date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192790/nbako-neurketa-bat-bi-emakumek-arbitratu-dute-lehen-aldiz.htm | Kirola | NBAko neurketa bat bi emakumek arbitratu dute lehen aldiz | Bart, Natalie Sago eta Jenna Schroeder epaileak izan ziren Charlotte Hornets - Orlando Magic zuzentzeko arduradunak. Batak zein besteak dozenaka norgehiagoka arbitratu dituzte NBAn, baina batera egiten duten lehen aldia da. | NBAko neurketa bat bi emakumek arbitratu dute lehen aldiz. Bart, Natalie Sago eta Jenna Schroeder epaileak izan ziren Charlotte Hornets - Orlando Magic zuzentzeko arduradunak. Batak zein besteak dozenaka norgehiagoka arbitratu dituzte NBAn, baina batera egiten duten lehen aldia da. | Emakumezko epaileen aldeko urratsak egiten jarraitzen du NBAk, eta, atzo, lehen aldiz, bi emakumek elkarrekin arbitratu zuten norgehiagoka bat. Charlotte Hornets eta Orlando Magic izan ziren aurrez aurre (108-117 irabazi zuten Orlandokoek), eta Natalie Sagok eta Jenna Schroederrek zuzendu zuten neurketa. Dagoeneko munduko saskibaloi liga handienean esperientzia duten epaileak dira biak: Sagok NBAko 64 lehia zuzendu ditu, eta Schroederrek 28.
Lehenago ere batera lan egin izan dute bi epaileek, G Leaguean, NBAren behe mailan, baina liga nagusian ez zituzten sekula elkartu, atzo arte.
Neurketa hasi aurretik hedabideekin hitz egin zuten bi epaileek. Schroeder pozik agertu zen, eta neurkta hori arbitratzea bere «amets feministak» betetzea bezalakoa zela adierazi: «Nire balio pertsonalak eta profesionalak uztartzearen modukoa da».
Ildo beretik jo zuen Sagok: «Zoriontsu egiten gaitu batera lan egiteak. Emakume talde zabala gaude epaileen artean: guztiok gara oso gertukoak, harreman bikaina dugu elkarren artean, eta zoragarria da halako uneak elkarrekin bizi ahal izatea». Hortaz gain, NBAren aldeko hitzak ere izan zituen: «Erakunde honen parte izateaz harro nago, ditugun gaitasunak hartzen dituztelako aintzat, eta ez gure generoa edo arraza». |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192791/oldartua-segitzen-du-birusak-1347-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Oldartua segitzen du birusak: 1.347 kasu atzeman dituzte Hegoaldean | Berriz ere, mila kasuren langatik goitikoa da Hego Euskal Herriko positiboen kopurua. Osakidetzak eta Osasunbideak 16.000 test baino gehiago egin dituzte astelehenean, eta horien %8k eman dute positibo: 1.347k. Nafarroako Gobernuak zortzi heriotzaren berri eman du. | Oldartua segitzen du birusak: 1.347 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Berriz ere, mila kasuren langatik goitikoa da Hego Euskal Herriko positiboen kopurua. Osakidetzak eta Osasunbideak 16.000 test baino gehiago egin dituzte astelehenean, eta horien %8k eman dute positibo: 1.347k. Nafarroako Gobernuak zortzi heriotzaren berri eman du. | Kutsatzeen larriagotzea gero eta agerikoagoa den honetan, pixkanaka, salbuespen ari dira bihurtzen mila kasutik behera atzeman diren egunak. Azken astean, egunero zenbatu dira mila positibo baino gehiago, igandean izan ezik (985). Atzo, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, beste 1.340 kasu positibo zenbatu ziren Hego Euskal Herrian. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 16.688 proba egin ziren Hegoaldean, eta %8 izan zen positiboen portzentajea. Bezperan, berriz, %8,7 izan zen.
Kutsatuen datuei dagokienez, Bizkaian 628 kasu detektatu dituzte astelehenean; Gipuzkoan, 331; Nafarroan, 246; eta Araban, berriz, 138 izan dira azken egunean. Eguneko datuek bistan uzten dutenez, birusaren transmisioa ez da inondik ere geldotu. Are, kutsatuen kurbaren goranzko joera nabarmena dela erakusten dute Intzidentzia tasa metatuen datuek. Bizkaian, tasak joan den astean gainditu zuen 100.000 biztanleko 500 kasuen langa, eta oraintxe bertan 618 da, zehazki. Herrialde horretan da handiena tasa; hala eta guztiz ere, Araba ere «eremu gorrian» sartu da berriki: 556 da han. Hegoaldeko gainerako lurraldeetan, berriz, 500en langatik beherakoak dira tasak oraindik ere; halere, argia da goranzko joera. Gipuzkoan 100.000 biztanleko 493ri atzeman diote birusa azken hamalau egunean; Nafarroan, 457ri.
Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, COVID-19arekin eri ziren beste zortzi pertsona zendu dira azken egunetan foru erkidegoan. Zehazki, hildakoetatik lau atzo zendu ziren; berriz, Osasun Departamentuak zehaztu du gainerako laurak aurreko egunei dagozkien heriotzak direla.
Hegoaldeko ospitaleak
Gaitzarekin eri ziren 101 gaixo ospitaleratu zituzten atzo Hegoaldean, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera. Horiek aintzat hartuta, oraintxe bertan 853 lagun daude guztira Hego Euskal Herriko ospitaleetan; horietatik 697 gela arruntetan daude, eta 156, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192792/gutxienez-bi-lagun-atxilotu-dituzte-gasteizko-etxe-okupatu-bat-hustean.htm | Gizartea | Gutxienez bi lagun atxilotu dituzte Gasteizko etxe okupatu bat hustean | Eraikina hutsik egon da hamar urtez, eta uztailean 30 lagun sartu ziren bizitzera. Udaltzainak eraikinera joan dira, eta bizilagunak kanporatzen ari dira. Ertzaintzak bertaratutakoen aurka egin du. | Gutxienez bi lagun atxilotu dituzte Gasteizko etxe okupatu bat hustean. Eraikina hutsik egon da hamar urtez, eta uztailean 30 lagun sartu ziren bizitzera. Udaltzainak eraikinera joan dira, eta bizilagunak kanporatzen ari dira. Ertzaintzak bertaratutakoen aurka egin du. | Goizetik, tentsioa da nagusi Gasteizko Herrandarren kaleko 15. atarian. Uztailaz geroztik, hamabost pertsona inguru bizi dira eraikin horretan, hamar urtez hutsik egon den eraikin hori okupatuta. Jakina zen gaur kaleratuko zituztela, eta goizetik hainbat auzotar bildu dira han, kaleratzen ari diren bizilagunei babesa ematera.
Udaltzain eta ertzain asko ere bertaratu da. Ia ordubeteren ostean, udaltzainek barrura sartzea lortu dute, atean zulo bat eginda, eta Ertzaintzak bertaratu direnen aurka egin du. Azken informazioen arabera, gutxienez bi lagun atxilotu dituzte.
Blokeak hiru solairu ditu; lehenengoa husten ari dira orain, bertan daudenak identifikatzen eta etxetik aterarazten. Oihuak entzuten dira barrutik, eta, etxetik atera dituztenek adierazi dutenez, Polizia barnekoak «itotzen» ari da.
Zuloa egin aurretik, eraikinaren kanpoaldean zeudenak eraman egin dituzte handik, eta atea irekitzen saiatu da Polizia. Kaleko errepide nagusia ere itxi dute ertzainek eta udaltzainek.
Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu du «etxebizitza lortzeko beste aukerarik gabe» daudela hor bizi direnak, eta babesa ematera joan da. Sindikatuko kide Karlak BERRIAri adierazi dio gizarte zerbitzuekin harremanetan daudela, eta «etxegabetzea atzeratzeko» eta «egiazko konponbide bat» emateko eskatu dietela. Beharrezkotzat jo ditu bi eskaerak, hamabost pertsona «kale gorrian» gera ez daitezen: «Oraindik badago denbora». |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192793/zamakonak-beste-itsasontzi-bat-egingo-du-norvegiarako.htm | Ekonomia | Zamakonak beste itsasontzi bat egingo du Norvegiarako | Beste hiru barku ari dira egiten Santurtziko ontziolan. Eusko Jaurlaritzaren laguntza jaso du operazioak. | Zamakonak beste itsasontzi bat egingo du Norvegiarako. Beste hiru barku ari dira egiten Santurtziko ontziolan. Eusko Jaurlaritzaren laguntza jaso du operazioak. | Santurtziko (Bizkaia) Zamakona ontziolak bere eskaera zorroa handitu du Intership Norvegiako armadorearentzat beste ontzi bat (bigarrena) egiteko kontratuarekin. Lanak 2022ko azken hiruhilekoan amaitzea aurreikusten dute.
Operazioaren kostu ekonomikoari buruzko daturik ez dute zabaldu. Bai, ordea, barkuaren ezaugarriei buruzkoak: 76,6 metro luze eta 17 metro zabal izango da, arrain bizia garraiatzeko erabiliko da, eta 2.500 metro kubikoko edukiera izango du.
Ahalmen handiko bateriak erabiliko dituen propultsio hibrido bati esker mugituko da, eta energia berreskuratzeko hainbat irtenbide izango ditu. Era berean, alderantzizko osmosi sistema bat ere erabiliko du ontzian ur geza sortzeko.
Santurtziko ontziolan beste barku batzuk ari dira egiten gaur egun: hozkailuontzi bat, arrantza pelagikorako bat, eta arrain bizia garraiatzeko beste ontzi bat, azken hori ere Norvegiako Intership enpresarentzat.
Zamakonak, besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren, Espainiako Gobernuaren eta Galiziako Xuntaren laguntza lortu du, hiru gobernuek itsasontzi sektorea babesteko sortutako funtsetik.
Javier Zarraonandia Industria sailburuordeak azpimarratu duenez, operazio hau «albiste bikaina» da Euskal Herriko ontzigintza sektorearentzat. «Azken urteko zailtasunak zailtasun, erakutsi du gai dela teknologia handiko proiektuei modu lehiakorrean erantzuteko eta sektorearen enplegagarritasunari eusteko». |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192794/bosgarren-kolegio-bat-babesteko-izanen-da-aurtengo-herri-urrats-maiatzaren-9an.htm | Gizartea | Bosgarren kolegio bat babesteko izanen da aurtengo Herri Urrats, maiatzaren 9an | Dirua biltzeko kanpaina bat abiatu du Seaskak, 'Boga' lelopean, eta herritarrei, enpresei eta erakundeei dei egin diete parte hartzeko. 300.000 euro lortu nahi lituzkete gutxienez | Bosgarren kolegio bat babesteko izanen da aurtengo Herri Urrats, maiatzaren 9an. Dirua biltzeko kanpaina bat abiatu du Seaskak, 'Boga' lelopean, eta herritarrei, enpresei eta erakundeei dei egin diete parte hartzeko. 300.000 euro lortu nahi lituzkete gutxienez | Aurtengo Herri Urrats aurkeztu du gaur goizean Seaskak. Maiatzaren 9an izanen da, eta Ipar Euskal Herriko ikastolen elkartearen bosgarren kolegioa eraikitzeko helburuari erantzunen dio. Koronabirusaren krisiak dena baldintzatzen duen garai hauetan, gogoeta luzea izan dute ikastolen festa ospatzeko moduari begira, eta, hainbat aukera aztertu ondotik, bere horretan atxikitzea erabaki dute, maiatzeko bigarren igandean: «Herri Urrats data bat da, toki bat da; ohitura bat da», adierazi dute. Oraindik ez dakite zer forma hartuko duen, baina zehaztu dute «inoren osasuna arriskuan ezarri gabe» eta baimendua izanen denaren neurrian atxikiko dutela ospakizuna. Festak izan ohi duen helburu ekonomikoari erantzuteko, Boga dirua biltzeko kanpaina abiatu dute gaurdanik. 300.000 euro lortu nahi dituzte gutxienez, baina gehiago lortzeaz ez dira kexatuko. «Kolegio baten eraikuntza milioiak kostatzen da», ohartarazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Boga izanen da, hain zuzen, aurtengo Herri Urratsen leloa: arraunean bezala, elkarlanari esker aitzina joateko. «Bakoitzak bere ekarpenak egiten ditu, bakoitzak bere indarra erabiltzen du. Indar batuketak du arraun barkua aitzina eramaten. Indar batuketak ditu ikastolak aitzinerat eramaten». Boga.herriurrats.eus/ helbidean, bosgarren kolegioaren eraikuntza zati bat babesteko aukera izanen du hala nahi duenak: teilak, ateak, lehioak, berogailuak, igogailua... 20 eta 2.000 euro arteko ekarpena egiteko aukera dago. «Belaunaldi guzietako herritarrak, neurri guzietako enpresak, herriko etxeak eta instituzioak, denak deitzen ditugu, bakoitzak bere ahalen arabera ekarpen bat egitera».
1984an sortu zenetik, urtero antolatu da Herri Urrats Senpereko aintziraren inguruan, 2020an izan ezik; hasieran pusatu eta bertan behera utzi zuten azkenean. «Erabaki mingarria izan da denentzat: urtero Senpereko lakura hurbiltzeko ohitura duten milaka pertsonentzat, urtero ondoan ditugun hornitzaile guzientzat, sostengatzen gaituzten partaideentzat, artistentzat eta, nola ez, Seaska eta ikastolentzat». 300 eta 400 mila euro artean biltzen dute Herri Urratsen bidez, ikastolen eraikuntzak konpondu eta berriak sortu ahal izateko. Seaskaren egoitzen diruztatzea nagusiki autofinantzatua izaki, ezinbestekoa zaie herritarren ekarpena.
Ikasle uholdea
Ikastola bakoitzaren egoera ekonomikoa hurbiletik zaintzen duten bitartean, 2021eko iraileko sartzea prestatzen ere hasiak dira. Ondoko hiru urteetan, Pirinio Atlantikoetako departamenduan 3.000-4.000 ikasle gutxiago izanen direla aurreikusi du Frantziako Hezkuntza ministerioak, akademia ikuskariaren arabera, haur sortzeak anitz apaldu baitira. Horiek horrela, heldu den ikasturterako ez dute ikasle kopuruaren emendatze handirik espero lehen mailako ikastoletan. Haatik, bigarren mailan aitzineko urteetako «uholdearekin» segituko dutela iragarri dute, Baionako Bernat Etxepare lizeoan, eta bereziki lau kolegioetan. Uholde horri buru egiteko, bosgarren kolegio bat sortzeko lanetan ari direla berretsi dute. Joan den irailetk, mila ikasleren heina gainditu dute kolegioetan, eta ondoko bost urteetan %30 emendatuko da.
Lau kolegio ditu gaur egun Seaskak. Iazko udaberrian bukatu zituzten Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manex Erdozaintzi Etxart kolegioa berritzeko lanak, 2013an handitu zuten Kanboko (Lapurdi) Xalbador kolegio historikoa, eta 2017an ireki zuten Estitxu Robles Arangiz kolegioa Baionan (Lapurdi). Ziburuko (Lapurdi) Piarres Larzabal kolegioa da laugarrena. 300 ikaslerentzat pentsatua da, baina 329 ditu gaur egun, eta ondoko urteetan handitzen joanen dela aurreikusten dute. Tokian berean ezin denez handitu, bosgarren kolegio bat behar dute «lehenbailehen». Bi eremutan ari dira proiektua lantzen: Azkaine eta Senpere (Lapurdi) inguruan, eta Lapurdi barnealdean, Hazparneko eskualdean.
Herriko etxeekin eta lur jabeekin elkarrizketak abiatuak dituzte, eta ikerketa fase tekniko batzuetan sartuak dira pista konkretu batzuk aztertzeko. Ez dute gehiagorik erran nahi izan, komunikazio goiztiar batek ez dezan pista horietako bat «pikutara bidali». Ongi bidean, maiatzaren 9an iragarri nahiko lukete non izanen den kolegio berria. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192795/zerga-bilketaren-jaitsiera-apur-bat-apaldu-da-urte-amaieran.htm | Ekonomia | Zerga bilketaren jaitsiera apur bat apaldu da urte amaieran | Errenta kanpaina onaren eraginez izan da, batez ere. Kontsumoari lotutako zergetan izan da jaitsierarik handiena. | Zerga bilketaren jaitsiera apur bat apaldu da urte amaieran. Errenta kanpaina onaren eraginez izan da, batez ere. Kontsumoari lotutako zergetan izan da jaitsierarik handiena. | Iazko urteak aurrera egin ahala, zerga bilketako datuak zertxobait txukuntzea lortu dute aldundiek. Konfinamenduaren ostean iragarritako kolpea leunduko zela adierazi zuten ogasunek urriko Finantzen Euskal Kontseiluan, eta hori bera berretsi dute urte amaierako kopuruek, hain zuzen ere.
Arabako Foru Aldundia izan da datuak ematen lehena: guztira, %10,5 jaitsi da bilketa. Hau da, iaz, 2.192,3 milioi jaso zituen, zergen bitartez, aurreko urtean baino 258 milioi gutxiago. Jaitsiera urrian kalkulatutakoa baino apalagoa da, edonola ere; orduan espero baino ia 80 milioi euro gehiago bildu baitira.
Zerga guztien bilketa jaitsi da, zuzenekoena nahiz zeharkakoena. Baina, batez ere, kontsumoari lotutako zergetan nabaritu da bilketaren jaitsiera, %15 gutxi baita BEZaren bilketa. Guztira, 575,1 milioi bildu dira, iaz baino 101,3 milioi gutxiago. Erregaiei ezartzen zaizkien zerga %13,3 apaldu da, ostera.
Sozietateen zergak ere behera egin du: %19,8 jaitsi da bildutakoa. Hau da, iaz baino 42,2 milioi gutxiago ordainduko dute enpresek irabaziengatik guztira. Zerga horrek, ordea, 2019 irabaziak zergapetzen ditu, eta ez 2020koak. Bada, datuak bilketa osoaren joerarekin bat etorri arren, ez dute erabateko loturarik. Batez ere, aldundiak enpresen finantzaketa errazteko hartutako neurriek eragina dute.
Jaitsaldia nabarmen apalagoa da, aldiz, errenta zergan (-%2,2), enplegua ez baita jarduera ekonomikoa bezainbat txikitu. Guztira, 859,5 milioi jaso dira, hau da, aurreko urtean baino ia 20 milioi gutxiago (19,1 milioi).
Bizkaian antzeko, Gipuzkoan hobeto
Bizkaiko Foru Aldundiak ere antzeko datuekin itxi du 2020. urtea: 7.122,1 milioi euro bildu baitira zergen bitartez guztira, hau da, iaz baino 873 milioi gutxiago (-%10,9). BEZa izan da jaitsierarik handiena izan duena (-%14), eta baita sozietate zerga ere (-%22). Errenta zergak bilakaera hobea izan du, ordea: %3,2 apaldu da bilketa denera.
Gipuzkoan, ostera, bilketak hobekuntza nabarmena izan du: %7,7 gutxitu baita zergen bitartez jasotakoa; hau da, aurreko urtean baino 389,2 milioi euro gutxiago jaso dira denera. Errenta kanpaina onak apaldu du beherakada hori, batez ere: positiboan amaitu baitu urtea. 1.915,4 milioi bildu dira denera, iaz baino %2,8 gehiago.
BEZa %14,1 jaitsi da, ostera; 200 milioi gutxiago batu dira denera. Eta %15,3 sozietate zerga, hots, 248 milioi gutxiago bildu dira enpresen irabaziengatik. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192796/istiluak-piztu-dira-nekazarien-protestetan-indian.htm | Ekonomia | Istiluak piztu dira nekazarien protestetan Indian | Indiako Errepublikaren Egunean manifestaziora deitu dute protestan diren nekazariek, eta poliziarekin talka egin dute New Delhiko erdigunean. Gutxienez lagun bat zendu da. | Istiluak piztu dira nekazarien protestetan Indian. Indiako Errepublikaren Egunean manifestaziora deitu dute protestan diren nekazariek, eta poliziarekin talka egin dute New Delhiko erdigunean. Gutxienez lagun bat zendu da. | Aldarrikapen eguna izan zuten atzo Indiako nekazariek. Indiako Errepublikaren Egunerako gobernuak New Delhi hiriburuan antolatu zuen ospakizuna aprobetxatu dute merkatuaren liberalizazioaren aurkako protestak plazaratzeko. Ordura arte New Delhiko sarreretan egin zuten protesta nekazariek, baina gaur hiriaren erdigunera desbideratu dira manifestariak. 10.000 traktore baino gehiagok eta ehunka milaka lagunek hartu dute hiriko erdigunea. Protesta baketsua izateko asmoa zuena desbideratzean sortu da talka poliziarekin, eta hark negar gasarekin eta ur kanoiekin erantzun die. Gutxienez lagun bat zendu da istiluen ondorioz, bere traktoreak poliziaren barrikada baten kontra jota.
Protestaren antolatzaileek protestek «baketsuak» izan behar zutela azpimarratu zuten: hain zuzen ere, hiriburuko erdigunera ez hurbiltzeko asmoa zuen protestak, eta Poliziak barrikadak jarriak zituen manifestariak hurbiltzea ekiditeko. Protesta hasi eta gutxira, ordea, okertu da aurreikusitako plana, eta ibilbidea aldatu du manifestazio buruak, hiriburuko erdialderantz, gobernuak antolatutako desfilearen ibilbiderantz. Eta orduan sortu dira istiluak, Poliziak negar gasa eta ur kanoiak erabili baitzituen manifestariei eraso egiteko, gutxienez hildako bat utziz.
Arnasa luzeko borroka
Baina gaurko mobilizazioa ez da berria Indian. Azarotik ari dira protestan nekazariak. Poliziak New Delhirako sarbidea debekatu zien, eta, horregatik, hiriburuaren kanpoaldean bildu izan dira orain arte. Tartean izan da greba orokor bat, eta otsailaren 1ean, 2021erako aurrekontuak aurkezten dituzten egunean, parlamentura oinez joango direla iragarri dute.
Arau berri horiekin, nekazariek aukera izango dute beren elikagaiak gobernuak araututako merkatuetatik kanpoko erosleei saltzeko. Neurri hori nekazarientzako onuragarria izango dela iritzi dio Modrik, «bitartekaritzaren morrontzatik» aske geratuko direla argudiatuz. Baina nekazarien elkarteak ez datoz bat, orain arte estatuak kontrolatutako merkatuetan eta prezioetan saltzen baitzituzten produktuak, eta diru sarrerak bermatuak zituztela argudiatu dute. Merkatuaren liberalizazioak hori aldatuko duela salatu dute: ekoizleak merkatu librearen menpe utziko dituela, eta merkatuan korporazio handiak sartzen badira beren sostengua arriskuan geldituko dela, neurriak enpresa talde handiei soilik egingo baitie mesede, haien ustetan.
Nekazaritzak pisu handia duen herrialdea da Modriren gidaritzapean dagoena: 2,4 bilioi euroko barne produktu gordinari %15eko ekarpena egiten dio, eta, 1.400 milioi herritarretatik erdiak baino gehiagok egiten dute lan jarduera horretan. Erreformaren kontrako nekazari taldeek gehitzen dute nekazariei soilik ez, biztanleria osoari eragiten diotela neurriek: «Nazio osoaren elikadura segurtasun» arriskuan dagoela argudiatu dute. Protesten gorakadaren aurrean, gobernuak neurri horiek hamazortzi hilabetez atzeratzea eskaini die. Baina sindikatuek ez dute onartu bere proposamena, hiru legeak bertan behera uztea ez den beste ezer onartuko ez dutela argudiatuta. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192797/ikerketa-batek-dio-txakurrak-duela-23000-urte-etxekotu-zituztela-siberian.htm | Bizigiro | Ikerketa batek dio txakurrak duela 23.000 urte etxekotu zituztela Siberian | Amerikara heldu ziren lehen pertsonak txakurrekin iritsi ziren, duela 15.000 urte. Gizaki haiek siberiar jatorrikoak ziren, eta handik zabaldu ziren Eurasiara eta Amerikara. | Ikerketa batek dio txakurrak duela 23.000 urte etxekotu zituztela Siberian. Amerikara heldu ziren lehen pertsonak txakurrekin iritsi ziren, duela 15.000 urte. Gizaki haiek siberiar jatorrikoak ziren, eta handik zabaldu ziren Eurasiara eta Amerikara. | Gizakia txakurrekin iritsi zen Amerikara, duela 15.000 urte. Hala dio PNAS Amerikako Estatu Batuetako Zientzia Akademiaren aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Txakurren jatorria argitu nahian, Angela Perri Durhameko Unibertsitateko (Erresuma Batua) arkeologia doktoreak zuzendutako ikerlari taldeak aztertu ditu pertsonen eta txakurren erregistro arkeologikoak, eta ondorio horretara heldu da.
Ikerlarien arabera, ziurrenik, gizakia duela 23.000 urte hasi zen txakurrak etxekotzen, Siberian. Hangoak ziren Amerikara heldu ziren lehen gizakiak, eta Europara eta Asiara ere zabaldu ziren, txakurrekin.
Amerika izan zen gizakia heldu zen munduko azken eskualdeetako bat. Ikerketak dioenez, ordurako txakurrak etxekotuta zeuden hainbat zibilizaziotan, guztietan eginkizun bera ez zuten arren. Ikerketan parte hartu duen Laurent Frantz genetistak adierazi duenez, hasi zirenean argi zuten gauza bakarra zen txakurrak ez zituztela Amerikan etxekotu: «Orain, Amerikara heldu zirenen arbasoen firma genetikoa begiratuta, badakigu Siberiako lekuren batekoak zirela».
Etxekotzearen jatorria
Oxfordeko Unibertsitateko Greger Larson irakaslearen arabera, berriz, txakurrak Eurasian etxekotu zituztela uste zen lehen, Europatik Txinaraino, baita tarteko hainbat tokitan ere: «Gizakien eta txakurren erregistro arkeologikoak bateratuta, ordea, geroz eta argiago dugu Siberian etxekotu zituztela lehenbizi».
Azken izozte handian, duela 23.000 eta 19.000 urte artean, Siberia eta Beringia —Errusiaren eta Kanadaren arteko eremua— oso lurralde hotzak eta lehorrak izan ziren. Litekeena da horrek gizakien eta otsoen arteko hartu-emana handitzea, halabeharrez, harrapatzen zituzten animaliak antzekoak zirelako.
Ikerlarien ustez, hor egon daiteke txakurren etxekotzearen jatorria, gizakiek txakurrei ematen baitzizkieten harrapatutako animalien kondarrak; adibidez, zaldienak, oreinenak edo altzeenak. Otsoek eta txakurrek hilabeteak iraun ditzakete proteina soilik jaten. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192798/italiako-lehen-ministroak-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Italiako lehen ministroak dimisioa eman du | Sergio Mattarella presidenteak bihar hasiko ditu kontsultak gobernu berri bat osatzeko. | Italiako lehen ministroak dimisioa eman du. Sergio Mattarella presidenteak bihar hasiko ditu kontsultak gobernu berri bat osatzeko. | Kargua utzi beste aukerarik ez du izan Giuseppe Conte lehen ministroak. Gaur eman dio bere erabakiaren berri Sergio Mattarella presidenteari, eta hark iragarri du bihar hasiko dituela alderdiekiko kontsultak koalizio gobernu berri bat osatzeko arduraduna erabakitzeko. Contek jardunean jarraituko du gobernu berria osatzen duten arte.
Contek dimisioa eman izanak ez du esan nahi, hala ere, hark amore eman duenik; izan ere, badu oraindik aukerarik agintera itzultzeko, horretarako beharrezko babesak lortzen baditu. Mattarellak berak, ordea, ez du aurreratu zer asmo duen, eta soilik iragarri du Diputatuen Ganberako eta Senatuko buruekin bilduko dela lehenik, eta jarraian alderdiekin, ordezkaritza txikiena dutenetatik hasita.
Orain arte gobernuburu izan denaren itxaropena litzateke Mattarellak bere gain uztea beste koalizio bat osatzeko ardura. Horretarako aukerak, ordea, gutxituz joan zaizkio Conteri; izan ere, haren gertukoek zail ikusten dute Italia Vivako buru Matteo Renzirekin berriz adiskidetu ahal izatea.
Renzirekiko liskarrek eragin dute Italiako Gobernuaren azken krisia. Koronabirusaren kudeaketa eta, batez ere, Europako Batasuneko funtsekin Contek egin nahi zuen erabilera argudiatuta, gobernutik irten ziren Italia Vivako bi ministro, eta gutxiengoan geratu zen koalizio gobernua. Horren ostean, bi konfiantza botori egin behar izan die aurre Contek: Diputatuen Ganberan lehena, eta Senatuan bigarrena.
Renzi alde batera utzita, Silvio Berlusconi gobernuburu ohiaren Forza Italia litzateke beste alternatiba, baina azken horiek gaur bertan jakinarazi dute ez dutela babestuko Conteren egungo gobernua, eta irtenbide bakarra dela «larrialdi egoera batean herrialdearen batasuna islatuko duen koalizio bat sortzea», beste edozein bide «blokeoa luzatzea» litzatekeelako. Ordea, ez dute azaldu zer-nolako koalizioa behar lukeen horrek.
Italian ohikoak dira gobernu krisiak. 1989tik, bi urtean behin gobernu aldaketa bat izan dute herrialde hartan. Azken hamarkadan bakarrik, sei gobernuburu izan dituzte herrialde hartan. Conte bera 2018an izendatu zuten lehen ministro, Bost Izarren Mugimenduak eta Matteo Salviniren Legak hala erabakita —Conte bera ez zen hauteskundeetara aurkeztu—. Adostasunak 2019ko irailera arte iraun zuen, Salvinik koalizioa uztea erabaki zuen arte, eta orduan Matteo Renziren PD Alderdi Demokratikoak hartu zuen haren tokia. Renzik PD utzi eta Italia Viva sortuz geroztik, eta batez ere pandemiak Italiako errealitatea irauli ostean, bigarrenez lehertu zen krisia. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192799/israelgo-soldaduek-palestinar-bat-hil-dute-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian | Israelgo armadako iturriek adierazi dute palestinarra «neutralizatu» dutela, hark soldaduei labanaz eraso egin ondoren. | Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian. Israelgo armadako iturriek adierazi dute palestinarra «neutralizatu» dutela, hark soldaduei labanaz eraso egin ondoren. | Israelgo soldaduek tiro egin diote palestinar bati, Nablus hiriaren hegoaldeko errepide batean, eta hil egin dute. Israelgo armadak berak eman du gertatukoaren berri, Twitter bidez. Haiek kontatu dutenaren arabera, Israelgo armadaren postu batean zeuden soldaduei labanaz eraso egin ondoren, bertako soldaduen buruak «erasotzailearen aurka tiro» egin du, eta «erasotzailea neutralizatu» du. Gizon palestinar bat da hildakoa, argitu dutenez, baina ez dute haren inguruko zehaztapen gehiagorik eman. Postuan zegoen soldadurik «ez dela zauritu» adierazi dute.
Palestinako WAFA berri agentziak ere baieztatu du gizon bat hil dutela Israelgo soldaduek. Tiroz hil dute, agentziaren arabera, eta Palestinako Osasun Ministerioak ere baieztatu du hildakoa jasotako tiroen ondorioz hil dela, momentuan bertan.
Atzo beste palestinar bat hil zuten Israelgo soldaduek Zisjordanian, Tulkarem hirian. Israelgo soldaduek negar gasa bota zuten segurtasun hesi bat gurutzatzen ari ziren hainbat lagunen aurka, eta Palestinako osasun agintariek jakinarazi zuten haietako bat hil egin zutela, gasa arnastearen ondorioz.
Israelgo armadak segurtasun hesia gurutzatzen saiatu zirenen aurka egiteko erabilitako modua justifikatu zuen, esanez soldaduei harriak bota zizkietela hesia gurutzatzen ari ziren bitartean. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192800/pentsioak-37-euro-igo-dira-batez-beste-hegoaldean.htm | Ekonomia | Pentsioak 37 euro igo dira batez beste Hegoaldean | Espainiako Gobernuak 700.000 pentsio ordaintzen ditu lau lurraldeetan, eta 881 milioi euro kostatzen zaio hilean. | Pentsioak 37 euro igo dira batez beste Hegoaldean. Espainiako Gobernuak 700.000 pentsio ordaintzen ditu lau lurraldeetan, eta 881 milioi euro kostatzen zaio hilean. | Hego Euskal Herriko pentsiodunek 2020ko urtarrilean baino %3,3 gehiago jasotzen dute hilean; 1.257,7 euro, batez beste. Edo beste era batera esanda, 37,3 euro gehiago.
Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantza, Gizarteratze eta Migrazio Ministerioak astearte honetan zabaldutako datuen arabera, 701.005 pentsio ordaintzen ditu lau lurraldeetan: 1.574 gehiago. Kostu totala 881.653.988 euro da hilean, iaz baino %3,3 gehiago.
Madrilek pentsioen erreforma du mahai gainean, eta azken datu horri erreparatuko dio bereziki, egungo gastu mailari ezingo baitio denbora luzez eutsi. Historian lehen aldiz, hilean 10.000 milioi euroren langa pasatu du. Kopuru horretatik, %72 erretiro pentsioei dagokie, eta %17 alarguntza pentsioei.
COVID-19aren eragina
2020an 2019an baino % 5 pentsio gutxiago erregistratu ziren, eta bajak % 14,3 igo ziren. Horrek agerian utziko luke COVID-19a adinekoen artean eta, ondorioz, pentsioen sisteman ere eragiten ari dela.
Hori hala izanik ere, pentsioen gastua handitzea fenomeno saihetsezina da, hainbat faktoreren ondorioz. Lehenengoa pentsioen urteko balioa handitzea da. Bestea da pentsiodun berriek hiltzen direnek baino pentsio handiagoak dituztela (lan karrera luzeagoak dituztelako eta kotizazio oinarri handiagoak). Eta, azkenik, gizartearen zahartzearen ondorioz, gero eta pentsio gehiago daudelako.
Sistemaren iraunkortasuna lortzea izango du helburu datorren erreformak, baina, horretarako, oinarri ugari ukitu beharko dituzte, hala nola kotizazio urteak, nahitaezko erretiroen eta erretiro partzialen amaiera edota erretiro aurreratuen gogortzea.
Amatasun diru-laguntzak
Horren harira, Espainiako Gobernuak iragarri du amatasun osagarrian aldaketa batzuk sartuko dituela. Jakinarazi duenez, bi gurasoetako batek, berdin dio zeinek, jaso ahalko du amatasun osagarria euren pentsioetan. 2016an sartu zen indarrean osagarri hori, amentzat bakarrik, biologikoa izan zein ez. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak neurriak beste gurasoa diskriminatzen duela erabaki ostean zabaldu du aukera hori gobernuak.
Egungo legeak erretiro pentsioaren osagarri bat ematen die seme-alaba biologikoak edo adoptatuak izan dituzten emakumeei. Aldaketa indarrean jartzean erretiroko, alarguntzako edo ezintasun iraunkorreko diru laguntzaren bat aitortua duten bikotekideek ere pentsioa handitzea eskatu ahal izango dute arrazoi horrengatik. Bi gurasoek, baina, ezingo dute diru laguntza aldi berean kobratu.
Amatasun plusak pentsioen zenbatekoak handitzen ditu seme-alaba kopuruaren arabera: %5 bi izanez gero; %10 hiru izanez gero; eta %15 lau edo gehiago izanez gero. Gizarte Segurantzaren kalkuluen arabera, batez beste, 50-60 euro dira hilean. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192801/urkulluk-tristura-eta-amorrua-agertu-ditu-txertaketa-irregularrak-direla-eta.htm | Politika | Urkulluk «tristura eta amorrua» agertu ditu txertaketa irregularrak direla eta | Lehendakariak esan du ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko duela gertatutakoa. | Urkulluk «tristura eta amorrua» agertu ditu txertaketa irregularrak direla eta. Lehendakariak esan du ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko duela gertatutakoa. | Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian izan dira gaur Iñigo Urkullu lehendakaria, Gotzone Sagardui Osasun sailburua eta Javier Hurtado Turismo sailburua. Lehendakaritzaren egoitzan egin dute agerraldia. Santa Marina eta Basurtuko ospitaleetako zuzendari ohiek protokoloa hautsi eta COVID-19aren aurkako txertoa jaso izanak sortutako zurrunbiloaz mintzatu da lehendakaria, eta adierazi du «pena, tristura eta amorrua» sortzen dizkiotela horrelako jokabideek, eta ez dela garaia «interes pertsonalak» lehenesteko. Hala, exijitu egin du protokoloak zehazten duena betetzea, eta hitzeman du ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko dituela txertaketarekin gertatutako guztia. Osasun sailburuari ere galdetu diote txertaketari buruzko auziaz, baina hark esan du Eusko Legebiltzarrean azalpen guztiak emango dituela bihar, eta ez du argibide gehiagorik eman nahi izan. Nolanahi ere, galdetu diote ea bigarren dosia emango zaien protokoloa hautsita txertoa hartu dutenei, eta Sagarduik azpimarratu du txertoaren lehen dosia hartu duten guztiek bermatuta daukatela bigarrena jasotzea.
Bilakaera epidemiologikoaz aritu da Osasun sailburua, eta erietxeen gaineko presioaz kezkatuta agertu da. Esan du ospitaleetako presioa azkarrago handitzen ari dela aurreko olatuan baino, eta espero dela bai solairuetako eta bai ZIUetako presioak gora jarraitzea datozen egunetan. «Egoera larria eta kezkagarria da». Azaldu du bertan behera utzi behar izan dituztela Galdako, Basurtu eta Txagorritxu ospitaleetako zenbait ebakuntza.
Gainera, Erresuma Batuan atzemandako aldaeraren 24 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Sagarduik jakinarazi duenez. Oraingoz asko hedatu ez bada ere, espero dute ondorengo egunetan «pixkanaka» handitzea horien eragina, gertuko beste leku batzuetan eta Europako herrialde askotan gertatzen ari den bezala. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192802/ia-mila-emakumezkok-eman-dute-jada-izena-lilatoian.htm | Kirola | Ia mila emakumezkok eman dute jada izena Lilatoian | Osasun egoerak behartuta, lasterketa birtuala izango da aurten. Martxoaren 5etik 8ra bitartean egin ahal izango da. Bezperan amaituko da izena emateko epea. | Ia mila emakumezkok eman dute jada izena Lilatoian. Osasun egoerak behartuta, lasterketa birtuala izango da aurten. Martxoaren 5etik 8ra bitartean egin ahal izango da. Bezperan amaituko da izena emateko epea. | Lilatoiko antolatzaileak pozik daude, izena emateko epea ireki eta bi astera, ia mila emakumek eman baitute izena. Gehienak, Gipuzkoakoak dira (%83,6) eta gehienak 35 eta 44 urte artekoak. Korrika egingo dute gehienek, baina, antolatzaileek azpimarratu dutenez, jende askok egingo du ibilbidea oinez edo ibilketa nordikoan arituz.
Ezohikoa lasterketa izango da aurtengoa, COVID-19ak baldintzatua. Urtez urte handituz joan da korrikalari kopurua, eta, iaz, 6.545 korrikalarik eman zuten izena. Kopuru horretara iritsita, ezinezkoa da aurten Lilatoia orain arte egin den moduan egitea, baina Atletico San Sebastian kirol klubak ez dio hutsik egin antolatzeari. 32. lasterketa izango da, eta Lilaton, aurten ere on! da leloa. «Lasterketa birtuala» deitu diote antolatzaileek, ez delako kirolarien arteko aurrez aurreko lasterketa bat izango. Baina lasterka egin egingo da, aukeratutako modalitatean: korrikalariek aurten nahi duten lekuan egin beharko dute bost kilometroko ibilbide bat, laua, lau eguneko tarte batean; beraz, lehen aldiz munduko edozein lekutatik egin ahal izango da korrika. Areto itxi batean edo zintan aritzeak ez du balioko. Sakelako telefonoko aplikazio baten bidez jasoko dituzte denborak antolatzaileek, eta hala osatuko dute sailkapena. «Lortu duguna da gure sakelakoa txip bihurtzea», diote antolatzaileek. Taldeka ere parte hartu ahal izango da. Hamar kirolari artekoak izango dira taldeak, eta hortik gorakoa osatu nahi dutenei antolatzaileekin harremanetan jartzeko eskatu diete, posta elektronikoz edo Whatsappez 652-75 45 58 telefono zenbakira idatziz. Oraindik ez dute jakinarazi zein izango den aplikazioa; aurki kanal ofizialetan jakinaraziko dutela iragarri dute. Aplikazio hori deskargatu ondoren, martxoaren 5etik martxoaren 8ra bitartean egin behar da korrika. Aurten, oinez edo ibilketa nordikoan arituz ere parte hartu daiteke. Beste hiru modalitateak hauek dira: korrika, patinak eta eskuko bizikleta. Martxoaren 4ko 23:55ak arte egongo da irekita izena emateko epea. Lau euro kostatzen da izena ematea, eta, parte hartu ez ezik, elastikoa ere jaso nahi duenak 11 euro ordaindu beharko du. Elastikoa martxoaren 1etik 8ra bitarte jaso ahal izango da Donostian, Bilbon, Iruñean, Gasteizen, Irunen, Tolosan, Eibarren eta Zumarragan, eta, horretarako, otsailaren 21a baino lehen eman behar da izena. Korrikalari bakoitzak bost elastiko ere eskatu ahal izango ditu, bakoitzagatik zazpi euro ordainduta. Berdintasuna aldarri Antolatzaileek gogorarazi dute gizonek ezin dutela Lilatoian parte hartu, eta azpimarratu dute emakumeak soilik sartuko dituztela sailkapen ofizialean. «Ez dugu ahaztu behar ekitaldi honek berdintasuna aldarrikatzen duela hasiera-hasieratik, eta egun honetan emakumearen protagonismoa funtsezkoa da desberdintasuna desagerrarazteko borrokarako; eta, horretarako, ezinbestekoa da gizonaren babesa». |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192803/lizarraldea-ezagutzeko-gonbita-egingo-du-gaur-yasmine-maansrik.htm | Bizigiro | Lizarraldea ezagutzeko gonbita egingo du gaur Yasmine Maansrik | Tuteran egin zuen lehenengo saioa joan zen astean aurkezleak. Lizarratarrak edukiko ditu gidari gaurkoan. | Lizarraldea ezagutzeko gonbita egingo du gaur Yasmine Maansrik. Tuteran egin zuen lehenengo saioa joan zen astean aurkezleak. Lizarratarrak edukiko ditu gidari gaurkoan. | Hamaika Telebistak Nafar Away saioa estreinatu zuen joan zen astean. Yasmine Maansri aurkezlearekin, Tutera ezagutzeko aukera eduki zuten ikusleek. «Audientzia datu onekin ekin dio bidea Nafar Away-k Tuteratik», adierazi du Ekhiñe Atorrasagasti Ugarte kateko eduki zuzendariak. Eman dituen datuen arabera, joan zen astearte gauean 220 pantailatan ikusi zuten zuzenean saioa Tuteran bakarrik, eta hura iragartzeko bideoak 2.500 ikustaldi baina gehiago eduki zituen sarean, lehenengo astean. «Marka hobetzea da geure erronka».
Gaur Lizarraldera egingo du taldeak, Maansri buru. Lizarrako herritarrek lagunduta, hiriko txokoak erakutsiko dituztela agindu dute. Gastronomiarako ere edukiko dute tartea: besteak beste, Lizarran prestatzen diren gozoen berri emango dute. Eskalatzen ibiliko dira Mugitu taldeko gazteekin, eta Arroniztik goza daitekeen ilunabarra erakutsiko dute.
Yasmine Khris Maansri Marseillan jaio zen (Okzitania), 1996. urtean. 2019ko maiatzean heldu zen Euskal Herrira, eta Iruñean jarri zen bizitzen. Urtebetean, euskarazko B2 maila lortu zuen, eta sare sozialetan euskaraz indartsu hasi zen. BERRIAn Zubiak bloga idazten du aurkezleak.
Maansrik berak asmatu zuen saioaren izena, eta Nafarroa «begi berriekin» ezagutzeko ahalegina izango zela adierazi zuen. «Nire ukitua ematen diot; jolasean aritzen gara nire ezjakintasunarekin ere».
Aurreiritziak apurtzea da asmoetako bat. «Nafarroaren hegotik iparrera euskaraz eginen dugu, eta topikoetatik harago joanen gara. Nola? Galderak eginez, kuxkuxean ibiliz, batzuetan hanka sartuz...».
Paisaia, gastronomia, kirola, hizkuntza, kultura eta bestelakoak erakusten dituzte, tokian tokiko biztanleek gidatuta.
Nafar Away saioa Internet bidez ikus daiteke. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192804/zaintza-arloko-langileek-greba-egin-dute.htm | Gizartea | Zaintza arloko langileek greba egin dute | ELA, LAB, UGT, ESK eta CCOO sindikatuek deitu dute grebara gaurko, bakoitzak bere aldetik. Satsek eta CNTk ere babesa adierazi diote deialdiari. Zaintza duintzeko eta publifikatzeko eskatu dute. | Zaintza arloko langileek greba egin dute. ELA, LAB, UGT, ESK eta CCOO sindikatuek deitu dute grebara gaurko, bakoitzak bere aldetik. Satsek eta CNTk ere babesa adierazi diote deialdiari. Zaintza duintzeko eta publifikatzeko eskatu dute. | Greba eta mobilizazio eguna dute gaurkoa zaintzaren sektorean. ELA, LAB, UGT, ESK eta CCOO sindikatuek egin dute deialdia, bakoitzak bere aldetik, eta Satsek eta CNTk ere babesa adierazi diote. Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako egin dute lanuzterako deia, eta ELAk Nafarroara ere zabaldu du. Askotariko eskariak dituzte, baina bakarra funtsean: zaintza duina eta publikoa izatea. Zaintzari lotutako hainbat sektoretako langileak daude deituta grebara, besteak beste, zahar etxeetakoak, elbarritasunen bat dutenekin lanean ari direnak, etxez etxeko laguntza ematen dutenak eta animazio soziokulturalean dihardutenak.
Greba ez ezik, mobilizazioak ere antolatu dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan —Iruñekora ELAk soilik deitu du—. Amaitutakoan egin dituzten adierazpenen arabera, badituzte greba egiteko eta mobilizatzeko arrazoiak. LAB sindikatuko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk egun bizi duten egoera salatu du: «[Eusko] Jaurlaritza honek esaten diguna da zaintza lan horiek emakumeek sostengatuak izan beharko dutela, eta modu prekarioan egin beharko dituztela». Hori ikusita, aitortza beharrezkoa dutela nabarmendu du: «Urratsak egin behar ditugu, zaintza sistema publiko bat eraikitzeko. Beharrezkoa da zaintza lanen aitortza politiko, ekonomiko eta soziala egitea, eta aitortza horrek isla izan behar du lan baldintzetan kontratazioak handituz, ratioak murriztuz edo soldatak handituz». Izan ere, Aranbururen irudiko, zaintzak ezin du esku pribatuetan geratu: «Zaintzak ezin du merkantilizazioaren pribatizazioaren menpe egon, eta behar-beharrezkoa da publifikazio plan bat egitea». Horrenbestez, gizarteari laguntza eskatu dio: «Denok egin behar dugu ekarpena pausoak emateko beste zaintza eredu baten alde, guztiok gure bizitzako etaparen batean zainduak izateko behar hori izango dugulako».
Mitxel Lakuntza ELAren idazkari nagusiak eskaera zehatz bat egin du: ikerketa batzordeak irekitzea Eusko Legebiltzarrean eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundietan, langileak ikusten ari direna ezagutarazteko eta «eredua aldatzeko beharra» ikustarazteko. Egungo eredua «pribatizatuta» dagoela eta «negozioan» oinarritzen dela iruditzen zaio, eta «huts» egin duela. Hori dela eta, publifikazioaz gain, 10.000 langile gehiago kontratatzeko ere eskatu du Lakuntzak.
Prekaritatea salatu du CCOO-Euskadiko idazkari nagusi Loli Garciak ere. Horri aurre egiteko, lan baldintza «justuak eta duinak» eskatu ditu: «Espero dugu ardura daukaten administrazio publikoek hau politika publikoen lehen mailan jartzea». Administrazioei begira jarri da Raul Arza UGTren idazkari nagusia. Uste du beharrezkoa dela zaintzaren aldeko itun sozial bat, eta administrazioei eskatu die «ez ezkutatzeko enpresen atzean» eta baliabideak areagotzeko, zaintzaren sektorean soldata eta lan baldintza duinagoak izan ditzaten. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192805/aierdik-gorenaren-berariazko-notifikazio-bat-jasotzen-duenean-utziko-du-kargua-txibiteren-esanetan.htm | Politika | Aierdik «Gorenaren berariazko notifikazio bat» jasotzen duenean utziko du kargua, Txibiteren esanetan | «Egun batzuetako kontua da», Txibiteren esanetan, Gorenaren komunikazio hori jasotzea. Eta Manu Aierdi Nafarroako Garapen Ekonomikoko kontseilariak idatziz jakinarazi zuen moduan, kargua utziko du orduan. | Aierdik «Gorenaren berariazko notifikazio bat» jasotzen duenean utziko du kargua, Txibiteren esanetan. «Egun batzuetako kontua da», Txibiteren esanetan, Gorenaren komunikazio hori jasotzea. Eta Manu Aierdi Nafarroako Garapen Ekonomikoko kontseilariak idatziz jakinarazi zuen moduan, kargua utziko du orduan. | Manu Aierdi Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariaren etorkizuna airean da. Sodenak Davalorri 2,6 milioi euro maileguan ematerakoan prebarikazio eta diru publikoen xahutze deliturik egon ote zen argitu nahi du Gorenak. Autoan, Goreneko magistratuak «ikertu gisa» dituen eskubideen berri eman dio Aierdiri. Nafarroako Gobernuak berretsi du Gorenak ikertu gisa hartzean utziko diola Aierdik kontseilari izateari: «Autoa ezagututa, baldintza hori ez da bete», Nafarroako Gobernutik adierazi zutenez, eta ildo horri eutsi dio Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, Navarra Sumak Aierdiri buruz galdetu dionean legebiltzarrean.
Txibitek esan du ez dela bere gobernuaren ardura kudeaketa hura: «Ez dagokigu guri deliturik izan zen edo ez kalifikatzea, baizik eta epaileei». Dena den, argitu du Aierdik komunikazio hori jaso bezain pronto utziko diola kontseilari izateari, «eta egun batzuetako kontua da une hori iristea»
Navarra Sumak Txibiteri egotzi dio Aierdi babestea, eta lehenbailehen kargugabetu beharko lukeela esan dio. Navarra Suma ez beste alderdi guztiek Txibiteren prozedura babestu dute, eta Aierdik garaia heltzen denean dimisioa emango duela hitzeman duenez, prozedura horri heldu diote. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192806/troitino-baldintzapean-aske-uztea-ebatzi-dute-baina-preso-da-oraindik.htm | Politika | Troitiño baldintzapean aske uztea ebatzi dute, baina preso da oraindik | Espainiako Auzitegi Nazionalak, hirugarren graduaren ordez, baldintzapeko askapena eman dio Donostiako euskal presoari. Autoa irmoa izan arte bertze bortz egun igaro daitezke. | Troitiño baldintzapean aske uztea ebatzi dute, baina preso da oraindik. Espainiako Auzitegi Nazionalak, hirugarren graduaren ordez, baldintzapeko askapena eman dio Donostiako euskal presoari. Autoa irmoa izan arte bertze bortz egun igaro daitezke. | Egunetik egunera gibelatzen ari da Antton Troitiño euskal presoa Estremerako espetxetik ateratzea. Duela jada bi aste jakinarazi zuten eritasunagatik kalera aterako zela, 104.4 artikulua aplikatuta hirugarren gradua emanda. Tarte horretan, ordea, Espainiako Espetxe Erakundeek txosten bat egin zuten hirugarren graduaren ordez presoa baldintzapean aske uzteko. Azken horrek baldintza hobeak emanen dizkio presoari, baina aldaketak luzatu baino ez du egin Troitiño kartzelatik ateratzeko eguna. Etxerat-ek baieztatu duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak onartu egin du jada euskal presoa baldintzapean aske uztea, baina fiskalari jakinarazten dionetik bortz egun igaro daitezke presoa askatzen duten arte. Gerta daiteke, beraz, heldu den astera arte preso segitzea.
Etxerat-ek atzo salatu zuen hamasei egun igaro direla jada Troitiño aske utziko zutela jakinarazi zutenetik, eta oraindik Estremerako espetxean dagoela. Elkartearen arabera, denbora tarte horretan lau aldiz eraman dute Troitiño ospitalera kimioterapia saioak hartzera, «oso egoera txarrean». Eri diren euskal presoentzako arreta «duina» eskatu du Etxerat-ek. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192807/alex-txikonen-espedizioa-lehen-kanpalekuan-da.htm | Kirola | Alex Txikonen espedizioa lehen kanpalekuan da | Bertan egingo dute lo, eta eskailera eta eski gehiago jasotzeko zain daude, bigarren kanpalekura bidean topatu dituzten pitzadurak gainditu ahal izateko | Alex Txikonen espedizioa lehen kanpalekuan da. Bertan egingo dute lo, eta eskailera eta eski gehiago jasotzeko zain daude, bigarren kanpalekura bidean topatu dituzten pitzadurak gainditu ahal izateko | Alex Txikon eta haren espedizioko kideak Manasluko (8.156) lehen kanpalekuan dira. Hala, egin dute tontorrerako bidean lehen urratsa. Asmoa berehala bigarren kanpalekura jotzea zen, baina, bide horretan topatu dituzten arrakalak tarteko, zain egon beharko dute, horiek gainditzeko beharrezkoak dituzten eskailerak eta eskiak jaso arte. Hala, bihar ekingo diete bide horren hornitze lanei.
Txikonek berak aitortu du material asko igo dutela, eta tratu handi xamarra hartu dutela, baina oso animatuta daudela. Hortik aurrera, berriro ere eguraldiak baldintzatuko dizkie hartu beharreko beste erabakiak. Bi aukera dituzte: tontorrerako ahalegina urtarrilaren 31n edo otsailaren 1ean egitea, edo pare bat egun itxaron, eta otsailaren 3tik aurrera egitea. Izan ere, aurreikuspenak zertxobait hobeak dira egun horietarako. Hala eginez gero, pare bat egun lehenago itzuliko lirateke oinarrizko kanpalekura, eta, ondo bidean, tontorrera otsailaren 5ean edo 6an ailegatuko lirateke.
Azken egun hauek bestelako lan batzuk egiteko baliatu dituzte, eta, eguraldi aurreikuspenak kontuan hartuta, Txikon baikor da egin dezaketenaren inguruan. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192808/ertzaintzaren-kontrol-batzordea-eratu-dute.htm | Politika | Ertzaintzaren kontrol batzordea eratu dute | Abokatu batek, bi kriminologok, epaile batek eta bi poliziak osatuko dute batzordea. Ez ditu iraganeko auziak ikertuko. | Ertzaintzaren kontrol batzordea eratu dute. Abokatu batek, bi kriminologok, epaile batek eta bi poliziak osatuko dute batzordea. Ez ditu iraganeko auziak ikertuko. | Udazkenean iragarritakoa gaur bete da. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak urrian iragarri zuen Ertzaintzaren kontrol eta gardentasun batzordea eratuko zuela. Batzordeak «Poliziaren esku hartzeetan pertsona bat hiltzen edo zauritzen bada» gertaturikoa aztertuko duela azaldu zuen. Gaur osatu da batzordea, eta horren sei kideak izendatu dituzte.
Gaurko bileran, batzordekideak agurtu ditu Erkorekak, eta eskerrak eman dizkie batzordean parte hartzeagatik. Adierazi dienez, batzordeak gertaerak ikertuko ditu «Polizia zaintzak dirauen bitartean norbait hil edo larri zauritu bada». Horrez gain, «jardunbide egokiak gomendatu ahal izango ditu, eta Poliziaren kode deontologikoarekin bat ez datozen eta errepikatu egiten diren jokabide patroiak eta jardunbideak identifikatuko ditu», Jaurlaritzaren oharraren arabera. Poliziarekiko «konfiantza eta zilegitasuna» indartu nahi dute herritarren artean, haren kontrol «objektibo» eta «neutral» baten bitartez.
Javier Hernaez Manrique abokatua da izendatu duten batzordekide zerrendako lehena. Ondoren datoz Estefania Okariz Passevant, Kriminologiaren Euskal Institutuko ikertzailea; Jose Antonio Nieto Anton ertzaina; Miren Ortubai Fuentes abokatu, kriminologo eta EHUko irakaslea; Joaquin Gimenez Garcia epailea (Espainiako Auzitegi Goreneko kidea izan zen 1998tik 2017ra), eta Ricardo Egiguren Mendieta Leioako udaltzainburua (Bizkaia).
Erkorekak argi utzi zuen urrian batzordeak ez dituela iraganeko auziak ikertuko. |
2021-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/192809/realak-amaitu-du-sasoi-honetako-kopako-bidea-betisen-aurka-galdu-ondotik.htm | Kirola | Realak amaitu du sasoi honetako kopako bidea, Betisen aurka galdu ondotik | Txuri-urdinak irabazten hasi diren arren, Manuel Pellegriniren taldeak partida irauli du. Mateu Lahoz epaileak Illarramendi eta Sanabria kaleratu ondotik, hamar jokalarirekin amaitu dute bi taldeek. Carlos Fernadezek hasieran jokatu du donostiarrekin. | Realak amaitu du sasoi honetako kopako bidea, Betisen aurka galdu ondotik. Txuri-urdinak irabazten hasi diren arren, Manuel Pellegriniren taldeak partida irauli du. Mateu Lahoz epaileak Illarramendi eta Sanabria kaleratu ondotik, hamar jokalarirekin amaitu dute bi taldeek. Carlos Fernadezek hasieran jokatu du donostiarrekin. | Realak kale egin du Betisen aurka. Hori zan zitekeen joan zen igandeko egunkariko titulua, baina balio berbera du gaur ere. Lau egunean bigarren aldiz, donostiarrek huts egin dute aurkari beraren kontra, eta larunbateko ligako neurketan bi puntu kareletik bota baldin bazituen, oraingoan Espainiako Kopatik kanporatuta geratu da. Oso bestelako gidoia izan du kopako norgehiagokak, baina aho zaporea mingotsa izan du, beste behin. Kopako final-laurdenetarako sailkatzeko xedez ekin dio Benito Villamarin estadioko partidari, eta bideratua izan du luzez. Azkenerako, ez du inolaz ere lortu, ordea, Betisek luzapenean bi gol sartu baititu, eta partida 3-1 amaitu baita.
Hasi, ondo hasi du kanporaketa Realak, partidari ekin eta gutxira bideratu baitu. Egiari zor, Betis izan da hasieran baloi gehien eduki duen taldea, baita aurkariaren atera sarrien gerturatu dena ere. Ez da eraginkorra izan, ordea, eta horrek lagundu egin dio Realari, txuri-urdinek neurketari neurria hartu dioten artean. Etxekoen lehen saialdiak ezerezean geratu ondotik, aiseago aritu da Imanolen taldea. Pixkanaka urrats bat egin du aurrera, eta bere lekua aurkitu du zelaian. Erasora gehiago jotzeko modua eman dio horrek, eta egindako apurra baleko izan zaio aurretik jartzeko. Mikel Oiartzabalek sartu du 0-1ekoa. Atzeko lerrotik abiatutako jokaldi batean, Andoni Gorosabelek hegalik hegal zabaldu du baloia, eta Oiartzabali eman. Eibartarrak, kontrolatu, eta ezkerrez egindako jaurtiketa indartsua sareetara bota du. 13. minutua zen.
Realak gola sartu du atera jaurtitako estreinako aldian, eta partidako ia bakarrean. Ordura arte, Betisek pisu handiagoa izan du jokoa gidatzen, baina bisitariak aurreratu dira. Manuel Pellegriniren taldeak bere ohiko moldea azaldu du lehen 20 minutuetan. Erasorako ekimen handiagoa izan du; kontrara, bigunegi aritu da atzeko lerroan. Horixe du bere lasta Sevillako taldeak.
Abantaila lortuta, Realak jokoan agintzen utzi dio Betisi. Aurkariari lerro artean aritzeko tarterik zabaldu gabe, asmatu du partidari gidoirik komenigarriena idazten. Hala, atsedenaldira irabazten heldu da Reala.
Gandu artean nahastuta Bigarren zatia ilunago hasi da Donostiako taldearentzat, eta ez Benito Villamarin estadioa hartu duen behe lainoarengatik soilik. Jokoari berrekin, eta, hiru minutu barru, Asier Illarramendi kaleratu du Mateu Lahoz epaileak, mutrikuarrari bigarren txartel horia erakutsita. VARaren laguntzarekin hartu du erabaki hori, Illarramendik Sidnei jo duelakoan. Realeko kapitainak ez du Betiseko erdiko atzelaria ukitu. Arauzko denbora betetzeko 40 minutu falta zirela, futbolari bat gutxiagorekin zen Reala, baina taldea ez da kikildu, hasieran, bederen; horren adibide da 60. minutuaren mugan Cristian Portuk izandako abagunea: ate aurrean bakar-bakarrik geratu arren, ez da baloia jotzera iritsi. Portuk berak aldea handitzeko aukera izan du handik bi minutura, baina haren jaurtiketa kornerrera aldendu du Joel Betiseko atezainak.
Azken ordu erdian Betisek %70an ere eduki du baloia, baina Toni Sanabriaren huts batek oreka ekarri du zelaira; joko oldarkorra egin eta araua hautsi ondotik, Mateu Lahozek bigarren txartel horia atera dio. 25 minutu falta zirela, hamarna jokalarirekin geratu dira bi taldeak.
Alabaina, horrek ez dio mesederik egin Realari; alderantziz, Sergio Canalesek berdinketa lortu baitzuen 78. minutuan. Bat gutxiagorekin ondo eutsi arren, parez pare jartzeak kalte egin die Imanolen jokalariei.
Luzapenean, bi kolpe Betisek banakoa ezarri ostean aukera apur batzuk izan dituzte bi taldeek, arauzko denbora bete aurretik abantaila hartzeko, baina ez dute asmatu. Kontuak horrela, ordu erdi gehiagoz aritu behar izan dute, nork aurrera egingo. Realak izan ditu luzapeneko lehen bi aukerak, baina etxekoak izan dira gola sartu dutenak. Borja Iglesiasek txuri-urdinen atzeko lerroaren huts bat aprobetxatu du bere taldea aurretik jartzeko.
Aldea ezarrita, jokoa itzaltzen hasi da segidan, eta Reala ez da gai izan oreka ezartzeko, eta Betisek itzalaldi hori aprobetxatu du luzapeneko bigarren gola sartu eta neurketa ia itxita uzteko. Berriz ere Iglesias izan da golegilea, 111. minutuan.
Partida amaitzeko lau minutu falta zirela baloia sareetara bota du Adnan Januzajek, baina Mateu Lahozek beste protagonismo dosi bat bereganatu nahi izan du, eta, duda-mudatan aritu ostean, ez du ontzat eman belgikarraren jaurtiketa. Gandu artean galduta amaitu da sasoi honetako Espainiako Kopa Realarentzat; iazkoaren karta jokatzea geratzen zaio oraindik. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192833/jose-luis-sabas-txertoa-hartzen-ageri-da-bideo-batean.htm | Gizartea | Jose Luis Sabas txertoa hartzen ageri da bideo batean | Bilboko Santa Marina ospitaleko buru ohia 'Eldiario.es' egunkariak argitaratutako bideo batean ageri da, beste langile batzuen artean. Erietxeko 224 langilek gutun bat plazaratu dute Sabas defendatuz. | Jose Luis Sabas txertoa hartzen ageri da bideo batean. Bilboko Santa Marina ospitaleko buru ohia 'Eldiario.es' egunkariak argitaratutako bideo batean ageri da, beste langile batzuen artean. Erietxeko 224 langilek gutun bat plazaratu dute Sabas defendatuz. | Bilboko Santa Marina ospitaleko sarreraren irudi batekin hasten da bideoa. Bi minutu irauten du, eta erietxeko langileen eta COVID-19a eragozteko txertoaren irudiekin osatuta dago: batzuk txertoa jasotzen, beste batzuk pozarren... guztien artean, ordea, bakarrak du trajea jantzia: Jose Luis Sabasek, joan den astera arte ospitaleko burua zenak. Eldiario.es egunkariak argitaratu du bideoa.
Bideoa ikusita, ez dirudi txertaketa sekretuan egin zutenik. Izan ere, Sabasek, Bilboko EAJko udal zinegotzi izandakoak, hasieratik esan du Osakidetza txertaketen jakinaren gainean zegoela, eta dimisioa «mehatxuengatik» aurkeztu zuela. Haren arabera, Osakidetzako arduradunei abisatu zien ospitalean «txertaketa jendetsu bat» egingo zutela, COVID-19ak bertan eragin handia izan zuela erantsita. Oniritzia eman ziotela azaldu zuen, eta, gainera, joan den ostiralean, hilaren 15ean, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuarekin ere hitz egin zuela. Eduardo Maiz Bilboko Basurtuko ospitaleko zuzendariak ere dimisioa aurkeztu zuen.
Iñigo Urkullu lehendakariak atzo bertan hitz egin zuen txertaketa irregularrei buruz. «Tristura, pena eta amorrua» sorrarazi zizkiotela adierazi zuen. Haren ustez, azken egunetako gertakariek «mugarri bat» ezarri dute, eta Jaurlaritzak ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko du gertatutakoa. «Uste dut ez dela unea interes pertsonalak kolektiboaren gainetik jartzeko, ezta pertsonalismoak guztion erronkaren aurretik lehenesteko ere».
244 langile, Sabasen defentsan
Santa Marina ospitaleko 224 langilek gutun bat plazaratu dute gaur, Sabasen defentsan. Ospitaleko buru ohiak egindako «lan ona» nabarmendu dute, eta harrituta agertu dira zentroko langile guztiak txertatzeko erabakiak sortu duen polemikarekin: «Gogorarazi nahiko genuke Sabasek gu guztiok babesteko asmoarekin hartu zuela erabakia, bakoitzak duen postua kontuan hartu gabe banatu baitzituen txertoak».
Hortaz gain, Sabasek ospitalea zuzendu duen lau urteetan egindako berrikuntzak nabarmendu dituzte. Langileen esanetan, azken urteak oso emankorrak izan dira, eta Santa Marina Osakidetzaren egituran sendotzeko balio izan dute. Azpimarra egin dute instalazioek izan duten hobekuntzan, horrek «zerbitzua eta lan baldintzak hobetzeko» balio izan baitu.
Pandemian zehar Santa Marina ospitaleak adinekoen artan rol garrantzitsua izan duela ere nabarmendu dute, eta adierazi hori ez zela posible izango erietxea berritu izan ez balitz. Gutunak azpimarra egiten du erietxeak gizartearentzat duen garrantzian, eta hori «Sabasen lidergoari esker» lortu dutela diote. Azken urteetako lorpenak eskertu dizkiote: «Une zailetan bakarrik utzi ez gaituen lider bat izan dugu, eta gure eskariak entzuten eta konpontzen jakin du». |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192834/grupo-norte-fundazioko-arduradun-batek-txertoa-hartu-duela-salatu-du-esk-k.htm | Gizartea | Grupo Norte fundazioko arduradun batek txertoa hartu duela salatu du ESK-k | Desgaitasun bat dutenak artatzeko zentro baten kudeatzaile da Grupo Norte, eta ESK sindikatuak adierazi du fundazioko giza baliabideen arloko arduradun batek COVID-19aren kontrako txertoa hartu duela, «txertaketa protokoloa bete gabe». Aldundiaren esku hartzea galdegin du sindikatuak. | Grupo Norte fundazioko arduradun batek txertoa hartu duela salatu du ESK-k. Desgaitasun bat dutenak artatzeko zentro baten kudeatzaile da Grupo Norte, eta ESK sindikatuak adierazi du fundazioko giza baliabideen arloko arduradun batek COVID-19aren kontrako txertoa hartu duela, «txertaketa protokoloa bete gabe». Aldundiaren esku hartzea galdegin du sindikatuak. | Grupo Norte fundazioa arduratzen da Orozkoko Ibarra auzoko (Bizkaia) Jesus Maria desgaitasuna dutenentzako zentroa kudeatzeaz, Bizkaiko Aldundiarekin sinatutako lan hitzarmen baten bidez. Herrialdeko gainerako egoitzen gisara, azken asteotan hasi dute koronabirusaren kontrako txertaketa kanpaina zentro horretan. ESK sindikatuak jakinarazi duenez, beste esparru batzuetan gertatu bezala, Orozkoko egoitzan ere izan dira txertaketa irregularrak. Zehazki, sindikatuak salatu duenez, fundazioko giza baliabideen arloko arduradunetako bat zentrora joan zen urtarrilaren 18an, eta txertoa hartu zuen, oraindik ez bazegokion ere.
Sindikatuak azaldu duenaren arabera, zentroan zuzeneko arreta ematen dutenak baino lehen txertatu da Grupo Norteko arduraduna. Gainera, erantsi dute langile horrek ez duela egoitzan bertan lan egiten eta, beraz, ez duela inolako harremanik zentroko egoiliarrekin. Gertatutakoaren larritasuna nabarmendu du ESK sindikatuak, eta, are, Grupo Nortek zentroa kudeatzeko duen modua kritikatu du, txertaketarekin izandako gatazkaz haratago: «Txertaketa protokoloak ez betetzea, hain zuzen, beste erakusgarri bat, Grupo Nortek desgaitasun bat dutenak artatzeko zentro horretan egiten duen kudeaketa tamalgarriaren beste adibide bat», azaldu dute ohar batean.
Gertatutakoaren harira, Sergio Murillo Gizarte Ekintzako foru diputatuak esku hartzeko eskatu du ESK sindikatuak. Txertaketa protokoloaren arauak urratu izanaren erantzukizuna nork duen argitu dadila nahi dute, besteak beste. Gainera, Bizkaiko Aldundiak Grupo Norte fundazioarekin egindako azpikontratazioa lehengoratzeko ere eskatu dute. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192835/klima-larrialdirako-neurri-eraginkorragoak-behar-direla-uste-dute-hiru-lagunetik-bik.htm | Mundua | Klima larrialdirako neurri eraginkorragoak behar direla uste dute hiru lagunetik bik | Lau urtean bikoiztu egin dira klima larrialdiari lotuta gobernu eta erakundeen aurka jarritako salaketak. | Klima larrialdirako neurri eraginkorragoak behar direla uste dute hiru lagunetik bik. Lau urtean bikoiztu egin dira klima larrialdiari lotuta gobernu eta erakundeen aurka jarritako salaketak. | Orain arte klima larrialdiari buruz inoiz egindako inkestarik zabalena egin du NBGP Nazio Batuen Garapen Programak, Oxfordeko Unibertsitatearen laguntzarekin. Orotara, 50 herrialdetako 1,2 milioi lagunek erantzun dituzte galderak, munduko biztanleen %56k, eta erantzuna argia izan da: galdekatutakoen bi herenek uste dute agintariek larrialditzat jo beharko luketela klima aldaketa. Horren inguruan galdekatutako hiru lagunetik bik nabarmentzen dute klima larrialdiari aurre egiteko neurri eraginkorragoak hartu beharko lituzketela agintariek.
Gero eta gehiago dira, halaber, auzitara jotzea erabakitzen duten herritarrak, iritzita gobernu eta enpresek ez dutela euren eginbeharra betetzen. Hala, azken lau urteotan bikoiztu egin dira agintarien eta enpresen aurkako salaketak. Horien helburua izan ohi da klima larrialdiarekin lotuta iragarritako neurri eta konpromisoak betearaztea. Horren adibide da Herbehereetan Urgenda enpresarekin gertatutakoa. Han, Auzitegi Gorenak ebatzi zuen Europako Giza Eskubideen Hitzarmenak derrigortzen zuela estatua herritarren bizitza babestera eta, ondorioz, gobernuak neurriak hartu behar zituela gas isuriak murriztu eta klima larrialdiari aurre egiteko.
Orain arte, hala ere, auzitegiek ez dute inor behartu klima larrialdia okertzeagatik kalte-ordainak ematera, baina NBGPk ohartarazi du datozen urteetan enpresa pribatuen aurkako salaketak ugaritu egingo direla, eta gerta litekeela haiek euren gain hartu behar izatea eragin diren kalteen ordaina. «Auzitegiek gero eta pisu handiagoa dute klima larrialdiaren aurkako borrokan. Haien esku dago botere oreka bermatzea eta zuzenbide estatua indartzea», adierazi du Inge Andersenek, NBGPko buruak.
Inkestak argi utzi du herritarren ikuspegia aldatuz doala. Erregai fosilen erabilera gehien zabaldua dagoen herrialdeetan, esaterako, galdekatutakoetatik gehienak energia berriztagarrien aldeko jarrera agertu dute: %65 AEBetan, %76 Australian eta %51 Errusian. Antzekoa da joera basogabetzeen inguruan ere. Brasilen galdekatutakoen %60 daude basoak babestearen alde, eta %57, berriz, Indonesian.
Adin tarteari dagokionez, ez dago alde handirik batetik bestera. Inkestak erakutsi du gazteak direla ingurumenaz kezka handien adierazten dutenak —%69, 14 eta 18 urte bitartean—, baina adinez helduagoak diren herritarren %58k ere uste dute larrialditzat jo beharko luketela klima aldaketa. «Herritarren ahotsa argia da. Ekintzak nahi dituzte klima larrialdia gelditzeko. Gobernuek egin behar dituzte orain urratsak. Herritarrek dagoeneko esan dute neurriak nahi dituztela», berretsi du Cassie Flynnek, NBGPko estrategia arduradunak.
Herrialdeen artean bada alderik. Bildutako datuen arabera, Erresuma Batukoak eta Italiakoak lirateke ingurumenaz kezkatuen dauden herritarrak —%81—, eta Australiakoak hurrena —%72—. Aldiz zerrendako beste muturrean legoke Moldavia, non galdekatutakoen erdiek uste duten larrialditzat jo beharko litzatekeela egoera. Alde horretatik, heziketarekin lotu dute txostengileek kezka, hau da, zenbat eta ikasketa gehiago, orduan eta ingurumenarekiko ardura handiagoa.
Datuak okerrera
Edinburgoko, Leedseko eta Londresko unibertsitateek elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, 1990eko hamarkadan urtero 0,8 bilioi tona izotz urtu baziren, 2017rako 1,3 bilioi tona urtzen ziren urteko. Hala, 1994tik eta 2017ra bitartean 28 bilioi tona izotz urtu ziren. «Honek guztiak ondorio larriak ditu kostaldean bizi direnentzat, itsasoaren maila aurreikusitakoa baino azkarrago igoko delako», azaldu du Thomas Slaterrek, Leedseko Unibertsitateko Poloen Kontserbaziorako Zentroko irakasleak.
Ikerketaren arabera, izotzaren desagertzeak Artikoko eta Antartikoko ozeanoei eragin diete, batez ere. Horrek itsasoaren mailari zuzenean eragiten ez dion arren, ondorioak ditu itsasoen berotzean: «Izotz geruza murriztu ahala Artikoko urek eguzkiaren bero gehiago jasotzen dute, eta beraz uraren tenperatura ere igoz doa». |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192836/zero-tolerantzia-programa-indargabetu-du-bidenek.htm | Mundua | «Zero tolerantzia» programa indargabetu du Bidenek | Mexikoren eta AEBen arteko muga «baimenik gabe» igaro zuten 3.000 familiaren banaketa eragin du programak. Oraindik, 611 haur daude euren gurasoekin komunikatu ezinda. Deportazioak eteteko neurria, berriz, behin-behinean indargabetu du auzitegi federal batek. | «Zero tolerantzia» programa indargabetu du Bidenek. Mexikoren eta AEBen arteko muga «baimenik gabe» igaro zuten 3.000 familiaren banaketa eragin du programak. Oraindik, 611 haur daude euren gurasoekin komunikatu ezinda. Deportazioak eteteko neurria, berriz, behin-behinean indargabetu du auzitegi federal batek. | AEBetako presidente kargua hartu bezain laster hasi zen Joe Biden Donald Trumpek martxan jarritako zenbait araudi indargabetzen. Beste baten berri eman du bart AEBetako fiskal nagusi Monty Wilinsonek: bertan behera geratu da «zero tolerantzia» izeneko programa. Aurreko agintaldian, 3.000 migratzaile familiatako gurasoen eta seme-alaben banaketa eragin zuen. Egun berean, ordea, Texasko Auzitegi Federalak bertan behera utzi du Bidenek iragarritako beste neurri bat. Hala, bizileku baimenik ez duten migratzaileen deportazioak ehun egunez etetea indargabetu du auzitegiak behin-behinean.
Hala, Wilkinsonek neurriz ekiteko eskatu die estatuetako fiskalei, muga zeharkatzeagatik eginiko delitu txikien kasuan, eta auzitegi federaletara ez jotzeko eta gurasoak haurrengandik ez banatzeko eskatu. Hala, migratzaileen egoera pertsonala, aurrekari penalak, delituaren larritasuna eta zigor posible baten ondorioak kontuan hartzeko exijitu die, eta nabarmendu AEBen oinarrien aurkakoa dela kasu guztiak «egoera indibiduala kontuan hartu gabe» tratatzeko agindu bat: «Politikak aldatu daitezkeen arren, gure zeregina beti berbera da, justizia bilatzea legediaren pean». Halere, erabaki berriak ez luke ustezko delitu egilearen deportazioa eragotziko.
Aurrez, Trump berak atzerapauso bat eman zuen 2018ko ekainean, araudia indarrean jarri eta bi hilabetera, auzipetuen eta euren seme-alaben banaketa amaituz. Ordurako, milaka haur banandu zituzten euren gurasoengandik; azken horiek muga legez kanpo igaro zutela argudiatuta. Hainbat kasutan, auzipetuak deportatu ere egin zituzten, horien seme-alabak AEBetan mantenduta. Hala, Trumpen administrazioak hainbat salaketa jaso zituen, eta lege zerbitzuek adierazi dute oraindik ere 611 haur daudela euren gurasoekin komunikatu ezin izan direnak. Gainera, aldaketa hark bere hartan mantendu zuen Mexikoren eta AEBen arteko muga «modu ilegalean zeharkatzen» duen oro auzipetzeko eta deportatzeko aukera.
Berriz ere Paxton
Trumpen aliaturik nabarmenenetako bat da Texasko fiskal nagusi Ken Paxton. Argi utzi zuen hori presidentetzarako bozen ostean errepublikanoaren garaipena aldarrikatu eta emaitzen aurkako helegitea jarri zuenean. Eta Biden Etxe Zurira iritsita, haren aurka jarraitzeko asmoa du; bera izan da administrazio berriaren aurkako lehen helegitea jarri duena. Bizileku baimenik ez duten migratzaileen deportazio aginduak ehun egunez eteteko agindua eman zuen Bidenek kargua hartu zuen egunean, baina Paxtonek aurka egin du, eta estatuko Auzitegi Federalak behin-behinean indargabetu du neurria. «Ezkerreko matxinada sediziozko bat izan da. Nire taldeak eta nik geratu dugu», ospatu du fiskalak.
Paxtonen esanetan, Etxe Zuriak «modu arbitrarioan» jokatu zuen, erabakia Texasko estatuarekin ez adosteagatik. Hura da, Kalifornia, Arizona eta Mexiko Berriarekin batera, AEBek Mexikorekin duten muga zehazten duten estatuetako bat. Hala, Drew B. Tipton da ikerketa abiatu duen epailea, Trumpek izendatua, eta Washingtoni eskatu dio zehazteko ea zenbat migratzaile geratu diren aske neurri berriaren bidez.
Bi aldeek bihar deklaratu beharko dute haren aurrean. Bien bitartean, neurriak hamalau egunez iraun dezake indarrean, eta beste horrenbestez luzatu, aurrez erabakirik hartzen ez bada. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192837/abeetako-soldatarik-apalenetarako-osagarria-luzatu-dute.htm | Ekonomia | ABEEtako soldatarik apalenetarako osagarria luzatu dute | Elkarrizketa Sozialerako Mahaian «pertsonen bizia hobetzeko akordioak» lortzen direla esan du CCOOk, eta badela beste sindikalismo bat «gai ez dena muturreko egoeran ere» bere balioa erakusteko. | ABEEtako soldatarik apalenetarako osagarria luzatu dute. Elkarrizketa Sozialerako Mahaian «pertsonen bizia hobetzeko akordioak» lortzen direla esan du CCOOk, eta badela beste sindikalismo bat «gai ez dena muturreko egoeran ere» bere balioa erakusteko. | Eusko Jaurlaritzak, Confebask patronalak eta CCOO eta UGT sindikatuek akordioa egin dute, hain zuzen, luza daitezen aldi baterako erregulazioetan dauden langileentzako osagarriak, soldatarik urrikoenen kasuan. Espainiako Gobernuak ABEEn arau berezia maiatzaren 31 arte luzatu du berriki, koronabirusaren hirugarren olatua eragiten ari den itxierei aurre egiteko, eta espero zen, era berean, Gasteizek orain iragarriko zuela ekarpen horiek luzatu egiten dituela; hilaren 31 arte zegoen indarrean egungo araua. Erabaki hori plazaratzeko baliatu du Elkarrizketa Sozialerako Mahaia: maiatzaren 31 arte osagarri bat izango dute erregulazioan dauden eta soldatarik apalenak dituzten langileek, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Ez da osagarri hori luzatzen den lehen aldia; irailaren hondarrean ere neurri bera hartu zuen Jaurlaritzak, Madrilek ABEEak urtarrilaren 31 arte luzatu ostean. Hala, 20.000 euro baino gutxiago irabazten duten langileek hilero 100 edo 150 euroko osagarria izango dute aurrerantzean ere, lanaldiaren arabera.
Ekarpenak luzatzeko erabakia da Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak izan duen eduki nagusia. Aritu dira, halaber, pandemia dela-eta enplegua galdu dutenei lanpostu berri bat emateko proiektu bati buruz ere, baina zehaztapenik gabe. Hala ere, CCOk esan du ELA eta LAB sindikatuak ez dauden foro horretan «pertsonen bizia hobetzen duten akordioak» lortzen direla, eta badela beste sindikalismo bat «gai ez dena muturreko egoeran ere» bere balioa erakusteko. Berriro sindikatu abertzaleei erreparatuz, «gobernuekin harreman esklusiboa» lortu nahi dutela erantsi du CCOk, zeinek Loli Garcia baitu idazkari nagusi EAEko adarrean.
Laguntzak
Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetako 7.827 langilek eskatua zuten irail bukaeran laguntza hori, baina ordainketak asko atzeratu ziren udan, Lan Sailak onartu zuenez, eta urrian hasi zen Lanbide osagarri hori dagokionari ordaintzen, atzerako eraginez. Lanaldi erdia daukatenek 100 euroko laguntza jasoko dute, Gizarte Segurantzatik jasotzen dutenetik aparte (beren ohiko soldaten %70); aldi baterako enplegu erregulazioan dauden lanaldi osoko beharginek 150 euroko osagarria izango dute, betiere 20.000 eurotik beherako soldatapeko badira.
Lanbideren bidez eskatu behar dira osagarriak online formulario bat betez. Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean dauden beharginek ezingo dute jaso beren ohiko soldata baino kopuru handiagorik osagarri horren bidez. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192838/kimioterapia-hartzeari-utzi-dio-antton-troitintildeok.htm | Politika | Kimioterapia hartzeari utzi dio Antton Troitiñok | Etxerat-ek jakinarazi duenez, tratamendua ez da «bideragarria» espetxeko baldintzekin, eta abokatuari jakinarazi dio ez duela gehiago hartuko aske uzten duten arte. Espainiako Auzitegi Nazionalak Donostiako euskal presoa baldintzapean aske uzteko agindu zuen atzo, baina preso segitzen du. | Kimioterapia hartzeari utzi dio Antton Troitiñok. Etxerat-ek jakinarazi duenez, tratamendua ez da «bideragarria» espetxeko baldintzekin, eta abokatuari jakinarazi dio ez duela gehiago hartuko aske uzten duten arte. Espainiako Auzitegi Nazionalak Donostiako euskal presoa baldintzapean aske uzteko agindu zuen atzo, baina preso segitzen du. | Etxerat-ek jakinarazi duenez, Antton Troitiño euskal presoak utzi egin dio bere gaixotasunari aurre egiteko «aringarritzat» zuen kimioterapia hartzeari. Izan ere, presoen senideen elkartearen arabera, tratamendua ez da bateragarria espetxeko baldintzekin: «Ez zaio batere bideragarri egiten tratamendua jarraitzea, bai animoan, bai fisikoki, espetxeratze baldintzak gaindiezinak direlako».
Etxerat-ek jakinarazi du euskal presoaren osasun egoera «nabarmen okertu» dela azken egunotan: «Estremerako espetxetik ospitalera lau aldiz eraman dute kimioterapia hartzera, ondoren espetxera itzularaziz. Baldintza desegoki eta gogorretan dago presoa: ordu eta erdiko ibilbidea egin behar du ospitalera joateko eta beste horrenbeste bueltatzeko, ez du dieta egokirik hartzen eta medikazio falta du». Etxerat-en arabera, horregatik erabaki du kimioterapiari uko egitea, aske uzten duten arte, «gaitza duintasunez eta bermez tratatu ahal izateko, eta bere senideengandik hurbil».
Espainiako Auzitegi Nazionalak atzoko egunez izenpetu zuen Troitiño baldintzapean aske uzteko autoa, baina oraindik Estremerako espetxean dago presoa, eta baliteke heldu den astera arte ez libratzea, autoa irmo egin arte —tartean fiskalak helegitea jartzeko aukera du, eta bortz eguneko tartea du horretarako—.
Etxerat-ek salatu du «larria eta onartezina» dela gertatzen ari den «labirinto burokratikoa», presoaren egoera «oso delikatua» dela kontuan hartuta. Izan ere, dagoeneko bi aste igaro dira Espainiako Auzitegi Nazionalak presoa askatzeko lehen agindua eman zuenetik. Presoari hirugarren gradua ematea ebatzi zuen lehenik, eta ondoren baldintzapean aske uztea. Aldaketak luzatu egin du prozedura, eta Etxerat-ek salatu du ez direla kontuan hartzen ari presoaren osasun egoera: «Emandako autoen irmotasuna deklaratzeko behar diren epeak mantentzen ari dira Troitiñoren osasun egoera kritikoa baloratu gabe». Larriki eri den euskal presoa «berehala» aske uzteko eskatu du elkarteak, Espainiako Auzitegi Nazionalaren bi autoetan adierazten den bezala: «Ezin da onartu presoa oraindik espetxean egotea».
Bizi baldintza eta tratu «duinak» galdegin ditu Etxerat-ek, berriz ere, eta Espainiako eta Frantziako gobernuei eskatu die larriki eri diren hamazazpi presoak aske uzteko, baita 65 urtetik goitikoak ere. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192839/birusak-gutxienez-104-pertsona-hil-ditu-azken-astean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Birusak gutxienez 104 pertsona hil ditu azken astean Hego Euskal Herrian | 19.351 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta 1.295 positibo atzeman. Eusko Jaurlaritzaren arabera, Araba eta Bizkaia eremu gorrian daude oraindik ere, eta Gipuzkoan 499 da intzidentzia tasa metatua. | Birusak gutxienez 104 pertsona hil ditu azken astean Hego Euskal Herrian. 19.351 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta 1.295 positibo atzeman. Eusko Jaurlaritzaren arabera, Araba eta Bizkaia eremu gorrian daude oraindik ere, eta Gipuzkoan 499 da intzidentzia tasa metatua. | Birusak hildakoen kopurua handitu egin da azken asteetako kopuruarekin alderatuta. Hain zuzen, 104 pertsona hil dira gutxienez Hego Euskal Herrian koronabirusaren ondorioz urtarrilaren 18tik 24ra bitartean: aurreko astean baino 23 gehiago. Zehazki, abenduaren 14tik 20ra bitartean detektatu zen azkenekoz horrelako datu bat. Ordu hartan, 118 pertsona hil ziren astebetean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eskainitako datuen arabera, 89 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala ere, soilik heriotzaren arrazoi nagusia COVID-19a bera izan dutenak sartzen dira datu horietan. Nafarroan, berriz, hamabost pertsona hil dira azken astean. Gainera, beste lau heriotzaren berri ere eman du Nafarroako Gobernuak: 70, 75, 92 eta 98 urteko lau emakumezko.
Kutsatutakoen kopuruei dagokienez, ohi baino test gehiago egin ziren Hegoaldean. 19.351 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo, eta 1.295 positibo atzeman zituzten. Hain zuzen, %6,69 izan zen positiboen ehunekoa. Bezperako datuaren aldean, behera egin du, %8 izan baitzen herenegun.
Herrialdez herrialde, ohiko joerari jarraituz, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehienak; guztira, 609. Gipuzkoan 297 positibo detektatu zituzten, Nafarroan 191 eta Araban 179. Gainerako hemeretzi kasuak, berriz, Euskal Herritik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Intzidentzia tasa metatuei dagokienez, gora egin dute lurralde guztietan, eta, beraz, Bizkaia eta Araba eremu gorrian daude oraindik ere: Bizkaian, 100.000 biztanleko 635 kasu daude; eta Araban, 571. Gipuzkoa, berriz, ez da eremu gorrira igaro oraindik, baina mugan dago: 499 da intzidentzia tasa.
Erietxeetan, Jaurlaritzak ohartarazi du beste 89 pertsona ospitaleratu zituztela atzo, eta guztira 694 pertsona daudela ospitaleetan: 560 Osakidetzako gela arruntetan daude, eta 134, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Nafarroako Gobernuak, berriz, adierazi du Osasunbideko gela arruntetan 140 pertsona daudela, eta ZIUetan, 30. Beraz, Hegoaldeko ospitaleetan, guztira, 700 gaixo daude gela arruntetan, eta 164 ZIUetan. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192840/garcinuno-guztiak-dauka-muga-bat-eta-autonomo-eta-enpresa-asko-mugara-iristear-daude.htm | Ekonomia | Garcinuño: «Guztiak dauka muga bat, eta autonomo eta enpresa asko mugara iristear daude» | Bizkaiko patronalaren ustez, egoera «oso kezkagarria» da, eta ziurgabetasunak handiak dira oraindik. Cebekeko presidenteak ohartarazi du enpresak likidezia krisitik kaudimen krisira igarotzeko arrisku handia dagoela, eta irteera orokortua urrun dagoela. Mutualitateek txertaketan parte hartzeko aukera azaldu du. | Garcinuño: «Guztiak dauka muga bat, eta autonomo eta enpresa asko mugara iristear daude». Bizkaiko patronalaren ustez, egoera «oso kezkagarria» da, eta ziurgabetasunak handiak dira oraindik. Cebekeko presidenteak ohartarazi du enpresak likidezia krisitik kaudimen krisira igarotzeko arrisku handia dagoela, eta irteera orokortua urrun dagoela. Mutualitateek txertaketan parte hartzeko aukera azaldu du. | «Agerikoa da. Egoera txarra da, lurralde guztietan, sektore ekonomiko gehienetan». Enpresen eta ekonomiaren egoeraz hitz egin du gaur Bizkaiko patronalak. Cebekeko presidente Iñaki Garcinuñoren ustez, bada itxaropenerako elementurik, «baina ziurgabetasun handiak hor daude, oraindik ez dagoelako argi krisiaren irteera noiz iritsiko den, ezta noiz berreskuratuko diren krisi aurreko barne produktu gordina, enplegua edo zerga bilketa ere».
Izan ere, mugimendu eta jarduera murrizketak hor daude oraindik. «Osasunaren eta ekonomiaren arteko lotura erabat zuzena da, eta ez dago zalantzarik pandemiak ekonomiari kalte egiten jarraitzen duela».
Cebekek uste du 2020an Bizkaiko ekonomiak %10 egin zuela atzera, eta 2021. urtean ez dela gai izango hori guztia berreskuratzeko, BPGa %6,5 handituko dela kalkulatu baitu.
Garcinuñok aipamen berezia egin dio Alemaniako iazko datuari; haren ustez, «baikortasunerako datua da» herrialdearen %5 inguruko atzeraldi txikiagoa, baina kezka dauka ez ote den gehiegi handituko tartea Alemaniako enpresen eta Europako Batasuneko beste enpresen lehiakortasunean.
Zorpetzearen arriskua
Krisiak Bizkaiko enpresen egonarria eta egokitzeko ahalmena frogatu duela uste du Bizkaiko patronalak. Enpresek pandemiaren hasieran likidezia krisia bati egin behar izan diote aurre. Eta, Cebeken ustez, ona izan da merkatuen zein administrazioen erantzuna. «Enpresak denbora tarte handi baterako zorpetu gara, baina, horrela, orokorrean, hornitzaileak eta nominak ordaindu ahal izan ditugu, atzerapen handirik gabe».
Baina horrek arriskua ekar dezakeela uste du Garcinuñok, hainbat enpresatan likidezia krisia kaudimen krisi bihur daitekeela. «Sarreren murrizketa luzatuz doa, balantzeak ahul daude aurreko zorpetzearekin, eta finantzaketa bilatu behar izateak gero enpresa itoaraz dezake, zorraren zenbateko nagusia kitatu behar den unean». Cebekeko buruak ohar argia egin du: «Guztiak dauka muga bat. Eta autonomo eta enpresa asko muga horretara iristear daude».
Sektoreak
Pandemiak bereziki zigortu ditu industria eta zerbitzuak. «Industria produkzioaren indizea amildu egin da». Cebeken datuen arabera, farmazia eta energia alorrek egoerari eutsi badiote ere, oso inportanteak diren automozio eta aeronautika sektoreen suspertzeak oraindik denbora asko beharko du. Eraikuntzak nozitu du gutxien krisia, baina eten egin da alorrak azken urteetan ikusitako suspertzea. «Zer esan merkataritzaz eta ostalaritzaz...». Garcinuñok kontsumoaren apaltze itzela azpimarratu du.
2020an 716 enpresa desagertu dira Bizkaian. 2008ko krisitik, berriz, 3.558 enpresa desagertu dira lurraldean.
Gauzak horrela, egin zaien galdeketari erantzunez, Bizkaiko enpresek uste dute errealitatea hobeagoa dela irailean ikusten zutena baino, baina, hala ere, egoera «oso kezkagarria» dela.
Txertoak
2021. urteari begira, koronabirusaren aurkako txertoa da «gizartearen eta ekonomiaren itxaropena», Garcinuñoren ustez. «Biztanleriaren zati handiena txertatzeko dosi nahikoa iritsiko balitz, logikotzat joko genuke mutualitateak erabiltzea, pandemiari denbora irabazteko». Cebekeko buruak jokaleku jakin batean kokatu du proposamen hori: «Botika ekoizleen produkzio ahalmena handitu egingo da, eta, gertatuko balitz dosi askoz gehiago iristea, 15.000 iritsi beharrean bat-batean 100.000 iritsiko balira, Osakidetzak aztertu beharko luke ea osasungintza pribatua behar duen txertatze erritmo ahalik eta handienari eusteko. Mutualitateak prest leudeke, erabat».
ABEEak eta kaleratzeko debekua
Patronalaren arabera, Bizkaiko enpresak, oro har, nahiko gustura daude izan diren laguntzekin, hala nola ICOren funtsek eta Elkargiren finantzaketa lerroek emandako likideziarekin. Baita hainbat ordainketa atzeratzeko aukerarekin ere (PFEZa, BEZa, kotizazioak...). Dena den, enpresa batzuek bizirik irauteko laguntza zuzenak beharko dituztela uste dute; «ordainketa atzerapenak ez die balio».
Cebekek ere oso ongi ikusi ditu enpregua aldi baterako erregulatzeko txostenak, eta haiek luzatzea krisiak iraun bitartean. Garcinuñok, ordea, ez du iritzi bera erregulazio horiek dakarten kaleratze debekuari buruz: «Ez dugu ondo ikusten kaleratzeko debekuak bere horretan jarraitzea, arriskuan jartzen dituelako ABEEei lotutako zein lotu gabeko enpresak». Bizkaiko patronaleko buruak ulertzen du laguntza publikoek izan behar dituztela baldintzak, eta enplegua mantentzeko laguntzetatik ezin dutela onurarik izan kaleratzeak egiten dituenak. «Baina kaleratzeagatik itzuli beharreko kopuruak kaleratu gabeko pertsonengatik jasotakoari eragiteak ez du proportziorik; enpresa egoera oso delikatuan jar dezake. Eta debekuak are zentzu txikiagoa du ABEEetara lotu ez diren enpresatan; haientzako saria da orain kaleratzeak bidegabeko bihurtzen direla».
Enpleguarekin kezkatuta agertu da Iñaki Garcinuño, galdetutakoen enpresen %16tik %21era igo direlako langile larregi dituztela uste duten enpresak. Koiuntura hobetzen ez bada, langileria murriztea azter dezaketen enpresen kopurua ere nabarmen handitu da irailetik, enpresen %19tik %56ra. Edonola ere, enpresen %61ek diote soldatei eutsiko dietela, eta %36 igo egingo dituzte.
Zergak
Zerga sistemari buruz, Bizkaiko patronalak orain arteko jarrera berretsi du. «Uste dugu ez dela zerga presioa aldatzeko momentua, gorantz aldatu nahi bada behintzat». Garcinuñoren ustez, «zerga presio handiagoak ez dakar zerga bilketa handiagorik», eta Europako beste herrialdeak ildo horretatik doazela azaldu du. «Hemen, aldiz, batzuek desberdin pentsatzen dute; nire ustez, askok imajinazio txikiagoaz, epe motzera begira, eta ikuspegi ideologizatuaz».
Zamaketariak
2020. urtearen azterketan, Cebekeko presidenteak aipamen berezia egin dio Bilboko Portuko zamaketarien gatazkari. «Ezin iraunezko egoera bat izan da. Eta, kasuren batean, itzulerarik ez duen kaltea egin dio Bizkaiko eta Euskadiko ekonomiari». Pozik agertu da, gatazka horretako kontu inportanteak desblokeatu direlako.
Europako funtsak
Bizkaiko enpresei Europako funtsei buruz ere galdetu die Cebekek. Ezinbestekoak direla uste dute, inbertsio publikoa eta pribatua sustatzeko. Baina gehienek ez dute uste funts horiek enpresa txikietara eta ertainetara iritsiko direnik. Hainbat gauza zehazten diren bitartean, proiektu askoren dimentsio publikoari begira, haien lurraldeko banaketa eta tamaina ikusita, enpresa askok uste dute funts horien onura zeharka iritsiko zaiela, jarduera ekonomikoa suspertzen duten heinean, edo enpresa handien trakzioaren bitartez. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192841/iruneko-haur-eskoletan-euskara-desagerrarazi-eta-ingelesa-inposatu-nahi-dutela-esan-dute.htm | Gizartea | Iruñeko haur eskoletan «euskara desagerrarazi eta ingelesa inposatu» nahi dutela esan dute | EH Bilduk atzo zabaldu zuen Iruñeko Udalak haur eskoletarako duen asmoa. Horren arabera, Printzearen Harresi haur eskolan euskarazko eskaintzan ingelesa txertatuko lukete, eta erabaki horrek euskararen presentzia are gehiago murriztuko duela salatu du Haur Eskolak Euskaraz plataformak. | Iruñeko haur eskoletan «euskara desagerrarazi eta ingelesa inposatu» nahi dutela esan dute. EH Bilduk atzo zabaldu zuen Iruñeko Udalak haur eskoletarako duen asmoa. Horren arabera, Printzearen Harresi haur eskolan euskarazko eskaintzan ingelesa txertatuko lukete, eta erabaki horrek euskararen presentzia are gehiago murriztuko duela salatu du Haur Eskolak Euskaraz plataformak. | “Euskara bezalako hizkuntza gutxitu batek babes eremuak beahar ditu gaztelera eta ingelesa bezalako hizkuntzek zapaldu ez dezaten, eta argi dago murgiltze eredua dela babes eremu posible bakarra”. Haur Eskolak Euskaraz plataformak argi ezarri du zein irizpide behar den Iruñeko haur eskoletan, eta salatu du Navarra Suma koalizioak gobernatzen duen udalak “euskara desagerraraztea eta ingelesa inposatzea” duela helburu.
EH bilduk atzo eman zuen Iruñeko Udalak haur eskoletarako duen asmoaren berri. Horren arabera, Printzearen Harresi zentroan egiten den euskarazko zein gaztelerazko eskaintzan ingelesezko jarduerak egingo lituzkete. Koalizio abertzaleak kritikatu zuenez, udalak euskarazko murgiltze eredua amaitu nahi du, “euskarazko ereduan ingelesezko jarduerak sartzera behartuz”. Gogora ekarri zuten euskarazko tokien kopurua eskaera errealetik oso urrun dagoela, eta horretarako udalak egindako txosten bat jarri zuten lekuko. Horren arabera, haur eskolako gurasoen %38,5k eskatu nahiko lukete euskarazko tokiren bat. Iruñea osoan, ordea, euskarazko murgiltze ereduko eskola bakarra dago, Txantreako Izartegi zentroan.
Haur Eskolak Euskaraz plataformak ohar bidez azaldu duenez, ordea, udalaren proposamena “jukutria” da, eta zehaztu eredu misto horrek ez duela oinarri pedagogikorik. “Murgiltze eredua defendatzen dugu, euskara ikasteko tresna pedagogiko bakarra baita”.
Proposamena eta manifestazioa Plataformako kideek joan den astean agerraldi bat egin zuten Iruñeko Kondestablearen jauregian, eta udalari eskatu zioten hiriburuan gutxieneko euskarazko eskaintza bermatu zezan. Gaur egun Iruñeko haur eskoletako egoera grafikoki erakutsi zuten, euskararen eskaintzaren «basamortua nabarmen» irudikatzeko.
Lau barrutitan banatu zuten Iruñea, eta gutxieneko proposamen bat egin zuten horretan oinarrituta: barruti bakoitzean euskarazko murgiltze eredua bermatzea. «Proposamena gutxieneko bat da; ez da guk nahiko genukeena». Baina, alderdi politikoekin egindako bileretako «borondate eta akordio falta ikusita», mahai gainean jarri zuten alternatiba hori. Proposamen horrekin, eskaera bat egin zien plataformak Geroa Bai, Ahal Dugu, Ezkerra eta EH Bildu alderdiei: proposamena publikoki eta idatziz babestea, eta PSNri eta Nafarroako Hezkuntza Departamentuari irtenbidea eskatzea.
Auziari irtenbide bat emateko eskatuz, manifestazioa egingo dute ostiral honetan, Hezkuntza Departamentuaren egoitzatik abiatuta, 18:00etan. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192842/sindikatuen-arabera-70eko-erantzuna-izan-du-haurreskolak-partzuergoko-grebak.htm | Gizartea | Sindikatuen arabera, %70eko erantzuna izan du Haurreskolak partzuergoko grebak | LAB, Steilas eta ELA sindikatuek bost greba egunetara deitu zuten, eta gaurkoa izan da bigarrena. Otsailaren 22an, 23an eta 24an egingo dituzte hurrengo lanuzteak. | Sindikatuen arabera, %70eko erantzuna izan du Haurreskolak partzuergoko grebak. LAB, Steilas eta ELA sindikatuek bost greba egunetara deitu zuten, eta gaurkoa izan da bigarrena. Otsailaren 22an, 23an eta 24an egingo dituzte hurrengo lanuzteak. | Haurreskolak partzuergoko langileek mobilizazioekin eta lanuzteekin segitzen dute. Abenduan bi egunetan greba egin ostean, LAB, Steilas eta ELA sindikatuek beste bost greba egunetara deitu zuten urtarrilerako eta otsailerako, eta gaur izan dute horietako bigarrena. Greba dinamika «arrakastatsua» izaten ari dela nabarmendu dute sindikatuek, eta gaurko greba jarri dute adibidetzat: «Langileen %100ek greba eskubidea urratua izanda eta bestelako oztopo guztien gainetik, gaurko grebak %70eko erantzuna izan du».
Bi salaketa nagusi dituzte sindikatuek: lan baldintzak eta negoziazio falta: «Haurreskolak partzuergoko eta EAEko Hezkuntza Saileko arduradunen negoziatzeko borondaterik eza eta langileon aldarrikapenei muzin egitea salatu nahi dugu». Gainera, Haurreskolak partzuergoa bera «arriskuan» jartzen ari direla uste dute, «aldebakarreko erabaki politikoen» ondorioz. Haurreskolak partzuergoaren etorkizuna bermatzeko, uste dute beharrezkoa dela doakoa izatea eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean sartzea: Haurreskolak partzuergoaren etorkizuna integrazioan eta doakotasunean oinarrituko dela tinko sinesten dugu. Bada garaia 0 eta 3 urte arteko Haur Hezkuntzako lehenengo zikloari merezi duen aitortza emateko».
Momentuz mobilizazioekin jarraitu beste aukerarik ez dutela ikusten ziurtatu dute ohar bidez: «Gauzak aldatu ezean, Haurreskolak partzuergoko langileak 2021eko otsailaren 22, 23 eta 24an grebara deituko ditugu». Orain arte bezala, sei eskaera nagusi izango dituzte lanuzte horietan ere: Haurreskolak partzuergoa doakoa izatea; Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean integratzea; dauzkaten akordioak errespetatzea eta betetzea; lan hitzarmen berria negoziatzen hastea; langileak behin-behinean ez egotea eta lanpostuak egonkortzea; eta Haurreskolak partzuergoko langileei ere Osakidetzak Norbera Babesteko Ekipamenduak ematea eta aurrekontua handitzea.
«Gehienen babesa»
Haurreskolak partzuergokoa ez da izan gaurko greba bakarra: ELAk deituta, eskoletako jangeletan eta garraioan ere greba egin dute. Sindikatuaren arabera, «langile gehienen babesa» izan du lanuzteak. Langile horiek ere negoziazioa eta baliabideak eskatu dituzte: «[Eusko Jaurlaritzako] Hezkuntza Sailari neurri adostuak eta beharrezko bitartekoak eskatzen dizkiogu berriz ere, hezkuntza sistemaren parte diren zerbitzu horiek bermatzeko segurtasunez eta enpleguaren eta lan baldintzen bermearekin». Gainera, sindikatuak salatu du grebarako eskubidea urratu dietela langileei: «Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak funtsezkotzat jotzen du Hezkuntza Sailak osagarritzat jotzen duen zerbitzu bat, eta, enpresek gutxieneko zerbitzuez egiten duten aginduaren interpretazio interesatua dela eta, gaur egun milaka langile behartuta daude beren lanpostura joatera». |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192843/elkano-battela-xumea-baina-gurea-ikuskizuna-estreinatuko-dute-martxoan.htm | Kultura | 'Elkano battela, xumea baina gurea' ikuskizuna estreinatuko dute martxoan | Koldo Ameztoi kontalariak, Nerea Alberdi konpositoreak eta Kepa Elgoibar musikariak sortu dute, Juan Sebastian Elkanoren bidaiak inspiratuta. Elkano fundazioaren eta Euskal Kultur Erakundearen arteko lankidetza hitzarmen baten emaitza da lana. | 'Elkano battela, xumea baina gurea' ikuskizuna estreinatuko dute martxoan. Koldo Ameztoi kontalariak, Nerea Alberdi konpositoreak eta Kepa Elgoibar musikariak sortu dute, Juan Sebastian Elkanoren bidaiak inspiratuta. Elkano fundazioaren eta Euskal Kultur Erakundearen arteko lankidetza hitzarmen baten emaitza da lana. | Juan Sebastian Elkanok munduari bira eman ziola bost mende bete direla-eta azken bi urteetan antolatutako ekitaldiei beste bat gehituko zaie aurki: Elkano battela, xumea baina gurea. Koldo Ameztoi kontalariak eta Nerea Alberdi biolinista eta konpositoreak ondu dute, eta, haiekin batera, Kepa Elgoibar musikaria ariko da oholtza gainean. Elkano fundazioak eta Euskal Kultur Erakundeak joan den udaberrian sinatutako lankidetza itun baten emaitza da lana, eta martxoan estreinatu nahiko lukete, Getarian (Gipuzkoa); Elkanoren jaioterrian, hain zuzen ere. Nolanahi ere, Rafa Zulaika Elkano fundazioko proiektu koordinatzaileak gaur Donostian egindako aurkezpenean adierazi duenez, COVID-19aren hedapenaren eta horri aurre egiteko hartuko diren neurrien mende egongo da. Apirilean, berriz, Lapurdin, «ziur aski Donibane Lohizunen», eman nahiko lukete ikuskizuna.
Proiektuaren abiapuntua Elkano fundazioak eta EKEk Ameztoiri egindako proposamen bat izan zen, eta ipuin kontalariak gogoz heldu zion erronkari. «Guk eskolan ikasi genuen, eta beti entzun izan genuen Magallaes izan zela munduari lehen mundu bira eman ziona. Baina gero jakin genuen Elkano ere hor zegoela». Bidaia hori oinarri hartuta, Elkano igaro zen lekuetako eta herrietako istorioak eta kondairak berreskuratu ditu Ameztoik, kontakizun propio bat sortzeko. «Bidaia hartan Elkanok ez zuen denborarik izan jendearekin biltzeko, eta nik hor arakatu dut». Istorio horiei tiraka, berea sortu du Ameztoik: Lutxi neska gaztea lemazain dela eta kaio bat gidari duela, batel bat itsasoratuko da, eta ozeanoak zeharkatuz, itsasalde berri batetik uharte ezezagun batera abiatuko da, iparrorratz bakar larruzko pilota zahar bat duela. Proiektuaren egile nahiz eragileek jakinarazi dutenez, helduei zuzendutako ikuskizuna izango da Elkano battela, xumea baina gurea.
Proposamena jasota, Ameztoik garbi izan zuen, hitzarekin batera, ikuskizuneko beste ardatza musikak izan behar zuela, eta hor egin zuen topo Nerea Alberdi konpositorearekin (Bilbo, 1985). Alberdi, musikagilea ez ezik, biolinista, orkestratzailea eta moldatzailea ere bada, eta, batik bat, telebistarako eta zinemarako egin du lan orain arte (Go!azen, La boda de Rosa, Margolan bat oparitzen didazu?), nahiz eta arte eszenikoen alorrean ere egin dituen sartu-irtenak (El mago en la botella, Gorpuztu). Oraingoan, ordea, testu huts baten gainean lan egin behar izan du, eta, horretarako, Elkano igaro zen lurraldeetako musiketan arakatu behar izan du. «Koldok berreskuratu ditu ohiturak eta bitxikeriak bere testuan, eta oso oroitarazlea da. Ondorioz, nik ere leku horietako doinuetan oinarritu dut musika».
Hasieran, Ameztoi eta Alberdi bera ziren oholtza gainean aritzekoak, bata hitzarekin eta bestea biolinarekin, eta aurrez grabatutako musikak ere erabili behar zituzten. Azkenean, ordea, Kepa Elgoibar musikaria batu zaie, eta bi musikarien artean joko dituzte hainbat tresna —eskusoinua, gitarra eta perkusioa Elgoibarrek, eta biolina, xilofonoa eta melodika Alberdik—, eta kantatu ere biek kantatuko dute. «Bion artean joko dugunez musika, emaitza askoz organikoagoa izango da».
Elkanoren mundu biraren bosgarren mendeurrenaren harira, ekitaldi ugari egiten ari dira Euskal Herrian, baina baita Espainian ere, eta, alderaketa eginez, Juan Sebastian Elkano ontzi eskola erraldoiarekin alderatuta, eurek oholtzara eramango duten batela «xumea» izango dela adierazi du Ameztoik. «Berpiztu egingo dugu Elkanoren batela, ontzi txiki bat. Berpiztuko dugu haren izana eta izena».
Osasun egoera dela eta, sortzaileek elkartu ezinik garatu behar izan dute, orain arte, lanaren zati handi bat, harremanetan baina bakoitza bere etxetik, eta oraindik orain hasi dira elkarrekin entseatzen, martxoan Getarian estreinatzeko gogoz.
Elkano Fundazioa eta EKE egitasmoaren sorreran egon badira ere, lehenengo bi saioen ondoren, ikuskizunak bere bidea hartuko du bi erakundeetatik aparte. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192844/santa-marinako-txertatzeen-deskoordinazioa-aitortu-du-sagarduik.htm | Gizartea | Santa Marinako txertatzeen «deskoordinazioa» aitortu du Sagarduik | Azaldu du erietxe horretan lantalde osoak hartu duela txertoa, baita lantaldekoak ez diren hamasei pertsonak ere. Defendatu du Osasun Sailak eta Osakidetzak «bizkor» jardun duela. | Santa Marinako txertatzeen «deskoordinazioa» aitortu du Sagarduik. Azaldu du erietxe horretan lantalde osoak hartu duela txertoa, baita lantaldekoak ez diren hamasei pertsonak ere. Defendatu du Osasun Sailak eta Osakidetzak «bizkor» jardun duela. | Santa Marinako eta Basurtuko erietxeetan txertatze prozesuan izandako irregulartasunen inguruan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak «bizkor» jardun zuten, eta, «ordu gutxiren buruan», Jose Luis Sabas eta Eduardo Maiz bi erietxeetako zuzendari gerenteak kargugabetuta zeuden. Hala adierazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean eginiko agerraldian. EAJk eta PSE-EEk eskatuta, Sagarduik agerraldia egin du Osasun Batzordean, eta bertan aitortu du «deskordinazioa» egon zela Santa Marinako txertatze prozesuan: «Arduradun sentitzen gara deskoordinazioagatik; ni neu lehena».
Santa Marinako eta Basurtuko ospitaleko gerenteen jokabideak bereizi ditu Sagarduik. Santa Marinako kasuan, Sabasen ahotik antzeman zuten protokoloa ez zela behar bezala bete; urtarrilaren 19 eguerdian, Sabasek Rosa Perez Osakidetzako zuzendari gerenteari jakinarazi zion 244 pertsona txertatuta zituztela: «zenbaki koherentea ospitalearen tamainarekin». Egun bereko gauean, ordea, Sabasek berak Perezi eta Sagarduiri mezu bat bidali zien, esanez 505 pertsona txertatu zituztela: «Hor konturatu ginen planifikazio akatsen bat zegoela». Hain justu, oposizioko taldeek Sagarduiri galdetu diote nolatan bidali zituzten 100 bial Santa Marinara.
Erietxe horretan «txertaketa masiboa» egin dute, eta hori «akats bat» izan da, sailburuaren hitzetan: «Gauza ezberdinez hitz egiten ari ginen». Izan ere, azaldu du Santa Marinan COVID-19a duten paziente asko eta paziente «zaurgarri» asko dituztela, eta, horregatik, bertako kargu ugarik proposatu zutela txertatze orokor bat. Ontzat jo zuten, eta hor hasi ziren gaizki ulertuak: Osakidetzak eta Osasun Sailak ontzat jo zuten erietxean dauden pazienteak «artatzen dituen lantalde osoa» tertatzea, «protokoloa jarraituta eta ez kolpe bakarrean»; aldiz, ospitaleko zuzendaritzak ulertu zuen lantalde osoa txertatu zitekeela, pazienteak artatzen ez dituztenak barne: «Santa Marinako zuzendari gerenteari galdetu genion ea profesional guztietan sartzen zen bera ere, eta baiezkoa erantzun zuen. Osasun sailaren eta osakidetzaren erreakzioa berbera izan zen: erantzukizuna bere gain hartzeko eskatu zitzaion, eta ordu erdira aurkeztu zuen dimisioa. Onartu zitzaion».
Sagarduiren hitzetan, horrek «deskonpensazioa» eragin zuen erietxe bakoitzean txertatutako langileen artean. Hori saihesteko, «koordinazioa indartu» dutela azaldu du. Gaur bertan, Santa Marinako 224 langilek gutun bat argitaratu dute, Sabasen jokabidea babesteko.
Sagarduik beste datu batean jarri du arreta: lantaldeaz gain, osasun langileak ez diren hamasei pertsona txertatu zituzten, bilera batean zeudenak: sindikatuetako lau ordezkari, zerbitzu erligiosoetako lau, kafetegiaren lizentzia daukan enpresako lau, mezularitza enpresako bi eta salmenta automatikoko enpresako bi.
CCOOkoa da ordezkari sindikaletako bat, eta sindikatuak jakinarazi du bere zereginetatik kendu duela, iritzita «larria» dela txertoa jaso izana protokoloa bete gabe. Beste bat ELAkoa da, eta sindikatuak bere ordezkaria babestu du: «Esan zioten erietxe horretan irizpidea lantalde guztiari txertoa ematea zela, baita bertara ohituraz joaten direnei ere». ELAk azaldu du «berehala txertatzera behartu» zutela, «ospitaleko zuzendaritzak erabaki baitzuen bere eginkizunak segurtasunez egiteko eta erietxea babesteko ezinbestekoa zela txertoa ematea, behin lantalde guztiak hartu eta gero», eta erantzukizuna bere gain hartzeko eskatu dio Sagarduiri.
Erregistratu gabeko txertatzeak
Sagarduiren kontakizunaren arabera, Eduardo Maiz Basurtuko ospitaleko zuzendari gerenteak urtarrilaren 3an hartu zuen txertoa, baina Osasun Sailak ez zuen horren berri izan urtarrilaren 19 iluntzera arte; hedabide batek gaiaz galdetu zuen arte. Orduan jakin zuten, Basurtun osasun langileak txertatzen hasi zirenean, sobera geratu ziren dosi batzuk eman zizkietela hiru karguri: «Uste dugu egokiagoa zatekeela ZIUetako langileei ematea, nahiz eta badauden pazienteekin kontaktua daukaten karguak ere». Ez da, ordea, Basurtuko gerentearen kasua: «Duda bazeukan, zuzendaritza orokorrari galdetu behar zion».
Are gehiago: Sagarduik azaldu duenez, emandako txertoak erregistro batean jaso behar dira, baina modu irregularrean jaso zuten hiruren kasuan ez ziren erregistratu: «Beste dokumentu eredu batean gorde zen, ondoren erregistro ofizialera eramateko». Horregatik eskatu zioten gerenteari dimisioa emateko, eta hark uko eginda, hurrengo egunean kargugabetu zuten. Gainera, espediente bat ireki dute, txerto horiek zergatik ez ziren erregistratu jakiteko: «Osakidetzako ospitaleetako zuzendari eta gerenteak dira antolaketaren eta kudeaketaren arduradun nagusiak; Osakidetzaren irizpideak jarraitzea espero da haiengandik, eta eredugarritasuna izatea».
Sailburuak nabarmendu du Osakidetzak zentro guztietara bidali duela txertatze prozesuan jarraitu beharreko protokoloa, eta hori «argia» dela lehentasunak ezartzeko orduan. Besteak beste, protokolo horrek ezartzen du ezin dela aldi berean txertatu langileen %50 baino gehiago -Santa Marinan lantalde osoa txertatu dute-, eta langileen artean, lehentasuna dutela pazienteen arta zuzena duten beharginak.
Txertoa hartu duten beste bi kargudunen berri ere eman du Sagarduik, baina, horien kasuan, gauzak egoki egin direla erantsi: Tolosan (Gipuzkoa), bi dosi geratu ziren emateke, eta, horiek bota aurretik, langileei eskaini zizkieten. Igandea izanik, gerentea eta kudeaketa unitateko burua zeuden bertan. Debabarrenako kasuan, prebentzio zerbitzuek baieztatu dute bi karguk asistentzia lanak ere egiten dituztela, eta, beraz, horiek ere txertatu behar dituztela.
Osasun langileen laurdenak, txertatuta
Txertatze kanpainaren datu batzuk ere eman ditu sailburuak. 44.838 herritarri jarri diete lehen dosia, eta bigarrena 7.107ri. Osakidetzako 11.299 profesionalek jaso dute lehena, eta 61ek bigarrena. Osakidetzako lau langiletik batek hartu du txertoa, beraz: «Euskadiko txertatze estrategia aurreikusitakoaren arabera betetzen ari da. Asteotan txertatzen jarraituko dugu. Euskadiri dagozkion dosi prebisioak betetzen badira, Osakidetzako langileei lehen dosia emateko fasea otsailaren bigarren astean bukatuko da». |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192845/euskadiko-orkestrak-programa-birdiseinatuta-eutsiko-dio-denboraldiari.htm | Kultura | Euskadiko Orkestrak programa "birdiseinatuta" eutsiko dio denboraldiari | Musikarien artean tartea gorde beharra eta aretoen gehienezko edukiera tarteko, kontzertuak bikoiztu eta errepertorioa moldatu du orkestrak, ahalik eta zale gehienengana iristeko. Denboraldiaren lehen erdialdean, abonatuen %20 inguru galdu ditu. | Euskadiko Orkestrak programa "birdiseinatuta" eutsiko dio denboraldiari. Musikarien artean tartea gorde beharra eta aretoen gehienezko edukiera tarteko, kontzertuak bikoiztu eta errepertorioa moldatu du orkestrak, ahalik eta zale gehienengana iristeko. Denboraldiaren lehen erdialdean, abonatuen %20 inguru galdu ditu. | Euskadiko Orkestrak ekainaren lehen egunetan iragarri zuen denboraldia berria, ziurgabetasunak ziurgabetasun, euren jardunari eutsi behar zion konbentzimendu osoz. Ez da askorik baretu giroa, eta orkestrako kideek mantendu egin dute konbentzimendua. Neurri berriengatik, baina, “birdiseinatu” egin behar izan dute orduan aurreratu zuten programazioa: ordutegiak, egutegia, eta baita egitarau sinfonikoa ere. Emanaldiak bikoiztuko dituzte, obrak aldatu, eta denboraldiro eman ohi dituzten 50 kontzertuen ordez, ehun eskainiko ditu aurten orkestrak; modu horretan, "abonatu guztiekin konplitzeko", Oriol Roch zuzendari nagusiaren hitzetan. Aitortu du “muturrera eraman” dutela lanerako gaitasuna, eta euren jardunarekiko konbentzimendua berretsi: “Musikarien artean borondate osoa dago bizitzarako substantziala dela uste dugun hori defendatzeko; gure bizimoldeari eusteko borondatea dugu, zeina musika sinfonikoak ere osatzen duen”.
Bi neurrik eragin dute, batez ere, orkestraren ekainera arteko denboraldia birformulatzea: batetik, musikarien artean ere tartea gorde beharrak —"errepertorioko zenbait obra corpus sinfoniko handikoak ziren; hori ohikoa da Euskadiko Orkestran”, azaldu du Rochek—, eta, bestetik, aretoetako edukiera mugak: gehienez 400 lagun sartu ahal dira. Kopuru txikia da, orkestrak bildu ohi duen publikoarekin alderatuz. Horregatik, zenbait kasutan, programa bakoitzean bost kontzertu eman beharrean hamabi ematea erabaki dute.
Denera, bederatzi izango dira ekainera arteko programak. Hasieratik iragarritako zenbait ildo beren horretan mantendu ahal izan dituzte, eta eutsiko diote, esaterako, hiru emakumezko zuzendariren debutari —Ruth Reinhard, Gemma New eta Anja Bihlmaer—, Mikel Urkizaren Mis monstruos marinos obrari, eta Vadim Gluzman biolin jotzaile eta Nikolai Lugansky pianista bakarlariaren parte hartzeei.
Moldaketa eta berrikuntzen artean, berriz, “konposizio organikoagoko edo iraupen txikiagoko” beste batzuk hautatu dituzte bazter utzitako obren partez. Aldaketarik handiena Mahlerri eskainitako programan egin dute: haren 7. sinfonia, Gaueko abestia jo behar zuen orkestrak, baina Brucknerren 5. eta. 6. sinfoniek ordezkatuko dute orain. Horretaz gainera, Augustin Hadelich biolin jotzailea, Judith Jauregi pianista eta Semyon Bychkov zuzendaria batuko dira denboraldira.
Saio gehiago eta laburragoak
Birmoldatze lanak bete-betean harrapatu duen kideetako bat izan da Ruth Reinhard alemaniarra. Orkestraren Miramongo egoitzan da egunotan, musikariekin lanean, Donostian, eta prentsa agerraldian izan da gaur goizean, entsegura itzuli aurretik. Aldaketa girora moldatzeko “eskuzabaltasuna” eskertu dio Rochek: “‘Kontatu nirekin, caché-a berbera da’, esan zidan”. Sibeliusen, Dvoraken, Urkizaren, Brahmsen eta Smetanaren obra bana hartuko duen Bizirik programa gidatuko du, horien konbinazio ezberdinak zuzenduko ditu emanaldi bakoitzean —gauza bera gertatuko da beste programetan ere—. Lehen biak ostiralean izango dira, Donostian, eta Bilbora, Gasteizera eta Iruñera egingo dute handik.
Urkiza ere ari da Reinhardekin lanean azken asteetan, Elkanoren mundu biran oinarritutako Mis monstruos marinos obra lantzen. Konpositoreak kontatu du garapen teknologikoen ondorioz “mapen irudimenezko lurraldea” desagertuz joan zela, eta galdutako ametsen eta fantasiazko izakien munduan oinarrituta sortu du bere pieza, hiru mugimendutan deklinatuta.
Robert Treviño Euskadiko Orkestraren zuzendari titularrak osatu du agerraldiko laukotea, eta, Rochen ildotik, musika erakundeak gizarteari egiten dion ekarpena nabarmendu du, irmo: “Osasun espiritualaz eta komunitate zentzuaren osasunaz arduratzea ere badagokigu; muturreraino eraman dugu orkestra garai honi erantzuteko eta esperientzia partekatua bultzatzeko”. Gogoan izan ditu, halaber, abonatuez gain, gizartearen ahalik eta eremu zabalenera iritsi asmoz azkenaldian hartutako beste erabaki batzuk: orkestraren kontzertuak EITBren bidez zabaltzea, kasurako.
Abonatuen beherakada
Hurrengo denboraldiari begira, eta xehetasunetan sartu gabe, Rochek aurreratu du “estrategia” bat pentsatzen hasiak direla, “berreskurapenerako” denboraldi bat izan nahi luketeelako. Izan ere, galera aipagarriak izan ditu orkestrak azken hilabeteetan: abonatuen %20 galdu ditu, eta aurreikusitakoa baino 150.000 euro gutxiago bildu. Eragina izan dute bertan behera geratutako zenbait lankidetzek ere: ABAOrekin lotutako bi operak ezeztatzeak, besteak beste.
Rochek azaldu du bbonatuen beherakada, batez ere, unean uneko arau aldaketek eragin dutela: “Ez da gure proiektu artistikoarekiko nahigabeagatik izan”. Nabarmendu du inoiz egin gabeko lana egin dutela haiekin etengabe harremanetan izateko, eta hala egingo dutela datozen hiletan ere —programa bakoitza baino egun gutxi lehenago komunikatuko dira zuzenean eurekin—. Sarrera solteak ere kontzertuaren bezperetan jarriko dira salgai, unean uneko murrizketen menpe izango baitira.
Egutegiaren eta programa bakoitzaren gaineko informazio osoa orkestraren webgunean kontsultatu daiteke jada. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192846/lezamak-mende-erdi.htm | Kirola | Lezamak, mende erdi | Athleticen kirol instalakuntzek 50 urte bete dituzte gaur, eta klub zuri-gorriak ekitaldia egin du hori gogoratzeko. Athleticen historian eta filosofian Lezamak izan duen garrantzia azpimarratu dute. | Lezamak, mende erdi. Athleticen kirol instalakuntzek 50 urte bete dituzte gaur, eta klub zuri-gorriak ekitaldia egin du hori gogoratzeko. Athleticen historian eta filosofian Lezamak izan duen garrantzia azpimarratu dute. | 50 urte beti ditu Lezamak, Athleticen harrobiaren harribitxiak. Gaurko egunez duela mende erdi egin zen lehen entrenamendua bertan. Eta urteurren seinalatu hori gogoratzeko, ekitaldia egin du talde zuri-gorriak gaur goizean Lezaman bertan. COVID-19a tarteko, txikia, baina esanahi handikoa. Bertan izan dira Lezaman egiten den lanaren adibide izan diren hainbat ikur: Jose Angel Iribar, Santi Urkiaga eta Julen Guerrero; baita Athleticek maila gorenean dituen bi taldeetako teknikariak eta kapitainak ere: Iker Muniain, Erika Vazquez, Marcelino Garcia eta Iraia Iturregi. Gainera, Lezamako eraikin berria inauguratzeko ere baliatu dute ekitaldia.
Aitor Elizegi presidenteak hartu du lehenbizi hitza, eta Lezamako kirol instalazioak sortzeko egitasmoa abian jarri zuen pertsona ekarri du gogora: Jose Maria Oraa: "Aitzindari bat izan zen, orduan ez baitziren ohikoak kirol hiriak. Lezama gure fitxaketarik onena izan da".
Iribarrek beste izen bat ekarri du gogora: Piru Gainzarena. "Hark azaldu zion klubari gazteak erakartzeko eskola bat sortu beharra zegoela". Ondoren etorri zen, Oraaren eskutik, Lezaman lur zati batzuk erosi eta proiektua abian jartzeko erabakia. "Munduari harro erakusteko zerbait izateaz gain, hau gabe ezinezkoa izango zen Athleticek hainbeste urtez eutsi dion filosofia mantentzea". Urkiagaren arabera, Lezama "erreferente" bat da. "Hemen lan egiten duen jendeari balio handia emango nioke. Izan ere, haiek dira belaunaldiz belaunaldi klub honen balioak eta filosofia transmititzeko zubi lana egiten dutenak". Antzeko iritzia du Guerrerok. "Futbolari moduan ez ezik, pertsona moduan hezten zaituzte hemen, eta familia bat izaten erakusten dizute. Hori erabakigarria da une zailetan. Gure harrobiak historia handia du, eta hori abantaila bat da".
Emakumeen eta gizonezkoen futbolaren artean izan den aldea ekarri nahi izan du gogora bere testigantzarekin Erika Vazquezek: "Hona iritsi nintzen lehen egunean gehien harritu ninduena izan zen aldagela propio bat genuela. Athletic erreferente bat izan da emakumeen futbolean, eta asko zaindu gaituzte beti, profesionalizazioaren bidean urratsak egitearekin batera. Emakume futbolariontzat, Lezama paradisu bat izan da".
Iker Muniainek azaldu du zein izan zen Lezamara iritsi zenean erakutsi zioten gauzarik garrantzitsuena: "Batez ere, Athleticen elastikoa jartzeak zer ardura dakarren erakusten dizute, eta, horri lotuta, funtsezkoak diren hainbat balio: anbizioa, lana, umiltasuna, leialtasuna, esfortzua, ahalegina, inplikazioa eta konpromisoa. Lortu dugun azken Superkopa balio horien guztien isla da". |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192847/errusiak-eta-aebek-start-berria-itun-nuklearra-luzatzea-adostu-dute.htm | Mundua | Errusiak eta AEBek START Berria itun nuklearra luzatzea adostu dute | Bi gobernuek datozen egunotan zehaztuko dituzte xehetasunak. Arma kopurua mugatzen duen akordioa datorren astean zen amaitzekoa; beste bost urtez egongo da indarrean, 2026ra arte. | Errusiak eta AEBek START Berria itun nuklearra luzatzea adostu dute. Bi gobernuek datozen egunotan zehaztuko dituzte xehetasunak. Arma kopurua mugatzen duen akordioa datorren astean zen amaitzekoa; beste bost urtez egongo da indarrean, 2026ra arte. | Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Joe Biden AEBetakoak START Berria akordio nuklearra luzatzea adostu dute, herrialde horietako gobernuek baieztatu dutenez. Ituna datorren astean zen amaitzekoa, otsailaren 5ean, baina bi aldeek hori berritzeko asmoa helarazi zuten azken egunetan; hala, Bidenek eta Putinek bien arteko lehen solasaldian erabaki dute adostasuna beste bost urterako berritzea, 2026ra arte.
Ofizialki Arma Estrategikoak Gutxitzeko Hitzarmenak deitzen den akordioak mugak ezartzen dizkio bi potentzien arma kopuruari: besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzakete, eta lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere ezarria du: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea.
Kremlinaren arabera, bi agintariak «pozik» agertu dira adostasun batera heltzeko izan duten elkarrizketarekin, eta gaineratu du datozen egunetan beharrezko prozedurak beteko dituztela «nazioarteko legezko mekanismo» horrek indarrean jarrai dezan. Errusian, Asanblea Federaleko bi ganberek, Dumak eta Federazioaren Kontseiluak baiezkoa eman diote dagoeneko luzapenari. AEBetan, berriz, ez da beharrezkoa izango ordezkari politikoen oniritzia izatea.
Ituna 2010eko apirilaren 8an sinatu zuten garai hartako Errusiako eta AEBetako estatuburuek, Dmitri Medvedevek eta Barack Obamak, eta hurrengo urtean sartu zen indarrean; berez, aurtengo otsailaren 5era arte iraungo zuen, baina bi potentzien arteko negoziazio azkarrek luzatu egin dute arma kopuruari buruzko akordioa.
«Zalantzarik gabe, norabide onean doan pauso bat da hau, baina, halere, kontraesanak areagotzen ari dira espiral bat balitz bezala», esan du Putinek itunaz, Davosko Foroan emandako diskurtsoan.
AEBetako aurreko legealdian, Donald Trump ez zen START Berria luzatzearen alde agertu, Txinak ez zuelako horretan sartzeko negoziaziorik abiatu nahi izan. Eztabaida horretaz, Errusiako presidenteak adierazi zuen Asiako erraldoia sartuko balute Frantzia eta Erresuma Batua ere egon beharko liratekeela, Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluko kide iraunkorrak direlako.
Azkenean, Kremlinak eta Etxe Zuriak bakarrik sinatu dute orain ere, eta, hortaz, kostu handia izango lukeen arma lasterketa bat eragotzi dute berriz ere.
Bien arteko azken akordioa
START Berria Errusiaren eta AEBen arteko azken akordio nuklearra da. Izan ere, bi herrialdeak 2019an atera ziren INF armagabetze itunetik: Washington lehenik, Trumpek Moskuri aurpegiratu baitzion testuak jasotakoa urratzen ari zela, eta Kremlina ondoren, «erantzun simetrikoa» emateko. INFk debekatu egiten zituen irismen laburreko eta ertaineko lurreko misilak, 500 eta 5.500 kilometro arteko distantziara jaurti daitezkeenak.
Iragan astetik, berriz, indarrean da beste hitzarmen bat, TPNW izenekoa. Itunak debekatu egiten du arma nuklearrak erabiltzea, garatzea, ekoiztea, probatzea eta biltegiratzea, eta, era berean, herrialdeek ezingo dituzte beste estatuak lagundu edo bultzatu debekatutako jarduera horiek egitera.
Oraingoz, akordioa sinatu duten 51 herrialdeei eragingo die debekuak; gehienak Afrikako, Asiako eta Latinoamerikako estatuak dira. Europan, Irlandako Errepublikak, Austriak, Maltak eta Liechtensteinek egin dute bat. Arma nuklearrak dituzten estatuek ez dute testua sinatu.
Munduan 13.000 jaurtigai nuklear daude; horien %90, AEBen eta Errusiaren esku. Bi potentzia nuklearrez gain, mota horretako armak dituzte Erresuma Batuak, Frantziak eta Txinak ere; ofizialki, Indiak, Pakistanek eta Ipar Koreak ere badituzte halakoak, eta, ofiziala ez den arren, ziurtzat jotzen da Israel ere talde horretan dagoela. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192848/departamenduak-500000-euro-emanen-ditu-hegazti-gripeari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | Departamenduak 500.000 euro emanen ditu hegazti gripeari aurre egiteko | Otsailaren 5ean bozkatuko dute neurria Kontseilu Nagusian. Protestara deitu du ELBk, sano diren ahateen hiltzea oztopatzeko. | Departamenduak 500.000 euro emanen ditu hegazti gripeari aurre egiteko. Otsailaren 5ean bozkatuko dute neurria Kontseilu Nagusian. Protestara deitu du ELBk, sano diren ahateen hiltzea oztopatzeko. | Pirinio Atlantikoetako departamenduak 500.000 euro emanen ditu laborariak hegazti gripeari aurre egiten laguntzeko, eta azterketa eta gogoeta lan bat abiatuko dute gaitza hobeki ezagutu, eta aurre egiteko aukerak lantzeko. Hala iragarri du Jean Jacques Lasserre Kontseilu Nagusiko presidenteak. Sano diren ahateak hiltzea ukatu du beste behin ELB sindikatuak, eta prest agertu da herri harresiak antolatzeko.
Laborantza munduarentzat «nahasmendu handia» ekarri du hegazti gripearen epidemia berri honek, Lasserren hitzetan. Hirugarren aldiak, saila arriskuan jartzen duela uste du, eta beraz, «ezinbestekoa» dela laguntzea. Urtarril hasieratik murrizketa neurriak hartu zituen departamenduak, besteak beste, ahateen mugimenduei buruz, eta, orain, laborariak laguntzeko neurriak hartu nahi ditu, «modu boluntaristan, estatuaren arauak itxaron gabe». Baimen berezia eman du larrialdi egoeran diren laborariek laguntza sozialak jaso ditzaten, eta epidemiak ukitutako etxaldeei laguntza ekonomikoak emanen dizkiete. Orotara, 500.000 euroko aurrekontua. Otsailaren 5ean bozkatuko dituzte neurriak Kontseilu Nagusian, eta gutxienez zazpi hilabeteko epea izanen dute.
Horrez gain, sailari buruzko gogoeta bat abiatuko dute, egiturazko aldaketak emateko. Pista batzuk landuko dituzte. Alde batetik, pista genetikoa, gaitzaren aitzinean sendoago dirudien tokiko arraza babestera engaiatu baita. Bestetik, txertoaren aukera: «Polemika sortzen du. Eman ditzakeen bermeak eta datu ekonomikoekin bateragarritasuna aztertuko ditugu, ematen baitu hor dagoela koxka». Azkenik, sailaren antolaketa orokorra aztertuko dute, hazkuntza moduetatik hasita. «Zainduko ditugu mugimenduak, zainduko ditugu biosegurtasun neurriak, kontzentrazioa.... Eta pentsatzen dut, horrela aurkituko dugula konponbide egokia», adierazi du Lasserrek.
Abendu hasieratik ari da zabaltzen H5N8 birusaren epidemia. Landetan abiatu zen, eta ondotik Biarnora hedatu zen. Euskal Herrian ere agerraldi batzuk izan dira, baina neurri apalago batean. «Etxaldeen kontzentrazio apalagoa da, eta badakigu dentsitate horrek ekartzen duela birusaren garapena», azaldu du Lasserrek. Urtarril erdian, Zuberoarekin muga egiten duen Lixoze (Biarno) herrira iritsi ziren hegazti gripearen susmoak, eta Pirinio Atlantikoetako prefeturak araupeko eremuan sartu zituen departamenduko 159 herri: horien artean Nafarroa Behereko eta Zuberoako hemezortzi. Geroztik, herri gehiagotara hedatu da eremua. Laborariek kezka handia erakutsi dute, orain arte, ahateak prebentiboki hiltzea izan delako administrazioaren estrategia. Sano diren ahateak hiltzearen kontra agertu da behin eta berriz ELB sindikatua.
Herri harresiak prestatzen
Aste hasieran Euskal Herrira iritsi zen hegazti gripea, Bidaxuneko (Nafarroa Behera) bi etxaldetara. Horien artean da Lataillade familiarena. Han, kriaxera arrazako ahateak hazten dituzte, eta inguruko haztegiak hornitzen dituzte. Ahate horiek hiltzeak kriaxera arraza arriskuan eman lezake.
ELBren hitzetan, birusean positibo eman badute ere, ahateak «ez dira eri», eta antigorputzak garatu dituzte. «Hautetsiekin eta erakundeekin lan egin dugu esperimentazio gisa har dezaten. Ahate horiek aztertuz pistak emanen dizkigu, gaitzari buru egiteko», adierazi du Panpi Sainte Marie ELBko kideak.
Ostiralean bilkura egin zuten departamenduko arduradunek, ELB eta FNSEA laborari sindikatuak, departamenduko laborantza ganbera eta Akitaniako Arrazen Batzordeko ordezkariekin. ELBren posturarekin bat egin zuten guziek. Orain, Frantziako Laborantza Ministerioaren iritziaren zain dira, baina, ofizialki erranen ez badu ere onartu dutela uste du Sainte Mariek.
Aste honetan Amorotzen (Nafarroa Behera) izandako agerraldiak kezkatzen du gehien. Bertako galkatze zentro batean eritasuna agertu dute kanpotik ekarritako ahate batzuek. «Denak hil dituzte, eta administrazioaren arauei jarraiki, bost kilometroko perimetroan diren ahate guziak hil nahi dituzte», esplikatu du Sainte Mariek. Inguruko laborari batzuk neurriaren kontra altxatu dira, eta prefeturarekin indar harremana hasi du ELBk. «Erran diegu 2017koa errepikatu nahi ez badute, ahate horiek ez hiltzeko». Garaian bezala herri harresiak antolatzeko prest direla ohartarazi du sindikalistak. Lehen protesta gisa elkarretaratzea deitu du ELBk, larunbata honetan, 14:00etan, Donapaleuko (Nafarroa Behera) merkatuko plazan. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192849/nafarroako-gobernuak-bi-astez-luzatuko-ditu-neurri-murriztaileak.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak bi astez luzatuko ditu neurri murriztaileak | Kutsatzeen igoera mantsotu arren, "zuhur" jokatzeko deia egin du Indurain kontseilariak | Nafarroako Gobernuak bi astez luzatuko ditu neurri murriztaileak. Kutsatzeen igoera mantsotu arren, "zuhur" jokatzeko deia egin du Indurain kontseilariak | Beste bi aste, gutxienez. Nafarroako Gobernuak 14 egunez luzatu ditu azken asteotako neurri murriztaileak, COVID-19aren aurkako estrategiaren barruan. Hortaz, otsailaren 11ra arte, ezinen da taberna eta jatetxeen barnealdean kontsumitu (bai, ordea, terrazetan).
Bestalde, aurretik indarrean ziren beste neurri batzuk ere luzatu ditu Nafarroako Gobernuak, otsailaren 15era arte. Besteak beste, honako arau hauei eutsiko diete datozen asteetan: herrialdearen itxiera perimetrala, 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua eta etxe barruko bilerak bizikidetza unitate bakarrera mugatzeko agindua.
Osasun kontseilari Santos Indurainek azaldu du PCR eta antigeno probetan atzemandako positibo berrien hazkundea "mantsotu" egin dela azken egunetan, baina egoera "kezkagarria" dela oraindik orain: "Apaldu egin da igoera, baina ezin dugu ahaztu goranzko joerak ez duela etenik izan azken bost asteetan, Gabonetako inflexio puntuaz geroztik".
Gainera, Osasun kontseilariaren esanetan, kasu berrien hazkundeak "isla garbia" du jada ospitaleen egoeran: "Birusaren bilakaera ezagututa eta urtarrilean COVID-19az gaindiko beste hainbat gaixotasun agertzen direla jakinda, erne ibili beharko dugu".
Hori dela eta, espazio berriak atondu dituzte Nafarroako ospitaleetan, COVID-19ko pazienteak artatu ahal izateko. Oraingoz, ordea, ez dute "ospitaleetako ohiko prozedurak atzeratzeko edo desprogramatzeko" beharrik izan, "Lizarrako Garcia Orcoyen ospitaleko pare bat ebakuntza kenduta". Uneotan, egoera "egonkorra eta gobernatzeko modukoa" dela uste du Indurainek, "baina zuhur jokatuko dugu, kontingentzia planeko hurrengo fasea aktibatuta". |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192850/bach-uztailaren-23an-dugu-arreta-osoa.htm | Kirola | Bach: "Uztailaren 23an dugu arreta osoa" | Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidenteak adierazi du eztabaida ez dela Jokoak egingo diren edo ez, baizik eta nola egingo diren. | Bach: "Uztailaren 23an dugu arreta osoa". Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidenteak adierazi du eztabaida ez dela Jokoak egingo diren edo ez, baizik eta nola egingo diren. | "Ez dugu denbora galduko informazioak ezeztatzen. Energia eta arreta osoa uztailaren 23an daukagu, inaugurazio egunean. Eztabaida ez da Jokoak egingo diren edo ez, baizik eta nola egingo diren". Hala mintzatu da Thomas Bach, Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidentea, telematikoki egindako agerraldi batean. Onartu du "zientzialari finena" ere ez dela gai uztailean COVID-19aren pandemia zein egoeratan egongo den jakiteko. Hori dela eta "pazientzia eta ulermena" eskatu die kirolariei, Japoniako herritarrei eta antolakuntzan esku hartu behar duten eragile eta erakundeei.
Kirolariak parte hartzeko txertoa hartu behar duten galdetuta, hauxe erantzun du. "Ez nago inor behar baino lehenago txertatzearen alde. Protokoloak zorrotz bete behar dira, eta lehentasuna osasun langileak eta pertsona zaurgarriak dira.". Baina herrialde bakoitzeko olinpiar batzordeei eskatu die beren gobernuei galdetzeko ea hurrengo fase batean kirolariek aukera izango duten lehentasunezko txertatzeko zerrenda horretan.
Onartu du berez dela erraza Jokoak antolatzea, eta pandemiak dena zaildu duela. "Egunero ari gara ikasten, eta gure helburua Joko justu eta ziur batzuk antolatzea da. Horretarako ari gara lanean gau eta egun". Eta iragarri du otsailerako segurtasun gida bat izango dutela, bete beharko diren neurriekin. "Osasun agintarien gomendioak zorrotz beteko ditugu". Horrekin batera gogorazi du, bertan izango diren kirolarien %61a zehaztuta dagoela. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192851/torturarengatik-zigorturiko-corbi-koronelak-guardia-zibila-utziko-du-accionara-joateko.htm | Politika | Torturarengatik zigorturiko Corbi koronelak Guardia Zibila utziko du, Accionara joateko | Lau urteko kartzela zigorra ezarri zioten Kepa Urra torturatzeagatik, baina PPk indultua eman zion, eta Guardia Zibilaren UCO taldeko burua izan zen. 2018an kargu hori kendu zion Fernando Grande-Marlaskak. | Torturarengatik zigorturiko Corbi koronelak Guardia Zibila utziko du, Accionara joateko. Lau urteko kartzela zigorra ezarri zioten Kepa Urra torturatzeagatik, baina PPk indultua eman zion, eta Guardia Zibilaren UCO taldeko burua izan zen. 2018an kargu hori kendu zion Fernando Grande-Marlaskak. | Manuel Sanchez Corbi Guardia Zibilaren koronelari lau urteko espetxe zigorra ezarri zion Bizkaiko Auzitegiak 1997an, Kepa Urra torturatzeagatik. Zigorrak zigor, erakundeko UCOko koronelburu izendatu zuten, eta Jose Maria Aznarren gobernuak (PP) indultua eman zion 1999an. Guardia Zibila utziko duela jakinarazi du orain, Acciona enpresan eman dioten postu bat hartzeko. Konpainiak batez ere energia berriztagarrien alorrean egiten du lan, eta, besteak beste, Nafarroako hainbat parke eoliko ustiatzen ditu.
Ez zuen garairik gozoena Corbik Guardia Zibilean. 2018ko abuztuan, UCOko buruaren kargutik kendu zuen Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak, harenganako konfiantza galdu zuela argudiatuta. Izan ere, Corbik bere ardurapeko unitatearen jarduna behin-behinean eteteko agindu zuen, Espainiako Gobernuak Erreserbatutako Gastuen Funtsak izoztu zituela argudiatuta. Marlaskak gastuen inguruko datu sekretuak zabaltzea leporatu zion orduan, eta auzitegiek ontzat eman zuten hura agintetik kentzeko erabakia.
Geroztik, Guardia Zibilaren Babes eta Segurtasun taldeko buru izan da Corbi. Gaur esan duenez, otsailaren 15ean utziko du Guardia Zibila.
Corbi Guardia Zibileko goi kargudun izendatu izanak protestak eragin zituen Euskal Herriko alderdi abertzaleen artean. Koronela Espainiako Kongresuan izan zen 2017ko azaroan, PPren finantzaketa ikertzeko batzordean. Oskar Matute EH Bilduko diputatuak torturengatik zigortu zutela gogorarazi zion.
EAJk, berriz, kargu hartu zion Mariano Rajoyren gobernuari (PP) Sanchez Corbi koronelburu mantentzeagatik. Liburu bat aurkezteko egin zuen elkarrizketa batean, Corbik adierazi zuen «ETAkoak, Batasunakoak, EAJkoak eta euskal Eliza» izan zirela ETAren kontrako borrokan «gaiztoak».
Sanchez Corbirekin batera, beste hiru guardia zibil inputatu zituzten Kepa Urra torturatzea leporatuta. Horien artean, Diego Perez de los Cobos. Azken hori izan zen Kataluniako 2017ko urriaren 1eko erreferenduma eragozteko operazioan Espainiako Gobernuak segurtasun indarren koordinaziorako izendatu zuen arduraduna. |
2021-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/192852/penaltietan-kalera.htm | Kirola | Penaltietan, kalera | Almeriak penalti jaurtiketetan kanporatu du Osasuna, Espainiako Kopako final-zortzirenetan. Gorritxoek aukera gehiago eta hobeak izan dituzte, baina ez dituzte aprobetxatu. | Penaltietan, kalera. Almeriak penalti jaurtiketetan kanporatu du Osasuna, Espainiako Kopako final-zortzirenetan. Gorritxoek aukera gehiago eta hobeak izan dituzte, baina ez dituzte aprobetxatu. | Osasunak ez du baliatu Ligako garaipenak emaniko bultzada, eta Kopatik kanpo gelditu da, Almeriaren kontra penaltietan galduta. Tomares, Olot eta Espanyol kanporatu ostean, gorritxoek beste pauso bat eman nahi zuten, eta hamaika urte geroago final-laurdenetarako sailkatu. Bazuten ilusioa –hitz hori aipatu zuen Jagoba Arrasatek neurketaren bezperan–, baina ez da posible izan. Bere txarrean, hemendik aurrera mailari eusteko borrokan jarri ahalko dute arreta osoa.
Aurreko kanporaketetako ildoari jarraituz, txandakatzeen aldeko apustua egin du Jagoba Arrasatek: titular gisa aritzeko aukera eman die Juan Perezi, Nacho Vidali, Moncayolari, Torresi, Javi Martinezi, Ruben Garciari eta Gallegori, Granadaren kontra ez bezala. Sistema, ordea, bere horretan utzi du teknikari gorritxoak, hiru erdilari eta aurrelari bakarra zelairatuta. Eskema horrekin suspertu da taldea ligan; ordea, ez dio balio izan Kopan aurrera egiteko.
Almeria Bigarren Mailako oilarretako bat da, eta ondo landutako jokalari multzoa dauka. Jokoa ehuntzea eta baloia mugituz aurkarien presio lerroak gainditzea du gustuko. Halaxe egin zuen Alavesen kontra, baita ongi egin ere: 5-0 irabazi zien arabarrei. Ordea, Osasunak ez dio inolako erraztasunik eman. Azkenaldian, eroso dago defentsako blokea apur bat atzeratuta, eta Almeriari bere zelaian ondo antolatuta itxaron dio. Eta erasoan, hegaleko jokoa eta erdiraketak baliatu ditu arriskua sortzeko.
Partida hasi eta berehala, Torres sukalderaino sartu da eskuin hegaletik, baina atezainarekin egin du topo azken erabakia hartu aurretik. Are gertuago izan dute gola gorritxoek 18. minutuan, jarraian izan dituzten bi kornerretan. Biak David Garciak errematatu ditu, baina ezin izan du Fernando atezaina gainditu. Almeriak, berriz, falta batean eduki du gola gertuen: Lazok jaurtiketa neurtua egin du, gurpila kanpotik barrura emanda, eta baloia gutxigatik joan zaio kanpora. Appiahk ezkerretik egindako barneraldi batek ere eten egin die arnasa nafarrei, baina suhiltzaile bezala agertu da Roncaglia. Almeria handituz joan da minutuen joanean, eta hobeto bukatu du lehen zatia.
Saririk gabeko saialdia Osasunak fin ziharduen eraiste lanetan, baina lanak zituen erasoan distira egiteko. Hori horrela, atsedenetik itzuli eta ordu laurdenera, Arrasatek Barja, Torro eta Oier zelairatu ditu, nafarren jokoari energia handiagoa emateko asmoz. Jose Gomesen erantzuna laster iritsi da: taldeko golegile nagusia, Umar Sadiq, sartu du zelaian. Aurrelariaren agerpenak bestelako txinparta eman die etxekoei. Edonola, Iruñeko taldeak ere aurrerantz egin du, eta Fernandoren aterantz hurbilduz joan da apurka. 70. minutuan, Moncayolari gora joan zaio areaz kanpotik punpa lasterrez egindako jaurtiketa, eta, bost minutu barru, Gallegok erdira errematatu du korner bat. Neurketaren amaiera hurbildu ahala, geroz eta handiagoa zen gorritxoen mehatxua.
Beste korner batean, burukada oso gutxigatik joan zaio kanpora Oierri. 85. minutua zen. Gol batek final-laurdenetarako sailkatzea zekarren. Handik gutxira, Almeriak bere eskuetan izan du, jokaldi landu baten ostean, baina Villalbak area txikiaren ertzetik kanpora jaurti du. Luzapena saihesteko asmoa zuten bi taldeek, zangoetan neke gehiago ez pilatzeko. Ez dute lortu, ordea, eta ahalegin gehigarria egin beharrean izan dira.
Roncagliari kalte egin dio ahaleginak, eta min hartuta utzi behar izan du zelaia. Juan Cruz sartu da haren ordez. Lehenago, Callerik Gallegoren tokia hartu du, puntaren puntan. Argentinarrak buruz egindako erremate bigun bat izan da luzapeneko lehen zatiko hurbilketarik aipagarriena. Bigarren zatian ere, Calleri izan da pizgarri nagusia. Lehenik, bakarrik gelditu da area txikian atezainaren aurrean, baina gora jaurti du. Eta hurrena, kanpora joan zaio atzerako artaziaz egindako errematea. Penaltia eskatu du argentinarrak jokaldi horretan. Azken minutuetan, beste ezbehar bat izan dute gorritxoek: Torrok ere minez utzi du zelaia. Eta ia beste kolpe bat ere jaso dute azken jokaldian, baina Juan Perez gailendu egin zaio Sadiqi, buruz buru.
Hala, penaltietan erabaki da kanporaketa, eta hor ere handia izan da berdintasuna. Gorritxoek abantaila hartu dute lehen bi jaurtiketen ostean; Torresek eta Moncayolak asmatu egin dute, baina Corpasek gora jaurti du. Gero, Manu Sanchezek kale egin du laugarren jaurtiketan, eta Almeriak berdinketa ezarri du berriro. Lehen bost penaltiek ez dute erabaki partida; seigarrenak bai, ordea. David Garciaren asmoa ondo igarri du Fernandok, eta, ondoren, Carvalhok final-laurdenetan sartu du Almeria. Hala bukatu da Osasunaren ibilia aurtengo Kopan. Beste batean izan beharko du. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192872/kasu-kasu-ostalariak-kexu-kolektiboak-salatu-du-beren-lankide-batek-bere-buruaz-beste-egin-duela.htm | Gizartea | 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak salatu du beren lankide batek bere buruaz beste egin duela | Ostalaritzaren itxierarekin lotu dute suizidioa, eta sostengu osoa helarazi diote familiari. | 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak salatu du beren lankide batek bere buruaz beste egin duela. Ostalaritzaren itxierarekin lotu dute suizidioa, eta sostengu osoa helarazi diote familiari. | «Sukaldari batek, lagun batek, lankide batek, bezero batek, familiako norbaitek» bere buruaz beste egin duela jakinarazi du Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboak. Pandemiarengatik, iragan martxotik, zazpi hilabetez egon dira zerraturik ostatuak eta jatetxeak. Kolektiboko kideek pandemiaren albo kaltetzat jo dute gertatutakoa: «Gure lagunak erabaki du gure uztea bere biziari bukaera emanez. Jestu horrek erakusten du, berriz ere, gure eraikinen hesteak harreman sozialen moztea eta kalteak eragiten dituela».
Sostengu osoa adierazi diote haren familiari, eta «bat egitearen» garrantzia azpimarratu dute, nehoiz baino gehiago.
Bere buruaz beste egin duen sukaldariaren marrazki hau gehitu diote agiriari ostalaritza elkartekoek: «Arkatz kolpe baten bidez, gure egoera adieraztea lortu du». Izan ere, Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboaren lehen prentsaurrekoetariko bat marraztu zuen sukaldari horrek. BERRIA (familiaren baimenarekin).
Iragan astelehenean, ostalariek kolektiboa aurkeztu zuten Saran (Lapurdi), eta deitoratu zuten Ipar Euskal Herriko instituzioak geldirik egotea. Gutun bat igorri zioten elkargoari abenduan, eta, geroztik, bi bilkura izan dituzte Jean Rene Etxegarai lehendakariarekin, Sylvie Durruti lehendakariordearekin, eta Remi Bochard zuzendariarekin. Salatu zuten bilkura horiek ez dutela «deus aitzinarazi»; are gehiago, «errespetu eskasa bistakoa» dela erran zuten. Etxegaraik, ordea, prentsan baieztatu du afera lantzen ari zela, bere kolaboratzaileekin batera.
Itxierak dakarren bakardadea ere izan zuten ahoan zenbait ostalarik. Deborah Drouot Kanboko (Lapurdi) Salon Cyrano jatetxeko langileak esan zuen ez duela balio «deusetako». «Ia ez dut harreman sozialik, gizartetik aparte sentitzen naiz. Saiatzen naiz aitzinera begiratzen, baina perspektibarik gabe, arras zaila da». |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192873/langabezia-10era-iritsi-da-euskal-herrian-urtebetean-17500-langabe-gehitu-ostean.htm | Ekonomia | Langabezia %10era iritsi da Euskal Herrian, urtebetean 17.500 langabe gehitu ostean | 2020. urtean, 22.500 enplegu galdu dira Hegoaldean, horietatik gehienak zerbitzuetan. Behin-behinekotasun tasa %23,2ra jaitsi du turismoaren amiltzeak | Langabezia %10era iritsi da Euskal Herrian, urtebetean 17.500 langabe gehitu ostean. 2020. urtean, 22.500 enplegu galdu dira Hegoaldean, horietatik gehienak zerbitzuetan. Behin-behinekotasun tasa %23,2ra jaitsi du turismoaren amiltzeak | Sei urteko joera positiboa eten du koronabirusaren krisiak Euskal Herriko lan merkatuan. 2013. urtetik lehen aldiz, gora egin du langabeen kopuruak, eta ez gutxi: 17.500 langabe gehiago zeuden 2020ko azken hiruhilekoan, 2019koarekin alderatuz gero. INEren eta Insee-ren datuak batuta Gaindegiak kalkulatu duenez, 149.900 lagun daude lanik gabe zazpi lurraldeetan.
Urtebetean 1,2 puntu egin du gora langabezia tasak, 2019 amaieran %8,8koa baitzen. Lurraldeei dagokienez, langabezia tasarik txikiena dute Gipuzkoak (%7) eta Ipar Euskal Herriak (%7,2). INEren datuekin, berriz, Araban %10era iritsi da, Nafarroan %11,6ra eta Bizkaian, aldiz, %11,8ra. Gaindegiak oroitarazi du Ipar Euskal Herriko datuak behin-behinekoak direla, eta berrikusi beharko dituela udako saioak ekarri ohi duen migrazio fluxuen eragina aztertzen duenean, eta iaz indarrean sartu zen enpleguaren zonalde berriek beren datuak argitaratzen dituztenean.
%10eko tasa urrun dago 2013kotik —%16,6, batez beste—, baina hala ere Europako Batasuneko handienetako bat da. EBko estatukideen artean hiruk baizik ez dute tasa handiagoa: %16,1 Espainiak, %15,8 Greziak, eta %10,3 Lituaniak.
Erregulazioak amaituta, «okerrera»
Gainera, badago atzoko datua nolabait desitxuratzen duen errealitatea: milaka lagun daude aldi baterako enplegu erregulazioan (Hegoaldean) eta lanaldi partzialean (Iparraldean). Horiek ez dituzte zenbatzen langabeen artean, berez, ez dutelako lanpostua galdu. ELAk garrantzi handia eman dio horri: «Enplegu erregulazioak amaitzen direnean aztertu ahal izango dugu okupazioaren benetako zifra, eta seguraski egoerak okerrerantz egingo du». Izan ere, okupazioari dagokionez, INEren inkestak ez ditu zenbaki onak eman, baina ez dira pandemiaren unerik larrienean iragarritakoen mailara iritsi. Horrela, Hego Euskal Herrian 1.198.500 lagunek zuten enplegua 2020. azken hiruhilekoan, urtebete lehenago baino 22.500ek gutxiagok. Enpleguaren zatirik handiena urteko lehen eta bigarren hiruhilekoan galdu zen, gora egin baitzuen hirugarrenean, eta gorabehera handirik ez da izan azkenekoan (-1.500).
INEren datuak oso gertu daude Gizarte Segurantzak afiliazioei buruz emandakoekin. Horien arabera, 24.212 kotizatzaile galdu zituen iaz Gizarte Segurantzak.
Enpleguaren galera, portzentualki, %1,8 izan da, ekonomia osoak izandako jaitsiera baino apalagoa: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako barne produktu gordina %9,5 txikitu zen iaz, eta gaur emango du Nastatek Nafarroako datua, baina ez da oso urruti ibiliko.
LABek nabarmendu duenez, enpleguaren galera horrek kalte gehiago egin die emakumeei (-%2) gizonei baino (-%1,7). Hori hala da zerbitzuak izan direlako kaltetuenak krisi honetan, mugikortasunari, turismoari, ostalaritzari eta kulturari jarritako mugak direla eta.
Industriak, enpleguan gora
INEk dioenez, 2020an zehar 33.800 enplegu galdu dira zerbitzuetan, eta beste 2.000 lehen sektorean. Industriak, berriz, 12.000 enplegu berreskuratu ditu, eta eraikuntzak, 1.500. Horrenbestez, azken datuen arabera, langileen %70,2 ari dira zerbitzuetan, %23 industrian, %5,5 eraikuntzan eta %1,3 nekazaritzan eta arrantzan. Bi sexuetan dira gehiengoa zerbitzuetan ari diren langileak, baina sektore horren pisua handiagoa da emakumeen artean, haietako %87,4 aritzen baita arlo horretan —gizonezkoen %54,7—. Horrek azal dezake emakumeen artean enplegua dutenen kopurua gehiago jaitsi izana (-11.900) gizonen artean baino (-10.600). Sektore kaltetuenetan oso ohikoa da aldi baterako kontratazioa, turismoan batez ere, eta horrek ekarri du 2020an behin-behinekotasun tasa jaistea: Hegoaldeko langileen %24,6k zuten aldi baterako kontratua 2019 amaieran, eta %23,2 2020 bukatzean.
%15,5, lanaldi partzialean
Hego Euskal Herriko langileen %84,5 aritzen dira lanaldi osoan, eta %15,5, berriz, lanaldi partzialean. Azken urteko enplegu galerak, gainera, lanaldi partzialean aritzen direnei egin die kalte batez ere, %17,1 baitziren 2019 amaieran. Emakumeak dira, alde handiz gainera, lanaldi partziala dutenak: %80,2 hain zuzen ere.ç
%89, lantokian lanean
Telelana oraindik bazterreko jarduera bat dela azaldu du INEren inkestak. Azken hiruhilekoan institutu horrek Hego Euskal Herrian galdezkatuen %89k esan diote lantokian baizik ez duela lanik egin. Noizbehinka telelana egin dute langileen %4k, eta beste %5,3k bere lan egunen erdiak baino gehiago egin dituzte etxetik lanean. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192874/eajk-eta-jaurlaritzak-babes-osoa-azaldu-diote-sagarduiri.htm | Gizartea | EAJk eta Jaurlaritzak «babes osoa» azaldu diote Sagarduiri | Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan du badakiela Sagarduik «Urkullu lehendakariaren babes osoa» duela, eta baita «EAJrena eta gobernuko beste sailburuen elkartasuna eta babesa» ere. Andoni Ortuzar EAJren EBBko buruak ere babesa agertu dio, eta eskatu du ez sartzeko «sorgin ehiza» batean. | EAJk eta Jaurlaritzak «babes osoa» azaldu diote Sagarduiri. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan du badakiela Sagarduik «Urkullu lehendakariaren babes osoa» duela, eta baita «EAJrena eta gobernuko beste sailburuen elkartasuna eta babesa» ere. Andoni Ortuzar EAJren EBBko buruak ere babesa agertu dio, eta eskatu du ez sartzeko «sorgin ehiza» batean. | Eusko Jaurlaritzaren izenean «babesa eta elkartasuna» agertu dio Bingen Zupiriak Gotzone Sagardui Jaurlaritzaren Osasun sailburuari. Radio Euskadin egindako elkarrizketan azaldu du «zorrotz eta irmo» jokatu zuela bere konfiantzako bi pertsona horiek «modu irregularrean» jokatu zutela jakin zuenean. Zupiriak onartu du ez zela zuzena izan Santa Marina ospitalera txertoen 500 dosi baino gehiago bidaltzea. Iragarri du ikerketa bat ireki dela, eta neurriak hartuko direla, berriz ez gertatzeko.
Andoni Ortuzar EAJren EBBko lehendakariak antzera hitz egin du. Haren esanetan, Sagarduik «gardentasun osoz» jardun du COVID-19ari aurre egiteko txertaketa irregularren gaian, eta oposizioari eskatu dio ez sartzeko «sorgin ehiza» batean. Uste du Sagarduik legebiltzarrean azalpen oso zabala eman zuela: «Gardentasun osoz jardun zen, kontatu zuen gertatu zena eta gertatu ez zena, akatsak eta deskoordinazioak barne, eta orain egin behar dena da berriz ez errepikatzea, eta aurrera segi». «Azkar eta modu eredugarrian» jokatu dela uste du, nahiz eta onartu hutsegitea larria izan dela.
Basurtuko eta Santa Anako buruek, Eduardo Maizek eta Jose Luis Sabasek dimisioa eman dute, eta, Eusko Alderdi Jeltzaleko militante gisa zein jarrera hartuko duten galdetuta, esan du ez dutela jada kargu publikorik beteko. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192875/ekonomia-zirkularrari-buruzko-iii-jardunaldiak-antolatu-ditu-gipuzkoako-diputazioak.htm | Gizartea | Ekonomia zirkularrari buruzko III. jardunaldiak antolatu ditu Gipuzkoako Diputazioak | Jose Ignazio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen diputatuak esan du «estrategiatik ekintzara» pasatzea dela aurtengo jardunaldien helburua. | Ekonomia zirkularrari buruzko III. jardunaldiak antolatu ditu Gipuzkoako Diputazioak. Jose Ignazio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen diputatuak esan du «estrategiatik ekintzara» pasatzea dela aurtengo jardunaldien helburua. | Ekonomia zirkularrean adituak diren nazioarteko hainbat liderren hitzaldiekin ondu du Gipuzkoako Foru Aldundiak Ekonomia Ziirkularrari buruzko Nazioarteko III. Topaketa izeneko jardunaldia. Otsailaren 3an, 4an eta 5ean egingo dira, online, eta izena emateko epea otsailaren 2ra arte egongo da zabalik.
Jose Ignazio Asensiok esan du Gipuzkoako Foru Aldundiaren helburua dela 2030. urterako %70 birziklatzea, eta gaur egun ekonomia zirkularrak sortzen dituen 5.000 lanpostuak bikoiztea. Helburu gisa jarri du, hain zuzen, pandemiak eragindako krisitik «erantzun berdeak» aktibatzea eta krisia aukera gisa baliatzea. Esan du «estrategiatik ekintzara» pasatzea izango dela aurtengo jardunaldien helburua. Besteak beste, Ladeja Godina «Circular Change» Europako Institutuaren sortzaile eta zuzendari nagusiak emango du hitzaldi bat. Ekonomietan zirkulartasunaren kontzeptua aplikatzeko jardunbide egokien kasu nagusiak azalduko ditu. Margarita Ruiz Saiz-Aja Trantsizio Ekologikoko Ministerioko Ekonomia Zirkularreko zuzendariorde nagusiak ere parte hartuko du. Green Recoveryren eta Itun Berdearen gako nagusiak emango ditu, krisialditik irteteko orduan eta hazkunde ekonomiko jasangarria bultzatzeko orduan kontuan izatekoak. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192876/oposizioak-dimisioa-emateko-eskatu-dio-sagarduiri.htm | Gizartea | Oposizioak dimisioa emateko eskatu dio Sagarduiri | EH Bilduk gezurretan aritu izana egotzi dio Osasun sailburuari; Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, bere azalpenetan «sinesgarria» ez izatea. | Oposizioak dimisioa emateko eskatu dio Sagarduiri. EH Bilduk gezurretan aritu izana egotzi dio Osasun sailburuari; Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, bere azalpenetan «sinesgarria» ez izatea. | Santa Marina eta Basurtuko erietxeetan izandako txertatze irregularren inguruan azalpenak eman zituen atzo Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean; «deskoordinazioa» eta «akatsak» egin izana aitortu zuen, baina gaineratu zuen Jaurlaritzak «bizkor» jardun zuela horien berri izatean.
Gaur, oposizioko talde politikoek kargu hartu diote Sagarduiri; orain arteko tonua igo dute, eta talde guztiek haren dimisioa eskatu dute. EH Bildu «zur eta lur» agertu da azalpenekin. Rebeka Ubera legebiltzarkideak agerraldi bat egin du legebiltzarrean, eta ziurtzat jo du sailburuak informazioa «ezkutatu» ziela atzo: «Gezurretan aritu da eta txertaketa kanpainan deskontrola ikaragarria izan da». Nabarmendu duenez, Sagarduik joan den astean esan zuen ezein ospitaletan ez zutela baimenik lantalde osoari txertoa jartzeko, baina bazuen Santa Marinako txertatzeen berri, Vocento taldeak gaur argitaratutako Whatsapp elkarrizketek adierazten dutenez. «Polemika piztu denean bakarrik saiatu dira ardura guztiak Sabasi leporatzen», erantsi du Uberak.
Izan ere, Sabasek Sagarduirekin eta Rosa Perez Osakidetzako zuzendariarekin izandako mezu trukeak argitaratu ditu Vocentok. Horietan irakur daiteke Sabasek Sagarduiri jakinarazten diola lantalde osoa txertatzeko asmoa. Atzoko agerraldian, Sagarduik mezu horiek irakurri zituen hitzez hitz, baina lantalde osoa txertatzeko asmoari erreferentzia egin gabe.
Santa Marinan, lantalde osoa txertatu dute, txertatuek pazienteekin harremana izan nahiz ez. Hor gertatutakoa «berbenatzat» du EH Bilduk: «Txertoak banatu dira inolako kontrolik gabe, eta hori da gizarteari helarazi zaion mezua. Espektakulu negargarria izan da, hain justu, jendeak ziurtasunak eta konfiantza behar dituen honetan». Sailburuak konfiantza hori hautsi egin duela uste du Uberak, eta Osakidetzaren «irudia larriki zikindu» duela: «Hain delikatua den gai batean onartezina da horrelako arinkeriaz jokatzea».
Hori horrela, eskatu dio «ardurak bere gain» hartzeko: «Gezurra esateagatik, kontrol faltagatik, gardentasun faltagatik eta hain abagune zailean Osakidetzaren irudia zikintzeagatik, Sagardui sailburuak eta Osakidetzako zuzendariak dimisioa eman behar dute».
«Sinesgarritasunik» eza
Elkarrekin Podemos-IUk ere Sagarduiri eskatu dio «albo batera» egiteko eta dimisioa emateko, haren iritziz sailburuak ez baitu «sinesgarritasunik» karguan jarraitzeko. Eusko Legebiltzarreko atarian eginiko adierazpenetan, Miren Gorrotxategi koalizioko bozeramaileak Sagarduiri eskatu dio bere «erantzukizuna» har dezala protokoloari muzin eginez emandako txertoen auzian, eta, dimisioa ematen ez badu, Gorrotxategik uste du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak kargutik kendu beharko lukeela sailburua, izurri baten testuinguruan, sailburuak «indartsua» izan eta sinesgarritasuna eman behar duelakoan.
Sagarduik atzo emandako azalpenek ez dute Gorrotxategi gogobete, uste baitu bertsio «kontraesanezkoak» eman dituztela Sagarduik eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxeko kudeatzaile kargugabetuak. Gainera, leporatu dio Eusko Legebiltzarrean urtarrilaren 20an eginiko agerraldian gai horretaz ezer esan ez izana, nahiz eta atzo aitortu zuen hilaren 19an izan zuela irregulartasunen berri: «Ezin da esan egia ez denik, baina sailburuaren bertsioa ez da batere sinesgarria».
Bestalde, Laura Garrido PPko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari nagusiak esan du Sagardui eta Perez «inhabilitatuta» daudela euren karguetan jarraitzeko, argudiatuta atzoko agerraldian ez zutela egia esan eta hori «larria» dela. Garridok adierazi du Sagarduik bazuela Santa Marinako txertatze prozesuaren berri, eta oniritzia eman ziola, erietxe horri zegozkionak baino askoz bial gehiago bidali zituztelako ospitalera —atzo esan zuten ehun bidali zituztela—.
Jaurlaritzak eta EAJk, berriz, «babes osoa» azaldu diote Sagarduiri: Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan du badakiela Sagarduik «Urkullu lehendakariaren babes osoa» duela, eta baita «EAJrena eta gobernuko beste sailburuen elkartasuna eta babesa» ere. Andoni Ortuzar EAJren EBBko buruak ere babesa agertu dio, eta eskatu du ez sartzeko «sorgin ehiza» batean. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192877/generalitateak-hirugarren-gradua-eman-die-preso-dauden-buruzagi-independentistei.htm | Mundua | Generalitateak hirugarren gradua eman die preso dauden buruzagi independentistei | Espetxetik atera ahalko dira egunez, bihartik aurrera, eta hauteskunde kanpainako ekitaldietan ere parte hartu ahalko dute. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia da baimena jaso ez duen bakarra. | Generalitateak hirugarren gradua eman die preso dauden buruzagi independentistei. Espetxetik atera ahalko dira egunez, bihartik aurrera, eta hauteskunde kanpainako ekitaldietan ere parte hartu ahalko dute. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia da baimena jaso ez duen bakarra. | Hirugarren graduko espetxe erregimenean izango dira preso dauden Kataluniako buruzagi independentistak, bihartik aurrera. Lledoners, Wad-Ras eta Puig de les Basses kartzeletako tratamendu batzordeek gradu aldaketarako proposamena egin zuten, Espainiako Auzitegi Gorenak presoei hirugarren gradua indargabetu eta gero, eta proposamen hori onartu duela jakinarazi du Generalitateko Justizia Kontseilaritzak. Fiskaltzak helegitea jarri bitartean, kalean izango dira.
Bihar bertan atera ahalko dira espetxetik, eta handik kanpo igaro ahalko dute asteburua. Astelehenetan eta ostegunetan itzuli beharko dute kartzelara. Carme Forcadell parlamentuko presidente ohia izango da salbuespena; haren gradu aldaketari buruzko ebazpenik ez dago oraindik, eta, ondorioz, gobernuak ezin izan dio gradu aldaketa onartu.
Gauerdian hasiko da hauteskunde kanpaina, eta horretan parte hartzea ahalbidetuko die hirugarren graduak Oriol Junquerasi, Raul Romevari, Josep Rulli, Jordi Turulli, Dolors Bassari eta Jordi Sanchezi. «Askatasuna mugatua dute, euren gaineko epaia dela eta, baina ez manifestatzeko eta politikan parte hartzeko eskubidea», kontseilaritzaren ebazpenak dioenez.
Hiru laurdenak betetzear
Presoei azkenekoz hirugarren gradua emateko proposamena egin zenetik urte erdi igaro dela adierazi du Generalitateak, komunikatu baten bidez. Sei hilabete horiek kontuan hartuta, aurki hiru urteko zigorra beteko dute, gobernuak oharrean gogora ekarri duenez, eta nabarmendu du datozen bi asteetan zigor osoaren hiru laurdenak beteak izango dituztela guztiek. Kontseilaritzak uste du «nahikoa denbora» badela, presoen «bilakaera positiboa baieztatzeko».
Horrez gain, positibotzat jo du Zigor Kodearen 100.2 artikuluaren bitartez presoek bigarren baimena eskuratu zutenean izan zuten jarrera. Generalitateak adierazi du legeak jasotzen duela presoek gradu progresiorako aukera izatea, eta hirugarren gradua aitortzeak ez duela esanahi epaia baliogabe uztea.
Fiskaltzak helegitea jar dezake orain, espetxe zaintzako epailearen aurrean, lehenik, eta, hark onartuko ez balu, Auzitegi Gorenean. Berehala egingo duela espero da, eta, hala izango balitz, presoek espetxera itzuli beharko lukete, ebazpenaren esperoan.
Bigarren aldia
Generalitateak buruzagi espetxeratuei hirugarren gradua aitortzen dien bigarren aldia da. Iazko uztailean ere onartu zuen espetxeetako tratamendu batzordeek gradu aldaketarako egindako proposamena. Fiskaltzak Goreneraino eraman zuen auzia, ordea, eta auzitegi horrek atzera bota zuen erabakia abendu hasieran, argudiatuta denbora gehiago behar zela presoen eta espetxe tratamenduaren garapena ikusteko, kontuan izanda espetxe zigorrak luzeak direla buruzagi independisten kasuan —bederatzi eta hamahiru urte artekoak—.
Ebazpen hark espetxera bidali zituen Dolors Bassa Generalitateko kontseilari ohia eta Carme Forcadell parlamentuko presidente izandakoa —gainontzeko zazpiak ordurako espetxean zeuden, espetxe zaintzako epaileek hala erabakita—. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192878/mikel-irujok-ordezkatuko-du-manu-aierdi.htm | Politika | Mikel Irujok ordezkatuko du Manu Aierdi | Aierdik oraindik ez du dimisioa eman, baina Geroa Baik iragarri du nork hartuko duen haren lekukoa | Mikel Irujok ordezkatuko du Manu Aierdi. Aierdik oraindik ez du dimisioa eman, baina Geroa Baik iragarri du nork hartuko duen haren lekukoa | Manu Aierdik oraindik ez du pausoa eman, baina Noticias taldeak aurreratu du jada nork ordezkatuko duen Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko Departamentuan. Mikel Irujok hartuko du kargua, orain arte Kanpo Ekintzako zuzendari izan denak. Geroa Baikoek baieztatu dute albistea, baina ikusteko dago ea iragarpen horrek esan nahi ote duen Aierdik dimisioa emango duela aurki.
Irujo Nafarroako Gobernuaren Bruselako bulegoko arduradun izan zen iragan legealdian. Legealdi honetan, Kanpo Ekintzako zuzendari izan da Herritarrekiko Harremanetako Departamentuan. Dena den, esperientzia horretan guztian gai ekonomikoak jorratu ditu, eta, batik bat, Europako Batasuneko Next Generation laguntza programaren prozedura administratiboa gertutik zaindu du, Aierdik ere egin bezala —BERRIAk urrian Next Generation programari buruz egindako erreportajean, hain zuzen ere, biek hitz egin zuten horri buruz Nafarroako Gobernuaren izenean—. Datozen hilabete eta urteetan funtsezko kontua izango denez, baliteke hori izatea ordezkapenaren arrazoi nagusia.
Pello Irujo jeltzale historikoaren semea da, eta Venezuelan jaio zen, 1972an, erbestean. Zuzenbide ikasketak egin zituen Nafarroako Unibertsitatean, eta, ondoren, Europako Zuzenbidean espezializatu zen EHUn, doktoretza eginda. Lehen urteetan, Aranzadi argitaletxean lan egin zuen, eta, 2000ko hamarkada hasieran, aholkulari lanetan ibili zen Europako Parlamentuan. 2007tik 2009ra bitartean, berriz, EAko europarlamentari izan zen. 2015ean, sartu zen Nafarroako Gobernuan, Uxue Barkosen agintaldian, Bruselako bulegoko arduradun gisa..
Aierdi epaitegira joan da
Aierdik oraingoz ez du dimisiorik eman, Arratsaldean, Iruñeko epaitegira zuzendu da eta han, Gorenak iragan asteko autoan zehaztu bezala, bere eskubideak irakurri dizkiote.
Politikoki egoera zailean dago.14/2014 foru legeko 68. artikuluak adierazten duenez, ez da bateragarri kargudun publiko bat izatea eta auzibide batean ikertua izatea. Abenduaren 14an, UPNk ekainean jarritako kereila bati bide emanez, Auzitegi Gorenak auzia ireki zuen. 2015etik 2017ra bitartean, Sodena arrisku kapitaleko sozietateak Davalor enpresari 2,6 milioi euro eman zizkion, baina, inbertsio hura gaizki atera zenez, Sodenako arduradun nagusi gisa, prebarikazioa eta diru publikoa xahutu izana leporatzen zaio Aierdiri kereilan. Beste urrats bat eginez, iragan astean, Andres Palomo del Arco Goreneko magistratuak diligentziak ireki zituen, eta Aierdiri ikertu gisa, auzia bera igorri eta bere eskubideen berri eman zion. Aldez aurretik, Aierdik ohartarazi zuen Gorenak ikertutzat jotzen duenean kargua utziko duela, baina, Nafarroako Gobernuaren irudiko, oraindik ez zen hori gertatu.
Eztabaida juridikoa dago ea noiz izango den Aierdi ikertu: magistratuak bidalitako auto horrekin aski den, edo ikertu gisa deklaratzera deitzen duenean. Bitartean, gerta daiteke magistratuak auzia artxibatzea ere, nahiz eta orain arte emandako bi pausoek kontrakoa aditzera ematen duten. Gobernuko zerbitzu juridikoak auzi hori aztertzen ari dira, jakin nahirik zehazki noiz den kereilaren helburua ikertu. Javier Remirez presidenteordeak gaur Parlamentuan adierazi du gobernuaren zerbitzu juridikoen irizpideak hartu dituztela aintzat uneoro eta Navarra Sumari, kontu honetan, «jarrera arduragabea» izatea leporatu dio.
Kereilaren bultzatzaile UPNk azpimarratu du jada ikertua dela eta dimisioa eman beharko lukeela . Horrez gainera, Maria Txibiteri foru legea ez betetzea leporatu dio. Astelehenean, esaterako, Javier Esparzak ohartarazi zuen «Aierdi auzia» «Txibite auzia» bilakatu dela. Aitzitik Txibitek ihardetsi zion Aierdik «berariazko jakinarazpena» jasotzen duenean, emango duela dimisioa. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192879/6-eta-8-bitarteko-igoera-aurreikusi-du-gipuzkoako-ganberak-2021erako.htm | Ekonomia | %6 eta %8 bitarteko igoera aurreikusi du Gipuzkoako ganberak 2021erako | Suspertzearen indarra erabat lotu du txertoaren eboluzioarekin. Bazkundeak dio 2022an lortuko direla COVIDaren aurreko zenbakiak, ez aurtengo amaieran. | %6 eta %8 bitarteko igoera aurreikusi du Gipuzkoako ganberak 2021erako. Suspertzearen indarra erabat lotu du txertoaren eboluzioarekin. Bazkundeak dio 2022an lortuko direla COVIDaren aurreko zenbakiak, ez aurtengo amaieran. | Gipuzkoako ekonomiak erronka handia dauka aurrez aurre, eta 202. urteak ematen dituen aukerak bere alde jartzen asmatu behar dute lurraldeko enpresek, «aukerak egongo direlako». Gipuzkoako merkataritza ganberak inkesta bat egin du lurraldeko enpresen artean, eta, hori oinarri hartuta, txosten bat plazaratu du; lan horrek islatzen du 2021. urtea izango dela suspertzearen urtea, «batik bat, urteko bigarren seihilekoan», baina 2022an lortuko direla atzera 2019k erakusten zituen zenbakiak ekonomia azaltzeko indizeetan. Horiek horrela, Bazkundeak %6 eta %8 bitarteko hazkundea aurreikusi du. «Munduko erakunderik garrantzitsuenen aurreikuspenen emaitzak asko aldatzen dira, txertoarekin lotutako jokaleku desberdinak hartzen direlako aintzat. Horregatik da hain zaila edonorentzat aurreikuspen zehatzagoak egitea», esan du Javier Zubia ganberako zuzendariak.
Zubiak azpimarratu du 2020. urtea apartekoa izan dela, lurralde ezezaguna alor askotan, baina ekonomiak izan duen beherakada galanta kontuan hartuta, enpleguari txukun eutsi zaiola. Aldi Baterako Erregulazio Espedienteak giltzarri izan dira horretarako; udazkenean, 40.000 langile egon ziren dosier horietan, eta, gaur egun, 11.000 geratzen dira, hala esan du. «Enpleguak bilakaera ona izan du BPGaren erorikoa ikusita».
Eta aurrerantzean, zer? Bada, inkestak dio Gipuzkoako enpresen %86k eutsi egingo diotela lantaldeari edo handitu egingo duela (%12); eta bakarrik %14k esan dute lantaldea murriztuko dutela. Inkesta hori abenduan egina dago, hirugarren olatuaren zartadaren atarian. Edonola ere, Bazkundeak uste du enpresek orain arte «konpromiso handia» erakutsi dutela enpleguarekin, eta aurrerantzean ere erakutsiko dutela. Horretarako, ezinbestekoa izango da ekonomiak indar hartzea. Enpresen %23k uste dute beren fakturazioa igo egingo dutela 2021ean; %45k diote ez dutela jaitsiko; eta %32k, negozioa apalduko zaiela.
Sektoreka badira aldeak, pertsonen mugimendua eta harreman sozialak beharrezkoak dituzten alorretan ezkorragoak direlako industrian baino, esaterako. Bigarren sektoreko enpresen %71k uste dute beren negozioa handitu egingo dela edo bere hartan jarraituko duela, eta soilik enpresen %28k uste dute negozioa urritu egingo zaiela.
Esportazioak
Atzeraldi Handian gertatu zen antzera, Gipuzkoako merkataritza ganberak uste du esportazioek rol garrantzitsua jokatuko dutela, eta Pedro Esnaola presidenteak nabarmendu du esparru horretan Gipuzkoako enpresek etxeko lanak eginak dituztela, 2010etik aurrera egindako ahaleginaren bidez. Merkatuak handitu egingo dira munduko BPGaren %5,5eko igoera aurreikuspenaren itzalean, baina alde handiarekin herrialde batzuetatik besteetara. Oro har, gorabidean diren herrialdeak gehiago haziko dira garatuak baino, eta Bazkundeak «dibertsifikazioan sakontzeko» eskatu die enpresei. 2020an, esaterako, gehiago saldu da gertuko herrialdeetara, urrutira baino; batik bat, Europako Batasunera. Baliteke, aurten, esportazio apala jasotzen duten herrialdeetan gehiago saldu behar izatea. Gauzak horrela, enpresen %37k diote esportazioak handitu egingo dituztela; %43k uste dute kanpo salmenten mailari eutsiko diotela; eta %20k, esportazio gutxiago egingo dituztela.
Esan beharrik ez dago: esportazio horiek jasotzen dituzten merkatuetan txertoek duten eboluziok finkatuko dute zenbateraino bete ahal izango diren hazkunde helburuak. Erosle handiak dira gutxien haziko direnak, tartean Alemania bera, baina Bazkundeko presidenteak uste du hazkunde nahikoa izango dutela euskal enpresek beren esportazioak igotzeko.
Hala, Gipuzkoako enpresek «zuhurtziaz» begiratzen diote 2021. urteari, «baita kezkaz ere», baina jakinda «hobetzeko aukerak zabalduko direla». Enpleguari eusteko «ahaleginak jarraituko du», era berean, Bazkundearen ustez, inkestak horrela islatu duelako. Eta berriro ere, merkataritza ganberak gogoratu du aurreikuspen guztiak daudela lotuak pandemiaren eboluzioari. Koronabirusa mendean hartzeko urtea 2021.a izango dela dio erakundeak, baina ez dela gauza bera izango lehenago edo geroago lortzea hori.
Eutsi egin behar zaio
«Hilabete batzuk barru aldatu egingo da agertokia, eta garrantzitsua da enpresek eustea», erantsi du Javier Zubia zuzendariak; «elkarlana eta elkartasuna egon behar dira enpresen artean, eta bezeroek ere gertuko dendetan erosi beharko lukete beren kaleak bizi egon daitezen; gehiegitan jotzen dugu Internetera». Krisiaren irteera «zaila» dator orain, baina aukeraz betea, Bazkundearen arabera: «Ezin dugu lehiakortasuna galdu azken txanpan».
Enpresa asko daude, ordea, oso estu, eta kreditu krisi baten mehatxua badela onartu du Zubiak, nahiz eta ganberak ez dituen ezagutzen kasu asko kaudimen arazo larriekin. «Oraingoz, mehatxu bat da, ez errealitatea». Hala ere, Bazkundeko presidenteak ez du ezkutatu kapitalizazio arazoak gertatzen direla enpresak kaudimen maila nahikoa ez dutenean, eta aro horietan gertatzen direla erosketa operazioak atzerriko diruarekin. «Dirua egon badagoelako merkatuan; funts handiak hor daude». Baina Gipuzkoako enpresariak bere enpresaren jabe izatea gustuko duela nabarmendu du, eta badirela erakundeak enpresarien ahalegina laguntzeko, baita finantzaketa mailan ere. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192880/auzitegiak-berretsi-egin-du-eliseo-gilen-aurkako-bi-urte-eta-hiru-hilabeteko-zigorra.htm | Kultura | Auzitegiak berretsi egin du Eliseo Gilen aurkako bi urte eta hiru hilabeteko zigorra | Ez du aintzat hartu defentsaren helegitea, eta 1.080 euro handitu du aurrez ezarri zitzaion zigor ekonomikoa. | Auzitegiak berretsi egin du Eliseo Gilen aurkako bi urte eta hiru hilabeteko zigorra. Ez du aintzat hartu defentsaren helegitea, eta 1.080 euro handitu du aurrez ezarri zitzaion zigor ekonomikoa. | Arabako Probintzia Auzitegiak atzera bota ditu Eliseo Gilen eta Ruben Cerdanen defentsak Iruña-Veleia auziaren epaiari jarritako helegiteak, eta berretsi egin du haien kontrako zigorra. Gainera, Fiskaltzaren eta akusazio partikularraren (Arabako Foru Aldundia) helegite bat aintzat hartu du modu partzialean, eta, horrenbestez, Gili ezarritako isun ekonomikoa handitu du.
Udaberrian egin zen Iruña-Veleia auziari lotutako epaiketa, aztarnategiko aurkikuntzak ezagutarazi eta hamalau urtera, eta ekainaren 10ean eman zuten epaiaren berri. Epaitegiak ondorioztatu zuen grafitoak faltsuak direla eta Eliseo Gil aztarnategiko arduradun nagusia zena jo zuen faltsutzearen erantzule nagusi. Horrenbestez, bi urte, hiru hilabete eta 23 eguneko zigorra ezarri zion iruzur egin, dokumentuak faltsutu eta ondarearen aurkako delituak egiteagatik. Urtebete, hiru hilabete eta 23 eguneko zigorra jarri zion Cerdani, txosten faltsuak egiteagatik. Horrez gainera, Gilek eta Cerdanek txostenak egiteagatik jasotako dirua Arabako aldundiari itzuli behar ziotela ebatzi zuen (12.490,20 euro). Eta Jaurlaritzari 72 euro ematera ere zigortu zuen Gil: bi euro kaltetutako pieza bakoitzeko.
Epaiari helegitea jarri zioten bi akusatuek, eta euren absoluzioa eskatu zuten, besteak beste, instrukzioa baliogabea zela argudiatuta. Haien iritziz, frogen zaintza katea eten egin zen. Arabako Probintzia Auzitegiak, hala ere, atzera bota du helegitea, eta ondorioztatu ez dela aurkeztu zaintza katea eten dela frogatzeko frogarik.
Fiskaltzaren eta akusazio partikularraren helegiteari dagokienez, auzitegiak aintzat hartu du modu partzialean, eta ebatsi du faltsutzeek agiri ofizialetan izan zutela eragina, eta ez agiri pribatuetan, epaiak adierazi zuen moduan. Ebazpenaren arabera, «grafito faltsuak ordena ofizialean edo administrazio publikoetan eragiteko asmo hutsarekin» egin zituzten, eta, ondorioz, iruzur egitean, piezak eremu publikora eraman zituzten. Hori dela eta, Gilen kontrako isuna ezarri du: sei euro ordaindu beharko ditu egunero, sei hilabetez. 1.080 euro guztira.
Auzitegiak ontzat eman du fiskaltzak eta akusazio partikularrak epaiketaren azken egunean zigor eskaeran egindako aldaketa. Ondarea hondatzea eta iruzur egitea leporatzen zioten hasieran Gili, baina omisio delitua eta dokumentuak faltsutzea ere egotzi zioten azken momentuan. Horrek zirrikitu bat ireki zuen Gili erantzukizunak eskatzeko, piezak berak zuzenean faltsutu zituela frogatu beharrik gabe.
Hamalau urteko bidea
Arabako Probintzia Auzitegiaren ebazpenarekin, itxitzat eman daiteke Iruña-Veleiaren auzibidea, erabakiaren kontrako ezelako helegiterik jartzeko bidea ixten duelako. Zigorrak irmoak dira orain, nahiz eta epaiak ez zuen argitu nor izan zen faltsutzeen egile materiala eta noiz eta nola egin zituzten faltsutzeak.
Horrela, epaitegiek amaitutzat jo dute 2006ko ekainaren 8an Iruña-Veleiako aztarnategian egindako ezohiko aurkikuntzekin hasitako bidea. Orduan, Iruña-Veleiako ikerketa taldeak III. mendeko kalbario baten aurkikuntzaren berri eman zuen, eta «munduko zaharrena» zela iragarri; egun batzuk geroago, etxe baten zimenduetan aurkitutako euskarazko hitzak III. eta VI. mendeen artekoak zirela jakinarazi zuten Henrike Knorr eta Joakin Gorrotxategi filologoek. 2008ko azaroan, berriz, idazkunak «faltsuak» zirela ondorioztatu zuen Arabako Foru Aldundiak osatutako batzorde zientifiko batek, eta, handik hilabete batzuetara, aztarnategiko arduradunen kontrako kereila jarri zuen diputazioak.
2020ko otsailaren 3an hasi zen Iruña-Veleiari buruzko epaiketa, Gasteizen, aurkikuntzak iragarri eta ia hamalau urtera. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192881/debabarreneko-esiko-zuzendaritzako-bi-kidek-dimisioa-eman-dute-txertoen-auziaren-harira.htm | Gizartea | Debabarreneko ESIko zuzendaritzako bi kidek dimisioa eman dute, txertoen auziaren harira | Gotzone Sagarduik atzo defendatu egin zuen erakunde sanitario horretako hainbat arduradunen txertaketa, pazienteekin harremana dutela argudiatuta. | Debabarreneko ESIko zuzendaritzako bi kidek dimisioa eman dute, txertoen auziaren harira. Gotzone Sagarduik atzo defendatu egin zuen erakunde sanitario horretako hainbat arduradunen txertaketa, pazienteekin harremana dutela argudiatuta. | Beste bi dimisio egon dira Osakidetzan txertaketa irregularrekin lotuta, Vocento taldeko hedabideek jakitera eman dutenez. Adierazi dute orain Debabarreneko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendaritzako bi kidek dimisioa eman dutela, txertoak jartzeko ezarritako irizpideak hautsi eta txertatu egin zirelako horiek ere.
Atzo, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean azalpenak eman behar izan zituen Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, txertaketa programaren harira sortu diren berriak hizpide hartuta. Onartu zuen «deskoordinazioa» egon dela Santa Marina erietxean, eta horregatik egin zutela han txertaketa era desegokian; langile guztiak batera txertatu zituzten, eta zuzendaritzako kideak ere bai.«Akats» horietan erantzukizuna baduela onartu zuen, baina arazoak onbidean jarrita daudela adierazi zuen.
Jakina da Basurtuko erietxean ere txertaketak egin direla ezarritako irizpideez kanpo, eta horien erantzukizuna hango zuzendariarena zela argudiatu zuen. Hain justu, kargua utzita dago ja. Onartu zuen beste ESI batzuetan ere zuzendaritzatako kideei jarri zaizkiela txertoak, tartean Debabarrenean, baina horiek ondo jarritako txertoak direla esan zuen, langile horiek badutelako hartu-eman zuzena pazienteekin.
Gaur goizean, Eusko Jaurlaritzako buruzagiek, eta baita Eusko Alderdi Jeltzale EAJkoek ere, adierazpenak egin dituzte Sagarduiri babesa erakusteko eta ondo ari dela azaltzeko.
Santiago ospitalean
Argia-k jakinarazi du, halaber, pazienteekin harreman zuzenean ez dauden hainbat langile ere txertatu egin direla Gasteizko Santiago erietxean, eta kutsatuekin lanean ari diren asko, aldiz, ez. Informazio horren arabera, Arabako ESIko zuzendaritzak hutsegiteak onartu zizkien sindikatuetako ordezkariei, asteazken eguerdian egindako larrialdiko bilera batean. Ordezkari sindikalen ustez, kudeaketa txarraren eta antolakuntzarik ezaren ondorio dira. Sagarduik erietxe hori ez zuen aipatu atzo Eusko Legebiltzarrean egin zuen agerraldian. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192882/beste-1501-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean-eta-81-da-positibo-tasa.htm | Gizartea | Beste 1.501 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, eta %8,1 da positibo tasa | Egoerarik kezkagarriena Bizkaikoa da: beste 730 kasu atzeman dituzte. Ospitaleak ere etengabe ari dira betetzen, eta 878 lagun daude koronabirusak jota ospitaleetan | Beste 1.501 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, eta %8,1 da positibo tasa. Egoerarik kezkagarriena Bizkaikoa da: beste 730 kasu atzeman dituzte. Ospitaleak ere etengabe ari dira betetzen, eta 878 lagun daude koronabirusak jota ospitaleetan | Pandemiak oldartuta jarraitzen du: beste 1.501 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak iragarri dutenez, 18.623 proba egin zituzten atzo; beraz, %8,1 izan zen positiboen ehunekoa. Positibo berriei dagokienez, azken hilabeteetako daturik txarrena da, azaroaren 13tik ez baitzituzten hainbeste kasu atzeman egun bakarrean —1.640 izan ziren orduan—.
Lurraldez lurralde begiratuta egoera Bizkaian da kezkatzeko modukoa, batez ere: beste 730 kasu atzeman dituzte, inoiz atzemandako gehiena. Gipuzkoa ere ez da atzean geratzen 342 positibo berrirekin —azaroaren 21etik erregistratutako kopururik handiena da—. Egoera ez da ona Nafarroan ere: 228 positibo berri egon dira. Araban, berriz, zenbakiak apalagoak dira: 186 kasu gehiago atzeman dituzte. Araban, 100.000 biztanleko 592 kasu daude; Bizkaian, 661; eta Gipuzkoan, 518.
Egoera hori islatzen ari da ospitaleetan ere, eta etengabe ari dira gora egiten ospitaleratzeak. Atzo, esaterako, beste 113 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Horrenbestez, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman dituen datuen arabera, 878 gaixo daude koronabirusak jota ospitalean; horietako 169 larri daude, ZIUetan. Bi hilabete pasa egin behar da atzera antzeko datuak aurkitzeko. Azaroaren 18an, esaterako, 894 gaixo zeuden ospitaleetan; horietako 195 ZIUetan. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192883/donostiako-ostalaritza-itxiko-dute-gaur.htm | Gizartea | Donostiako ostalaritza itxiko dute gaur | Bilbo eta Gasteizen ondoren, gune gorrira pasatu da Gipuzkoako hiriburua. Barakaldon ere neurri bera ezarriko dute. | Donostiako ostalaritza itxiko dute gaur. Bilbo eta Gasteizen ondoren, gune gorrira pasatu da Gipuzkoako hiriburua. Barakaldon ere neurri bera ezarriko dute. | Jatetxeak eta tabernak itxita, ostalaritzak indar handia duen hiri batean. Beraz, horrela dago Donostia gauerditik. Izan ere, azken 14 egunetan, 100.000 pertsonatik 500eko baino handiagoko intzidentzia tasa pilatu da hirian (530,73), eta, horren bitartez, eremu gorri deiturikoan dago.
Bilbon urtarrilaren 22tik daude itxita taberna eta jatetxeak; Gasteizen, 26tik, eta Baionan eta Ipar Euskal Herri osoan, urriaren amaieratik. Iruñean, eta Nafarroa osoan ez dute gune gorrien sistema ezarri, eta, horren ordez, herrialde osoan, joan zen larunbatetik debekatuta dago taberna eta jatetxeen barruan egotea. Bakarrik terrazetan kontsumi daiteke.
Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan dituzte ostalaritzaren inguruko neurririk zorrotzenak: urriaren amaieratik, itxita daude tabernak eta jatetxeak.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, denera, 80 hiri eta herri daude eremu gorrian, eta, beraz, ostalaritza eta eskola kirola jarduerak etenda. Azken ebazpena astelehenean argitaratu zuen Jaurlaritzak, eta, orduan, 63 herri zeuden gune gorrian. Beraz, lau egunetan beste 17 herri daude egoera horretan. Horietako 41ek, gainera, 5.000 biztanle baino gehiago dituzte.
Barakaldo ere bai Donostiaz gain, beste hiri handi bat batu da ostalaritza itxia izango dutenen zerrendara: Barakaldo (Bizkaia); ehun mila biztanle pasatxo ditu, eta azken 14 egunotan 521,21ko intzidentzia tasa metatu du.
Intzidentzia tasak, herriz herri, eta gune gorian dauden herrien zerrenda ere hemen ikus daiteke. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192884/duela-mende-bateko-bilbo-ikusgai-guggenheimen.htm | Kultura | Duela mende bateko Bilbo ikusgai Guggenheimen | XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran Bilbon aritutako artisten formatu handiko koadroak bildu ditu museoak ‘Bilbo eta pintura’ erakusketan. Aurtengo lehena da, eta bihartik abuztuaren 29ra arte bisitatu ahal izango da. | Duela mende bateko Bilbo ikusgai Guggenheimen. XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran Bilbon aritutako artisten formatu handiko koadroak bildu ditu museoak ‘Bilbo eta pintura’ erakusketan. Aurtengo lehena da, eta bihartik abuztuaren 29ra arte bisitatu ahal izango da. | Kasualitatez egokitu da Bilbo eta pintura erakusketaren inaugurazioa pandemia garaian. Bilboko Guggenheim museoko aurtengo lehen proposamenak XIX. mende bukaerako eta XX.aren hasierako Bilbo agertzen du, nagusiki, bertan bizi ziren artisten begiradetatik, baina garai hartako egoerak antza du gaur egungoarekin, Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariak azpimarratu duenez: «Pandemia, setio eta gerraren ondoren Bilbok izan zuen modernizazio prozesua erakusten dute obrek». Erakusketak «urte askoko» lana behar izan duela nabarmendu du zuzendariak, eta, hortaz, ez zuela printzipioz osasun egoeraz aritzeko helburua, baina, dena den, artistok «lekukotza baliagarria» ere ematen dutela iritzi dio, «erreakzionatzeko izan zuten ahalmena» agerian uzten baitute erakusketako muralek, besteak beste. Horrenbestez, «omenaldia» ere badela gaineratu du zuzendariak. Bildumak Iberdrolaren laguntza jaso du, eta bihartik abuztuaren 29ra bitarte egongo da ikusgai.
Erakusketa osatzen duten 27 koadroen bidez, bisitariak aurrez aurre izango du inflexio puntu baten irudikapena, Kosme Barañano komisarioaren hitzei erreparatuta bederen. Izan ere, osasun larrialdia eta gerrak atzean utzita, Bilbo arlo guztietan hazten ari zen. Barañanok azaldu duenez, 1800. urtean 11. 000 biztanleko tokia baino ez zen Bilbo, eta Zazpikaleek soilik osatzen zuten. Aldamenean zituen hala nola Begoñako, Deustuko eta Abandoko elizateak, baina artean udalerriari anexionatu gabe zeuden. Beraz, Zazpikaleetan bizi zirenek eraman zituzten aurrera mende amaierako berrikuntzak, tartean baita artistikoak ere, eta Bilbo «heterogeneo» bat eratu zuten, Bidarteren hitzetan. «Merkatariak, marinelak, indianoak, atzerritarrak, nobleak, itsasontzietako kapitainak, funtzionarioak, Europako gorteetan arrakasta izandakoak edota laborariak» batu ziren garaiko Bilbon, komisarioak aletu duenez, eta koadrook «aniztasun» horren isla dira.
Zazpikaleetako biztanleen artean nagusi ziren merkatariak, baina aurki artistak ere sortuz joan ziren, horietako asko merkatarien ondorengoak. Barañanok dioenez, «artista gazte horiek hamazortzi, hemeretzi edo hogei urterekin Parisa joan ziren arte ikasketak egitera. Ez Madrilera, ezta Erromara ere; Parisa, han baitzeuden mugimendu artistiko berriak». Artista horiek itzuli zirenean, beraiekin batera ekarri zituzten hemen ezezagunak ziren hainbat molde artistiko, eta horietara jo zuten muralak margotzeko. Horiek horrela, espresionismoa, abstrakzioa eta bestelako abangoardiak jorratu zituzten euren pinturetan, eta, hortaz, erakusketak hainbat joeratako obrak hartzen ditu.
Askotariko ikuspuntuak
Bilduma koadro handiz osatuta dago, izenondoaren bi adieratan, komisarioak zehaztu duenez: «Batetik, formatu handiko koadroak direlako. Eta, bestetik, kalitate handikoak direlako». Proposamena ontzeko, hainbat instituzio eta bilduma pribatuetara jo du Barañanok: besteak beste, Sociedad Bilbaina, Athletic Club museoa, Bilboko Elkarte Filarmonikoa eta Bizkaiko Foru Aldundia izan dira obrak maileguan eman dituzten erakundeetako zenbait, haietako batzuk erakusketak hizpide duen garaian bertan sortutakoak. Erakusketak, guztira, hamabost artisten begiradak jasotzen ditu: hala nola Aurelio Arteta, Gustavo Maeztu edo Ignacio Zuloagaren sorkuntzak ikus daitezke. Halere, erakusketaren muina mende aldaketatik gertuko hamarkadetako artistek osatzen duten arren, XVI. mendetik XX. mendeko bigarren erdialdera doan tarteko obrak aurki daitezke aretoetan, orokorrean. Hala, 1575ean argitaratutako liburu bateko Bilboren ilustrazio bat ikus daiteke, baita Agustin Ibarrolaren koadro bat ere.
Artista kopurua handia izaki, garaiko Bilbo hainbat ertzetatik irudikatzea lortu du komisarioak: landa eremua, itsas giroa eta hiriko bizitza uztartuta ageri dira, eta garapen arlo horren bukaera ekarri zuen 1936ko gerra ere agertzen dute pare bat koadrok. Gainera, erakusketako hiru aretoetako bat folkloreari eskaini diote oso-osorik. Ikuspuntuen subjektibotasuna azpimarratu du Barañanok: «Ez zuten egoera dokumentatzeko intentziorik, pinturaren bidez esperimentatzekoa baizik. Artisten historia pertsonala dira: Bilbo oso pertsonala islatzen dute, baina existitzen zena eta oso batua zegoena». |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192886/mercedesek-aurtengo-ekoizpen-helburua-handitu-du.htm | Ekonomia | Mercedesek aurtengo ekoizpen helburua handitu du | 8.500 unitate gehiago egingo ditu, eta, horretarako, lan txandetan aldaketak ezarriko ditu. Sindikatuek salatu dute langileen bizkar egin nahi duela hori zuzendaritzak, hainbat langile kaleratuz eta lan baldintzak okertuz. | Mercedesek aurtengo ekoizpen helburua handitu du. 8.500 unitate gehiago egingo ditu, eta, horretarako, lan txandetan aldaketak ezarriko ditu. Sindikatuek salatu dute langileen bizkar egin nahi duela hori zuzendaritzak, hainbat langile kaleratuz eta lan baldintzak okertuz. | Mercedeseko zuzendaritzak 8.500 unitate handitu ditu Gasteizko lantegiko furgoneten produkzioaren aurreikuspenak 2021erako. Baieztatuz gero, produkzioa 140.000 unitatera irits daiteke; sindikatuen arabera, fabrika zabaldu zenetik izandako kopururik handienetako bat izango litzateke hori. Zuzendaritzak uste du ez duela 2019ko ekoizpen maila 2023a baino lehen berreskuratuko. Konpainiak 125.000 furgoneta ekoitzi zituen 2020an, eta 160.000, berriz, 2019an.
Ekoizpen planaren berrikuspena ostegun honetan helarazi diete langileen ordezkariei. Azaldu dietenez, horretara egokitzeko, lantegian otsaileko lau larunbatetan lan egingo dute, eta litekeena da martxoko larunbatetan ere lan egitea. Zuzendaritza, halaber, gaueko txanda luzatzeko aukera aztertzen ari da. Logistikaren arloko jarduketak eta hornitzaileekiko harremanak ere aurreikuspen berrira egokituko ditu.
Langileen protestak
Sindikatuak ez daude ados aldaketa horiekin. Zuzendaritzak ez du argitu erabaki horrek nola eragingo dion lantaldeari. Abenduan 500 kaleratze iragarri zituen, azpikontratutako eta behin-behineko langileak gehienbat —5.000 behargin ditu Gasteizko plantak—, eta horietako asko jada kaleratu egin dituztela salatu dute sindikatuek.
Herenegun, langileen batzordeak antolatuta, protesta egin zuten Arabako Justizia Auzitegiaren aurrean. Salatu dutenez, lan txandetan zuzendaritzak «bere kabuz» indarrean sartutako aldaketa horiek, kaleratzeak eragiteaz gain, langileen lan baldintzak ere nabarmen okertu dituzte, eta nabarmendu dute mozkinak handitzeko asmoz egin duela. Hori aztertzeko auzi saioa egin zuten. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192887/egunean-behin-jokoaren-sasoi-berria-hasiko-da-astelehenean.htm | Bizigiro | Egunean Behin jokoaren sasoi berria hasiko da astelehenean | Zortzi aste iraungo du seigarren sasoiak, Aste Santura arte. Aurrekoan 60.000 lagunetik gora jokatu zuten egunero. | Egunean Behin jokoaren sasoi berria hasiko da astelehenean. Zortzi aste iraungo du seigarren sasoiak, Aste Santura arte. Aurrekoan 60.000 lagunetik gora jokatu zuten egunero. | Sasoi motza izango da Egunean Behin jokoaren seigarrena: zortzi aste, otsailaren 1etik, hau da, astelehenetik, Aste Santura arte. Sakelakorako dagoen euskarazko aplikaziorik arrakastatsuena da, eta dozenaka milaka jokalari batu ditu egunero aurreko sasoietan.
Izan ere, irailetik eta abendura bitarte jokatu zen aurreko sasoian, eta 60.000 pertsona baino gehiago aritu ziren egunero jokatzen. «Ea eusten diogun arrakasta maila horri 2021ean ere. Pandemiaren giroan jokoa babestera animatu direnei eskerrak eman nahi dizkiegu, sariak jarriko dituzte astero-astero, irabazleentzat zein zozketaz aukeratutako jokalarientzat», adierazi dute jokoaren arduradun Codesyntax enpresakoek.
Babesle horietako bat Elkar da, eta hainbat sari jarriko ditu. Esaterako, jokoa hasi eta zortzi astera, sailkapeneko lehen hirurek 150, 100 eta 50 euroko bonuak jasoko dituzte, Elkar dendetan erosteko. 50 euroko beste bi bonu zozkatuko dituzte.
Babesleen artean daude, besteak beste, Izarkom telekomunikazio operadore kooperatiboa, Txepetxa gurpilak, Munduko Hizkuntzen Unesco Katedra, Mondragon Unibertsitatea, Euskal Alien Nazioa ihes-gela (Euskararen Etxean, Bilbon), Danobatgroup eta Lurgida app.
Antolatzaileek adierazi dutenez, aurten «maltzurragoak» izango dira matematikaren inguruko galderak.
Sakelakoan jokatzen da Egunean Behin. Trivial estiloko hamar galderari erantzun behar diote jokalariek, hiru erantzunetatik bat aukeratuta, eta bakarrik egunean behin joka daiteke. Codesyntax enpresak 2019an sortu zuen, eta arrakasta handia lortu du.
2019ko abenduan jokatu zen lehenengo finala, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192888/osasun-langileek-beste-hitzarmen-bat-eta-lan-baldintza-hobeak-eskatu-dituzte.htm | Gizartea | Osasun langileek beste hitzarmen bat eta lan baldintza hobeak eskatu dituzte | Greba eguna izan dute gaur Osakidetzako langileek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. "Nekatuta" daudela diote, eta eskatu dute baliabide gehiago jartzeko euren esku: "Pertsonalak eta materialak". | Osasun langileek beste hitzarmen bat eta lan baldintza hobeak eskatu dituzte. Greba eguna izan dute gaur Osakidetzako langileek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. "Nekatuta" daudela diote, eta eskatu dute baliabide gehiago jartzeko euren esku: "Pertsonalak eta materialak". | Ez da koronabirusagatik bakarrik, baina Osakidetzako langileak lehertuta daude. Ez da azken urtean jasandako presioagatik soilik, baina okerrera egin du osasun langileen ongizate fisiko eta psikologikoak. «Nahikoa da!» dio Donostiako Bulebarrean egindako elkarretaratzeko pankartak; gorrian dagoen semaforo baten irudia du afixak albo batean. Atzean, dozenaka erizain, mediku, zaintzaile... Berdin Gasteizen eta Bilbon ere; Osakidetzako langileek greba eguna baitzuten atzo, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gehiengo sindikalak deituta. Badakite egoera ez dela xamurra, baina hobetu daitekeela uste dute, eta horretarako irten ziren atzo kalera: hitzarmen berri bat eta baldintza hobeak eskatzeko.
Ez dira protesta jendetsuak, baina mobilizazioetan bildutakoek azaldu dute zergatia: «Larunbatetan bezainbeste langile jarri dituzte lanean, ia %100 zerbitzu minimoetan gaude», azaldu du UGTko Cristina Sanchezek, Donostiako elkarretaratzean. Sindikatuek bai, gehiengoak egin du bat: ELAk, LABek, Satsek, CCOOk, UGTk eta ESK-k. Gipuzkoako hiriburuan elkartu dira sektoreko ordezkari sindikalak, eta egungo egoeraren balorazioa egin dute. Eta ia guztiek ahotan izan dituzte nekea, ondorio emozional eta psikologikoak, «lehertuta» egotea...
«Erizainen kasuan, ez dago nahikoa langilerik. Ikusten dugu, gainera, baliabide eskasia dagoela; oraintxe lortu dugu FFP2 motako maskarak edukitzea. Ez dago nahikoa langile... Jendeak sentitzen du bere lanak ez daukala aitortzarik», ohartarazi du Satseko Amalia Gonzalezek. Baliabide eskasia salatu du LABeko Eneko Pascualek ere: «Azken hilabeteetan okerrera egin du egoerak: gero eta nekatuago gaude, ez dago baliabiderik; ez jende, ezta material aldetik ere... Osakidetzak ez du egoera konpontzen inondik inora. Gero eta okerrago dago kontua».
Egiturazko arazoa
Koronabirusa dute ahotan Donostian eta Gasteizen bildutakoek, baina bada etengabe aipatzen den beste kontu bat ere: arazoa ez dela oraingoa, egiturazkoa dela. Orain, pandemiaren eraginez, antzeman dute langileen behin-behinekotasunak eta lanpostu egonkorrak ez egoteak ondorioak dituela, baina problema aurretik datorrela nabarmendu dute. Donostian izan da ELAko Gipuzkoako arduradun Izaskun Sorondo, eta oroitarazi du mobilizazioak aurretik ere bazeudela: «Gure protestak ez dira pandemiaren ondorioz sortutako mobilizazioak soilik. Guk salatzen duguna da Osakidetzak egiturazko gabezia batzuk bazituela». Azaldu du, esate baterako, gero eta langile gehiagok hartzen dutela erretiroa —Osakidetzako lehen belaunaldikoak diren horiek—, eta nahiz eta oposizioak egin, lanpostu gehiago behar direla.
Lehen arretako langileen baldintzak duintzea ere eskatu dute. Gasteizen izan da ESK-ko ordezkari Patxi Nicolau, eta eskatu du arlo horretako langileen baldintzak hobetzeko: «Egoera okertu egin da, sistemak bazter utzi duelako». Berdin mintzatu da Donostian Satseko Gonzalez: «Gure osasun sistemaren oinarria da, arreta handiagoa jarri behar diote».
Egoera onbideratzeko, negoziazioa eta planifikazioa eskatu diete erakundeei: «Negoziatzera deitzen gaituzte, baina gero ez dute itunerako jarrerarik», dio UGTko Cristina Sanchezek; «Berehalako konponbidea» eskatu du LABeko Pascualek. Gainera, hitzarmen berria lortu arte protestekin segituko dutela ohartarazi dute. Horregatik, kargu hartu diote administrazio publikoari, eta egoera ahal bezain laster bideratzeko eskatu dute. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192889/marina-nunezen-azalik-gabe-erakusketa-ireki-du-kubo-kutxa-aretoak.htm | Kultura | Marina Nuñezen 'Azalik gabe' erakusketa ireki du Kubo Kutxa aretoak | Artistaren piezarik berrienak eta 30 urteko ibilbidearen sintesi lan bat jarri dituzte. Trantsizioan diren identitateez eta gizakiak teknologiarekin eta inguruarekin duen harremanaz dihardute. Apirilaren 25era arte bisitatu ahalko da erakusketa. | Marina Nuñezen 'Azalik gabe' erakusketa ireki du Kubo Kutxa aretoak. Artistaren piezarik berrienak eta 30 urteko ibilbidearen sintesi lan bat jarri dituzte. Trantsizioan diren identitateez eta gizakiak teknologiarekin eta inguruarekin duen harremanaz dihardute. Apirilaren 25era arte bisitatu ahalko da erakusketa. | Juan Luis Goenagaren koadroak batu, eta oso bestelako proposamen batekin ireki du urtea Donostiako Kubo Kutxa aretoak: Marina Nuñez artistak (Palencia, Espainia, 1966) aretorako berariaz osatu duen Azalik gabe erakusketarekin. Eskuz margotutako koadroak eta, batez ere, ordenagailu bidez egindako irudiak eta bideoak biltzen ditu, eta, artistaren lan berrienak nagusi badira ere, horra heltzeko aurreko hamarkadetan egin dituen urratsak ere jasotzen ditu erakusketak. Lotuta baitaude, eta denborak ohartarazi baitie, bai berari eta bai aspalditik haren lana jarraitzen duen Susana Blas komisarioari, leku ezberdinetatik, baina auzi berberetara itzultzen dela artista azken buruan: «Trantsizioan diren identitateak, lauhazka doazenak, kanonikoak ez direnak: hori da erakusketako eta bere 30 urtetako lanaren gai nagusia».
Duela bi urte hasi ziren erakusketa prestatzen, eta Ane Abalde aretoko zuzendariak aipatu du azken hilabeteetako egoerak berretsi egin duela orduan antzematen zioten zentzua. Izan ere, nortasun aldakorrekin batera, gizakiak teknologiarekin eta naturarekin erlazionatzeko duen modua da Nuñezen lanaren beste ardatzekotako bat, eta, horregatik, Blasek nabarmendu du gaurkotasunari erabat lotutako erakusketa dela. «Ez da maiz gertatzen. Margoak ikustera joatea beti dago ondo, baina agian ez dizute hainbeste hitz egiten bizitzen ari zaren garaiaz. Lan hauek bai, eta horregatik ere izan daitezke deserosoak. Ez dut uste inor epel uzten dutenik».
Izaki malguak, metamorfikoak, anomaloak irudikatzen dituzte Nuñezen lanek, genero roletatik zein bestelako normetatik ateratzen direnak. Hainbat formatutan ontzen ditu, eta, pinturarekin hasi eta oraindik tarteka hara itzultzen bada ere, batez ere 3D softwarearekin eta efektu bereziekin ari da lanean azken urteetan. Hala osatutako obra berrietako bat da, hain justu, erakusketako pieza nagusietako bat, artistak duela aste gutxi bukatu duena: Aztia. Pantaila handi batean proiektatuta, gizaki bat agertzen du tornado bat eragiten, eta Lorategi basatia (2019) izeneko instalazioa dago haren alboan, zeinak neurrigabe haziz doan lorategi bat erakusten duen.
Marina Nuñezen 'Murgiltzea' (2019) instalazioa, Kubo Kutxa aretoan. ANDONI CANELLADA / FOKU
Horiek igorri dezaketen ikuspegi «distopikotik» urrun, ordea, artistak ñabartu du erakusketaren asmoa hain zuzen aurkakoa dela: suntsipenaren gainetik eraldaketa hobestea eta inguruarekiko beste harreman bat sustatzea. Hartara dator izenburua ere, gizakia kanpoaldetik isolatzen duen sinbolotzat hartuz azala. Nuñez: «Pieza gehienek azalik gabeko harreman baten aldeko apustua egiten dute, inguruarekiko harreman jariakor, enpatiko eta are sinbiotiko baten aldekoa».
Komisarioak aipatu du Nuñezen lana ezaugarritzen duen beste puntu bat «diskurtso burutsuek» beren piezetan duten oihartzuna dela. Teorialari horien artetik —asko zientzia fikzioari lotutakoak—, Donna Harawayren ekarpenak harengan izan duen eragina azpimarratu du: 1984ko Ziborg Manifestua-k eta berriki eman duen Arazoarekin jarraitu idatziak, esaterako, inguruarekiko harremanak birkonfiguratzearen premiaz diharduenak.
Lau «orbitako» ibilbidea
Erakusketa lau «orbitatan» antolatu dute, modu zirkularrak hobeto erantzuten diolakoan Nuñezen lanari. Lau eremuak ere kiribil bat balitz bezala lotu dituzte, eta argiarekin ere jokatu dute horretarako: lehen eta azken orbitetan, geldotasun eta analisirako piezak jarri dituzte, argitan; eta alderdi «sentsorialago» batetik jasotzera bideratutakoak erdiko eremuetan, erdi ilunpetan.
Lehen orbitak hormetan zintzilikatutako hiru serie hartzen ditu: Beren onetik kanpo. Supernobak (2018), Murgiltzea (2018) eta Itsaskia (2020). Era ezberdinetan, beren ingurunean disolbatuz doazen gorputzak agertzen dituzte denek.
Oso bestelakoa da hurrengo bi aretoetan datorrena. Ikus-entzunezko piezak eta instalazio bideografikoak dira, eta Murgiltzea (2019) da, Aztia-rekin batera, tamainaz ikusgarriena. Arkitektura begetal eta geometrikoetatik materialean integratutako izakiak agertzen dira, barrurantz mugitzen. Blas: «Kiribil azkengabe bat da, non amaieran ikusiko ditugun pertsonaia batzuk materialtasun horretan guztiz diluituta, banaketarik gabe inguruaren eta subjektibotasunaren artean». Ondoan dago Geldirik ere, propio erakusketarako bukatu duena. Zoruan jarritako pantailetan, ileak eta bestelakoak ateratzen zaizkien forma «femeninoak» ageri dira, geldo mugitzen. Margo klasikoetan daude oinarrituta batzuk, eta artistak aitortu du pintura ikasketek bere obran beti izan duten eraginaren isla dela.
Itzal artean segituta, begia da hirugarren aretoko irudi nagusia. Begia, «mundu berriak sortzeko gai den sormen begiradaren sinbolotzat» hartuta. Pitzadura (2013) da han den piezetako bat, eta artistak uste du munduan egoteko modu batez ere ari dela: «Modu bat ez duena behin betiko emaitza bat bilatzen; baizik eta onartzen duena gizaki izatea prozesuan egotea dela».
Hiru orbiten ostean, denboran atzera egin nahi duen azken aretora helduko da bisitaria azkenik. Artistaren aurreko zenbait lan ikonikok irekitzen dute, 1996ko Munstro emeak saileko olioek, kasurako, eta Marina Nuñez, denboraren tunela izeneko ikus-entzunezkoak ixten, zeinak artistaren hiru hamarkadako ibilbidea biltzen duen, kronologikoki. Horiek eta egun lantzen dituen piezak elkarrizketan daudela sumatzen du artistak, eta zirkulazio horretan beti egon den elementu bat azpimarratu du: «Nire obran beti izan da zentrala kanonetik kanpokoa irudikatzea, eta hori, definizioz, beti da monstruosoa. Beti zaramatza lurralde deserosoetara». |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/192890/farceko-buruzagi-ohiak-prest-daude-justiziaren-erabakia-onartzeko.htm | Mundua | FARCeko buruzagi ohiak prest daude justiziaren erabakia onartzeko | Bakerako Justizia Bereziak hainbat bahiketa eta gerra krimen egotzi dizkie zortzi gerrillari ohiri. Leporatzen zaizkien delituak aitortuz gero, bost eta zortzi urte arteko zigorrak jasoko dituzte; aitortu ezean, hogei urte artekoak. | FARCeko buruzagi ohiak prest daude justiziaren erabakia onartzeko. Bakerako Justizia Bereziak hainbat bahiketa eta gerra krimen egotzi dizkie zortzi gerrillari ohiri. Leporatzen zaizkien delituak aitortuz gero, bost eta zortzi urte arteko zigorrak jasoko dituzte; aitortu ezean, hogei urte artekoak. | JEP Bakerako Justizia Bereziak har dezakeen neurririk gogorrena hartu zuen atzo FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak gerrilla ohiko zortzi buruzagiren aurka: bahiketaz eta gerra krimenez akusatu zituen. Zerrenda beltz horretan ageri direnak dira Rodrigo Londoño Timochenko, gerrilla ohiaren eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioa sinatu zituena, eta Comunes alderdiko burua –aurrez Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea–; Julian Gallo eta Pablo Catatumbo senatariak, Jaime Alberto Parra, Milton de Jesus Toncel, Juan Hermildo Cabrera, Pastor Alape eta Rodrigo Granda gerrillaburu ohiak. Zehazki egozten dizkieten delituak hauek dira: homizidioa, bahiketa, gizateriaren aurkako delituak eta gerra krimenak. Horrez gain, haien ardurapean zeudenek bahituei eragindako torturen eta sexu indarkeriaren erantzule ere egiten dituzte.
Akusatuetako seik, Comunes alderdiko senatariak guztiak, adierazi dute gaur haien aurkako akusazioak aztertzen ari direla, eta prest daudela justiziaren erabakia onartzeko: «Biktimen erreparazioarekiko eta justiziarekiko konpromisoa atzeraezinezkoa da». Sare sozialen bidez zabaldutako oharrean sinatzailek gogorarazten dute orain arteko prozesuan «egia osoa» esan zutela, eta biktimen eskariak betetzen ahalegindu zirela, hainbat bahiketen inguruko informazioa emanez. «Gure konpromisoak frogatzen du, sistema honen aurka daudenen gainetik, tartean Ivan Duque presidentea bera, justizia sistema bere bidea egiten ari dela», berretsi du Gallok.
Salaketak Comuneseko senatarien aurka jotzeko baliatu du Duquek eta «benetako zigorrak eta proportzionalak» eskatu ditu gerrillari izandakoentzat. «Kolonbian ezin ditugu bi neurri erabili, eta, horren arabera, delitugileak diren herritarrak —edozein dela ere— ezin aurkeztu izatea sekula kongresistagai gisa, nahiz eta beste batzuek beren aulkietan dirauten giza krimenengatik kondenatuta egonagatik ere».
Akusatutako zortzi buruzagiek 30 eguneko epea dute leporatzen zaizkien delituak aitortuko dituzten edo ez jakinarazteko. Aitortuz gero, bost eta zortzi urte arteko etxeko atxiloaldiari egin beharko diote aurre; ukatzen badituzte, berriz, auzitegien esku geratuko lirateke, eta hogei urte arteko kartzela zigorrak ezarri ahal izango dizkiete. Lehen kasuan, etxeko atxiloaldiaz gain, hainbat gizarte lan ere egin beharko lituzkete auzipetuek «biktimei eta gizarteari eragindako mina erreparatzeko», besteak beste, eskolak eta errepideak eraikitzeko lanak egitea edota ingurumena babesteko programetan parte hartzea. Bestetik, leporatzen zaizkien delituak aitortu ez eta auzitara joz gero, atzera egiteko aukera izango lukete epaia eman aurretik, eta kasu horretan ere bost eta zortzi urte arteko kartzela zigorrak jasoko lituzkete.
01 Kasua izenez ezagutzen dena 2018ko urrian zabaldu zuten, eta 1993tik 2012ra bitarte egindako 21.400 bahiketa jasotzen ditu. Horietako gehienak 1998tik 2002ra bitarte egindakoak. JEPeko kideek, hala ere, aitortu dute ikerketa «kutsatua» egon daitekeela, ezin izan zelako biktima kopurua zehaztu: «Askok ez zuten salaketa jarri nahi izan erasotzaileek mendekua hartuko zuten beldur, eta beste batzuetan, litekeena da ekintzen erantzuleak FARC gerrillarekin zerikusirik ez zuten gaizkileak izatea».
Bake akordioetatik sortutako auzitegi bereziak bi urte eta erdi behar izan ditu jasotako salaketa guztiak ikertzeko. Tarte horretan, Polizia operazioetan konfiskatutako dokumentu eta ordenagailuak gainbegiratu ahal izan ditu, baita fiskaltzaren txostenak ere. Horrez gain, 257 gerrillari ohiri jasotako testigantzak ere aztertu ditu. Horiek taldeka eta banaka egindako aitortzetan aitortu zuten bahiketetan parte hartu izana. «Bahiketak eta bestelako askatasun gabetzeak ez ziren hutsegiteak izan, ezta gerrak bultzatuta hartutako erabakiak ere», ondorioztatu du auzitegiak.
Barkamena
Iazko irailean, orduan oraindik FARC alderdia zeneko hainbat kidek barkamena eskatu zieten bahiketen biktimei eta haien senideei, Londoñok berak eta beste hainbat buruzagik sinatutako idatzi baten bitartez. «Gure fusilak betirako isildu ostean, eta bizitza zibilak ahalbidetu digun hausnarketarako tartea baliatuta, esan nahi dizuegu bahiketa oker izugarria izan zela, eta ez dugula egindakoaz damutzea beste aukerarik», zioen oharrak.
Idatzian, gerrillari ohiek onartzen zuten bahiketek «kolokan» jarri zutela euren sinesgarritasuna eta «zauri bat» zabaldu zutela biktimetan. Comunes alderdiak Andres Felipe Perez haurraren kasua ekarri zuen gogora ohar hartan. Perezen aita Kolonbiako Armadako kidea zen, FARC gerrillak bahitua. Haurra gaixo zegoen aita bahitu zutenean, eta ez zuen hura gehiago ikusi ahal izan hil aurretik. «Bihotzean sartutako aizto baten gisan sentitzen dugu Perez entzun ez izana. Ezin diegu kendutako denbora itzuli, bahitu guztiei eragin genien sufrimendua eta umiliazioa saihesteko».
Baina, barkamena eskatzeaz gain, gatazkak iraun zuen artean desagerrarazitakoak bilatzeko lanetan ere ari da parte hartzen alderdia. Bake akordioen ostean sortutako Desagertutzat Emandako Pertsonen Bilaketa Zentroaren arabera, 120.000 lagun desagertu ziren 1970 eta 2015 urteen artean Kolonbian; horietatik gutxienez 308, gerrillariak edo gerrillari ohiak.
Memoria Historikorako Erakunde Nazionalaren datuen arabera, talde paramilitarrak izan ziren desagertzeen %46,1en erantzule, gerrillak %19,9rena, FARCek armak utzi ostean sortutako taldeak %8,8rena, eta estatuko segurtasun indarrak %8rena. Maria Lucely Urbano gerrillari ohiak azaldu duenez, FARCeko kide izandakoak bilatze lanetan parte hartzen ari diren arren, askok ez dute gogoratzen non ikusi zituzten azkenengoz desagertuak. Alde horretatik, Urbanok nabarmendu du militarrekiko elkarlan estuagoak lagunduko lukeela. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192891/mendigorrian-d-ereduan-matrikulatzeko-aukera-izango-dute-datorren-ikasturtetik-aurrera.htm | Gizartea | Mendigorrian D ereduan matrikulatzeko aukera izango dute datorren ikasturtetik aurrera | Behatokiak Nafarroako Gobernuari eskatu dio argitzeko zein baldintza bete behar dituzten ikastetxeetan D ereduko lerroak irekitzeko | Mendigorrian D ereduan matrikulatzeko aukera izango dute datorren ikasturtetik aurrera. Behatokiak Nafarroako Gobernuari eskatu dio argitzeko zein baldintza bete behar dituzten ikastetxeetan D ereduko lerroak irekitzeko | Azken hilabeteetako borrokaren ondoren, Mendigorriko (Nafarroa) gurasoek lortu dute helburua: datorren ikasturtean haurrak D ereduan matrikulatzeko aukera izango dute Mendigorriko Maria Espinal Olcoz ikastetxe publikoan. Hizkuntza Eskubideen Behatokiak azaldu duenez, gaur jaso dute berria Mendigorrian D eredua guraso taldeak eta Behatokiak berak Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuko arduradunekin izandako bileran. Mendigorriko haurrek urteak daramatzate Garesko (Nafarroa) ikastetxera joaten, euskaraz ikasi ahal izateko. Behatokiak emandako datuen arabera, gaur egun, 12 urte arteko herriko haurren %35-45 kanpora joaten da euskaraz ikastera.
D eredua ezartzearen inguruan, balorazio positiboa egin du Behatokiak: «Urrats garrantzitsua da, aurrematrikulazio garaian haurren eskubidea egikaritzeko aukera izango dutelako». Oraindik, ordea, «zalantza eta korapilo asko» daudela iruditzen zaie, Nafarroako Gobernuak ez duelako irizpiderik jarri D ereduko lerroak irekitzeko: «Eragin zuzena du egoera berean dauden Nafarroako gainontzeko haur, guraso eta ikastetxeei begira, eta egoera lehenbailehen konpondu dadin eskatu du Behatokiak».
Izan ere, Behatokiaren hitzetan, oraindik ez dituzte argitu gurasoen eta Behatokiaren zalantza guztiak. Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariaren hitzetan, ez dakite erabakiak zein eragin izan dezakeen Nafarroako gainontzeko herrietan: «Nafarroan legeak ezarritako eremu misto zein ez euskalduneko hainbat herritara estrapolatu daiteke Mendigorriko kasua. Bada, herri horietako gurasoek ez dakite ongi zein prozedura eta baldintza bete beharko dituzten euren herrietako eskoletan D eredua ireki ahal izateko». Hori dela eta, Nafarroako Gobernuari eskatu diote argitzeko zein diren irizpideak eta baldintzak.
Gainera, Mendigorriko kasuari dagokionez, Gaubekak uste du kezkagarria dela Hezkuntza Maparen aldaketa lehenestea. Izan ere, haren iritziz, aldaketak ezin dira herritarren eskaeraren araberakoak izan: «Herriren bateko eskolan D eredua zabaltzeko eskaera dagoen bakoitzean, gurasoek urtebete edo gehiago itxaron beharko dute? Eta bitartean, zer? Ulergaitza da. Agintarien betebeharra da herritar guztion eskubideak bermatzea, eta horretarako tresnak baliatu behar dituzte; ez kontrara».
Bide luzea
Gaur borrokaren fruituak jasotzeko, bide luzea egin dute. Behatokiak nabarmendu duenez, Behatokiak eta Mendigorrian D eredua guraso taldeak lau bilera eskaera erregistratu dituzte azken bost hilabeteetan, Mendigorrian D eredua irekitzeari buruzko informazio eske. Zehazki, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariari eta Gil Sevillano hezkuntzako zuzendari nagusiari egin dizkiote eskaerak. Guraso horiek irailean erregistratu zuten eskaria 2021-2022 urtean haurrak euskarazko murgiltze ereduan aurrematrikulatzeko, eta ez dute erantzunik jaso, gaur arte.Behatokiak gurasoen jokaera txalotu du: «Nafarroan euskaraz ikasteko dauden oztopoen ikur bihurtu da Mendigorria. Gurasoen ekina eredugarria eta txalogarria da, aktibazioaren eta lanaren ondorioz lortu delako urrats berri hau». |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192892/europako-funtsen-dekretua-baliozkotu-dute-madrilen-eajren-eta-eh-bilduren-botoekin.htm | Ekonomia | Europako funtsen dekretua baliozkotu dute Madrilen, EAJren eta EH Bilduren botoekin | ERCk kontra bozkatuko zuela iragarri ostean, Espainiako Gobernua larri ibili da babesak bilatzeko. Voxen abstentzioa giltzarria izan da aurrera ateratzeko. | Europako funtsen dekretua baliozkotu dute Madrilen, EAJren eta EH Bilduren botoekin. ERCk kontra bozkatuko zuela iragarri ostean, Espainiako Gobernua larri ibili da babesak bilatzeko. Voxen abstentzioa giltzarria izan da aurrera ateratzeko. | Hortxe-hortxe egon da Espainiako Gobernua Europako funtsekin estropezu bat izateko. Gaur bozkatu da Diputatuen Kongresuan administrazioaren erreformarako lege dekretua, zeinak helburu duen arinago eta hobeto kudeatzea Batasunaren Next Generation programatik datozen funtsak. Eta ustekabekoren bat izan da.
Pedro Sanchezen gobernuak atzo arte espero zuen tramite erraza izango zela gaurkoa; halako bozketetan orain arte izan dituen babesleek oniritzia emango ziotela dekretuari. Baina ERCk atzo arratsean jakinarazi zuen ez ziola babesik emango erreformari, kontrako botoa emango zuela. PPren aurkakotasuna ere jakina zen, Ciudadanosek ere kontrako botoa iragarri du, eta gobernuak larri ikusi du bere burua. Azkenean, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin eta Voxen abstentzioari esker egin du aurrera lege dekretuak.
Hori bai, zorrotz kritikatu dute, baita hura babestu duten oposizioko alderdiek ere. EAJk esan du dekretua ez duela gustuko, baina «erantzukizunagatik» bozkatu duela baietz, eta gobernuari ohartarazi dio berak ere arduraz jokatu beharko lukeela. «Arauak idaztean gehiengo absolutua bazenute bezala jokatzen duzue, inor kontuan hartu gabe. Eta gero, azken orduan, babes bila etortzen zarete», leporatu die Idoia Sagastizabal parlamentario jeltzaleak PSOEri eta Espainiako Gobernuari.
«Aldatu txipa. Ekarri aurretik hizketatu eta adostu dekretuak; horrela soilik saihestuko dituzue azken orduko larritasunak». Sagastizabalen arabera, «ezin zaio beti alde berari eskatu amore emateko, nire taldearen pazientziak ere muga duelako». EAJk uste du lege dekretuarekin dituen erresalbu guztiek konponbidea izan dezaketela lege proiektu bidez, edo baita erkidegoak biltzen dituen sektore konferentziaren erregelamenduan ere.
EH Bilduk ere baiezko botoa eman dio lege dekretuari, Espainiako Gobernuarekin adostu ondoren «gardentasun eta kontrol handiagoa» izango dela Europako laguntza horiekin; auditoria bidez erraztuko zaiela eragile sozialei «orain arte ukatzen zitzaien parte hartzea». Adostutako bigarren puntua udalen finantzaketa handitzea izan da, «herritarren ongizatea hobetzeko». Oskar Matute EH Bilduko parlamentarioak azaldu duenez, «gure taldeak aurretik ere esana du ez datorrela hona adierazpenak egitera soilik, baizik eta eragina izatera eta erabakigarria izatera etorri dela. Eta EH Bilduren bost botoak erabakien eremuan egon dira».
ERCk ezezkoa eman dio lege dekretuari, Gabriel Rufianen esanetan, «Florentino Perezentzat idatzia dagoelako».
Talde parlamentario gehienek kritikatu dute lege dekretuarekin onartu diren administrazio egitura eta gobernantza erabat «zentralistak» direla, eta Europako funtsen kudeaketan ez diela inolako tarterik uzten erkidegoei eta tokiko erakundeei. Orain, funtsen gobernurako organo gorena Errekuperazio, Eraldaketa eta Erresilientzia Batzordea izango da. Batzorde hori soilik Espainiako Gobernuko kideek osatuko dute: lau estatu idazkaritzak (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak), Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak eta Presidentziako ekonomia bulegoak. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192893/kopako-finala-apirilaren-3an-larunbatez.htm | Kirola | Kopako finala, apirilaren 3an, larunbatez | Realaren eta Athleticen arteko finala noiz izango den jakinarazi du Espainiako Futbol Federazioak. Zail ikusten da, ordea, harmailetan zaleak egotea. Horren inguruko azken erabakia finala jokatu baino hilabete lehenago hartuko da. | Kopako finala, apirilaren 3an, larunbatez. Realaren eta Athleticen arteko finala noiz izango den jakinarazi du Espainiako Futbol Federazioak. Zail ikusten da, ordea, harmailetan zaleak egotea. Horren inguruko azken erabakia finala jokatu baino hilabete lehenago hartuko da. | Espainiako Futbol Federazioak ofizial egin du: Athleticen eta Realaren arteko Kopako finala apirilaren 3an jokatuko da, espero baino egun bat lehenago, Sevillako Cartujan. Zail dirudiena, hala ere, zaleak egotea da. Federazioak oharrean dioenez, finala baino hilabete lehenago Espainiako Futbol Federazioa, bi klubak eta Espainiako Kirol eta Kultura Ministerioak bilera egingo dute, COVID-19aren egoera zein den aztertu eta azken erabaki bat hartzeko. Betiere, Osasun Ministerioaren irizpideak kontuan hartuta.
Berez, finala iaz jokatzekoa zuten, apirilaren 16an. Euskal futbolaren festa izatekoa zen. Eta zale ugarik askoz ere lehenagotik erreserbatuak zituzten Sevillan hotelak eta ostatuak, festa hori bizi izateko. Baina pandemiak zapuztu zuen azkenean. Bi klubak harremanetan egon ziren Federazioarekin, eta hark mahai gainean jarri zien ateak itxita jokatzeko aukera. Baina bi klubetako presidenteek argi zuten, nahiago zutela zaleekin izatea, eta, hori dela eta, atzeratzea adostu zuten.
Federazioak ontzat eman zuen proposamena, eta baldintza bakarra jarri zuen: aurtengo finala jokatu baino lehenago izatea, eta, azkenean, gaur egin du ofizial data. Bi taldeak txapelketa ikusgarria jokatuta iritsi ziren finalera. Final-laurdenetan Athleticek Bartzelona utzi zuen kanpoan, Williamsek sartutako gol baten bidez, San Mamesen, eta Realak Real Madril, Bernabeun. Imanolen taldeak 3-4 irabazi zuen; Odegaardek, Isakek, Merinok eta Gorosabelek sartu zituzten golak. Finalerdietan zuri-gorriek Granada azpiratu zuten, eta txuri-urdinek Mirandes. Laugarren aldia izango da bi euskal talde nor baino nor gehiago ari direla Espainiako Kopako batean. |
2021-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/192894/zertarako-aldatu-balio-duena-bada.htm | Kirola | Zertarako aldatu, balio duena bada | Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Alcoyano menderatuta. Aurreko kanporaketako gidoiari segi dio neurketak, eta markagailua iraulita lortu du sailkatzea. | Zertarako aldatu, balio duena bada. Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Alcoyano menderatuta. Aurreko kanporaketako gidoiari segi dio neurketak, eta markagailua iraulita lortu du sailkatzea. | Athleticek Espainiako Kopako final-laurdenak jokatuko ditu. Zuri-gorriek aurreko kanporaketako lezioa ikasita jokatu dute Alcoyanoren aurkako partida, eta ordukoan aurrera egiteko baliatu zuten eskema errepikatuta lortu dute lehiaketan segitzea. Marcelino Garcia Toral entrenatzaileak lehengoari eutsiz eran egituratu du bai neurketa, eta baita taldea ere. Sarrien aritzen ez diren zenbait jokalari ezarri ditu hamaikakoan, eta hori baliatu nahi izan du bi maila beherago ari den talde bat mendean hartzeko. Eivissaren aurka eskas hasi zen taldea, eta gaurkoan ere okerretik ekin dio neurketari. Makal aritu dira zuri-gorriak lehendabiziko zatian, apal. Arriskurik ez dute sortu bisitariaren atean, eta horrek patxadaz aritzea ahalbidetu dio etxeko taldeari. Alcoyanok Athleticen bizkar utzi du jokoa antolatzearen zama, baina aldi berean ondo kokatu da defentsako lanerako. Gisa horretara orekatu dute dema Herrialde Katalanetakoek, kamustu egin baitu Athleticen erasorako gaitasuna. Baloiaren jabetza izateak ez du beti nagusitasuna bermatzen, eta horixe gertatu zaie Marcelinoren jokalariei.
Lehen ordu erdian, bi taldeak aldi bakanetan izan dira arerioa estutasunetan jartzeko gai. Zuri-urdinek bere lekua aurkitu dute minutuek aurrera egin ahala, ordea, eta geroz eta min arrisku gehiago sortu dute Jokin Ezkiatek zaindutako atearen inguruan. Harik eta 39. minutua ailegatu den arte; area ertzean aldeko falta bat izan du Alcoyanok, eta errealitate bihurtu du ordura arte desio zena: atera jaurti du, ezkerrez, eta nahiz Ezkietak baloia ukitu duen, ezin izan zuen hura geratu. Irabazten hasi da Bigarren B mailako taldea.
Atsedenaldira heldu artean bi areatara joan eta etorri ibili da baloia, baina markagailuak bere horretan segitu du. Aurreko kanporaketan nola, gisa bereko talde baten aurka neurketa irauli beharrean izan da Athletic. Marcelinok ageriko utzi du orduko lezioa bereganatu zuela. Eivissan egindako aldaketa berberak egin ditu bigarren zatia hasterako; Iker Munian eta Raul Garcia zelairatu ditu, aurreko aldiaren une berean; 46.ean sartu ziren orduan ere.
Asmatu du teknikari espainiarrak. Pixkanaka, Athleticek aurrerako urrats bat egin du berdegunean, eta berandu baino lehen heldu zaio indarrak orekatzeko tenorea. Asier Villalibrek 52. minutuan banako berdinketa egin du. Hortik aurrera, joko ideia argiago batekin aritu da Bilboko taldea. Final-laurdenak xede, ordura arteko presa guztia joan egin zaio Athletici. Gaitasun tekniko nahiz fisiko handiagoa duenaren jakitun, denbora igaro ahala talde bakoitzaren maila ageriko geratu da.
Zer esanik ez Marcelinok ostera kaiera zaharrari heldu eta Iñaki Williamsi ordu erdi pasaz aritzeko modua egin dionean. Hain justu, lehengo hurrenkera berean egin zituen aldaketak, eta baita minutu berean ere, gutxi-gehiago. Funtzionatzen duen hori bere horretan uztea komenigarria ei da. Horixe pentsatuko zuen Athleticen prestatzaileak Alcoyanoren zelaian. Bada, bete-betean jo du. Williams bera izan da zuri-gorrien bigarren gola egin duena.
Zuri-gorriak nagusi izan dira bigarren zatian, eta horixe islatu du markagailuak. Memoriaren garaipena izan da; hartu aurreko aldian balio izan ziona, eta huraxe errepikatu. Sarri, aurkariari erreparatu gabe norberaren indarguneak lantzea nahikoa baita. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192916/nafarroako-ekonomia-83-txikitu-zen-iaz.htm | Ekonomia | Nafarroako ekonomia %8,3 txikitu zen iaz | Udazkeneko murrizketek jardueraren suspertzea moteldu dute. | Nafarroako ekonomia %8,3 txikitu zen iaz. Udazkeneko murrizketek jardueraren suspertzea moteldu dute. | Marka hautsi du Nafarroako ekonomiak 2020. urtean; markarik kaskarrena, alegia. Estatistika zehatzak daudenetik 2009. urtea izan zen barne produktu gordina gehien jaitsi zen urtea, %2,6ko uzkurtzearekin. Datu hori txiki utzi du pandemiaren lehen urteak, %8,3 txikitu baita lurraldeko ekonomia.
Nastat estatistika erakundeak azaldu duenez, urteko azken hiruhilekoan hoztu egin da ekonomiaren suspertzea, ostalaritzak eta beste sektore batzuek jasandako murrizketengatik. Edonola ere, azken hiruhileko horretan hazkunde tasa positiboari eutsi ahal izan dio BPGak, oso mantsoa den arren: %0,3.
Azken datu horretan eragin handia izan du industria eta eraikuntza jarduera maila arruntagoetara itzultzen ari direla poliki-poliki. Gainera, familien kontsumoa «ahul suspertzen ari da», azaldu du Nastatek.
2021. urtea suspertzearen urtea izango dela espero du Nafarroako Gobernuak, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak esan duenez. Onartu du, ordea, urteko lehen hilabeteak «gogorrak» izango direla, oraindik jarduera ekonomikoa murrizten duten neurriak indarrean izango direlako. Urtearen bigarren erdialderako espero du hazkunde tasa handiak itzultzea, betiere txertoaren bitartez pandemia kontrolatzea lortzen bada. Iruñeko gobernuak %6,5eko hazkundea iragarri du aurtengorako, baina aurreikuspenetan «oso zuhurra» izan behar dela gaineratu du.
EAEn, -%9,5
Nafarroako baino bilakaera okerragoa izan zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak, Eustatek kalkulatu duelako %9,5 txikitu zela iaz. 2020ko azken hiruhilekoa 2019koarekin alderatuz gero, beherakada txikiagoa da Nafarroan (-%5,9) beste hiru lurraldeetan baino (-%7,6).
Kolpe ekonomikoa handiagoa izan da Espainian (-%11), turismoaren mendekoagoa delako Hego Euskal Herria baino. Gainera, industriak pisu txikiagoa du Espainian, eta hura izan da azken hilabeteetan bilakaerarik txukunena izan duen sektorea.
Frantziako ekonomiak, berriz, %8,3 egin zuen behera iaz, Nafarroakoak bezainbeste. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192917/gregorio-ordonez-omendu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Politika | Gregorio Ordoñez omendu du Eusko Legebiltzarrak | 26 urte dira ETAk hil zuela. | Gregorio Ordoñez omendu du Eusko Legebiltzarrak. 26 urte dira ETAk hil zuela. | Joan den larunbatean bete ziren 26 urte ETAk Gregorio Ordoñez PPko legebiltzarkide izandakoa hil zuela tiroz, Donostian. Gaur egin dute urteurrena bete osteko lehen osoko bilkura Eusko Legebiltzarrean, eta, saioa hasi aurretik, minutu bateko isilunea gorde dute Ordoñez zena oroitzeko.
Aurrekontuei jarritako osoko zuzenketak eztabaidatzeko osoko bilkura egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean, eta 09:30ean hasi da saioa. Ordu horretan, aretoan zeuden legebiltzarkide guztiak zutitu dira Ordoñezen argazkiaren aurrean. Gainera, legebiltzarraren kanpoaldean, Ordoñezen argazki bat jarri dute, eta su bat piztu.
2014ko otsailaren 18an, Parlamentuko Mahaiak adostu zuen urtero omentzea bortxaz hildako lau legebiltzarkideak: Enrique Casas (PSE), Komando Autonomo Antikapitalistek 1984ko otsailaren 23an hila; Fernando Buesa (PSE), ETAk 2000ko otsailaren 22an hila; Santi Brouard (HB), GALek 1984ko azaroaren 20an hila; eta Ordoñez bera. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192918/osoko-zuzenketak-baztertu-ditu-eusko-legebiltzarrak.htm | Politika | Osoko zuzenketak baztertu ditu Eusko Legebiltzarrak | 2021erako aurrekontu proiektuari aurkeztutako osoko zuzenketak eztabaidatzeko saioa egin dute. EAJren eta PSE-EEren botoek ahalbidetu dute proiektuaren tramitazioak aurrera egitea. | Osoko zuzenketak baztertu ditu Eusko Legebiltzarrak. 2021erako aurrekontu proiektuari aurkeztutako osoko zuzenketak eztabaidatzeko saioa egin dute. EAJren eta PSE-EEren botoek ahalbidetu dute proiektuaren tramitazioak aurrera egitea. | Eusko Legebiltzarrak otsailaren 11n emango dio behin betiko onespena Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako aurrekontu proiektuari. Oposizioko talde politiko guztiek, ordea, osoko zuzenketak aurkeztu dituzte, eta horiek eztabaidatzeko saioa egin dute Eusko Legebiltzarreko Osoko Bilkuran. Sorpresarik ez: EAJk eta PSE-EEk baztertu egin dute Jaurlaritzari aurrekontu proiektua itzultzea, eta, beraz, tramitazioak aurrera jarraituko du, azken oniritzia jaso dezan.
Eztabaidaren hasieran, Jaurlaritzak taxututako kontuak goraipatu ditu Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak: «Anbizio handiko aurrekontua da, orainaldiaren aldeko apustua egiten duena, ausarta». Azpiazuk osasun egoera eta horrek testuinguru ekonomikoan daukan eragina ekarri ditu gogora, eta azaldu du «normaltasunera igarotzeko aurrekontuak» prestatu dituztela: «Ez da edozein lege, eta ez gaude edozein urtetan; berreraikitzearen atariko urtean gaude». Izan ere, zenbakiei erreparatuta, Azpiazuk gogorarazi du Euskal Autonomia Erkidegoko ekonomia %9,4 uzkurtu zela iaz, baina 2021erako hori baino hazkunde apalagoa espero dela. Kontuen xehetasunei dagokienez, azaldu du 12.442 milioi euro dela aurrekontu proiektua, iazkoa baino %7,7 handiagoa: «Politika publikoetan murrizketarik ez duten aurrekontuak dira». Era berean, 542 milioiko diru sail bat bideratu dute COVID-19aren eraginei aurre egiteko, eta 140 milioi gorde dituzte «ekitaldian gerta daitezkeen ezustekoetarako». Izan ere, «osasun ezegonkortasuna egunez egun handitzen» ari dela uste du sailburuak, eta horrek «ziurgabetasun handia» eragiten duela ekonomian eta aurrekontuetan: «Hala ere, behar bezainbesteko malgutasunez jokatzen jakingo dugu».
Talde politikoekin izandako elkarrizketak ere xehatu ditu Azpiazuk. PP+C's koalizioak eta Voxek lehen bileran bertan iragarri zuten osoko zuzenketa aurkezteko asmoa, eta Azpiazuk horiei erantzun die Jaurlaritzarenak ez direla «aurrekontu abertzaleak edota xahutzaileak». EH Bildurekiko elkarrizketak, berriz, «iragarritako autobazterketa baten kronika» gisa deskribatu ditu: bere proposamena «handinahiegia, maximalista eta desegokia» izatea egotzi dio: «Ikusiko dugu ea legealdian zehar mantentzen duen ere beste latitude batzuetan ez duen jazarpen jarrera hori gero». Aldiz, bestela hitz egin du Elkarrekin Podemos-IUrekin izandako solasaldiaz: uste du koalizioak «konpromisoari beldurra» izan ziola baina «konfiantza eta leialtasun marko bat» ezarri dela, eta espero du marko hori indartzea aurrera begira.
Kortajarena: «Olatu honen bestondoak jada eraman du aurrekontu hau»
Talde politikoek beren osoko zuzenketak argudiatzeko txanda izan dute gero. Azpiazurekin eginiko bileran, EH Bilduk eskatu zion «ezohiko egoerari ezohiko erantzunak» emateko, eta hortik abiatu du kontuen aurkako kritika Nerea Kortajarena legebiltzarkideak: «Ohiko aurrekontu bat egin duzue ezohiko egoera baterako». Uste du gobernuak «pandemiaren amaierarako pentsatutako» aurrekontu batzuk prestatu zituela, baina «errealitateak jada gainditu» duela. Horren adibide gisara aipatu du kontuek, «historiako onenak balira bezala aurkeztu» arren, ez dutela aurreikusten COVID-19aren beste olatu bat gertatzeko aukera: «Olatu honen bestondoak jada eraman du aurrekontu hau, onartua izan aurretik».
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramailearen esanetan, Jauarlaritzak landutako proiektuak aditzera ematen du pandemiak eragindako krisia «iragankorra» dela eta horretarako «programa jakin bat baino» ez dela behar; hortaz, aurrekontua iazkoaren «ia berdina» dela. Kontu «neoliberalak» prestatu izana egotzi dio Jaurlaritzari, «ez baititu iraultzen aurreko krisian eginiko murriztetak». Horiek horrela, zorpetzeko tartea erabat baliatzeko eskatu dio gobernuari; besteak beste, berdintasun politikak, eta osasun eta hezkuntza arloetako inbertsioak handitzeko.
Jon Hernandez koaliziokideak, berriz, nabarmendu du «eliteen interesen araberako aurrekontuak» direla, «esparru ekonomiko kontinuista bat» dutenak. Hernandezek nabarmendu du aurrekontuaren hazkunde ia osoa COVID-19arentzako diru sailera bideratu dutela, eta, beraz, gainerako sailetan apenas dagoela aldaketarik; aurrekontuen «eredua» ez dela aldatu; hortaz, «aurrekontu marketina» egitea egotzi dio. Hernandezen iritziz, kontuek «gastu eredu bidegabea» daukate, horiek «diru sarrera eta zerga eredu bidegabea» dutelako oinarrian, «langile klasea zigortzen» dutelako. Hernandezek zerga politika jarri du jomugan: «Bost urte daramatzagu entzuten ez dela momentua... Segur aski kontua da ez dela ezkerrerarekin zerga politikaz negoziatu nahi, eredu desberdinak dauzkagulako». Gainera, negoziatzeko borondaterik eduki ez izana leporatu dio Jaurlaritzari: «Borondatea dagoenean, gauza hauek lehenago eta beste modu batera hasten dira».
Iturgaiz: «Frantziako ikastoletara dirua bidaltzen jarraituko dugu?»
Carlos Iturgaiz PP+C's koalizioko bozeramaileak nabarmendu du Jaurlaritzaren kontu proiektuak dirua xahutzen duela eta aurrekontu «faltsua eta faltsutua» dela; xahutze horren adibide gisa jarri ditu Ipar Euskal Herriko ikastolak eta EITB: «Dirua bidaltzen jarraituko dugu Frantziako ikastoletara, gobernuz kanpoko erakunde bat bagina bezala?». Iturgaizek Espainiako Gobernuarekiko hitzarmenekin lotu ditu aurrekontuak, eta PP+C's aurkeztu du «alternatiba erreal bakar» gisa, EAJ, EH Bildu, PSE eta Elkarrekin Podemos «karta sorta beraren sailak» direlakoan.
Bestalde, ohiko diskurtsoari eutsi dio Voxek: euskarara bideratutako diruagatik kexatu da, euskarak ez duelako «jaten ematen». «Lehenago lur jotako Euskal Herri bat, euskaldundu gabeko bat baino», laburbildu du.
Egibar: «Ez da ideologia: estrategia da»
Gobernuaren jarduera babestu eta oposizioarena kritikatu dute, ordea, EAJk eta PSE-EEk. Itxaso Berrojalbiz jeltzaleak «bertigo politikoa» izatea egotzi dio oposizioari, eta gaineratu du «ulertzen zaila» dela Elkarrekin Podemos-IUk aurrekontuei emandako ezezkoa, «aitortu duelako Jaurlaritzak bere proposamenak jasotzeko eginiko esfortzua». Joseba Egibar EAJko bozeramaileak, berriz, EH Bilduri erantzun dio Madrilen edo Nafarroan jarri ez dituen baldintzak jarri dizkiola Jaurlaritzari: «Ez da ideologia: estrategia da».
Susana Corcuera sozialistak EH Bilduri egotzi dio «alderdi arduratsu bat izateko eta alternatiba izateko gaitasuna erakusteko trenari ihes egiten uztea». Elkarrekin Podemos-IUri, berriz, erantzun dio gastuaren %12,2an eragiteko aukera izan duela, legebiltzarrean duen ordezkaritza %8 bada ere: «Nahiago izan zuen alde batera geratu. EH Bilduk pentsatuko zuenaren beldur? Bertigo politikoagatik?». |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192919/manu-aierdik-dimisioa-aurkeztu-du.htm | Politika | Manu Aierdik dimisioa aurkeztu du | 'Davalor auziak' «sortutako egoera politiko eta mediatikoa» izan da dimisioa emateko arrazoia. Adierazi du «lasai» dagoela bere egoera judizialari dagokionez. Aierdiren soslaia, hemen. | Manu Aierdik dimisioa aurkeztu du. 'Davalor auziak' «sortutako egoera politiko eta mediatikoa» izan da dimisioa emateko arrazoia. Adierazi du «lasai» dagoela bere egoera judizialari dagokionez. Aierdiren soslaia, hemen. | Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko Kontseilaritza utzi du Manu Aierdik. Eguerdian eginiko prentsaurrekoan eman du dimisioaren berri, Espainiako Auzitegi Gorenak haren aurka irekitako auzia dela medio. Aierdik adierazi du, «ikertua ez dela sinetsita», bere abokatuek argibide eskaera bat erregistratu zutela Auzitegi Gorenean bere egoera judizialaren berri izateko, baina ez duela haren inguruko erantzunik jaso. Halere, uste du, «sortutako egoera politiko eta mediatikoa ikusita», karguan ez jarraitzea dela erabakirik onena, bai berarentzat, bai ingurukoentzat, bai «Nafarroak behar duen egonkortasun instituzionalaren» mesedetan.
UPNk eginiko salaketa baten ondorioz, prebarikazioa eta diru publikoa xahutu izana leporatzen zaio Aierdiri, Sodenako arduradun nagusi gisa. 2015. eta 2017. urteen artean, arrisku kapitaleko soziateate hark Davalor enpresari 2,6 milioi euro eman zizkion, baina inbertsioa gaizki atera zen. Alderdi hark eginiko salaketaren inguruan adierazi du ez duela «batere oinarririk», eta «erabat lasai» dagoela gaiaren funtsari dagokionez. Hala, UPNk gaiarekiko «obsesio patologikoa» duela salatu du.
Abenduaren 15ean, Aierdik Maria Txibiteri jakinarazi zion Gorenak ikertu gisa izendatuko balu dimisioa aurkeztuko lukeela. Izan ere, 14/2014 foru legeko 68. artikuluaren arabera, auzibide batean ikertua dagoen norbanako batek ezin du kargu publiko bat izan. Azkenean, une horretara iritsi aurretik utzi du kargua; haren esanetan, egoera politikoak baldintzatuta.
Azken bost urteetan, Nafarroako Gobernuko kide gisa, «Nafarroaren oraina eta geroa» hobetzen saiatu dela azaldu du, eta «politika onaren» aldeko aldarria egin du. Hunkitu ere egin da ingurukoei eskerrak eman dizkienean. Amaieran, adierazi du kanpoko pertsona askorentzat jarduera politikoa ez dela erakargarria, baina orain «inoiz baino beharrezkoagoa» dela. Hala, etapa bat itxi dela eta aurrera begira jarriko dela esan du.
Mikel Irujok ordezkatuko du karguan Aierdi, atzo Noticias taldeak aurreratu zuenez. Kanpo Ekintzako zuzendari izan da Irujo orain arte, eta Nafarroako Gobernuaren Bruselako bulegoko arduradun aurreko legealdian.
Ortuzarrek UPN kritikatu du
Andoni Ortuzar EAJren buruzagiaren ustez, UPN da Aierdik dimititu izanaren erantzulea. «UPNren zikoizkeria politikoak aurrean eraman du, behin-behinean, zerbitzu publikoari emaniko pertsona trebatu bat», idatzi du, bere Twitter kontuan, EBB Euzkadi Buru Batzarraren presidenteak. Elkartasuna adierazi dio 2012tik 2015era Nafarroako EAJko burua izan zenari. «Gu geu nozitzen ariko bagina bezala sentitzen dugu bidegabekeria hau».
Ildo beretik mintzatu da NBB Nafar Buru Batzarra, eta UPNren «jazarpen politiko narratsa» salatu du. Ohar bat kaleratu du Unai Hualderen izenean, eta, nabarmendu duenez, Aierdi oraindik ez dago 14/2014 foru legeko 68. artikuluak zehazten duen egoeran, baina, halere, dimisioa eman du. Erabaki hori babestu du Nafarroako jeltzaleen presidenteak.«Bere ibilbide politikoan beti egin bezala, Manu Aierdik lehenetsi ditu, beste ezeren gainetik, zintzotasuna, gardentasuna eta etika».
Bide batez, Davalorren gainean Aierdik izandako jarrera defendatu du Hualdek, nabarmenduz «zegozkion analisi juridiko eta teknikoak» egin zituela, «parlamentuan adierazi bezala». Hualderaren iritziz, Garapen Ekonomikoko Kontseilari ohiaren jarrera «akatsik gabea» izan da. «Beste batzuek ez dakit gauza bera esan dezaketen». Manu Irujok ordezkatuko du Aierdi gobernuan, eta Hualdek adierazi du «erabateko konfiantza» duela harengan.
Geroa Baik Aierdik Nafarroako Gobernuan egindako «lan bikaina» azpimarratu du. «Bai presidenteorde gisa aurrena, baita gero kontseilari gisa ere». Koalizioak ohar batean azaldu duenez, Nafarroa erkidego «kohesionatuagoa, jasangarriagoa eta lehiakorragoa» da Aierdik kontseilaritzan egindako urteen ondotik. Nabarmendu du, bide batez, beti erakutsi zuela «elkarrizketarako eta negoziaziorako» prestutasuna. Ikertua babestu du Geroa Baik, esanez «konfiantza» duela haren «zintzotasunean» eta auzitegiek hori «egiaztatuko» dutela. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192920/siemens-gamesa-irabaziak-biltzen-hasi-da-berriz.htm | Ekonomia | Siemens Gamesa irabaziak biltzen hasi da berriz | BBVAk %63 gutxiago irabazi du, baina dibidendua banatuko du. | Siemens Gamesa irabaziak biltzen hasi da berriz. BBVAk %63 gutxiago irabazi du, baina dibidendua banatuko du. | Siemens Gamesak 11 milioi irabazi zituen 2020ko azken hiruhilekoan, eta atzean utzi zuen galera handiko garai bat. 2019ko urritik 2020ko irailera doan urtean —epe hori aukeratu du Siemens Gamesaren bere finantza urte gisa— 918 milioi euro galdu zituen Zamudion egoitza duen konpainiak, koronabirusaren krisiari batu ziolako berregituratze handi bat. Tarte horretan itxi zuen, esaterako, palak egiten zituen Euskal Herriko azken lantegia, Agoizkoa, eta 238 langile kalean utzi zituen.Azken asteetan beste bi pala lantegi ixteko prozesua hasi du, bata As Somozasen (Galizia), eta bestea Cuencan (Gaztela-Mantxa, Espainia). Horien guztien ekoizpena Portugalera eramaten ari da, Vagos herrian Senvioni erosi zion lantegira.
Bere zerga urtea «indartuta» hasi duela azaldu du Siemens Gamesak, batez ere itsasoko parke eolikoen negozioaren bidez. Lurreko haize erroten arloa pattalago dabilela dio, proiektu batzuk atzeratu direlako eta mugikortasun arazoak izan dituztelako. Negozio hori da, hain zuzen ere, Euskal Herritik gidatzen dena.
Eskarien zorroa ongi betea du Siemens Gamesak. Abenduaren amaieran 30.104 milioi euroren eskariak zituen, urtebete lehenago baino %7 gehiago. Azken hiruhilekoan ez zuen eskaririk izan itsasoko haize errotak egiteko, baina bai lurrekoetarako (2.360 megawatt), eta eskaintzen dituen zerbitzuetarako.
BBVAk, 1.305 milioi
COVID-19ak eragin handia izan du BBVAren emaitzetan ere. Bilbon sortutako bankuak —han du egoitza ofiziala, Madrildik gidatzen duten arren— 1.305 milioi euro irabazi zituen 2020. urtean, aurreko urtean baino %62,9 gutxiago.
AEBetako operazioetan urte hasieran onartu beharreko 2.084 milioi euroren galera batek pisu handia izan du bankuaren emaitzetan. Azaroan, herrialde hartako adarra saltzea erabaki zuen, 9.700 milioi euroan. Salmenta horretatik lortutako dirua kapitala sendotzeko erabiliko du BBVAk, porrot egin baitu Sabadell erosteko operazioak.
BBVAk irabaziak banatuko ditu aurten, urtebeteko debekuaren ondoren, Europako Banku Zentralaren baimena lortu baitu mozkinaren %15 akziodunei emateko. Zehazki, akzio bakoitzeko 5,9 zentimo pagatuko ditu.
Euskal Herrian presentzia handia duen beste banku batek, Caixabankek, 1.381 milioi euro irabazi zituen iaz. 2019an baino %19 gutxiago da, besteak beste, 1.251 milioi euroren hornidurak egin behar izan zituelako COVID-19ak eragin ditzakeen mailegu ustelak estaltzeko. Aurten Bankia xurgatuko du Caixabankek. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192921/nafarroako-ekonomiaren-lemazaina.htm | Politika | Nafarroako ekonomiaren lemazaina | 2012tik 2015era EAJko Napar Buru Batzarreko lehendakaria izan zen, Nafarroako Gobernuko presidenteordetza hartu arte. Uxue Barkosen gobernuaren lema ekonomikoa eraman zuen. | Nafarroako ekonomiaren lemazaina. 2012tik 2015era EAJko Napar Buru Batzarreko lehendakaria izan zen, Nafarroako Gobernuko presidenteordetza hartu arte. Uxue Barkosen gobernuaren lema ekonomikoa eraman zuen. | Duela hamar urte agertu zen politikan Manu Aierdi, oharkabean, eta, bere zoritxarrerako, atzeko atetik utzi beharko du gobernua. Abenduaren 14an, erabat ezustean hartu zuen Auzitegi Gorenak Davalor auzian bere aurkako auzi judiziala ireki izana, baina aurreko legealdiaren amaieran UPNk ohartarazia zion Sodenaren gaineko kereila judiziala aurkezteko asmoa zuela. Apustu politiko argia zen eskuineko alderdiarena: ahalegin txikia eginda errentagarritasun handiko emaitza lortzeko aukera; Geroa Bain pisu handia duen pertsona bat kargutik kentzeko eta Nafarroako Gobernua higatzeko aukera zuen, alegia.
Manu Aierdi Olaizola 1967ko urtarrilaren 13an sortu zen, Donostian (Gipuzkoa). Ekonomia eta Enpresen Administrazioa ikasketak amaitu ondoren, 24 urtez buru-belarri ibili zen enpresa munduan, eraikuntzaren eta obra publikoen arloan. Politikara jauzi egin aurretik, hamar urtez ARIAN enpresaren finantza zuzendari izan zen, 2001etik 2011ra bitartean. Azken urte horietan, Txinan enpresaren ordezkari gisa jardun zuen. Gerora, kontseilari gisa, Txinako ordezkaritzekin izandako bidaia eta topaketetan txineraz hitz egin izan du. Euskaraz eta gazteleraz ez ezik, ingelesez eta frantsesez ere moldatzen da, eta apur bat alemanez.
2011 hasieran, Nafarroa Bai koalizioaren hondarreko prentsaurrekotan agertu zen Manu Aierdi. Ez zen hasiera erraza izan. EA koaliziotik kanporatua izan zen, eta 2011n zerrendetan sartu zen Aierdi, EAJren ordezkari gisa. Garai berean, Napar Buru Batzarreko presidente izendatu zuten, eta jeltzaleen buruzagi gorena izan zen Nafarroan, gobernuko presidenteordetza hartu arte, 2015ean. 2012ko udan, Aralarrek parlamentu taldetik kanporatu zituen Aierdi eta Patxi Leuza, koalizio ituna hautsi zutelakoan, eta legealdi amaierara arte atxiki gabeko legebiltzarkide gisa jardun zuen.
Haustura hark parlamentuko jarduera baldintzatu zuen, baina, hala ere, Barcinaren legealdia polemikaz betea izan zen, eta izan zuen Aierdik gai ekonomikoetan nabarmentzeko aukera. Batik bat, Nafarroako Kutxaren auzian, eta Idoia Nieves Ogasuneko zuzendari ohiak Lourdes Goikoetxearen aurka egindako salaketetan eta horren ondorioz irekitako ikerketa batzordean. Aierdik, oposizioko gainerako taldeen moduan, presio egin zuen, «ardura politikoak irmo aldarrikatuz», Barcinaren dimisioaren alde eginez eta hauteskundeak aurreratzeko eskatuz.
Akaso, ahalegin berezi hark etsaiak sortu dizkio. Lourdes Goikoetxeak berak gerora nabarmendu nahi izan du polemika hartan «politikaren aurpegirik doilorrena» ikusi zuela, eta beretzat gurutze bide izan zen hartatik pasarazi zutenetako bat izan zela Aierdi. Pasadizo horrek islatzen du UPNren ingurunean afera hura oroimenean iltzatua dutela. Politikoki zein judizialki ezerezean geratuagatik, Aierdiri orain gertatutakoa haren aurkako bumeran bat izan dela aipatu dute egunotan.
Bost urte eta erdi gobernuan
2015ean, gobernua izendatu berri, Barkosek gobernuaren lema ekonomikoa eman zion Aierdiri. Haren gain geratu zen azpiegituren eta garapen ekonomikoaren ardura, eta pisu ekonomiko handiko erabakiguneak haren ardurapean izan ziren. Enpresa mundutik etorria da, teknikari profila du, eta ezin zaio ukatu bere eremuko gaiak zehatz-mehatz kontrolatzen dituela.
Aierdiren arrakasta nagusia egungo planifikazio ekonomikoaren oinarriak jartzea izan da. Izan ere, Moderna plan estrategikoak porrot egin ondotik, murrizketek eta krisiak erabat menperaturik, Barcinaren gobernuak alboratu egin zuen planifikazio ekonomikoa. Aierdiren gidaritzapean, lehenik Nafarroaren diagnostikoa egin eta RIS3 espezializazio adimentsuaren estrategia bultzatu zuen, beste gobernantza eredu bat ezarriz. Eredu horrek bidea egin du bost urteotan, eta, adibidez, Europako Batasuneko funtsak banatuko diren honetan, egindako bide horrek posizio onean utzi du Nafarroa. Besteak beste, energia plan berria bultzatu du, eta energia berriztagarrien aldeko apustu irmoa egin.
Beste lorpenen artean daude Noain aireportua Europarekin lotu eta Lufthansa konpainiaren hegaldiak erakartzea, eta parlamentuan aho bizarrik gabe nabarmentzea Nafarroako errepideen finantzaketa eredua aldatu beharra dagoela, mantentze lanen defizita handia delako.
Alta, haren kudeaketak izan du kontrako erreakziorik ere. Nabarmenena AHTarena da. Politikan sartu zenetik, apustu irmoa egin du Aierdik trenaren alde, eta, urteotan azpiegitura aurrera ateratzeko finantzaketa arazoak egon badira ere, aurreko legealdiak urratsak egin zituen trenaren proiektuak aurrera egin zezan; besteak beste, EAEko trenbidearen lotura bilatuz. Halaber, beste proiektu polemikoa Aroztegia izan da. Aierdi bera bertaratu zen egitasmoa defenditzera. Azken urteotan sortu izan diren deslokalizazioei eta lan gatazkei beste norabide bat emateko gauza ez da izan, ordea; TRW eta Siemens Gamesaren kasuetan, esaterako.
Alta, kargua hartu eta gutxira, bere hanka sartze politiko nagusia egin zuen: Davalor. Aierdik hamaika bider azaldu izan ditu Sodena arrisku kapitaleko sozietateak 2015etik 2017ra emandako urratsak, eta argudiatu ez zela gutizia bat izan. Aitortu zuen bazekiela enpresa larri zegoela, baina inbertitzaileak bazituela eta, bazkide pribatuen artean orotara 15 milioi euro biltzea lortuz gero, enplegu asko sortzeko potentzialitatea zuela. Sodenak berezko du arrisku ekonomikoa hartzea; hori da haren zeregina: Nafarroako Kontuen Ganberaren arabera, UPNren garaian, 2002tik 2013ra, 37 proiektutik 26tan «ez ziren negozio irizpideak bete».
UPNri berdin zaio hori, iraganeko zorrak kitatzeko aukera badu. Arrisku ekonomikoa politikoarekin nahastea izan da Aierdiren bekatua, eta UPNk ez dio barkatu. Orain, gobernuan utzitako hutsunea estaltzea izango da Geroa Bairen zeregina. Aierdik, berriz, bere burua defenditu beharko du Davalor auzian, eta, ondoren, ikusteko dago enpresa mundura itzuliko den edo politikan jarraituko ote duen, bigarren lerroan. Berari ziklo bat itxi zaiola nabarmendu du Aierdik. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192922/kataluniako-bozen-datari-eutsi-diote-auzitegiek.htm | Mundua | Kataluniako bozen datari eutsi diote auzitegiek | Generalitateak egindako azken inkestaren arabera, ERCk irabaziko lituzke hauteskundeak 35 eta 36 eserleku artean lortuta. Hirugarren graduarekin irten dira preso zeuden buruzagi independentistak. | Kataluniako bozen datari eutsi diote auzitegiek. Generalitateak egindako azken inkestaren arabera, ERCk irabaziko lituzke hauteskundeak 35 eta 36 eserleku artean lortuta. Hirugarren graduarekin irten dira preso zeuden buruzagi independentistak. | Otsailaren 14an egingo dituzte Kataluniako hauteskundeak. Hala berretsi du Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Hasieran, auzitegiak otsailaren 8a jarri zuen erabakia hartzeko azken egun gisara, baina, azkenean, kanpaina hasi den egun berean jakinarazi du. Hauteskundeak otsailaren 14an egitearen alde mintzatu da aurrez Kataluniako Fiskaltza ere. Hauteskunde legearen eta Kataluniako Estatutuaren aurkakoa da dekretu hori, Fiskaltzaren ustetan, eta «anormaltasun juridiko eta instituzionala» eragingo lukeela gaineratu du.
Hauteskundeak dagoeneko pandemia garaian deitu zirela argudiatu du Fiskaltzak, eta osasun krisia «orduko bera» dela, nahiz eta kutsatu kopurua igo egin den, zeina «aurreikusteko modukoa» baitzen. Hauteskundeak bertan behera utzi beste aukerarik ez dagoen kasuetan, erabakiari «lege babesa» eman beharra dagoela defendatu du, eta Generalitateak alderdiekin adostutakoak ez zuela halakorik. Gaineratu du prebentzio neurriak hartuta eragotz daitezkeela hauteskunde egunean izango diren osasun arriskuak.
Bestalde, Kataluniako Generalitatearen Ikerketa eta Iritzi Zentroaren inkesta bat argitara eman da gaur, eta, horren arabera, ERCk irabaziko lituzke Kataluniako Parlamenturako hauteskundeak. 35 edo 36 parlamentari artean lortuko lituzke Pere Aragones zerrendaburu duen alderdiak; JxCk, 32 eta 33 artean; PSCk, 26 eta 29 artean; Ciutadansek, 12-13; PPk, 9; En Comu Podemek, 6-8; CUPek, 8; eta Voxek, 6 —aurreikuspenak betez gero Vox lehen aldiz sartuko litzateke legebiltzarrean—. PDeCAT eta PNC ordezkaririk gabe geratuko lirateke.
Gehiengo osoa izango lukete JxCk eta ERCk, inkesta horrek emandako emaitzak beteko balira.
Presoak aske
Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetarako kanpaina hasi den egun berean irten dira preso zeuden buruzagi independentistak espetxetik. Oriol Junqueras, Raul Romeva, Jordi Turull, Josep Rull eta Joaquim Forn kontseilari ohiak, ANCko buru ohi Jordi Sanchez eta Omniumeko presidente izandako Jordi Cuixart elkarrekin irten dira Lledonerseko espetxetik. Amnistia. Egin ditzagun libre zioen pankarta bat erakutsi dute kartzelaren atarian.
Irten berritan agerraldia egin du Junquerasek prentsaren aurrean, eta hitzeman du «errepresioa amaitu eta erbesteratuak itzultzeko» lan egingo duela. Herrialdeak dituen erronka nagusietan egin beharreko «ahaleginaz» hitz egin du Junquerasek. «Herrialde bat dugu altxatzeko, pandemia bat gainditzeko eta ekonomia bat berpizteko», adierazi du.
Alderdikide duen Romeva kontseilari ohiak ere egin ditu adierazpenak, eta ziurtatu du «energia eta gogo handiarekin» egingo dutela lan gaur hirugarren gradua eskuratu duten presoek. Aldi berean, «egungo errepresio maila» onartu ezinekoa dela nabarmendu du: «Honek amaitu egin behar du». Hirugarren graduaren aurka Fiskaltzak jar dezakeen helegiteaz ere aritu da: «Badakigu zein diren eta zer modu dituzten auzi hauei heltzeko. Europatik modu okerrean eta antidemokratikoan jarduten dutela esaten diete, baina, hala ere, jarraitu egiten dute. Badakigu non gauden eta zer dugun aurrean, baina gure determinazioak ez du hormarik eta barroterik».
Fiskaltzaren jokabidea salatu dute Turull, Rull eta Sanchezek ere. «Zer espero dezakegu Fiskaltza honengandik, Ciudadanosen ekitaldietan Voxen mitinak egiten dituen Fiskaltza honengandik?» galdetu du, erretorikoki, Turullek. Kataluniako Auzitegi Nagusiak bozen atzeratzea bertan behera utzi izana ere kritikatu du: «Noiz bozkatu behar dugun ere esaten digute orain». Auzitegi Gorenark buruzagi independentistekiko duen «mendeku gosea» salatu du Rullek, baina azpimarratu du ez dutela etsiko eta hauteskunde kanpainan parte hartuko dutela.
Sanchezek, berriz, «herritar aktiboak» izateko eta «masiboki bozkatzera joateko» deia egin du. Halaber, «gehiegi luzatzen ari den gatazka politiko honi» amaiera emateko modu bakarra presoei amnistia aitortzea dela aldarrikatu du, eta horren alde lan egingo dutela, «Fiskaltzaren eta Auzitegi Gorenaren erabakiez gaindi». |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192923/europako-batzordearen-baiezkoa-jaso-du-astrazenecaren-txertoak.htm | Mundua | Europako Batzordearen baiezkoa jaso du AstraZenecaren txertoak | Bruselak argitara eman du botika etxearekin sinatutako kontratua, baina txertoarengatik zenbat ordaindu duen zehaztu gabe; 'Der Spiegel'-en arabera, 870 milioi eurokoa da. Johnson&Johnson etxearen txertoak %66ko eraginkortasuna frogatu du. Baimendutako beste txertoen kasuan ez bezala, azken horretan nahikoa da dosi bakarra. | Europako Batzordearen baiezkoa jaso du AstraZenecaren txertoak. Bruselak argitara eman du botika etxearekin sinatutako kontratua, baina txertoarengatik zenbat ordaindu duen zehaztu gabe; 'Der Spiegel'-en arabera, 870 milioi eurokoa da. Johnson&Johnson etxearen txertoak %66ko eraginkortasuna frogatu du. Baimendutako beste txertoen kasuan ez bezala, azken horretan nahikoa da dosi bakarra. | Europako Batzordeak AstraZenecaren txertoa baimendu du, EMA Sendagaien Europako Agentziaren iritzi positiboa jaso ostean. Hala, erakundeak ontzat ematen duen hirugarren txertoa da botika etxe horrena, aurrez Modernarena eta Pfizerrena baimendu baitzituen. Erresuma Batuan, Brasilen eta Hegoafrikan egin dituzte probak botika etxeko arduradunek, eta horien emaitzetatik ondorioztatu dute txertoa eraginkorra dela 18 urtetik gorakoentzat.
Bestalde, Bruselak beste urrats bat egin du AstraZeneca botika etxearekin duen borrokan, eta ezagutarazi egin du harekin sinatutako kontratua, baina ez du zehaztu botika etxeari ordaindutakoaren zenbatekoa, ez eta hark hilabetero eman beharreko txerto kopurua ere. Alemaniako Der Spiegel egunkariaren arabera, 870 milioi eurokoa izan da, 300 milioi dosirentzat; Europako Batzordeak 336 millioi euro aurreratu zituen, eta, hortaz, 534 milioi geratzen zaizkio ordaintzeko. Kontratuak jasotzen duenez, enpresak Europan eta atzerrian dituen fabriketan ekoitzi behar ditu txertoak, EB Europako Batasuneko estatu kideei banaketa bermatu ahal izateko.
Ezkutatutako informazioaren zergatiez galdetuta, Europako Batzordeko eledun Eric Mamerrek zehaztu du botika etxearekin adostuta atera dutela argitara akordioa, eta hark eskubidea duela zenbait informazio ezkutatzeko, «segurtasuna» argudiatuta. Aldi berean, berretsi du Brusela «erabateko gardentasunaren alde» dagoela eta arrazoi horregatik ezagutarazi duela dokumentua. Ez da lehen aldia Bruselak halako zerbait egiten duena. Joan den astean CureVac etxearekin sinatutako dokumentuaren zati bat atera zuen argitara.
EBri zegokion dosi kopurua espero baino geroago emango ziola iragarri zion konpainia horrek joan den ostiralean, eta ordutik kontu eske ari zaio Brusela. Botika etxeak lehen hiruhilekoan 80-120 milioi dosi eman behar zizkien estatu kideei, baina atzo Bruselarekin egindako bileran lehen hiru hilabeteetan gehienez 39 milioi ematea eskaini zion. EBko buruek ez zuten eskaintza onartu.
Beste aukerak
Beste botika etxe batzuek ere lanean jarraitzen dute COVID-19aren aurkako txertoekin. Johnson&Johnson etxeak atzo jakinarazi zuen orain arte egindako probetan %66ko eraginkortasuna izan duela eurenak, kasu moderatu eta larrietan. Munduko botika etxe handienak lortutako emaitza EBk orain arte baimendutakoek iragarritakoa baino txikiagoa den arren, kopuruak ezin dira zuzenean alderatu, azken txertoa ez dutelako oraindik probatu kasu arinekin.
Larrien zeuden gaixoekin izan ditu txertoak emaitza baikorrenak, %85eko eraginkortasuna izan baitu kasu horietan. Hura hartu eta 28 egunera, gaixoak hiltzeko arriskutik kanpo zeuden, eta erietxetik irteteko moduan. Enpresaren arabera, txertoak eraginkortasun bera izan du adin guztietako gaixo larrietan, baita 60 urtetik gorakoen artean ere.
Zabaldutako datuen arabera, Hegoafrikako aldaeraren aurka ere %57ko babesa eskainiko luke Johnson&Johnson etxearen txertoak. AEBetan egindako probetan, berriz, %72ko eraginkortasuna erakutsi du, eta %66koa Latinoamerikan. Emaitzak kontuan harturik, datorren hilaren hasieran txertoa baimentzeko eskatuko dio botika etxeak AEBetako Gobernuari. «Tarte honetan guztian, gure helburua izan da ahalik eta irtenbide errazena eta eraginkorrena lortzea ahalik eta jende gehienarentzat, pandemia amaitzen laguntzeko», azaldu du Alex Gorskyk, botika etxeko zuzendariak.
AEBek, Erresuma Batuak eta Europako Batasunak dagoeneko adostu dituzte Johnson&Johnson enpresak eman beharreko txerto kopuruak: ehun milioi dosi, 30 milioi eta 200 milioi lirateke, hurrenez hurren. Botika etxe horrek garatutako txertoaren abantaila nagusia litzateke ez dituela oso tenperatura baxuak behar garraiorako, eta hiru hilabetez manten daitekeela bi eta zortzi gradu arteko tenperaturan. Horrez gain, orain arte baimendutako botikekin ez bezala, dosi bakarra nahikoa litzateke. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192924/herri-akusazio-gisa-onartu-dituztela-jakinarazi-diete-hainbat-entitateri.htm | Gizartea | Herri akusazio gisa onartu dituztela jakinarazi diete hainbat entitateri | Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak Ekologistak Martxan eta zabortegiaren inguruko herrietako udalak onartu ditu, besteak beste, ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan | Herri akusazio gisa onartu dituztela jakinarazi diete hainbat entitateri. Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak Ekologistak Martxan eta zabortegiaren inguruko herrietako udalak onartu ditu, besteak beste, ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan | Ekologistak Martxan-ek jakinarazi duenez, bai haiek bai beste hainbat entitate onartu ditu Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak, Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan. Ekologisten arabera, beste entitate horiek dira «bi ingurumen elkarte», Zaldibar, Ermua (Bizkaia), Eibar eta Elgetako (Gipuzkoa) udalak, Interbiak Bizkaia SA sozietatea, Allianz Seguros, eta joan den otsailaren 6an gertatutako luizian desagertutako bi langileetako baten senideak.
«Ingurumen elkarte» horiek dira GuraSOS eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Aldeko Plataforma. Azken horrek eta Zaldibar Argitu herri plataformak elkarrekin aurkeztu zuten herri akusazioa, joan den urrian. Eskubide Sozialen Kartaren iturri judizialek Berria-ri adierazi diotenez, oraindik ez dute jakinarazpen ofizialik jaso. «Baina pentsatzen dut laster esango digutela».
Prozesuan jarraitu ahal izateko, bai haiei, bai GuraSOSi, baita plataformei ere epaitegiak 500 euroko bermea eskatu dietela zehaztu du Ekologistak Martxan-ek ohar batean. «Eskatutako bermea neurritsua den arren, gure ustez, ez zen bermerik adierazi behar; edo sinbolikoa izan beharko luke». Elkarteak nabarmendu du laguntza ekonomikoa lortze aldera «herri kanpaina» martxan jartzea pentsatzen ari direla.
Uste dute ekologistek «motelegi» doala prozedura judiziala. «Ondorioz», sindikatu, erakunde ekologista, auzo elkarte eta bestelako eragile ugarik bultzatutako U30 Aldaketaldia dinamikak biharko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan antolatutako mobilizazioetan parte hartzera deitu du. «Larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatu eta «trantsizio ekologiko eta sozialki justua» eskatuko dute. Ekologistak Martxan-ek, gainera, otsailaren 6an, zabortegiaren amiltzearen urteurrenean, Zaldibar Argitu plataformak antolatuko dituen mobilizazioak babesten ditu, eta horiekin bat egitera deitu du. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192925/aratusterik-ez-da-izango-bilbon.htm | Bizigiro | Aratusterik ez da izango Bilbon | Ardura kolektiboagatik hartu du erabakia Jai Batzorde Mistoak, aho batez. Erantzukizunez, nahi duenak norbere etxetik inauteriak ospatzeko «magia egitera» animatu dituzte herritarrak. | Aratusterik ez da izango Bilbon. Ardura kolektiboagatik hartu du erabakia Jai Batzorde Mistoak, aho batez. Erantzukizunez, nahi duenak norbere etxetik inauteriak ospatzeko «magia egitera» animatu dituzte herritarrak. | Jakina zena, konfirmatu dute: Bilbon aurten ez da aratusterik ospatuko. Otsailaren 6tik 16ra bitartean egin behar ziren aratusteak, baina pandemia egoera aintzat hartuta Jai Batzorde Mistoak ospakizunik ez egitea erabaki du, eta herritarrei eskatu die erantzukizunez jokatzeko eta arduratsuak izateko.
Bilbo gune gorrian sartu zen joan den astean eta egungo osasun neurriek ez dute uzten ezelako ekitaldirik ospatzen. «Ez dago osasun baldintzarik Bilboko Aratusteak antolatzeko ezta ohiko programazioa garatzeko ere, prebentzio irizpideei, elkartasunari eta elkar zaintzako filosofiari jarraikiz». Hala azaldu dute Itziar Urtasun Bilboko Udaleko Jai zinegotziak eta Artzai Goieaskoetxea Bilboko Konpartsetako kideak, gaur goizean Euskal Museoan egindako prentsaurrekoan.
Lehentasuna bilbotarren osasuna eta ongizatea babestea dela gogoratu dute antolatzaileek, eta, horretarako, arduraz jokatu nahi izan dute, aratusteak kalean ez antolatzeko hartutako erabakiaren bidez. Hala, jende pilaketak saihestea da helburu nagusia. «Erantzukizun kolektiboa dugu erakundeok, elkarteok, kolektibo orok eta herritarrok, pandemia-garaian kutsatze-bideak murrizteko».
Halaber, jai girorako gogoa egon badago ere Ez-Aratusteak birtualki egiteko aukera ere baztertu du Jai Batzorde Mistoak . «Zail ikusten genuen aratusteen balio nagusiak diren kritika sozial eta politikoari, askatasunari eta anabasari bide telematiko duina ematea», azaldu dute.
Burbuila taldeetan
Kalean urteroko giroa faltako da, baina, hala ere, Jai Batzorde Mistoak dei egin die bilbotarrei aratusteen espirituari muzinik ez egiteko eta norbere etxean inauteriak ospatzeko; betiere, besteekiko arduraz jokatuz. Horretarako, 2021eko Bilboko Aratusteek gai bat izango dute ardatz: magia. «Magia, osasun krisiaren olatu denak gainditzeko; magia, krisi ekonomikoan inor atzean ez uzteko; magia, itxaropenik ezaren, tristeziaren, urduritasunaren eta umore txarraren olatuan surf egin eta xisteratik irribarre bat ateratzeko», azaldu dute. Horri guztiari aurre egiteko, adierazi dutenez, elkartasuna eta elkar zaintza izango dira magia trikimailurik egokienak.
Joare hotsak Uztaritzen
Aurten inauteriak antolatzeko aukerarik ez bada ere, Uztaritzen eta Jatsun (Lapurdi) kalera ateratzea erabaki dute Kotilunek. Joareak gerrian eta maskarak eta ttuntturroak buruan, etxez-etxe dabiltza igandero. Dagoeneko ibiliak dira Arruntza auzoan eta Jatsun. Heldu diren igandeetan Uztaritzeko auzoetan eginen dituzte puska biltzeak: otsailaren 7an Hiribeheren, 14an Heraitzen eta 28an Purgun. Kutun elkarteak duela lau urte sortu zituen Kotilunak, Kotilungorrien eta joaldunen arteko nahasketa. Nolanahi ere, gainerako ekitaldiak ez dira eginen, beraz, aurten ez da Hartzaro festibala antolatuko. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192926/beste-1517-lagunek-eman-dute-positibo-hegoaldean-eta-73-da-positibo-tasa.htm | Gizartea | Beste 1.517 lagunek eman dute positibo Hegoaldean, eta %7,3 da positibo tasa | Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan 914 gaixo daude; horietako 172, ZIUetan. | Beste 1.517 lagunek eman dute positibo Hegoaldean, eta %7,3 da positibo tasa. Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan 914 gaixo daude; horietako 172, ZIUetan. | Hanpatuta dabil koronabirusa, eta horren seinale dira gaurko datuak: beste 1.517 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta azaroaren 13tik erregistratutako kopururik txarrena da —1.640 kasu berri izan ziren egun hartan—. Egindako proba kopurua ere nabarmen igo da, eta, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren arabera, 20.833 proba egin zituzten atzo; beraz, %7,3 izan da positiboen ehunekoa.
Lurralde bakoitzaren egoerari erreparatuz gero, Bizkaia dago okerrena: beste 714 kasu atzeman dituzte. Atzoko datua baino hobea bada ere —730 kasu berri atzeman zituzten atzo—, kopurua aurreko egunetakoak baino dezente handiagoa da. Gipuzkoan ere, ez da batere datu ona gaurkoa: beste 357 kasu atzeman dituzte, eta azaroaren 21etik erregistratutako daturik txarrena da —369 kasu izan ziren orduan—. Nafarroako eta Arabako egoera ere ez da xamurra: 253 eta 178 positibo berri erregistratu dituzte, hurrenez hurren.
Egoera hori izanda, ospitalea ere betetzen ari dira etengabe. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, beste 95 lagun ospitaleratu behar izan dituzte. Orotara, koronabirusa duten 914 lagun daude ospitaleratuta Osakidetzako eta Osasunbideako erietxeetan; horietako 172 larri daude, ZIUetan. Kopuruak ez dira nolanahikoak. Azaroaren 16tik ez dira hainbeste gaixo egon ospitalean —950 ziren orduan—, eta ZIUetan ere ez da koronabirusa duen hainbeste jende egon azaroaren 27tik —172 zeuden egun hartan ere—.
Nafarroak heriotzen berri ere eman du. Lurralde horretan beste hiru lagun hil dira: 77 urteko gizon bat, eta 87 urteko beste bat, eta 76 urteko emakume bat. Gainera, aurreko egunetan beste hiru lagun hil zirela ere jakinarazi du: 77 urteko emakume bat, eta 96 urteko beste bat, eta 83 urteko gizon bat. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192927/athleticek-betisen-aurka-jokatuko-ditu-kopako-final-laurdenak.htm | Kirola | Athleticek Betisen aurka jokatuko ditu Kopako final-laurdenak | Sevillan (Espainia) jokatuko dute otsailaren 2an, 3an edo 4an. Betisek Reala kaleratu zuen final-zortzirenetan. | Athleticek Betisen aurka jokatuko ditu Kopako final-laurdenak. Sevillan (Espainia) jokatuko dute otsailaren 2an, 3an edo 4an. Betisek Reala kaleratu zuen final-zortzirenetan. | Athleticek Betisen aurka lortu beharko du Espainiako Kopako finalerdietarako sailkatzea. Hala egokitu da, gaur Espainiako Futbol Federazioak bere egoitzan egin duen zozketan; aurreko kanporaketetan ez bezala, kasu honetan zozketa librea izan da, baldintzarik gabekoa. Otsailaren 2an, 3an edo 4an jokatuko dute kanporaketa Sevillan (Espainia), neurketa bakarrera.
Final-zortzirenetan Reala kanporatu zuen Betisek, luzapenean. Athleticek, berriz, Alcoyano hartu zuen mendean atzo, 1 eta 2, Villalibreren eta Williamsen golei esker. Elkarren aurka askotan jokatutakoak dira Athletic eta Betis, baita Kopako final batean ere. 1977. urtean izan zen: bina berdindu zuten, eta penaltietan sevillarrak izan ziren nagusi 8 eta 7.
Gainontzeko final-laurdenak honako hauek dira: Granada-Bartzelona, Levante-Vila-Real, eta Almeria-Sevilla. Athleticek kanporaketa gainditzen badu, otsailaren 5ean erabakiko da finalaurrekoa noren aurka jokatuko duen. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192928/bizitzako-oztopoak-gaindituz-aurrera.htm | Bizigiro | Bizitzako oztopoak gaindituz, aurrera | Bizi esperientzia gogorrak izan dituzten hiru herritarren testigantzak jasoko ditu biharko ‘Bizigiro’ sailak. Zer egoera pairatu behar izan dituzten eta zer gainditze bide hautatu dituzten azalduko dute lehen pertsonan. | Bizitzako oztopoak gaindituz, aurrera. Bizi esperientzia gogorrak izan dituzten hiru herritarren testigantzak jasoko ditu biharko ‘Bizigiro’ sailak. Zer egoera pairatu behar izan dituzten eta zer gainditze bide hautatu dituzten azalduko dute lehen pertsonan. | Izaro Lasak, Fernando Mitxelenak eta Alain Irazuk oso bizitza ezberdinak izan dituzte, baina denek egin behar izan diete aurre hainbat gaitz, istripu eta ezbeharri. Lasak heriotza presente izan du bizitzan modu askotan: ahizparen suizidioa, aitaren suizidio saialdiak, beste ahizpa baten istripua, eta, azkenik, koman utzi zuen bizikleta istripua. Mitxelenak, berriz, distrofia muskularra du jaiotzaz, eta, apurka, giharretako indarra galduz doa; egun, gurpil aulkian mugitzen da. Irazuk auto istripu batean hanka galdu zuen orain 26 urte, eta, ordutik, hanka bakarrarekin bizitzen ikasi behar izan du. Denak ala denak, gainditze istorioak.
Kirola eta idazketa aipatu dituzte gainditze tresna gisa. Bizipen horietatik guztietatik ikasitakoa eta aurrera egiteko mekanismoak sakon esplikatuko dituzte hirurek biharko Bizigiro sailean.
Gainditze istorioez gain, Errusian euskara ikasten ari diren herritarren esperientzien berri emango du Bizigiro-k bihar. Moskuko Estatu Unibertsitatean euskara ikasten dutenen motibazioak eta ikasketa prozesua ezagutzeko aukera izango du irakurleak.
Norvegiarako bidaia gordin bat proposatuko du Mikel Yarzak telesailen atalean. 2011. urtean Norvegian 77 hildako eragin zituen eskuin muturreko sarraskia fikzio bilakatu dute. 22 juli telesaila filmin plataforman dago ikusgai.
Zinema estreinaldiei dagokionez, plataforma digitaletan ikusgai dagoen No Mataras filma izango da hizpide. David Victori zuzendariak eginiko thriller iluna Movistar Plus eta Filmin plataformetan estreinatuko dute.
Azkenik, gastronomia atalean, Donostiako Parte Zaharreko La Viña jatetxeko gazta tarta izango da mintzagai. Izan ere, The New York Times egunkariaren arabera, aurtengo «zaporerik onenetariko» bat da. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192929/bertze-hiru-preso-hurbilduko-dituzte-eta-bi-euskal-herriratu.htm | Politika | Bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herriratu | Sergio Polo Escobes eta Gorka Vidal Alvaro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballara ekarriko dituzte. Juan Ramon Karasatorre Aldaz El Duesora hurbilduko dute; Ibai Beobide Arza, Burgosera; eta Mattin Sarasola Iarzabal, Dueñasera. | Bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herriratu. Sergio Polo Escobes eta Gorka Vidal Alvaro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballara ekarriko dituzte. Juan Ramon Karasatorre Aldaz El Duesora hurbilduko dute; Ibai Beobide Arza, Burgosera; eta Mattin Sarasola Iarzabal, Dueñasera. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertze bortz preso mugituko dituzte laster: hiru Euskal Herri ingurura hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herrira ekarriko dituzte, Zaballako espetxera. Sergio Polo Escobes eta Gorka Vidal Alvaro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballako kartzelara ekarriko dituzte (Araba). Polo Escobes Herreran dago gaur egun (640 kilometro), eta Vidal Alvaro, Logroñon (170 kilometro). Polori, gainera, bigarren gradua ere emanen diote.
Juan Ramon Karasatorre, Ibai Beobide Arza eta Mattin Sarasola Iarzabal dira hurbilduko dituzten hirurak. Karasatorre Castelloko espetxean dago egun (Herrialde Katalanak, 480 kilometro), eta El Duesora mugituko dute (170 kilometro). Bigarren gradua ere emanen diote. Beobide Puerto IIIn dago orain (1.020 kilometro), eta Burgosera hurbilduko dute (215 kilometro). Sarasola Jaenen daukate egun (775 kilometro), eta Dueñasera lekualdatuko dute (310 kilometro).
Mugimendu hauekin, dagoeneko 146 dira 2018tik iragarritako mugimenduak, eta mugituriko presoak 107. Hona hemen euskal presoen datu eguneratuak:
Gaur mugitu dituzten preso gehienek zigor luzeak dituzte, ETAko kide izanda hainbat delitu egotzita. Karasatorre 2013tik dago espetxean, eta zigorraren hiru laurdenak 2029an beteko ditu. Sarasola 2008tik dago espetxean, eta 1.040 urteko zigorra ezarri zioten. Ibai Beobidek 29 urteko zigorra du. Vidal 2004tik dago kartzelan. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192930/elak-kargu-hartu-die-eh-bilduri-eta-eajri-europako-funtsen-alde-egiteagatik.htm | Ekonomia | ELAk kargu hartu die EH Bilduri eta EAJri, Europako funtsen alde egiteagatik | Salatu du Espainiako Gobernuaren dekretuari emandako babesak «oniritzia» ematen diela eskubide sozial eta laboralen murrizketei. | ELAk kargu hartu die EH Bilduri eta EAJri, Europako funtsen alde egiteagatik. Salatu du Espainiako Gobernuaren dekretuari emandako babesak «oniritzia» ematen diela eskubide sozial eta laboralen murrizketei. | ELAk kargu hartu die EAJri eta EH Bilduri Espainiako Kongresuan Europako funtsen banaketa ahalbidetuko duen dekretua babesteagatik, eta, bi alderdi abertzaleen artean, bereziki, bigarenari egin dio errieta, «ezkerrekoa» delako. Espainiako Gobernuko kide Unidas Podemosen jarrera ere kritikatu du arrazoi beragatik. Europako laguntzen kudeaketa ahalbidetuko duen dekretua bozkatu zuten atzo Espainiako Kongresuan, eta, ozta-ozta izan bazen ere, aurrera egin zuen, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin, eta Voxen abstentzioari esker.
ELA behin baino gehiagotan azaldu da —beste eragile batzuekin batera; tartean, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos— Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia planaren aurka, ekonomiaren suspertzera bideratutako diru laguntza horiek jasotzeko Bruselak estatuei ezarriko dizkien baldintzak edo gomendioak bere ustez «tranpa» bat direlako, «murrizketa sozial gehiago» egiteko: «COVID-19ak eragindako krisiak agerian utzi du gure osasun, ekonomia eta gizarte babeseko sistemaren zaurgarritasuna, eta erakutsi du zein sektore diren benetan funtsezkoak bizitzari eusteko. Hala ere, Europako funtsek enpresa handiek sustatutako proiektu pribatuak diru publikoarekin finantzatzea ekarriko dute, bizi dugun egoera honetara eraman gaituen ereduan sakonduz».
Sindikatu abertzaleak gogoratu du Espainiako Gobernuak aurki aurkeztuko diola Bruselari pentsio sistemaren erreforma eta lan merkatuarena. Horien edukiak argitu gabe, EAJk eta EH Bilduk Europako laguntzen dekretua babestu izana kritikatu du.
Udalak, «Madrilen mende»
Azpimarratu du orain arte jakinarazitakoaren arabera Sanchezen gobernuak pentsioak kalkulatzeko urteak 25etik 35era luzatzea eta erretiro aurreratuak gogortzea planteatu duela eta lan merkatua malgutzeko asmoa agertu duela, «2012ko erreforma indargabetzeko konpromisoa baztertuz». «Beti esan dugu uko egin behar zaiola Europako funtsak jasotzeari, baldin eta langileen eskubideak murrizteko badira, eta, oraingoz, ezerk ez du aurreikusten kontrakoa gertatuko denik». Horren harira, gobernuko kide Unidas Podemosekoen jarrera kritikatu du ELAk.
Alderdi abertzaleei dagokienez, atzoko bozketan baiezko botoa eman zuten arren, kritiko azaldu ziren. EAJk esan zuen «erantzukizunagatik» egin zuela hori, baina ohartarazi zuen gertutik jarraituko dituela hurrengo urratsak. EH Bilduk jakinarazi zuen Espainiako Gobernuaren aldetik konpromisoa lortu duela «gardentasun eta kontrol handiagoa» egon dadin laguntzen banaketan eta «udalen finantzaketa handitzeko».
ELAk, halere, zalantzan jarri ditu lorpen horiek. Gogoratu du orain arte hartutako erabakietan ez dela inolako gardentasunik izan eta administrazio publikoen eta patronalaren artean hartu direla erabaki guztiak, eragile sindikal eta sozialak kanpoan utzita. Era berean, gogoratu du Madril izango dela Europako funtsak bideratzeko arduradun «bakarra», eta, beraz, udalen baliabideen igoera haren mende egongo dela.
Dekretuan jasotzen denez, funtsen gobernurako organo gorena Espainiako Gobernuko kideek soilik osatuko dute: batzordean parte hartuko dute lau estatu idazkaritzak (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak), Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak eta Presidentezako ekonomia bulegoak. |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/192931/portugalgo-parlamentuak-eutanasia-legeztatzearen-alde-egin-du.htm | Mundua | Portugalgo Parlamentuak eutanasia legeztatzearen alde egin du | Testua herrialdeko presidentearen esku dago orain: hori onartu, Auzitegi Konstituzionalera bidali edo betoa ezarri liezaioke. Kontra bozkatu dute PSko diputatu batzuek, komunistek, eskuinak eta eskuin muturrak. | Portugalgo Parlamentuak eutanasia legeztatzearen alde egin du. Testua herrialdeko presidentearen esku dago orain: hori onartu, Auzitegi Konstituzionalera bidali edo betoa ezarri liezaioke. Kontra bozkatu dute PSko diputatu batzuek, komunistek, eskuinak eta eskuin muturrak. | Abortua eta sexu bereko pertsonen arteko ezkontza legeztatu ostean, Portugalgo Parlamentuak eutanasia despenalizatzearen alde bozkatu du. Gehiengo katolikoa duen herrialdea hori egiten duen zazpigarren estatua bilakatu da, eta orain Marcelo Rebelo de Sousa presidente kontserbadorearen erabakiaren zain geratu da indarrean sartzeko.
Onarturiko testua iragan urteko otsailean aurkezturiko bost lege proposamenen fusio bat da, eta aurreikusten du herrialdean bizi diren eta «muturreko sufrimendu egoeran dauden, atzerakorik ez duten lesioak dituzten edota sendaezina den gaixotasun bat» duten 18 urtetik gorakoek eskatu ahalko dutela heriotza eragitea.
Eskaria mediku batek baino gehiagok onartu beharko dute; eriak hautu «libre eta kontziente bat» egiteko gaitasunaren inguruan zalantzak dauden kasuetan, berriz, psikiatra bati egokituko zaio zeregin hori. Eta, unea iristean, pazientearen medikuak azkenekoz segurtatu beharko du, lekuko artean, haren nahia heriotza eragitea dela.
Eutanasia osasun zerbitzu nazionalaren zentroetan egin ahalko da, edo eriak aukeraturiko beste toki batean, betiere «konfort eta baldintza kliniko egokiak» baldin baditu. Atzerriko herritarrak, aldiz, ezingo dira Portugalera joan eutanasia jasotzera.
Hala, gaur onarturiko lege proposamenari pauso gutxi falta zaizkio indarrean sartzeko. Diputatuen baiezkoa jasota, testua Rebelo de Sousa estatuburuaren esku geratu da, eta agintariak horren inguruko erabakia hartu beharko du: moldaketa onartu, Auzitegi Konstituzionalera bidali azter dezaten edo neurriari betoa ezarri.
Herrialdeko presidenteak zortzi eguneko epea du legea auzitegiaren esku uzteko, eta, tarte hori pasatzean erabakirik hartuko ez balu, beste hamabi egun izango lituzke neurria onartu ala ezezkoa emateko.
Azken kasu horren alde egingo balu, parlamentuak berriz bozkatu beharko luke despenalizazioaren inguruan, eta aurreikusten da erabaki bera hartuko lukeela. Halere, Rebelo de Sousak adierazia du ganberaren erabakia errespetatuko duela.
Lege «tolerantea»
PS Alderdi Sozialistako diputatu Isabel Moreiraren iritziz, parlamentuak onarturiko lege proposamena «tolerantea eta anitza» da, alderdi politiko askoren arteko lankidetzaren «fruitu» izan delako. Ez da iritzi berekoa CDS-PP Zentro Demokratiko Sozial-Alderdi Popularraren talde parlamentarioko buru Telmo Correia, uste baitu irtenbidea ezin dela inoiz izan «sufritzen ari direnak abandonatzea».
Gaurko bozketan, gehiengo zabal bat baiezkoaren alde agertu den arren (136-78), agintean dagoen PSko eta oposizioko indar nagusi PSD Alderdi Sozial Demokrata eskuindarreko diputatuak zatitu egin dira auzi horren inguruan; hamalau eskuindarrek alde bozkatu zuten, eta 11 ordezkari sozialistak, aurka. Haiekin batera, baita PCP Portugalgo Alderdi Komunistak, CDS-PPk eta Chega ultraeskuindarrak ere.
Hitzorduari begira, PSk eta PSDk boto askatasuna eman zuten; izan ere, Portugalen gatazka handia sortu duen auzia da eutanasiarena. Herrialdeko Konstituzioaren arabera, giza bizitza «guztiz santua» da, eta, politikarien artean ez ezik, kalean ere eztabaida bizi-bizia izan da; nagusiki, Eliza katolikoaren ahotsa entzun da ozen, besteak beste, legeztatzeari buruzko erreferendum bat eskatu baitzuen.
Ez du halakorik lortu, eta despenalizazioa aurrera atera da PSren diputatuen gehiengoaren, PSDko ordezkari batzuen, Ezkerreko Blokearen, PAN Pertsonak-Animaliak-Naturaren, ekologisten eta IL liberaleko ordezkariaren botoekin.
Iragan otsailean eman zuen lehen pausoa Portugalgo Parlamentuak, eutanasiarekin zerikusia zuten bost lege proposamen lehen irakurraldian onartuta. Hurrengo bozketa berehala egitekoak ziren, baina koronabirusaren pandemiaren ondorioz atzeratu egin behar izan zuten; azkenean, gaur egin dute saioa. Hori bai, ezin izan dute denek batera botoa eman, taldeka baizik. Horren aurretik, 2018ko maiatzean beste saialdi bat izan zuten, baina despenalizazioaren aldeakoak bost botoren faltan geratu ziren.
Portugalen aurretik, Belgikan, Herbehereetan, Kanadan, Kolonbian, Luxenburgon eta Zeelanda Berrian ere onartu zuten eutanasia despenalizatzea. Azken herrialde hori da erreferendum bidez egin duen bakarra, iragan urrian. Espainian, Kongresuak baiezkoa eman zion horri buruzko lege proposamenari, joan den abenduan, eta Senatuko bozketaren zain dago orain. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192932/ahtaren-kontrako-protesta-egin-dute-italiak-irunean-duen-kontsuletxean.htm | Gizartea | AHTaren kontrako protesta egin dute Italiak Iruñean duen kontsuletxean | Susa ibarrarekiko elkartasuna adierazteko pankartak eskegi dituzte bi ekintzailek. | AHTaren kontrako protesta egin dute Italiak Iruñean duen kontsuletxean. Susa ibarrarekiko elkartasuna adierazteko pankartak eskegi dituzte bi ekintzailek. | Italiako iparraldeko Susa ibarrean eraiki nahi duten abiadura handiko trenaren aurkako mugimenduari elkartasuna adierazteko ekintza gauzatu dute Mugitu! taldeko bi ekintzailek gaur goizean Iruñean, Italiak duen kontsuletxean.
Egoitzako balkoira igo dira ekintzaileak, aldameneko eraikinean jarrita dagoen aldamioa erabilita, eta abiadura handiko trenaren aurkako pankartak zintzilikatu dituzte.
Lyon (Frantzia) eta Turin (Italia) artean abiadura handiko trena egin nahi dute Alpeetako Susa ibarretik. Borrokan dabiltza 2005etik. Lanen guneak okupatu izan dituzte ekintzaileek. Gaurko ekintzan azpiegituraren kontrako mugimenduak pairatzen duen errepresioa salatu dute. Izan ere, egunotan gose greba egiten ari dira abiadura handiko trenaren aurkako mugimenduko bost emakumek, Bussoleno herriaren erdialdean. Besteak beste, preso diren mugimenduko kideen komunikazioak eta aurrez aurreko bisitak berriz ahalbidetzeko eskatzen ari dira protestarekin, eta, izurriaren harira, osasun azterketak egiteko.
Iruñeko kontsuletxearen balkoian Italiako bandera kendu dute ekintzaileek, eta, haren ordez, AHT ez mezua zuena paratu dute, Euskalerria Irratiaren arabera. Kontsuletxeko ordezkari bat atera da balkoira eta Poliziari deitu dio. Ekintzaileek alde egin dute Polizia agertu aurretik.
Hainbat ekintza egin ditu Mugitu! taldeak AHTren aurka azken hilabeteotan.
Joan zen abuztuan, AHTren obrak geldiarazteko saioa egin zuten Martzillan (Nafarroa).
Irailean, berriz, taldeko hainbat kidek Espainiako Gobernu ordezkaritzara igo eta euren buruak lepotik kateatu zitzaizkion. Espainiako Poliziak mugimenduko zortzi kide atxilotu zituen hilabete horretan bertan.
Mugitu! taldekoek orduan argudiatu zutenez, Airef Erantzukizun Fiskalaren Aginte Independente erakundeak abuztuan argitara eman zuen txostenak eta Europako Kontu Auzitegiak 2018an egindakoak AHTaren inbertsioaren eraginkortasuna jarri zuten zalantzan. Horregatik, egitasmoa gaur «unerik ahulena» pairatzen ari dela ondorioztatu zuten ekintzaileek, eta desobedientziaren bidetik «inoiz baino gehiago» jarraitu behar zela adierazi zuten, trena «Euskal Herriaren historiako azpiegiturarik xahutzaileen, suntsitzaileena eta antisozialena» dela argudiatuta. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192933/bi-emanaldi-antolatu-dituzte-torturaren-egunaren-harira.htm | Politika | Bi emanaldi antolatu dituzte torturaren egunaren harira | 40 urte beteko dira Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik. Zizurkilen eta Bilbon izango dira ekitaldiak, 13an. | Bi emanaldi antolatu dituzte torturaren egunaren harira. 40 urte beteko dira Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik. Zizurkilen eta Bilbon izango dira ekitaldiak, 13an. | 40 urte beteko dira aurten, otsailaren 13an, Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik. Arregi eta beste torturatu guztiak gogoan hartzeko, Egiari Zor fundazioak hainbat jarduera antolatu ditu. Zizurkilen (Gipuzkoa), Arregiren jaioterrian, 12:00etan izango da, Joxe Arregi Plazan. Bilbon, berriz, Alfonso Sastreren Zutoin Beltza obra irakurriko dute Bizkaia Aretoan. Bi saio egongo dira: gaztelaniazkoa, 11:00etan; eta, euskarazkoa, 12:30ean. Euskal Herriko Torturaren Kontrako egunaren harira antolatu dituzte.
Egiari Zor fundazioak beste pauso bat eman nahi du: «Torturaren ukazioa garaitu dugu; orain biktimak aitortu eta erantzukizunak hartzeko ordua da». Fundazioak dio torturak izan direla «egia ofiziala» dela ikusi dela, baina hala ere, «aitortza eta ordaina» zor zaiela oraindik. Fundazioak azpimarratu du tortura kasu gutxi aitortu direla ofizialki. Euskal Institutuaren txosten baten arabera, 1960tik 2014ra bitarteko torturen %3a baino ez da errekonozitu. Horrez gain, nabarmendu du Europako Auzitegiak sarritan kondenatu duela Espainia tortura kasuengatik, eta halere ez duela «erreakziorik» eragiten. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192935/marixol-iparragirre-absolbitu-egin-dute-oviedoko-komisariaren-aurkako-atentatuagatik.htm | Politika | Marixol Iparragirre absolbitu egin dute Oviedoko komisariaren aurkako atentatuagatik | Espainiako Auzitegi Nazionalak esan du ez dagoela nahikoa frogarik 1997ko atentatuarekin lotzeko. Kausa horregatik zigorra bete zuen Frantzian. | Marixol Iparragirre absolbitu egin dute Oviedoko komisariaren aurkako atentatuagatik. Espainiako Auzitegi Nazionalak esan du ez dagoela nahikoa frogarik 1997ko atentatuarekin lotzeko. Kausa horregatik zigorra bete zuen Frantzian. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ez du nahikoa frogarik ikusi Marixol Iparragirre 1997ko Oviedoko atentatuarekin zuzenean lotzeko. Hortaz, kausa horretan absolbitu egin dute. Fiskaltzak 71 urte eskatzen zizkion, atentatu hori aginduta bost delituren erantzule gisa: bat, «hondamendi terrorista» sortzeagatik; hiru, «hilketa saiakeragatik»; eta beste bat, «lesio terroristak» eragiteagatik. Baina kausa horregatik Frantzian zigorra bete duela ebatzi du epaitegiak.
2019an Espainiaratu zuten Iparragirre, eta Espainiako Auzitegi Nazionalean zabalik dituen hamabi epaiketetako bat zen hau. Frantziako kartzeletan hogei urteko zigorra bete du euskal presoak. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192936/foro-sozialak-uste-du-torturaren-biktimak-ofizialki-aitortzeko-urratsak-egin-behar-dituztela-nafarroan.htm | Politika | Foro Sozialak uste du torturaren biktimak ofizialki aitortzeko urratsak egin behar dituztela Nafarroan | Foro Sozialak gogorarazi du biktima guztiek egia jakiteko zein justizia eta erreparazioa izateko eskubidea dutela | Foro Sozialak uste du torturaren biktimak ofizialki aitortzeko urratsak egin behar dituztela Nafarroan. Foro Sozialak gogorarazi du biktima guztiek egia jakiteko zein justizia eta erreparazioa izateko eskubidea dutela | Bilera egin dute gaur Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariek eta Aztnugal moduan ezaguna den auziko ordezkariek. Bertan, Aztnugal-eko ordezkariek hainbat dokumentu aurkeztu dituzten: tortura salaketak ez ikertzeagatik Espainiak jasotako hiru zigorrak eta Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak egindako txosten bat. Gainera, bi eskaera helarazi dizkiote Foro Sozial Iraunkorrari: Nafarroako gizartearen ordezkari instituzional nagusiekin elkarrizketa lan bat egin dezatela, nazioarteko sententziak eta txostena helarazteko eta «errazte lanak» egin ditzatela izaera ofiziala izango duen ikerketa bat sustatzeko, Nafarroan estatuko segurtasun indarrek torturatu duten jende kopurua argitze aldera.
Nabarmendu dutenez, Foro Sozialaren ordezkaritzak dokumentazioa jaso du, baita egindako bi eskariak aztertzeko konpromisoa agertu ere. «Torturaren biktimen errekonozimendu ofiziala formalizatu eta esplizitatzearen beharraren inguruko uste osoa adierazi dute, baita Nafarroako instituzio publikoek torturaren biktimen aitortza ofizialaren norabidean urratsak egin behar dituztela ere, giza eskubideen urratze honek ekarri duena ezagutaraziz», jakinarazi dute.
Gainera, Foro Sozialak gogorarazi du biktima guztiek egia jakiteko zein justizia eta erreparazioa izateko eskubidea dutela, eta giza eskubideen urraketek aitortza politiko eta instituzional bera izan behar dutela, biolentzia eragin duen eragilea edozein izanda ere. |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192937/metalgintzako-itunen-eskutik-asko-gutxitu-dira-hitzarmenik-gabeko-langileak.htm | Ekonomia | Metalgintzako itunen eskutik, asko gutxitu dira hitzarmenik gabeko langileak | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatuko soldatapeko 335.122 langilek dute lan hitzarmen eguneratua, langile horien %55,4k | Metalgintzako itunen eskutik, asko gutxitu dira hitzarmenik gabeko langileak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatuko soldatapeko 335.122 langilek dute lan hitzarmen eguneratua, langile horien %55,4k | Pandemiak ez du erabat eten negoziazio kolektiboa. Urte «positiboa» izan dela uste du Lan Harremanen Kontseiluak, gutxitu egin baitira lan hitzarmenen babesa ez dutenen kopurua —%15,3tik %9,8ra—, eta ituna berritu behar dutenena —%47,4tik %34,8—. Horrenbestez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatuko soldatapeko 335.122 langilek dute lan hitzarmen eguneratua, langile horien %55,4k.
Berez, 2020. urtean ez dira lan hitzarmen asko berritu: sektoreko hiru baizik ez dira indarrean jarri, baina horien artean daude bi garrantzitsuenak: Bizkaiko metalgintzarena —akordioa 2019ko abenduaren 20an izenpetu arren, 2020an jarri zen indarrean—, eta Gipuzkoako metalgintzarena —urrian sinatu zuten—. Lehengoak ia 40.000 langileri eman die hitzarmen berritu baten babesa, eta 31.000 langileri, berriz, bigarrenak.
Horiei batu behar zaizkie enpresetako 130 itun (12.775 langile), eta Espainian sinatu arren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere eragina izan duten sektoreko beste hemeretzi hitzarmen (13.764 langile) eta enpresako 41 itun (10.341 langile).
Lan hitzarmen horiei esker erosteko ahalmena berreskuratu ahal izan dute lanari eustea lortu duten beharginek. Indarrean dauden hitzarmenek batez beste %1,69 igo dute soldata, eta %1,55 berriz 2020an eguneratutakoek. Inflazio negatiboa izan zen iaz, %0,3koa EAEn, eta %0,5ekoa Hego Euskal Herri osoan.
Grebak gutxitu dira
2020. urtea ezohikoa izan dela antzeman da lan gatazken kopuruan ere. LHK-k nabarmendu du «eroriko handia» izan dela greba kopuruan. Zehazki, 152 greba izan dira (-%33), 20.224 langilek hartu dute parte protesta horietan (-%73,4), eta 43.612 lan egun galdu dira horietan (-%88,7). Jaitsiera horretan zerikusia izan du Bizkaiko zahar etxeetako greba luzea bukatu izanak; Gipuzkoan, esaterako, %147 ugaritu dira grebalariak —zahar etxeetako langileak hor ere bai— eta Araban, berriz, %44,8.
Kontrako bidea izan dute Preco lan gatazketan bitartekaritza lanak egiteko zerbitzura joandako kasua: 590 iritsi dira (+%27,2), eta 230.000 langileri eragin diete (+%95,4). |
2021-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/192938/ostalariek-auzitara-joko-dute-eremu-gorriko-negozioak-ixteko-erabakiaren-aurka.htm | Ekonomia | Ostalariek auzitara joko dute, eremu gorriko negozioak ixteko erabakiaren aurka | Eusko Jaurlaritzak bere erabakia ez duela behar bezala argudiatu salatu dute. | Ostalariek auzitara joko dute, eremu gorriko negozioak ixteko erabakiaren aurka. Eusko Jaurlaritzak bere erabakia ez duela behar bezala argudiatu salatu dute. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalaritza elkarteek helegitea aurkeztuko dute EAEko Auzitegi Nagusian, gune gorrian sartzen diren udalerrietako establezimenduak ixtera behartzen dituen Eusko Jaurlaritzaren dekretuaren aurka.
Sektorea ixteko irizpideak «berraztertzeko» eskatu diote auzitegiari, Jaurlaritzak erabakia behar bezala justifikatu gabe hartu duela iritzita. Uste dute udalerriak eremu gorrian sartu izanaren erantzukizuna ez dela tabernena soilik, edo Jaurlaritzak ez duela hori erakutsiko lukeen argudio edo daturik eman bere dekretuan.
Elkarte horiek EAEko Auzitegi Nagusiaren babesa jaso zuten abuztuan, gaueko aisialdiko establezimenduak ixteko ordutegiak mugatzen zituen dekretuaren kasuan. Oraingo helegitea abokatu talde berak jarri duela jakinarazi dute. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192969/zorionez-buelta-eman-nuen-bestela-garondoan-joko-ninduketen.htm | Politika | «Zorionez, buelta eman nuen: bestela, garondoan joko ninduketen» | Foam pilotek ere zauri larriak eragiten dituzte. Nahuel Gomez Rodriguezi matelezurra hautsi zion Ertzaintzaren pilotakada batek, lanetik etxera bueltan zihoan, urtarrilaren 20an. «Han nengoelako jo ninduten». Bilboko neska gazte bati ere matelezurra puskatu zioten 2019ko apirilean, foam pilota bat botata. «Asteak» pasatu zituen minez. | «Zorionez, buelta eman nuen: bestela, garondoan joko ninduketen». Foam pilotek ere zauri larriak eragiten dituzte. Nahuel Gomez Rodriguezi matelezurra hautsi zion Ertzaintzaren pilotakada batek, lanetik etxera bueltan zihoan, urtarrilaren 20an. «Han nengoelako jo ninduten». Bilboko neska gazte bati ere matelezurra puskatu zioten 2019ko apirilean, foam pilota bat botata. «Asteak» pasatu zituen minez. | Senda-agiria jaso berri, «hobeto» dago Nahuel Gomez Rodriguez Donostiako gaztea (Mendoza, Argentina, 1996), baina ez zaio erraz ahantziko joan den urtarrilaren 20an gertatua. Ertzaintzak botatako foam pilotakada batek matelezurra puskatu zion, eta bi egun igaro behar izan ditu Donostia ospitalean.
Kolpea hartu eta biharamunean egin zioten ebakuntza, eta, pixkanaka osatzen ari bada ere, «injustizia sentimendua» barrenean du oraindik: «Ebakuntza hau jasan behar izana, nire bizitza aldatu behar izana, plaka batzuk orain bizitza osorako barruan eduki behar izana oso injustua da. Hor nengoelako jo ninduten; ez nintzen istiluetan parte hartzen ari».
Lanetik etxera bidean zihoala jo zuen ertzain baten pilotakadak, BERRIAri kontatu dionez: «Lana bukatuta, autobusa hartzera joan nintzen Bulebarrera, baina hara iritsi nintzenean ikusi nuen ez zela zerbitzurik izango: Poliziak eta jendeak hartuta zeuden kaleak».
21:35 inguru ziren. «Lagun bat ikusi nuen orduan, eta elkarrekin abiatu ginen etxerantz, oinez». Maria Cristinarantz abiatuta, Okendo kalea gurutzatzen ari zirenean jaso zuen kolpea: «Burger King parean, justu liskarra areagotzen hasia zen. Aurpegia biratu nuen, kuriositatez, ikusteko zer gertatzen ari zen, eta buelta eman bezain pronto, danba, pilotakada jaso nuen».
Kolpeagatik makurtu, eta ikusi zuen odoletan zegoela. «Eta burua altxatu nuenean ikusi nituen ertzainak, ezkutuekin, aurrerantz oinez. 50 bat metrotara zeuden». Ospitalean erran zioten matelezurra puskatuta zeukala. «Han nengoela iritsi zitzaizkidan bideoak non entzuten diren ertzainak esaten: 'Jotzeko egingo dugu tiro'».
«Zortea» izan zuela dio: «Buelta eman izan ez banu, garondoan joko ninduketen. Hemen egongo nintzatekeen?». Salaketa jarri du, «esperantza» handirik gabe: «Polizia da, eta denok dakigu ia edozer egiteko boterea dutela, eta ez zaiela ezer gertatuko, Cabacasen kasuan bezala. Hildako bati ez badiote kasu egiten...».
Vox alderdiak Bilbon antolaturiko ekitaldi baten aurkako protestara joan zen 2019ko apirilaren 13an A. neska gaztea —ez du izen osoa eman nahi—, eta masailezurra bitan xehaturik itzuli zen handik, ospitalera.
Casilda Iturrizar parkean zen Espainiako alderdi ultraeskuindarraren mitina, eta A-k zehaztu duenez, «jende pila bat» batu zen protestara: «Kolore eta ideologia politiko guztietakoak geunden». Ez dator bat gertatu zenari buruzko bertsio batekin: «Haiek diote jende bortitza ginela, eta esaten dute harriak botatzen ari ginela, edukiontziak erretzen... Ez zen hala». Batzuk «harriak botatzen» ari zirela dio, Jesusen Bihotzaren parean, baina harago zegoela bera: «Euskalduna parean nengoen justu».
Ertzain lerro bat zeukaten aurrean, BERRIAri azaldu dionez: «Gu destatzen ari ziren, baina ez nuen uste tiro egiteko asmorik zutenik». A-k dio ez zuela beharrik ikusi mugitzeko: «Ez nintzen ezer egiten ari». Eta «bat-batean» hasi ziren tiroka: «Zaharrak zeuden, manifestazioarekin zerikusirik ez zuten txirrindulariak... Esango nuke ez zeudela hamar metrora baino gehiagora».
Orduan ohartu zen ertzain batek harengana zuzenduta zeukala foam jaurtigailua: «Buelta ematen hasi nintzen, eta ezkerrerantz abiatu nintzenean masailezurraren atzeko partean jo ninduten». Kexu da une horretan ez zutelako artatu: «Polizia berez gu babesteko dago, baina ez zidaten galdetu ondo ote nengoen, anbulantziarik behar nuen...».
Kalez jantzitako polizia bati eskatu zion anbulantziari deitzeko, eta Gurutzetako Ospitalera eraman zuten: «Probak egin zizkidatenean esan zidaten masailezurra bi puskatan hautsita neukala».
Ebakuntza eginda, egunak igaro zituen ospitalean, baina mina «asteetan» izan zuen: «Bizpahiru aste pasatu nituen zopa janez, ezin nuelako ahoa ireki. Ezin nuen jan, ezin nuen hitz egin, ezin nuen lorik egin... Alde batera etzaten banintzen, odola pilatzen zitzaidan, eta beste aldera ikaragarrizko mina ematen zidan».
Orain «ondo» dagoela dio, baina «bizi osorako» plaka batzuk ditu barnean, ez lituzkeenak «eduki behar». Salaketa jarri zuen gero, eta oraindik ez du epairik jaso; bai, ordea, berrehun euroko isun bat, mozal legea aplikatuta polizia iraintzea egotzita. Beldurrez, ez du polizia indarkeriaz iruzkinik egin nahi izan, baina irmo dio: «Ez diot inori horrelakorik desio». |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192970/jokoaren-legea-aldatzeko-zain.htm | Gizartea | Jokoaren legea aldatzeko zain | Iruñeko Udalak urtebetez eutsiko dio joko etxe gehiago zabaltzeko debekuari. Aralar ludopaten elkarteak arau berrian «prebentzioa» jorra dezala eskatu dio gobernuari. | Jokoaren legea aldatzeko zain. Iruñeko Udalak urtebetez eutsiko dio joko etxe gehiago zabaltzeko debekuari. Aralar ludopaten elkarteak arau berrian «prebentzioa» jorra dezala eskatu dio gobernuari. | Nafarroan gero eta gehiago dira joko eta apustu etxeen kontrako taldeak. Duela urtebete, plataforma batean egin zuten bat Iruñerriko guztiek, eta manifestaziora deitu zituzten herritarrak. Aralar ludopaten elkarteko kideak ere han izan ziren. Eskertu egin dute herritarren presio hori, eta garbi daukate lan horrek lagundu dituela azken boladan egindako urratsak.
Iruñeko Udalak eman duena da horietako bat: iaz onartu eta otsailean amaitzekoa zen moratoria luzatzea erabaki du, eta bertze urtebetez eutsiko dio joko eta apustu etxe berriak zabaltzeko debekuari. Nafarroako Gobernua, berriz, jokoaren legea moldatzeko bidean da. «Prebentzioaren alde egin dezala eta jokoaren auziari alde guztietatik hel diezaiola espero dugu», erran du Aralar elkarteko koordinatzaile Sergio Garciak.
Aralar elkarteak 25 urte bete ditu, eta prebentzioaren garrantzia jarri nahi izan du erdigunean, hain zuzen ere. «Iruñeko Udalaren debekua berri on bat da, baina ez da nahikoa jokoaren auziari aurre egiteko».
Lege berriak «datozen hilabeteotarako» prest egon beharko lukeela uste du Garciak, baina Nafarroako Gobernuko Barne Zuzendaritza Nagusiko Jokoaren eta Ikuskizun Publikoen Ataleko buru Jose Antonio Sueirok garbi azaldu du «auzia luzatu» eginen dela. «Oraindik luze joko du, orain hori ez baita gobernuaren lehentasuna», aitortu du.
Koronabirusaren pandemiak jarri du jokoaren legea egokitzeko prozesua bigarren mailan, Nafarroako Gobernuko arduradunek erran dutenez; ez da hori gaur egungo osasun krisiak ekarri duen ondorio bakarra. Ludopatiak jota daudenei «modu ezberdinetan» eragin die krisiak, Aralar elkarteko koordinatzaileak nabarmendu duenez: “Iazko konfinamenduan, aretoak itxi izanak mesede egin zien arazoa txanpon makinekin eta bingoekin dutenei”.
Bertzetik, baina, etxean egon behar izateak kalte egin zien arazoa Internet bidezko jokoarekin dutenei. «Online jokoan gastatutako diru kopuruak gora egin zuen 2020. urtean», nabarmendu du Sergio Garciak.
2020. urtean, 70 pertsona inguruk egin zuten bat Aralar elkarteko kideekin, jokoarekin eta apustuekin dituzten arazoengatik. «Denek erabaki zuten sinatzea online jokatzea galarazten dien agiria». Bostehun nafar baino gehiagok egin dute urrats hori. «Eraginkorra» dela garbi erran du Sergio Garciak, baina ohartarazi du agiri horrek ez duela baliorik joko eta apustu etxe fisikoetan. «Agiriaren debekuak ez du balio areto horietan; ea lege berriak hori aldatzen duen».
Gazteak eta salbuespenak
Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuaren esku dago jokoaren legea aldatzeko prozesua; Aralar elkarteko kide Sergio Garciak eskatu du, halere, bertze zenbait departamentuk parte hartzea ere. «Hezkuntzarekin, gazteekin, kirolarekin lotutako auzi bat ere bada; denen ikuspegitik jorratu behar da, jokoaren aurrean gazteei bertzelako alternatibak eskaini ahal izateko».
Ludopatiak jota dauden gazteekin «bereziki» kezkatuta daude Aralar elkarteko kideak, bai eta herriz herri apustu etxeen aurka sortu diren taldeetako kideak ere. Jokoaren lege berriak gazteak bereziki babestu beharko lituzkeela uste dute. Oraingoz, ez da hori gertatzen ari, ordea, eta joko eta apustu etxeen kontrako Iruñerriko plataformak —barruan dago Aralar elkartea— salatu du, ondorioz, Nafarroako Gobernuak pandemiaren inguruan hartutako azkeneko erabakiek joko eta apustu etxe horiei «mesede» egiten dietela.
Izan ere, herrialdeko tabernen barruan sartzeko debekuak jokoa du salbuespen: bezeroak sar daitezke, baldin eta txanpon makinak erabiltzeko edo apustuak egiteko bada. Ez hori bakarrik. Plataformako kideek erantsi dute joko eta apustu etxeek zabalik jarraitzen dutela, ostalaritzaren debekuaren gainetik.
Aralar elkarteak «kezkagarritzat» jo du egoera hori. Nabarmendu du legea aldatzea «ezinbertzekoa dela, eta prebentzioaren alde egin behar dela, «berandu baino lehen». |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/192971/indar-harremana-azkartzeko.htm | Ekonomia | Indar harremana azkartzeko | 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak Ipar Euskal Herriko ehun bat ostalari biltzen ditu, eta azaroan sortu zen. Euskal Elkargoko ordezkarien jokamoldea salatu zuten, astelehenean, Saran, baita asurantza etxe eta banketxeena ere. Ekintzekin segitzeko asmoa du taldeak, eta geroan irautekoa. | Indar harremana azkartzeko. 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak Ipar Euskal Herriko ehun bat ostalari biltzen ditu, eta azaroan sortu zen. Euskal Elkargoko ordezkarien jokamoldea salatu zuten, astelehenean, Saran, baita asurantza etxe eta banketxeena ere. Ekintzekin segitzeko asmoa du taldeak, eta geroan irautekoa. | Ehun kidetarat helduta, Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboak indartsuago sentitzen du bere burua. Euskal Elkargoak erakutsitako «errespetu eskasa» salatu zuen, astelehenean, Sarako Pleka trinketean egindako prentsaitzineko masiboan. Enpresen lur zerga apaltzeko eta terrazen kitantzen kentzeko eskatzen dute, kinka gaiztoa arintzeko. Osasun neurriak bermatuz berriz zabaltzeko zuzena aldarrikatzen dute. Azaroaren 27an egin zuten garagarno andeatu dupen ekintza suprefeturan. Idazki zuriz egin baxa beltzak ikur gisa dauzkate ekintza eta ostatu bakoitz. Izan nagusi edo langile, bizi duten egoeraz mintzatu dira; kolektiboak duen garrantziaz eta har dezakeen lekuaz; ostatuek herrietan sozialki duten munta handiaz.
Mathieu Moity, Donibane Lohizuneko Zoko Moko jatetxeko sukaldeburua
«Inportantea da irudika ditzagun ondoko hilabeteak»
Egoera arruntean, Donibane Lohizuneko Zoko Mokon sukaldean hiru langile dira, gehi aprendiza. Denetara, zazpi langile. Gaur egun, gehienak langabezia partzialean dira.
- «Lortu behar ditugu erantzunak arrunt egoera lausoan garelako. Inportantea da irudika ditzagun ondoko hilabeteak, berriz hasteko perspektiba ukan dezagun».
- «Ez da uste izan behar eramateko janaria eginez dirua irabazten dugunik. Guk egiten dugu gehienbat harremana atxikitzeko bezeroekin. Eta guk lanean segitzeko, etxean egoteko ordez».
- «Sasoilarientzat larriago da. Ni nire lurraldean bizi naiz, eta luxu bat da; badakit beste gauza bat egin dezakedala. Hiri handi batzuetan hetsialdian direnei konparatuz, erlatibizatzen dut».
- «Nahi ala ez, harreman soziala sortzen duen lanbide bat da ostalaritza. Jendeak hor biltzen dira solastatzeko, egun guzitakoaz eta bizi asmoez. Jada irria kendua izan zaigu; gainera, komunikatzeko harreman soziala kentzen bazaigu…».
- «Berriz zabaltzen badugu, ez da errana jatera joaten zinen jatetxea salbatua izanen dela; jendeek beharko dute are elkarri atxikiagoak izan. Horri esker baitute tokiko jarduerek iraunen».
Isabelle eta Auxtin Darraidou, Ezpeletako Eskualduna jatetxe-hoteleko nagusiak
«Zein tristea den herri bat kafe baten inguruan elkartzeko gunerik gabe»
Komunzki, Ezpeletako Eskualdunan 15 langile dituzte urtean zehar, eta udan, 30-40 langiletara hel daiteke. Urriaren 29tik hetsiak dira.
- «Langileekiko eta bezeroekiko harreman eskasa zaigu jasateko neke. Hetsiak garenetik, ohartzen gara zein tristea den herri bat kafe baten inguruan elkartzeko gunerik gabe. Denak gara doi bat ilun».
- «Ez dakit lurraldetik harago pisurik badugun, baina bederen tokiko hautetsiengandik sostengu bat sentitzen bagenu gorago gauzen mugiarazteko, indar handiagoa bagenuke».
- «Inportantea izanen da zabaltzean kolektiboak segi dezan; zergatik ez, elkarte bilakatuz».
Deborah Drouot, Kanboko Salon Cyrano jatetxeko langilea
«Sozialki, mozturik sentitzen dugu geure burua; debaldeko»
Urtean zehar, Kanboko Salon Cyranon bi langile dira nagusiekin batean. Orain, langabezia partzialean da Deborah Drouot.
- «Arras loturik segitzen duen taldea dugu; erregularki, bilkurak egiten ditugu buruzagitzarekin, gogoa ez galtzeko. Luze da denentzat, eta talde lana da; nagusi bat deus ez da langilerik gabe, eta alderantziz. Beha gaude berriz hartzeko. Sozialki, mozturik sentitzen dugu geure burua; gizartearentzat debaldeko garela».
- «Etorkizuna ezin dugu aurreikusi. Etxea erosi berri dut, eta, ez idurian, bankuko kontua urtzen ikusten dugu. Ez da ahantzi behar ez dugula gehiago eskupekorik, gauzazko abantailarik. Beha gaude, eta ez dakigu zer egin».
Julie Zerezuela, Ezpeletako Etxemendi jatetxeko nagusi partzuerra
«Ongi litzateke talde honek iraun dezan, bitartekari izan dadin»
Ezpeletako Etxemendin nagusiak dira komunzki ari, eta udan, lau langile.
- «Langilerik ez dugunez, iraun dezakegu. Egoitzaren jabea ere zoragarria da, alokairu batzuk ez baitizkigu pagarazi. Guhaurren lansariak apalduz, maileguak denboran mailakatuz eginahala eginen dugu atxikitzeko».
- «Kolektiboa biziki ontsa da. Pena ere bada, ez baitugu lehenago egin, ez baitugu baitezpada denek geure burua ordezkaturik sentitzen UMIHren partetik [Ostalaritzako Ofizio eta Industrien nagusi Batasuna]. Kolektibo hau, berriz, gure nortasunaren araberakoa da. Horrelakoak gara euskal herritarrak, kasko gogorrak. Ongi litzateke talde honek iraun dezan, bitartekari izan dadin ostalarien, UMIHren eta estatuaren artean».
- «Aldaketa ikusi dugu. Usaian, adinekoak 10:00 inguru heldu dira kazeta eta ogia erostera, eta kafetxo bat hartzen dute. Haiez arta hartzen dugu, nolabait. Bat ez bada agertzen zenbait egunez, erran nahi du zerbait badela. Bizi sozial hori inportantea da».
Bettan Bordagarai, Mauleko Euskalduna jatetxeko nagusia
«Laguntzak luzaz eman behar dituzte, eta pruntki»
Usaian zazpi langile ditu Mauleko Euskaldunak. Sukaldeburuarekin segitzen du Bettan Bordagaraik eramateko jatekoa egiten, langileak astean lau orenez banaka jinaraziz. Berriz zabaltzeko, baldintzengatik arrangura da.
- «Gaitz izanen da. Ni lotsa naiz arrahasteaz. Arra zabaltzekotan, segurtatu behar digute laguntzak izanen direla sei hilabete-urte batez, zeren eta berritan, erreserbak eta hozkailuak bete ditugu, eta biharamunean zerratu gaituzte. Geroa behar dugu segurtaturik izan; laguntzak luzaz eman behar dituzte eta pruntki; langileak enbeia baititugu begiratu».
- «Euskal Elkargoak ere lagungo zerbait eman behar du. Erratekotan, nik terraza pagatzen dut zerraturik izatez ere; ez dut esprabitzen eta pagatzen dut».
-.«Estatuak bermatu mailegua denek hartu dugu, prefosta, bi hilabete eman zutelako langabezia partziala plantan ezartzen, eta guk langileak behar genituen pagatu. Urte bat berantago behar genuen mailegu hori pagatzen hasi. Gutuna errezibitu dugu banketxeen partetik, erranez pagatzen hasi behar genuela eta hautatu behar genuela urte bakarrean pagatzea edo bost urtez. Jakinez ez garela zabalik oraino, gutun horren errezibitzea etxerat… Besteak bezala ertzotu naiz. Ez da batere normala, iragan martxoan baino piesago baita gure egoera».
Jerome Francois, Baionako Soinua tabernako nagusia
«Bihar ateak hesten baditut, ez dut deus ukanen»
Bi partzuer dira Baionako Soinuan, langilerik gabe.
- «Laguntzei esker irauten dugu. Bigarren hetsialdiko laguntzak ez bagenitu ukan, argi da ateak hetsiko genituela».
- «Borrokatu behar dugu lur zerga kenarazteko eta zerbait egiteko asurantza etxeen kontra; lagundu ez gaituzten bakarrak dira».
- «Enpresa kudeatzaileok ez dugu langabezia sarirako zuzenik; bihar ateak hesten baditut, ez dut deus ukanen. 50 urtetan RSA [diru sarrerarik gabekoen gutieneko errenta] eskatu beharko nuke».
- «Hoberena litzateke zabaltzeko zuzena izanen dugun egunean lehen hetsialdia baino lehenagoko askatasun hein berekin zabaltzea. Denek esperantza bera dugu: egoera normalera itzultzea. Lankideak, lagunak, jendeak gurutzatzen ditugularik karrikan, denak aspertuak dira. Badoaz lanera, eta etxeratze aginduarekin etxera sartu behar dute; ez dute gehiago bizi sozialik. Berantetsia dugu berriz bizitzea, musika zuzenean entzutea, barran ukondoa pausatzea, irri egitea…; bizitzea alo. Hori dugu falta».
Sylvain Verges, Baionako Les Arcades ostatu-jatetxeko partzuerra
«Ez da usaian jendeekin lortzen dugun harreman txirikordatze hori»
- «Azaro-abenduetako eramateko salmentak, kalteen mugatzea ahalbidetu digu. Langileak langabezia partzialean direlako ere bai».
- «Psikologikoki, badu onik, harreman bat mantentzen baitu etortzeko ohitura dutenekin; adineko jende franko baditugu heldu zaizkigunak Baiona erdialdean, eta, batzuetan, egunean ikusten duten pertsona bakarrenetarik gara. Zerbaiterako balio dugula iduritzen zaigu, eta, horrela, ez gara etxean egoten burua alhan».
. «Baina epe luzerat ez da hori gure ofizioa. Plastikozko edukiontziak bete eta poltsetan ezartzea frustragarri da; ez da urrundik ere usaian jendeekin lortzen dugun harremanen txirikordatze hori». |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192972/osakidetzako-ziuetan-151-lagun-daude-lehen-olatutik-erregistratutako-kopururik-handiena.htm | Gizartea | Osakidetzako ZIUetan 151 lagun daude; lehen olatutik erregistratutako kopururik handiena | Hego Euskal Herrian 1.286 positibo atzeman zituzten atzo, azken hiru egunetan baino gutxiago. Positibo tasa, ordea, berdina da: %7,3. | Osakidetzako ZIUetan 151 lagun daude; lehen olatutik erregistratutako kopururik handiena. Hego Euskal Herrian 1.286 positibo atzeman zituzten atzo, azken hiru egunetan baino gutxiago. Positibo tasa, ordea, berdina da: %7,3. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 151 lagun daude Zaintza Intentsiboetako Unitatean. Atzo baino 11 gehiago dira, hirugarren olatuko kopuru handiena, eta bigarren olatuan ere ez zen halako kopururik erregistratu. Osakidetzak jakinarazi duenez, 88 lagun ospitaleratu zituzten atzo. Nafarroako Gobernuak ez du datu hori ematen asteburuetan.
Herenegun azaroaren 13tik erregistratutako kopururik txarrena erregistratu zen Hego Euskal Herrian —1.517 kasu berri izan ziren—, eta atzo atzemandako positiboak gutxiago izan baziren ere, berdin mantendu da positiboen ehunekoa: %7,3. 1.286 positiboren berri eman dute gaur Osakidetzak eta Osasunbideak. Izan ere, egindako proba kopuruak behera egin du: 17.555 proba egin ziren atzo.
Lurraldeka, koronabirus kasu gehien Bizkaian atzeman zituzten, 608; Gipuzkoan 301 lagunek eman zuten positibo, Nafarroan 196k eta Araban 161ek. Osakidetzak EAEtik kanpoko 20 lagunei atzemandako positiboen berri ere eman du. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192973/memoria-poliedrikoa-aldarrikatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | «Memoria poliedrikoa» aldarrikatu du Foro Sozialak | Urteroko batzarra egin du plataformak | «Memoria poliedrikoa» aldarrikatu du Foro Sozialak. Urteroko batzarra egin du plataformak | Foro Sozial Iraunkorrak urteroko batzarra egin du, gaur, Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde Kultur Parkean, eta memoriaren auzian «blokeo fasea» gainditzera deitu du. Plataformaren arabera, horretarako beharrezkoa da «memoria poliedrikoa» eraikitzea, «kontakizun guztiak egin ahal izateko». Presoak eta biktimak «kontakizunaren batailatik» bereiztea positibotzat jo du.
Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua hiru «korapilo» dauzka identifikatuta Foro Sozialak. Batetik, «biktimen arteko diskriminazioa amaitzea eta biktima guztiei dagozkien eskubideak bermatzea»; bestetik, euskal presoei ezarritako salbuespeneko espetxe politika «desaktibatzea»; eta hirugarrenik, hain zuzen, «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.
Lehen bi korapiloei dagokienean, batzarrean ondorioztatu dute «adostasun politiko, instituzional, sindikal eta sozial nahikoa» egon direla aurrera egiteko, eta «konponbidearen norabidean» urratsak eman ahal izateko. Hirugarren korapiloak, ordea, «kezka» eragin du plataformako kideengan, «kontakizunaren batailak» sortu duelako «polarizazioa» eztabaida politiko eta mediatikoan.
Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala izeneko prozesua abian jarri zuen Foro Sozialak iazko urri erdialdean. Duela 11 egun jakinarazi zuen hori bigarren fasean sartu dela, eta herritarren ekarpenak jasoko dituztela. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192974/gure-esku-ren-tripontzia-sariaren-zenbaki-irabazlea-muxikan-saldu-da.htm | Politika | Gure Esku-ren ‘Tripontzia’ sariaren zenbaki irabazlea Muxikan saldu da | Gure Esku-ren ‘Tripontzia’ sariaren zenbaki irabazlea Muxikan saldu da. | Gure Esku burujabetzearen aldeko dinamikaren Tripontzia sariaren zenbaki irabazlea Muxikan (Bizkaia) saldu da: 20.282. 30.000 euroko sari nagusia zenbaki horren Diaspora serieak irabazi du. Bigarren zenbaki sariduna Beasainen (Gipuzkoa) saldu da: 13.402. Tripontzia burujabetzara bidean komiki digitalaren salmenta sustapenarekin, guztira 52.000 euro zozkatu ditu Gure Esku-k. | |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192975/korsikan-protesta-egin-dute-presoen-eskubideen-alde.htm | Mundua | Korsikan protesta egin dute presoen eskubideen alde | Lau urte dira Pierre Alessandrik eta Alain Ferrandik baldintzapeko askatasuna jaso dezaketela, baina Frantziak ez die ezta DPS estatusa kendu ere. Yvan Colonna aurten irten liteke espetxetik. | Korsikan protesta egin dute presoen eskubideen alde. Lau urte dira Pierre Alessandrik eta Alain Ferrandik baldintzapeko askatasuna jaso dezaketela, baina Frantziak ez die ezta DPS estatusa kendu ere. Yvan Colonna aurten irten liteke espetxetik. | Korsikako nazionalisten lehen agintaldiaren amaiera iristear dela, Gilles Simeoni irlako presidenteak eta Jean-Guy Talamoni Asanbleako presidenteak ez dute lortu aurrerapausorik ematea aldarrikapen historikoen aferan. Arrazoi eta baldintza askoren ondorio da errealitate hori, baina Frantziako Gobernuak urteotan izan duen jarrerak zaildu besterik ez du egin Ajaccioren eta Parisen arteko elkarrizketa, eta, pixkanaka, eskariak agenda politikotik kanpo geratu dira; are gehiago azken urtean, koronabirusaren pandemiak eraginda. Haizea kontra dutela, Simeonik eta Talamonik noizbehinka lortzen dute auziak berriz mahaigaineratzea; asteotan gertaturikoa da horren adibide, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi presoei DPS bereziki zainduriko estatusa kentzeari uko egin diolako Frantziak. Jarrera hori salatzeko, eta presoen eskubideen alde, milaka lagun Corteko kaleetara atera dira gaur; Core in Fronte mugimenduak salatu duenez, Poliziaren presentzia nabaria izan da.
Alessandri eta Ferrandi 1999an atxilotu zituzten, eta 2003an bizi osoko zigorra ezarri zieten, Claude Erignac prefetaren heriotzarekin zerikusia izan zutelakoan. Harrez geroztik, Frantzian ari dira betetzen kartzelaldiak, Paris inguruan, eta haien senideek Korsikara hurbiltzeko eskaria egin dute behin baino gehiagotan; zehazki, ipar-ekialdeko Borgora. Jasotako erantzuna, ordea, beti izan da ezezkoa.
Lau urte dira bi presoek baldintzapeko askatasuna jaso dezaketela, baina oraingoz ez diete halakorik eman; ezta DPS estatusa kendu ere, hori izatea baita Korsikara ez hurbiltzeko Parisek ematen duen legezko arrazoietako bat. «[Frantziako] Estatuak erabiltzen dituen argudioak oinarririk gabekoak dira», salatu zuen iragan astean Simon Paulu Ferrandik, Alainen semeak. Iritzi berekoa da Giza Eskubideen Ligaren Korsikako adarra, legea errespetatu «besterik ez» dela egin behar argudiatuta; alegia, estatus hori kentzea.
Gaurko manifestazioan Korsikako mugimendu nazionalista bere osotasunean izan da: Femu a Corsicaren, Corsica Liberaren, PNC Korsikako Nazioaren Alderdiaren eta Core In Fronteren ordezkaritzek parte hartu dute protestan. Halere, bi presoei DPS estatusa kentzeko aldarria haratago doa, kontsentsu handia baitago horren inguruan Mediterraneoko irlan; Korsikako Asanblea eta 30 bat udalerri agertu dira horren alde, esaterako.
Corten ere «datozen egunetan» emango dute iritzia auziaz, hango auzapez Xavier Polik herenegun jakinarazi zuenez, eta Bastia hirian ere gauza bera egingo dute otsailaren 4an. Laurent Marcangeli Ajaccio hiriburuko alkate eskuindar eta errepublikano ohiak ere begi onez ikusten du aldaketa.
Presoen senideentzat, iragan urteko uztailean Eric Dupond-Moretti Frantziako Justizia ministro aukeratu izana albiste itxaropentsua izan zen, uste baitzuten Alessandriri eta Ferrandiri DPS estatusa kenduko ziela; izan ere, Dupond-Moretti abokatua da, eta Korsikako hainbat preso defendatu ditu auzitegietan, tartean, Yvan Colonna —Simeonirekin batera—. Iragan abenduan, ordea, eskumen hori kendu zioten, eta orain Jean Castex Frantziako lehen ministroaren esku dago horri buruzko erabakia hartzea.
Egun, haiekin batera zigortu zuten Colonnak ere DPS estatusa du, eta, berez, aurten jaso dezake baldintzapeko askatasuna; bizi osoko zigorra ezarri zioten, Erignac hiltzea egotzita, eta Okzitanian betetzen ari da espetxealdia.
Simeoni, geroz eta gogorrago mintzatzen
Hauteskundeetarako hilabete gutxi falta direla —martxoan ziren egitekoak, baina gehienez ekainera atzeratuko dituzte—, Korsikako presidentea geroz eta gogorrago mintzatzen ari da Frantziako Estatuaren jarrera salatzerakoan.
Batez ere asteon egindako adierazpen batzuek izan dute oihartzun handia: «1982tik, lehen aldia da [Frantziako] gobernu batek Korsikako auzirik ez dagoen erabakia politikoa hartzen duela. Estatuarekin indar harreman bat eraiki behar bada, tartean, ekintza instituzionalera mugatzen ez diren baliabideekin, badakigu nondik gatozen eta zertaz gai garen».
Corsica Liberak atzo babesa helarazi zion Simeoniri, oposizioko alderdien kritiken aurrean; horien iritziz, Korsikako presidentearen hitzak «mehatxuak» izan ziren. Hark, ordea, erantzun zuen bere jarrera ez dela aldatu, eta «demokraziaren bidea» defendatzen jarraitzen duela. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192976/sophie-xeon-dj-abeslari-eta-ekoizlea-zendu-da.htm | Kultura | Sophie Xeon DJ, abeslari eta ekoizlea zendu da | Nazioarteko musikari entzutetsuekin lan egin zuen, eta soinu berrien sustatzailea izan zen. 34 urte zituen. | Sophie Xeon DJ, abeslari eta ekoizlea zendu da. Nazioarteko musikari entzutetsuekin lan egin zuen, eta soinu berrien sustatzailea izan zen. 34 urte zituen. | Haren ibilbidea errekonozitua eta goraipatua izan bada ere, Sophie Xeon (Glasgow, 1986 - Atenas, 2021), Sophie, itzalean jardun zen hainbat urtez. Madonna, Lady Gaga, Diplo, Charli XCX edota Vince Staplesekin kolaborazio arrakastatsuak egiten zituen bitartean, ez zen jendaurrean agertzen; fokuetatik kanpo aritzen zen. Duela hiru urte, azkenean, publikoan agertzea erabaki zuen, kritikaren aintzatespena jasoz. Bi disko eta single zein kolaborazio andana kaleratu zituen, eta haren musika pop sintetizatu, elektroniko eta esperimental gisa defini daiteke. Gaur goizaldean zendu da, 34 urte zituela, haren egungo bizilekuan, Atenasen.
Oso gazte zela hasi zen konposatzen, eta, kontatzen zuenez, ordu asko ematen zituen logelan sartuta, musika sortzen. Motherland izeneko taldean hasi zuen musikari ibilbidea, eta ondoren PC Music kolektibo eta diskoetxe ingelesarekin kolaboratzen hasi zen. Talde horrek musika proposamen berritzaile bat sustatu zuen, Interneteko kulturarekin lotutakoa, erritmo biziko kantuekin, sintetizadoreekin eta ahots distortsionatuekin. Haiek hasi ziren bultzatzen hyperpop musika ere, pop esperimentalaren azpigenero bat, elementu elektronikoen erabilera maximalistak bereizten duena.
Sophiek 2013an argitaratu zuen lehen singlea, Nothing More To Say, eta hurrengo bi urteetan beste hainbat single eman ondoren, 2015ean haren kantu arrakastatsuenen bilduma bat kaleratu zuen, Product. Hiru urte geroago, 2018an, iritsi zen haren lehen diskoa, eta bakarra: Oil Of Every Pearl’s Un-Insides. Disko horretako It's Okay To Cry abestiaren bideoklipean erakutsi zuen lehen aldiz bere aurpegia. Sophieren izaera transgeneroak zeharkatutako disko bat da, eta kritika espezializatuaren txaloa jaso zuen, besteak beste, «moldakortasun eta originaltasun handia» erakustegatik. Lan horrekin Grammy sarietarako izendatua izan zen, dance elektronikoko album onenaren kategorian.
Pertzepzioak aldatu nahian
Trans komunitatearentzat ere erreferentea izan zen, musikaren bitartez bere errealitateari ikusgarritasuna emateagatik. El País egunkariari eskainitako elkarrizketa batean, esan zuen transen esperientzia «tragedia» gisa erakustea «oso mugatua eta kaltegarria» dela, eta hark pertzepzio hori aldatzen saiatzeko konpromisoa zuela. Halaber, transen errealitateari buruzko istorio «askotarikoagoak» zabaldu behar direla adierazi zuen, ez daitezen «kasu isolatutzat» hartu.
Sophie «bat-bateko istripu» baten ondorioz hil da, Transgressive diskoetxeak ohar batean azaldu duenez. «Sophie azken hamarkadan eragin handiena izan duten artistetako bat izan da, soinu berrien aitzindaria. Ez bakarrik haren ekoizpen burutsuengatik eta haren sormenagatik, baita ere zabaltzen zuen mezuagatik eta lortu zuen ikusgarritasunagatik. Askapen ikono bat», adierazi du diskoetxeak. Musikari eta zale ugarik doluminak agertu, eta Sophiek egindako lana aitortu dute. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192977/eibarrek-ezinean-segitzen-du-ipuruan.htm | Kirola | Eibarrek ezinean segitzen du Ipuruan | Partida ona jokatu, eta nagusi izan arren, ez ditu bere gol aukera baliatu Jose Luis Mendilibarren taldeak, eta 0-2 galdu du Jose Luis Mendilibarren taldeak. | Eibarrek ezinean segitzen du Ipuruan. Partida ona jokatu, eta nagusi izan arren, ez ditu bere gol aukera baliatu Jose Luis Mendilibarren taldeak, eta 0-2 galdu du Jose Luis Mendilibarren taldeak. | Gola da futbolaren oinarria, golik gabe beste osagai guztiek ez dute ezertarako balio. Golik sartu gabe ezinezkoa da irabaztea, eta, berdintzea, zaila. Hori gertatu zaio Eibarri, Ipuruan, Sevillaren aurkako partidan. Gipuzkoarrak ez dira aurkaria baino gutxiago izan, baina ez dute joko ona goletan bilakatzerik izan, eta Sevilla bezalako talde bati irabazteko, behar-beharrezkoa da gol aukerak baliatzea. Azkenean, 0-2 galdu du Jose Luis Mendilibarren taldeak.
Eibarrek garaipen gosez ekin dio partidari, egiten dakiena ondo egiten. Presio altuaren eta joko zuzenaren bitartez min egin dio Julen Lopetegik zuzendutako taldeari. Aurkariaren zelaian baloia lapurtu, eta atera pase gutxitan iristen ziren. Gainera, Sevillak buruz ondo doazen Kounde eta Fernando bezalako jokalariak izan arren, Mendilibarrenak nagusi izan dira goitik joan diren baloietan eta bigarren jokaldietan. Espainiarrak ez zeuden batere gustura zelaian, eta etxekoak, berriz, bikain ari ziren.
Baina Oliveirari lehenengo, eta Diopi gero, txartel horia atera diete 20. minuturako. Defentsako lanerako funtsezkoak diren bi postutan jokatzen duten jokalariak dira, eta txartelak haien jokoa baldintzatu du. Hori dela eta, Eibarrek presioa egiterakoan duen oldarkortasuna galdu du apur bat, eta antzeman egin da minutuak aurrera joan ahala. Gainera, bisitariak izan dira gola sartzen lehenak. Bigasek En-Nesyri jo du area barruan, eta hasiera batean Sanchez Martinez epaileak faltarik ez zegoela esan badu ere, VARean begiratu ostean, erabakia aldatu, eta penaltia adierazi du. Lucas Ocamposek ez du hutsik egin.
Gola jaso ostean, Eibarrek aurrera egin du, eta partida berdintzeko gol aukera onak izan ditu atsedenaldira iritsi aurretik. Gertu ibili da, baina ez du Sevillaren atea luzatzea lortu. Lehenengoa amaitu bezala hasi da bigarren zatia: Eibarren nagusitasunarekin. Berdinketa gertu zegoela zirudien, baina Joan Jordanek bisitarien bigarren gola sartu du 55. minutuan, kontraeraso azkar batean. Gainera, lehenengo zatitik minarekin ibili eta gero, belaunak kito esan dio Dmitrovici. Ikusi beharko da zer duen atezainak. Yoelek haren lekua hartu behar izan du atepean, denboraldian lehen aldiz.
Zer egin jakin gabe Lehiaren azken ordu erdian bere egin du partida Sevillak, eta tarte horretan ez da ia ezer gertatu. Markagailuaren eta kronometroaren abaroan, partidaren erritmoa lasaitu du, eibartarren kalterako. Baloia presarik gabe, alde batetik bestera mugitu dute, dena alde zutela jakinik. Defentsa lanetan aurrelarien marra zelai erdian kokatu, eta kontraerasoan min egitera mugatu dira. Eibartarrak noraezean ibili dira azken txanpan. Bryan Gilek buruz buruko jokaldiekin baino ez du lortu arriskua sortzea, baina ez da nahikoa izan. Azkenean, gaizki jokatu ez arren, Eibarrek esku hutsik amaitu du berriz Ipuruan. |
2021-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/192978/mikel-arrieta-presoaren-lagun-batek-istripua-izan-du-soriako-espetxetik-bueltan.htm | Politika | Mikel Arrieta presoaren lagun batek istripua izan du Soriako espetxetik bueltan | Orein talde bat errepidean sartuta, haren kontra egin du talka autoak. Kristala hautsi zaio, baina gidariak ez du kalte fisikorik izan, Etxerat-en arabera. Aurken Sola presoari bisitan zihoan lagun batek ere ezbeharra izan du, gurpila lehertuta. Etxerat-ek salatu du presoak hurbilduta ere errepideko arriskuak segitzen duela. | Mikel Arrieta presoaren lagun batek istripua izan du Soriako espetxetik bueltan. Orein talde bat errepidean sartuta, haren kontra egin du talka autoak. Kristala hautsi zaio, baina gidariak ez du kalte fisikorik izan, Etxerat-en arabera. Aurken Sola presoari bisitan zihoan lagun batek ere ezbeharra izan du, gurpila lehertuta. Etxerat-ek salatu du presoak hurbilduta ere errepideko arriskuak segitzen duela. | Euskal presoei bisitan joaterakoan gertaturiko istripu baten eta ezbehar baten berri eman du gaur Etxerat-ek. Mikel Arrieta Llopis euskal preso errenteriarrari bisitan zihoan lagun batek izan du auto istripua, Soriako espetxetik bueltan (260 kilometro). Etxerat-ek jakinarazi duenez, orein talde bat sartu zaio errepidean, eta horien aurka egin du talka. Aurreko kristala hautsi zaio eta autoaren txapa mailatua dauka, baina ez du kalte fisikorik izan. Taxi batean itzuli ahal izan da Euskal Herrira.
Bertze ezbeharra Aurken Sola presoari bisitan zihoan lagun batek izan du, Burgosko espetxera bidean (215 kilometro): «Kotxeko gurpila lehertu zaio, ezuste handia jasan du, baina zorionez autoa menderatu du», azaldu du Etxerat-ek. Gaurko bisita ezin izan du egin, baina espetxearekin hitz eginda hurrengo baterako gorde diotela erran diote, Etxerat-ek jakinarazi duenez.
Euskal presoen senideen elkarteak salatu du presoak Euskal Herri inguruan dauden kartzeletara hurbiltzen ari badira ere arriskua «berdin» dagoela errepidean. Gaur gertaturikoa aurtengo lehen istripua da, baina Etxerat-ek ohartarazi du 400 bat ezbehar gertatu direla urruntze politika hasi zenetik, eta hamasei lagun hil direla auto istripuetan. «Horregatik, berriro diogu: preso guztiak Euskal Herrira hurbildu behar dira lehenbailehen». |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/192979/enplegu-duinaren-alde-inplikatu-dadila-eskatu-diote-administrazioari.htm | Ekonomia | Enplegu «duinaren» alde inplikatu dadila eskatu diote administrazioari | 50 langile batzordek eta kolektibok, indarrak batu, eta «administrazioen axolagabetasuna» salatu dute Gasteizen eginiko manifestazio batean: «Zuen pasibotasuna, gure izurritea». | Enplegu «duinaren» alde inplikatu dadila eskatu diote administrazioari. 50 langile batzordek eta kolektibok, indarrak batu, eta «administrazioen axolagabetasuna» salatu dute Gasteizen eginiko manifestazio batean: «Zuen pasibotasuna, gure izurritea». | Birusak gogor jo ditu hainbat sektore. Murrizketak egin dituzte enpresa askotan, eta baita hainbat langile kaleratu ere. Negozio batzuek ere ateak itxi dituzte, egoerak behartuta. Osasun krisia hasi geroztik, beraz, hainbat izan dira kalera protestatzera eta beren egoera salatzera ateratzea erabaki duten beharginak, erantzuleen eta erantzunen eskean. Gaur ere hala izan da, Gasteizen. Kirol zerbitzuetako, ostalaritzako, aeronautika sektoreko, irakaskuntzako, osasun arloko eta beste hainbat zerbitzutako langileek aldarriz josi dituzte Arabako hiriburuko kaleak, kezka nagusi baten bueltan: «Gure bizitzak arriskuan daude».
Hainbat enpresatako eta sektoretako langileek egin zuten joan den astean protestarako deialdia, Arabako enplegu «duinaren» alde egiteko. Hala ere, Aernnova enpresako langileek Gasteizko Los Angeles elizan eginiko itxialdia dago oinarrian, gaur arratsaldeko manifestazioa horren emaitza izan dela azaldu baitzuten. Hain zuzen, hainbat eragilerekin, langile batzorderekin eta elkarterekin hitz egin, eta ondorio batera iritsi ziren: haietako bakoitzaren kasua «partikularra» da, baina guztiek «antzeko arazoak» dituzte. Beraz, indarrak batu, eta «administrazioen axolagabetasuna» salatzeko garaia dela uste dute, erantzun «bateratu, global eta plural bat» emanda. Horretarako, 50 langile batzordek eta kolektibok egin dute bat mobilizazioarekin, eta baita sei sindikatuk ere.
17:00etan zen hastekoa manifestazioa, Bilbo plazan, eta hala izan da, baina aurrez dagoeneko nagusi zen auto karabanaren turuta hotsa. Taxi gidariek, banatzaileek eta kamioilariek zabaldu diote bidea manifestazioari, eta atzetik, manifestariak, osasun neurriak gogoan, lerroak osatuta, Enpleguaren defentsan lelopean. Hala ere, baziren azpialdarriak ere, mobilizazioari atxikimendua eman dioten guztien borroken adierazle; nork bere aldarria zeraman, eta, guztira, hamabost pankartak osatu dute aurrealdea. Oihuak, berriz, kaleratzeen eta administrazioaren jarreraren aurkakoak izan dira: «Zuen pasibotasuna, gure izurritea».
Frantzia kaletik egin du aurrera mobilizazioak, eta Santiagoko ospitalera iristean osasun langileen eta gainontzeko manifestarien arteko elkartasunak eztanda egin du. Osakidetzako langileak enplegu publikoaren alde lelodun pankarta ezarria zuten ate nagusi baten aurrean, eta erabateko osasungintza publikoaren aldeko aldarria ere nagusi izan da. Bien bitartean, langile borrokaren aldeko oihuka nagusitu dira, eta txalo zaparrada batez egin du aurrera mobilizazioak.
Mezua administrazioari
Ordubeteren ostean iritsi da pankarta nagusia Andre Maria Zuriaren plazara, euritan. Musikariak eta bertsolariak izan dira oholtzara igotzen lehenak, eta gaurko elkartzearen arrazoia izan dute gogoan: «Usain liteke gaur hemen dagoen haserrearen lurrina/ guztiontzako eskatzen dugu enplegu on eta duina».
Kirol zerbitzuetako langile batek eta Aernnovako beste batek hartu dute azkenik hitza. «Espero dezagun administrazio publikoak zuzentzen dituztenek gaurko manifestazioa gogoan hartzea, instituzioetako ardurak urtebete baino gehiago baitarama konfinatuta». Haien arabera, badaude formulak egoera hau «arazo komun gisa» ulertzeko, eta «iraultzeko». Uste dute administrazioak gai honetan ere «ardura» duela, eta «parte aktiboa» izan beharko lukeela. Beraz, pertsonen bizitzak «okertzen» ez dituzten erabakiak aldarrikatu dituzte. Halere, jakinarazi dute borrokarekin aurrera jarraituko dutela: «Hau ez da hemen amaitzen» |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/192980/saria-luzapenean.htm | Kirola | Saria, luzapenean | Realak bana berdindu du Vila-realen zelaian. Azken unean sartu du berdinketaren gola Isakek. Txuri-urdinek txukun jokatu dute, ekimena izan dute, baina, beste behin, hainbat gol aukera huts egin dituzte, eta esku hutsik amaitzear egon dira. | Saria, luzapenean. Realak bana berdindu du Vila-realen zelaian. Azken unean sartu du berdinketaren gola Isakek. Txuri-urdinek txukun jokatu dute, ekimena izan dute, baina, beste behin, hainbat gol aukera huts egin dituzte, eta esku hutsik amaitzear egon dira. | Realak kolpe bat bestearen atzetik hartu du azken asteetan: Espainiako Superkopako final-erdietan penaltietan galdu zuen Bartzelonaren kontra, gero 2-0 irabazten ari zen Betisen kontrako partidaren berdinketa, eta bukatzeko talde beraren kontra Espainiako Kopatik kanpo geratzea. Oraingoan ere beste kolpe bat hartzear egon da. Baina, azken unean, merezitako puntua lortu du Vila-realen zelaian. Isakek luzapenean sartu du gola. Puntu garrantzitsua, Vila-real aurkari zuzena baita Europarako lehian. Joera txarra aldatu eta konfiantza berreskuratzeko balio behar dio talde txuri-urdinari, eta zalantzak uxatzeko.
Hasi eta berehala jarri zaio kontrako norabidean partida Realari. Gebararen aldaratze bat Parejori iritsi zaio area ertzera, eta, eskuinkada ikusgarri batekin, gola sartu du. Ezinezkoa gelditzea Remirorentzat. Berriro ere haizearen kontra arraun egin behar Imanol Alguacilen taldeak. Ohikoa duen moduan, jokoaren ekimena eta baloia izan ditu Realak. Onak izan dira hurrengo minutuak. Vila-realek apenas sortu duen aukerarik. Bai, ordea, Realak, batez ere erdiraketen bidez. Baina ezin asmatu azken metroetan, aurreko norgehiagoketan bezala. Bolada txarrean dagoen taldearen patua ere jasan behar izan du. Izan ere, 8. minutuan Oiartzabalek pase ona eman dio Isaki. Suediarrak erremate ona egin du, baina langara joan da.
Hurrengo minutuak antzera joan dira. Reala baloiaren jabe, eta Vila-real atzean sartuta, kontraerasoan min egiteko asmoz. Hobea izan da lehen zati horretan talde gipuzkoarra. Eta beste aukera on bat izan du Monrealen oinetan, baina haren erdiraketa kanpora joan da, gutxigatik. Vila-realek apenas sortu duen jokorik, eta dena Alcacer eta enparauen kalitatearen menpe utzi du. Ez da hala izan, ordea: Realak gutxi sufritu du atzean. Hala amaitu da lehen zatia.
Bigarren zatia bide beretik joan da. Realak izan du partidaren aginte makila, eta aukera gutxiago sortu dituen arren, erasora begira jarraitu du. Baina, minutuak aurrera joan ahala, txinparta eta argitasuna galduz joan da. Hori komeni zitzaion Vila-reali. Imanolek zerbait aldatu beharra zuen, taldeak berriro ere esku hutsik amaitu nahi ez bazuen partida.
Oraingo honetan, berandu bada ere, asmatu egin du Orioko prestatzaileak Oiartzabal, Januzaj eta Carlos Fernandez zelairatuta, eta bi aurrelarirekin jokatu du: Isakekin eta Fernandezekin. Arriskatu beharra zuen. Realak are gehiago sartu du atzean Vila-real, eta Isaskek gertu izan du berdinketa, 82. minutuan: sarera errematatzea baino ez zitzaion falta, baina Albiolek atera du baloia.
Baina azkenean iritsi da saria txuri-urdinentzat, 93. minutuan, Isaki berari esker. Baloia Vila-realen areara iritsi da, eta inork ez du buruz aldentzen asmatu. Baloia Isaski iritsi zaio; hark errematatu, eta, bote bat egin ostean, Asenjoren atera sartu da. Merezitako eta landutako puntua. |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/193012/edozein-tokitatik-etortzen-zen-jendea-baita-ameriketatik-ere.htm | Gizartea | «Edozein tokitatik etortzen zen jendea, baita Ameriketatik ere» | Azpiazuk 'Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen historia soziala' liburua kaleratu berri du. Ikasleetako bat emakumea izatea da harritu duten gauzetako bat; beste bat, berriz, kanpoko hainbeste ikasle izatea. | «Edozein tokitatik etortzen zen jendea, baita Ameriketatik ere». Azpiazuk 'Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen historia soziala' liburua kaleratu berri du. Ikasleetako bat emakumea izatea da harritu duten gauzetako bat; beste bat, berriz, kanpoko hainbeste ikasle izatea. | Rodrigo Mercado de Zuazola gotzainak aginduta eraiki zuten Oñatiko Sancti Spiritus unibertsitatea, eta 1542tik 1901era egon zen martxan. Herriko bizimoduan nolako eragina izan zuen ikertu du Jose Antonio Azpiazu historiagileak (Legazpi, 1944) Oñatiko Sancti Spiritus unibertsitatearen historia soziala liburuan. Ikasleek herriko gazteekin harreman estua zutela kontatu du, asko ibiltzen zirela elkarrekin. Horrez gain, herriko ekonomiarentzat ere garrantzi handia izan zuela dio: «Kerik gabeko lantegi bat zen unibertsitatea».
Sancti Spiritus unibertsitatearen historia kontatzen duzu liburuan, baina haren alde sozialean zentratu zara. Zergatik?
Alde akademikoa ikertuta zegoen: 1930ean frantziskotar batek liburu bat egin zuen, eta Iñaki Zumalde, Juan Antonio Morales, Rosa Aierbe, nire liburuaren aurkezpena egin duena, eta beste historialari batzuk ere ibili dira unibertsitatea ikertzen. Baina ez zegoen ikertuta unibertsitateak nolako eragina izan zuen Oñatiko eguneroko bizimoduan, eta, oro har, Euskal Herrian eta Iberiar penintsularen iparraldean. Eguneroko bizimodua nolakoa zen, zer jende etortzen zen, zer ikasten zuten eta horrelakoak landu nahi izan ditut.
1542an ireki zuten unibertsitatea. Nolatan jarri zuten Oñatin?
Fundatzailea, Rodrigo Mercado de Zuazola gotzaina, oñatiarra zen, oso pertsonaia inportantea: Errenazimentuko gizon bat, oso buru aberatsa zuena, liburu pila bat irakurritakoa… Diru asko egin zuen, eta nahi izan zuen diru hori guztia unibertsitate bat egiteko erabiltzea. Pentsa, garai hartan, unibertsitatea egiteko eta haren gastuei aurre egiteko 50.000 dukat eman zituen, izugarrizko dirutza. Esaten zuen Oñatin eta inguruan gazte abilak zeudela eta ikasteko aukera eman behar zitzaiela. Horrelaxe sortu zen XX. mendera arte hemen egon zen unibertsitate bakarra.
5.000 biztanle inguruko herri bat zen Oñati, eta ikasle asko hartzen zituen urtero. Nola aldatu zuen horrek herriko eguneroko bizitza?
Mercado de Zuazola ziur zegoen oñatiarrek ondo onartuko zutela unibertsitatea eraikitzea, eta hala izan zen. Ikasleek oso harreman estua zuten herriko gazteekin. Izaten ziren, noski, borrokak eta liskarrak ere, baina asko ibiltzen ziren elkarrekin: ehizara joaten ziren, jokoetan aritzen ziren… Jende asko etortzen zenez kanpotik, Oñatirentzat ere diru iturri inportantea izan zen unibertsitatea. Askok zituzten hotel txikiak, baserriak eta abar ikasleei ostatu emateko. Hainbeste urtean krisialdi asko etorri ziren, eta alkateak eta herria gertu egoten ziren katedrei eusteko eta unibertsitateko gastuei aurre egiteko dirua emateko. Ke gabeko lantegi bat zen unibertsitatea; emankorra, gainera.
Garai hartan ez zen gaur egun bezain ohikoa unibertsitatera joatea, eta estatus bat emango zuen. Horrek ez zuen arrakalarik sortzen herriko gazteen eta ikasleen artean?
Edozein familiak ez zuen ahalmena semea unibertsitatera bidaltzeko, eta egia da ikasle gehienak aberaskiloen semeak zirela. Baina oñatiarrek eta ingurukoek abantaila bat zuten: gotzainak esan zuen jende xumeak ere aukera izan behar zuela unibertsitatean ikasteko. Dirurik ez zuten ikasleek goizean hango lanetan laguntzen zuten, eta arratsaldean, ikasi. Hau da, aberatsak ziren ikasle gehienak, baina pobreek ere izan zuten ikasteko aukera. Arrasate inguruan kooperatibek aukera ematen dute goizetan lan egiteko eta arratsaldetan ikasteko; bada, Oñatiko unibertsitatea aitzindaria izan zen horretan.
Zer ikasten zen Oñatin?
Legeak, zuzenbide zibila; kanonak, elizako zuzenbidea; eta teologia. Eta oso gutxi ikertu izan den beste gauza bat ere bai: sendagile eta mediku asko atera ziren Oñatitik.
Ikasketak amaitutakoan herrian geratzen al ziren kanpotik etorritako ikasleak?
Batzuk bertako irakasle gisa geratzen ziren, baina unibertsitatean ezin ziren zortzi urte baino gehiago egin irakasle, eta, orduan, beste unibertsitate batzuetara joaten ziren, edo administrazioan edo gorteetan goiko postuak lortzen zituzten. Espainian ere izaten zituzten goiko postuak, baina, batez ere, Ameriketan: euskaldunak izanda, jauntxoen semeak izanda, eta Oñatiko titulua izanda, kristoren arrakasta izaten zuten Ameriketan. Anekdota batzuk ere badaude horri lotuta. Adibidez, herriko neskek ikusten zuten tituludunak ateratzen zirela unibertsitatetik, eta baziren haien atzetik joaten zirenak ere. Zerbait gertatu, eta auzitan ere amaitzen zuten batzuek.
Ikusi duzu gutxienez emakume batek ere ikasi zuela Oñatiko Sancti Spiritusen.
Liburua ia amaitua nuenean, ikasleen zerrendari begira hasi nintzen, eta izena baino lehen dn agertzen zen, don, baina halako batean da ikusi nuen, doña-rena, eta ondoan, Antonia Maria Cortazar. 1806koa zen, eta garai hartan Espainiako unibertsitateetan ez zegoen ikasle emakumerik, Oxforden [Erresuma Batua] bertan ere, XIX. mendean oso aurrera joan arte ez zen egon emakumerik. Horrek esan nahi du nahiko aurrerakoiak zirela Oñatin; beharbada, Ilustrazio garaiko Frantziako eragina izango zen. Hala ere, harrigarria da familiari eta herriari aurre egitea eta unibertsitateak ere onartzea.
Gainerakoan, zerk harritu zaitu gehien?
Kanpotik ere hainbeste jende etortzeak. Ez zen izan herriko eta inguruko jendearentzat bakarrik: beste unibertsitateak bezalakoa izan zen, eta edozein tokitatik etortzen zen jendea, baita Ameriketatik ere. Kuriosoa da Ameriketatik etorritako batzuek izen euskaldunak zituztela. Seguru asko hara joan eta dirua egindako langile euskaldunen semeak edo ilobak izango ziren, eta Oñatiko unibertsitatea ezagutzen zutelako bidaliko zituzten hona. Gainera, Salamancakoa [Espainia] baino merkeagoa zen Oñatikoa, eta errektore jaunak kontrolatu egiten zituen ikasleak: erronda egiten zuen gauetan ikasleak etxera joateko. |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/193013/lehenengo-estimulua-kobetan-sartzea-izaten-da.htm | Bizigiro | «Lehenengo estimulua kobetan sartzea izaten da» | Gernika-Lumoko (Bizkaia) Ades espeleologia elkarteak orain arte ezezaguna zen kobazulo bat topatu du Amoroto inguruan. Jakinarazi dute bertan aztarna paleontologikoak eta arkeologikoak aurkitu dituztela. | «Lehenengo estimulua kobetan sartzea izaten da». Gernika-Lumoko (Bizkaia) Ades espeleologia elkarteak orain arte ezezaguna zen kobazulo bat topatu du Amoroto inguruan. Jakinarazi dute bertan aztarna paleontologikoak eta arkeologikoak aurkitu dituztela. | Beste hainbat kide bezala, gaztetan, «lurpeko munduak erakarrita» ekin zion Oier Gorosabelek (Eibar, Gipuzkoa, 1972) koben eta haitzuloen mundu sakonean murgiltzeari. Geroztik, Ades elkartean, Gernika-Lumo (Bizkaia) inguruetako kobazuloak ikertzen igarotzen du bere denbora librea. Izan ere, azpimarratu duenez, espeleologia ez da jarduera profesional bat: «Espezialistak gara, bai, baina gehiengoak ez gara honetaz bizi, eta horrek askatasuna ematen digu».
Aztarnategi bat topatu duzue Amoroton. Nolako aurkikuntza izan da?
Atxurra baserriaren inguruan aztarnategi baten aurkikuntzan parte hartu genuen duela urte batzuk, labar artearekin. Oraingoan, inguru horretan genbiltzan, beste koba baten bila, eta, hori topatu beharrean, ezezaguna zen honekin egin genuen topo.
Zer aurkitu duzue barruan?
Koba bat topatzen dugun bakoitzean, prozedura berari jarraitzen diogu. Lehenengo, esploratu egiten dugu; ondoren, mapa topografiko bat osatu; eta, gero, datuen bilketa egiten da: lurren prospekzioa, azterketa geologikoak, aztarna biologikoen bilketa… Berdin du zerbait dagoen edo ez: prozedura beti da bera. Asteburuero egiten dugu lan hori.
Kasu honetan, ordea, aztarna paleontologikoak eta arkeologikoak topatu dituzue.
Hala da; batzuetan agertzen dira halakoak, eta orduan salto egiten dute komunikabideetara. Lurpeko ondarea askotarikoa da: kulturala, geologikoa, hidrologikoa… Arloaren arabera, erakunde batzuek edo besteek dituzte eskumenak, eta haiekin jarri behar izaten dugu harremanetan. Kasu honetan, Bilbon dagoen Bizkaiko Arkeologia Museoak duen bulego batek kudeatzen ditu. Hala ere, kontu handiz ibili behar da. Prozedurak ezagutu eta behar bezala bete behar dira, aztarnak behar bezala jasotzeko. Bestela espolio bat egin dezakezulako. Espeleologian ibiltzen garen espezialistok oso ondo ezagutzen ditugu protokoloak, eta asko zaintzen ditugu.
Hala ere, zuen jarduna ez da profesionala…
Karstaren zientziak batera lantzen dituen profesionalik ez dago. Horrek askatasuna ematen digu espeleologia elkarteoi. Boluntarioak gara; ez gaude inoren menpe, eta gure nahien eta interesen arabera egiten dugu lan. Baina profesionaltasunik ez izateak arazoak ere ekarri dizkigu; batez ere, administrazioarekin.
Adibidez?
Armintxeko leizean [Lekeitio], esaterako, labar artea topatu genuen, 2016an. Sekulako aurkikuntza izan zen. Kontua da kobazuloan arazo hidrologiko bat dagoela eta pinturak degradatzen ari direla. Ondo zaintzen ez badira, desagertu egingo dira. Horregatik, txosten tekniko batzuk osatu genituen artelanak kontserbatzeko. Hala ere, diputazioak ez ditu kontuan hartu nahi izan. Gutxietsi egin dituzte, profesionalak ez garela argudiatuz; arazoa da ez dagoela espeleologo profesionalik. Hankasartze itzela egiten ari dira. Lan tekniko edo azterketa bat egiten duzunean, garrantzitsuena ez da profesionala izatea edo ez, espezialista izatea baizik. Ikerketa batean parte hartzen duten pertsonen prestakuntza eta gaitasuna hartu behar dira kontuan. Halakoak gertatzen dira, eta ez soilik Bizkaian: administrazioen akats larriak dira.
Zerbaiten bila ibili, eta beste zerbait topatu duzue. Askotan gertatzen zaizue hori?
Sarritan. Gure urte osoko lana katalogazio lan batean oinarrituta dago. 1978tik lanean ari da gure taldea, baina aurretik ere izan dira beste espeleologia talde batzuk. Gure lana planifikatzeko orduan, oso zati garrantzitsu bat aurrekoek egindako lanak berrikustea izaten da. Egungo teknologiak ez du lehengoarekin zerikusirik; orain dela 50 urte aztertutako kobazulo bat egungo baliabideekin aztertuz gero, gauza berriak topatzeko aukera asko ematen ditu horrek. Beraz, orain arte egindako lanen katalogo bat dugu, eta bertako kobak banan-banan aztertzen ibiltzen gara.
Eta, halako batean, berriak ere topatzen dituzue.
Hala da. Pentsa orain dela 50 urte ez zegoela GPSrik eta antzekorik. Beraz, askotan, idatzizko deskribapen bat baino ez dugu. Oso itxita dauden eremuak izan daitezke, eta zaila da koba berriz topatzea. Adibidez, Gabonetan Airoko leizea lokalizatu genuen. 40 urte generaman leize horren bila. Bagenekien izan badela, bila eta bila ibili gara, Aulesti eta Nabarniz artean, Iruntzar mendiaren inguruan, baina 40 urte behar izan ditugu topatzeko. Halakoetan, sarritan, espero ez duzun kobekin ere egiten duzu topo.
Kobak topatu eta ikertzeaz gain, zer gehiago da espeleologoek egiten duzuen lana?
Askotan, arkeologoenarekin nahasten dute gure lana, edo espeleo-turismo eta halako abentura ekintzekin. Espeleologia jarduera zientifiko bat da: kobazuloak ikertzen dituen logia edo zientzia zientifikoa. Normalean, aztarna arkeologikoren bat agertzen denean edota istripuren bat dagoenean oroitzen dira gutaz, baina gure lana askoz ere zabalagoa da. Guk karstaren zientziekin egiten dugu lan, eta horren barruan hogei diziplinatik gora daude.
Horrek zer ondorio dakar?
Talde bakoitzak bere errealitatea du. Gehiengoak beste lanbide batzuk dituzten boluntarioz osatuta daude. Asko oso gaztetan hasten gara afizio honetan, eta horrek ikasketak honetara bideratzeko aukera ematen digu: biologia, geologia eta halakoetan sakontzera. Espeleologoa izateaz gain, garrantzitsua da taldeetan karsten zientzien inguruan adituak diren kideak izatea. Hala ere, talde gehienok ez ditugu espezialitate guztietako kideak. Baina horrek badu alde positibo bat, espeleologia taldeen arteko hartu-emana eta elkarlana bultzatzen baititu.
Zer du erakargarria izateko?
Espeleologian hasten diren pertsonak oso gazteak izaten dira, prestakuntza handirik gabeak, eta lehenengo estimulua kobetan sartzea izaten da: ezezagunarekiko erakarpen hori. Behin ezkutuan zegoena deskubritzen edota inor ibili ez den lekuetatik sartzen hasten zarenean, oso kitzikagarria dela ikusten duzu; horrek adrenalina ziztada bat ematen dizu, eta hori izaten da gure lehenbiziko motibazioa.
Nolakoak dira Bizkaiko kobak?
Kantabriakoen aldean, adibidez, laburrak dira. Han 200 kilometroko lurpeko sistema itzelak daude; hemen, luzeena 60 kilometrokoa da: Atxuriaga. Galdames inguruan dago. Hori da Itxinarekin batera garapen gehien duen ingurua. Arkeologikoki ez daude ondo aztertuta. Kantabrian, aztarnategi arkeologikoak barra-barra topatu dira; hemen, ez. Baina ez da gutxiago dagoelako, baizik eta ez daudelako ondo begiratuta. Espeleologo gutxi gara, eta boluntarioak. |
2021-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/193014/1036-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 1.036 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen tasa %7 da. Gora doa oraindik ere ZIUetan daudenen kopuruak: Osakidetzan 157 lagun daude, atzo baino sei gehiago. | 1.036 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen tasa %7 da. Gora doa oraindik ere ZIUetan daudenen kopuruak: Osakidetzan 157 lagun daude, atzo baino sei gehiago. | Ospitaleetako zama gero eta handiagoa bilakatzen ari da egunetik egunera COVID-19aren ondorioz. Eusko Jaurlaritzak dioenez, atzo 157 lagun zeuden Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino hamar pertsona gehiago. ZIUetara ez ezik, erietxera eramandako gaixo kopurua ere emendatu zen atzo: 74 lagun ospitaleratu zituzten atzo koronabirusaren ondorioz. Nafarroako Gobernuak oraindik ez ditu eman gaurko datuak.
Guztira, 1.036 lagunek eman zuten positibo atzo Hego Euskal Herrian erregistraturiko probetan. Positibo gehien Bizkaian atzeman zuten: 452 lagunek eman zuten positibo. Gipuzkoan, 264 pertsonak izan zuten test positiboa; Nafarroan, 185 positibo izan ziren, eta Araban, 119. Asteburuetan ohikoa den moduan, osasun zerbitzuek proba gutxiago egin zituzten atzo: 14.881 egin zituzten, bezperako 17.564 testekin alderatuta. Positiboen ehunekoa, berriz, bezperakoa baino txikixeagoa zen atzo: egindako proben %7k eman zuten positibo. |
2021-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/193015/gozamena-musika-bihurtuta.htm | Bizigiro | Gozamena musika bihurtuta | Los Incansables txarangak iaz bete zituen 50 urte, eta, COVID-19aren eraginez ospakizunak itzalean gelditu ondoren, disko-liburu bat kaleratu berri dute, hainbat istorio, bitxikeria, argazki eta abesti bilduta. 1970etik txarangako partaide da Joaquin Ortega 'Canario'; Igor Agirre 2016an sartu zen taldean. | Gozamena musika bihurtuta. Los Incansables txarangak iaz bete zituen 50 urte, eta, COVID-19aren eraginez ospakizunak itzalean gelditu ondoren, disko-liburu bat kaleratu berri dute, hainbat istorio, bitxikeria, argazki eta abesti bilduta. 1970etik txarangako partaide da Joaquin Ortega 'Canario'; Igor Agirre 2016an sartu zen taldean. | «Boom baten modukoa izan zen hasiera hura», gogoratu du Joaquin Ortega Canario hernaniarrak (1951). Los Incansables txaranga aipatu, eta derrigor dago azpimarratu beharra Canarioren lana; bera da hasiera-hasieratik taldean jarraitzen duen partaide bakarra. 50 urte igaro dira jada 1970ean Astigarragako Ergobia auzoan bost lagun «ia oharkabean» elkartu zirenetik.
Jose Francisco Esnaola Paotxa, Txomin Castro Sietemesino, Felipe Sagarna Zapa, Jesus Mari Zalakain Pipas eta Canario bera dira txarangaren lehen bost partaideak. «Duela 50 urte ez zegoen txaranga talde itxirik», gogoratu du Canariok. «Saxofoi jotzaile bat hemen, tronpeta jotzaile bat han, tronboi jotzaile bat beste nonbaiten... Horrela ibiltzen ginen hasieran». Baina 1970ean, Ergobiako jaiak igaro berritan, elkarrengana ondo samar moldatzen hasita zeudela, eta beti kide berri bila ibili gabe, pentsatu zuten elkarrekin hastea hobe izango zutela.
Pentsatu eta egin. Bonbardino bat, tronboi bat, tronpeta bat, saxofoi bat eta kaxa bat hartu, eta hantxe hasi zen sortzen iaz 50 urte bete zituen txaranga. Pandemia garai betean ia ezerezean gelditu dira Los Incansables txarangako partaideen ospakizun gehienak, baina aspaldiko proiektua gauzatuta, disko-liburu bat kaleratu berri dute txarangaren 1970etik gaur egunera arteko istorio, bitxikeria, argazki eta abestietako batzuk bilduta. Canariok berak lehen pertsonan dauka kontatuta dena —aurretik, zazpi disko dauzka kaleratuta taldeak—.
Beteranoena da Canario, eta azken urteotako haize freskoa Igor Arrieta (Tolosa, 1993), gaur egun taldean gazteagoak ere badauden arren —2016an sartu zen Los Incansablesen—. «Bederatzi-hamar musikari gara taldean, eta elkarbizitza eskola bat da hau guretzat. Adin desberdineko jendea dago taldean, oso ikuspuntu eta herri desberdinetakoak, hasi Erriberritik eta Tolosaraino». Agirrek onartu du gazteenek, hasieran, ez dutela jakiten horrelako talde profesional baten atzean zer-nolako lana egoten den. «Izan tratua, kontratazioak, errepertorioa... Canariok berak askotan esaten du 1970ean 'angulak, txuletak eta ondo pasatu' izaten zela euren filosofia. Guk angularik ez dugu ikusi, eta txuletarik ere apenas. Beste garai batzuk dira». Beteranoenak onartu du, hori bai, gazteak «oso maila onarekin» iristen ari direla taldera. «Eta kalitatea ematen du horrek».
Lehen urteetan, txarangako bost partaideak autoan joaten ziren herriz herri. «Eta, gure instrumentuez gain, bonbo bat eta txapak eramaten genituen. Herri bakoitzean beti egoten zen ezagunen bat, eta haiei esaten genien bonboa eta txapak jotzeko», zehaztu du Canariok. 1971rako «nahiko egutegi polita» osatu zuten jada. «Gogoan daukat herri guztia etortzen zela gure atzetik, eta ume txikien pare ibiltzen ginela gu; batek abesti bat hasi, besteak beste bat, atzetik hirugarrena... gelditu ere egin gabe ibiltzen ginen». Hain zuzen ere, Leitzara (Nafarroa) joan ziren batean, bikote bat pasatu zitzaien ondotik eta txarangak zer izen zeukan galdetu zien emakumeak. Lehen urtea zutela eta artean ez zeukatela izenik erantzun zioten. «Eta 'tira, bada, hurrengo urtean etortzen bazarete, txarangari jarri Los Incansables izena' esan zigun [nekaezinak]. Inoiz ez omen zuen ikusi eta entzun gurearen antzeko ezer». Txarangari izena jarrita itzuli ziren Leitzatik etxera.
Uda, «ez sinestekoa»
«Ez entsegurik eta ez ezer. Eromena izan zen lehen hamar urte haietako erritmoa», gogoratu du Canariok. «Urte batzuetan, herriz herriz joanda gaude abuztuko 31 egunetan, uztaileko beste 25 bat egunetan eta iraileko beste hogei egunetan. Ez sinestekoa zen». Hainbesteko joan-etorrirekin entseguetarako denborarik ere ez zuten hartzen taldekideek, baina eurek bidea egin ahala, txaranga gehiago sortzen hasi ziren pixkanaka, eta 1981 inguruan hasi ziren serio entseatzen. «Ordutik, azken 40 urteotan astean behin, behintzat, entseatu dugu, Hernanin hasieran, Txomin Castrok Villabona-Amasan zeukan tailer batean gero, Hernanin egin ditugu azken hamar urteak, eta orain, ziurrenik, Tolosan ariko dira gehiago, bertakoak direlako txarangako kideetako bost».
Agirrek ziurtatu du «gogorra» dela txaranga baten erritmoa. «Eta, hain zuzen ere, hori da zailena gazteak erakartzeko, konpromiso handia eskatzen duelako honek». Festa eta lana uztartzen dituzte egunerokoan. «Gurea ez delako kontzertu bat, jendeak ondo pasatzeko bitarteko bat baizik. Inguruan daudenek ondo pasatu dezaten nahi dugu guk, lanean ari garela ahaztu gabe. Kalea eta festa dira gure lantokia». Hori bai, kide gehienek uztartu egin behar izaten dute txarangako lana eta euren eguneroko lana. «Baina alde horretatik ere txarangan jarraitzea bermatuko digun lanposturen bat izateko apustua eginda daukagu».
Laurent Jalabert ONCE taldeko txirrindulari frantziarra, tronpeta jotzen, 1994ko Euskal Herriko Itzulian. LOS INCANSABLES
Hernaniarrak sortu eta moldatu izan ditu abestirik gehienak. «Herri musika, kalejirak, jotak, arin-arinak, musika mexikarra, saltsa, cumbia, swing pot-pourria, rock-and-rolla... Denetik pixka bat». Baina hernaniarrari ez zaio ari gustatzen azkenaldian, «bereziki Iruñean», gailentzen ari den reggaeton giroa. «Errazenera jotzen ari dira txarangak». Agirrek uste du, ordea, «gaur egun jendeak eskatzen duenera egokitzen» asmatu beharra daukatela. «Taldeak daukan berezko izaera hori galdu gabe, noski».
Iazkoa zuen Canariok 50. urtea txarangan, eta omenaldi giroan zeukan asmoa taldea uzteko. «Baina koronabirusarekin ez dakit zer gertatuko den. Kaleko animazioa noraezean gelditu da: danborrada, inauteriak... dena bertan behera gelditu da». Agirrek gogoratu du iazko Tolosako inauteriak «salbatu» zituztela, nolabait. «Baina zaila da egoera. Ostalaritza aipatzen da beti, baina beste lan jardun garrantzitsu bat dago udako jaien bueltan; teknikariak, musikariak... 2020an galdu egin da dena, eta 2021ean ez dakigu zer gertatuko den».
Instrumentuak ahaztuta
Bitxikerien zakua ondo beteta daukate taldean. «Herri batera iritsi, eta orduan konturatu izan gara tronpeta, tronboia edo bonbardinoa etxean ahaztuta joan ginela», gogoratu du Canariok. «Edo hasiberria zen taldekide bati behin danborrada hamaiketan hasten zela esan genion, eta han agertu zen 11:00etan; 23:00etan zen, ordea». Los Incansableseko kideek betidanik oso gustukoa izan dute Euskal Herriko Itzulia ere. «Eta bertan izan ginen 1976tik 2000ra. Luis Ocaña, Txomin Perurena, Laurent Jalabert, Claudio Chiappucci, Miguel Indurain... denekin ibili izan gara; baita Euskadiko Sei Orduetan ere».
Canariori lekukoa hartuta, «Frantziako herri batean hainbat fanfarrerekin gertatutakoa» ekarri du gogora Agirrek. «Los Incansables eta beste hiru banda zeuden». Aurkezpen doinu bat jo beharra zeukan bakoitzak. «Eta, bat-batean, Los Incansables abestia jo zuen Frantziako banda batek, Canariok bere garaian sortutakoa». Agirrek azaldu du Canariok berak Altsasuko (Nafarroa) peña bati egindako abestia jo zuela beste talde batek. «Eta Belgikako taldeak El Zapa jo zuen, Zaparen omenez sortutako abestia [Batallon Vasco Españolek hil zuen txarangaren sortzaileetako bat izan zena]. Bitxia izan zen».
Txarangaren sortzaileak onartu du «oso gustagarria» dela jendea inguruan ondo pasatzen ari dela ikustea. «Denbora azkar pasatzen da horrelakoetan, eta oso berezia izaten da sentsazio hori». Lana izanik ere, etxean babesa jaso izan du beti Canariok. «Musikariz inguratuta nagoelako, azken batean». Ainara eta Joana Ortega ditu alabak. «Eta piano irakaslea da nire emaztea. Gure etxean, zorionez, badakite zein den errealitatea».
50 urteko ibilbidean ia 60 musikari igaro dira Los Incansables txarangatik, eta oraindik ez da izan emakumezko parte hartzailerik. «Baina ez da izan utzi ez diegulako», argitu du taldeko beteranoenak. «Jo izan dugu emakumeekin, baina ez taldeko kide gisa. Alde horretatik, emakumezkorik ez zaigu aurkeztu izan inoiz». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.