzteko eskatu du, eta Joe Biden aukeraturiko presidentearen aholkulari Jake Sullivanek «giza eskubideen bortxaketa» salatu du.
Siberian kanpaina egiten ari zela, hegazkin batean ondoezak jo zuen Navalni, abuztuan, eta Berlingo erietxe batera eraman zuten berehala. Irailean, Steffen Seibert Alemaniako Gobernuko bozeramaileak aditzera eman zuen oposizioburua arma kimikoen ekoizpenerako erabilitako substantzia batekin pozoitu zutela. Berlingo Charite erietxeko unibertsitatean ikertu zuten politikarien odola, eta ondorioztatu zutenez, Navalni pozoitzeko erabili zuten substantzia Novitxok nerbio agente toxikoaren taldekoa dela. «Navalni arma kimikoekin egindako atentatu baten biktima izan da», esan zuen Seibertek, eta Errusiako Gobernuari «kasuari buruzko iritzia» ematera dei egin zion.
Atzo, Berlindik Moskurako hegazkina hartu zuen, Putinek gobernuak ohartarazi arren lur hartu orduko atxilotuko zutela.
«Badakit arrazoia daukadala, eta ez dut beldurrik», adierazi zuen Navalnik Moskura heltzean. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192408/navalcarnerok-eibar-kanporatu-du-espainiako-kopatik.htm | Kirola | Navalcarnerok Eibar kanporatu du Espainiako Kopatik | Mutoren gol bati esker, Bigarren B Mailako taldeari irabazten hasi ziren armaginak, baina madrildarrek irauli egin zuten markagailua, bigarren zatian. | Navalcarnerok Eibar kanporatu du Espainiako Kopatik. Mutoren gol bati esker, Bigarren B Mailako taldeari irabazten hasi ziren armaginak, baina madrildarrek irauli egin zuten markagailua, bigarren zatian. | Abisatu zuen Jose Luis Mendilibarrek: gauzak «berdindu» egiten dira lehia bakarrera eta etxetik kanpo jokatuta. Lasaikeria saihestea zen Eibarren erronka nagusia Madrilgo Navalcarnero taldearen aurka, Bigarren B Mailako taldea, baina zelaian ikusi zenagatik, ez zuten lortu armaginek. Espainiako Kopako final hamaseirenetan kalera joan da Eibar.
Aurreko kanporaketan ere, Las Rozasen aurka, kalera joateko zorian izan zen Eibar, baina Sergi Enrichek luzapenean sartutako gol bati esker lortu zuen aurrera egitea. Oraingoan, ordea, ez zuen inork taldea salbatzerik izan. Navalcarnerok lehia ondo hasi zuen, baina neurketako lehen gola Mutok sartu zuen hasi eta gutxira, hamaseigarren minutuan.
Golaren ostean jokatu zituen Eibarrek bere minuturik onenak. Gol aukerak, ordea, ez zituen baliatu, eta 30. minutuan, penalti bat adierazi zioten aurka: korner batean, Manu Jaimezen erremate batek Cuberoren besoan jo zuen, eta erabaki zaila zen arren, epaileak penaltia adierazi zuen. Kanporaketa honetan, oraindik ez dago VAR sistemarik. Jaimezek berak sartu zuen gola. Hurrengo ordu laurdenean ere gola sartzeko aukera bikainak izan zituen Eibarrek, baina ez zituen baliatu.
Beste kontu bat
Bigarren zatia beste kontu bat izan zen. Lehen 45 minutuetan nagusitasuna erakutsi zuten armaginek, eta denbora kontua zirudien zelaian erakusten ari zirena markagailura eramatea. Ez zen hala izan, ordea, inondik inora ere. Bigarren B Mailako taldea gehiago izan zen bigarren zatian, eta Juan Esnaiderrek sareetara bidali zuen baloia bi bider: 62. minutuan eta 79.ean. Kike Garcia ere zelairatu zuen Mendilibarrek —Bryan Gilek ez zuen bidaiatu ere egin—, baina Eibarrek ez zuen arriskurik sortu, eta agur esan dio Kopari.
Navalcarnero: Nestor; Calarge, Jaimez, Cavafe, Alex Alonso; Blazquez, Mario Garcia (Monteagudo, 87'), David Rodriguez (Alberto Alonso, 79'), Fran Perez (Saiz, 73'); Dani Del Moral (Alvaro Ramon, 79') eta Juan Esnaider (Vava, 87').
Eibar: Joel; Cubero (Pozo, 72'), Arbilla (Bigas, 46'), Burgos, Kevin Rodrigues; Recio (Rafa Soares, 46'), Sergio Alvarez; Pedro Leon, Inui (Edu Exposito, 46'), Quique Gonzalez (Kike Garcia, 62'); eta Muto. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192409/osasunak-lehen-mailako-taldea-dela-erakutsi-du.htm | Kirola | Osasunak Lehen Mailako taldea dela erakutsi du | Espanyol baino gehiago izan da Espainiako Kopako kanporaketan, eta Javi Martinezek eta Kike Barjak lehen zatian sartutako golei esker irabazi du. | Osasunak Lehen Mailako taldea dela erakutsi du. Espanyol baino gehiago izan da Espainiako Kopako kanporaketan, eta Javi Martinezek eta Kike Barjak lehen zatian sartutako golei esker irabazi du. | Osasuna irudi sendoa ari da ematen Espainiako Kopan. Lehen bi kanporaketak aise igaro zituen Jagoba Arrasateren taldeak, baina atzokoak erronka zailagoa zirudien: Espanyol zuen parean, Bigarren Mailako liderra. Ezohiko hamaikakoa zelairatu zuen Arrasatek, eta, hala ere, nagusitasuna erakutsi zuen Osasunak. Final zortzirenetan izango dira gorritxoak, 0-2 irabazita.
Nafarren lehen gola Javi Martinez gazteak sartu zuen, 10. minutuan, modu ikusgarrian, gainera: arearen ertzetik bikain jaurti zuen baloia. Bigarrena 30. minutuan heldu zen, kontraeraso batean. Roncagliak 50 metroko korrikaldia egin zuen baloiarekin, eta ate aurrean utzi zion baloia Kike Barjari, hark nahi bezala errematatzeko. Aurtengo Kopan sartu duen laugarren gola da. Osasunak lehen zati osoan erakutsi zuen nagusitasuna markagailura eraman zuen.
Bigarren zatian, Espanyolek bere jokalaririk onenak zelairatu zituen —Embarba eta Raul De Tomas, besteak beste—, baina Bartzelonako taldeak ez zuen arrisku handiegirik sortu. Itxura bikaina eman zuen Osasunak.
Espanyol: Oier; Oscar Gil, Calero, Cabrera, Didac; Fran Merida, David Lopez (Darder, 52'), Melendo (Embarba, 52'), Puado (De Tomas, 52'), Vargas (Melamed, 66'); eta Wu Lei (Vadillo, 74').
Osasuna: Juan Perez; Roncaglia (Nacho Vidal, 66'), Unai Garcia, Navas, Manu Sanchez; Javi Martinez, Torro (Sanjurjo, 65'), Barja (Ruben Garcia, 83'), Jony (Roberto Torres, 75'); Gallego eta Budimir (Iñigo Perez, 66'). |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192410/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-bpga-95-txikitu-zen-iaz.htm | Ekonomia | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %9,5 txikitu zen iaz | Urteko azken hiruhilekoan, hazkunde positiboari eutsi ahal izan dio: %0,5. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %9,5 txikitu zen iaz. Urteko azken hiruhilekoan, hazkunde positiboari eutsi ahal izan dio: %0,5. | 2020an, eten egin da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren hazkundea, 2014. urtean hasitakoa. Pandemiaren ondorioz, ekonomia %9,5 uzkurtu zen iaz, Eustatek gaur goizean aurreratutako datuaren arabera. Estatistika erakunde horrek inoiz emandako daturik okerrena da. Aurrekoa, 2009koa, -%4,1ekoa da, eta iazkoak bikoiztu baino gehiago egin du orduko erorikoa.
Azken hilabeteetan mugikortasuna eta harreman sozialak mugatzeko neurri asko hartu diren arren, ekonomia gai izan da hazkunde tasa positiboari eusteko. Zehazki, %0,5 handiagoa izan da aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero. Horren ondorioz, azken hiruhilekoan, urte arteko hazkunde tasa %7,8ra iritsi da.
Enpleguarentzat ere urte txarra izan da. Eustatek dio dedikazio osoko baliokidetzako lanpostu gisa neurtuta, %8,1 murriztu dela, aurreko urtearekin alderatuta. Ildo horretan, aipatzekoa da Kontuen Europako Sistemak (SEC) lanpostuen definiziotik kanpo uzten dituela aldi baterako lan egiten ez duten baina beren lanpostuarekin lotura formala duten pertsonak, lanera itzultzeko datari buruzko berme edo akordio batekin.
Hiruhileko artean, ordea, enpleguak ia ez du aldaketarik izan.
Datorren martxoaren 5ean argitaratuko ditu Eustatek datu sakonagoak, «aurrerapen hau egiteko unean eskuragarri ez zegoen informazio koiunturala sartu ondoren».
Txinak, %2,3
Nafarroako estatistika institutuak, Nastatek, hilaren 29an emango du 2020ko kontu ekonomikoen lehen aurrerapena, eta hurrengo egunotan espero dira beste herrialde batzuetakoak ere. Ustekabe handirik ez bada, guztiek erakutsiko dute atzeraldi sakon bat, gerra garaietatik ikusi gabekoa. Baina bada salbuespen bat: Txinak gaur jakinarazi du bere BPGa hazi egin zela iaz. 2019koa baino %2,3 handiagoa zen 2020 amaieran.
COVID-19a Txinan zabaldu zen lehenik, eta han ezarri ziren lehen konfinamenduak hedapena kontrolatzeko, baina neurri horiek beste herrialde gehienetan baino eraginkorragoak izan dira, eta udaberriaren amaieraz geroztik, koronabirusaren kasu gutxi agertu dira. Horren ondorioz, ekonomiak ez du hazteko trabarik izan, beste eremu batzuetan ez bezala, eta 2020 hasierako hondoratzea gainditu ahal izan du.
Are gehiago, urteko azken hiruhilekoan, %6,5eko hazkundea izan du, 2019ko azken hiruhilekoarekin alderatuz gero. Hau da, COVID-19a azaldu aurretik zuen hazkunde erritmoa —%6 ingurukoak— bizkortu ahal izan du.
Industriaren indarrak pisu handia izan du suspertze horretan. Pekingo gobernuaren laguntzarekin, urteko azken hiruhilekoan %7,1 hazi da: aurreko hiruhilekoan baino 1,3 puntu gehiago. Ikusteko dago erritmo horri eutsi ahal izango dion, ekoizpen horren zati bat esportazioetara doalako, eta horiei kalte egingo dielako bere bazkide komertzial garrantzitsuenek oraindik COVID-19arekin borrokan egon behar izateak. Berez, esportazioak asko hazi dira urtearen amaieran —%18 abenduan—, eta abenduan inoizko merkataritza superabit handiena izan zuen Txinak. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192411/jaka-martijaren-lehen-garaipena-ozta-ozta.htm | Kirola | Jaka-Martijaren lehen garaipena, ozta-ozta | 21 eta 16 aurretik joan da bikote gorria, baina 21era berdintzea lortu dute Ezkurdiak eta Ladis Galarzak. Azkenean, Jakak txokoan egindako tanto batekin amaitu da lehia. | Jaka-Martijaren lehen garaipena, ozta-ozta. 21 eta 16 aurretik joan da bikote gorria, baina 21era berdintzea lortu dute Ezkurdiak eta Ladis Galarzak. Azkenean, Jakak txokoan egindako tanto batekin amaitu da lehia. | Berebiziko puntua eskuratu zuten atzo Erik Jakak eta Julen Martijak. Oraindik punturik ez zuten bi bikote izan ziren aurrez aurre atzo Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, eta galtzeak txapelketa maldan gora hastea esan nahi zuen. Lehiaren garrantzia igarri zen kantxan.
Neurketa parekatua izan zen, eta bada hori erakusten duen datu bat, pilotakadena: 166 jo zituen Jakak, 136 Martijak, 166 Ezkurdiak, eta 136 Ladis Galarzak. Batez ere, hasieran ibili ziren bi bikoteak nor baino nor, bederatzinako berdinketara arte. Orduan, aurrea hartu zuten Jakak eta Martijak (14-9), eta lehia hautsiko zutela zirudien. Une horietan, ez zuten euren jokorik onena erakutsi Ezkurdiak eta Galarzak, eta biek zer egiteko gai diren erakutsi zuten arren, pilotakada ikusgarriak akats handiekin tartekatu zituzten.
Hala heldu zen norgehiagoka 21-16ra. Partidaren garrantziaren jakitun, urdinek ez zuten amore eman, eta markagailuari itzuli ikusgarria emateko zorian izan ziren. Galarza sendo ibili zen atzean, eta tantoa bukatzen asmatu zuen Arbizuko aurrelariak. Azkenean, ordea, Jakak txokoan utzitako pilota batera ez zen heldu ez bat ez bestea, eta puntua gorriek eskuratu zuten.
Gaur, Elezkano II.a-Zabaleta eta Altuna III.a-Mariezkurrena II.aren artekoak itxiko du hirugarren jardunaldia, 22:30ean. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192412/guatemalak-karabana-desegin-du-indarrez-eta-deportazioak-hasi-ditu.htm | Mundua | Guatemalak karabana desegin du indarrez, eta deportazioak hasi ditu | Sei mila migratzaile inguru sakabanatu dituzte poliziek eta militarrek, AEBetara bidean daudela. Hondurasek estatuko indarren abusuak ikertzeko eskatu dio herrialde mugakideari. | Guatemalak karabana desegin du indarrez, eta deportazioak hasi ditu. Sei mila migratzaile inguru sakabanatu dituzte poliziek eta militarrek, AEBetara bidean daudela. Hondurasek estatuko indarren abusuak ikertzeko eskatu dio herrialde mugakideari. | Hondurastik joan den astean abiatu zen eta AEBetara iristea helburu duen giza karabana bortizki eten du Guatemalak. Poliziak eta armadak migratzaileak inguratu zituzten atzo, herrialdearen ekialdeko Chiquimula departamenduan, errepidean oinez zihoazela. Estatuko indarrek bidea moztu zieten, atzera egitera behartu zituzten, eta haien kontra oldartu ziren. Negar gasa jaurti zioten jende oldeari, eta makila kolpez zauritu zituzten hesia gainditzen saiatu zirenak; gaur, berriz, karabana desegin dute. Batzuek inguru malkarreko muinoetan gora egin zuten, Poliziari izkin egin eta Mexikorantz jarraitzeko ahaleginean. Hondurasko Gobernuak polizien eta militarren abusuak ikertzeko eskatu dio Guatemalari.
Datu ofizialen arabera, 9.000 lagun inguru bildu ditu karabanak, eta horietatik 6.000 egon dira Chiquimulako Vado Hondo herriaren parean, errepidean pilatuta; ez atzera, ez aurrera. Aurrera ezin, Guatemalako indarrek argi esan dietelako, hitzez eta ekintzez, ez dietela pasatzen utziko. Atzera egiteko ere aukerarik ez, migratzaileek desesperazioz adierazi dutenez, pobreziatik eta indarkeriatik ihesi utzi dituztelako beren herriak. Hondurasko egoera ekonomiko makurra are okerrago utzi dute, gainera, COVID-19aren pandemiak eta azaroan Erdialdeko Amerika jo zuten Eta eta Iota urakanek. «Jarraitzen uzten diguten arte eutsiko diogu. Bidea zabaltzea nahi dugu bakarrik: ez gara Guatemalan geldituko. Gure helburua AEBetara iristea da», azaldu zion Dixon Vazquezek karabanatik Hondurasko La Prensa egunkariari.>
Hondurastik Guatemalara sartu den karabanaren zati bat, atzo, Vado Hondoko errepidean, Poliziak eta armadak blokeatuta. ESTEBAN BIBA / EFE
Guatemalako Gobernuak, baina, beren herrialdera itzultzeko eskatu die migratzaileei, eta deportazioak egiten hasia dela jakinarazi du. Migrazio Institutuaren arabera, 1.300 migratzaile baino gehiago itzuli ditu behartuta Hondurasera. Horietatik 192 adin txikikoak dira.
5.000 kilometroko ibilbidea
Guatemala ekialdean dauden Hondurasko milaka herritarrek joan den astean hasi zuten AEBetarako bidea, Honduras iparraldeko San Sula hiriko autobus geltokitik. Asteazkenean, ostegunean eta ostiralean irten ziren hainbat taldetan. Honduras eta Guatemala arteko muga zeharkatu zuten, ostiralean eta larunbatean, El Floridoko pasabidean Poliziak ezarria zuen blokeoa gaindituta.
Guatemala alderik alde zeharkatu nahi dute orain, eta Mexikoko mugara iritsi, herrialdearen hego-mendebaldean dagoen Tecun Uman hiriko pasabidera. 450 kilometroko zeharkaldia egin beharko dute horretarako, eta 5.000 kilometrokoa, orotara, AEBetara iristeko.
Mexikok ere karabanaren kontra egingo duela iragarria du, ordea. «Arautu gabeko migrazioa» eragozteko konpromisoa agertu du, eta, Hondurasko Gobernua deitu du bere lurraldetik migratzaile karabana gehiago irten dadila eragozteko neurriak hartzera. Gauza bera eskatu dio Guatemalak ere.
Mexikoko Atzerri Ministerioak Guatemalaren jokabide «irmo eta arduratsua» goraipatu du. Haren esanetan, Mexiko ez da axolagabea herritarrak karabanetan bizitza arriskuan jartzera bultzatzen dituzten baldintzekiko, baina «migrazio eskema seguruak» behar dira, haren iritziz, herritar horiei «arreta eraginkorra» bermatzeko. Manuel Lopez Obradorren gobernuak Guardia Nazionala bidali du Guatemalarekin duen mugara, migratzaileei herrialdean sartzea eragozteko.
Hondurastik Guatemalara sartu ziren migratzaileak belauniko, atzo, Poliziaren eta armadaren oldarraldiaren ostean. ESTEBAN BIBA / EFE
Joe Biden AEBetako presidente hautatuak agintea hartu baino egun batzuk lehenago abiatu zen karabana Hondurastik —bihar hartuko du presidente kargua Bidenek—. Donald Trump jarduneko presidentearen aldean, migratzaileentzat politika malguagoak hitzeman ditu agintari demokratak.
Guatemalak beste karabana bat itzularazi zuen iazko urrian Hondurasera, 4.000 lagun ingurukoa. Orduan argudiatu zuen migratzaileek COVID-19a kutsatzeko arriskua handitzen zutela eta gobernuak legezko migrazioa babesten duela. 2018ko urriaz geroztik, dozena bat karabana abiatu dira. Gehienek ez dute lortu AEBetako mugaraino iristea. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192413/phil-spector-hil-da-soinu-horma-eratu-zuen-ekoizlea.htm | Kultura | Phil Spector hil da, “soinu horma” eratu zuen ekoizlea | Lana Clarkson aktorea hiltzeagatik kondena betetzen ari zela, espetxean hil da 81 urterekin. The Beatles, Tina Turner, Leonard Cohen eta Ramonesen diskoetan utzi zuen arrastoa, besteak beste. | Phil Spector hil da, “soinu horma” eratu zuen ekoizlea. Lana Clarkson aktorea hiltzeagatik kondena betetzen ari zela, espetxean hil da 81 urterekin. The Beatles, Tina Turner, Leonard Cohen eta Ramonesen diskoetan utzi zuen arrastoa, besteak beste. | Ekoizten zuen disko bakoitzean uzten zuen marka propioak egin zuen ezagun Phil Spector musika ekoizlea (Bronx, New York, AEB, 1939). Distiraz hasitako bide bati, baina, muturreko jarrerek eta indarkeria pasadizo mordoxkek gainjarri zitzaizkion â2003an Clarkson tiroz hiltzeagatik kartzela zigorra betetzen ari zela hil da, koronabirusak jotaâ, eta argi-itzal handiko figura bat bezala erretratatu du musikaren munduak orain, larunbatean bere heriotzaren berri izan zenetik hona.
Bere lehen arrakasta Teddy Bears hirukotearekin izan zen, To Know Him Is to Love Him (1958) lanarekin. Hortik heldu zen industrian gero eta leku nabarmenagoa irabaztera eta benetan dirua egiten hastera âgrabazioetako eskubideak gordetzen zituen, baita egilekide bezala agertzea eskatu ere ekoizten zituen hainbat kantutanâ. 1961ean sortu zuen Philles zigilu propioa, eta, Gold Star estudioetan lur hartuta, ekoizle preziatuena bihurtu zen oraindik gazte-gazte zela. Soinu-horma edo Spector soinua deitu zitzaion teknika sortu izanak finkatu zion ospea, akonpainamenduko hainbat pista gainjarriz grabatzean zetzana, soinu konpaktu bat lortu arte. The Crystals, The Ronettes eta The Righteous Brothersekin egin zuen lan lehen urte horietan, besteak beste.
1961 eta 1995 urte artean, garaiko 20 kantu onenen zerrendetan berak ekoitzitako 40 kantu egon ziren lehen postuan. AEBetako arrakasta sasoi hori, baina, 1966an eten zela esan ohi da, Ike eta Tina Turnerrekin River Deep Mountain High ekoitzi zuenean. Ez zuen oihartzun handirik izan herrialdean, baina bai, ordea, Britainia Handian, non ikonotzat zuten Spector. John Lennonen Instant Karma arrakastaz ekoitzi zuen han, eta hortik hartu zuen parte gero The Beatlesen Let It Be enblematikoan ere, 1970ean. Hamarkada berean ekoitziko zituen George Harrison & Friendsen The Concert for Bangladesh (1971), Dionen Born to Be with You (1975) eta Leonard Cohenen Death of a Ladies Man (1977) ere, beste askoren artean.
Baina Spectorren ateraldi eroek ere handitu zuten haren itzala. Estudioan lan egin bitartean, estu hartzen zituen musikariak, mehatxatuz, ikaratuz eta, ez behin, baita pistola ateraz ere. Ramoneseko kideak korrika atera ziren behin estudiotik hura tiroka hasi zenean, End of the Centurty (1980) grabatzen ari zirenean; eta Cohenek ere erregutu egin behar izan zion ez hiltzeko Death of Ladies Man grabatzen ari zirenean.
Azken tiroa
Hurrengo urteetan atzean utzitako urrezko garaietatik jarraitu zuen bizitzen Spectorrek. Hamaika erreportaje, liburu, dokumental egin ziren haren lanaren eta figuraren gainean, baina ekoizlearen jokabide desorekatuak gero eta itzal handiagoa hartzen joan ziren. Hainbat bider ezkondu zen, eta bikotekide ohiek tratu txarrak salatu izan zituzten; bigarren emazte Veronica Bennettek idatzitako By My Baby: How I Survived Mascara, Miniskirts and Madness lan autobiografikoan, kasu batera.
2003ko otsailaren 3ko gauak are gehiago zartatu zuen behin izar izandakoaren irudia. Lana Clarkson aktore eta zerbitzaria hilik agertu zen haren Alhambrako luxuzko etxean, tiro batekin ahoan. Clarksonek bere buruaz beste egin zuela argudiatu zuen ekoizleak, eta miloi bat dolarreko fidantza ordainduta libre gelditu zen, harik eta 2009an epaitu eta 19 urteko kartzela zigorrera kondenatu zuten arte. Zigorra betetzen ari zela zendu da, bada, Spector, Kaliforniako Stockton kartzelan, azken asteak bertako ospitalean ingresatuta eman eta gero, COVID-19aren ondorioz. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192414/positiboen-ehunekoak-10en-langa-gainditu-du-nafarroan.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoak %10en langa gainditu du Nafarroan | Osasunbideak eta Osakidetzak beste 847 kasu atzeman dituzte igandean Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean egindako proben %8,8k eman dute positibo; Nafarroan, zehazki, %11,7 da positibo tasa. 112 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan: abenduaren 21etik izan den daturik makurrena da. | Positiboen ehunekoak %10en langa gainditu du Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak beste 847 kasu atzeman dituzte igandean Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean egindako proben %8,8k eman dute positibo; Nafarroan, zehazki, %11,7 da positibo tasa. 112 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan: abenduaren 21etik izan den daturik makurrena da. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, beste 847 kasu positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bigarren egunez jarraian, eguneko positiboen kopurua 900 kasutik beheitikoa da Hegoaldean, baina aipatzekoa da egun bakoitzean egindako test kopuruak asteburuan izandako beherakada. Izan ere, egun bakarrean zenbatutako positiboen kopuruak milakoa gainditu zuen joan den ostegunean (1.030), baina ia 5.000 test gehiago egin ziren egun hartan. Azken datuen arabera, Osasunbideak eta Osakidetzak 9.621 proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %8,8k eman dute positibo. Gainera, positiboen ehunekoa nabarmen handiagoa da Nafarroan: %11,7.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dira kasu gehien, beste behin. Zehazki, Osakidetzak 358 positibo detektatu ditu lurralde horretan. Bizkaiak Nafarroa du atzetik; 199 kasu izan dira foru erkidegoan. Gipuzkoan 187 zenbatu dituzte, eta Araban 90.
Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo beste lau pertsona hil zirela gaitzaren ondorioz. Zehazki, 85 eta 90 urte bitarteko emakumezko bat eta hiru gizonezko zendu ziren.
112 gaixo ZIUetan
Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, oraintxe bertan 112 lagun daude Hegoaldeko zentroetako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeratuta. Abenduaren 21etik aitzina erregistratu den kopururik handiena da hori; hau da, azken lau asteetako daturik makurrena. Halaber, atzo 59 pertsona eraman zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta, beraz, guztira 639 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik. Urtarrilaren 2tik, gaitza dela-eta ospitaleratuta daudenen kopuruak etengabe egin du gora Hegoaldean. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192415/hesian-ek-agur-esan-du.htm | Kultura | Hesian-ek agur esan du | Hamabost urteko ibilbidearen ostean, jotzeari utziko diola iragarri du taldeak sare sozialetan. Zortzi disko plazaratu dituzte, eta ehunka kontzertu eman. | Hesian-ek agur esan du. Hamabost urteko ibilbidearen ostean, jotzeari utziko diola iragarri du taldeak sare sozialetan. Zortzi disko plazaratu dituzte, eta ehunka kontzertu eman. | Amaitu da Hesian-en ibilbidea. Ska-rock taldeak ehunka kontzertu eman ditu azken hamabost urteotan, baita zortzi disko argitaratu ere, baina orain «tristuraz beteta» agur esan dute nafarrek. Atzo iragarri zuten euren sare sozialetan, eta jakinarazi zuten ez dutela agurreko kontzerturik ere egingo.
«Hasiera guztiek dute amaiera bat, eta guri kantuz, izerdiz, maitasunez, borrokaz, barrez eta malkoz jositako istorio honi amaiera ematea dagokigu», dio taldeak argitaratutako gutunak: «Emandakoarekin pozik eta jasotako guztiarekin zoriontsu gaude».
Dena, ordea, ez da nahi bezalakoa, eta Hesian taldeko kideek aitortu dute agurra ez dela esperotakoa bezalakoa izango: «Bestelakoa imajinatzen genuen, baina errealitateak nahi baino gehiago lotzen eta mugatzen gaitu. Tristuraz beteta jakinarazi nahi dizuegu ezingo dugula merezi duzuen eta nahi genuen despedidarik egin».
Gainera, publikoki esan ez duten arren, aitortu dute bazekitela urtarrilaren 9an Bilboko Santana aretoan eman zuten kontzertua azkena zela, eta horregatik esan zutela berezia izango zela. Euren agurrean, bereziki, taldearen jarraitzaileei eman dizkiete eskerrak: «Zuengatik izan gara izan garen guztia, eta bihotza beteta, bagoaz».
Hamabost urteko ibilbidea
Hesian 2006ko udan sortu zen, Sakanan, Nafarroan, eta 2007an plazaratu zuen lehen diskoa: Maite dugu. Euren ibilbidean, nagusiki, ska, rock-a eta pop-a landu dituzte, eta urte haietan musika estilo horrek Euskal Herrian izan zuen goraldiaren erreferente nagusietako bat izan zen.
Azken boladan, taldea osatu dute Zuriñe Hidalgok (ahotsa), Fran Uriasek (ahotsa eta gitarra), Ane Bastidak (baxua), Danel Ferreñok (bateria), Iker Toralek (gitarra), Eneko Garziandiak (tronpeta) eta Beñat Larraurik (tronboia). Hamabost urteko ibilbidean, ordea, taldeak hainbat aldaketa egin ditu. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192416/kybsek-atzera-bota-du-103-langile-kaleratzeko-espedientea.htm | Ekonomia | Kybsek atzera bota du 103 langile kaleratzeko espedientea | Gaur goizean bilera dute, eta zuzendaritzak jakinarazi du kaleratzeen ordez beste alternatiba batzuk proposatuko dituela. | Kybsek atzera bota du 103 langile kaleratzeko espedientea. Gaur goizean bilera dute, eta zuzendaritzak jakinarazi du kaleratzeen ordez beste alternatiba batzuk proposatuko dituela. | Egun gutxiren buruan iritzia aldatu duela ematen du. Kayaba multinazional japoniarrak Ororbiako fabrikan 103 langile kaleratzeko lan erregulazioko espedientea aurkeztu zuen iragan astean, eta orain atzera egin du. COVID-19aren krisiaren ondorioz, salmentak %60 jaitsi zirela argudiatu zuen. Igande gauean, berriz, langile batzordeari jakinarazi dio espedientea atzera botako duela. Gaur goizean bildu dira, neurriak negoziatzeko asmoz.
Ororbiako lantokiak 900 langile ditu, eta automobilentzako motelgailuak ekoizten dituzte bertan. Langile batzordean, LABek hamar ordezkari ditu, UGTk bost, CCOOk eta ELAk bina eta Solidariak zein CCPk bana. Zuzendaritzaren hasierako asmoa zen tailerretako 48 langile eta mantentze, logistika edo biltegietako 55 kaleratzea. Sindikatuek «kudeaketa txarra» egitea egotzi diote zuzendaritzari, eta kaleratzeak atzera botatzeko exijitu zioten. Hori egin ezean, ostegunetik aurrera mobilizazioak eta greba egiteko aukeraz ohartarazi zioten.
Igande honetan, zuzendaritzak posta elektroniko bidez jakinarazi du bere asmoa. Sindikatuek eskatu bezala, dosierra kenduko duela aipatzen du. Goizeko 11:00etan zuten lehen bilera espedientearen edukia negoziatzen hasteko, eta aurreratu du zuzendaritzak alternatibak proposatuko dituela. Horietako bat erretiroak dira, 60 langile inguruk 60 urtetik gora baitituzte.
Bileraren garrantziaren jakitun —aurretik ere hala zuten aurreikusita—,langileen artean haren berri zabaltzeko biltzarrak egingo dira gaur gaueko txandan zein bihar goizeko eta arratsaldeko txandetan. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192417/baskoniak-joventut-izango-du-aurkari-espainiako-kopan.htm | Kirola | Baskoniak Joventut izango du aurkari Espainiako Kopan | Otsailaren 12an jokatuko dute bi taldeek final-laurdenetan, Madrilen (18:30). Irabazleak Bartzelona-Unicaja partidako garailea izango du kontrario finalerdietan. | Baskoniak Joventut izango du aurkari Espainiako Kopan. Otsailaren 12an jokatuko dute bi taldeek final-laurdenetan, Madrilen (18:30). Irabazleak Bartzelona-Unicaja partidako garailea izango du kontrario finalerdietan. | TD Systems Baskoniak Joventut izango du aurkari Espainiako Kopan. Final-laurdenak zozkatu dituzte gaur, Madrilen, txapelketa jokatuko den hirian. Otsailaren 12an izango da Baskoniaren partida (18:30), eta irabazten badu, hurrengo egunean izango du finalerdia, Bartzelona-Unicaja partidako garailearen aurka.
Hauek dira final-laurdenetako lau partidak:
-Tenerife-Burgos (otsailaren 11n, 18:30ean).
-Real Madril-Valentzia (otsailaren 11n, 21:30ean).
-Baskonia-Joventut (otsailaren 12an, 18:30ean).
- Bartzelona-Unicaja (otsailaren 12an, 21:30ean).
Iaz, kale egin zuen Arabako taldeak Kopan, ez zelako sailkatu. Duela bi urte egon zen lehiaketan, eta aurtengo aurkari bera egokitu zitzaion orduan Velimir Perasovicek zuzentzen zuen taldeari. Kataluniarrek irabazi zuten final-laurdenetako kanporaketa hura. Denboraldi honetan, elkarren aurka aritu dira ACB ligan, Badalonan (Herrialde Katalanak), eta etxekoek irabazi zuten, azken segundoan Ferran Bassasek sarturiko hiruko batekin.
Baskoniarentzat lehiaketa kuttuna da Kopa, sei bider baitauka irabazita: 1994-95, 1998-99, 2001-02, 2003-04, 2005-06 eta 2008-09 denboraldietan. Horietako hiru Dusko Ivanovicekin lortu zituen, oraingo entrenatzailearekin. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192418/eh-bilduk-osoko-zuzenketa-aurkeztuko-die-jaurlaritzaren-aurrekontuei.htm | Politika | EH Bilduk osoko zuzenketa aurkeztuko die Jaurlaritzaren aurrekontuei | Maddalen Iriarte bozeramaileak salatu du EAJk «uko» egin diola EH Bildurekin hitz egiteari, eta gizarteari bizkarra eman diola, hala: «EAJk euskal gizarteari egiten dio kalte, bere beharrei, eta egoera ezohiko honetako ezohiko beharrei». | EH Bilduk osoko zuzenketa aurkeztuko die Jaurlaritzaren aurrekontuei. Maddalen Iriarte bozeramaileak salatu du EAJk «uko» egin diola EH Bildurekin hitz egiteari, eta gizarteari bizkarra eman diola, hala: «EAJk euskal gizarteari egiten dio kalte, bere beharrei, eta egoera ezohiko honetako ezohiko beharrei». | Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak agerraldia egin du eguerdian Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuei osoko zuzenketa jarriko dietela jakinarazteko. Iriartek azaldu du «datozen orduetan egikarituko» dutela osoko zuzenketa, eta prentsaurrekoa baliatu du EAJk aurrekontuekiko negoziazioan izan duen jarrera kritikatzeko. Hain zuzen, Iriarteren ustez EAJk «hasieratik» egin zion «uko» EH Bildurekin hitz egiteari: «Zinikoa da auzolanaz eta elkarlanaz mintzatzea baina hitz egiteari uko egitea».
EH Bilduren ustez, EAJk ez du akordiorik «nahi» EH Bildurekin, EH Bildu «gobernu alternatiba bakarra» delako, eta EAJk «beldurra» diolako «alternatiba» hori indartzeari. EH Bilduren iritziz, ordea, Jaurlaritzak «erabat galdu du perspektiba» aurrekontuen negoziazioekin, «aurrekontua herritarren beharrei erantzuteko tresna bat delako, eta ez delako EAJk EH Bildu higatzeko duen beharrari erantzuteko tresna bat». EH Bilduk uste du EAJ bizkarra ematen ari zaiela herritarrei: «EAJk ez dio kalte egiten EH Bilduri. Euskal gizarteari egiten dio kalte, bere beharrei, eta egoera ezohiko honetako ezohiko beharrei». Zentzu horretan, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrekin «zorretan» dago EAJ, EH Bilduren ustez, eta azalpen bat «zor» dio gizarteari: «Azaldu beharko die zergatik ez duten beharrezkotzat jotzen osasun publikoa, krisiak jo dituen sektoreak eta adinekoen egoitzetan lan eta bizi baldintza duinak indartzea».
Iriartek oroitu du Azpiazuk berak erran zuela beharrezkoa izanez gero posible litzatekeela gastu muga handitzea. Eta, EH Bilduren iritziz, pandemia eta krisi egoeran gastua ez handitzea «luxu» bat da. Iriarteren hitzetan, osasun sistema, adinekoen egoitzak eta «krisiaren eraginak pairatzen ari diren sektoreak» indartzeko erabili beharko litzateke gastu publiko gehigarria. Zerga erreformari ere hel diezaiola eskatu dio Iriartek EAJri, nabarmendu baitu ez dela egiten ari: «EAJrentzat inoiz ez da momentua aberatsenei zergak igotzeko». Europako funtsei buruz ere elkarrekin aritzeko deia egin dio Jaurlaritzari: «Herri gisa jokatu behar dugu, EAJren alderdikeria alde batera utzita». |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192419/lsquoanersquo-euskarazko-filma-lan-onenaren-goya-sarirako-hautagai.htm | Kultura | ‘Ane’ euskarazko filma, lan onenaren Goya sarirako hautagai | Film, zuzendaritza eta emakumezko aktore protagonista onenaren sarietarako izendatu dute David Perez Sañudo zinemagile bilbotarraren lana, besteak beste. Pablo Agueroren 'Akelarre'-k, berriz, bederatzi izendapen eskuratu ditu. Espainiako Zinema Akademiak martxoaren 6an egingo du sari emate ekitaldia. | ‘Ane’ euskarazko filma, lan onenaren Goya sarirako hautagai. Film, zuzendaritza eta emakumezko aktore protagonista onenaren sarietarako izendatu dute David Perez Sañudo zinemagile bilbotarraren lana, besteak beste. Pablo Agueroren 'Akelarre'-k, berriz, bederatzi izendapen eskuratu ditu. Espainiako Zinema Akademiak martxoaren 6an egingo du sari emate ekitaldia. | Espainiako Zinema Akademiak Goya sarietarako aurtengo hautagaiak jakinarazi ditu. Hainbat euskal ekoizpen, zinemagile eta aktore daude izendatuen artean. Horietatik, Pablo Aguero zinemagile argentinarrak zuzendutako Akelarre filma izan da hautagaitza gehien eskuratu dituen lana. Sorgin ehizari buruzko filmak bederatzi izendapen jaso ditu, tartean, emakumezko aktore protagonistarik onenaren kategoriakoa —Amaia Aberasturi— . Horiekin batera, argazki zuzendaritzaren, zuzendaritza artistikoaren, produkzio zuzendaritzaren, jantziteriaren, makillaje eta ile apaintzearen, efektu berezien, soinuaren eta jatorrizko musikaren ataletan ere izendatu dute.
1609. urtean dago girotua filmak kontatzen duen istorioa, euskal kostaldeko herri batean. Neska gazteen talde bat eguneroko lanak egiten dabil, berriketa eta txantxa artean. Ezustean, soldaduak azalduko dira, eta, modu bortitzean, atxilo eramango dituzte. Inkisizioaren epaile batekin agertu dira herrian, eta sorginkeria leporatuko diete andreei. Euskal Herrian grabatu zuen filma Aguerok, eta euskaraz eta gazteleraz mintzo dira pertsonaiak. Hiru euskal ekoiztetxeren, eta Argentina, Bretainia eta Parisko beste batzuen koprodukzioa da. Donostiako 68. Zinemaldian Sail Ofizialeko lehian izan zen filma, iaz.
Ane euskarazko filmak, berriz, bost izendapen eskuratu ditu, tartean, film onenaren sariaren kategoriakoa. Horrez gain, zuzendari berri onenaren —David Perez Sañudo—, emakumezko aktore protagonistarik onenaren —Patricia Lopez Arnaiz—, emakumezko aktore berri onenaren —Jone Laspiur— eta egokitutako gidoirik onenaren —Perez Sañudo eta Marina Pares— sarietarako ere izendatu dute.
Zuzendari bilbotarraren lehen lan luzea da Ane, eta desagertutako alaba baten bilaketa kontatzen du. Egun batez, Ane ez da etxera agertuko, eta haren bila abiatuko da ama. Abiadura handiko treneko lanak zaintzen egiten du lan amak, eta, desagerpenaren harira, ezezagun zitzaion alabaren aktibismoa ezagutuko du. Hain zuzen, familia barruko komunikazioari eta komunikazio faltari buruzkoa ere bada filma. Akelarre bezala, Donostiako 68. Zinemaldian estreinatu zuten lana, iaz, baina, kasu honetan, Zuzendari Berriak sailean, eta Euskal Zinemaren Irizar saria eskuratu zuen.
Beste euskal zinemagile bat ere bada izendatuen artean: Juanma Bajo Ulloa zuzendari gasteiztarrak zuzendaritzarik onenaren sarirako hautagaitza eskuratu du, Baby filmari esker. Film beraren jatorrizko musikagatik, Bingen Mendizabalek ere lortu du izendapena kategoria horretan.
Halaber, Ana Sernaren eta Paula Iglesiasen Solo son peces lanak ere lortu du izendapena, dokumental labur onenaren kategorian.
Martxoaren 6an egingo dute sari banaketa ekitaldia, Malagan (Espainia), «ezerk eragozten ez badu» eta modu «mugatu eta arduratsuan», Mariano Barroso Espainiako Zinema Akademiako presidenteak zehaztu duenez. Hala, sarietarako hautagaiak eta garaikurrak banatuko dituzten pertsonak baino ez dira izango ekitaldian. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192420/txertoen-erdiekin-iritsi-da-pfizerren-asteroko-bidalketa-hego-euskal-herrira.htm | Gizartea | Txertoen erdiekin iritsi da Pfizerren asteroko bidalketa Hego Euskal Herrira | Eztabaida piztu da ordezkari politikoen artean, dosien banaketa dela eta | Txertoen erdiekin iritsi da Pfizerren asteroko bidalketa Hego Euskal Herrira. Eztabaida piztu da ordezkari politikoen artean, dosien banaketa dela eta | Heldu da agorraldia. Pfizer farmazia konpainiak aldi baterako murriztuko du txerto banaketa Europan, ekoizpen gaitasuna handitu ahal izateko, eta, hori dela eta, Espainiako Gobernuak orain arte ezarritako banaketa eredua aldatu du, bigarren dosia bermatu ahal izateko. Hartara, dosi gutxiago igorriko dituzte aurreko asteetan txerto gutxiago jarri dituzten erkidegoetara, eta, gehiago, berriz, aurreko dosi guztiak edo ia guztiak jarri dituztenetara. Erabakiak kalapita sortu du talde politikoen artean: Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak argudiatu dute txertoen «erreserba estrategikoa» egin zutela, ekoizpen edo hornidura arazorik balego, txertoa jaso zutenen bigarren dosia bermatu ahal izateko (bigarren dosia ezinbestekoa da immunitatea lortze aldera); beste zenbait ordezkarik, ordea, «utzikeriaz» jokatzea eta «mantsoegi ibiltzea» leporatu diete administrazioei.
Polemikaren erdian iritsi da Pfizerren asteroko bidalketa eta, espero bezala, dosien erdiak jaso dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan: 8.736 jaso ditu Osakidetzak (espero zirenen %56) eta ia 3.000, Osasunbideak (%50).
Iñigo Urkulluk ez du begi onez ikusi banaketa hori. Atzo, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan zuen «onartezina» dela, eta «kalte» egiten diola «aurreikuspenez jardun duenari». «Erabakia bidegabea da Euskadirentzat», salatu zuen sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Mezu horri erantzun dio gaur Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak: Urkulluri esan dio txertoak «jartzeko» direla, «ez gordetzeko».
Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren ustez, ordea, «azken egunetako gertakariek frogatu dute» Eusko Jaurlaritzak hartutako bidea «egokia» zela: «Kanpoan erosteko gaitasunik ez duzunean eta laborategi bakar baten menpe zaudenean, nolabait bermatu beharko duzu 21 egunen buruan bigarren dosia eman ahalko duzula». Gogoratu du Pfizerren bidalketa atzeratu egin zela duela bi aste: «Gero elurtea heldu zen, eta orain, murrizketak».
Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko tirabirak «oilar jokotzat» jo ditu PPko ordezkari Carlos Iturgaitzek: «Ikuskizun tamalgarria eskaintzen ari dira Urkullu eta Sanchez, egunero mokoka». |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192421/erika-lagomak-eta-estitxu-fernandezek-eta-jon-abrilek-irabazi-dituzte-tene-mujika-sariak.htm | Kultura | Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek, eta Jon Abrilek irabazi dituzte Tene Mujika sariak | Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuentzako bekak banatzen ditu sariak. Lagomak eta Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landuko dute, eta Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egingo du. | Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek, eta Jon Abrilek irabazi dituzte Tene Mujika sariak. Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuentzako bekak banatzen ditu sariak. Lagomak eta Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landuko dute, eta Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egingo du. | Jakinarazi dute nork jasoko dituen aurtengo Tene Mujika sariak. Normalean sari bakarra banatu ohi dute urteroko sariketa horretan, baina aurten bi beka banatuko dituzte Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak. Helburua Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuak saritzea da. Aurten, beka horri esker, Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landuko dute, eta Jon Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egingo du, eta
Antolatzaileek azaldu dutenez, «aurten proiektu ugari eta maila handikoak aurkeztu ziren», eta horregatik horien guztien artean saria bi lani ex aequo ematea erabaki du Idurre Eskisabelek, Imanol Muruak eta Elixabete Garmendiak osatutako epaimahaiak.
Debako Udalak, berriz, saria bitan banatu ordez, bikoizteko erabakia hartu du: 6.000 euro irabazle bakoitzarentzat. Irabazleek urtebeteko epea izango dute proposatutako lana burutzeko, eta 2022an liburu gisa plazaratuko ditu biak Elkar argitaletxeak.
Irabazleak
Erika Lagoma eta Estitxu Fernandez lesakarrek amatasun disidente eta feministak erakutsi nahi dituzten elkarrizketa sorta bat osatuko dute: «Amaren irudi patriarkal estereotipatuaz gaindi, eta superwoman-en amatasun neoliberaletik urruti, egungo sistema zalantzan jarri nahi duten ama izateko modu desberdinak: askotarikoak, errebeldeak, kontraesanei uko egiten ez dietenak».
Jon Abril kazetari eta kultur dinamizatzaileak, berriz, Euskal Herrian emakumeek izan dituzten lanbideak bildu nahi ditu proeiktuan: meatzariak Gallartan, galletagileak Bilbon, kontserbagileak Ondarroan eta Lodosan, metalurgiakoak Gasteizen, ehungintzakoak Bergaran, zigarrogileak Donostian, paper fabrikakoak Atarrabian, neskameak Lapurdiko kostan, espartingileak Zuberoan... Ezkutatutako eskuak: emakume langileak gerra ondoko Euskal Herrian izena du proiektuak. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192422/andreak-nagusi-guggenheim-museoko-aurtengo-programazioan.htm | Kultura | Andreak nagusi Guggenheim museoko aurtengo programazioan | Bilboko Guggenheim museoak zortzi erakusketa antolatuko ditu 2021ean. Urtarrilaren 29tik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Bilbo eta pintura’. Emakumezko artistek «protagonismo nabarmena» izango dute aurtengo eskaintzan | Andreak nagusi Guggenheim museoko aurtengo programazioan. Bilboko Guggenheim museoak zortzi erakusketa antolatuko ditu 2021ean. Urtarrilaren 29tik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Bilbo eta pintura’. Emakumezko artistek «protagonismo nabarmena» izango dute aurtengo eskaintzan | Aurrekontua iazkoarekin alderatuta %20 jaitsi bada ere, Bilboko Guggenheim museoak aurreko urteetako «anbizio, asmo eta bikaintasun» berekin ekingo dio 2021ari. Hala argitu du Juan Ignacio Vidarte zuzendariak goizean emandako prentsaurrekoan, aurrekontu murriztu hori nola egikarituko duten xehatzen hasi baino lehen. Zortzi izango dira aurten eskainiko dituzten erakusketak, eta bilduma iraunkorrak eta luzerako mailegatutako obrak funtsezkoak izango dira, zuzendariak adierazi duenez. Gainera, programazioak andreen «presentzia nabarmena» izango duela aurreratu du: «Udazkeneko eskaintza osoa emakumezko artistekin bete dugu». Erakusketok hizpide izango dituzte, besteak beste, aldaketa betean dauden tokietan sortutako adierazpen artistikoak, gorputzaren mugimenduak, ezohiko material eta teknikekin ondutako obrak eta abstrakzioa jorratu zuten andre artistak. Horietatik lehena, Bilbo eta pintura, urtarrilaren 29tik egongo da ikusgai.
Oroz gain, «oreka» izan du jomuga aurtengo programazioak, Vidarteren hitzetan: batetik, erakusketek jorratuko duten denbora tartearengatik, XIX. mende bukaerako eta XX. mendearen erdialdeko obrak ikusi ahal izango baitira, baita ekoizpen garaikideak ere; eta, bestetik, eskaintzaren maila urte osoan zehar mantentzeaz arduratu direlako. Hala, programazioa «publiko zabal batentzat erakargarria» izango dela ziurtatu du Vidartek, baita «askotarikoa» ere, hori izan baita helburuetako beste bat: «Erakusketa batzuek hainbat artista batzen dituzte, euskarrietan ere aniztasuna dago...». Alabaina, aniztasun horren artean «justaposizioak» lortzen saiatu dira: «Urteko lehen zatian dauden lehenengo bi erakusketek atzera begiratzen dute; bigarren zatia, berriz, emakumezko artistengan oinarrituko da».
Hauek dira, zehazki, Guggenheimeko 2021eko programazioa osatuko duten zortzi erakusketak, hurrenkera kronologikoan:
‘Bilbo eta pintura’. Urtarrilaren 29tik abuztuaren 29ra bitarte.
Aurtengo lehen erakusketak XIX. mende bukaerako eta XX. mende hasierako Bilbo erakutsiko du, tarte horretan bertan aritu ziren artisten muralen bitartez. Kosme Barañano bilbotarra arituko da komisario lanetan, eta Petra Joosek lagunduko dio zeregin horretan. Joosen hitzetan, bildutako muralek «Bilbok ordurako zuen nazioarteko izaera nabarmentzen dute», eta azpimarratu du garaian «ohikoa» zela bertako artistek nazioarteko proiekzioa izatea. Hainbat klasetako pertsonak batera agertzen dira obretan, eta irudiak egin zituzten orobat burgesek bisitatzen zituzten terrazekin, baita landa eremuan edo itsasoan aritzen ziren herritarrekin ere. «Garrantzi bera zuten», Joosen iritziz. Artista bilbotar asko mugaz gaindi ere aritu ziren, eta nazioartean garatzen ari ziren mugimendu artistiko batzuk ekarri zituzten; besteak beste, espresionismoa.
'Bada lege bat, esku bat, abesti bat’, Alex Reynolds. Otsailaren 19tik ekainaren 13ra bitarte.
Film & Video programaren barruan garatuko diren hiru erakusketetako lehena izango da Reynoldsen obra. Manuel Cirauqui komisarioak azaldu duenez, bi giltzarri ditu lanak: «Batetik, euskarri hauen historiari dagozkion gaiak azpimarratu nahi ditu, eta, bestetik, baita gaur egungo gizarteko galdera behinenak ere». Dantzaren bitartez hausnartzen du gai horien inguruan, eta euskarria «transzenditzea» du xede, komisarioaren hitzetan. «Artistaren eta ikuslearen gorputzek kolabora dezaten pantailatik kanpo, egoeraz harago doan kontaktua lortzeko. Espazioa ez dadin pantailara mugatu».
‘Urte eroak: 1920ko hamarkada’. Maiatzaren 7tik irailaren 19ra bitarte.
Bi mundu gerren tarteko garaira begiratuko dio erakusketak. Petra Joos komisarioak «interesgarriak» deritze urte horiei, «duela 30 urte asmatuak direla uste den» gaiak garatzen ari zirelako dagoeneko mende bat lehenago: alegia, «dantzak, feminismoa, gorputzaren pertzepzio berriak eta askatasuna sexuala», besteak beste. Politikoki eta sozialki ez ezik, artistikoki ere «aurrera pauso garrantzitsuak» eman ziren urte horietan, Joosek aletu bezala: hala nola arkitekturan, altzarigintzan eta modan berrikuntzak izan ziren. Giro hori guztia gogora ekarriko du erakusketak: zazpi atal izango ditu, jorratuko den gai bakoitzeko bat.
‘Asmamenaren ildoa’. Ekainaren 1tik otsailaren 6ra bitarte.
Guggenheimeko bilduma propioko obretara eta luzerako maileguetara jo dute erakusketa hau ontzeko. Umorea, asmamena eta esperimentazioa dira lan hauek lotuko dituzten gakoak, Lekha Hileman Waitoller kuradoreak azaldu bezala. «Prozesu ez oso ortodoxoak, gizakia irudikatzeko forma ezohikoak, eta teknika moldatuak» ageri dira aukeraketa honetan, haren hitzetan. Besteak beste, Yoko Ono artistaren mihise bilduma bat ikusteko aukera egongo da, Guggenheimen bertan egin zituenak.
‘Tximista dantza’, Cecilia Bengolea. Ekainaren 24tik irailaren 26ra bitarte.
Film & Video programaren bigarren lana izango da Bengolearena. «Koreografia eta bideo artea» uztartzen ditu artistak lan honetan, Cirauqui komisarioak azaldu duenez, eta, zehazki, Jamaikako dancehall dantza motaren inguruan egindako ikerketen harira ondutako obra da. «Erritu gisako jardueren gordailua da dantza mota hori. Millennial kultura eta gai arkaikoak nahasten ditu. Bengolearen obrak bizitasuna kutsatzea du helburu».
‘People Come First’, Alice Neel. Irailaren 17tik 2022ko urtarrilaren 23ra bitarte.
Alice Neel artista estatubatuarraren estatuko lehen atzera begirakoa hartuko du museoak udazkenean. 70 urteko ibilbidea izan zuen Neelek; baina, halere, kostata lortu zuen AEBez gaindiko oihartzuna, Lucia Agirre komisarioak adierazi duenez. Neelek erretratuak jorratu zituen bereziki, baina «bide bat baino ez ziren izan pertsonen arima erakutsi ahal izateko», Agirreren ustez. Bere garaiko joera kulturalen kontrakarrean egin zuen lan, eta amatasuna edota AEBetako depresioa izan zituen hizpide, besteak beste. Guggenheimen Neelen obra oparoaren ia 100 lagin ikusi ahal izango dira, artistaren ibilbidea haren osotasunean erakutsiko dutenak.
‘Noa Eshkolen mugimendu errotazioa’, Sharon Lockhart. Urriaren 7tik 2022ko otsailaren 27ra bitarte.
Film & Video programaren urteko hirugarren eta azken instalazioa izango da Lockhartena. Honek ere gorputzaren mugimendua izan du lanaren lehengai, eta Noa Eshkol koreografo, teorialari eta ikertzaile israeldarraren lanetan oinarritu da obra ontzeko. Programako aurreko bi instalazioak bezala, Cirauqui arduratu da honetaz ere: «Eshkol aitzindaria izan zen gorputzaren mugimenduaren ia modalitate guztiak erregistratzeko gai den idazketa sistema batera transkribatzen giza keinuak», azaldu du. Sistema horren aplikazioak ikusgai egongo dira udazkenetik aurrera.
‘Emakumeak abstrakziogile’. Urriaren 22tik 2022ko otsailaren 27ra bitarte.
1860. hamarkadatik 1980.era abstrakzioa jorratu zuten emakumezko artisten aukeraketa eskainiko du museoak urteko azken erakusketan. Sortzaile «ezagun zein ezezagunen» lanak bilduko dira, Waitoler kuradoreak azaldu duenez. «Abstrakzioaren historiari begirada berri bat ematea» izango du helburu erakusketak. Obra piktorikoez gain, abstrakzioaz diharduten testu sorta ere kontsultatu ahal izango da erakusketan, «batez ere, 1970eko hamarkadako testu feministak». |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192423/150-hautetsik-bretainiaren-batasunari-buruzko-galdeketa-bat-eskatu-diote-frantziako-presidenteari.htm | Mundua | 150 hautetsik Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa bat eskatu diote Frantziako presidenteari | Ideologia eta alderdi askotariko ordezkari politikoek Bretainia eskualdearen eta Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura historikoak» oroitarazi dizkiote Macroni. | 150 hautetsik Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa bat eskatu diote Frantziako presidenteari. Ideologia eta alderdi askotariko ordezkari politikoek Bretainia eskualdearen eta Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura historikoak» oroitarazi dizkiote Macroni. | Bretainia historikoko 150 hautetsik batasunari buruzko erreferendum bat egiteko eskatu diote Frantziako presidente Emmanuel Macroni. Bretainia eskualdearen eta Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura geografikoak, historikoak eta ekonomikoak» kontuan harturik, galdeketa antolatzea ezinbestekoa dela deritzote, baita azken hamarkadotan herritarrek horren alde agertu duten jarrera etengabeagatik ere.
Egun, Frantziako Errepublikaren egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena; bestetik, Loira Atlantikoa departamendua dago, hegoalderago: Naoned du hiriburua, eta Loirerria eskualdearen parte da.
Le Journal du Dimanche astekarian publikaturiko zutabe batean, ordezkari politikoek Macroni oroitarazi diote Frantziako Konstituzioak modua ematen duela erreferenduma arautzeko lege bat sustatzeko, 72.1. artikuluko hirugarren paragrafoaren bitartez. Hortaz, baldintza guztiak betetzen direla argudiatuta, hautetsiek Frantziako presidenteari eskatu diote «berehala» abiatu dezala prozesua.
Sinatzaileen iritziz —zazpi diputatu eta sei senatari daude tartean—, lehenik Loira Atlantikoa departamenduko herritarrei galdetu beharko liekete batasunaz, eta gero Bretainia eskualdeko eta Loirerriko gainontzeko departamenduetakoei, haien kasuan etorkizunean izan nahi duten estatus politikoaz.
Azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte balizko erreferendumari begira. 2019ko otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko balizko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Bretainiako Kontseiluko presidenteak aurkeztu zuen zuzenketa, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».
Diru sailaren bozketa batasunari buruzko batzorde batek landutako txostenaren harira egin zuten. Testu horretan, Isabelle Le Bal kontseilaria —MoDem alderdi zentristakoa— eta Jean-Michel Le Boulanger kontseiluko lehen presidenteordea —PS Alderdi Sozialistakoa— buru zuen lantaldeak honakoa ondorioztatu zuen: «Lurralde kolektibitateen zatiketaren auzia demokratikoa da, eta modu demokratikoan egin behar zaio aurre. Herritarren iritzia entzun beharra dago».
Herritar gehienak, erreferendumaren alde
Frantziako Gobernuaren ezezkoa behin eta berriz jasotzearen ondorioz, Bretainiaren batasunari buruzko eztabaida agenda politikoan txertatzea ez da izan egiteko erraza. Halere, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben 2019ko abuztuko galdeketak —TMO Institutuak egina— berriz mahaigaineratu zuen auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan.
Galdeketaren emaitzak publiko egin eta gutxira, Bretainia eskualdeko presidente Loig Chesnais-Girardek —PSkoa— adierazi zuen pilota Loira Atlantikoa departamenduaren teilatuan zegoela, eta horri zegokiola hurrengo pausoa ematea.
Horren aurretik, 2018ko abenduan, Loira Atlantikoa departamenduko Kontseiluan kontsentsu handia izan zuen erreferendum baten eskariak, 62 ordezkaritik 55ek egin baitzuten horren alde. Hori bai, iritzia xehetasun garrantzitsu batekin batera eman zuten, eskatu baitzuten erreferendum hori, Loira Atlantikoa departamenduan ez ezik, Loirerria eskualde osoan eta Bretainia eskualde osoan ere egiteko.
Aldiz, batasunaren inguruan, Kontseiluak kontrako iritzia eman zuen: 30ek aurka bozkatu zuten, eta alde soilik hamahiruk —hamabostek abstentzioa eman zuten, eta lauk ez zuten bozketan parte hartu—.
Bretainiaren kasuan, urteotako jarrerek eta ekinbideek agerian utzi dute bost departamenduen batasunari buruzko erreferendum bat egitea beharrezkoa dela, gizartearen aldarri bilakatu baita aspaldidanik. Gainera, iritzi hori ez da soilik mugimendu edo alderdi batena, paisaia ideologikoaren alde guztietako agintariak baitaude horren alde. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192424/bilboko-udalak-eta-bizkaiko-foru-aldundiak-harrera-egin-diote-athletici.htm | Kirola | Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak harrera egin diote Athletici | Juan Mari Aburto alkateak hartu du klubaren ordezkaritza udaletxean, eta Unai Rementeria ahaldun nagusiak Aldundian. | Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak harrera egin diote Athletici. Juan Mari Aburto alkateak hartu du klubaren ordezkaritza udaletxean, eta Unai Rementeria ahaldun nagusiak Aldundian. | Eguerdi aldean heldu da Athleticeko espedizioa Euskal Herrira. Atzerapenez heldu ere. Loiuko aireportutik Bilboko udaletxera joan da ordezkaritza bat. Han zuten zain Juan Mari Aburto alkatea. Zale batzuk kalean egon dira, kopa eta jokalariak gertutik ikusi nahian. Pandemiaren eraginez, ekitaldi xumea eta laburra izan da, udaletxeko Arabiar aretoan egin da, eta klubetik kide hauek bakarrik egon dira: Aitor Elizegi presidentea, Jose Angel Iribar, Marcelino entrenatzailea, eta Iker Muniain, Raul Garcia, Iñaki Williams, Mikel Balentziaga eta Oscar de Marcos kapitainak.
Aretora sartu orduko, aurreskua egin die dantzari batek, eta, ondoren, mintzaldiak etorri dira. Aburto izan da hitza hartzen aurrenekoa: «Zorioneko gaude, eta harro, balentria historikoa lortu duzuelako». Aipatu egin du Gaizka Garitano, baita Aritz Aduriz ere, «denen artean egindako bidea izan delako kopa hau irabaztea». Athletic hiriarentzat «ikurra» dela gaineratu du, eta «urre gorriko orria idatzi» zutela bart Sevillan (Espainia). Enkargu hau ere eman die klubeko kideei: «Apirilean aukera duzue beste bi kopa ekartzeko, eta zain egongo gara. Bidea ikasi duzue».
Elizegik jarraitu dio hitzarekin, eta atzean zituen kapitainak goraipatu ditu, talde osoa barne: «Egunero erakusten didate zer den konpromisoa, lana, jarraitutasuna». Ahaztu egin zaio Marcelino aipatzea, eta txaloak entzuten ari zenarekin batera oroitu da entrenatzailearekin: «Marcelino ere familia honetako kide da. Lehen egunetik erakutsi zigun badakiela zein diren gure indarguneak eta ahuleziak».
Kapitainak segitu du hizketan gero. Muniainek nabarmendu du zaleak «gertu» sentitu zituztela atzo, zelaian egoterik izan ez bazuten ere. Aurrera begira jarri zen nafarra ere: «Iritsiko da zaleekin hau dena ospatzeko garaia».
Marcelinok ere egin ditu hitz batzuk, eta presidenteak eta Muniainek ez bezala, soilik Bilboko eta Bizkaiko zaleak izan ditu gogoan, Euskal Herrikoak aipatu gabe: «Lehen egunetik gozarazi egin didate jokalariek. Profesionaltasun handia erakutsi dute, baita maitasuna ere. Oso handiak dira». Entrenatzaileak ere aipua egin dio etorkizunari: «Ea gai garen zale ikaragarri hauek zoriontsu egiten segitzeko. Beste arrakastaren bat lortzeko ea kapaz garen. Indar guztiarekin saiatuko gara».
Hori guztia esan ondoren, Aburtok opari bat egin dio klubari: Bilboko hiriaren bandera. Argazkia atera dute kide guztiek banderarekin, eta horrela amaitu da udalaren harrera. Foru Aldundira joan dira gero, eta han Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak eta Lorea Bilbao Kultura, Kirola eta Euskara diputatuak hartu dituzte jokalariak. Rementeriak hitz gutxi batzuk egin ditu: «Itzelak zarete», esan die klubeko kideei. Superkopa irabazteko uneari egin dio aipamena: «Momentu onena da garaipena lortzeko. Bizkaiak behar ditu horrelako pozak garai zail hauetan».
Ondoren, Elizegik, Muniainek eta Marcelinok hartu dute hitza. Kapitainak gogoan izan ditu pandemiak jotako herritarrak eta familiak. Hitza eman du titulu gehiago lortzeko lan handia egiten segituko dutela. Marcelinok adierazi du azkar ikusi dutela zer den Athletic Bilbon eta Bizkaian, eta harro daudela erronka honen parte izateagatik. Zaleak garaipenean egon ez izanaren pena nabarmendu du. Onartu du Superkopa titulu handia ez dela beste batzuen aldean, baina Real Madrili eta Bartzelonari irabazteak sekulako balioa duela. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192425/erpe-markak-eta-giza-garezur-bat-topatu-dituzte-amorotoko-kobazulo-batean.htm | Kultura | Erpe markak eta giza garezur bat topatu dituzte Amorotoko kobazulo batean | Gernikako Ades taldeak orain arte ezagutzen ez zen harpe bat aurkitu eta esploratu du. | Erpe markak eta giza garezur bat topatu dituzte Amorotoko kobazulo batean. Gernikako Ades taldeak orain arte ezagutzen ez zen harpe bat aurkitu eta esploratu du. | Ades espeleologia elkarteak orain arte ezagutzen ez zen kobazulo bat aurkitu eta esploratu du Amoroton (Bizkaia), eta lehen saioetan dagoeneko topatu dituzte aztarna interesgarriak, ustez hartz baten erpearen markak eta giza garezur bat.
MG-12 kodearekin katalogatu dute haitzulo aurkitu berria. Erpearen markak handiak dira, eta harpeko hainbat lekutan ikusi dituzte. Adierazi dutenez, tamaina ikusita, litekeena da ugaztun «oso handi» batenak izatea; gaineratu dute agian leize-hartz batenak izan litezkeela. Lur planetan bizi izan diren hartz handienetako bat da Ursus spelaeus: 130 zentimetroko altuera har zezaketen soingurutzean —hau da, gaurko hartz zuriak bezain handiak ziren— eta 600 kilo. Duela 27.500 urte inguru galdu ziren. Euskal Herriko hainbat kobazulotan topatu dituzte haien aztarnak, besteak beste Ekainen, Izturitzen, Arrikrutzen eta Lezetxikin.
Giza garezurra
Ades taldeko espeleologoek egin duten beste aurkikuntza bat: gizaki baten kaskezurra. Nabarmendu dute «ezohiko» moduan topatu dutela, hau da, ganga agerian eta aurpegiko hezurrak lurperatuta, eta ez dagoela beste hezur aztarnarik inguruan. Ikusteke dago zer gehiago topa daitekeen inguruan, adierazi baitute ez dutela inongo indusketarik egin, halako aurkikuntzen inguruko protokoloari jarraikiz. Izan ere, aurkikuntzaren berri emanda, orain arkeologo, paleontologo eta bestelako ikertzaileren txanda litzateke.
Kobazuloan topatu duten kaskezurra. Ades espeleologia taldea
Ades taldeak Gernikan (Bizkaia) du egoitza. Ia 40 urte daramatzate lanean, boluntario gisa. Aurkikuntza garrantzitsuak egin dituzte lehen ere Bizkaian: Morgotako kobazuloan (Kortezubi) Goi Paleolitoko aztarnategia topatu zuten labar artearekin, 2014an. Hurrengo urtean, gauza bera Berriatuko Atxurra harpean, eta 2016an, Goi Paleolitoko artea aurkitu zuten Armintxen (Lekeitio). |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192426/cabacas-auziko-ebazpena-berretsi-du-gorenak.htm | Gizartea | 'Cabacas auziko' ebazpena berretsi du Gorenak | Auzitegiak ez du arrazoirik ikusi aurkeztutako helegiteak onartzeko, eta ontzat jo du Bizkaiko Probintzia Auzitegiak jarritako zigorra. Gaineratu du epaiketak berme guztiak izan zituela, ikerketak «partzialki huts egin» arren. | 'Cabacas auziko' ebazpena berretsi du Gorenak. Auzitegiak ez du arrazoirik ikusi aurkeztutako helegiteak onartzeko, eta ontzat jo du Bizkaiko Probintzia Auzitegiak jarritako zigorra. Gaineratu du epaiketak berme guztiak izan zituela, ikerketak «partzialki huts egin» arren. | Iñigo Cabacasen heriotzaren harira, Espainiako Auzitegi Gorenak baieztatu egin ditu bi urteko espetxealdia —ez du kartzelan sartu beharko— eta lau urteko inhabiliatzio zigorra Juan Jose de Pablorentzat, «zuhurtziagabekeria profesional larriko giza hilketa» egotzi zioten ertzainarentzat. Hala, zigor salak baztertu egin ditu ezarritako helegite guztiak, eta ontzat jo du Bizkaiko Auzitegiaren ebazpena. Lehen epaiketan hartan, akusatuen artetik bakarra zigortu zuten —maila handieneko agentea—, eta beste bost absolbitu, tiroa egin zuen agentea nor izan zen baieztatu ezin zela argudiatuta.
Auzitegiak baztertu egin du akusatuak jarritako helegitea onartzea. Ebazpenean, lehen epaiaren xehetasun maila txalotu dute, adieraziz «kargatzearen desegokitasunaren aurrean, ez kargatzeko agintzea» hilketa ekiditeko nahikoa izango litzatekeela argudiatu du. Hala, erabaki hori hartzeko bere «betebeharraren» aurrean, inhibitu egin zela uste du auzitegiak: «Frogatutzat eman den errealtoan zentzuz osatutako denbora sekuentziak egiaztatzea baimentzen du karga ekidin ahal izan zuela, agindu soil batekin».
Era berean, baztertu egin du Cabacasen gurasoek jarritako helegitea ere. Familiak gainerako akusatuak ere zigortzeko eskaera egin zuen, baina Bizkaiko Probintzia Auzitegiak ebatzi bezala, adierazi du tiroa nork egin zuen frogatu ezinak galarazten duela halako erabaki bat hartzea. Gaineratu du egungo jurisprudentziak eragozten duela absoluzio ebazpenetan aldaketak egitea.
Horrez gain, berme guztiak betetzen dituen epai bat izateko euren eskubidea bermatu zela azaldu du auzitegiak. Hala, nabarmendu du Bizkaiko Auzitegiak ere Ertzaintzaren ikerketaren aurka egin zuela. Auzitegiaren esanetan, ezin da ikerketa eskas bat egon dela ondorioztatu, baina bai «partzialki huts egindakoa», Ertzaintzako agenteek «hasieran izan zuten jarrerak eragindako eragozpenak» medio.
2012ko apirilaren 5ean, Athleticek Alemaniako Schalke 04 taldearen aurka lortutako garaipena ospatzen ari ziren zaleen aurka oldartu zen Ertzaintza, Maria Diaz de Haro kalean. Agenteek botatako gomazko pilotetako batek buruan jo zuen Cabacas, eta koman utzi zuen, buruezurra apurtuta eta garunean lesio larriekin. Lau egun geroago hil zen, pilotakadak eragindako lesioen eraginez.
Bizkaiko Probintzia Auzitegiko lehen sekzioko epaileek gau hartan operazioaren buru zen De Pablo jo zuten errudun bakartzat, aho batez, eta absolbitu egin zituzten gainerako auzipetuak; bi ofizialorde, operazioan parte hartu zuten furgoneta banaren buruak, eta hiru ertzain. Horrez gain, gogor jo zuten Ertzaintzaren jokabidea aztertzerakoan, agenteen oldarraldia «neurrigabea eta bidegabea» izan zela argudiatuta. Ebazpen hark Jorge Aldekoa ertzainburuaren dimisioa eragin zuen. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192427/tabakalerak-euskal-sorkuntza-nazioartekotzea-izango-du-helburu-2021-urtean.htm | Kultura | Tabakalerak euskal sorkuntza «nazioartekotzea» izango du helburu 2021. urtean | Hiru milioi euroko aurrekontua izango du aurten zentroak, eta 30 programa eskainiko ditu. Profesionalentzako sarbide izateaz gain, herritarrak kulturara heltzea ere badu helburu. | Tabakalerak euskal sorkuntza «nazioartekotzea» izango du helburu 2021. urtean. Hiru milioi euroko aurrekontua izango du aurten zentroak, eta 30 programa eskainiko ditu. Profesionalentzako sarbide izateaz gain, herritarrak kulturara heltzea ere badu helburu. | “Kulturaren egoerak derrigortzen gaitu ahalegin hau egitera”, adierazi du Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusiak, gaur goizean egindako agerraldian. Esan eta egin. Euskara nazioartekotzea, arte garaikidea profesionalizatzea, artisten arteko sareak sortzea eta sorkuntzarako baliabideak herritarren esku uztea izango dute helburu Tabakalerak eta programa horietan parte hartuko duten eragileek. Izan ere, erakusketa-zentro izaeratik harago joateko asmoa du Tabakalerak 2021. urtean; ekoizpen artistikorako zentro izan nahi du, eta horretarako, tokiko eta nazioarteko artistei eskainiko dizkie bere gune eta baliabide gehienak . Tabakaleraz gain, beste zenbait eragilek ere hartuko dute parte aurtengo programan: Etxepare Euskal Institutuak, Kutxa Fundazioak, Donostia Zinemaldiak, Elias Kerejeta Zine Eskolak, Euskadiko Filmategiak eta Zineuskadi/Mediak.
Ikus entzunezkoak izango dira sorkuntzaren oinarrietako bat. Carlos Mugiro Elias Kerejeta Zine Eskolako zuzendariak jakinarazi du aurten telesailen sortzaileentzako laguntza eskainiko duen programa bat jarriko dutela martxan, euskarazko telesailak sortzea bultzatu eta nazioartekotzeko asmoz. Horrez gain, beste urte batzuetan martxan jarritako programekin jarraituko dute, eta azpimarratu dute beren asmoa dela sortzaileei etapa guztietan eskaintzea laguntza, ez soilik ekoizpenean: “Gure helburua ez da soilik pelikula amaitzea; zinemagilearen eguneroko lanean egon nahi dugu”, adierazi du Mugirok.
Eragileen arteko lankidetza ere aipatu du, eta gogorarazi du Zinemaldiak zer lan egin duen zinema eskolako ikasleen lanak sustatzeko: harreman zirkularrak eta belaunaldien artekoak sortzea da asmoa. Hain zuzen ere, Maialen Beloki Donostia Zinemaldiko zuzendariordeak nabarmendu du Tabakaleran parte hartu duten sortzaile askoren lanen bozgorailu izan dela jaialdia. Horren adibide argitzat jarri dute NEST programa. Izan ere, programa horretan Zinemaldiko ikasleei laguntzak eskaini dizkiete joan den hogei urtean, beren proiektuak aurrera eraman ahal izateko.
Eusko Jaurlaritzak ere izan du zeresanik programazioan: aurreko urteetan bezala, Noka mentoring programa jarriko du martxan. "Zinemaren sektorean emakumeen presentzia eta ikusgarritasuna sustatu nahi du" programak, eta horretarako, Hego Euskal Herriko emakume zuzendari hasiberrien proiektuak bultzatuko ditu, tutoretza eskainiz.
Preseski Etxepare Euskal Institutuak izango du euskal kultura sustatzeko ardura. Horretarako, alde batetik, euskal artisten mugikortasuna sustatuko duten diru laguntzak eskainiko ditu, eta, bestetik, literatura lanen itzulpenean oinarrituko diren laguntzak. Irene Larraza institutuko zuzendariak nabarmendu du 10 urtean 170 euskarazko libururen itzulpenean hartu duela parte institutuak, eta, hain zuzen ere, nazioarteko agente eta editoreak euskal literaturara gerturatzeko lanean dabiltzala gehitu du. Horretan datza Euskal leihoak egitasmoa: euskal artisten eta sortzaileen lanen nazioarteko presentzia bultzatzeko sortzen dituzten jarduera artistikoak.
Sorkuntzaren beste arlo batzuk landuko dituzte aurten ere, eta, Kutxa Kulturren bidez, aholkularitza eta sorkuntzako guneak eskainiko dizkiote moda eta musikaren arloan profesionalizatu nahi duen orori.
Herritarrentzat ere bai
Baina dena ez da profesionalizaziora begirakoa izango; herritarrek ere izango dute euren tokia aurtengo programazioan. “Herritar aktibo eta kritikoagoak osatzen laguntzea” helburu, Medialab plataforma jarriko dute eskuragai, publiko mota guztientzako programazioa eskaintzeko, eta sormena lantzeko tailerrak eta ahalduntze teknologikoa sustatuko duten topaketak ere antolatuko dituzte, besteak beste. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192428/muxikara-joan-da-tripontziaren-sari-nagusia.htm | Gizartea | Muxikara joan da Tripontziaren sari nagusia | 20.282 zenbakiaren Diaspora serieak irabazi ditu 30.000 euroak. Bigarren saria 13.402 zenbakiarentzat izan da. | Muxikara joan da Tripontziaren sari nagusia. 20.282 zenbakiaren Diaspora serieak irabazi ditu 30.000 euroak. Bigarren saria 13.402 zenbakiarentzat izan da. | Gure Eskuk antolatutako Tripontzia zozketak baditu irabazleak. 12:00etan egin dute zozketa, eta sari nagusia Muxikara (Bizkaia) joan da. 20.282 zenbakiaren Diaspora serieak irabazi du 30.000 euroko saria. Zenbakiaren gainerako serieek, berriz, 2.000 euro irabazi dituzte. Bigarren zenbaki sariduna, 13.402, Beasainen (Gipuzkoa) saldu da. Kasu horretan, 1.000 euroko sari bana jasoko dute serie bakoitzaren jabeek.
Gure Eskuk Hamaika Gara egitasmoa finantzatzeko erabiliko du diruaren zatirik handiena. Bide horretan, «hausnarketa eta eztabaidarako» saio telematiko bat egingo dute larunbatean, 10:00etan. Hura «herri dinamikarekin bat egiten duen herritar orori» irekia egongo da. Horretarako, beharrezkoa da Labur.eus/bizkarrezurra helbidean izena ematea.
Beraiek antolatutako ekinaldietara bakarrik ez: aurtengo irabazien zati bat «euskal kulturgintza ikuspegi estrategiko batetik sustatzeko» proiektu batera bidaratuko dute. Proiektua garatze bidean dagoela adierazi dute, eta aurrerago emango dituztela xehetasun gehiago. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192429/juan-carlos-tabio-zinemagile-kubatarra-hil-da.htm | Kultura | Juan Carlos Tabio zinemagile kubatarra hil da | Tomas Gutierrez Alearekin batera 'Fresa y chocolate' eta 'Guantanamera' filmak zuzendu zituen, besteak beste. 78 urte zituen. | Juan Carlos Tabio zinemagile kubatarra hil da. Tomas Gutierrez Alearekin batera 'Fresa y chocolate' eta 'Guantanamera' filmak zuzendu zituen, besteak beste. 78 urte zituen. | Juan Carlos Tabio (Habana, 1943 - 2021) «Kubako zinemaren historiaren parte garrantzitsua» dela adierazi du Kubako Arte eta Industria Zinematografikoaren Institutuak, haren heriotzaren berri eman duenean.
Zinemagileak 41 film sortu zituen, fikziozkoak eta dokumentalak, horietako asko ikusleek eta kritikak kultuzko pelikulatzat hartu dituztenak, Kubako idiosinkrasia islatzeagatik: kubatarren umorea, eta, aldi berean, herrialdearen errealitatea eta arazoak. 2014an Kubako Zinema Sari Nazionala irabazi zuen.
Se permuta (1985) komedia izan zen haren lehenbiziko fikziozko film luzea, eta baita haren ibilbideko lanik entzutetsuenetako bat ere. Hala ere, Tomas Gutierrez Alearekin batera zuzendu zituen Fresa y chocolate (1993) eta Guantanamera (1995) dira haren pelikularik ezagunenak.
Tabioren beste film batzuk dira, besteak beste, Lista de espera (2000), Aunque estés lejos (2003) eta El cuerno de la abundancia (2008). 2011n Siete días en La Habana pelikularen proiektuan lan egin zuen, Benicio del Toro, Julio Medem, Laurent Cantet, Pablo Trapero, Elia Suleiman eta Gaspar Noerekin batera.
Zinemagintza lanez gain, Tabio gidoi eta zuzendaritza irakasle lanean aritu zen. 78 urterekin zendu da, Habanan. Sareetan dolumin mezu ugari zabaldu dituzte. |
2021-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/192430/sortuk-konpainia-energetikoen-diru-gosea-salatu-du.htm | Gizartea | Sortuk konpainia energetikoen «diru gosea» salatu du | Iberdrola dorrearen parean egindako mobilizazio batean, pobrezia energetikoaren erantzuleak direla leporatu diete energia konpainiei. Metalezko zortzi bidoi sutan zirela, «lapurrak» deitu diete. | Sortuk konpainia energetikoen «diru gosea» salatu du. Iberdrola dorrearen parean egindako mobilizazio batean, pobrezia energetikoaren erantzuleak direla leporatu diete energia konpainiei. Metalezko zortzi bidoi sutan zirela, «lapurrak» deitu diete. | Sutan zeuden zortzi bidoi, eta horietako bakoitzean letra bat idatzita. Bidoi denen artean lapurrak hitza osatuta, mobilizazioa egin du Sortuk Bilboko Iberdrola dorrearen parean. Era horretan salatu du alderdiak «energia alorreko enpresen jardun mafiosoa». «Lapurrak» direla aurpegiratu diete, ia bi hamarkadaz fakturak igotzen aritu ondoren energiaren gastua %30 dutelako orain, Hego Euskal Herrian 185.000 pertsona pobrezia energetikoan bizi diren sasoian. Egoera horren erantzuleak konpainia energetikoak direla salatu du Sortuk mobilizazio horretan.
Honela hitz egin du Carlos Renedo Sorturen kontseilu nazionaleko kideak: «Lapur hutsak zarete! Zuen diru gosea aseezina da. Iberdrolak 2.681 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen iaz, urtarriletik irailera. Etekinak lortzeko edozer egiteko prest zaudete». Horregatik, konpainia energetikoen “pribilegioa” amaiarazi behar dela aldarrikatu du, eta krisia kapitalak ordaindu behar duela esan. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192431/urkulluk-2000etara-aurreratu-nahi-du-etxeratze-ordua-eta-bilerak-lau-lagunera-mugatu.htm | Gizartea | Urkulluk 20:00etara aurreratu nahi du etxeratze ordua, eta bilerak lau lagunera mugatu | Eusko Jaurlaritzak Lurralde arteko Osasun Kontseilura eramango duen proposamena aurreratu du lehendakariak, Ser irratian. Ziurtatu du egoera «oso larria» dela eta «okerrera» egingo duela, baina etxeko itxialdia saihesteko «alternatibak» badirela. | Urkulluk 20:00etara aurreratu nahi du etxeratze ordua, eta bilerak lau lagunera mugatu. Eusko Jaurlaritzak Lurralde arteko Osasun Kontseilura eramango duen proposamena aurreratu du lehendakariak, Ser irratian. Ziurtatu du egoera «oso larria» dela eta «okerrera» egingo duela, baina etxeko itxialdia saihesteko «alternatibak» badirela. | Aste honetan bertan jakinarazi ditu azken erabakiak Labik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren izurria kontrolatzeko prebentzio neurriak ebazten dituen batzordeak, baina horiek gogortzea aztertzen ari da Eusko Jaurlaritza. Iñigo Urkullu lehendakariak gaur arratsaldean Ser irratian aurreratu duenez, Jaurlaritzaren asmoa da etxeratze ordua 20:00etara aurreratzea eta talde bilerak lau lagunetara mugatzea, eta proposamen hori bera eramango du aste honetan Madrilen egingo den Lurralde Arteko Osasun Kontseilura.
Lehendakariak uste du egungo egoera epidemiologikoa «oso larria» dela eta «okerrera» egingo duela Eguberrien efektuarengatik. Hala ere, beste itxialdi bat saihestu behar dela esan du, eta horretarako «alternatibak» badaudela gaineratu: horien artean leudeke etxeratze ordua 20:00etara aurreratzea eta gehienez lau laguneko bilkurak baimentzea. Neurri oro erkidego guztien artean adostu behar dela gaineratu du lehendakariak. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192467/trumpek-lau-urteko-agintaldian-egindako-hamaika-ateraldi.htm | Mundua | Trumpek lau urteko agintaldian egindako hamaika ateraldi | Donald Trumpek gaur egingo du azken eguna AEBetako presidente gisa, eta 2017. urtean kargua hartu zuenetik izan dituen hainbat momentu xelebre bildu ditu BERRIAk. | Trumpek lau urteko agintaldian egindako hamaika ateraldi. Donald Trumpek gaur egingo du azken eguna AEBetako presidente gisa, eta 2017. urtean kargua hartu zuenetik izan dituen hainbat momentu xelebre bildu ditu BERRIAk. | Donald Trump ez da AEBetako presidente bat gehiago izan. Haren agintaldiak zeresana eman du hasieratik amaieraraino, eta ez hartu dituen erabakiengatik edo errepublikanoaren ideia politikoengatik soilik. Trumpek, aukera izan duen bakoitzean, ateraldi xelebreak egin ditu kameren aurrean, eta haietako batzuk bildu ditu BERRIAk bideo batean: bere buruari botatako loreak, hainbat pertsonari zuzendutako irainak, bere ideien defentsa sutsua, dantzak...
Trumpek gaur du azken eguna AEBetako presidente gisa, ondo bidean Joe Biden demokratak bihar hartuko baitu kargua. Heldu da trumpismoa uzteko garaia. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192468/estrasburgok-espainia-zigortu-du-torturak-ez-ikertzeagatik-berriro.htm | Politika | Estrasburgok Espainia zigortu du torturak ez ikertzeagatik, berriro | Polizia operazio berean atxilotu zituzten Patxi Arratibelen eta Xabier Beortegiren kasuetan bezala, Estrasburgoko Auzitegiak ebatzi du Iñigo Gonzalezen kasuan ere Espainiak ez zituela behar bezala ikertu tortura salaketak. Epaiaren inguruko balorazioa egin dute hainbat eragilek, eta tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Gonzalezek eta gainerako auzipetuek Nafarroako Gobernuari. | Estrasburgok Espainia zigortu du torturak ez ikertzeagatik, berriro. Polizia operazio berean atxilotu zituzten Patxi Arratibelen eta Xabier Beortegiren kasuetan bezala, Estrasburgoko Auzitegiak ebatzi du Iñigo Gonzalezen kasuan ere Espainiak ez zituela behar bezala ikertu tortura salaketak. Epaiaren inguruko balorazioa egin dute hainbat eragilek, eta tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Gonzalezek eta gainerako auzipetuek Nafarroako Gobernuari. | Duela hamar urte eta egun bat, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Auzitegi Nazionaleko orduko epailearen aginduz, Guardia Zibilak sei lagun atxilotu zituen Nafarroan: Patxi Arratibel, Iñigo Gonzalez, Iker Moreno, Gorka Zabala, Xabier Beortegi eta Gorka Mayo. Ekineko kide izatea egotzita, inkomunikazioa ezarri zieten, eta haietako bostek torturak salatu zituzten. Arratibelen eta Beortegiren salaketak Estrasburgoraino heldu ziren, eta bi kasuetan Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia zigortu zuen, salaketak ez ikertzeagatik.
Gaur iritsi da Gonzalezen kasuari dagokion epaia: Estrasburgok bertze behin ere ebatzi du Espainiak Europako hitzarmeneko hirugarren artikulua urratu duela, prozedurari dagokionez. Torturari eta tratu ankerrei dagokiona da artikulu hori, eta, hain zuzen, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Espainiak ez zituela behar bezala ikertu Gonzalezek salatutako torturak. Estrasburgoko sententziak zehazten du Espainiako Estatuak 20.000 euro eman beharko dizkiola Gonzalezi, kalte moralengatik. Hiru hilabeteko epean eman beharko dio diru hori.
Hirugarren aldia da polizia operazio bereko torturengatik Estrasburgok Espainia zigortzen duena. Operazio hura agindu zuen epailea Espainiako Barne ministroa da gaur egun, eta bere kontrako hirugarren ebazpena jaso du gaur.
Hiru largespen
Estrasburgoko sententziak azaltzen duenez, Gonzalezek 2011ko otsailaren 25ean jarri zuen lehendabizikoz tortura salaketa Iruñeko guardiako epailearen aitzinean, atxiloaldian hartutako tratu txarrengatik. 2011ko urrian, ordea, Madrilgo 4. instrukzioko epaileak auziaren largespena ebatzi zuen behin-behinean, argudiatuta ez zegoela Gonzalezek tratu txarrak jasan zituela erakusten zuen zantzurik. Gonzalezek helegitea jarri zuen, eta tortura salaketek aurrera egin zuten —tartean Gonzalez inkomunikazioan zela artatu zuten auzitegi medikuek eta ofiziozko abokatuak deklaratu zuten—. 2013ko azaroaren 21ean, ordea, epaileak berriro agindu zuen instrukzioa bertan behera uzteko, berriro ere froga falta argudiatuta. 2014ko urtarrilean, bigarren helegitea jarri zuen Gonzalezek, eta auziaren hirugarren eta azken largespena 2015eko urtarrilaren 28an egin zuen Madrilgo Probintzia Auzitegiak. Gonzalezen defentsak babes helegitea ezarri zuen orduan Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, baina auzitegiak ez zuen helegitea onartu, 2016ko irailean emandako auto batean azaldu zuenez.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak sententzian dio «jabetuta» dagoela halako kasuetan salatzaileak frogak biltzeko izan dezakeen zailtasunaz, eta horregatik onartu zuela Gonzalezen salaketa. Auzitegiak zehazten du, hain zuzen, froga horiek epaileek lortu beharko lituzketela, a posteriori. Estrasburgok oroitarazten du, era berean, pertsona batek tratu txarrak salatzen dituenean beharrezkoa dela «ikerketa ofizial eraginkor» bat, eta, tortura gertatu dela frogatzen bada, ikerketa horrek arduradunak zigortzea ekarri beharko lukeela. Estrasburgoko auzitegiak ohartarazi du, gainera, ikerketa eraginkorrik egiten ez bada tortura eta tratu ankerren debekua ez dela «eraginkorra praktikan» eta «posible» litzatekeela estatuko agente batzuek atxilotutako pertsonen eskubideei «burla» egitea, «zigorgabetasunaz» baliatuta.
Auzitegiak zehaztu du, era berean, Gonzalez inkomunikatuta egon zela lau egunez, ezin izan ziola inori haren atxiloketaren berri eman, eta ez zuela aukerarik eduki konfiantzazko abokatu batekin egoteko. Halaber, Gonzalezek tortura salaketa «zehatz eta xehe» egin zuela azaltzen du Estrasburgok, eta, ondorioz, Espainiak «sakonki» ikertu egin behar izanen lukeela, behar izanez gero erantzuleak identifikatu eta zigortzeko. Estrasburgoko auzitegiaren ustez, ordea, Espainiak ez zuen ikerketa sakonik egin: «Auzitegiaren ustez, eskatzaileak iradokitako froga gehigarriak lortzeak eta, zehazki, sekretupean atxilotua zegoenean zaintzen zuten agenteak identifikatu eta entzuteak egitateak argitzen lagun zezakeen», dio sententziak. Estrasburgok zehazten du, halaber, Espainiak hobetu egin beharko lukeela atxilotuta dauzkanen osasun arta, eta ohartarazten du «egoera bereziki zaurgarrian» daudela inkomunikatutako atxilotuak.
Estrasburgoko auzitegiak, ordea, ez ditu frogatutzat ematen Gonzalezek jasandako torturak, eta Europako hitzarmeneko 3. artikulua prozeduran baino ez dela urratu ebazten du, eta ez «materialki». Estrasburgok argudiatu du Gonzalezek «berandu» egin zuela 3. artikulua materialki urratu izanaren salaketa, eta atzera botatzen du, beraz. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192469/oposizio-guztiak-osoko-zuzenketak-aurkeztu-dizkio-jaurlaritzaren-aurrekontu-proiektuari.htm | Politika | Oposizio guztiak osoko zuzenketak aurkeztu dizkio Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuari | Gobernua osatzen duten bi alderdien babesarekin aterako da aurrera Eusko Jaurlaritzaren aurrekontua. | Oposizio guztiak osoko zuzenketak aurkeztu dizkio Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuari. Gobernua osatzen duten bi alderdien babesarekin aterako da aurrera Eusko Jaurlaritzaren aurrekontua. | Gaur amaitzen da osoko zuzenketak aurkezteko epea, eta EH Bilduk, PP+C's koalizioak eta Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketak jarri dizkiete Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuei.
EH Bilduren izenean, Maddalen Iriartek eta Nerea Kortajarenak erregistratu dituzte osoko zuzenketa eta 36 zuzenketa partzial; beste zazpi, berriz, legearen artikulatuaren inguruan aurkeztu dituzte. Zuzenketa partzial horien bitartez, EH Bilduk 429 milioi euroren aldaketak sustatu nahi ditu aurrekontuetan; alegia, Jaurlaritzari igorri zion dokumentuan jasotako planteamenduak dira orain zuzenketa bidez erregistratutakoak: 140 milioi euro jartzea osasun sistema indartzeko, 50 milioi hezkuntza indartzeko, eta 200 milioi pandemiaren eta hark eragindako egoera ekonomikoaren ondorioak gehien nozitzen ari diren sektoreak erreskatatzeko plan bat sortzeko, besteak beste.
Bestalde, ikuskizun zegoen zer egingo zuen ezkerreko koalizioak, eta Jon Hernandez eta Isabel Salud Ezker Anitzako kideek erregistratu dituzte osoko zuzenketa eta 223 partzial, 219 milioi euroko balioa dutenak. Koalizioaren esanetan, «EAJren eta PSEren gobernuak uko egin dio negoziazioan talde honen ustez beharrezkoa den eredu aldaketan aurrera egiteko funtsezko edozein planteamendu politikori ekiteari, krisi larritik ateratzeko eta etorkizunean zailtasun berriei aurre egiteko bermeak eskaintzeko».
Gaineratu dute Elkarrekin Podemos-IU «hasieratik» agertu zela prest Jaurlaritzarekin aurrekontu akordio bat egiteko, «marra gorririk ezarri gabe, pandemiak oraindik ere eragiten dituen osasun, ekonomia eta gizarte arloko ondorio larriak arintzeko». Haatik, uste dute Eusko Jaurlaritzak ez duela sartu nahi izan koalizioaren proposamenaren eduki politikoan: «Zenbait diru sail lauki batetik bestera mugitzera mugatu da, osasun, hezkuntza edo gizarte babesaren arloan zerbitzu publikoak indartzeko konpromisoa alde batera utzita».
Elkarrekin-Podemosekin izan du negoziaziorako atea irekita Jaurlaritzak, baina larunbatean jakinarazi zuten ez zela aurrerabiderik eta Elkarrekin-Podemosek ez zituela babestuko Jaurlaritzaren aurrekontuak. Argitzeko zegoen osoko zuzenketa jarriko zioten, eta, EPko iturriek berri agentziei baieztatu diotenez, gaur aurkeztuko dute eurek ere osoko zuzenketa. Jon Hernandezek BERRIAri emandako elkarrizketan esan duenez, Jaurlaritza ez baitago prest kontuen logika politikoa aldatzeko.
Horrenbestez, gobernua osatzen duten bi alderdien babesarekin, EAJren eta PSE-EEren babesarekin, aterako dira aurrera Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuak, oposizioko alderdi guztiek osoko zuzenketa jarriko baitiere.
PP+C's: 813 zuzenketa partzial
PP+Ciudadanos koalizioak ere gaur aurkeztu ditu osoko zuzenketa eta 813 zuzenketa partzial, argudiatuta «alternatiba bat» dagoela Jaurlaritzak osatutako aurrekontuen aurrean. Carmelo Barrio eta Luis Gordillo legebiltzarkideek erregistratu dituzte zuzenketak, eta, ondoren eginiko agerraldi batean, Barriok kritikatu du Jaurlaritzak «negoziaziorik edo topagunerik bilatu gabe» onartuko dituela aurrekontuak.
Barriok txarretsi du zuzenketak aurkezteko epemuga baino «sei egun lehenago» deitu zuela gobernuak oposizioa batzartzera, «ez negoziatzeko, zintzoak ez izateko eta hauek bezain aurrekontu garrantzitsuak negoziatzeko prozesu batean lidergorik ez eramateko asmo argiarekin».
Jaurlaritza: «zereginik eta aukerarik» ez da faltako
Gaiaz galdetuta, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak nabarmendu du aurrekontua dela «gobernu batek daukan tresnarik garrantzitsuena bere politikak finkatzeko; gure kasuan, gure esku dauden politikak bultzatzeko». Negoziazioan, Jaurlaritzaren xedea zen «babesa ematen dioten bi alderdiez gain, besteren bat erakartzea», baina hori «ez da posible izan». Hortaz, oposizioko taldeei esan die, «benetan» akordioak lortzeko «borondate zintzoa» badute, legealdian ez dela «zereginik eta aukerarik» faltako «adostasun berrietara heltzeko eta gizartearen beharrei erantzuteko». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192470/txertaketari-buruzko-hainbat-argibide.htm | Gizartea | Txertaketari buruzko hainbat argibide | Zer immunitate dakar txertoak? Noiz hasten da efektua egiten? Zehazki, zer eragozten du txertoak? Txertaketa kanpainak hainbat galdera sortu ditu, eta horietako batzuei erantzun die BERRIAk, Paco Borrego immunologoaren laguntzarekin. | Txertaketari buruzko hainbat argibide. Zer immunitate dakar txertoak? Noiz hasten da efektua egiten? Zehazki, zer eragozten du txertoak? Txertaketa kanpainak hainbat galdera sortu ditu, eta horietako batzuei erantzun die BERRIAk, Paco Borrego immunologoaren laguntzarekin. | Txertaketa kanpainek aurrera egin ahala, joritu egin dira txertoei buruzko albisteak, eta hainbat goiburu deigarri ere bai. Lehengo astean, zahar etxe zenbaitetako agerraldien harira, esaterako, jakin zen jada txertoaren lehen dosia hartua zuten adineko batzuk birusarekin kutsatu direla. Egunotan, halaber, autonomia erkidegoek martxan dituzten txertaketa irizpideei erreparatuta, txertaketa estrategia egokienari buruzko iritziak ozendu dira. Horien harira, komenigarria da txertaketari buruzko hainbat argibide ematea. Biocruces Bizkaia institutuko ikertzailea da Paco Borrego immunologoa; haren hitzetan, horra aintzat hartzeko hainbat jakingarri:
Zer immunitate dakar lehen dosiak?
Orain arte Euskal Herrian jartzen ari diren bi txerto klaseak Pfizer eta BioNTech botika konpainiek eta Moderna botika etxeak egindakoak dira. Biek %90eko eraginkortasuna dute, baina bi dosi jarrita; lehen dosia jarri eta 3-4 asteren buruan jarri behar da bigarrena horretarako. Lehenbiziko dosiak badakar, hala ere, babes bat. «Kalkulatzen da dosi bakarra jarrita %50ekoa dela eraginkortasuna», azaldu du Borregok. «Baina, txerto hauetan, lehen erantzun hori ez da oso handia. Bigarren dosiak dakar eraginkortasuna nabarmen handitzea». Ezinbestekoa da bigarren ziztada hori: «Izan ere, bigarren dosiak ez du soilik eraginkortasuna hobetzen; seguruenera, oroimen immunologiko iraunkor eta eraginkorragoa ere ekarriko du». Oroimen mota hori ere lehen dosiarekin garatzen da, baina «iraunkortasun txikiagokoa eta eraginkortasun urriagokoa» izango dela adierazi du.
Erantzun immunea gorena da bigarren dosia jarri orduko?
Erantzun immune gorena ez da lortzen bigarren ziztada jarri orduko: zenbait eguneko kontua izaten da. «Bigarren dosia emanda, antigorputzen maila gorena 4-7 egunen buruan lortu ohi da normalean», azaldu du Borregok. «Normalean, txertaketaren osteko erantzun immunea neurtzeko, odolean dauden antigorputzak neurtzera egiten da», esplikatu du. «Bestelako teknika batzuk badira, landuagoak, baina ez dira eskala handian egiten».
Dosi bat atzeratzera egin daiteke?
Txertatu beharrak eraginda, eta txerto faltak arduratuta, zenbait herrialdek aztertu dute lehen dosia ahalik eta herritar gehienei jarri eta bigarrena atzeratzea; Erresuma Batuan eta Alemanian hizpide izan dute gaia. Borregok ez du egokitzat jotzen. «Ez litzateke txertoak baimendutako irizpideez bestela eman behar».
Zer eragozten dute txertoek? Infekzioa edo sintomak?
Txertaketaren fase honetan goiburu nahasgarriak egon dira txertoen erantzunaren inguruan ere; txertoa hartzen dutenak ez direla infektatzen nabarmendu dute batzuek, txertoa hartu dutenentzat gaitzaren sintomak arinagoak direla besteek. Bi azalpenek egiaren parte bat dutela gogoratu du Borregok: «Bi gauzak lortzen dira. Batetik, infektatuen tasa apaltzen da; bestetik, kutsatzen diren horien egoera klinikoa ez da hain larria izaten». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192471/guatemalako-poliziak-migratzaile-karabana-kanporatu-du-errepidetik.htm | Mundua | Guatemalako Poliziak migratzaile karabana kanporatu du errepidetik | Joan den astean Hondurastik AEBetarantz abiatu ziren milaka lagun Vado Hondo herriaren parean pilatuta zeuden asteburutik, Guatemalako poliziek eta militarrek bidea itxi zietelako indarrez han. | Guatemalako Poliziak migratzaile karabana kanporatu du errepidetik. Joan den astean Hondurastik AEBetarantz abiatu ziren milaka lagun Vado Hondo herriaren parean pilatuta zeuden asteburutik, Guatemalako poliziek eta militarrek bidea itxi zietelako indarrez han. | Guatemala ekialdean migratzaile karabanak okupatua zuen errepidea kontrolpean hartu dute herrialdeko Poliziak eta armadak. Estatuko indarrek Hondurastik AEBetara bidean zihoazen sei mila lagun inguru geldiarazi zituzten joan den larunbatean, Vado Hondo herriaren parean, inguruko geografia malkarrak botila lepo bat sortzen duen tokian. Poliziak eta militarrak berriz oldartu zitzaizkien atzo migratzaileei, eta hainbat kilometro atzera egitera behartu zituzten. Askok mendian gora egin zuten ihes, Mexikoko mugara iristeko beste bide bat aurkitu nahian. Hondurasek Poliziaren eta armadaren balizko abusuak ikertzeko eskatu zion igandean Guatemalari, estatuko indarrek karabanari negar gasa jaurti eta makila kolpeka eraso egin zietela eta.
Migratzaileei Hondurasera itzultzeko eskatu die Guatemalako Gobernuak, baina Honduras utzi dutenek ez dute atzera egiteko asmorik. Pobreziatik eta indarkeriatik ihesean ari dira. Gainera, COVID-19aren pandemiak eta azaroan hondamendia eragin zuten Eta eta Iota urakanek okertu egin dute egoera.
Guatemalako Migrazio Institutuak azaldu duenez, migratzaileak «inguruko herrietan» gorde dira. Karabana errepidetik indarrez kanporatzeko erabakia babestu du institutuak. «Migrazio eta osasun kontrolak egitera deitu dituzte, baina ez dute nahi».
Bitartean, Guatemalak migratzaileak Hondurasera deportatzen jarraitzen du. Migrazio Institutuak jakinarazi duenez, 1.800 inguru dira beren herrialdera itzultzera derrigortu dituztenak. Karanbanan, 9.000 lagun inguruk pasatu zuten Hondurastik Guatemalarako muga joan den asteburuan, Guatemalako Poliziaren arabera.
Bidenen esperoan
Erdialdeko Amerikatik AEBetara bidean irten den azken karabana Joe Bidenek Etxe Zuriko gidaritza hartu baino egun batzuk lehenago irten da. AEBetako presidente hautatuak bihar hasiko du agintaldia, eta asko dira haren urratsen zain daudenak. Besteak beste, AEBak helburu dituzten migratzaileak; Bidenek migrazioaren arloan Trumpenak baino politika malguak ezarriko dituela iragarri baitu.
Bide horretan, erreforma egiteko eskatu dio Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak AEBetako estatuburu berriari. «Kanpainan, Joe Bidenek migrazio erreforma amaitzea eskaini zuen, eta espero dut hori lortzeko gai izango dela. Hori da espero dudana», adierazi du. Mexikoko Gobernuak berretsi du karabanako migratzaileak bere lurraldera ez sartzeko neurriak hartuko dituela. Guardia Nazionala bidalia du Guatemalarekin duen mugara. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192472/estrasburgoren-epaia-aintzat-hartzeko-eskatu-dio-geroa-baik-espainiari.htm | Politika | Estrasburgoren epaia aintzat hartzeko eskatu dio Geroa Baik Espainiari | Arnaldo Otegik nabarmendu du tortura «hamarkadetan» erabili izan dela euskal herritarren aurka. | Estrasburgoren epaia aintzat hartzeko eskatu dio Geroa Baik Espainiari. Arnaldo Otegik nabarmendu du tortura «hamarkadetan» erabili izan dela euskal herritarren aurka. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak emandako epaiaren inguruko balorazioak egiten ari dira eragileak. Horietako bat izan da Geroa Bai: epaia aintzat har dezala eskatu dio Espainiako Estatuari, «baita polizia etxeetan tratu txar eta tortura jarduerak eragotzikodituzten protokoloak bermatzeko beharrezko neurriak har ditzala ere». Halaber, «tratu txarren kasu guztiak» ikertzeko eta «opakotasun gunerik» ez uzteko eskatu du.
Foro Sozial Iraunkorra: sare sozialetan, zabaldu du «egia, justizia eta erreparazioa lortzeko pertsona torturatuek egin behar duten bidea luzea eta gogorra» dela: «Justizian konfiantza gutxi duten arren, Estrasburgoko epaia urrats garrantzitsua da. Bada garaia estatuak eta torturatzaileek egindako kaltea onartzeko».
Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak, berriz, nabarmendu du tortura «gizateriaren aurkako delitua» dela: «Hamarkadetan erabili dute gure herriaren aurka, beren isiltasunarekin ukatzen edo babesten zutenen konplizitatearekin. Ministro honen konplizitatea sarritan utzi dute agerian. Ibilbide etikoa». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192473/bi-urteko-zigorra-enrich-eta-luna-fubolariei-sexu-bideo-bat-grabatu-eta-zabaltzeagatik.htm | Kirola | Bi urteko zigorra Enrich eta Luna fubolariei, sexu bideo bat grabatu eta zabaltzeagatik | Biktimari kalte-ordaina eman izana aringarritzat jo du auzitegiak. Ez dute kartzelara joan beharko. Eddy Silvestre jokalaria errugabetu egin dute. | Bi urteko zigorra Enrich eta Luna fubolariei, sexu bideo bat grabatu eta zabaltzeagatik. Biktimari kalte-ordaina eman izana aringarritzat jo du auzitegiak. Ez dute kartzelara joan beharko. Eddy Silvestre jokalaria errugabetu egin dute. | Donostiako 3. Zigor Auzitegiak bi urteko espetxe zigorra ezarri die Sergi Enrich eta Antonio Luna futbolariei, emakume batekin edukitako sexu harremana grabatu eta zabaltzeagatik biktimaren baimenik gabe. Intimitatearen kontrako delituak egin izana egotzi diete. Eibar taldeko jokalariak ziren biak gertatutakoa gertatu zenean, eta Enrichek talde armaginean jarraitzen du.
Fiskalak eta biktimaren abokatuak bost urteko zigorra eskatu zuten hasiera, baina epaiketan bertan jaitsi zuten eskaria bi urtera, akusatuek aitortu zutelako delitua egin zutela, barkamena eskatu zutelako eta kalte-ordaina eman ziotelako biktimari. Ebazpenean, epaileak kontuan hartu du «kaltea konpontzeko» egin duten ahalegina. Izan ere, akusazio partikularrak eskatzen zuen baino kalte-ordain handiagoa eman zioten: 110.000 euro. Edonola ere, botoa jasotzeko eskubidea kendu die.
Eddy Silvestre jokalaria, ordea, errugabetzat jo dute. Bideoa zabaldu izana egotzi zioten, baina salaketak ez zuela funtsik ebatzi du auzitegiak.
Aldeek ebazpenaren kontrako helegitea jar dezakete. Zigortuek ez dute kartzelara joan beharko, edonola ere, epaileak zigorraren gauzatzea bertan behera uztea erabaki duelako, Efe agentziak auzitegiko iturriak aipatuta esan duenez.
«Damua» epaiketan
Urrian egin zuten epaiketa, Donostian, eta akusatuek damua agertu zuten. «Egindakoaz damututa nago; barkamena eskatzen diot neskari, eta bideoa ezin dut ikusi ere egin, oso gogorra delako», esan zuen orduan Enrichek. Lunak negar egin zuen deklaratu zuenean: «Egin genuena ez genuen egin inori min emateko».
Fiskalaren txostenaren arabera, 2016ko apirileko egun batean, bi jokalariek eta biktimak sexu harremanak eduki zituzten, hiruren onespenarekin, Lunaren Eibarko etxean (Gipuzkoa). Luna, Enrichen sakelako telefonoarekin, irudiak hartzen hasi zen, eta biktimak eskatu zien ez grabatzeko, jokalariek eurek aitortu zutenez. Emakumeak bideoa ezabatzeko esan zien gero, baina hori ere ez zuten egin, eta gezurra esan zioten. Gero Silvestreri bidali zioten bideoa, «berari bakarrik», esan zutenez, harenganako «konfiantza» zutelako. Baina bideoa taldeko jokalarien artean zabaldu zen, eta bolo-bolo ibili zen 2016ko urrian sare sozialetan. Orduan jarri zuen salaketa biktimak.
Emakumeak tratamendu psikiatrikoa behar izan zuen, eta, hura artatu zuen Mariasun Landa psikiatrak epaiketan esan zuenez, «bere buruaz beste egiteko osagai guztiak zeuzkan». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192474/aldi-baterako-erregulazioak-eta-autonomoen-langabezia-sariak-maiatzaren-31ra-arte-luzatuko-dituzte.htm | Ekonomia | Aldi baterako erregulazioak eta autonomoen langabezia sariak maiatzaren 31ra arte luzatuko dituzte | CCOOk eta UGTk mobilizazioak iragarri dituzte, lan eta pentsio erreformetan presio egiteko. Bruselara bidalitako erreformaren zirriborroan, Espainiako Gobernuak ez du aipatu pentsioa kalkulatzeko 35 urteko kotizazioak aintzat hartzea. | Aldi baterako erregulazioak eta autonomoen langabezia sariak maiatzaren 31ra arte luzatuko dituzte. CCOOk eta UGTk mobilizazioak iragarri dituzte, lan eta pentsio erreformetan presio egiteko. Bruselara bidalitako erreformaren zirriborroan, Espainiako Gobernuak ez du aipatu pentsioa kalkulatzeko 35 urteko kotizazioak aintzat hartzea. | Espainiako Gobernuak nahi zuen moduan utzi ditu lotuta enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak maiatzaren 31 arte: aldaketa handirik egin gabe. Halaber, akordio baten aurrekoa lortu du autonomoen elkarteekin, jarduerarik gabe geratu diren langile autonomoei sari berezia beste lau hilabetez luzatzeko. Baina arazo gehiago izan ditzake esku artean dituen beste gaiekin, eta, batez ere, pentsioen erreformarekin eta azken lan erreformen moldaketarekin. CCOO eta UGT sindikatuak ez daude gustura entzuten ari direnarekin, eta mobilizazioetara deitu dute otsailaren 11rako.
Arratsaldearen amaieran iritsi da akordioa autonomoen elkarteekin. Berritasun batzuk baditu. Aurretik ez bezala, ez da beharrezkoa izango lehen olatuan saria jaso izana orain laguntza eskatzeko. Gainera, saria eskatzeko nahikoa izango da jarduera %50 gutxitzea —%75 gutxitzea eskatzen du orain arauak, —, eta Gizarte Segurantzaren kuotaren igoera atzeratu egingo dute, gutxienez maiatzaren 31 arte.
Erregulazioei dagokienez, patronal eta sindikatu handien babesa bilatzen zuen Yolanda Diaz ministroak, eta lortu egin du. CEOE patronalaren erantzuna zen zalantzarik handiena. Enpresaburuen elkarteak begi onez hartu ditu aldi baterako erregulazioak, aukera ematen dietelako larri dabiltzan enpresetan lan taldea arintzeko eta kostuaren zatirik handiena estatuaren esku uzteko.
Baina oraingo araudiaren puntu bat aldatu nahian dabiltza aspalditik: aldi baterako erregulazio bat eskatzen duen enpresak ezingo duela langilerik kaleratu sei hilabeteko epean. Berez, badu aukera, baina kasu horretan, aurreztutako Gizarte Segurantzaren kontribuzio guztiak itzuli beharko lituzke.
Ikusita Espainiako Gobernuak ez zuela puntu horretan amore emango, CEOEk estrategia aldatu zuen, eta eskatu zuen soilik kalera doan langilearen kontribuzioak itzultzeko aukera jartzeko. Hori ere lortu ez duen arren, CEOEko buruzagitzak ahobatezko babesa eman zion gaur goizean aldi baterako erregulazioen araudi berrituari, enpresen gastua gutxituko duen proposamen bat egin baitu gobernuak: langileak aldi baterako erregulazio mota batetik bestera aldatzeko ez da izapide burokratikorik egin beharko, automatikoki onartuko baititu administrazioak. Aldi baterako erregulazioak luzatzeko oztoporik ez da izango.
Sindikatuen kezkap>
CCOOk eta UGTk, berriz, iluntzean eman zioten oniritzia testuari, azken puntu batzuk argitu ondoren. Problema, berez, gobernuak mahai gainean dituen beste gaiekin dute sindikatu horiek. Batetik, oraindik ez dute etsi lanbide arteko gutxieneko soldata igotzeko asmoetan.
Soka luzeagokoak dira lan erreformarena eta pentsioena, eta horietan eztabaida dago Espainiako Gobernuaren barruan, Unidas Podemosen eta PSOEren artean, baina baita azken horren barruan ere. Horregatik eta gaiak gizarte elkarrizketaren mahaira eraman nahi dituelako, Madrilek zehaztasun handirik gabeko testuak bidali ditu Bruselara, Espainiak eta beste estatukideek EB Hurrengo Belaunaldiaren funtsaren dirua jasotzeko baldintzetako bat baita zintzilik dituzten erreforma batzuk abiatzea.
Madril ez omen da izan zirriborro orokorregiak bidali duen bakarra, Valdis Dombrovskis Europako Batzordeko lehendakariordeak testu zehatzagoak eskatu baitzizkien gobernuei, atzo.
Monteroren azalpenak
Maria Jesus Montero Ogasun ministroak argitu du pentsioei dagokien erreformaren testuan ez dela ageri pentsioaren kalkulua egiteko aintzat hartu beharreko kotizazio epea 25 urtetik 35era luzatzea. Escriva ministroaren proposamen horri ezezko borobila eman dio Unidas Podemosek, haren eskutik pentsioak %6 gutxituko direlakoan. Sindikatuak ere aurka daude, eta horren aurka borrokatuko dute negoziazioak hasten dituztenean.
Ez dago garbi 2012ko eta 2013ko lan erreformarekin zer gertatuko den. Monterok azaldu du erreforma horien «atalik kaltegarrienak» bertan behera utziko dituen promesa bidali duela Bruselara, hala agertzen zelako inbestidura itunean. Akordio horrek zioen«2012ko erreformak ostutako lan eskubideak» berreskuratuko zirela, eta baliogabetuko zuela enpresa itunen nagusitasuna sektoreko hitzarmenen gainean. Aldi baterako kontratuei mugak jartzea eta aurrerako eragina berreskuratzea dira itunak aipatzen dituen beste bi gai. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192475/bozak-atzeratzeko-erabakia-behin-behinean-indargabetu-du-kataluniako-auzitegi-nagusiak.htm | Mundua | Bozak atzeratzeko erabakia behin-behinean indargabetu du Kataluniako Auzitegi Nagusiak | Otsailaren 14an egitekoak ziren bozak pandemiarengatik maiatzera atzeratzea erabaki zuen Kataluniako Gobernuak. Generalitateak eta fiskaltzak ostegun goizera arteko epea dute alegazioak aurkezteko. | Bozak atzeratzeko erabakia behin-behinean indargabetu du Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Otsailaren 14an egitekoak ziren bozak pandemiarengatik maiatzera atzeratzea erabaki zuen Kataluniako Gobernuak. Generalitateak eta fiskaltzak ostegun goizera arteko epea dute alegazioak aurkezteko. | Kataluniako bozak atzeratzeko erabakia bertan behera utzi du Kataluniako Auzitegi Nagusiak, behin-behinean. Herritar batek inpugnatu egin zuen Kataluniako Gobernuak hauteskundeak dataz aldatzeko onartutako dekretua, oinarrizko eskubideen kontrakoa dela iritzita. Auzitegiak onartu egin du dekretua indargabetzea, kautelazko neurri gisa, bozak atzeratzeari buruz erabakitzen duen artean. Beraz, une honetan indarrean da otsailaren 14rako bozetarako deia.
Auzitegiak arrazoitu du behin-behineko neurriak hartu ezean helegiteak ez lukeela zentzurik. «Helburua galduko luke», adierazi du, ezinezkoa bailitzateke otsailaren 14rako hauteskunde prozesuarekin jarraitzea. Ondorioz, oinarrizko eskubideak urratzeko arriskua legoke, epaileen iritziz. Bozak atzeratzearen kontrako beste sei salatzaileren helegiteak ditu aztertzeko auzitegiak, horiek ere kautelazko neurriak hartzeko eskariekin. Helegiteak aurkeztu dituztenen artean dira Lliga Democratica, Federalistes d’Esquerres, Izquierda en Positivo eta Impulso Ciudadano elkarteak.
Epaileek osteguneko 10:00ak arteko epea eman diete Kataluniako Gobernuari eta fiskaltzari, alegazioak aurkezteko. Auzitegiak «ahalik eta arinen» hartuko du helegiteen gaineko erabakia. Ebazpenik ezean, edo auzitegiak bozen atzeratzea legez kontrakotzat joko balu, urtarrilaren 29an hasi beharko luke hauteskunde kanpainak.
Generalitateak joan den ostiralean jakinarazi zuen hauteskundeak atzeratuko zituela. Pandemiak herrialdean duen bilakaera okerrak behartuta hartu zuen erabakia. Generalitatearen Osasun Sailaren txosten baten arabera, COVID-19ak kutsatuen kopuruak eta ZIU zaintza intentsiboetako unitateen okupazioak hauteskundeetarako jarritako hasierako eguna baino zertxobait lehenago joko dute goia. Osasun Sailak aurreikusten du egun horietan 3.000-4.000 positibo izango direla herrialdean, eta 620-750 paziente ZIUetan. Maiatzaren 30ean ezarri zuen parlamenturako bozak egiteko data berria.
Erreakzioak
Kataluniako Gobernua auzitegiaren ebazpenaren kontra mintzatu da. «Gobernua ez dator bat Kataluniako Auzitegi Nagusiaren erabakiarekin, [bozak atzeratzeko] neurriak indarrean dagoen irizpide sanitario eta epidemiologiko bati erantzuten baitio», nabarmendu du Meritxell Budo Gerneralitateko bozeramaileak. Gobernuak, baina, men egin dio epaileen erabakiari, eta martxan jarri du berriz ere hauteskundeen prestaketa; besteak beste, hauteskunde mahaietako kideak izendatzeko prozesua. Budok ziurtatu du gobernuaren erabakiak «oinarri juridiko sendoa» duela, eta adostasun politiko zabal baten babesa duela. Bozak atzeratzeko dekretua alegazioen bidez babestuko dutela iragarri du.
Kataluniako alderdi politiko guztiak agertu dira Kataluniako Auzitegi Nagusiaren erabakiaren kontra, PP eta PSC salbu. Azken horrek epaileen ebazpena betetzeko eskatu dio Kataluniako Gobernuari.
Generalitatea talde parlamentario guztiekin bildu zen bozak atzeratzeko pausoa eman aurretik, ahalik eta adostasun zabalenaren bila, eta guztien oniritzia jaso zuen PSCrena izan ezik. Kataluniako alderdi sozialista hauteskunde data aldatzearen aurka agertu zen hasieratik, baina bozen atzerapen tekniko baterako prest azaldu zen azken momentuan. Hauteskundeak martxoaren 14an edo 21ean egiteko aukera mahaigaineratu zuen. Generalitateak proposatutako data onartu zuen gehiengoak, ordea: maiatzaren 30a.
Hori jakinda ere, bere asmoari eutsi zion PSCk. Hartutako erabakia justifikatzen duen «irizpide epidemiologikorik» ez dagoela salatu zuen Miquel Iceta alderdiko idazkari nagusiak, bileraren ostean egindako agerraldian. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192476/otsailaren-5ean-hasiko-da-ezohiko-sagardo-denboraldia.htm | Bizigiro | Otsailaren 5ean hasiko da "ezohiko" sagardo denboraldia | Sagardo sektoreak lanerako protokolo zehatza garatu du, eta upeletako sagardoa mahaian dastatu ahal izango da, pitxer eta botila gardenetan. | Otsailaren 5ean hasiko da "ezohiko" sagardo denboraldia. Sagardo sektoreak lanerako protokolo zehatza garatu du, eta upeletako sagardoa mahaian dastatu ahal izango da, pitxer eta botila gardenetan. | "Berezia, desberdina eta segurua". Halaxe nahi dute izatea, eta halaxe izango delakoan aurkeztu dute gaur aurtengo sagardotegi denboraldia. Otsailaren 5ean hasiko da ofizialki —izango dira lehenago eta ondoren irekiko duten sagardotegiak ere—, eta "ezhoiko" egoera bati aurre egiteko "erronka eta konpromisoa" hartuta datoz sagardogileak: "Lanerako protokolo zehatza garatu, eta sagardo berria eta sagardotegiko esperientzia bezeroei modu erakargarrian dastatzera emateko".
Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariek eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako sagardogileen elkarteetako ordezkariek hartu dute parte Donostian egindako agerraldian. Berritasun nagusia: upeletako sagardoa mahaian eserita dastatuko da. Nola? Pitxer eta botila gardenetan. Alegia, antzinako kontsumitzeko modua berreskuratuta —lehen ere pitxerretan zerbitzatuta eta mahaian jarrita edaten baitzen sagardoa sagardotegietan—, baina modu berritzailean. Izan ere, mahaira eramango duten pitxer eta botila bakoitzak bere txarteltxoa eta azalpenak izango ditu. Txartel bakoitzean, upelaren zenbakia egongo da jarrita, "bezeroak une oro jakin dezan zer sagardo ari den kontsumitzen". Txartelak, gainera, QR kode bat ere izango du, "sagardotegiari buruzko informazio gehiago jaso ahal izateko".
Protokolo zehatza garatu du sagardo sektoreak, baina argitu dute dekretu eta arau berrien arabera moldatzen joan direla eta joango direla. Orain, beraz: seiko taldeak egongo direna mahaietan gehienez, eserita denak, eta distantzia errespetatuz. Sagardoa mahaira aterako zaie, eta sagardotegiko menuko gainontzeko jakiak ere bai. Plater batean mahaiaren erdira, eta bezero bakoitzak izango du bere platera. Mahai bakoitzak arduradun bat izango du, eta arduradun horrek aukera izango du upeletara joan eta pitxerrak eta botilak betetzeko. Beti izango da pertsona berbera, eta sagardotegiko arduradunarekin batera beteko du taldeak dastatu nahi duen edo sagardogileak gomendatzen dien upeleko sagardoa. Sagardotegi bakoitzak bere ezaugarrietara egokituko du protokoloa, baina berbera izango da guztientzat. Urtarrilaren 12ko dekretuari jarraiki, 20:00etan itxiko dituzte sagardotegiak. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192477/azken-bi-hilabeteetako-positibo-gehien-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Azken bi hilabeteetako positibo gehien atzeman dituzte Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak 1.133 COVID-19 kasu atzeman dituzte astelehenean egindako probetan; azaroaren 19tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena da. Jaurlaritzak onartu du «tentsioa» nabaritzen hasi dela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan. | Azken bi hilabeteetako positibo gehien atzeman dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 1.133 COVID-19 kasu atzeman dituzte astelehenean egindako probetan; azaroaren 19tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena da. Jaurlaritzak onartu du «tentsioa» nabaritzen hasi dela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusa detektatzeko 13.479 proba egin ziren atzo Hego Euskal Herrian, eta horien guztien %8,4k eman dute positibo, hau da, 1.133 pertsonari atzeman diete birusa. Eguneko positibo kopuruak azaroaren 19an gainditu zuen langa hori azken aldiz; hartan 1.207 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak.
Lurraldez lurralde, Bizkaian 530 kasu positibo atzeman dituzte atzoko zenbaketetan. Nafarroan 239 izan dira; Gipuzkoan 227 zenbatu dituzte; eta Araban, berriz, 132. Gainera, Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Euskal Herritik kanpo bizi diren beste bost pertsonari ere atzeman diete koronabirusa.
Tentsioa gora ospitaleetan
Osakidetzaren ardurapeko ospitaleetako egoera okertzen ari dela onartu du Jaurlaritzako Osasun sailburu Miren Gotzone Sagarduik. «Tentsioa igartzen hasi da erietxeetan», esan du koronabirusaren jarraipenaren gaineko prentsaurrekoan. Sailburuak emandako datuen arabera, atzo 82 pertsona erietxeratu zituzten Osakidetzaren ardurapeko zentroetan, bezperan baino 42 gehiago. Horiek aintzat hartuta, guztira 448 lagun daude gela arruntetan ospitaleratuta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan guztira 96 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Sagarduik adierazi duenez, ZIUetako kontingentzia planaren 3. fasean sartu dira jadanik. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192478/urkulluk-gutun-bat-bidaliko-du-gaur-parisera-mugako-egoera-arintzeko-eskatzeko.htm | Gizartea | Urkulluk gutun bat bidaliko du gaur Parisera, mugako egoera arintzeko eskatzeko | Euroeskualdearen buru gisa idatzi die EAEko lehendakariak Jean Castex Frantziako Lehen ministroari eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuburuari, eta beste aukera batzuk proposatu dizkie. | Urkulluk gutun bat bidaliko du gaur Parisera, mugako egoera arintzeko eskatzeko. Euroeskualdearen buru gisa idatzi die EAEko lehendakariak Jean Castex Frantziako Lehen ministroari eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuburuari, eta beste aukera batzuk proposatu dizkie. | Euskadi Irratiak iragarri duenez, Iñigo Urkullu Lehendakariak gutun bat idatzi dio Jean Castex Frantziako lehen ministroari, Parisek zenbait muga pasabide ixteko harturiko erabakiak eragin dituen eragozpenak azaltzeko, eta beste aukera batzuk proposatzeko. EAE, Nafarroa eta Akitania Berria biltzen dituen euroeskualdeko txandakako presidentea da Urkullu, eta horren izenean idatzi du. Gaur bidaliko du mezua. Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari ere bidaliko dio gutuna.
Urtarrilaren 14an Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituen Pirinio Atlantikoetako Prefeturak, «terrorismoaren aurkako borroka indartzeko». Hendaia eta Hondarribia lotzen dituen txalupa bertan behera geratu zen, eta Hendaiako merkantzia zubia itxi zuten, Lizuniagako lepoa, Lizarrietako lepoa, Sarako bidea Berruet bentan, Izpegiko lepoa, Aldudeko ibarra eta Iturzaetako lepoa. Gainerako pasabideak irekita daude. Prefeturak eskatu zuen Hendaia eta Irun arteko Santiago zubia, Pausuko zubia eta Biriatuko muga erabiltzeko, baita Ibardineko lepoa, Dantxariako muga eta Arnegi ere.
Prefeturak esan zuenez, Frantziako Barne Ministerioarekin eta Espainiako Gobernuak Nafarroan eta Euskal Autonomia Erkidegoan dituen ordezkariekin hitzartuta hartu zuen muga pasabide horiek ixteko erabakia.
Lehen ere egin dizkie halako eskaerak Urkulluk Parisi eta Madrili. Joan zen maiatzaren amaieran, gutun bat bidali zien Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari eta Edouard Philippe Frantziako orduko lehen ministroari. Orduan, izurria argudiatuta itxi zituzten mugako pasabideak. Urkulluk eskatu zien euroeskualdeko biztanleei mugak zabaltzeko, familia, gizarte, ekonomia eta osasun harremanak ahalbidetzeko.
Azaroaren 5ean, Frantzia eta Espainia arteko mugako eremuetan polizia kopurua bikoiztuko zutela iragarri zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, «immigrazio klandestinoari» aurre egiteko. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192479/eremu-gorrian-sartu-da-bilbo-intzidentzia-tasa-metatuak-500en-langa-gaindituta.htm | Gizartea | Eremu gorrian sartu da Bilbo, intzidentzia tasa metatuak 500en langa gaindituta | Beste 182 COVID-19 kasu detektatu dituzte Bilbon, eta, beraz, 100.000 biztanleko 506 pertsonari atzeman diete birusa azken hamalau egunean. Ondorioz, ostalaritzaren itxiera eta konfinamendu perimetrala ezarriko dituzte hirian. | Eremu gorrian sartu da Bilbo, intzidentzia tasa metatuak 500en langa gaindituta. Beste 182 COVID-19 kasu detektatu dituzte Bilbon, eta, beraz, 100.000 biztanleko 506 pertsonari atzeman diete birusa azken hamalau egunean. Ondorioz, ostalaritzaren itxiera eta konfinamendu perimetrala ezarriko dituzte hirian. | Gora eta gora egin du azken egunetan Bilbon zenbatutako kutsatu kopuruak, eta, atzoko zenbaketen ondotik, eremu gorrian sartu da azkenik. Zehazki, 182 positibo zenbatu zituen Osakidetzak asteleheneko testetan, eta, hortaz, 506,53 da orain intzidentzia tasa; hau da, azken hamalau egunean, 506 laguni baino gehiagori atzeman diete birusa 100.000 biztanleko.
Eremu gorrian diren gainerako herrietan egin den bezala, Jaurlaritzak ostalaritzaren itxiera eta konfinamendu perimetrala ezarriko ditu Bilbon. Azken datuen arabera, momentu honetan hamazazpi udalerri daude eremu gorrian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192480/foro-sozialak-herritarren-ekarpenak-jasoko-ditu-bizikidetza-demokratikoa-eraikitze-aldera.htm | Politika | Foro Sozialak herritarren ekarpenak jasoko ditu «bizikidetza demokratikoa» eraikitze aldera | Duela hiru hilabete abiarazitako prozesua bigarren fasean sartuko dela iragarri dute. | Foro Sozialak herritarren ekarpenak jasoko ditu «bizikidetza demokratikoa» eraikitze aldera. Duela hiru hilabete abiarazitako prozesua bigarren fasean sartuko dela iragarri dute. | Duela hiru hilabete, Aieteko Bake Konferentziaren 9. urteurrenaren harira, Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala izeneko prozesua abian jarriko zuela iragarri zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Horren helburua zen gizartea osatzen duten sektore guztien «sentipen eta pertzepzioak» jasotzea bizikidetza demokratikoa eraikitzearen inguruan. Zenbait elkarte eta erakunderekin bilera publikoak egin ondoren, eta pertsona erreferentzial batzuen ekarpenak jaso eta gero, prozesua bigarren fasean sartuko dela iragarri du Foro Sozialak, eta bideak ezarriko dituzte gai horren inguruan herritarren iritzi eta ekarpenak jasotzeko.
Mikel Casadok eta Eneko Callek eman dute prozesuaren berri. Esan dutenez, bizikidetzak «lehentasun politikoa» izan beharko luke, hau da, «pertsona guztien eskubide guztiak errespetatzea eta desadostasuna gainditzeko elkarrizketa baliatzea». «Iritsi da garaia pertsona guztiok dagozkigun eskubideen jabe garela bermatzeko», gaineratu dute.
Bigarren fase horretan, «postontzi publikoa» ezarriko dute Foro Sozialaren webgunean, nahi duten herritar guztiek ekarpenak egin ditzaten, eta, bestalde, martxoan lau eztabaidagune antolatuko dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. Bilkura horiek irekiak izango dira, eta hainbat sektore sozialetako ekintzaileak, profesionalak, kultur munduko jendea eta bestelako eragileak gonbidatuko dituzte, baina ikusleek ere izango dute iritzia emateko aukera.
Ekarpen guztien sintesia Bizikidetza Baketsuaren Nazioarteko Egunean aurkeztuko dute, maiatzaren 16an.
Askatu beharreko korapiloak
Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariek esan dute «urrats garrantzitsuak» egin direla azken bederatzi urteetan; esaterako, ETAren armagabetze zibila eta biktimen eta presoen inguruan ehundu den «adostasun instituzional, politiko, sindikal eta soziala». Edonola ere, «askatu beharreko korapiloak» gelditzen direla nabarmendu dute: adibidez, biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidea onartu eta «diskriminazioak» gainditzea, salbuespeneko espetxe politika «behin betiko indargabetzea» eta «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.
Horregatik, Foro Sozialak uste du beharrezkoa dela bizikidetza demokratikoaren bidean urratsak egitea. Azaldu dutenez, bizikidetza demokratiko horrek bi oinarri izan beharko lituzke: pertsona guztien eskubide zibil, politiko eta sozial guztiak errespetatzea, eta belaunaldi berriei «elkarrizketaren aldeko eta indarkeriarik ezaren kultura transmititzea». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192481/lapurdi-eta-nafarroa-behereak-bi-michelin-izar-galdu-dituzte.htm | Bizigiro | Lapurdi eta Nafarroa Behereak bi Michelin izar galdu dituzte | Lapurdi eta Nafarroa Behereko Michelin izardunak hamabi jatetxe ziren, baina hamar dira orain. Donibane Garaziko Hotel des Pyrenees hotel-jatetxeko Filipe Arranbide izan da galdu dutenetako bat. Bigarrena, berriz, Donibane Lohizuneko Brouillarta jatetxeko Guillaume Roget sukaldariari kendu diote. Bestalde, Michelin izar berdea banatu diete Ezpeletako Choko ona eta Irisarriko Art’zain jatetxeko hiru sukaldariei. | Lapurdi eta Nafarroa Behereak bi Michelin izar galdu dituzte. Lapurdi eta Nafarroa Behereko Michelin izardunak hamabi jatetxe ziren, baina hamar dira orain. Donibane Garaziko Hotel des Pyrenees hotel-jatetxeko Filipe Arranbide izan da galdu dutenetako bat. Bigarrena, berriz, Donibane Lohizuneko Brouillarta jatetxeko Guillaume Roget sukaldariari kendu diote. Bestalde, Michelin izar berdea banatu diete Ezpeletako Choko ona eta Irisarriko Art’zain jatetxeko hiru sukaldariei. | Atzo eman zuen Michelin gidak 2020ko bere izarren banaketen berri. Donibane Garaziko Hotel des Pyrenees hotel-jatetxeko Filipe Arranbidek du galdu izarra. Haren aita Firmin Arranbidek 1975an bildu zuen izarra, eta 2000an galdu. Baina semeak segida hartzearekin berreskuratu egin zuten, gaur arte.
Donibane Lohizuneko Brouillarta jatetxeko sukaldariak 2019an jaso zuen izarra galdu berria du, baina egoera desberdina da. Izan ere, proiektu berri batean murgiltzeak dio galarazi Guillaume Rogeti. Jatetxeak zabalduko direlarik ezagun eginen du egitasmo berri hori Ephemere pianoan. Aurreikusitako berria da hau, hots.
Ezin bazterrean utz Michelinek banatu berri dituen izar berdeak. Jasotzen duenari saritu nahi diote elikaduaren behar gabeko xahutzearen kontrako borroka, bai berriztagarriak ez diren energien aurkakoa ere. Kasurako, Lapurdiko bi jatetxeko hiru sukaldariek jaso dute: Ezpeletako Choko onako biek: Flora Le Pape eta Clement Guillemotek, eta, Irisarriko Art'zain jatetxeko Henri Ameztoiek. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192482/gaur-hasi-da-glovo-enpresaren-aurkako-epaiketaren-prozedura.htm | Ekonomia | Gaur hasi da Glovo enpresaren aurkako epaiketaren prozedura | Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu du, hainbat iruzurrengatik. 219 langilek deklaratu behar dute. LABek langileen aldeko elkarretaratzea egin du Bilbon. | Gaur hasi da Glovo enpresaren aurkako epaiketaren prozedura. Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu du, hainbat iruzurrengatik. 219 langilek deklaratu behar dute. LABek langileen aldeko elkarretaratzea egin du Bilbon. | Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu du, eta gaur hasi dute epaiketarako prozedura. Langileen erregimena epaituko da, hau da, ea autonomoak edo Glovoren soldatapekoak diren. Bilboko enpresaren 219 banatzaile zeuden deklaratzera deituak, eta horien ordezkariak hautatu dituzte gaur. LABek hamabost banatzaileren babesa eramango du epaiketan, Riders X Derechos banatzaile elkartearekin batera. Sindikatuak elkarretaratzea egin du 09:00etan, Bilboko Justizia Epaitegiaren aurrean, langileei elkartasuna adierazteko eta informazioa emateko.
Langileen erregimenaren auziaz gain beste hainbat ertz daudela azaldu du Iker Alonso LAB sindikatuko kideak: «Langile hauek muturreko baldintza prekarioetan ibili dira lanean; horregatik, modu kolektiboan antolatzera animatu nahi ditugu».
Gizarte Segurantzak jarri du salaketa. Horren arrazoia iruzurraren nolakotasuna da. Alonsok kontatu du hiru iruzur mota daudela auzi honen atzean: «Batetik, beste enpresekiko iruzurra, lehia bidegabea egiten dutelako; bestetik, langileen izaeraren ingurukoa; eta azkenik gizartearen aurkakoa, kotizazio iruzurrak administrazio publikoari eragiten diolako». LABek dio halako lan harremanak ugaritzen ari direla plataforma digitaletan, eta fenomeno horrek langile klasearen eskubideei erasotzen dituela.
Ez da enpresaren aurkako lehen epaiketa. Espainiako Estatuan, 41 epaiketa egin dira jada, baina Alonsok dio, hala ere, Glovok ez duela jokabidez aldatu. Epaiketa lehen pausoa dela esan du. Haren iritziz, gerora ere beste hainbeste langilek banakako salaketak jarri beharko dituzte, eta, horregatik, Glovoko langileen borroka hau sektorearentzat eredugarri izan daitekeela deritzo.
Antzeko iruzur guztiak kontrolatzeko, lan ikuskaritzak indartzea eskatu die LABek Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta Espainiako Gobernuari. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192483/bost-greba-egun-egingo-dituzte-haurreskolak-partzuergoan.htm | Gizartea | Bost greba egun egingo dituzte Haurreskolak partzuergoan | LAB, Steilas eta ELA sindikatuek lanuzteetara deitu dute urtarrilaren 25erako eta 27rako, eta otsailaren 22rako, 23rako eta 24rako. | Bost greba egun egingo dituzte Haurreskolak partzuergoan. LAB, Steilas eta ELA sindikatuek lanuzteetara deitu dute urtarrilaren 25erako eta 27rako, eta otsailaren 22rako, 23rako eta 24rako. | Haurreskolak partzuergoko sindikatuek mobilizazioekin eta greba egunekin jarraitzea erabaki dute. Hala iragarri dute gaur LABek, Steilasek eta ELAk, Bilbon egin duten agerraldian. Hain zuzen, lanuzteetara deitu dute urtarrilaren 25erako eta 27rako, eta otsailaren 22rako, 23rako eta 24rako.
Sei aldarrikapen edo eskaera nagusi kaleratu nahi dituzte egun horietan: Haurreskolak partzuergoaren doakotasuna eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean integratzea, akordioak «errespetatzea eta betetzea», lan hitzarmen berria negoziatzen hastea, lanpostuak egonkortzea, Haurreskolak partzuergoko langileei ere Osakidetzak Norbera Babesteko Ekipamenduak ematea eta aurrekontua handitzea. «Argi utzi nahi dugu jarraituko dugula urteetan Haurreskolak partzuergoan lortutako hezkuntza kalitatearen defentsan egindako lanarekin eta langileak mobilizazioen bidez lortutako lan baldintzen hobekuntzen defentsan», ziurtatu dute sindikatuek ohar bidez.
Hezkuntza Sailak orain arteko bileretan izandako jarrera ere salatu dute sindikatuek, eta etorkizunaz «argi hitz egiteko» eskatu: «Haur eskolen etorkizunaren inguruan argi hitz egin dezala eskatzen diogu». Sindikatuen arabera, abenduko bi greben ostean, bilera batera deitu zituzten, eta bertan izan ziren lehenengoz Hezkuntza Saileko ordezkariak ere, baina sindikatuak zalantzati eta kezkatuta atera ziren bileratik: «Haur eskolen etorkizunaren inguruan genituen baino zalantza eta kezka gehiagorekin eta larriagoekin atera ginen».
Bilerarekin jarraituz, nabarmendu dute Hezkuntza Sailak eta Haurreskolak partzuergoak «inposatutako» gai ordenarekin egin zutela bilera, eta ez zietela puntu bat ere bideratu abenduan egindako grebetako aldarrikapenei. «Haien asmoa kudeaketa langileen aurreakordioa aldebakarrez berrikustea da, eta horregatik ez zuten negoziaziorako inolako dokumenturik aurkeztu», ziurtatu dute. Gainera, aurreakordio hori ez dute bete oraindik, sindikatuen arabera. Horrela, iruditzen zaie zalantzan jartzen ari direla orain arte egindako lana: «Abenduaren 22ko bileran bertan Haurreskolak partzuergoaren etorkizunari buruaz egindako adierazpenek izugarri kezkatzen gaituzte: besteak beste, haurreskola txikien iraupena zalantzan jarri zuten».
Garraioan eta jangeletan ere bai
Haurreskolak partzuergokoa ez da hurrengo egunetarako hezkuntzan deituta dagoen lanuzte bakarra: ELAk grebara deitu ditu eskola garraioko eta jangeletako langileak urtarrilaren 27rako eta 28rako. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua horri buruz aritu da Radio Vitorian egin dioten elkarrizketan. Azaldu duenez, jangeletan greba egitekoak diren langileak kanpo enpresa batekoak dira; beraz, Bildarratzen irudiko, enpresaren eta langileen artean lortu behar dute akordioa: «Horrelako akordioak lortzea zailagoa da, akordioak euren artean lortu behar dituztelako, enpresa baten eta bere langileen artean. Guk egin dezakeguna laguntzea da, eta pare bat aldiz bildu gara».
Bildarratzek azpimarratu duenez, «inoiz baino kontratazio gehiago» egin dituzte jangeletarako, eta ez du ulertzen zer gertatzen ari den: «Batzuetan kostatzen da ulertzea inoiz baino kontratazio gehiago daudenean, lan ikuspegitik egoera hobea dagoenean, horrelako kontuak konplikatzea modu honetan». Gainera, sailburuak nabarmendu du jangeletan egun bateko greba egiteak «gehien sufritzen dutenei» eragiten dizkiela arazo gehien. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192484/olatz-salvador-ahoan-uhalik-gabe-ahultasunari-kantuan.htm | Kultura | Olatz Salvador, ahoan uhalik gabe, ahultasunari kantuan | Olatz Salvadorrek bigarren diskoa aurkeztu du: 'Aho uhal'. Hamabi kantuk osatzen dute, eta Rozalen, Ivan Ferreiro eta beste zenbait musikarirekin kolaboratu du. | Olatz Salvador, ahoan uhalik gabe, ahultasunari kantuan. Olatz Salvadorrek bigarren diskoa aurkeztu du: 'Aho uhal'. Hamabi kantuk osatzen dute, eta Rozalen, Ivan Ferreiro eta beste zenbait musikarirekin kolaboratu du. | Barrura begirako prozesu batean murgildurik zegoela, hitz bat buruan biraka ibili zitzaion Olatz Salvador musikariari (Donostia, 1990): gaztelaniazko rienda. «Gizakiaren ikuspegitik, kontrola hartzearen konnotazioa du hitz horrek, gidaritza hartzearena». Euskarazko baliokidearen bila jo zuenean, ezustea hartu zuen, ordea, aho uhal baita. «Kontrola izatea ez, baizik eta kontrolatua izatea da konnotazioa»; norbera askatzetik, norbera lotzera. Ideiak harrapatu egin zuen Salvador, eta, kontrasteak jolaserako aukera emango ziola ikusirik, halaxe deitu du bere bigarren bakarkako diskoa: Aho uhal. Hamabi kantuk osatzen dute, Airaka zigiluarekin argitaratu du, eta gaur aurkeztu du, Donostian.
Gai zabalak jorratu ditu kantuetan; gogoeta pertsonalak, barne gatazketatik sortutako ideiak. Askatasunari eta askatasunik ezari kantatu die; beldurrei, ausardiari, ausardia faltari. Izenburuan bezala, kontrasteekin jolasean. Abesti bakoitzak badu bere mezua, eta elkarren arteko lotura ere badute.
Mimoz landutako disko bat da. «Bi urteko prozesua izan da; hasieran, bakarrik aritu nintzen, eta, gutxika, jende gehiagorekin», azaldu du Salvadorrek. Lehenik, Pablo Novoa ekoizlea batu zen proiektura, baina, itxialdi garaia zela eta, distantzian aritu ziren lanean. «Ez da idealena, baina, teknologiari esker, prozesua ez zen gelditu». Ondoren, Ander Zulaika (bateria), Jagoba Salvador (baxua) eta Mattin Saldias (gitarra) batu zitzaizkien, eta, lantaldea handitzearekin batera, kantuak ere aberastuz joan ziren, horietan kide bakoitzaren zatitxoak izateraino. «Bakoitzak era batean ikusten dituelako kantuak, eta guztiek egin dituzte ekarpenak; egin ditugu negoziazioak ere, eta erronka nagusia izan da kantuak guztiei gustatzea. Horren bila joan gara, eta, noski, azken hitza nik eduki dut», zehaztu du.
Diskoan oinarrituta idatzitako testu batean, Karmele Jaiok adierazi du Salvadorrek ahultasunaren indarra eta edertasuna islatu dituela kantuetan: «Barruraino bustitzen gaituen zaparrada zintzo bat da. Zuzenean lotzen gaitu gure ahuldade eta hutsuneekin, eta bat-batean gogoratzen digu horiek ere badirela gure bizitzaren parte, bagarela ez garena ere, falta zaiguna, desiratzen duguna». Gogoetarekin bat dator musikaria: «Abestiek hori dute ezaugarri komuna: islatzen dute indartsu plantak egitea nekagarria dela, eta, ezkutatu ordez, humano eta zintzoagoa izango dela agertzea benetan garen bezala, gure ahulguneak onartuta, indartzeko era bat izan daitekeelako horiek onartu, gure baitan integratu eta horietatik onena ateratzea».
Artistaz inguraturik
Lanean zenbait musikarirekin kolaboratu du. Maria Rozalenek harekin batera abestu ditu, euskaraz, Alaia Martinek idatzitako Ahots hari kantuko letrak, eta Salvadorrentzat hori da kantu berezienetako bat. Lehenengoa da, Gaua sarrera kantuaren ondotik, eta izenburuko kontzeptuarekin lotuta dago, baita aurreko diskoan landutako zenbait ideiarekin ere.
Hurrengo kantuan, Gelditu hor izenekoan, Idoia Asurmendirekin batera aritu da, eta musikari gazteak abestiari eman dion aberastasuna nabarmendu du Salvadorrek. Kasu horretan ere, hitzak bertsolari batek sortu ditu: Ane Labakak. Mareak abestian, bestetik, La Marek kolaboratu du; eta, azkenik, diskoaren bonus track-ean, Ivan Ferreirok. Azken hori da Salvadorrena ez den kantu bakarra: musikari galiziarraren Promesas que no valen nada abestiaren bertsio bat da, eta Ferreirok modu berezi batean parte hartu du, ahotsa sintetizadoreekin eta modulatuta sartuta.
Kolaborazio bakoitzaren esperientzia oso ezberdina izan da Salvadorrentzat. Izan ere, Asurmendi eta Rozalenekin aurrez aurre egoteko aukera izan du, baina La Mare eta Ferreiroren kolaborazioak distantzian izan dira. «Eta gelditu zaizkidan esperientziak oso ezberdinak dira», aitortu du. Adibidez, Rozalen eta haren lantaldea ezagutu eta haren estudiora joatea «oso berezia» izan zela adierazi du, «abestiaz gain esperientziarekin gelditzen zarelako». Aldiz, Ferreirorekin ez du ezta hitz egin ere: Novoaren bitartez gauzatu du elkarlana. «Oso ezberdina da».
Harekin parte hartu duten musikariena ez ezik, beste artista baten ahotsa ere entzuten da haren kantuetako batean: Gata Cattanarena. Salvadorrek 2017an zendutako rap kantari eta poeta espainiarraren olerki bat euskaratu eta musikatu du, Eskuekin (Con las manos, jatorrizkoan). Kantuan, haren ahotsa eta Cattanarena tartekatzen dira, eta, modu horretan, «inspirazio iturri» duen artista horrekin nolabait kolaboratu duela sentitzen du.
Iragan berri den urteak ere izan du eraginik lanean. Salvadorrek kontatu duenez, urtea hastear zela, norbaiti entzun zion 2020a «mendi bat» izango zela. Hasieran ulertu ez zuen arren, ondoren konturatu da baietz, mendi baten gisakoa izan dela urtea, eta bere diskoa ere halakoa izatea erabaki du. «Igo egiten da, kantu bizieneraino, eta gero jaitsi; ez da igoera eta jaitsiera zuzen bat, halere, mendiak ere badituelako lautadak».
Jauzia
Hiru urte igaro dira Salvadorrek bakarkako estreinako diskoa argitaratu zuenetik: Zintzilik, Airakarekin hori ere. Prozesuan gauza asko aldatu dira, eta beste kide batzuekin lan egiten hasi da. Hori izan da «saltorik handiena» harentzat. «Ekoizle batekin lan egitea bada aurrerapauso bat, eta kolaboratzaileena ere bada beste apustu bat». Apustua eta eskainitako denbora, beraz, handiagoak izan dira disko honetan, baina musikariarentzat horrek ez du esan nahi bestea baino hobea denik: «Bakoitza bizitzako momentu baten isla da. Ni saiatu naiz ahalik eta fidelena izaten, eta oso jende profesionalarekin lan egiteko aukera izan dut».
Egoerak sortzen duen ezjakintasunak zuhur izatera behartzen du, eta ezin du poztasun handirik adierazi lana jendaurrean aurkeztu ahal izateagatik, baina hainbat kontzertu programatuta ditu. Ostegunean izango da lehenengoa, Aretxabaletako Arkupe Kultur Etxean (Gipuzkoa). Datorren astean Gasteizen eta Ondarroan (Bizkaia) aurkeztuko du, eta otsailean Bergaran (Gipuzkoa), Donostian, Zarautzen (Gipuzkoa), Barakaldon (Bizkaia), Amurrion (Araba), Elorrion (Bizkaia) eta Irunen (Gipuzkoa). Gogoz dago, ahoan uhalik gabe, kantuak entzuleei helarazteko: «Guretzat, hori da gehien gozatzeko momentua». |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192485/lointek-gernikak-badu-aurreneko-garaipena.htm | Kirola | Lointek Gernikak badu aurreneko garaipena | Frantziako La Roche-ri 82-67 irabazi dio Eurocupeko multzoen faseko lehen jardunaldian, Valentziako (Herrialde Katalanak) burbuilan. | Lointek Gernikak badu aurreneko garaipena. Frantziako La Roche-ri 82-67 irabazi dio Eurocupeko multzoen faseko lehen jardunaldian, Valentziako (Herrialde Katalanak) burbuilan. | Dotore ekin dio Lointek Gernikak Eurocup txapelketako multzoen faseari: aise irabazi dio Frantziako La Roche taldeari (82-67), Valentzian gaur jokatzen hasi den burbuila erako partida sortan. Hasi eta buka menderatu dute aurkaria, nahi zuten bezala jokatu baitute bizkaitarrek, eta asko asmatu baitute jaurtiketetan. Alor horretan onena Angela Bjorklund estatubatuarra izan da (22 puntu).
Multzoen fase hau laburra da; hiru partida baino ez dira, eta lau talderen artean lehen biak bakarrik saillkatuko dira hurrengo faserako. Halakoetan, ezinbestekoa ez bada, oso garrantzitsua izaten da ondo hastea, eta horixe egin du Mario Lopezek zuzentzen duen taldeak. Aurkaria ere ez zaio zailena egokitu. Izan ere, aurreikuspenak betetzen badira, apalena da La Roche.
Ustezko nagusitasun hori, hala ere, hasieratik erakutsi behar izaten da, eta horixe egin du Gernikak. Erasoan erakustaldia eman du lehen laurdenean. Jokaldiak eta sistemak ondo landu ditu, frantziarren indar barruko indar fisikoari ihes eginez; alegia, kanpotik jokatuz eta asmatuz. Milika Ivanovic hasi da baloia saskiratzen, eta segida eman dio Bjorklundek. Bosgarren minuturako, 11-4 aurretik ziren euskal herritarrak. Hiru puntura gerturatu zaie aurkaria, baina Bjorklundek lau puntu segidan sartu ditu, eta aldeak gora egin du berriz ere. Nabarmentzekoa da estatubatuarrak lehen laurdenean egindako lana, 10 puntu sartu baititu. Hamar minutu horietan deigarria eta txalogarria izan da zein ondo ordezkatu dituzten aulkiko jokalariek hasieratik atera direnak. Naiara Diezen lana adierazgarri: bi hiruko sartu ditu segidan. Erasoko jokoaren maila onaren beste aldean, defentsako lan epel samarra jarri behar da, batzuetan apal ibili baita Gernika lehen hamar minutuetan. Hala ere, 29-16 aurretik bukatu du lehendabiziko zati txikia.
Bigarren laurdenak antzeko bidetik jo du. Hamar punturen edo gehiagoren aldeak izan dituzte Lopezenek ia laurden osoan. Ivanovicen eta Nogaye Loren ekarpena ona izan da erasoan, saskiratzeko lanean. Frantziarren jokoa trantsizio azkarretan eta berehalako jaurtiketetan oinarritu da batez ere. Asmatu edo ez asmatu izaten da hori, eta, asmatzen hasi direnean, kontrako aldea bederatzi puntura jaitsi dute atsedenaldirako bidean. Defentsako lanean jarri duten sistema mistoak ere eragina izan du azken minutuetan, Gernika baldar ibili baita horren aurka. Datuak datu, hau da benetan adierazgarria: Gernikaren eraginkortasunaren berri ematen du hamaseigarren minutuan biko jaurtiketetan %78ko batezbestekoa izateak, eta %56koa hirukoetan. Talde lana zoragarria zela adierazteko, berriz, beste estatistika hau minutu horretan bertan: 62koa.
Atseden hartu ondorengo minutuetan, Gernika saiatu da gauzak bere onera ekartzen, aldea handitzen, baina frantziarrek kontrakoa nahi zuten, eta lortu ere bai: 52-42 izan dira hirugarren laurdena hasi eta gutxira. Hala ere, bizkaitarrek, kanpotik asmatuz, aldeak handitzea lortu dute gero, Laura Corneliusen bi hirukorekin eta Bjorklunden beste batekin. 21 puntu goitik zen une horretan (65-44). Laurdenaren amaieran, hemezortzi zituen alde (70-52).
Azkeneko laurdenean, La Rochek lortu du berea ezartzea, nahiz eta ez duen inondik ere lortu partida iraultzea. Erasoan hiruko batzuk sartu ditu (Clarke izan da saskiratzaile onena, 15 puntu eskuratuta), eta, Gernikaren eraginkortasunak behera egin duenez, aldea murriztea lortu du azkenen. Bizkaitarrek hamabi puntu baino ez dituzte sartu azkeneko laurdenean; hamabost frantziarrek. Ondorioz, azkeneko aldea hamabostena zan da (82-67).
Taldeko lanaren garaipena izan da, Bjorklundek eta Ivanovicek erasoan distiraz jantzitakoa; serbiarrak 16 puntu sartu ditu. Asistentzietan, 27 banatu ditu Gernikak. Defentsan ere gauzak ondo egin ditu une askotan, eta, gauza guztiak batuz, frantziarrak baino askoz hobea izan da.
Multzoko beste partidan, Carolo taldeak (Frantzia) 59-77 irabazi dio Teneriferi. Bizkaitarren bigarren partida etzi da, Caroloren aurka (18:00). Itxuraz, horixe da multzoko aurkaririk gogorrena. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192486/tortura-kasuak-ikertzeko-eskatu-diote-nafarroako-gobernuari.htm | Politika | Tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari | «Independentismoaren aurka» tortura erabili izana aitortzeko exijitu diote Madrili. Estrasburgoren ebazpenaren ostean «poza» eta «amorrua» sentitu dituela azaldu du Iñigo Gonzalezek, Iruñean eginiko agerraldian. | Tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. «Independentismoaren aurka» tortura erabili izana aitortzeko exijitu diote Madrili. Estrasburgoren ebazpenaren ostean «poza» eta «amorrua» sentitu dituela azaldu du Iñigo Gonzalezek, Iruñean eginiko agerraldian. | Estrasburgok Iñigo Gonzalezen kasuan emaniko ebazpenaren ostean, agerraldi bat egin dute Ekineko kide izateagatik auzipetutako lagunek, Iruñean. Espainiako Gobernuak torturak aitortu behar dituela azpimarratu dute, eta Nafarroako Gobernuari eskatu halako kasuak ikertzeko.
«Gaur, gure auzian hirugarren aldiz, Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiako erreinua kondenatu du nik ezarritako tortura salaketa ez ikertzeagatik», adierazi du Gonzalezek berak. Izan ere, aurrez, auzi berean epaitutako Jon Patxi Arratibelen eta Xabier Beortegiren tortura salaketen kasuetan ere berdin jokatu zuen Giza Eskubideen Europako Auzitegiak.
Gonzalezek gogoratu du auzi hartako epaile instruktorea Fernando Grande Marlaskaizan zela, egungo Espainiako Barne Ministroa: «Bera zen gure segurtasun fisikoa eta psikologikoa bermatzeko ardura nagusia zuena, eta nahiko agerikoa da ez zuela egin». Hala, nabarmendu du Estrasburgok torturak ez ikertzeagatik Espainiari ezarritako zigorretan Marlaska ageri den seigarren aldia dela.
Hori kontuan izanik, epaile ohiak «marka guztiak» hautsi dituela uste du Gonzalezek. Gaineratu du, horregatik haren aurkako ikerketa bat abiatu ordez, Espainiako Gobernuko Ministro Kontseilura «promozionatu» dutela. Horregatik guztiagatik, eskaera bat egin du: «Espainiako Gobernuak Euskal Herrian independentismoaren aurka tortura erabili izana aitortu behar du».
Agerraldian, beste eskaera bat ere egin dute. Eusko Jaurlaritzak egin bezala, Nafarroako Gobernuak ere «herrialde honetan Espainiako segurtasun indarren eskuetan tortura jasan ahal izan duten herritarren kopurua ikertu dezala». Hala, torturatuak izan direnek «errekonozimendua eta erreparazioa» jaso behar dituztela azpimarratu du Gonzalezek; «hala nola horrelakorik inoiz gehiago ez errepikatzeko bermeak».
Gaurkoa «albiste pozgarritzat» jo du Gonzalezek, baina «amorrua» ere sentitzen duela azaldu du, «bizi izandako guztiagatik eta torturaren gaia ez delako erakundeek aintzat hartua». Gainera, datozen egunetan urratsak egingo dituztela gaineratu du, epaia «sakon» aztertu ostean. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192487/aita-donostiaren-25-obra-argitaragabe-berreskuratu-dituzte.htm | Kultura | Aita Donostiaren 25 obra argitaragabe berreskuratu dituzte | Josu Okiñena piano jotzaileak eta Gillen Mungia tenorrak Aita Donostia. Gabon kantak diskoan eman dituzte. Ondare Music zigiluak argitaratu die bilduma, eta etzi aurkeztuko dute kontzertuan, 19:30ean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokiko Club aretoan. | Aita Donostiaren 25 obra argitaragabe berreskuratu dituzte. Josu Okiñena piano jotzaileak eta Gillen Mungia tenorrak Aita Donostia. Gabon kantak diskoan eman dituzte. Ondare Music zigiluak argitaratu die bilduma, eta etzi aurkeztuko dute kontzertuan, 19:30ean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokiko Club aretoan. | Badira hogei urte Josu Okiñena piano jotzailea Jose Gonzalo Zulaika Arregi Aita Donostia-ren (Donostia, 1886-1956) lana ikertzen hasi zela; doktore tesia ere lan horri buruz egin zuen. Azken hiru urteak, berriz, Gillen Mungia tenorrarekin batera grabatu eta Ondare Music zigiluarekin argitaratu duen diskoaz erditu den ikerketa lanean eman ditu. Hala azaldu du gaur, prentsaurrean: “Kaputxinoen Iruñeko artxiboan aurkitu nituen disko honetako pieza asko. Aspaldi hasi nintzen hara joaten, eta ia-ia hilabetero joaten naiz oraindik ere, eskuizkribuak begiratzera. Beti aurkitzen ditut honelako altxorrak, gauza berriak”.
Ikerketa bakarrik ez, interprete lana ere eskaini ohi dio Okiñenak Aita Donostiari: “Neure piano jotzaile jardunean ere beti saiatu izan naiz haren lana zabaltzen, munduan zehar emandako kontzertuetan”. Lilura eta jakin-min handia sortuz entzuleen artean, nabarmendu duenez.
Jakin-min hori asetzeko eta lilura zabaltzeko tresna ederra izan daiteke gaur aurkeztu duten bilduma, Mungia tenorraren ustez: “Mundu mailako kalitatea daukalako, unibertsala delako egin zituen harmonizazioekin eta melodiekin. Geure ondarearen eta ondare unibertsalaren parte bat berreskuratu dugu”.
Okiñenaren ikerketa lana nabarmendu du abeslari lirikoak: “Josuk batu zituen eskuizkiribuak, partiturekin. Bioi gustatuko litzaiguke musika hau munduan zabaltzea, eta horregatik hasi ginen lanean honekin. 38 kanta sartu ditugu diskoan, azkenean”. Den-denak, Aita Donostiak jasotakoak. Horietatik 25, argitaragabeak.
“Izozmendiaren punta bat”
Jose Gonzalo Zulaika Arregik 1896an hasi zituen musika ikasketak, 10 urterekin, kaputxinoek Baztango Lekarozen (Nafarroa) zeukaten apaiztegian. Han egin zituen batxilergoa, nobiziotza eta eliza ikasketak. Han idatzi zuen orkestrarako lehen lana, 11 urte zituela: Diana, ikaskideak esnatzeko goizero jotzen zen dianari orkestra musika jarrita. 1908an apaiztu zen. Aita Jose Antonio de San Sebastian izena hartu zuen; gero bihurtu zen Aita Donostia, Euskal Herriak eman duen konpositore, musikologo, folklorista eta organo jotzaile handienetako bat. “XX. mende hasieran etxez etxe ibiltzen zen hura, kantuak biltzen, eta Hego zein Ipar Euskal Herrian jasotako abestiak daude disko honetan. Extremadurako melodiak ere badira, eta Gaztelakoak, eta Kataluniakoak”, adierazi du Mungiak. 53 edo 54 urte zituela ondu zituen Aita Donostiak orain diskoan eman dituzten piezak.
Zergatik ez ziren argitaratu bere garaian hark prestatuta utzi zituen piezok? “Arrazoi ugarirengatik, ziur aski. Testuinguru politikoagatik, batetik; eta, bestetik, testuinguru editorialagatik eta garaian garaiko gustuengatik. Kontua da orain argitaratu egin dugula eta edonork ezagutzeko eta entzuteko moduan izango dela hemendik aurrera”, Okiñenaren hitzetan. Eta lana hasi besterik ez da egin, azpimarratu duenez: “Beste proiektu bat ere prestatuta daukagu, datorren urtean argitaratzeko asmoz, Aita Donostiaren kantekin. Ez dira gabon kantak izango horkoak”. Haren lanaren parterik handiena editatu eta argitaratu gabe dago oraindik, izan ere. “Hau izozmendiaren punta txiki bat besterik ez da; eta azpian dagoena altxor bat da: zeinen ona den eta zenbateko garrantzia daukan ez dakigun ondare bat”.
Ondare horretan, 3.500dik gora melodiako kantutegi bat dago; eta lan aitzindaria, iragan musikaren historia ikertzen eta garaikide izan zituen nazioarteko sortzaileek proposaturiko berrikuntzak bereganatzen, euskal folklorea hizkuntza unibertsal batekin uztartzen, arauak hausten eta eboluzionatzen. “Bere garaiko eta garai guztietako konpositore handienetako bat da Aita Donostia: lotsatu gabe esan behar genuke. Maurice Ravel handiak berak ere ikusi zuen hori, 1920an, elkar ezagutu zuenean. Hark egindakoa gutxik egin dute musikaren historian”, erantsi du Okiñenak. Aita Donostiaren organorako obra aurkeztuta dagoela gogoratu du, baina 165etik gora konposizio daudela, ahotserako eta pianorako sortuak, behar bezala editatzeko; eta abesbatzentzako eta ganberarako lanak ere hor daudela, bikainak denak. Lan horiek argia ikusteko tenorea heldu bitartean, Okiñenak eta Mungiak kontzertuan emango dituzte gaur prentsaurrekoan aurkeztu duten diskoko kantuak: etzi, 19:30ean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokiko Club aretoan; igandean, berriz, Zumarragako (Gipuzkoa) Zelai Arizti aretoan arituko dira, 13:00etan hasita. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192488/nafarroan-ezingo-da-ostalaritza-zerbitzuen-barnean-kontsumitu.htm | Gizartea | Nafarroan ezingo da ostalaritza zerbitzuen barnean kontsumitu | Bizikidetza unitate batera murriztu dute espazio pribatuetan elkartzeko aukera. | Nafarroan ezingo da ostalaritza zerbitzuen barnean kontsumitu. Bizikidetza unitate batera murriztu dute espazio pribatuetan elkartzeko aukera. | Nafarroako Gobernuak neurri gehiago ezarri ditu, eta ezingo da kontsumitu tabernetako eta jatetxeetako barnealdean, baina bai terrazetan. Horrez gain, bizikidetza unitate batera murriztuko da espazio pribatuetan elkartzeko aukera, eta, beraz, ezingo da pertsona gehiago elkartu, ezarrita dauden salbuespen batzuk salbu, hala nola menpeko pertsonei dagozkienak. Bi neurriak larunbatetik aurrera egongo dira indarrean, eta, printzipioz, otsailaren 7ra arte. Gainontzekoek berdinak izaten jarraituko dute, besteak beste, etxeratze aginduak, baina aldaketak egiteko aukera ere badago.
Hain zuzen, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak, Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak eta Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun sailburuak egin dute agerraldia gaur arratsaldean, COVID-19aren hedapena geldiaraztea helburu duten neurri berriak azaltzeko. Izan ere, Nafarroan gora egin du positiboen kopuruak, Hego Euskal Herriko gainontzeko lurraldeetan bezalaxe. 239 kasu atzeman zituzten atzo, eta, zehazki, ez da horrelako daturik detektatu azaroaren 8az geroztik. Positibotasun tasa, berriz, %8,8koa da. Gainera, erietxeetan ere geroz eta ospitaleratu gehiago daude. Momentu honetan, Nafarroako ospitaleetako gela arruntetan 124 pertsona daude eta ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, hamasei.
Remirezen arabera, izurritearen bilakaera «ez da positiboa izaten ari kutsatze kopuruari eta positibotasun tasari» dagokionez. Gainera, erantsi du ospitaleetako okupazioan, nahiz eta egoera oraindik «egonkorra» izan, azken egunetan «igoera nabarmena» egon dela. Horregatik iruditzen zaio garrantzitsua «egoerari aurrea hartzea eta neurri berriak ezartzea». Indurainen ustez, berriz, neurriak «agerraldi gehien atzeman dituzten eremuetan» hartu dituzte, eta garrantzitsua da egoera horiek «kontrolatzen eta ebaluatzen» jarraitzea. Erantsi du horrek zehaztuko duela neurri gehiago hartzea edo ez. «Aurretiaz eta arretaz aritzea» nabarmendu du Osasun kontseilariak.
Neurriak gogortzen
Nafarroako Gobernuak, azkenekoz, urtarrilaren 13an gogortu zituen neurriak, eta bi egun geroago jarri zituen indarrean, urtarrilaren 15ean. Besteak beste, erabaki zuen tabernetako eta jatetxeetako edukierei eustea —% 100 kanpoan eta % 30 barruan—, baina ixteko ordua 21:00etara aurreratzea. Terrazetan erretzea ere debekatu zuen, baina Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin zuen hautu hori, gobernuek emandako arrazoiak «nahikoa» ez zirelakoan. Merkataritzan, berriz, hipermerkatuek, saltoki ertainek eta handiek eta merkataritza guneetako establezimenduek edukieraren %30 ezin zutela gainditu erabaki zuten. Saltoki txikietan, ordea, gehienezko edukierari eutsi egin zioten: %50. Lurraldearen itxiera perimetrala, 23:00etako etxeratze agindua eta bilkurak sei pertsona eta bi bizikidetza unitatekoak izatea ere mantendu zuten. Ordu hartan, ordea, dagoeneko jakinarazi zuten neurriak «astean behin» berrikusiko zituztela, nahiz eta asmoa hilaren 28ra arte hasieran ezarritako berberekin jarraitzea izan. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192489/mendizale-bat-hil-da-usurbe-mendian-bihotzekoak-jota.htm | Gizartea | Mendizale bat hil da Usurbe mendian, bihotzekoak jota | Francisco Javier Sarriegi Olano Paxatxo herriko dantza maisu ezaguna da hildakoa. Gaur goizean gertatu da ezbeharra. | Mendizale bat hil da Usurbe mendian, bihotzekoak jota. Francisco Javier Sarriegi Olano Paxatxo herriko dantza maisu ezaguna da hildakoa. Gaur goizean gertatu da ezbeharra. | Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizonezkoari bihotzekoak eman dio, gaur goizean, Usurbe mendian (Beasain, Gipuzkoa). Larrialdi zerbitzuak 10:30ak aldera iritsi dira eremura, baina ezin izan dute ezer egin.
Hildakoa Francisco Javier Sarriegi Olano Paxatxo da, lau hamarkada baino gehiagotan herriko dantza tradizionalen dantza maisu izandakoa. 62 urte zituen. Aurtzakako kide, ezpata dantza eta soka dantzako maisu eta Igartzako dantzarien kofradiako ohorezko kofrade zen, Goierriko Hitza-k jaso duenez. Herriaren maisua idatzi du Aurtzaka dantza taldeak, Dantzan.eus atarian. |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192490/contek-agintean-jarraituko-du.htm | Mundua | Contek agintean jarraituko du | Italiako lehen ministroak Senatuaren babesa ere jaso du, baina koalizioak gutxiengoan gobernatu beharko du. Krisi politikoak gobernua moldatzea eragingo du, egungo indar oreka islatzeko. | Contek agintean jarraituko du. Italiako lehen ministroak Senatuaren babesa ere jaso du, baina koalizioak gutxiengoan gobernatu beharko du. Krisi politikoak gobernua moldatzea eragingo du, egungo indar oreka islatzeko. | Matteo Renzi Italiako gobernuburu ohiak eragindako krisi politikoa amaitu egin da, eta, aldi berean, ez da erabat amaitu. Giuseppe Contek lehen ministroak karguan jarraituko du, Diputatuen Ganberaren eta Senatuaren babesa jaso ostean, baina oraingoan gutxiengoan gobernatuko du M5S 5 Izar Mugimenduak eta PD Alderdi Demokratikoak osatzen duten koalizioak, Renziren Italia Bizirik-en eta senatari talde baten erabakien menpe. Italiaren historia politikoak hainbatetan erakutsi duenez, era horretara jardutea ez da erraza; kontrara, ia ezinezkoa da, eta oso gutxi iraun izan dute hori egitera ausartu diren gobernuek. Conteren kasuan, herrialdea koronabirusaren pandemia betean egoteak luza lezake haren koalizioaren bizi itxaropena, baina ez da aldaketarik eta presiorik gabekoa izango.
Paradoxikoki, lehen ministroak Renziri esker jarraituko du agintean, bere alderdi Italia Bizirik-ek abstentziora jo baitu gaur gaueko bozketan, eta, hortaz, boto gutxiago behar baitzituen Contek konfiantza mozioan. Egunotako erreguei, eskariei hamar bat senatarik erantzun diete: talde mistotik etorri dira batzuk, tartean autonomistak; Silvio Berlusconi lehen ministro ohiaren Forza Italia eskuindarretik beste batzuk; eta atzerrian bizi diren herritarren taldetik ere bai. 90 urteko bizi osorako senatari batek ere eman dio babesa, bere medikuak goi ganberara ez joatea gomendatu zion arren. Denera, 156 izan dira, 320tik.
M5S-PD koalizioaren iraupena, hortaz, ordezkari horien esku geratu da. Batzuek egungo testuinguruagatik eman dute pausoa, pandemia betean egonkortasun politikoa lehenesten dutelako, baina beste batzuek interes pertsonal eta politikoek bultzatuta hartu dute erabakia, beren karguan segitzeko edo botere handiagoa eskuratzeko. Conte errealitatearen jakitun dago, eta horren harira uler daiteke babes gutxirekin gobernatzea beste aukerarik ez duelako ustea: «Zenbakiak garrantzitsuak dira, baina are garrantzitsuagoa da proiektuaren kalitatea», adierazi du gaur eguerdian, Senatuan.
Horien esku ez ezik, Italia Bizirik-en hemezortzi senatarien esku ere geratu da. Izan ere, M5Sk 92 ordezkari ditu goi ganberan; PDk, 35; eta babes parlamentarioa ematen dion Askeak eta Berdinak-ek, sei. Autonomistak eta koalizioaren alde egin dutenak kontuan hartuta, Contek 151 eta 157 senatari arteko oinarria izango du. Diputatuen Ganberan, aldiz, gehiengo osoa ziurtatua du.
Renzik iragan asteazkenean atera zituen bere ministroak gobernutik, lehen ministroak pandemia kudeatzeko izan duen modua argudio gisa hartuta. Europako Batasunaren berreskuratze funtsetik Italiari dagozkion 209 mila milioi euroak «ondo» bideratu ez izana egotzi dio, eta leporatu MEDE Europako Egonkortasun Mekanismoa eskatu ez izana, beste 36 mila milioi euro jasotzeko; azken hori M5Sren presioengatik izan da, Italiak horretara jo behar izan baitzuen 2008ko krisi ekonomikoari aurre egiteko —oroitzapen txarrak utzi zituen herritarren artean—.
Arrazoiak horiek izan arren, Renzik, aldi berean, aditzera eman zuen arazoa konpon zitekeela egungo gobernuburuak kargua utziko balu; hau da, egiazko arazoa izen-abizen batzuk direla, kudeaketa bera baino. Hori, noski, lehen ministro ohiak ez du inoiz aitortuko.
Erabakiak ez du atzera-bueltarik, eta Contek nahiago du gutxiengoan gobernatu Italia Bizirik gobernuan berriz sartzea baino. Finean, lehen ministroa ez da Renziz fidatzen, nahiz eta hark bide eman zuen, 2019an, egungo koalizioa osatzeko eta, hortaz, Contek agintean segitzeko. Halere, gobernuburu ohiak ez du baztertu gobernuaren alde egitea bozketa garrantzitsuetan; aurrekontuari buruzkoan, kasurako. Horrek, ordea, ez du kentzen lehen ministroarekiko kritiko izaten segituko duela, gaurko saioan berretsi duenez: «Hiru gehiengo aldatu dituzu zauden tokian geratzeko. Gobernu indartsuago bat behar dugu».
Uztaila helburu
Conteren helburua, oraingoz, uztailera arte irautea da, egutegiak bultzatuta: hilabete horretan, Sergio Mattarellari urte erdia geratuko zaio herrialdeko presidente karguan —2022ko urtarrilean izango dira bozak—, eta, hortaz, Konstituzioko 88. artikuluak dioen bezala, tarte horretan ez du eskumenik izango parlamentua desegin eta bozetara deitzeko. Lehen ministroa egunotan bilduko da estatuburuarekin, egoera politiko berria aztertzeko.
Horiek horrela, Italiako Gobernua fase berri batean sartu da, eta litekeena da horrek gobernua moldaraztea. Parlamentuko bi ganberetan M5Sk PDk baino ordezkaritza handiagoa duen arren, indar oreka nabarmen aldatu da 2018ko hauteskundeetatik hona, eta koalizioan askok uste dute hori islatzeko garaia dela, are gehiago kontuan harturik Italia Bizirik gobernutik atera dela.
Inkesten arabera, bozak gaur balira, Matteo Salviniren Legak jasoko luke babes handiena, botoen %24 bilduta (2018an baino 6,6 puntu gehiago); atzetik lituzke PD, %20rekin (+1,2); Italiako Anaiak, %16,6rekin (+12,2); eta M5S, %14,3rekin (-18,3). Krisi politikoa eragin duen Renziren indarrak, berriz, botoen %2,8 jasoko lituzke; oraingoz, hauteskundeak 2023rako daude aurreikusita.
Hain justu, M5Srentzat eta PDrentzat, balizko emaitza horiek dira bozak eragozteko beste arrazoietako bat, eskuineko alderdiak elkartuta egungo gobernua agintetik botako luketelako. Hor dago datozen hauteskundeei begirako beste eztabaida bat: koaliziokideak elkarrekin aurkeztuko al diren.
Gainera, orduan sartuko da indarrean irailean galdeketa bidez onarturiko aldaketa: Diputatuen Ganberak 630 eserleku zituen, eta 400 izango ditu; eta Senatuak 320 zituen, eta 200 izango ditu. M5Sk sustaturiko aldaketa bat izan zen |
2021-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/192491/ligan-ere-ezin.htm | Kirola | Ligan ere ezin | Alavesek 2-1 galdu du Sevillaren aurka. 88. minutuan neurketa berdintzeko aukera garbia izan dute arabarrek, baina Joseluk penalti bat huts egin du. | Ligan ere ezin. Alavesek 2-1 galdu du Sevillaren aurka. 88. minutuan neurketa berdintzeko aukera garbia izan dute arabarrek, baina Joseluk penalti bat huts egin du. | Abelardoren bigarren aroa Alavesen ez da ondo hasi Ligan ere. Arabarrek 2-1 galdu dute Sevillaren kontra lehen itzuliko azken partidan. Alavesek atzean egindako akatsak ederki baliatu dituzte Lopetegirenek, eta taldea handiaren legea ezarri dute. Abelardorenek, berriz, aukera garbia izan dute partida amaitzear zela, baina Joseluk penalti bat huts egin du.
Hasi eta berehala jarri zaio maldan gora norgehiagoka Alavesi. 3. minutuan El Nesyrik gola egin du. Jesus Navasek erdiratu, eta Laguardiak ez du behar bezala zaindu aurrelaria. Hark ez du barkatu. Sevilla hobeto ari zen, baina arabarrek berdinketa lortu dute 12. minutuan, jokaldi islatu batean. Ximo Navarrok luze atera du alboko saketik, eta buruz loratu du baloia Edgarrek. Bono aurreratua zegoen, eta ezin izan du geratu.
Hurrengo minutuan Alavesen onenak izan dira, Sevillari presioa egin dio, eta Espainiako taldea zuloak topatu ezinik aritu da. Baina 30. minutuan Susok gol ikusgarria sartu du urrutitik jaurtita, zelai erdian baloia hartu eta Tomas Pina atzean utzi ostean.
2-1ekoarekin amaitu da lehen zatia. Bigarrena bide beretik joan da. Alaves nahiko ondo, baina aparteko arriskurik sortu gabe, eta Sevilla teknikoki eta taktikoki hobea zela erakutsiz. Azken txanpa izan da zirraragarriena. Joseluk bi aukera garbi izan ditu buruz, baina bat Bonok gelditu du, eta bestea kanpora joan da. Epaileak, berriz, balio gabe utzi du En Nesyriren gol bat, VARean begiratu eta gero.
88. minutuan ailegatu da Alavesen aldeko penaltia. Baloia aldentzera joan da Kounde, baina eskuarekin jo du. Bonok, ordea, geratu egin dio penalti jaurtiketa Joseluri. Hala amaitu da partida. Bi neurketa aulkian, eta bi porrot pilatu ditu Abelardok. Larunbatean izango du hurrengo aukera lehen puntuak pilatzeko. Alavesek Real Madril hartuko du, Mendizorrotzan (21:30). Talde arabarra sortu zela ehun urte betetzen dira egun horretan, eta sari handia litzateke hiru puntuak lortzea. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192513/trumpek-barkamena-eman-dio-bere-estrategia-buru-ohi-bannoni.htm | Mundua | Trumpek barkamena eman dio bere estrategia buru ohi Bannoni | Mexikoko harresia eraikitzeko emaileei iruzur egitea egotzi diote. Europan ere eskuin muturra bultzatzen aritu zen. 140 pertsonari barkatu die Trumpek azken egunotan. | Trumpek barkamena eman dio bere estrategia buru ohi Bannoni. Mexikoko harresia eraikitzeko emaileei iruzur egitea egotzi diote. Europan ere eskuin muturra bultzatzen aritu zen. 140 pertsonari barkatu die Trumpek azken egunotan. | Azken orduak ditu agintean Donald Trump AEBetako presidenteak, gaur Joe Biden demokrata AEBetako presidente bihurtu aurretik, eta ingurukoei barkamena emateko baliatzen ari da. Steve Bannon izan da azkena. Trumpen estrategia burua izan zen. Azken asteotan, 140 pertsonari barkatu die. Bannonez gain, Lil Wayne rap abeslariari eman dio barkamena, eta kartzelatik atera ditu Kodak Black musikaria eta Kwame Kilpatrick Detroiteko alkate ohia.
Gako izan zen Bannon 2016ko hauteskunde kanpainan Trump Etxe Zurira eramateko. Iazko abuztuan, ordea, Mexikoko mugan hesia eraikitzeko diru bilketan iruzurra egitea leporatu zioten fiskalek. Kanpainak 20 milioi euro baino gehiago bildu zituen, eta horietako zati bat —ia milioi bat— poltsikoratu egin zuen Bannonek, fiskalen arabera, baina oraindik ez dute epaitu.
Bannonek The Movement fundazioa sortu zuen, besteak beste, Europako hamahiru herrialdetako alderdi ultraeskuindarrak biltzeko.
Wayne eta Black musikariek zigorra jaso zuten armak legez kanpo edukitzeagatik, eta Kilpatricki 28 urteko kartzelaldia ezarri zioten ustelkeriagatik.
Abenduan, Paul Manafort barkatu zuen Trumpek. 2016ko kanpainaren burua izan zen, eta duela hiru urte zigortu zuten, Errusiak hauteskunde haietan eduki zuen esku-hartzearen harira. Zazpi urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri zioten, diru iruzurra eta bere aurkako ikerketa oztopatzeagatik. Maiatzean atera zuten espetxetik, koronabirusaren izurriarengatik, eta zigorra etxean ari zen betetzen. «Hitzek ezin dute adierazi gure esker ona», adierazi zuen Manafortek barkamena jaso zuen egunean.
Presidentearen barkamena jaso zuen beste bat: Roger Stone aholkulari ohia. Kongresuari gezurra esateagatik ezarri zioten zigorra. Politikariari leporatu zioten 2016an Wikileaks gunearekin harremanetan jarri izana, hedabideak Hillary Clintonen mezu elektronikoen filtrazioaren harira, eta horren inguruan galdekatu zuten Kongresuko batzorde batean. Trumpek espetxe zigorra aldatu egin zion lehen ere.
Horiez gain, Charles Kushnerri barkatu zion. Trumpen alaba Ivankaren senar Jared Kushnerren aita da. Bi urteko zigorra ezarri zioten 2004. urtean zerga iruzurragatik, hauteskunde kanpainako diruarekin legez kanpoko mugimenduak egiteagatik eta lekukoen aurkako maniobrengatik.
Aurretik, Iraken 2007an 14 herritar hiltzeagatik zigorturiko Blackwater enpresako lau mertzenariori barkatu zien zigorra Trumpek. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192514/erabakitzeko-eskubidearen-aldeko-caucus-bat-aurkeztu-du-europarlamentari-talde-batek.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidearen aldeko 'caucus' bat aurkeztu du europarlamentari talde batek | «Estaturik gabeko nazioetako eta lurralde gatazkak dituzten nazioetako ordezkari» diren heinean, «komunitate horietako herriak askatasunez eta demokratikoki autodeterminaziorako duten eskubidea legez onartutako moduan aitortua izatearen alde» lan egingo dute. | Erabakitzeko eskubidearen aldeko 'caucus' bat aurkeztu du europarlamentari talde batek. «Estaturik gabeko nazioetako eta lurralde gatazkak dituzten nazioetako ordezkari» diren heinean, «komunitate horietako herriak askatasunez eta demokratikoki autodeterminaziorako duten eskubidea legez onartutako moduan aitortua izatearen alde» lan egingo dute. | Korsika, Irlanda, Katalunia eta Euskal Herriko zortzi diputatuk osatu dute taldea: Pernando Barrenaz (EH Bildu) eta Izaskun Bilbaoz (EAJ) gain, François Alfonsik (Regions et Peuples Solidaires), Chris MacManusek (Sinn Fein), Toni Cominek, Clara Ponsatik eta Carles Puigdemontek (Junts Per Catalunya), Diana Ribak eta Jordi Solek (ERC). Halere, sustatzaileek azaldu dute taldeak «ateak irekita» dituela «herrien eta berdinen arteko gizarte inklusiboen autodeterminazio eskubidearen alde» lan egin nahi duten eurodiputatu guztiei, horiek karguan egon edo legebiltzarkide ohiak izan.
Taldearen berri emateko adierazpenean, sinatzaileek nabarmendu dute azken urteotan «Europako hainbat komunitate nazionalek antzeko erronkak» izan dituztela «haien legezko estatus politikoa berrikusi eta erabaki demokratiko baten bidez eraldatzeko». Hori dela eta, uste dute aukera bat dagoela «lurralde eztabaidak dituzten Europako hainbat nazio eta estaturik gabeko nazioak lankidetzan aritzeko Europako erakundeen baitan, ikuspegi komunak sustatzeko, jarrera partekatuak adosteko eta Europa mailako 'Argitasun Lege' baten beharra defendatzeko, Europar Batasunaren barnean autodeterminazioari buruzko eztabaida demokratikoak ebazteko tresna gisa».
Taldea sustatu dutenetariko lauk -Barrenak, Bilbaok, Cominek eta Solek- Europako Batasunaren geroaz gogoetatu zuten uztailean, Eusko Ikaskuntzak, Coppieters eta Ezkerraberri fundazioek Bilbon antolatutako mahai inguru batean. Azaroan, berriz, Subiranotasunaren lurralde gatazkak konpontzeko jardunbide egokien kode bat prestatzeko oinarriak izeneko dokumentua aurkeztu zuen Eusko Ikaskuntzak, Euskal Herriko, Kataluniako eta nazioarteko hainbat unibertsitatetako ikerlariek elkarlanean osatua.
Taldeak «aniztasuna» du ardatz, sortzaileen arabera, autogobernu maila diferenteak eta helburu politiko askotarikoak dituztelako. Nabarmendu dute, hain zuzen, batzuek independentzia dutela helburu; besteek, berriz, autogobernu maila handiagoa. Baina komunean dute uste bat: lurralde gatazkak «elkarrizketaren, negoziazioaren, arau garapenen eta berrespen demokratikoaren bidez soilik landu daitezkeela». Kataluniako kasua jarri dute adibide agerraldian, eta adierazi dute gisa horretako gatazkak «errepresioaren» bidez baino elkarrizketari esker konpon litezkeela. Halaber, azpimarratu dute estatu baten barneko lurraldeetan gertatzen diren gatazkak ez direla lurralde horretako arazoa soilik: «Europarentzako eta Europaren arazoak dira» adierazi du Toni Comin europarlamentariak.
Caucus-a osatu dutenek, era berean, «Europar Batasunak dituen balioak» partekatzen dituzte, «demokraziari, zuzenbide estatuari eta oinarrizko eskubideen errespetuari buruzkoak».
Europako Etorkizunari Buruzko Konferentzia
Europako Batasunean, egiteko dago Europako Etorkizunari Buruzko Konferentzia. Iaz egitekoak ziren, baina pandemia eta desadostasun politikoak tarteko, oraindik ez da eztabaida hori gauzatu. Orain, 2021eko lehen seihilekoan, Portugali dagokio EBren presidentetza, eta asmoa da hilabeteotan eztabaida hori bideratu ahal izatea. Horri begira, europarlamentarien taldeak uste du konferentzia horrek «aukera aproposa» eskaintzen duela «beren estatua sortu edo osatu nahi duten estaturik gabeko nazioen eta lurralde gatazkaren bat dutenen egoera mahaigaineratu eta eztabaidatzeko», eta, horregatik, haren xedea izango da konferentzia egiteko proposamena babestea: «Konferentzia honetan lagundu nahi dugu, komunitate nazionalen ikuspegiak mahaigaineratuz, argitasunaren eta gardentasunaren izenean». |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192515/klima-larrialdia-pandemia-eta-migrazio-politika-bidenen-lehen-neurrien-artean.htm | Mundua | Klima larrialdia, pandemia eta migrazio politika Bidenen lehen neurrien artean | Hamabost agindu exekutibo igorriko ditu datozen egunetan. BERRIAk zuzenean jarraitu du haren zin emate ekitaldia. | Klima larrialdia, pandemia eta migrazio politika Bidenen lehen neurrien artean. Hamabost agindu exekutibo igorriko ditu datozen egunetan. BERRIAk zuzenean jarraitu du haren zin emate ekitaldia. | Iritsi da eguna: Donald Trumpek gaur egin du bere azken eguna Ameriketako Estatu Batuetako presidente gisa. Edo, beste modu batera esanda, Joe Bidenek gaur hartu du AEBetako presidente kargua. Demokratak Etxe Zurirantz egin duen bidea malkartsua izan da, hein batean Trumpek berak jarritako oztopoengatik, baina azkenean gertatu da aldaketa. Gaur amaitu da Trumpismoaren garaia, eta Bidenek ohar bidez iragarri ditu agintean hartuko dituen lehen neurrietako batzuk. Horien artean nabarmentzekoak dira klima larrialdiari, pandemiari eta migrazio politikei buruzkoak. Kargua hartu eta berehala hamabost agindu exekutibo igorriko dituela agindu du.
Agindu horiek Trumpen legatu politikoa neurri batean desegiteko helburua dute. Batetik, AEBak klima larrialdiari aurre egiteko Parisko Hitzarmenera itzuliko ditu, eta gauza bera egingo du OME Osasunaren Mundu Erakundeari dagokionez ere. AEBak nazioarteko erakunde horretako kide izango dira berriz. Koronabirusaren pandemiari aurre egite aldera, maskararen derrigorrezko erabilera ezarriko du.
Zenbait neurri sozial ere iragarri ditu, COVID-19arekin lotuta. Gaitzak eragin duen krisi ekonomikoa dela eta, etxegabetzeak etengo ditu pandemiak irauten duen artean, eta laguntzak onartuko ditu hipoteken ondorioz etxea galtzeko arriskuan daudenentzat.
Bestalde, Trumpek gehiengo musulmana duten hainbat herrialdetako biztanleei AEBetara bidaiatzeko ezarri zien debekua indargabetuko du, eta Mexikorekiko mugan migratzaileen sarrera eragozteko horma eraikitzeko lanak etengo ditu. Migrazio politiken arloan, lege proiektu bat bidaliko du Kongresura, paperik ez duten baina AEBetan bizi diren milioika migratzaileri herritartasuna lortzeko bide bat eskaintzeko.
Washington, militarizatuta
Urtarrilaren 6an Washingtoneko Kapitolioan jazotakoaren ostean, hiria militarizatu egin dute —Guardia Nazionaleko 25.000 soldadu dabiltza hiriburuko kaleetan—, eta segurtasun neurriak muturrekoak izan dira Bidenen kargu hartze ekitaldian. Gonbidatuak ere gutxi izan dira, mila inguru, baina horrek ez du esan nahi ekitaldi xumea izan denik. Besteak beste, Lady Gaga abeslaria han izan da AEBetako ereserkia abesten, eta presidente berriak ohiko hainbat kontu egingo ditu ekitaldian: besteak beste, diskurtsoa eman, tropak agurtu, lore eskaintza bat egin, eta ibilaldi bat egin bizkartzain militarrekin.
Ez da nolanahikoa demokratak aurrean duen erronka. Trumpek azken lau urteetan hartutako erabakietako asko iraultzea edo, ahal den heinean, konpontzea egokituko zaio Bideni, eta hori guztia, AEBak gogor jotzen ari den mundu mailako pandemia baten erdian. Dagoeneko 23,4 milioi lagun kutsatu eta ia 400.000 hil ditu COVID-19ak han, eta kanpainan birusaren aurkako borroka izan zen demokraten zutabe nagusietako bat. Gaurtik aurrera izango du hitz egiteaz harago ekiteko denbora Bidenek.
Nazioartean, Iranekiko akordio nuklearra edo Europako Batasunarekiko harremanak izango dira datozen urteetan ondu beharreko gaiak. Bere alde, Ordezkarien Ganberako eta Senatuko gehiengoak ditu —Senatuan 50na senatari ditu alderdi bakoitzak, baina, berdinketa baldin bada azken hitza presidenteordeak duenez, demokratak gailenduko lirateke—, eta horrek asko erraztuko dio lana.
Oztopoak
Bidenek Etxe Zurira bidean izan duen oztopo nagusia ez da gaurko ekitaldian izan: Donald Trump. Jada presidente ohi denak zabaldutako ideia, bozetan «iruzurra» izan zela dioena, oso zabalduta dago oraindik, eta sustrai sakonak ditu. Argi geratu zen urtarrilaren 6an, Trumpen milaka jarraitzaile indarrez Kapitolioan sartu zirenean; baita aurretik ere, ehun ordezkarik baino gehiagok hainbat estatutako emaitzen aurka jo zutenean.
78 urterekin heldu da Biden presidentetzara, duen profil moderatuari esker. Asko ari dira esaten Obamaren hirugarren legealdi baten modukoa izango dela datorrena, baita Biden legealdi bakarreko presidentea izango dela ere, baina. ezbairik gabe, AEBen historiako garai garrantzitsu batean heldu da kargura, eta aurrean dituen erronkak ez dira nolanahikoak. Ikusteko dago nola erantzungo duen. Oraingoz, argi dagoen bakarra da ez duela Trumpek adina zeresan emango. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192516/israelek-kolonia-gehiago-eraikitzeko-esleipenak-onartu-ditu.htm | Mundua | Israelek kolonia gehiago eraikitzeko esleipenak onartu ditu | Jerusalem Ekialdean eta Zisjordanian, 2.500 etxebizitza baino gehiago eraiki nahi ditu Netanyahuk. | Israelek kolonia gehiago eraikitzeko esleipenak onartu ditu. Jerusalem Ekialdean eta Zisjordanian, 2.500 etxebizitza baino gehiago eraiki nahi ditu Netanyahuk. | Zisjordanian, 800 etxebizitzako kolonia bat eraikiko duela iragarri zuen Israelgo Gobernuak, joan den astelehenean, eta, atzo, beste urrats bat egin zuen Palestinako lurretan 2.500 etxebizitza gehiago eraikitzeko. Tel Avivek hamalau kolonia altxatzeko esleipenak onartu zituen. Horietako hamahiru Zisjordanian eraikitzeko asmoa du; 2.112 etxebizitza guztira. Eta Jerusalem Ekialdekoa 460 etxeko kokagunea litzateke.
Joe Biden AEBetako presidente hautatuak Etxe Zuriko agintea hartu aurreko egunean egin du iragarpena Israelek. Ez da kasualitatea izan, Bakea Orain Israelgo GKEaren esanetan. Haren iritziz, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak mezu argia bidali nahi dio AEBetako presidente berria izango denari: ez duela koloniak hedatzeko politika aldatzeko asmorik.
Netanyahuk aliatu handia izan du azken lau urteetan Etxe Zurian. Donald Trump «Israelek Etxe Zurian inoiz izan duen lagunik onena» zela adierazi zuen lehen ministroak, eta haren agintaldian kolonia kopurua nabarmen handitzeko baliatu du. Israelgo Gobernuak Palestinako lurretan kolonoentzat eraiki dituen etxebizitzen zenbatekoa %25 hazi da Trump presidente izan den denboran.
Israelgo hainbat GKEk salatu dutenez, Netanyahuren gobernuak Palestinan kolonia gehiago eraikitzeko erritmoa bizitu du Bidenek AEBetako hauteskundeak irabazi dituenetik, hark kargua hartu baino lehen eraikuntza planak ahalik eta gehien aurreratzeko.
Bestalde, Netanyahu gobernuaren baimenik gabe eraikitako sei kolonia legeztatzen ahalegindu zen atzo, baina Beny Gantz Defentsa ministroak —eta martxoaren 23ko bozetan Netanyahuren aurkari izango denak— puntu horren eztabaida eragotzi zuen, gobernu bileraren agendatik kanpo utzita. «Gobernuak ez du proposamen arduragaberik kontuan hartuko horren une korapilatsuan», mintzatu zen. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192517/osakidetzak-parte-hartuko-du-curevac-txertoaren-entsegu-klinikoetan.htm | Gizartea | Osakidetzak parte hartuko du Curevac txertoaren entsegu klinikoetan | Alemaniako botika etxe horren txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna egiaztatzeko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2.000 lagun inguruk parte hartuko dute. | Osakidetzak parte hartuko du Curevac txertoaren entsegu klinikoetan. Alemaniako botika etxe horren txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna egiaztatzeko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2.000 lagun inguruk parte hartuko dute. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar batean jakinarazi duenez, Osakidetzako Biodonostia eta Biocruces osasun ikerketarako institutua aukeratu dituzte Alemaniako Curevac botika etxeak COVID-19aren aurka garatu duen txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna egiaztatzeko entsegu klinikoetan parte har ditzaten. Mundu osoan 30.000 lagunek parte hartuko dute entseguetan, eta horietatik 2.000 inguru Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak izango dira.
Osasun Sailak azaldu duenez, entsegu horietan izena eman dezake Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pertsona orok, 18 urtetik gorakoa bada, eta azterketaren protokoloan jasotako irizpideak betetzen baditu. Boluntarioei txertoaren bi dosi jarriko zaizkie 28 eguneko tartearekin, eta urtebetez jarraipena egingo zaie, bisita medikoen eta telefono deien bidez. Datozen egunetan, beharrezko dokumentazio eta baldintza guztiak prestatu eta parte hartzaileak biltzeko prozesuak abiatuko dituzte Biodonostia eta Biocruces institutuek. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192518/donostia-euskal-herriko-hiriburuetan-okerrena-kutsadurak-eragindako-gehiegizko-heriotzetan.htm | Gizartea | Donostia, Euskal Herriko hiriburuetan okerrena kutsadurak eragindako gehiegizko heriotzetan | Europako 858 hiri aztertu ditu nazioarteko ikerketa talde batek, eta airearen kalitatea hobetuz gero zenbat heriotza saihestu zitezkeen kalkulatu du. Hirien sailkapen bat egin dute. | Donostia, Euskal Herriko hiriburuetan okerrena kutsadurak eragindako gehiegizko heriotzetan. Europako 858 hiri aztertu ditu nazioarteko ikerketa talde batek, eta airearen kalitatea hobetuz gero zenbat heriotza saihestu zitezkeen kalkulatu du. Hirien sailkapen bat egin dute. | Bartzelonako Institute For Global Health (ISGlobal) erakundeak inoiz egin gabeko ikerketa bat egin du: Europako hirietan airearen kutsadurak eragiten dituen heriotzetatik zenbat saihestu zitezkeen kalkulatu du, eta zerrenda bat osatu du ikerturiko 858 hiriekin, hobekien daudenetik, okerren daudenetara. Suitzako Osasun Publiko eta Tropikoetako Institutua eta Utrechteko Unibertsitatea ere (Herbehereak) aritu dira lankidetzan. Euskal Herriko hiri nagusiak agertzen dira zerrendan.
Ondorioztatu dutenez, Donostia da Euskal Herriko hiriburuen arteko okerrena: 239. postuan dago, eta urtero 51 eta 123 heriotza artean saihestu zitezkeen airearen kalitatea hobetuz gero. Bilbo Handia da hurrengoa, 345. postuan (saihesteko moduko 184-490 heriotza). Iruñea 507. lekuan dago (53-143 heriotza); Baiona 590. postuan (16-71) eta Gasteiz da zerrendan hobekien dagoena: 659. postuan (21-99).
Partikula finak deiturikoak (PM2,5) aztertu dituzte, 2015eko datuak erabilita. Giza ile bat baino 30 aldiz txikiagoak dira partikula horiek, eta airean daude. Gizakien arnasbideetan sar daitezke, eta birikietara heldu. Horiek narrita ditzakete, eta begiak ere bai, eta, epe luzean, birikietako minbizia eta bihotzeko gaitzak eragin ditzakete, besteak beste. Kalterik handiena haurrei eta adinakoei egiten diete. Batez ere, gasolina eta gasolioa erretzen duten autoek sortzen dituzte, erraustegiek, suteek, besteak beste. Etxe barruetan, tabakoa erretzeak, kozinatzeak...
Horrez gain, nitrogeno dioxido (NO2) gasaren datuak aztertu dituzte. Horrek ere, arnasbideak eta birikak narritatzen ditu, eta heriotza ere eragin dezake. Gizakien aktibitateak dira iturburu nagusia.
Azterketa honela egin dute: alde batetik, Osasunerako Mundu Erakundeak gomendaturiko kutsadura mugak aintzat hartuz gero zenbat heriotza saihestu zitezkeen kalkulatu dute. Hori da eman duten estimazioaren lehen zenbakia. Bestalde, kutsagarrien kontzentrazioa 2015. urtean hiri bakoitzean neurturiko baliorik baxuenetara murriztuko balitz zenbat heriotza saihestu zitezkeen aurreikusi dute (bigarren zenbakia).
Ondoren, algoritmo bat erabili dute, hiri bakoitzari puntuak emateko, pairatzen duen gehiegizko heriotza zamaren arabera. Heriotza tasa, saihesteko moduko heriotza kopurua eta kutsagarri bakoitzak zenbat bizi urte galtzea eragiten duen hartu dituzte kontuan. Horrekin, zerrenda osatu dute.
Gehiegizko 200.000 heriotza
Ikertzaileen arabera, Europa osoan, 124.729 heriotza saihestu zitezkeen urtean partikula kontzentrazioa neurturiko baliorik apalenetara murriztuko balitz, eta 79.435, NO2 gasa mugatuta.
Egoerarik txarrena Italiako iparraldeko Po ibarreko hirietan topatu dute, partikulei dagokienez. Populazio dentsitate handiko lekua da, eta oso industriala. Brescia eta Bergamo dira lehenak zerrendan kategoria horretan, eta Vicenza laugarrena, Txekiako Errepublikako Karvinaren ondoren. Nitrogeno dioxidoari dagokionez, ordea, Madril da Europako hiririk okerrena. Ondoren datoz Anberes (Flandria), Torino (Italia), Paris, Milano eta Bartzelona.
Sorpresa gutxi zerrendaren alderik argienean: egoerarik onena duten hiriak Eskandinavian daude. Partikula finei dagokienez, Reykjavik da lehena, Tromso bigarrena (Norvegia) eta Umea (Suedia) hirugarrena. Finlandiako bi hiri datoz gero: Oulu eta Jyvaskyla.
«Heriotza goiztiar asko saihestu zitezkeen Europako hirietan urtero airearen kutsadura arinduta, batez ere OMEren mugak aintzat hartuz gero», esan dute ikertzaileek, eta neurriak berehala hartzeko eskatu dute. Adierazi dutenez, zerrenda egitasmo zabalago baten barruko urratsa da: Europako mila hiritan garraio plangintzak osasunean duen eragina aztertzen ari dira. Besteak beste, trafikoa, berdeguneak, zarata eta beroa aztertzen ari dira, eta guztiarekin beste zerrenda bat osatuko dute.
Garraioa, gako
Joan zen udaberriko konfinamendu zorrotzak erakutsi zuen zelako eragina duen garraioak Euskal Herriko hirien kutsaduran. Ekologistak Martxan elkarteak maiatzean aurkeztutako txosten baten arabera, konfinamendua hasi zenetik nabarmen murriztu zen Hegoaldeko hiriburuetako aire kutsadura. Aitzineko urteko hilabete berarekin alderatuta, erdira murriztu zen airean atzemandako NO2 maila. Hain zuzen ere, azken hamarkadan martxoan eta apirilean erregistratutako kopuru txikienak izan ziren.
Kutsadura gehien murriztu zuen hiria Gasteiz izan zen: %58. Iruñean ere erdia baino gehiago gutxitu zen: %54. Donostian (%49) eta Bilbon (%46), berriz, gutxiago murriztu zen kutsadura, nahiz eta hiriburu horietan ere nabarmen egin zuen behera. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192519/inaki-urdangarini-hirugarren-gradua-aitortu-diote.htm | Mundua | Iñaki Urdangarini hirugarren gradua aitortu diote | Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroan ari da zigorra betetzen, iazko abendutik. Lanerako irtengo da zentrotik aste barruan, eta zentrotik kanpo pasako ditu asteburuak. | Iñaki Urdangarini hirugarren gradua aitortu diote. Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroan ari da zigorra betetzen, iazko abendutik. Lanerako irtengo da zentrotik aste barruan, eta zentrotik kanpo pasako ditu asteburuak. | Iñaki Urdangarin Espainiako Errege Etxeko kide ohiari eta Palmako duke izandakoari hirugarren gradua onartu dio Gaztela eta Leongo espetxe zaintzako lehen epaitegiak. Horrenbestez, aste barruan lan egitera joateko utzi ahal izango du Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroa, eta lotarako itzuli beharko du. Asteburuak, berriz, zentrotik kanpo igaro ahalko ditu osorik.
Urdangarin bost urte eta hamar hilabeteko kartzela zigorra betetzen ari da, Noos auziarengatik. Zerga delituak, prebarikazioa, iruzurra, diru publikoaren erabilera bidegabea eta influentzia trafikoa delituen errudun zela ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak, 2018ko ekainean.
Epaileek frogatutzat jo zuten Balearretako gobernuak hainbat kontratu publiko esleitu zizkiola Urdangarinen Noos institutuari, hura Errege Etxeko kidea zelako. Kontratu horiek 2,3 milioi euroko balioa dute. Gorenak adierazi zuen Urdangarinek bere «posizioaz abusatu» egin zuela, «era inplizitu baina ulergarrian», kontratu publikoak eskatzeko eta «tratu pribilegiatua» jasotzeko.
Hasieran, Avilako Brieva herrian dagoen emakumeen kartzelan sartu zuten preso, baina iazko abenduan, Alcala de Henaresko gizarteratze zentrora aldatu zuten. Orduan, ez zioten hirugarren gradua onartu. Aldiz, Zigor Kodeko 100.2. artikuluak bigarren gradurako jasotzen dituen onurez baliatzeko aukera aitortu zioten. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192520/beste-1246-positibo-atzeman-dituzte-azken-bi-hilabeteetako-kopururik-handiena.htm | Gizartea | Beste 1.246 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik handiena | Azaroaren erdialdetik ez zen hainbeste kutsaturik zenbatzen Hego Euskal Herrian. Nafarroako Osasun Departamentuak bisitak murriztu ditu Nafarroako Ospitale Gune osoan. | Beste 1.246 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik handiena. Azaroaren erdialdetik ez zen hainbeste kutsaturik zenbatzen Hego Euskal Herrian. Nafarroako Osasun Departamentuak bisitak murriztu ditu Nafarroako Ospitale Gune osoan. | Eguberrien ostean, etengabe ari da handitzen positiboen kopurua, eta egoera kezkagarria da. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo beste 1.246 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. Guztira, 17.000 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %7,3k eman zuten positibo. Atzoko positibo kopurua azken bi hilabeteetako daturik okerrena da. Zehazki, azaroaren 14tik izan den kutsatu gehien da.
Lurralde guztietan da kezkagarria egoera. Araban, 110 positibo zenbatu dituzte; Nafarroan, 200; Gipuzkoan, 298; eta Bizkaian, 616.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, atzo beste 83 lagun ospitaleratu zituzten gaitzarekin Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta ZIUetan une honetan 97 lagun daude, bezperan baino bat gehiago. Azken astean 62 pertsona hil direla jakinarazi du Osakidetzak.
Nafarroako Ospitale Gunea
Nafarroan kutsatzeen goranzko joerak etenik ez duela ikusirik, Osasunbideak erabaki du Nafarroako Ospitale Gunean bisitak erabat mugatzea. Hala, ospitaleko bisitei eta laguntzei buruzko araudia zorroztu du: gaixo bakoitzak egunean pertsona bakarraren laguntza izango du, osasun langileek emandako jarraibideak bete beharko ditu, eta ospitalean emandako identifikatzailea eraman beharko du une oro. Ordutegian ere murrizketak ezarriko ditu: 21:00etatik aurrera ezingo zaie lagundu gaixoei, salbuespen egoeretan izan ezik. Behar izatekotan, ospitaleak baliabide telematikoak jarriko ditu eskura senideekin eta hurbilekoekin harremanetan jartzeko. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192521/hoteletan-igarotako-gauak-61-jaitsi-dira-2020an.htm | Ekonomia | Hoteletan igarotako gauak %61 jaitsi dira 2020an | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019an baino 1.946.804 sarrera eta 3.855.902 ostatu gau gutxiago izan dira. Espainiatik kanpoko bezeroetan izan da jaitsierarik handiena. Hotel eta ostatuen %41 egon dira itxita abenduan, eta landetxeen %30. | Hoteletan igarotako gauak %61 jaitsi dira 2020an. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019an baino 1.946.804 sarrera eta 3.855.902 ostatu gau gutxiago izan dira. Espainiatik kanpoko bezeroetan izan da jaitsierarik handiena. Hotel eta ostatuen %41 egon dira itxita abenduan, eta landetxeen %30. | Pandemiari aurre egiteko neurrien pagaburu handienetakoa izan da turismoa, eta mugikortasun murrizketek kalte bereziki handia egin dute hotelen industrian, bai nazioartean, baita Euskal Herrian ere. Eustatek emandako datuen arabera, %61,1 murriztu dira 2019an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel establezimenduetan izandako sarrerak, eta ia neurri berean egin dute behera igarotako gauek, %61,5 jaitsita.
Zauriak, gainera, zabalik jarraitzen du, hotel askok itxita egotea erabaki baitute, udazkenarekin osasun egoerak okerrera egin duenean, eta COVID-19ak berriz ere indarra hartu duenean hainbat herrialdetan. Halaxe, itxita, egon dira abenduan hiru lurraldeetako hotel establezimenduen %41.
Iazko urte osoari begira, eta lurraldekako irakurketa eginez, Bizkaiko establezimenduetako gertatu da jaitsierarik handiena sarreren (-%65) eta ostatu gauen (-%64) kopuruetan. Eragina oso handia izan da Gipuzkoan ere; sarrerak %56 eta gauak %59 murriztu dira. Eta antzeko jaitsierak izan dira Araban, sarrerak iaz baino %58 eta gauak %51 gutxituta.
Hiriburuetan okupazio datuak ez dira oso desberdinak izan lurraldeko kopuruekiko; Bilbon izan da jaitsierarik handiena sarreretan (-%64), eta Donostian eta Gasteizen ere %60ko jaitsieratik behera, baina oso hurbil geratu dira.
Bisitari jaitsierarik handienak Espainiatik kanpoko atzerritarrenak izan dira, 2019an hartutako jatorri horretako bezeroen ia hiru laurden galdu baitira. Sarrerak orokorrean %61 gutxiago izan dira, eta Espainiaz kanpoko atzerritarren sarrerak %73 jaitsi dira. Dena den, Bizkaian nozitu dute murrizketarik handiena bisitari klase horretan, haien sarrerak %78 murriztu baitira.
Okupazioari dagokionez, 2020an eskainitako plazen araberako okupazio mailak ehuneko 24,6 puntu egin du behera 2019. urtearekin alderatuta, eta eskainitako gela kopuruen arabera kalkulatuta, 27,4 puntu. Horrela, plaza bakoitzari dagokion okupazio maila % 32,8koa izan da, eta gela bakoitzari dagokiona, berriz, % 41,0koa.
Prezioak merkatu egin dira (-%22), eta hiru lurraldeetako hoteletako eguneko prezioa 72,62 eurokoa izan da, batez beste; 60 euro Araban, 66 euro Bizkaian, eta ia 85 euro Gipuzkoan.
Abenduan, itxita egon diren hotelena da daturik esanguratsuena. Ekainean, hotelen %39,8 egon ziren itxita, baina udan, kopuru hori %15 ingurura jaitsi zen. Udazkenarekin eta pandemiaren indartzearekin batera, tamalez, berriz uda aurreko kopuruetara itzuli dira itxierak. Urrian, %20 izan ziren itxita zeuden establezimenduak; azaroan, gehiago ziren, %38; eta abenduan, %41,1 izan dira.
Landetxeak
2020a beltza izan da landetxeen sektorearentzat ere. Nekazaritza turismoko ostatuetan sarrerak %59,2 jaitsi dira, eta ostatuetan igarotako gauek % 52,4 egin dute behera. Haietan ere, nabarmentzekoak dira Espainiatik kanpotik etorritako atzerritarrek ostatuetan igaro dituzten gauetan (-%81,8) eta sarreretan (-%77,9) izandako beherakadak.
Bezeroen batez besteko egonaldiak, hori bai, gora egin du, 2,58 egunetik 3,01 egunera. Hala ere, okupazio mailan %10eko beherakada izan da.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen %30,7 egon dira itxita abenduan (%28,6 ziren azaroan). Hala ere, Eustatek ohartu duen moduan, «horrelako ostatuetan establezimendu asko irekita egon dira, baina ez dute inolako mugimendurik izan, mugikortasun murrizketengatik eta talde bakoitzeko baimendutako pertsona kopuruaren mugengatik». |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192522/torturaren-gainean-erantzukizuna-hartzeko-eskatu-diote-grande-marlaskari-madrilen.htm | Politika | Torturaren gainean erantzukizuna hartzeko eskatu diote Grande-Marlaskari Madrilen | 2011ko urtarrilaren 18an atxilotutakoek, 'Aztnugal' kanpainaren bultzatzaileek, Barne Ministerioan Estrasburgoko hiru epaiak utzi eta gutun bat igorri diote Grande-Marlaskari, galdetzeko ea zergatik ez zituen ikertu euren tortura salaketak. | Torturaren gainean erantzukizuna hartzeko eskatu diote Grande-Marlaskari Madrilen. 2011ko urtarrilaren 18an atxilotutakoek, 'Aztnugal' kanpainaren bultzatzaileek, Barne Ministerioan Estrasburgoko hiru epaiak utzi eta gutun bat igorri diote Grande-Marlaskari, galdetzeko ea zergatik ez zituen ikertu euren tortura salaketak. | Fernando Grande-Marlaskaren atean jo dute. Iñigo Gonzalez, Xabier Beortegi, Jon Patxi Arratibel, Iker Moreno eta Gorka Mayo Iruñetik Madrileraino joan dira gaur goizean, eta Espainiako Barne Ministerioan agiri sorta bat utzi dute ministroarentzat: alde batetik, tortura salaketak ez ikertzeagatik Espainiako erreinua zigortzen duten Estrasburgoko hiru epaiak —Arratibelena, 2015eko maiatzekoa; Beortegirena, 2016ko azarokoa eta Gonzalezena, atzokoa— eta euren testigantza sinesgarritzat jo zuen txosten bat, Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak 2011n plazaratua; bestetik, gutun bat utzi dute Grande-Marlaska Barne ministroarentzat, bere erantzukizuna har dezala eskatzen duena.
Garai hartan, Espainiako Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaile zen Grande-Marlaska, eta hark agindu zuen operazioa. Gutunean, gogora ekarri dute horregatik berak zuela atxilotuen segurtasun fisikoa eta psikologikoa bermatzeko ardura. «Aurkeztu ditugun epaiekin eta txostenarekin, argi geratzen da ez zenuela zeregin hori bete», dio gutunak. Hala, galdera hau egin diote egungo Barne ministroari: «Poliziaren egoitzan jasaten ari ginen tratu krudel, gizagabe eta umiliagarriaren berri ba al zenuen? Zergatik entzungor egin zenien gure salaketei?».
Dokumentuak eta gutuna Barne Ministerioan utzi aurretik eta ondotik, adierazpen publikoak egin dituzte. Behin giza eskubideen arloko Europako erakunde gorenek euren tortura testigantza aintzat hartuta, galdera horrek bi aukera baino ez dituela uste du Gorka Mayok. «Lehenik eta behin, jakitea, eta orduan Grande-Marlaska gutxienez torturaren konplize litzateke. Bigarren aukera da ez jakitea, eta, ondorioz, edozein instrukzio epaileren betebeharren artean atxilotuen segurtasun fisiko eta psikologikoa bermatzea den heinean, ezgai hutsa litzateke».
Bietako edozein delarik erantzuna, Mayok argi dauka ez duela toki onean uzten Grande-Marlaska. Izan ere, Grande-Marlaskari dagozkio Estrasburgoko Auzitegiak torturaren inguruan Espainiaren kontra egin dituen 11 ebazpenetatik sei, eta epaiok egiaztatu dute ez zituela aintzat hartu bere ardurapeko zazpi lagunen salaketak: Beortegi, Arratibel eta Gonzalezenak ez, eta Martin Sarasola eta Igor Porturena, Beatriz Etxeberriarena eta Oihan Ataunena ere ez.
Halaber, «harrigarria» egin zaio Mayori Espainiako komunikabideak eta alderdiak isilik geratu izana atzoko epaiaren inguruan. «Zer kasu gutxi egin zaion! Harrigarria egiten zaigu ikuspegi estatalista duten eragileek bat egitea epaia ezkutatzeko ahalegin horrekin. Ez dugu entzun Podemos hitz egiten estatu mailan, ez dugu entzun PSOE, ez dugu entzun PP, ez dugu entzun Vox, ez dugu entzun Ciudadanos».
Atzo Nafarroako Gobernuari «berehala» tortura kasuak ikertzeko eskatu ondotik, azaldu dute prest daudela datozen egunetan hori bultzatzeko urratsak egiteko.
Marlaskaren agerraldia Kongresuan
Haiekin batera izan da EH Bilduko Nafarroako diputatua, Bel Pozueta, ministerioaren kanpoaldean. «Epai honekin, argi ikusten ditugu Espainiako justiziaren gabeziak eta demokrazia falta. Torturaren erabilera sistematikoa ere salatu dugu». Pozuetaren arabera, agerian geratu da epaitegiek entzungor egiten dietela tortura salaketei, beste aldera begiratuz.
Era berean, koalizio abertzaleak uste du torturaren biktimek ere eskubidea dutela egia, justizia eta erreparazioa izateko. «Orain arte ez dute jaso, eta ikusten dugu ezinbestekoa dela benetako bakea lortzeko. Esaten denean bortizkeria guztiek erreparazioa izan behar dutela, torturaren biktimek ere merezi dute aitortza eta erreparazioa».
EH Bilduk eskatu du Fernando Grande-Marlaskaren presazko agerraldia egin dezala Kongresuan. «Alde batetik, azal dezala zer duen esateko ebazpenaren gainean. Ez bakarrik nola eragiten dion pertsonalki eta politikoki, baizik eta Espainiako Gobernuak ere erantzukizuna hartu behar du, kontrako 11 epai jaso baititu dagoeneko». |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192524/urkulluk-etziko-deitu-du-labiren-bilerara-neurriak-zorrozteko.htm | Gizartea | Urkulluk etziko deitu du Labiren bilerara, neurriak zorrozteko | Egungo egoera epidemiologikoa ikusirik, Labiren bilera aurreratzea erabaki du lehendakariak. | Urkulluk etziko deitu du Labiren bilerara, neurriak zorrozteko. Egungo egoera epidemiologikoa ikusirik, Labiren bilera aurreratzea erabaki du lehendakariak. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Labiren bilerara deitu du ostiral honetarako, egungo egoera epidemiologikoa aztertzeko eta balizko neurri berriak hartzeko. Datorren asteazkenerako zegoen aurreikusita hurrengo Labiaren bilera, baina azken egunotan kutsatuen kurbak goranzko joera hartu du, eta baliteke indarrean dauden neurriak gogortzeko erabakia hartzea. Besteak beste, etxeratze ordua aurreratzea.
Gaur arratsaldean batzartuko da, Madrilen, Lurralde Arteko Osasun Kontseilua, eta bertan erabakiko dute etxeratze ordua aurreratzea, besteak beste. Urkulluk herenegun aurreratu zuen Jaurlaritzak zer neurri proposatuko dituen bilera horretan. Besteak beste, etxeratzeko ordua 20:00etara aurreratzea eta bilerak lau lagunera mugatzea proposatuko du. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192525/jaurlaritzak-verterri-egotzi-dio-zaldibarko-zabortegiak-eragindako-laquoingurumen-kalteenraquo-erantzukizuna.htm | Gizartea | Jaurlaritzak Verterri egotzi dio Zaldibarko zabortegiak eragindako «ingurumen kalteen» erantzukizuna | «Ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertu ondoren, gobernuak ebatzi du amildutako zabortegia kudeatzen zuen enpresa dela instalazioaren eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan sortutako «kalte esanguratsuen» arduraduna | Jaurlaritzak Verterri egotzi dio Zaldibarko zabortegiak eragindako «ingurumen kalteen» erantzukizuna. «Ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertu ondoren, gobernuak ebatzi du amildutako zabortegia kudeatzen zuen enpresa dela instalazioaren eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan sortutako «kalte esanguratsuen» arduraduna | Behin «ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertuta, ondorio batera heldu da Eusko Jaurlaritza: Verter Recycling 2002 SM dela Zaldibarko zabortegiak (Bizkaia) eragindako «ingurumen kalteen» erantzulea, joan den otsailaren 6an amildutako instalazioaren kudeatzailea den neurrian. Jaurlaritzak ohar baten bidez adierazi duenez, Verter da eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan sortutako «kalte esanguratsuen» arduraduna. Hamar egun eman dizkio enpresari «ingurumen kalteak konpontzeko» proiektua aurkeztu dezan.
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren esanetan, proiektuaren «ikuskaritza bat» egingo dute, eta, ondoren, «azken ebazpena» plazaratuko dute. «Zehaztuko du kaltea non dagoen, norena den ardura, eta nola konponduko den», azaldu du Tapiak gaur, Basaurin (Bizkaia), Sidenorren planta baten inaugurazioaren ondoren kazetarien galderei erantzun dienean.
Jaurlaritzaren arabera, Uraren Euskal Agentziari kontsulta egin ondoren «baieztatu» du kalte esanguratsuak daudela. Lurpeko urei egindako kalteari dagokionez, oharrean zehaztu du «araudiz zehaztutako kalitate arauak eta atalase balioak gainditzen dituzten emaitza analitiko batzuk» detektatu direla. Azaleko urari ere kalte egin dio zabortegiaren jarduerak; hain zuzen, Beko-Aixola ubidean, «gutxienez» 300 metro luze den tarte batean. «Irristatzearen [luiziaren] ondoren, eta lixibiatuak batzen aritu ondoren, bentzopireno eta fluoranteno kontzentrazioak erregistratu dira Aixola ubidean, irristatzea baino beherago, eta horiek araudiak ezarritako mugak gainditzen dituzte», jaso du gobernuak.
Gainera, «hondakin arriskutsuak» detektatu dituzte zabortegiaren lurzoru «irazgaiztu gabean», eta horiek, Jaurlaritzak nabarmendu duenez, eragotzi egiten dute lurzoruaren «kalitate adierazpena» ematea; beraz, ez du ahalbidetzen lur horri «inongo erabilerarik ematea». Tapiak oroitu du amiantoa zuen gela bat «hautsi» zela, material toxiko hori «zabortegiaren leku guztietan» isuri zela, eta, «beraz, lur guztia kutsatuta» dagoela
Nolanahi ere, «lasai» egon daitezela esan die bai zabortegiaren inguruan bizi direnei, bai Joaquin Beltran desagertutako behargina bilatzeko lanetan ari direnei ere. Nabarmendu du airearen eta lurzoruaren kalitatea «kontrolatuta» dagoela.
Verterren txostena
Gogoratu du Jaurlaritzak joan den martxoaren 4an ireki zuela espedientea, «ingurumen kalteak eta Zaldibarko zabortegirako saiheste eta konponketa neurriak» zehazteko asmoz. Hasieran eskatu zion Verterri luiziaren ondoren sortutako «ingurumen kaltearen adierazgarritasun txostena» aurkezteko.
Verterrek ekainean aurkeztu zuen, eta, Jaurlaritzaren arabera, «zuzentzeko» eskatu zioten administrazioek hilabete geroago. «Azkenean», azaroaren 11n atzera aurkeztu zuen txostena zabortegia kudeatzen duen enpresak, eta, Jaurlaritzaren arabera, zera ondorioztatu zuen Verterrek: «Ez dago kalte esanguratsurik babestutako basa espezieetan eta habitatetan, ezta azaleko uretan ere». Txostenak zioen, aldiz, kalte «esanguratsuak» daudela lurpeko uretan, baina «nitratoen gainditze puntual» batengatik baino ez, eta ezin izan direla zehaztu lurzoruko kalteak, «ezin baitira egin lurzoruaren kalitatearen ikerketa egokiak».
Jaurlaritzak, baina, «zalantzan» jarri zituen baieztapen horiek, eta ebatzi du Verter dela zabortegiaren inguruko lurzoru eta uretako «kalte esanguratsuen» arduraduna. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192526/asier-hernandezek-irabazi-du-cafe-bar-bilbao-antzezlan-laburren-saria.htm | Kultura | Asier Hernandezek irabazi du Cafe Bar Bilbao antzezlan laburren saria | 'Kill, Kerra eta karma' lanari esker gailendu da. Gaur egungo hainbat gai umorez jorratzen dituzte Hernandezen obrako pertsonaiek; besteak beste, politika eta euskara batua. Martxoaren 4an, irabazi duen testuaren irakurketa dramatizatua egingo da Bilboko Bira kultur gunean, Lautan Hiru jaialdiaren barruan | Asier Hernandezek irabazi du Cafe Bar Bilbao antzezlan laburren saria. 'Kill, Kerra eta karma' lanari esker gailendu da. Gaur egungo hainbat gai umorez jorratzen dituzte Hernandezen obrako pertsonaiek; besteak beste, politika eta euskara batua. Martxoaren 4an, irabazi duen testuaren irakurketa dramatizatua egingo da Bilboko Bira kultur gunean, Lautan Hiru jaialdiaren barruan | 2013an bururatu zitzaion Asier Hernandez aktoreari Kill, Kerra eta karma obraren oinarria, eta hura idazten ere hasi zen, baina albo batera utzi zuen proiektua. Istorioaren aztarna, ordea, bere ordenagailuan zegoen ondo gordea, eta garai hartan idatzitako lerrookin egin zuen topo zazpi urte ondoren, Cafe Bar Bilbao tabernak Tartean Teatroaren laguntzarekin antolatutako lehiaketarako ideia bila hasi zenean. Orduko lanetik tiraka ondutako testuak Cafe Bar Bilbao Teatro Laburren XVIII. Lehiaketako euskarazko saria lortu du, eta Bilboko Bira kulturgunean irakurriko dute, martxoaren 4an, Lautan Hiru antzezlan laburren jaialdian. David Manganari egokitu zaio gaztelaniazkoa, El muffin de Proust lanari esker.
Istorioari berriro ekin zionean gauza «arraro» bat gertatu zitzaiola aitortu du Hernandezek. «Pertsonaiak errebelatu zitzaizkidan: beren kabuz aritzen hasi ziren». Kill eta Kerra pertsonaia nagusien agerpenarekin hasten da lana: ipuin bat kontatzeko intentzioarekin taularatu dira, baina, azkenean, ez dute kontakizuna burutuko. Aldiz, beste pertsonaia batzuk ere lagun dituztela, eguneroko hainbat gai izango dituzte hizpide, umorez jorratuko dituztenak betiere, Hernandezek azpimarratu duenez: «Momentu batean kilker bat agertuko da bere amaren heriotzari buruz hitz egiten, eta euskara batuaz edo politikaz ere arituko dira. Modu absurdo batean hitz egingo dute gaiez». Are, karmaren gaia ere jorratuko du Carme izen homofonikodun emakume katalan batek.
Aurten euskarazko zazpi proiektu eta gaztelaniazko hamabi aurkeztu dira sarietara. Cafe Bar Bilbao tabernako Mikel Martinezek horien guztien «kalitate ona» nabarmendu du irabazleak iragartzeko prentsaurrekoan. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192527/basurtu-eta-santa-marina-ospitaleetako-buruek-dimisioa-aurkeztu-dute-txertoa-hartzeagatik.htm | Gizartea | Basurtu eta Santa Marina ospitaleetako buruek dimisioa aurkeztu dute, txertoa hartzeagatik | Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez, eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri dute bi zuzendariek. Maizek barkamena eskatu du, «zerbaitetan akats egin badu». | Basurtu eta Santa Marina ospitaleetako buruek dimisioa aurkeztu dute, txertoa hartzeagatik. Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez, eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri dute bi zuzendariek. Maizek barkamena eskatu du, «zerbaitetan akats egin badu». | Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Eduardo Maiz Bilboko Basurtu ospitaleko zuzendariak eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxekoak dimisioa eman dute, Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri dutelako. Hain zuzen, Osasun Sailak nabarmendu du bi zuzendariei ez zegokiela txertoa jartzea, baizik eta irizpideetan zerrendatutako beste arrisku talde batzuei.
Europa Press agentziaren arabera, berriz, Maizek adierazi du «profesionalki garai gogorrak» bizi izan dituela izurritearen ondorioz, baina osasun arloko langileek «profesionaltasuna» erakutsi dutela, eta horretan jarraituko dutela datozen hilabeteetan ere. Hala ere, «errazak» izango ez direla ere azpimarratu du. Azkenik, barkamena ere eskatu du, «noizbait zerbaitetan akats egin badu».
Gaia, legebiltzarrean
Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak agerraldia egin du gaur Eusko Legebiltzarrean, Gasteizen. Azpimarratu du COVID-19aren aurkako txertoaren hartzaileak zehazten dituzten protokoloak «argiak eta zorrotzak» direla, eta errespetatu egin behar direla, «aitzakiarik gabe». Ez ditu bi zuzendarien dimisioak aipatu, baina erantsi du barne ikerketa bat abiatu zutela atzo bertan, egon zitezkeen protokolo horien «balizko urraketen» berri izan ostean.
Osasun sailburuaren hitzartzearen ostean, alderdiek hartu dute hitza. EH Bilduren arabera, kargudun horiek txertoa jartzeak «alde positiboa» ere badu; agerian uzten baitu txertaketa kanpaina azkartzearen premia. Elkarrekin Podemosek, berriz, adierazi du «erabateko eskandalua eta larria» dela gertakaria, eta «autokritika sendoa» egin beharko litzatekeela. Hain zuzen, txertoaren esperoan, lehen lerroan lanean ari diren milaka osasun langile izan ditu gogoan. EAJk nabarmendu du Osasun Sailak «irmotasunez» jokatzen duela txertaketan akats bat dagoenean. Sozialistek, berriz, ez dute ezer esan.
Sindikatuek ere bai
LAB sindikatuak gertakariak salatu ditu ohar baten bitartez. «Beste behin ere, argi gelditu dira Osakidetzan nagusi diren nepotismoa, diskurtso bikoitza, propaganda merkea eta buruzagitzek izan dezaketen zigorgabetasuna». Sindikatuak ikerketa «inpartzial bat» egitea eskatu du, gertakariak nola gertatu diren jakiteko eta «mota guztietako erantzukizunak» argitzeko. Bi zuzendariek txertoa hartzerako orduan «boterea» erabili dutela uste du. «Geroz eta nabarmenagoa da Osakidetza goitik behera demokratizatzeko eta gure osasun sistema publikoaz eta milaka langileen osasunaz benetan arduratuko diren buruzagitzen hornitzeko premia larria».
ELAren arabera ere, «onartezina» da «beren egoera aprobetxatzen duten zuzendaritzak» egotea, eta hark ere Osasun Sailean gertakariak ikertzeko eskaria egin du. Gainera, txertaketa planari dagokionez, «gardentasun eta informazio falta» salatu du, sindikatuekin negoziatu gabe ezarri dela nabarmenduta. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192528/san-sebastian-egun-lasaia-eta-tristea-ospatzen-ari-dira-donostian.htm | Bizigiro | San Sebastian egun «lasaia eta tristea» ospatzen ari dira Donostian | Danbor soinu bakanen bat entzuten da Parte Zaharrean; bada okasiorako jantzi denik ere, baina ohiko jaiegun baten gisan dabil jendea pasieran. | San Sebastian egun «lasaia eta tristea» ospatzen ari dira Donostian. Danbor soinu bakanen bat entzuten da Parte Zaharrean; bada okasiorako jantzi denik ere, baina ohiko jaiegun baten gisan dabil jendea pasieran. | Bezperan balkoietatik aritu ziren, eta “salbatu” zuten jaia, nolabait. Egunean bertan, berriz, jendea pasieran dabil Donostian, baina ez dago ez haurren danborradarik eta ez helduenen ordu txikietako bezperakorik. Bertan behera gelditu da dena, eta errespetatzen ari da jendea. Burrunbarik ez inon.
Tabernak irekita daude, eta elkarte gastronomikoak, itxita. Egon da Parte Zaharrean danborrada inprobisaturen bat, eta udaltzainek identifikatutako lagunen bat ere bai. Bezperan Segurtasun Sailak abian jarritako neurrien arrastoak nabarmenak dira oraindik, eta Ertzaintzaren hiru patruila badaude gutxienez Konstituzio plazan. Ertzainak eta udaltzainak hara eta hona dabiltza kalean.
Alderdi Ederren haur pilaketarik ez, eta daudenak, parkean gurasoekin jolasean, eta danborrak besapean.
Galdezka hasita, eguna “lasai eta triste” doala diote gehienek, nahiz eta jatetxeren batean onartu espero ez zituzten erreserbak ere izan dituztela.
Loiolan, Amaran, Grosen, Egian eta Intxaurrondon ere jendea kalean, jaieguna eta eguraldi ona baliatuz. Balkoietan, banderak eta puxika txuri-urdinak trumilka.
Sarriegi plazan, isilik eta hotz Raimundo. Martxarik ez. Selfie bat edo beste bai harekin, urteko egunik burrunbatsuenaren isiltasuna gogoratzeko. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192529/aldaketaldia-antolatuko-dute-trantsizio-ekologikoa-helburu.htm | Gizartea | Aldaketaldia antolatuko dute, trantsizio ekologikoa helburu | Urtarrilaren 30aren bueltan ekitaldi ugari egingo dituzte, «larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatzeko | Aldaketaldia antolatuko dute, trantsizio ekologikoa helburu. Urtarrilaren 30aren bueltan ekitaldi ugari egingo dituzte, «larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatzeko | Urtarrilaren amaieran U30 Aldaketaldia izeneko kanpaina jarriko dute abian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, «larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatu eta «trantsizio ekologiko eta sozialki justua» eskatzeko. Sindikatu, erakunde ekologista, auzo elkarte eta bestelako eragile ugari ari dira kanpaina sustatzen: joan den astean Gipuzkoako ekitaldiak aurkeztu zituzten, eta oraingoan Bizkaikoen berri eman dute.
Bizkaian kanpaina antolatzen ari diren 50 elkarteen izenean, Hodei Rodriguezek azaldu ditu kanpainaren nondik norakoak: «Agintari politikoek, orain krisi sanitarioaren aitzakian, eredu ekonomiko eta sozial jasanezinean sakondu eta krisia areagotzen jarraitzen duten honetan, beharrezkoa da norabide aldaketa sakona exijitu eta trantsizio ekologiko eta sozialki justu baten alde urratsak egingo dituen jendarte bat aktibatu eta saretzea».
Kanpaina dela eta, ekitaldi ugari antolatuko dituzte urtarrilaren 30aren inguruko egunetan, tokian tokiko elkarteen bidez: hitzaldiak, bizikleta martxak, hondartzak garbitzeko lan saioak, elkarretaratzeak eta abar. Ekitaldi nagusiak Bilbon eta Donostian egingo dituzte: urtarrilaren 30ean bertan bi hiriburuetan manifestazioak egiteko asmoa dute, COVID-19aren pandemiaren kontrako neurriek galarazten ez badute behintzat.
Zaldibarko hondamendiaren urteurrena
Otsailaren 6an izango da Zaldibarko zabortegia amildu zeneko lehen urteurrena, eta hori ere gogoan hartu nahi izan dute U30 Aldaketaldia kanpainaren antolatzaileek, bai eta zabortegiko langile bat, Joaquin Beltran, oraindik desagerturik dagoela ere. Rodriguezek esan duenez, kanpainaren bidez Zaldibarren gertatutakoa «gizarteratzen» lagundu nahi dute, eta «gertatutakoaren argibideak eta egon daitezkeen erantzukizunak» eskatuko dituzte.
Zaldibar Argitu plataformako kide Gaizka Zabartek eman du urteurrenaren harira antolatuko dituzten ekitaldien berri. Larunbat honetan Eibarren (Gipuzkoa) egingo den kultur ekitaldia nabarmendu du, eta horrek auzibidean herri akusazioari eutsi ahal izateko baliabideak lortze aldera duen garrantzia. Otsailaren 6ari dagokionez, iragarri du haien asmoa dela «Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar guztiei» parte hartzeko aukera emango dien ekitaldi bat antolatzea, eta laster emango dituztela horren inguruko xehetasun gehiago. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192530/leherketa-batek-gutxienez-hiru-hildako-eragin-ditu-madril-erdialdean.htm | Mundua | Leherketa batek gutxienez hiru hildako eragin ditu Madril erdialdean | Jose Luis Martinez Almeida alkateak jakinarazi duenez, gas leherketa bat izan dela dirudi. Hiru hildakoez gain, pertsona bat desagertuta dago, beste bat larri zaurituta, eta zazpik zauri arinak dituzte. Kalte material handiak ere eragin ditu istripuak. | Leherketa batek gutxienez hiru hildako eragin ditu Madril erdialdean. Jose Luis Martinez Almeida alkateak jakinarazi duenez, gas leherketa bat izan dela dirudi. Hiru hildakoez gain, pertsona bat desagertuta dago, beste bat larri zaurituta, eta zazpik zauri arinak dituzte. Kalte material handiak ere eragin ditu istripuak. | Leherketa handi bat gertatu da 15:00ak aldera Madril erdialdean. Suhiltzaileek jakinarazi dutenez, gutxienez hiru pertsona hil direla baieztatu dute: 85 urteko emakume bat da horietako bat. Desagertuta dago pertsona bat, larri zaurituta beste bat, hala moduz beste bat, eta seik zauri leunak dituzte.
Jose Luis Martinez Almeida alkateak esan duenez, berriz, ikertzen ari dira, baina gas leherketa bat izan dela dirudi. Kalte material handiak eragin ditu istripuak, bai leherketa gertatu den eraikinean, baita ingurukoetan ere.
Lau pisuko eraikina Madrilgo artzapezpikutzarena da; bulegoak dituzte han, baita Caritasen zentro bat, bilerak egiteko gelak eta apaizentzako hiru etxebizitza ere. Ondoan daude zahar etxe bat, ikastetxe bat eta eliza bat, Toledoko Atetik gertu. Poliziak ingurua itxi du, eta herritarrei hara ez gerturatzeko eskatu die. Egoitzan zeuden 56 egoiliarrak eraikinetik atera dituzte —zentroak esan du ez dagoela zauritutik—, eta, dirudienez, eskolako jolastokian ez zegoen haurrik. Elurraren ondorioz debekatua dute han jolastea.
Zahar etxetik aterarazi dituzten adinekoak inguruko dendetan eta tabernetan hartu dituzte, inguruko langileek jakinarazi dutenez.
Ezbeharra gertatu bezain pronto, suhiltzaileen bederatzi unitate bertaratu dira, baita 11 anbulantzia ere. Kalean zauritutakoak artatzen ari dira. Poliziak jakinarazi duenez, langile batzuk instalazioak gainbegiratzen ari zirela gertatu da leherketa, eta horietako bat da desagertutako gizona.
Espainiako Barne Ministerioak ikerkta bat hasi du gertatutakoa argitzeko. Azaldu du oraindik goiz dela gertakariak zenbat laguni kalte egin dien argitzeko, baina une oro jarraituko dutela informazioa ematen. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192531/araba-bizkaia-eta-gipuzkoa-eremu-gorrian-sartuko-dira-aste-honetan-sagarduiren-arabera.htm | Gizartea | Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «eremu gorrian» sartuko dira aste honetan, Sagarduiren arabera | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du birusarekin gaixotutakoen ospitaleratzeek gora egin dutela eta ZIUetako okupazioa «kezkagarria» dela. | Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «eremu gorrian» sartuko dira aste honetan, Sagarduiren arabera. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du birusarekin gaixotutakoen ospitaleratzeek gora egin dutela eta ZIUetako okupazioa «kezkagarria» dela. | Bilakaera epidemiologikoaren berri eman du Eusko Legebiltzarrean Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta ohartarazi du zantzu guztien arabera Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa aste honetan sartuko direla berriro «eremu gorrian». Hau da, azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko atzemandako positibo guztien batezbestekoa 500 kasu baino gehiagokoa izango dela hiru lurraldeetan.
Kutsatzeen kurbaren eta ospitaleratzeen goranzko joera «kezkagarria» dela esan du Sagarduik, eta, gaurko datuak eskuan, datozen asteetan ospitaleetako gela arruntetan eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuko diren gaixoak gero eta gehiago izango direla aurreratu du. Jakinarazi duenez, Osakidetzak orain 460 ohe baino gehiago ditu birusa duten gaixoekin (ohe guztien % 8,19), eta ospitaleratutako gaixoen %10,34 daude koronabirusagatik erietxeratuta. ZIUetako okupazioari dagokionez, beheranzko joera gelditu dela esan du, eta urtarrilaren 4tik goranzko joera «kezkagarria» duela.
Sagarduik azpimarratu du datozen bi asteetan gora egingo duela birusarekin ospitaleratuko diren gaixoen kopuruak, eta baita ZIUetan larri egongo direnak ere. «Kutsatzeak murrizten direnetik, astebete eta bi aste artean igaroko dira ospitaleratzeak egonkortzeko, eta bi eta lau aste inguru zainketa intentsiboetako unitateetan ospitaleratutako gaixoen ospitaleratzeak egonkortzeko», adierazi du. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192532/trump-nolabait-itzuliko-gara.htm | Mundua | Trump: «Nolabait itzuliko gara» | AEBetako 45. presidenteak Etxe Zuria utzi du, Bidenen kargua hartzeko ekitaldiaren aurretik. Agintaldia «sinestezina» izan dela ziurtatu du: «Ez gara administrazio normal bat izan». | Trump: «Nolabait itzuliko gara». AEBetako 45. presidenteak Etxe Zuria utzi du, Bidenen kargua hartzeko ekitaldiaren aurretik. Agintaldia «sinestezina» izan dela ziurtatu du: «Ez gara administrazio normal bat izan». | Presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituela konbentzituta: hala atera da Donald Trump, azkenekoz, Etxe Zuritik. Harekin batera doaz gezurrez, eskandaluz, arrakastaz, porrotez eta titular amaigabez beteriko agintaldi bat, eta AEBetako politika goitik behera eraldatu duen epe gatazkatsu bat. Amerika amerikarrentzat, protekzionista, populista eta segurua; halako herrialde bat irudikatu zuen duela lau urte, Kapitolioan presidente karguaren zina egin zuenean. Historiak ebatziko du helburu horiek bete dituen, baina zalantzarik ez dago agintariak utziko duen legatua sakona eta entzutetsua izango dela. Trumpentzat, ordea, ez da ezer amaitu: soilik liburu baten lehen atala. Eta ohartarazpen bat egin du: «Nolabait itzuliko gara».
74 milioi herritar baino gehiagorentzat, egun tristea da gaurkoa, batez ere ultraeskuindar, kontserbadore eta zuri nazionalistentzat. Badoa erreferente bat, haiek bezala pentsatzen duen buruzagi bat, ziurrenik bizitzan behin ikusiko duten agintari mota bat. Trumpek, behintzat, ez du agurra eman azken hilabeteotako diskurtso borrokalari eta gatazkatsuarekin; are, lasaitasun puntu bat ere sumatu zaio kazetarien aurrean agertu denean, Air Force One hegazkinean sartu aurretik. «Lau urteak sinestezinak izan dira. Ez gara administrazio normal bat izan». Haren aldekoa edo kontrakoa izan, herritar guztiak egongo dira ados azken esaldi horrekin.
AEBetako 45. presidenteak bakarrik amaitu du bere agintaldia, ia aliaturik gabe, eta epaiketa politiko baten atarian. Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako presidenteak ez ditu oraindik bidali Senatura epaiketa hori abiarazteko beharrezko dokumentuak, baina zalantzarik ez dago Trump kargugabetze saioari bi aldiz aurre egingo dion estatuburua bilakatuko dela. Eta, nork daki, agian inhabilitazio zigorra jasango duena.
Ikusteko dago Joe Bidenen agintaldiak zer norabide hartu eta zer-nolako arrakasta izango duen, horrek eragina izango baitu Trumpen hautagai izateko helburuan. Hurrengo hauteskundeak 2024an izango dira, eta agintaria horietara aurkezteko asmotan da; indar politiko berri bat sortuko lukeela ere zabaldu dute: Alderdi Abertzalea.
Aukera horri begirako lehen tantak gaur bertan eman ditu, Etxe Zuritik ateratzean. Ahoan irribarre bat zuela, honakoa adierazi du Bidenez: «Espero dut ez dizkizuetela zergak igoko. Hala egiten badu, nik ohartarazpena egin nizuen. Behatzen arituko naiz».
Trumpen agurra xumea izan da, baina ez alfonbra gorririk gabekoa: soldadu batzuk ere izan dira, eta era horretako zeremonietan egiten diren tiroak ere entzun dira. «Administrazio berriari zorte ona eta arrakasta handia opa dizkiot». Kargua uzten duen presidenteak kargua hartuko duenari aurrez aurre esan ohi dizkio hitz horiek, baina, mende eta erdian lehen aldiz, ez da halakorik gertatuko. Bideni ez dio inork emango lekukoa.
Etorkizun gatazkatsua
Presidentetzaren ostekoa garai gatazkatsua izango da Trumpentzat, gaurtik aurrera herritar pribatu bilakatuko baita berriz eta, hortaz, ez baitu estatuburu karguak ematen dion babesa izango.
Hainbat ikerketa martxan daude haren aurka, tartean finantza akordioei buruzkoak eta sexu jazarpeneko salaketen harirakoak. Eta, horiez gain, litekeena da presidente karguan zegoela ustez egindako delituei buruzko ikerketak ere abiatzea, kargua bere mesederako erabili ote zuen argitzeko. Agian Trumpek horregatik galdetu zuen, agintaldiko azken asteetan, ea bere burua barkatzea egokia izango litzatekeen. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192533/biden-demokraziak-irabazi-du.htm | Mundua | Biden: «Demokraziak irabazi du» | Konstituzioa eta AEBak defendatuko dituela hitzeman du Bidenek, eta ez direla berriz ikusiko urtarril hasieran Kapitolioan ikusitako irudiak. «Mundua guri begira dago gaur, eta mezu bat helarazi nahi diet: Amerika indartsuago altxatuko da. Gure aliantzak berreskuratuko ditugu, eta elkarlanera itzuliko gara», adierazi du ekitaldian. | Biden: «Demokraziak irabazi du». Konstituzioa eta AEBak defendatuko dituela hitzeman du Bidenek, eta ez direla berriz ikusiko urtarril hasieran Kapitolioan ikusitako irudiak. «Mundua guri begira dago gaur, eta mezu bat helarazi nahi diet: Amerika indartsuago altxatuko da. Gure aliantzak berreskuratuko ditugu, eta elkarlanera itzuliko gara», adierazi du ekitaldian. | * Klima larrialdia, pandemia eta migrazio politika Bidenen lehen neurrien artean.
* Trump, Etxe Zuria uztean: «Nolabait itzuliko gara».
* Trumpek barkamena eman dio bere estrategia buru ohi Bannoni. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192534/izurriaren-aurka-neurri-gogorrak-ezarrita-daudela-esan-du-illa-ministroak-zorrozteko-eskeen-aurrean.htm | Gizartea | Izurriaren aurka neurri «gogorrak» ezarrita daudela esan du Illa ministroak, zorrozteko eskeen aurrean | Jaurlaritzak 19:00etako jarduera oro bertan behera uzteko proposamena eraman du, eta etxeratzeko agindua aurreratzekoa | Izurriaren aurka neurri «gogorrak» ezarrita daudela esan du Illa ministroak, zorrozteko eskeen aurrean. Jaurlaritzak 19:00etako jarduera oro bertan behera uzteko proposamena eraman du, eta etxeratzeko agindua aurreratzekoa | Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du zer proposamen eraman duen COVID-19aren inguruan Espainiako Gobernuarekin eta autonomia erkidegoekin egin duen bilerara. 19:00etatik aurrera establezimendu guztiak ixteko eskatu du, eta jarduera klase guztiak bertan behera uzteko; soilik botikak eta auto gidariei zerbitzua emateko errepideko guneak egongo dira irekita. 20:00etatik aurrera kalean ez inor ibiltzeko eskea ere egin du; alegia, etxeratzeko aginduak ezartzen duen muga bi orduz aurreratzea. Herrien arteko joan-etorri guztiak ere mugatzea erantsi du proposamenera. Espainiako Osasun ministro Salvador Illak erantzun du, ordea, jada «gogorrak» direla egun indarrean dauden neurriak, eta itxaron egin behar dela horien ondorioak ikusten hasteko. Horiek horrela, oraingoz autonomia erkidegoei neurri zorrotzagoak hartzeko eskumenik emateko asmorik ez dutela adierazi du, baina aztertuko dituztela egin diren eskabideak.
Eusko Jaurlaritza esaten ari da, ordea, harago egin behar dela. Bilerara eraman duen proposamenean eskatu du, baita ere, espazio publiko zein pribatuetan, bizikideez aparte, gehienez ere lau pertsonako taldeak onartzeko eskea. Intzidentzia handia duten herrietan, ostatuak itxi egiten dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, taldeko kirol jarduerak ere bertan behera geratzen dira, eta irizpide hori bera «orokortzeko» ere eskatu du.
Behin neurriok ezarrita, «hamabostean behin» berrikustea proposatu du Jaurlaritzak. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192535/pentsioak-kalkulatzeko-epea-25-urtetik-35era-luzatuko-duela-ukatu-du-madrilek.htm | Ekonomia | Pentsioak kalkulatzeko epea 25 urtetik 35era luzatuko duela ukatu du Madrilek | Bruselara bidalitako agirian ez da urte horien aipamena agertzen, baina bai zirriborro batean. Kotizazio epeak luzatzeko aukera ez du baztertu, baina urte okerrenak kentzeko aukerarekin. | Pentsioak kalkulatzeko epea 25 urtetik 35era luzatuko duela ukatu du Madrilek. Bruselara bidalitako agirian ez da urte horien aipamena agertzen, baina bai zirriborro batean. Kotizazio epeak luzatzeko aukera ez du baztertu, baina urte okerrenak kentzeko aukerarekin. | Pentsioak kalkulatzeko kontuan hartu beharreko kotizazio epeari buruzko eztabaida behin betiko itxi nahi izan du Espainiako Gobernuak. Pedro Sanchez presidenteak eta Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak gaur agindu dute epea ez dutela 25 urtetik 35 urtera luzatuko. Madrilgo gobernuaren barruan eztabaida handia izan da horren inguruan, Unidas Podemosko ministroek ohartarazi dutelako ez dutela inola ere onartuko.
Kalapita faltsua dela aldarrikatu du Escrivak, ez dagoela borrokarik gobernuaren barruan, inork ez duelako 35 urteko kotizazioa aipatu. «Ez da existitu, eta ez da existituko», ziurtatu du Escrivak, Onda Cero irratian. «Kontakizun artifizial bat» sortu da neurri horren inguruan, «existitzen ez den errealitate batetik abiatuta». «Zer gertatu da? Erdibideko kalkulu batzuetatik abiatuta, norbaitek hartu egin dituela eta horrekin kontakizun bat egin duela, esan ahal izateko konfrontazio kontakizun bat badagoela».
Adierazpen horiek ez datoz guztiz bat atzo hedabide batzuek filtraturiko agiri batekin. Espainiako Gobernuak Europako Batzordera igorri beharreko erreformen zirriborro bat da, Gizarte Segurantzako Ministerioaren zigilua du, eta espresuki aipatzen du 35 urteko epea. Edonola ere, zirriborro hori bidean geratu da, eta hainbesteko zehaztasunik ez da agertzen Madrilek Bruselara bidalitako azken testuan.
Aldaketak izango dira
Batera edo bestera izan, pentsioa kalkulatzeko epea 35 urtera ez luzatzeak ez du esan nahi ez direnik aldaketak izango arlo horretan. Bruselak jaso duen agiriak berak dio aldaketak izan daitezkeela arlo horretan, «ibilbide profesionalen oraingo errealitatera egokitzeko». Bi iradokizun egin ditu: urte gehiago har daitezkeela kontuan — «pentsioa egindako ekarpenari gerturatu behar zaio»—, baina kotizatu gabeko edo kotizazio txikiko urteen konpentsazioa izan daitekeela. Formula bat izango litzateke urte gehiago kontuan hartzea, baina langileak eskubidea izatea urte okerrenak zenbaketa horretatik kentzeko.
Kontuan hartzen diren kotizazio epeak luzatzeak, oro har, jaso beharreko pentsioak jaitsi izan ditu orain arte, ohikoa baita langile baten soldata handitzea bere ibilbide profesionalak aurrera eginez gero, dela ardura handiagoko kargua hartu dutelako, dela antzinatasun saria eskuratzen duelako —Bruselara iritsi ez den zirriborroaren kalkuluen arabera, 25 urtetik 35era igotzeak batez beste %6,3 txikituko lituzke pentsioak—.
Baina azken urteetan egoera aldatzen ari dela esan du Escrivak, badirela azken urteetan diru sarrera txikiagoak dituzten herritarrak, batez ere erretiroa hartu aurretik kaleratu dituztelako. Horri gehitu behar zaio prekaritatea handitu egin dela azken hamarkadetan, eta horren ondorioz gero eta langile gehiagok kotizatu gabeko urteak dituztela, edo oso ekarpen txikikoak. Egoera horrek batez ere gazteei eta emakumeei kalte egiten diela aipatu du ministroak, eta hori kontuan hartu nahi dutela erreforman. «Bruselara doana, gizarte eragileekin lantzen ari garena da jende askoren lan bizitzak aztertu behar ditugula, ikusteko noiz arte luzatzen diren beren kotizazioak, ikusten zer gertatzen den hutsuneekin, azken urteekin».
Bi urtetik 24ra
Azken hamarkadetan asko handitu da pentsioaren zenbatekoa kalkulatzeko erreferentzia. 1985era arte, lan egindako azken bi urteetako soldataren araberako pentsioa jasotzen zuten erretiratzen zirenek, baina urte hartan zortzira handitu zuten, eta hamabostera 1997an. 2011n, berriz, hamabostetik 25era igotzeko prozesua hasi zen, datorren urtean bukatzekoa dena. Horrenbestez, aurten erretiroa hartuko dutenen azken 24 urteetako kotizazioak hartuko dira kontuan.
Pentsioak eguneratzeari dagokionez, erreformak behin betiko lurperatuko du PPk arlo horretan zioena, hots, %0,25 soilik igotzea Gizarte Segurantzak defizita zuenean. Pentsioek erosteko ahalmenari eutsiko diotela agindu du Espainiako Gobernuak, baina horrek ez du ezinbestean esan nahi urtero KPIa igoko dietenik. |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192536/pujana-sexualki-esplotatzea-egotzi-diete-haren-hilketagatik-ikertutakoei.htm | Gizartea | Pujana sexualki esplotatzea egotzi diete haren hilketagatik ikertutakoei | 32 urteko emakumea zena legez kanpo atxiki izana ere leporatu die epaileak bi akusatuei. | Pujana sexualki esplotatzea egotzi diete haren hilketagatik ikertutakoei. 32 urteko emakumea zena legez kanpo atxiki izana ere leporatu die epaileak bi akusatuei. | Azpeitiko 1. Instrukzio Auzitegiko epaileak beste bi delitu egotzi die Aintzane Pujana 32 urteko emakume donostiarra zenaren hilketaren harira akusatutako bi herritarrei; Pujana legez kanpo atxiki eta hura sexualki esplotatu izana. El Diario Vasco egunkariak argitaratu eta BERRIAk egiaztatu duenez, epaileak erabaki du akusazioak zabaltzea, Ertzaintzak aurkeztutako frogak aztertu eta akusatuei deklarazioa hartu ondoren. Bi atxilotuak bikote dira: 24 urteko gizonezko bat, eta 23ko emakumezko bat; Errenteriakoak dira (Gipuzkoa).
Ertzaintzaren arabera, Pujanarekin bizi ziren Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxeko apartamentu batean. Ikerketak azaleratu duenez, labankadaz hil zuten Pujana, urtarrilaren 2ko goizaldean izandako liskar gogor batean. Kasua aztertzen ari den ikerlari taldeak, berriz, uste du frogak ezabatzeko Gipuzkoan zehar ibili zirela gorpua Urola ibaiaren alboan utzi ostean. Etxea ere goitik behera garbitu zuten, delituaren zantzuak ezabatu nahian. Hilaren 12an atxilotu zituzten bi akusatuak, eta joan den ostiralean espetxeratu. Martuteneko kartzelan daude.
Pujanaren gorpua urtarrilaren 4an agertu zen, Aizarnazabalgo Etxabe auzoan, ibaiaren ertzean. Biktimaren bikotekideak urtarrilaren 1ean jarri zuen haren desagerpenari buruzko salaketa, eta Ertzaintza biktimaren azken egunak eta orduak ikertzen aritu da orduz geroztik. Biktimak 32 urte zituen, eta Donostiakoa zen.
Indarkeria matxistaren eraginez aurten hildako lehen emakumezkoa da Pujana. 2003az geroztik, berriz, 108 dira indarkeria matxistaren biktiman Euskal Herrian. Iaz, bost izan ziren, eta orain arteko azkena Marian Ibarluzea izan zen. Arrasatekoa zen sortzez, baina Kanarietan bizi zen azkeneko hamar urteetan. Abenduaren 28az geroztik desagertuta zegoen, eta lagun batek salatu zuen, telefonoa hartzen ez ziolako. Etxean hilda aurkitu zuten. Ibarluzeak bikotekide zuen gizonak bere burua aurkeztu zuen komisarian, eta hilketa aitortu zuen.
Herenegun, Eneko Goia Donostiako alkateak Pujanaren hilketa gaitzetsi zuen udalaren izenean, eta elkartasuna adierazi zien senideei: «Urtea modu oso tristean hasi genuen. Aizarnazabalen hilik agertu zen Aintzane Pujana donostiarra. Hasieran, harrituta geratu ginen, eta ikerketak berak zer bide izango zuen ez genekien. Atxiloketak izan diren arte. Ondoren, argi eta garbi ikusten da erailketa bortitz baten aurrean gaudela». |
2021-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/192537/azkena-bere-kontura.htm | Kirola | Azkena, bere kontura | Realak Kordoba kanporatu du Kopan, Willian Joseren bi goli esker. Okerrik ezean, brasildarra Wolverhamptonera joango da utzita, aurki. | Azkena, bere kontura. Realak Kordoba kanporatu du Kopan, Willian Joseren bi goli esker. Okerrik ezean, brasildarra Wolverhamptonera joango da utzita, aurki. | Willian Josek bere sinadura idatziz amaitu du Realean egin duen aldi jarraitua. Oker handirik ezean, aurrelari brasildarra Ingalaterrako Wolverhampton taldean ariko da aurrerantzean, utzita, eta agur ezin hobea egin dio talde txuri-urdinari: Espainiako Kopan haren bi goli esker egin dute aurrera txuri-urdinek. Kordobari 0-2 irabazi diote.
Erasoko jokalariak bere gain hartu du agurreko lehia. Lehen zati eskas baten ostean, Willian Joseren bi golek sailkatu dute Reala final-zortzirenetarako. Baloia sareratzean ospakizun handirik egin ez badu ere, bere erako eskertza egin du aurrelariak. Izan ere, haren ekarpenik gabe lanak izango zituzten txuri-urdinek. Bi maila beherago ari den talde bat menderatzeko astunegi aritu dira, eta bi joaldi baliatu ditu Kordobaren amarauna zulatzeko. Neurketari ekiteko, zenbait aldaketa egin ditu Imanol Alguacil prestatzaileak. Asier Illarramendi hasieratik aritzea izan da horietako bat; mutrikuarrak urte eta erdi egin du norgehiakorik jokatu gabe, eta hasieratik aritu da gaur, kapitain gisara. Huraxe izan da iluntzeko lehendabiziko poza Donostiako taldearen zaleentzat. Aritz Elustondok emandakoa izan da bigarrena; azken asteetako arazo fisikoak gaindituta, zelaian izan da beasaindarra ere. Harrobiko bi jokalari horiez gain, aulkian denbora gehiago igaro duten zenbait jokalari zelairatu ditu Imanolek, Kopan bederen minutuak izan zitzaten: Modibo Sagnanen, Ander Barrenetxearen, Roberto Lopezen eta Martin Merquelanzen kasua izan da.
Haiek, ordea, ez dute lortu jokatzeko grina hori erakustea. Apal ekin diote bi taldeek, elkar zainduz, eta kosta egin zaie aurkariari min egitea. Kordobak erosokorrago jokatu du lehendabiziko zatian. Neurria hartu dio Realari, eta Pablo Alfaroren taldeak erasoan abagune gutxi izan baditu ere, lortu du txuri-urdink bere areatik urrun egotea. Bigarren zatiaren esperoan, egoera hori balekoa izan da espainiarrentzat. Alegrantzia horrek ez die askorik iraun, ordea. Realak gaitasun tekniko handiagoa aprobetxatu du golak sartu eta hurrengo kanporaketarako sailkatzeko. Lopezek, 56. minutuan, erdiraketa ona egin du ezker zangoarekin, eta Willian Josek sarera bideratu du baloia. Halaxe egin du 0-1ekoa. Ordutik aurrera, partida kudeatzen aritu da Reala. Imanolek aldaketa batzuk egin arren, aurrelari brasildarrak bere bigarren gola egin du 84. minutuan. Agur kutsuko zartakoa eman dio baloari eskuineko zangoaz. Gol eder bat sartuz utziko du Reala. Lau txapelketa begiz jota Willian Joseren bi gol nahikoa izan ditu Realak aurtengo Kopan aurrera segitzeko. Txapelketa horri, iazko Kopari, Espainiako Ligari eta Europa Ligari begira dira orain txuri-urdinak. Lehiaketa multzo horretan pozak biltzen segitzeko, Donostiako klubak gertu du Sevillako Carlos Fernandez fitxatzea, Willian ordezteko. Halaber, azken orduetan harrabotsa sortu du Martin Odegaarden itzulera posibleak. Biak lotu nahian ari da zuzendaritza. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.