book_name stringclasses 7
values | book_page int64 1 583 | page_context stringlengths 9 4.74k ⌀ |
|---|---|---|
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 301 | əyalətlərində geniş yayılmış qabları xatırladır. İçində Nereidanın - dəniz pərisinin təsviri olan dövrə ölkənin geniş ticarət əlaqələrinə dəlalət edən mədəniyyət əşyalarındandır. Dövrə kübarlar cəmiyyətində məişətdə işlədilən qab kimi, ya əcnəbi tacirlərin hədiyyəsi kimi qiymətləndirilir. Beləliklə, xaricdən gətirilən ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 302 | illər) tetradraxmaları, e.ə. 175-ci ildən 83-cü ilədək hökmranlıq etmiş Selevki çarlarının tetradraxmaları, e.ə. 80-ci illərdə kəsilmiş Roma denarisi və nəhayət, 70-dən çox yerli sikkə vardır. Bu dəfinə e.ə. 60-50-ci illərdə basdırılmışdır. Sikkələrin həm tərkibi, həm də miqdarı cəhətdən hellinizm dövrünün ən zəngin də... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 303 | Görünür, məhz bu zamandan Albaniyada pul tədavülü üçün əlverişli şərait yaranmışdı. Bu da başlıca olaraq ölkənin daxili sosial-iqtisadi inkişafından, beynəlxalq ticarətin genişlənməsindən irəli gəlirdi. Lakin gətirilmə sikkələr ölkənin daxili bazarının daim artan tələbatını tam ödəyə bilmirdi. Buna görə də Albaniyada y... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 304 | Sikkələrin hamısı dəyirmi olub bir üzləri çökək, digər üzləri qabarıqdır. Bu da hellinizm dövrünün bütün sikkələrinin səciyyəvi xüsusiyyətidir. Qəbələ dəfinəsinin tədqiqi müəyyən etməyə imkan verir ki, Albaniyanın sikkə ustaları əvvəllər gətirilmə orijinalların dəqiq surətini çıxartmağa çalışırlar. Sonralar sikkə tiplə... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 305 | başlansaydı, Aleksandrın sikkələrinə deyil, başqa sikkələrə, məsələn, o zaman Albaniyaya geniş bir axınla gələn Selevki sikkələrinə bənzətmələr daha təbii olardı. Albaniyanın bu ilk sikkələri üzərində aparılan müşahidələr belə düşünməyə əsas verir ki, hamısı bir zərbxanada kəsilmişdir. Güman edilir ki, bu zərbxana anti... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 306 | aşkar edilir. Bunlar çox uzun bir müddət ərzində Albaniyanın pul tədavülündə qüvvədə olmuşdur. Məsələn, Əli-Bayramlı rayonunun Xersonovka kəndində tapılmış 109 Arşaki sikkəsindən ibarət dəfinə eramızın II əsrinin sonlarında basdırılmış olsa da, Qotars draxmaları bu dəfinədə böyük əksəriyyət təşkil edir. Qəbələdə aşkar ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 307 | ilə bir vaxtda meydana gəlir. Şəhərin kənddən ayrılması barbarlıqdan sivilizasiyaya, tayfa quruluşundan dövlətə keçid ilə birlikdə başlanır. Şəhərlə birlikdə hakimiyyət orqanları, polis, vergilər və i.a. meydana gəlir. Əhalinin iki böyük sinfə bölünməsi - bilavasitə əmək bölgüsünə və istehsal alətlərinə əsaslanan bölgü... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 308 | Qəbələnin meydana gəldiyi və inkişaf etdiyi vilayət Qəbələ rayonundan Balakən rayonuna qədər uzanan ərazini, habelə Şərqi Gürcüstanın bir hissəsini əhatə edən öndağ və dağ zolağı - tarixi Albaniyanın ən maraqlı zonalarından biridir və artıq eramızdan əvvəl son əsrlərdə bu zona ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni cəhətdə... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 309 | Ehtimal ki, Qəbələ hələ eramızın ərəfəsində Romada Qafqaz Albaniyasının baş şəhəri - paytaxtı kimi məlum idi. Təsadüfi deyildir ki, Plini yalnız bu şəhərin adını çəkir və onu ən mühüm şəhər, birinci yerdə duran şəhər hesab edir. Qəbələnin xarabalıqları indiki Qəbələ rayonunda, Çuxur-Qəbələ kəndindən şərqdə, Qaraçay (Qə... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 310 | Çaqqallı abidəsinə eramızdan əvvəl IV əsrdə - eramızın I əsrində mövcud olmuş şəhərin qədim hissəsinin xarabalıqları kimi baxmağa meyil edirlər. Yuxarıda deyildiyi kimi, Səlbir və Qala, görünür, Qəbələnin içqalası olmuşdur. Səlbirdə qala, divarlarının ümumi uzunluğu 1400 metrdən çoxdur. Burada 10 bürcün qalıqları aşkar... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 311 | Qazıntılar zamanı tapılan dulus sobalarının qalıqları, dəmir kotanlar, dən daşı, həvənglər, meyvə tumları, taxılı, meyvə və şərab saxlamaq üçün küplər, çoxlu miqdarda müxtəlif keramik qab-qacaq, davar və qaramal sümükləri, çoxlu bəzək şeyləri, dəmir silah (ox və nizə ucluqları, bıçaqlar, xəncərlər), qədim sikkələr, bul... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 312 | müəyyənləşdirilmir), Adiabla (ola bilsin ki, Zaqataladan təqribən 15 kilometr cənubda yerləşən Əliabadın adı onun adından götürülmüşdür), Osika (müasir Şəki), Baruka (daha doğrusu, Baruda - Vartaşen - müasir Oğuz), Samunis (daha doğrusu, Samuxis, müasir Samux), Embolayya (görünür, Eblaya, müasir Yevlax). Oğuz rayonunun... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 313 | Paytakaran (Beyləqan) şəhəri ilk orta əsr qaynaqlarının da Paytakaran adlandırdığı və Arazın aşağı axarının hər iki sahilində yerləşdirdiyi vilayətdə idi. Strabona əsasən, bu rayonun əhalisi kaspilər, adı Kaspiana idi. Örənqala xarabalığından 4 kilometr şimal-qərbdə yerləşən Qaratəpə eramızdan əvvəl I minilliyin ortala... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 314 | Mirzəcamal kəndi yaxınlığında üzə çıxarılmış materiallar - iri tikililərin qalıqları, çoxlu damüstü kirəmit parçaları, sütunlar üçün daş bazalar, o cümlədən üzərində Sasanilər dövrü damğa - möhürünün izləri olan baza Qaraköpəktəpədə şəhər həyatının olmasından xəbər verir. Kiçik Qafqaz silsiləsinin şərq yamacları zonası... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 315 | xəritəsində birinci zona adlanan zonaya, yəni ərazisində aşağıdakı alban məskənləri olan zonaya daxildir: Bakxiya (görünür, Bakriyadır; Qurcaani-Siqnaxi yolunun üstündə yerləşən müasir Bakursixe və ya Bakir məntəqələri ilə müqayisə edilir), Sanua (görünür, Sanoradır; Siqnaxiləri bir neçə kilometr şərqdə yerləşən Snori ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 316 | Bu arxeoloji materiallar Mingəçevir zonası sakinlərinin şəhər həyatının səviyyəsindən, onların geniş ticarət-iqtisadiyyat əlaqələrindən xəbər verir. Böyük Qafqaz silsiləsi cənub yamaclarının şərq hissəsi - İsmayıllı, Ağsu və Şamaxı rayonları boyunca respublikanın ərazisi antik dövr abidələri ilə çox zəngindir. Bu, ehti... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 317 | təbii təpələrin ətəyində, Qışlaq adlanan yerdə daha bir məskən aşkar edilmişdir. Burada gil qabların parçaları, əmək alətləri, çay daşından hörülmüş divar bünövrələrinin qalıqları, planda dördkünc olan yaşayış evlərinin salamat qalmış hissələri, çoxlu məişət qalıqları tapılmışdır. Bu yaxınlarda İsmayıllı rayonunda daha... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 318 | Zərgərlik məmulatının bir hissəsi bu yerlərin özündə hazırlanırdı. Sənət məmulatlarının kütləvi xarakteri və standartlaşdırılması şəhərdə meydana gəlmiş əmtəə istehsalının göstəriciləri idi. Başqa yerlərdən gətirilən çoxlu məmulat - qızıl sırğalar, gümüş qədəhlər, Nereidanın Hippokamp belində təsviri olan məşhur gümüş ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 319 | Turpaqqala xarabalığının sahəsi 100 hektardan çoxdur. Bəzi tədqiqatçılar güman edirlər ki, Turpaqqala Ptolemeyin nişan verdiyi Albana şəhəridir, başqaları isə onu qədim Çoranın (Çolanın, Çoqanın) qalıqları sayırlar. İkinci fərziyyə həqiqətə daha yaxındır. Alban salnaməçisi Moisey Kalankatlının sözlərinə görə, Çora şəhə... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 320 | Ticarətin genişlənməsi, pul tədavülünün güclənməsi, eyni zamanda hakim sinfin tələbatının getdikcə artması strateji, hərbi-inzibati, mədəni və dini mərkəzlər olan köhnə əkinçilik məskənlərində sənətin inkişafı və nəticə etibarilə əkinçilikdən ayrılmasına təkan verirdi. Albaniyada yerli sikkənin meydana gəlməsi pullu ti... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 321 | Söhbət rəhbərlərdən və ya sərkərdələrdən gedir, hərçənd burada, ola bilsin, ümumiyyətlə başçı və ya canişin deyil, bəlkə də var-dövlət sahibi, adlı-sanlı adam nəzərdə tutulur. Strabon piyada qoşundan və süvarilərdən bəhs edir. Albanlarda "nizəatanlar və oxatanlar vardır; geyimləri zirehli, qalxanları [uzun, dördküncdür... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 322 | Akilisenada Anait məbədində adlı-sanlı adamlar "da öz qızlarını hələ qızlıq çağında ilahəyə həsr edirdilər" [Strabon]. Strabona əsasən, Pont Komanasının hiyerodulları arasında "öz bədəni ilə" alver edən qadınlar çox idi; "onların əksəriyyəti ilahəyə həsr edilmişdi". Strabonun yazdığına görə, alban hiyerodullarının bir ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 323 | və hiyera xoranın başında duran hiyerevs basilevsə tabe idi. Digər qütbdə isə icmaçılar, əkinçi-maldar əhalinin əsas kütləsi və sənətkarlar təmsil edilirdi. Əsasən hiyeronların qulluqçuları olan hiyerodullar, habelə məbəd təsərrüfatı ilə bağlı olan hiyerodullar və nəhayət, qullar da əməkçi əhali kateqoriyasına daxil id... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 324 | Yanaşı küp qəbirlərin birindən əvvəlki vaxtların tunc oxlarına nisbətən daha səliqəli hazırlanmış tunc ox ucluğu tapılmışdır. Mingəçevirdə e.ə. III-I əsrlər təbəqəsində bişmiş gildən olan ox ucluqları aşkar edilmişdir. Yaloylutəpə tipli torpaq qəbirlərin birində (Çuxur Qəbələ yaxınlığında) çoxlu miqdarda saplaqlı üçpər... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 325 | Öyrənilən dövrün əsas müdafiə silahlarından biri də zireh idi. Strabonun qeyd etdiyinə görə, qədim Qafqaz Albaniyasının döyüşçülərində zireh - toraks da olmuşdur. Qazıntılar zamanı hələlik tam salamat qalan zireh tapılmamışdır, bu qoruyucu geyimin ancaq ayrı-ayrı qalıqlarına rast gəlinir. Məsələn, qəbirlərin birində üç... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 326 | xatırladır, lakin alban süvarilərinin sayı cəhətdən ondan fərqlənir. Deyilənlərdən görünür ki, alban süvarilərinin sayı Strabonda 22 min, Plutarxda isə 12 mindir. Appiana əsasən, albanların basilevsi Oroys və iberlərin basilevsi Artok yeddi miriad döyüşçü ilə Kür çayının yaxınlığında Pompeyi güdürdü. Appian belə müəyyə... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 327 | Eramızdan əvvəl IV-II əsrlərdə Albaniyanın siyasi həyatı, Albaniya dövlətinin meydana gəlməsi. Yazılı qaynaqlar göstərir ki, Əhəmənilərin hakimiyyəti Qafqaz silsiləsinə qədər uzanan bir ərazini əhatə edirdi. Lakin Zaqafqaziya, o cümlədən Şimali Azərbaycan sakinlərinin Əhəmənilərdən asılılığının demək olar yalnız adı va... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 328 | sülsündə farsların Makedoniyalı Aleksandrın qoşunlarına qarşı müharibəsində Mada satrapı Atropatın müttəfiqləri kimi iştirak edirdilər. Eramızdan əvvəl son iki-üç əsrdə Şimali Azərbaycan sakinləri şimaldan soxulan massaget - sarmat tayfaları ilə üz-üzə gəlməli oldular, bir qədər sonra bu tayfalar Kaspi sahil zolağının ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 329 | sübut edir, həm də sinfi təbəqələşmənin kifayət qədər aydın mənzərəsini yaradır. Yaloylutəpə qəbirlərinin, küp qəbirlərin avadanlığı bunu tam aydınlığı ilə göstərir. Bununla əlaqədar olaraq, çoxsaylı qliptika abidələri - məsələn, xüsusi mülkiyyətin mövcud olmasını açıq-aşkar göstərən üzük-möhürlər xüsusi maraq kəsb edi... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 330 | Yazılı qaynaqlar və arxeoloji materiallar aydın şəkildə göstərir ki, eramızdan əvvəlki son iki-üç yüzillikdə Albaniyada şəhərlər və şəhər həyatı nisbətən yüksək səviyyəyə çatmışdı. Hellinizm dövrü Albaniyasının şəhərləri artıq siyasi-inzibati və strateji mərkəzlər, ticarət-sənət və mədəniyyət mərkəzləri idi. Antik Alba... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 331 | hadisələrlə çulğaşırdı. Bu, eramızdan əvvəl son əsrlərə - eramızın ilk əsrlərinə, yəni Ön Şərqdə üstünlük uğrunda Roma ilə Parfiya arasında şiddətli mübarizədən xəbər verən intensiv hərbi toqquşmalar zamanına da aiddir. II Mitridatın (e.ə. 123-87-ci illər) vəfatından sonra Parfiya çarlığı zəiflədi. II Tiqran (e.ə. 94-5... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 332 | Sonrakı hadisələr göstərir ki, romalılar yalnız Kiçik Asiyada deyil, Qafqazda da öz mövqelərini bərpa etməyə yenidən cəhd göstərirdilər. Mark Antoninin yaxın silahdaşı, ağır piyada qoşun rəislərindən biri Publi Kanidi Krass həm Atropatena yürüşündə fəal iştirak edir, həm də Albaniya ərazisinə soxulan romalılara başçılı... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 333 | Sonralar başqa siyasi vəziyyət müşahidə edilir. Məsələn, iberlər ilə albanlar arasında mübarizə Tasitin belə bir məlumatında əks olunmuşdur ki, 51-ci ildə İberiya basilevsi "Farasman (öz qardaşı Mitridat ilə) müharibə etmək üçün bəhanə uydurmuşdu, bəhanə isə bu idi ki, o, alban çarı ilə müharibə zamanı romalıları köməy... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 334 | Romaya meyli göz qabağında idi. Hadriannın vaxtında (117-138-ci illər) romalılar Şərqdə istila edilmiş torpaqları əllərində saxlaya bilmədilər; Hadriann parfiyalılar ilə mehriban qonşuluq əlaqələri saxlayırdı, ermənilərin öz çarının olmasına icazə vermişdi, amma albanlar ilə dostluq münasibətlərində idi, albanların rek... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 335 | I əsrin son sülsündə Mingəçevir zonasında yeni qəbir tipləri və dəfn adətləri meydana gəlir. Burada ölüləri küplərdə dəfn etmək adəti qalmaqla bərabər, katakomba qəbirlərə, deformasiya olunmuş kəllələrə təsadüf olunur ki, bu da alanlara xas olan etnik əlamətdir. Arxeoloji abidələr eramızın ilk əsrlərində və hətta bir q... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 336 | Çola keçidinin adını da, görünür, skif-sarmat dil materiallarının köməyi ilə izah etmək olar. Azərbaycanın Kaspisahili zolağı arxeoloji cəhətdən zəif tədqiq edilmiş olsa da, təsdiq etmək olar ki, bu zonada sarmat-massaget-alan mədəniyyətlərinin aşkar izləri vardır. Hər şeydən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, daş qutularda... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 337 | Albaniyanın maddi mədəniyyət abidələri. Azərbaycan ərazisində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar sayəsində Albaniyanın zəngin maddi mədəniyyəti üzə çıxarılmışdır. Maddi mədəniyyət abidələri hər şeydən əvvəl yaşayış məskənləri, müxtəlif tikililər və qəbirlərdən, habelə ayrı-ayrı əşyalardan ibarətdir. Bunların tədqiqi gediş... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 338 | xarabalıqları 50 hektardan çox ərazidə yerləşir. İctimai binalardan birinin divarlarının qalınlığı 2 metrə yaxın olub, bir neçə salonu vardı. Salonların sütunlarının oturacaqları zövqlə yonulmuş sal daşlardandır. Binanın üstü yüksək keyfiyyətli kirəmitlə örtülmüşdü, kirəmitə ustaların damğaları və başqa fərqləndirmə ni... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 339 | üçayaqlı qablardan ibarətdir. Sonralar bu mədəniyyətə mənsub qəbirlər və keramika Albaniyanın bütün ərazisində üzə çıxarılmışdır. Torpaq qəbirləri antik dövrdə də Albaniya ərazisində geniş yayılmış qəbir abidələrinin ən sadə və qədim tipidir. Bunlar əsasən dördbucaq və oval formasındadır. Ölüləri qəbirə az və ya çox bü... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 340 | Ağcabədi, Ağdam, İsmayıllı, Ucar, Şamaxı, Xankəndi, Qəbələ rayonlarında, Mingəçevirdə, Qalatəpə xarabalıqlarının ətrafında, başqa rayonlarda yüzlərlə küp qəbir tədqiq edilmişdir. Küplərdə dəfn etmək adəti ən qədim əsrlərdən başlanmışdır. Bu tip qəbirlər müxtəlif vaxtlarda Ön Asiyada və Qafqazda geniş yayılmışdır. Alban... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 341 | qəbirlərdən əldə edilən materiallardan bəlli olur ki, onlar iki eranın ayrıcına və eramızın ilk əsrlərinə aiddir. Ayrı-ayrı yerlərdə indiyədək qalmaqda olan metal, daş və ağac əmək alətləri Albaniyanın iqtisadiyyatını öyrənmək üçün xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bunlar dəmir oraqlar, çapacaqlar, bıçaqlar, qayçılar, bizlər... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 342 | tərkibinə qadın tacları (çələngləri), boyunbağılar, qolbaqlar, üzüklər, asma bəzəklər, sancaqlar, toqqalar, muncuqlar, müxtəlif tikmə, bəzəklər və i.a. daxildir. Əsasən Mingəçevir, Yaloylutəpə, Xınıslı, Qəbələ, Qaratəpə, Qalagah, Şortəpə, Qırlıtəpə və digər Albaniya abidələri qazıntılarından məlum olan, nəcib metallard... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 343 | gətirilmə nümunələrdən geri qalmayan bəzək şeyləri və möhürləri düzəltməkdə yerli sənətkarlar üçün xammal mənbəyi idi. Miladdan əvvəl I minilliyə və miladın ilk əsrlərinə aid olan, əsasən hellinizm dövlətlərində, Romada kəsilmiş sikkələrdən ibarət dəfinələr və ayrı-ayrı sikkələr, habelə albanların öz sikkələri aşkara ç... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 344 | mədəniyyətinə müəyyən təsir göstərmişdir. Eramızdan əvvəl IV-III əsrlərdə geniş yayılmış olan bədii keramikaya əməli əhəmiyyətini də saxlayan ən müxtəlif zoomorf və antropomorf qablar daxildir. Ümumiyyətlə, mücərrəd ornamentlə bəzədilmiş qablara xüsusi düzəlmiş qulpların, qapaqların və digər lazımlı ünsürlərin köməyi i... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 345 | Albaniyanın monumental heykəltəraşlığı arxeoloji tədqiqatların gedişində əsasən Şirvanda və Qarabağda üzə çıxarılmış antropomorf daş heykəllərlə təmsil olunmuşdur. Onların böyük bir qismi əhəngdaşından hazırlanmışdır və adamı boyaboy və ya hətta daha iri ölçüdə təqdim edir. Heykəllərin başları bir qayda olaraq qopuqdur... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 346 | allahlar üçün hazırlanmış və allahlar üçün saxlanılmalıdır". Antik müəllif ibadətgahın özü haqqında heç nə demir, nə hiyereveslərin, nə də hiyerodulların adını çəkir. Belə bir cəhət diqqəti cəlb edir ki, Talqada meyvələr çoxdur, lakin onlara toxunmaq "yolverilməz və küfr sayılır", çünki burada hər şey allahlar üçündür.... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 347 | sayılırdı, yəni Selena ilahəsinə sitayiş ilə bağlı idi. Selenaya sitayişin müxtəlif formaları sonralar da yaşamaqda davam edirdi. Yaxın vaxtlarda Azərbaycanda və Şərqi Gürcüstanda qədim etiqadların ünsürləri tapılmışdır. Mollaisaqlıda, Mingəçevirdə, Xınıslıda aşkar edilmiş terrakot heykəlciklər bu baxımdan maraqlıdır. ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 348 | Dəfn adəti din ilə bağlıdır. Strabon yazır ki, "albanlar yalnız valideynlərinin deyil, başqa [adamların] da qocalığına hədsiz hörmət bəsləyirlər. Nə ölənlər haqqında fikirləşmək, nə də onları xatırlamaq lazım bilinmir. Lakin (onlar) ölənlərlə birlikdə var-dövləti də basdırırlar. Buna görə də albanlar kasıb dolanırlar, ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 349 | əşyalarından faydalanmağı yasaq edirdi: qəbirdə mərhumun geyimi əynində qalırdı. İri dəfn küpünün ətrafında çox vaxt qida və içki ilə dolu kiçik keramik qablar düzülürdü. İnanırdılar ki, ruh kip bağlanmış küpün içindən çıxa bilməz. Buna görə də böyrü üstə qoyulmuş dəfn küpünün yuxarı tərəfində kiçik deşik açır və onu k... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 350 | səkkiz tağı saxlayır. Qabın ağzına yoğun bir dairə çəkilmişdir. Gen ağızlı digər iki qulplu qabın üzərində açıq qırmızı boya ilə işlənmiş dördləyli kompozisiya öz semantikası ilə diqqəti cəlb edir. Birinci cərgə qabın ağız hissəsinin dövrəsinə çəkilmiş xətlərdən və şaquli kərtiklərdən, ikinci cərgə şaquli sınıq xətlərd... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 351 | Rəsmdə yenə də qarşı-qarşıya dayanmış müqəddəs quşlar təsvir olunmuşdur, onların arasında həyat ağacı yoxdur, lakin bir tərəfdən, rənglənmiş üçbucaqlar, dama-dama üçbucaqlar, şaxələnmiş buynuzları olan maral və şüasaçan göy cismi, onların arxasında yenə maral və rənglənmiş üçbucaq, digər tərəfdən isə rənglənmiş üçbucaq... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 352 | XRONOLOJİ CƏDVƏL 1 milyon 500 min-1 milyon 200 min il qabaq – Azərbaycan ərazisində insanın ilk izləri. 1 milyon 200 min-1 milyon il qabaq – Azıx mağarasında insan həyatının başlanması. 400 min-350 min il qabaq – Azıx mağarasında azıxantropun çənə fraqmenti. 100 min-35 min il qabaq – Orta paleolit. 40-35 min il qabaq –... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 353 | Eramızdan əvvəl IX əsrin 30 illəri - Madalıların ilk dəfə xatırladılması. Eramızdan əvvəl VIII əsr – Manna dövlətinin güclənməsi və genişlənməsi. Aşşurlular və urartulular ilə mübarizə. Eramızdan əvvəl VIII əsrin ortaları – Aşşur müdaxiləsinin ikinci mərhələsinin başlanması. Cənubi Azərbaycan və bitişik vilayətlərin ər... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 354 | Eramızdan əvvəl 285-280-ci illər – Kaspi dənizini öyrənmək üçün Heraklidin və Patroklun ekspedisiyaları. Eramızdan əvvəl III əsrin son sülsü – Atropatenanın güclənməsi. Çar Artabazan. Eramızdan əvvəl III əsrin 20-ci illərinin sonu – Artabazan Selevki çarı III Antioxun ali hakimiyyətini tanıyır. Eramızdan əvvəl III əsr ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 355 | Абаев В.И. Вокруг Арамазской билингвы. Сообщ. АН ГрузССР, 1944, т. 5, № 8. Абаев В.И. Доистория индоиранцев в свете арио-уральских языковых контактов. Этнические проблемы истории Центральной Азии в древности. М., 1981. Абаев В.И. Из иранской ономастики. История Иранского государства и культуры. М., 1971. Абаев В.И. Ист... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 356 | Алиев В. Археологические раскопки в урочище Бабадервиш. СА, 2, 1971. Алиев В. Катакомба в Бабадервише.//ИАН АзССР, серия истории, философии, права, 1969, № 4. Алиев В. Культура эпохи средней бронзы Азербайджана. Баку, 1991. Алиев В.Г. Кувшинные погребения античного периода в г. Нахичевани//ИИАН АзССР, серия истории, фи... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 357 | азербайджанского народа?//ИАН АзССР, серия истории, философии, права, 1990, № 3-4. Алиев И. Рец. на кн.: Э.А.Грантовский. Ранняя история иранских племен Передней Азии. М., 1970. ВДИ, 1973, № 3. Алиев И. Роль мидийского элемента в этнической истории Атропатены//Кавказско-ближневосточный сборник, VIII, Тбилиси, 1988. Али... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 358 | Алиев К.Г. К вопросу о номадах Средней Азии и древнего Азербайджана (Атропатены и Кавказской Албании) Центральная Азия в кушанскую эпоху. М., Наука, 1975. Алиев К.Г. К вопросу о гаргарах и территории их расселения ДАН АзССР, 1981, № 1. Алиев К.Г К вопросу о земледелии и скотоводстве в древней Албании Учен. зап. ДагФАН ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 359 | Бабаев İ.A. İctimai binanın ikinci yarısına aid tədqiqatlar I əsr e.ə. - I əsr e.ə. Qəbələ şəhər yerində. SA, 1977, № 4. Bабаев İ.A. Alban dövlətinin yaranması məsələsinə dair (Qafqaz) //İAN AzSSR, tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası, 1976, № 4. Bабаев İ.A. Qafqaz Albaniyasında qliptika əşyalarının istehsalı məsələsinə dair... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 360 | Бунятов Т.А. Из истории хозяйства в древнем Азербайджане, КСИИМК АН СССР, М., 1957, № 67. Бунятов Т.А. К истории молотьбы в Закавказье//Кавказ и Восточная Европа в древности. М., 1973. Bünyatov T. Azərbaycan arxeologiyası oçerkləri. Bakı, 1960. Bünyatov T. Azərbaycanda qədim nəqliyyat vasitələri. AzSSR Xəbərləri, 1961,... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 361 | Гаглойти Ю.С. К истории северокавказских аорсов и сираков. ИЮОНИИ АН ГССР, XI, 1968. Гаджиев А.Г. Древнее население Дагестана. М., 1975. Гаджиев Д.В., Гусейнов М.М. Первая для СССР находка ангельского человека (Азербайджан. Азыхская пещера).//Учен. зап. Азгосмединститута, 1970, т. 31. Гаджиев Д.Б., Гусейнов М.М., Мамед... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 362 | Гафуров Б.Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. М., 1972. Гафуров Б.Г., Цибукидыс Д.И. Александр Македонский и Восток, М., 1980. Qaşqay S.M. Manna dövləti. Bakı, 1993. Геродот. История. Пер. и прим. Г.А.Стратановского, Л., 1972. Георгиев В. Исследования по сравнительно-историческому языкознанию. М., ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 363 | Грантовский Э.А. Древнеиранское этническое название "Parsava - Parsa" КСИНА, XXX, 1961. Грантовский Э.А. Зерванизм. Философская энциклопедия, т. 2, М., 1962. Грантовский Э.А. Иранские имена из Приурмийского района IX-VIII вв. до н.э. Древний мир, М., 1962. Грантовский Э.А. Маздеизм. Философская энциклопедия, т. 3, М., ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 364 | Гуммель Я.И. Раскопки в Нагорно-Карабахской автономной области в 1938 г.//Изв. АзФАН СССР, 1939, № 4. Гуммель Я.И. Раскопки поселения I на западе от Ханлара (1939-1941 гг.). КСИИМК, XXIII, М.-Л., 1943. Гусейнов М.М. Азыхская пещера - крупный карст и древнейшая стоянка в Азербайджане.//ДАН АзССР, 1965, № 11. Гусейнов М.... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 365 | Гусейнов М.М., Гаджиев Д.В., Мамедов А.В., Ширинов Н.Ш. Результаты комплексных исследований пещеры Азых.//Изв. АН АзССР, серия наук о Земле, 1979, № 3. Гусейнов М.М., Джафаров А.К., Мамедов А.В., Сулейманов М.Б. Археология и палеогеография стоянки Таглар.//Тез. докл. Всесоюзн. археол. совещания, Баку, 1985. Гусейнов М.... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 366 | Джафарзаде İ.M. Гобустан. Баку, 1973. Джафарзаде İ.M. Древнейший период истории Азербайджана. //Очерки по древней истории Азербайджана, Баку, 1956. Джафарзаде İ.M. Древнелатинская надпись у подошвы горы Беюк-Даш.//ДАН АзССР, 1948, № 7. Джафарзаде İ.M. Наскальные изображения Гобустана.//Тез. докл. на пленарных заседания... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 367 | Дройзен И. История эллинизма, I, М., 1890. Дьяконов И.М. Ассиро-вавилонские источники по истории Урарту. ВДИ, 2-4, 1951. Дьяконов И.М. Арийцы в Передней Азии - конец мифа. ВДИ, 1970, № 4. Дьяконов И.М. История Мидии. М.-Л., 1956. Дьяконов И.М. Восточный Иран до Кира. История иранского государства и культуры. М., 1971. ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 368 | Еремян С.Т. Экономика и социальный строй Албании III-VII вв. // Очерки истории СССР (III-IХ вв.), М., 1958. Есаян С.А. Защитное вооружение в древней Армении.//Историко-филол. журн. АН АрмССР, Ереван, 16/1, 1962. Əliyev V. Azərbaycanda tunc dövrünün boyalı qablar mədəniyyəti. Bakı,1977. Жебелев С.А. Северное Причерномор... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 369 | Иессен А.А., Деген-Ковалевский Б.Е. Из истории древней металлургии Кавказа. М.-Л., 1935. Иллич-Свитич В.М. Опыт сравнения нострэтических языков. Ввeдение.//Сравнительный словарь, тт. 1-2. М., 1971-1975. Ионе Г.Н. Археологические раскопки в Мингечауре.//ДАН АзССР, II, 1946, № 9. Ионе Г.И. Глиняные сосуды-сапожки из Минг... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 370 | İsmizadə O.Ş. O zərgərlik sənəti haqqında qədim Qafqaz Albaniyasında. MKA, VII, Bakı, 1973. İsmizadə O.Ş. Yaloylutəpə mədəniyyəti. Bakı, 1956. Azərbaycan tarixi, c. 1, Bakı, 1958. Dağıstan tarixi, c. 1, M., 1967. Qədim dünya tarixi, c. 2. M., 1982. İran tarixi. M., 1977. Türkmənistan SSR tarixi, c. 1, k. I, Aşqabad, 19... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 371 | Казиев С.М., Бабаев İ.А., Османов Ф.Л. Работы кабалинской экспедиции. АО, 1969, М., 1970. Казиев С.М., Голубкина Т.И. Об одном кувшинном погребении, ИАН АзССР, 1949, № 3. Калоев Б.А. Скифо-сармато-алано-осетинские параллели. История, археология и этнография Средней Азии, М., 1968. Капанцян Г.Р. Хаяса - колыбель армян. ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 372 | Kashkay S.M. Iz istorii Manneyskogo tsarstva. Baku, 1977. Kashkay S.M. O gorodakh-krepostyakh na territorii Manny. Drevniy Vostok, 2, Erevan, 1976. Kashkay S.M. O metalle annaku(m) priurmiyeskikh oblastey. VDI, 1976, № 3. Kesamanlı G.P. İssledovaniya v Khachbulage. Ao v 1974 g., M., 1975. Kesamanlı G.P. Mednye kotly ep... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 373 | Korostovtsev M.A. Drevneegipetskie nakhodki v SSSR. VİMK, 2, 1957. Kosven M.O. Oçerki istorii pervobytnoy kul'tury. M., 1957. Kotoviç V.G. Arxeolojiye raboty v gornom Daqestane//Mat-ly po arxeologii Daqestana, t. 2. Kotoviç V. G. Kamennıy vek Daqestana. Maxaçkala, 1964. Kotoviç V.G. Novıye arxeologicheskiye pamyatniki ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 374 | Крымский А.Е. Страницы из истории Северного или Кавказского Азербайджана (Классической Албании).//Кн.: Сергею Федоровичу Ольденбургу. К 50-летию научно-общественной деятельности 1882-1932 гг. Л., 1934. Крымский А.Е. Страницы из истории Кавказского Азербайджана (Классической Албании). Шеки.//Сб. Памяти Н.Я.Марра (1864-1... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 375 | Кушнарева К.Х. Поселение эпохи бронзы на холме Узерликтепе около Агдама. МИА СССР, М, Л., 1959, т. 67. Кушнарева К.Х. Ходжалинский могильник.//Историко-филол. журн., № 3, 1970. Кушнарева К.Х., Чубынишвили Т.Н. Древние культуры Южного Кавказа. Л., 1970. Латышев В. Заметки о кавказских надписях. III, ИАК, вып. 10, 1904. ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 376 | Мамедов А.В., Алескеров В.Д., Сулейманов М.Б. Палеогеография района древнепалеолитической стоянки Азых в эоплейстоцене и в плейстоцене.//Сб.: Физическая география и геоморфология (изд. АГУ им. С.М.Кирова), Баку, 1982. Мамедова Ф. Политическая история и историческая география Кавказской Албании. Баку, 1985. Манандян Я.А... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 377 | Mahmudov F.R. Poselenie Alikemektepesi. AO 1973 g., M-, 1973. Mahmudov F.R., Munçayev R.M., Narimanov İ.G. O drevneyşey metallurgii Kavkaza. SA, 1968, № 4. Mahmudov F.R., Narimanov İ.G. O raskopkax na poselenii Alikemektepesi. AO 1971 g., M., 1972. Mahmudov F. R., Narimanov İ.G. Raskopki Muğanskogo otryada. AO 1975 g.,... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 378 | Мещанинов И.И. К вопросу об ассирийской бусине из Ходжалинского могильника.//Изв. ООИА, т. 3, 1926. Мещанинов И.И. Краткий осведомительный отчет о работе Мильской экспедиции 1933 года.//Тр. АзФАН СССР, т. 25, 1936. Мещанинов И. И. Краткие сведения о работах археологической экспедиции в Нагорный Карабах и Нахичеванский ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 379 | Nazirova S.M. İzobrajeniye çoveka v iskusstve Azerbaycana antiçnogo perioda.//Problemi antiçnoy istorii i kulturi, t. 2, Erevan, 1979. Narimanov İ.G. Arxaikçeskiye keramicheskiye masloboyki i etimologiya azerbaycanskogo slova "nexre" (masloboyka).//Kavkaz i Vostoçnaya Evropa v drevnosti, M., 1973. Narimanov İ.G. Arxeol... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 380 | Негруль А.М. Археологические находки семян винограда. СА, 1960, № 1. Негруль А.М. Эволюция размера семян и ягод у винограда.//Изв. Тимирязевской сельскохозяйственной Академии, 1960, № 2. Нестурх М.Ф. Происхождение человека. М., 1960. Нечаева Л.Г. Об этнической принадлежности подбойных и катакомбных погребений сарматско... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 381 | Османов Ф.Л. Античное поселение у деревни Кюрдван. Османов Ф.Л. Античный памятник Узунбойлар. Османов Ф.Л. Бронзовый шлем, найденный в Ахсуинском районе Азербайджанской ССР. Osmanov F.L. Qafqaz Albaniyasının maddi mədəniyyəti. Османов Ф.Л. Городище Галатепе в Мильской степи. Османов Ф.Л. Об антропоморфных фигурках анти... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 382 | Paxomov E.A. Obsledovanie i raskopki kuvşinnyx pogrebeniy Azerbaycana.// AzFAN SSR, 1939, № 3. Paxomov E.A. Paytakaran-Baylakan-Orenkala. MİA SSR, 67, M., L., 1959. Paxomov E.A. Rimskaə nadpis I v. n.e. i legion XII ful'minata.// İAN AzSSR, 1949, 1. Paxomov E.A. Statuetka iz Molla-Isaklinskogo sel'bişça i ee datirovka.... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 383 | Погребова М.Н. К вопросу о связях Восточного Закавказья и Ирана в конце II - начале I тыс. до н.э. История иранского государства и культуры, М., 1971. Погребова М.Н. Несколько иранских кинжалов на Кавказе. КСИА, вып. 103, 1965. Порциг В. Членение индоевропейской языковой области. М., 1964. Пъянков И.В. К вопросу о путя... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 384 | Селимханов İ.R. İstoriko-kimyəvi və analitik tədqiqatlar qədim əşyaların mis ərintilərindən (Azərbaycanın eneoliti materialları əsasında), Bakı, 1960. Селимханов İ.R. Qafqazda metall və ərintilərin mənimsənilməsinin tarixinə dair.//Arxeologiya və təbii elmlər, M., 1965. Селимханов İ.R. Qədim mis ərintilərində nikel haq... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 385 | Струве В.В. Родина зороастризма. Советское востоковедение, М.-Л., 1948, V. Струве В.В. Этюды по истории Северного Причерноморья, Кавказа и Средней Азии. Л., 1968. Сулейманов М.Б. Современное состояние комплексных исследований в палеолитических пещерах Татар и Азых (АзССР).//ИАН АзССР (серия наук о Земле), 1979, № 6. Та... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 386 | Фазили А. Борьба атропатенцев против римских захватчиков (36 г. до н.э.). Проблемы античной истории и культуры, т. 1, Ереван, 1979. Fazili A. Azərbaycanın qədim və ilk orta əsrlər tarixi İran tarixşünaslığında. Bakı, 1984. Формозов А.А. О времени и исторических условиях сложения племенной организации. СА, 1, 1957. Форм... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 387 | Xəlilov C.Ə. Xınıslı – qədim yaşayış yeri. AzSSR EA Xəbərləri, 1961, №3. Хромов А. Новые материалы по лексике языка ягновцев. АО, XXX, 1966. Həbibullayev O.H. Kültəpədə arxeoloji qazıntılar. Bakı, 1959. Hüseynov M.M. Avey dağında daş dövrü mağarası. AzSSR EA Məruzələri, с. 15, 1959, № 11. Hüseynov M.M. Uzaq daş dövrü. ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 388 | Юшков С.В. К вопросу о границах древней Албании.//ИАН СССР, 1937, т. I. Языки Азии и Африки, III. M, 1979. Языки народов СССР, IV// Иберийско-кавказские языки. М., 1967. Якимов В.П. Происхождение человека и древнее расселение человечеетва.//Тр. Ин-та этнографии им. Н.Н.Миклухо-Маклая АН СССР, новая серия, т. 16, М., 19... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 389 | Amiet P. Une vase rituel Iranien. Syria, LXII, 1965. Aro Jussi. Remarks on the practice of extispicy in the time of Esarhaddon and Assurbanipal. La divination en Mesopotamie ancienne et dans les regions voisines. Vendome, 1966. Bailey H.W. Zoroastrian Problems in the Ninth Centure Books. Oxford, 1943. Bailey H.W. Langu... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 390 | Burney C.F. Excavations at Haftavan Tepe, 1968-73. Iran, VIII, 1970; X, 1972; XI, 1973. Burney C.A. Excavations at Yanik Tepe, Norht-West Iran, XXIII., 2, 1961. Burney C.A. Excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962, Iraq XXVI, I, 1964. Burton-Brown T. Excavations in Azerbaijan, 1948. London, 1951. Cameron G.G. The An... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 391 | Dyson R.H. Hasanlu et les vallees des Solduz et d'Ushnu. Archaeologie vivante, I, 1968. Dyson R.H. Hasanlu, 1972. Proceedings of the Ist annual symposim of archaeological research in Iran. Tehran, 1972. Dyson R.H. In the City of the Golden Bowl. New Excavations at Hasanlu in Persian Azerbaijan, ILN, 12, IX, 1964. Dyson... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 392 | Ghirshman R. Fouilles de Sialk pres de Kashan, 1933, 1934, 1937, 1-11. Paris, 1938-1939. Ghirshman R. Invasions des nomades sur le Plateau Iranien aux premiers siecles du 1-er millenaire avant J. C. Dark Ages and Nomads, c.1000 B.C., Istanbul, 1964. Grirshman R. Iran from the Earliest Times to the Islamic Conquest. Lon... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 393 | Herzfeld E. Medisch und Parthisch. AMI, VII, 1934. Herzfeld E. Iran in the Ancient East. London, 1941. Herzfeld E. The Persian Empire. Wiesbaden, 1968. Herzfeld E. Zoroaster and his World, MI. Princeton, 1947. Hinz W. Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen. Wiesbaden, 1975. Hole F., Flannery K. The Prehistory... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 394 | Kong F.W. Der falsche Bardiya. Wien, 1938. Kroll S.E. Excavations at Bastam Archaeology, 4, XXV, 1972. Kuiper F.B. I. Ahura Mazda "Lord Wisdom"? Indo-Uranian Journal, 18, 1976. Labat R. Kastariti, Phraorte et les debuts de l'histoire mede. JA, CCXLIX, 1, 1968. Layard A.H. Inscriptions in the Cuneiform Character from As... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 395 | Namio Egami and Shinji Furfi, Seiichi Masuda. Dailaman, II. The Excavations at Noruz maohale and Khoramrud, I960. The Tokyo University Iraq-Iran Archaelogical Expedition, Report 7. The Institute for Oriental culture the University of Tokyo. Negahban E.O. A Preliminary Report an Marlik Excavations Teheran, 1964. Negahba... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 396 | Schmitt R. Medisches und Persisches Sprasches Sprachgut bei Herodot. ZDMG, 117, 1967. Schaeffer C. Stratigraphie Camparee et Chronalagie de l'Asia Occidentale (Hie et lie millensires). London, 1948. Schrader O. Die lndogermanen. Leipzing, 1935. Schrader O. Keilinschriftliche Bibliothek. I, Berlin, 1889. Schrader O. Spr... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 397 | Toshihiko Sono and Shinji Fukai. Dailaman. III. The Excavations an Hassani-Mahale and Ghalekuti, 1964. The Tokyo University Iraq-Iran Archaeological Expedition, Report 8. The Institute of Oriental Culture the University of Tokyo, 1968. Tiele C. Babylonisch-Assyrische Geschichte. 1. Gotha, 1886. Ungnad A. Subartu. Berli... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 398 | Коллектив Института истории Академии наук Азербайджанской Республики с 70-х годов начал работать над многотомной "Историей Азербайджана". Учитывая обостренный интерес общественности к историческим знаниям, в особенности к отечественной истории, Президиум Академии наук 24 сентября 1997 г., обсудив состояние многотомника... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 399 | грубые каменные орудия весом 3-5 кг. В пещере обнаружены кости десятков видов различных животных, на которых охотился обитатель Азыха. Азыхский человек очень рано овладел огнем и умел его поддерживать длительное время. В Азыхе обнаружено несколько разновременных, нередко очень крупных остатков кострищ, наиболее ранним ... |
Azerbaycan_tarixi_cild_1 | 400 | качественно новой, более высокой ступени развития познавательной деятельности человека свидетельствуют факты осознания им цвета и цветовых соотношений. Важнейшей особенностью мустьерского времени является постепенная активизация взаимных контактов, расширение связей между насельниками не только близких, но и довольно о... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.