id stringlengths 1 7 | url stringlengths 31 789 | title stringlengths 1 182 | sentence1 stringlengths 0 299k | sentence2 stringlengths 0 304k |
|---|---|---|---|---|
373 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%85%D1%8D%D1%80 | Нартхэр | ащыщ. Адыгэ лIыхъужъ эпосэу "Нартхэр" зыфиIорэм хэт Саусырыкъом инэшанэхэмрэ ижъырэ урым мифологием хэт образхэмрэ зэпэблагъэх. Нарт Саусырыкъо машIор къызэрихьыгъэр къэзгъэлъэгъорэ пщыналъэр тыгу къэдгъэкIыжьынышъ, урыммэ ямиф едгъэпшэн. Ашэмэз Сатанае Тотэрэщ Саусэрыкъо Орзэмэдж Тхъожъые Хъуаджэр Алп Дул-дул ХьэрамэI... | мэшIозехьэм иобраз дунэе мифологием анахь щыцIэрыIомэ ащыщ. Адыгэ лIыхъужъ эпосэу "Нартхэр" зыфиIорэм хэт Саусырыкъом инэшанэхэмрэ ижъырэ урым мифологием хэт образхэмрэ зэпэблагъэх. Нарт Саусырыкъо машIор къызэрихьыгъэр къэзгъэлъэгъорэ пщыналъэр тыгу къэдгъэкIыжьынышъ, урыммэ ямиф едгъэпшэн. Ашэмэз Сатанае Тотэрэщ Саус... |
374 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%85%D1%8A%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B6 | Натхъуадж | – адыгэ лъэпкъхэм ащыщэу хыгъэхъу- нэныкъоу тамань | ш1уц1э 1ушъом щыпсэущтыгъэх; шапсыгъэхэм яхьщы- рэу гущы1эщтыгъэх, джызычылэу тэхъутэмыкъое |
376 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%B9%D0%BF%D1%8C%D0%B8%D0%B4%D0%BE | Нейпьидо | — Мьянмэм и къэлэшъхьаI, къэралыгъом и анахь къэлэшхомэ ащыщ. Нэбгырэ млн фэдиз дэс. Географие | къэралыгъом и анахь къэлэшхомэ ащыщ. Нэбгырэ млн фэдиз дэс. Географие Тарихъ 2005-рэ гъэм къэралыгъом и |
377 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB | Непал | – Кхадга Прасад Шарма Оли. ЦIыфхэр Географие Азием и тыгъэкъокIыпIэ щыI. Гъунэгъухэр: Китаимрэ, Индиемрэ азфагу ит. Тарихъ | ЦIыфэу нэбгырэ млн 30-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 140 800 км² . БзэшъхьаIэр – непали. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Бидхья Деви Бхандари. Къэрал тхьэматэр |
378 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%20%28%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D1%80%D0%B0%D0%BB%29 | Нигер (къэрал) | къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 267 000 км². БзэшъхьаIэхэр – францыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Махамаду Иссуфу. Хэгъэгу тхьаматэр | – Ниамей. Нэбгырэ млн 17 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 267 000 км². БзэшъхьаIэхэр – францыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Махамаду Иссуфу. Хэгъэгу тхьаматэр |
379 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Нигерие | 923 768 км². БзэшъхьаIэхэр – англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Мохаммаду Бухари. Хэгъэгу тхьаматэр – Йеми Осинбаджо. | ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэхэр – Абуджа. Нэбгырэ млн 150 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 923 768 км². БзэшъхьаIэхэр – англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – |
380 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B0 | Никарагуа | 6-м къехъу щэпсэу (къеохы). Хэгэгум чIырэу иIэр 129 494 км² (дунаемкIэ я-96). БзэшъхьаIэр – испаныбзэ. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр | (къеохы). Хэгэгум чIырэу иIэр 129 494 км² (дунаемкIэ я-96). БзэшъхьаIэр – испаныбзэ. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр |
381 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BB%20%28%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%85%D1%8A%D0%BE%29 | Нил (псыхъо) | псыхъо, дунаем тет | псыхъо, дунаем |
382 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%B5 | Норвегие | Еуропэм хэт къэрал. Къэлэ шъхьаIэр – Осло. ЦIыфэу нэбгырэ млн 5 488 984 (2023) къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 385 207 км² (дунаемкIэ я-67). БзэшъхьаIэр | ЦIыфэу нэбгырэ млн 5 488 984 (2023) къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 385 207 км² (дунаемкIэ я-67). БзэшъхьаIэр – норвегыбз. ДЛО-м. Хэгъэгу лIышъхьэр – Норвегием |
383 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8B%D0%B1%D0%B6%D1%8C%D1%8B%D0%BA%D3%80%D1%8D%20%D0%94%D0%B6%D1%8D%D0%B3%D1%83 | НыбжьыкӀэ Джэгу | унэгъо кӏоцӏым е хэгъэгу ӏоф емыпхыгъэу | Джэгу – унэгъо кӏоцӏым е хэгъэгу ӏоф |
385 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA%20%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD | Исаак Ньютон | егъэжьакӀу. Непэрэ дунэе гурыӀоныгъэм и егъэжьакӀу: дифференциал ыкӀи интеграл анализы Ньютон ары нахьыбэмкӀэ къэзыугупшысыгъэр; ащ нэмыкӀэ теорие бэхэр зэхигъэуцуагъэх, ащылэжьагъ. Ньютоным фэдэ шӀэныгъэлэжь бэлахьэу нэбгырэ заул ныӀэп зэрэдунаеу | бэлахьмэ ыкӀи цӀэрыӀодэдэмэ ащыщ. Классик физикэм и егъэжьакӀу. Непэрэ дунэе гурыӀоныгъэм и егъэжьакӀу: дифференциал ыкӀи интеграл |
387 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%B3%D1%83%D0%BC%D1%8D%20%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8D | Нэгумэ Шорэ | и сэмэгурабгъум, Зеикъуэ ипщэӀуэкӀэ, иджыри ущрохьэлӀэ КъэзэныкъуейкӀэ зэджэ щӀыпӀэцӀэ). Жэбагъы зэрыӀущыр, зэрыцӀыху губзыгъэр щӀэх дыдэ наӀуэ хъуауэ щытащ, хъыбархэм зэрыжаӀэмкӀэ. Хъыбархэм ящыщ зы щыхьэт тохъуэ УэрарэкӀэ зэджэ хеящӀэ* цӀэрыӀуэм акъылрэ ӀущыгъэкӀэ Жэбагъы текӀуауэ зэрыщытам. Абы щыгъуэ щӀалэ дыдэт Жэ... | 1684 гъэм Бахъсэн Ӏуфэ къыщалъхуащ (Бахъсэн псым и сэмэгурабгъум, Зеикъуэ ипщэӀуэкӀэ, иджыри ущрохьэлӀэ КъэзэныкъуейкӀэ зэджэ щӀыпӀэцӀэ). Жэбагъы зэрыӀущыр, зэрыцӀыху губзыгъэр щӀэх дыдэ наӀуэ хъуауэ щытащ, хъыбархэм зэрыжаӀэмкӀэ. Хъыбархэм ящыщ зы щыхьэт тохъуэ УэрарэкӀэ зэджэ хеящӀэ* цӀэрыӀуэм акъылрэ ӀущыгъэкӀэ Жэба... |
389 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D0%BE%D0%B8%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Нэгъоибзэ | — нэгъойхэм яныдэлъфыбз. Тырку бзэкупым щыщ, кыпчак бзэкъутамэм хахьэ. Нахьыбэу зыщыгущаӀэхэрэр – Ставропол Краимрэ, КъЧР-рэ, Дагъыстанрэ, Астрахъан | диалектищ иӀ: "ногай" (Ставропол Край), "караногай" (Дагъыстан), "акногай" (Къэрэщэе-Черкес Республикэ). Астрахан Областым и нэгъоибзэр зымэ бзэ шъхьафкӀэ хагъэунэфыкӀы. НэмыкӀ НэгъоибзэкӀэ гъэзет заулэ къыдагъэкӀы: «Шоьл тавысы» и «Ногай давысы». |
391 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE%20%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80 | НэкӀубгъо шъхьаӀ | ace: ar: af: als: am: av: as: az: ba: be: be-tarask: bg: bn: ca: ce: cs: cv: da: de: el: en: | ba: be: be-tarask: bg: bn: ca: ce: cs: cv: da: de: el: en: es: eo: et: fa: fi: fr: he: hu: |
393 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BC%D1%8B%D3%80%20%D0%BB%D1%8A%D1%8D%D0%BA%D1%8A%D1%83%D0%B0%D1%86%D3%80%D1%8D%D1%83%20%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%85%D1%8D%D1%80 | НэмыӀ лъэкъуацӀэу дэсхэр | Хьэтыкъуай Цэй Шапсыгъ !Main category | Бжьэдыгъу Натхъо Хьэтыкъуай Цэй |
395 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D0%BD | Оман | къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Мускат. ЦIыфэу нэбгырэ млн 3-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 309 501 км². БзэшъхьаIэр – арапыбз. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр | – Мускат. ЦIыфэу нэбгырэ млн 3-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 309 501 км². БзэшъхьаIэр – арапыбз. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – султанэу Кабоос бин Саид аль Саид. Хэгъэгу тхьаматэр |
396 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BA%D1%8A | Онджэкъ | (нахьыбэу пэсэрей зэманым). !Main | чыиф сыбэу джэныкъом иIугъо рищынэу |
398 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BD%D1%8D%20%D0%BA%D1%8A%D1%83%D0%B0%D3%80 | Онэ къуаӀ | зыщищык1агъэм ш1охалъэщтыгъэ,онэк1э къуапэм к1ак1ор рауч1эпхыщтыгъэ. !Main | ш1охалъэщтыгъэ,онэк1э къуапэм к1ак1ор рауч1эпхыщтыгъэ. !Main category |
399 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D1%8D%D0%B4%D1%83%D1%81 | Орэдус | ашIымэ – композитор нахьыбэмэ аIо джэгокIо | мэкъамэ ягугъу ашIымэ – композитор |
400 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0 | Оттава | къэлэшъхьаI. Нэбгырэ мин 880 фэдис дэс. Къэлэ | и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ мин 880 фэдис дэс. |
401 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%88%D1%8A%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%89%D1%8D | Ошъуапщэ | – ошъуапщэхэр къытехьагъэх, | – ошъуапщэхэр къытехьагъэх, |
402 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%88%D1%8A%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%BD | Ошъутен | Адыгэ Республикэм | () — Адыгэ |
403 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%89%D1%85%D1%8B | Ощхы | ощхым тигъэшъущт. | !Main category |
404 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD | Пакистан | англыбзэр. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Мамнун Хусейн. ЦIыфхэр Географие Азием ыкурэ, ыкъыблэрэ азыфагу | щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 803 940 км². БзэшъхьаIэхэр – урду, англыбзэр. ДЛО-м |
405 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8D | Панамэ | млн 4.1-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чӀырэу иӀэр 75 517 км² (дунаемкӀэ я-118). БзэшъхьаӀэр – испаныбзэр; ащ | – Панамэ. ЦӀыфэу нэбгырэ млн 4.1-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чӀырэу иӀэр 75 517 км² (дунаемкӀэ я-118). БзэшъхьаӀэр – испаныбзэр; ащ нэмыкӀэу регионыбзэ пчъагъэ |
407 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B0%D0%B9 | Парагуай | испаныбзэр, гуаранибзэр. ЦIыфбэмэ Ромэ-Католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Орасио Картес. Ащ и гуадзэр - Хуан Офара. Географие Къыблэ Америкэм ытыгъэкъокIыпIэмк1э щыт. | ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Орасио Картес. Ащ и гуадзэр - Хуан Офара. Географие Къыблэ Америкэм ытыгъэкъокIыпIэмк1э |
408 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6 | Париж | дэс. Ау хьанэгъунэр ибгъэгъусэжьмэ, млн 10 къехъущт дэсыр. Еуропэм и анахь | млн 2.5 фэдиз ц1ыфэу дэс. Ау хьанэгъунэр ибгъэгъусэжьмэ, млн 10 къехъущт |
409 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D0%BD | Пекин | къалэмэ анахь инышхомэ ащыщ, агломерациешхоу мэхъу. Нэбгырэ | агломерациешхоу мэхъу. Нэбгырэ млн 21-м къехъу щэпсэу. Къэлэ тхьаматэр – |
410 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%20%D0%9F%D1%81%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%85%D1%8C | Перс Псыдахь | Азием и тыгъэкъохьэпIэ лъэныкъом щыI. Къэралхэу ыIушъо тетхэр: Иран, Ирак, Кувейт, Сауд | псыдахьэу Инд Океаным къыхэкIырэр. Географие Азием и тыгъэкъохьэпIэ лъэныкъом щыI. Къэралхэу ыIушъо тетхэр: |
411 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83 | Перу | (дунаемкIэ я-42). БзэшъхьаIэхэр – испаныбзэр, кечуабзэр, аймарабзэр, регион пэпчъ нэмыкIхэр. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Ольянта Умала. Хэгъэгу | диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Ольянта Умала. Хэгъэгу тхьаматэр – Марисол Эспиноса Крус. Географие Къыблэ Америкэм |
412 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BA%D3%80%D1%8D%D0%BD%D1%8B%D0%BF | ПкӀэнып | – | – чIыпIацIэ. |
413 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8D | Полшэ | Къэралыгъо тхьаматэр – Матеуш Моравєцький. Географие Еуропэм ыгу ит. Германиер, Чехиер, Словакиер, Украинэр, Белоруссиер, Урысыер, Литуаниер апэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар хасэ республикэу щыт Полшэр. Къедзыгъо 16-кIэ зэхэутыгъэ. | ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Анджей Дуда. Къэралыгъо тхьаматэр – Матеуш Моравєцький. Географие Еуропэм ыгу ит. Германиер, Чехиер, Словакиер, Украинэр, Белоруссиер, Урысыер, Литуаниер апэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар хасэ республикэу щыт Полшэр. Къедзыгъо 16-кIэ |
414 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B8 | Пони | шымэ ащыщ. ЯинагъэкIэ м 0.80- 1.20 фэдиз. НахьыбэмкIэ | 1.20 фэдиз. НахьыбэмкIэ зыщахъурэрː Еуропэ, Ишъхъэрэ Америкэ, Японие. |
415 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5 | Португалие | – Анибал Кавако Силва. Хэгъэгу тхьаматэр – Педро Пассос Коэльо. Географие Еуропэм ыкъохьэпIэ лъэныкъом щыт. Испание закъу пэгъунэгъур. Тарихъ | иIэр 92 212 км². БзэшъхьаIэр – португалыбз. Португалиер хэгъэгу игъэкIотыгъэкIаеу щыт, экономикэмкIи, политикэмкIи. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Анибал Кавако Силва. Хэгъэгу тхьаматэр |
416 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0 | Прага | Чехием и къэлэшъхьаI, ыкIи и анахь къэлэшъо дэд. ЦIыф нэбгырэ | ЦIыф нэбгырэ млн 1.3 фэдиз дэс. Тарихъ Я-VIII лIэшIэгъум лъапсэ |
418 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%81%D0%B5%D0%B0%D1%88%D1%85%D0%BE | Псеашхо | и къушъхьэ. | Псеашхо |
420 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%81%D1%8B%D0%B6%D1%8A | Псыжъ | е Пщыз, Пщыжъ (, | ) — Адыгэ Республикэм, |
421 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D1%80%D0%B8%20%D0%9F%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B5 | Анри Пуанкаре | иш1огъэшъо зыригъэк1ыгъэхэр: Топологие (мы ш1эныгъэ къутамэм и егъэжьак1охэм ащыщыгъ) Динамикэ (дифференциал) системэхэ Ошъогу механикэ The theory of relativity (а къутамэм хьисап | щылэжьагъ. Дунаемк1э анахь ш1эныгъэлэжь бэлахьмэ ык1и ц1эры1одэдэмэ ащыщ. Париж ш1эныгъэ академием и тхьаматэщтыгъэ (1906), Франц академием хэтыгъ (1908). Нахь егъэк1уэтыгъэу зыщылэжьагъэр, иш1огъэшъо зыригъэк1ыгъэхэр: Топологие (мы ш1эныгъэ къутамэм и егъэжьак1охэм ащыщыгъ) Динамикэ |
422 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%86%D0%B0%D1%88%D3%80%D0%BE | ПцашӀо | пцаш1о – металл шъэбэ лъэпкъэу псынк1эу | псынк1эу тк1урэ; гъуанэ |
423 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%87%D1%8B%D1%85%D1%8C%D1%8D | Пчыхьэ | пчыхэ рэхьатыр гохьы. | пчыхэ рэхьатыр гохьы. !Main |
424 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%87%D1%8D%D0%B4%D1%8B%D0%B6%D1%8C | Пчэдыжь | Пчэдыжь – Нэф | Пчэдыжь – Нэф зышъыгъэмрэ |
426 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%88%D1%8A%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8B%D0%B6%D1%8C | ПшъэдэкӀыжь | ащ къик1ын ылъэк1ыщтымк1э | пшъэдэк1ыжь-ц1ыфым ы1орэмрэ ыш1эрэмрэ зынэс-рэр, |
427 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%88%D1%8A%D1%8D%D1%88%D1%8A%D1%8D%20%D0%B3%D1%8A%D1%83%D1%81%D1%8D | Пшъэшъэ гъусэ | е хэгъэгу техьан зыхъук1э гъусэу фаш1ыщтыгъэр; нысак1эм цылэ к1оц1 1оф | гъусэ – пшъашъэр цылэ к1оц1 е хэгъэгу техьан зыхъук1э гъусэу |
428 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%88%D1%8A%D1%8D%D1%88%D1%8A%D1%8D%20%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D1%85%D1%8C | Пшъэшъэ тэгъахь | пчэгум 1ут пшъашъэхэр чэзыук1э | пшъэшъэ тэгъахь-джэгу |
429 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%88%D1%8A%D1%8D%D1%88%D1%8A%D1%8D%20%D1%85%D1%8C%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%8F%D0%BA%D3%80%D1%83 | Пшъэшъэ хьатыякӀу | пшъэшъэ хьатыяк1у – пшъашъэхэм алъыплъэу, | джэгур зэхэтыфэк1э пшъашэмэ яунэшъош1ыр. !Main |
430 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%88%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D0%BE%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD | Пшэгъо корен | корен – псы | корен – псы |
431 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%89%D1%8B%D0%BD%D1%8D%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D0%B1 | Пщынэкъэб | пщынэ 1эмэ-псымэмэ ащыщ; | нжърэ пщынэ |
432 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%89%D1%8B%D0%BD%D1%8D%D1%82%D3%80%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%8A%D1%83 | ПщынэтӀаркъу | – ижърэ пщынэ Iэмэ-псым; пхъэтIаркъом хашIыкы; | хашIыкы; бзэпс 16-20 фэдиз илъ. |
433 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%89%D1%8B%D1%89 | Пщыщ | Адыгэ Республикэм и псыхъу. | Пшиш () — Адыгэ |
434 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%8B%D0%BB | Пыл | и лъэрмыхьыгъэ мазэ 22-рэ пэты. Лъэс 4000 мэхъуы чІыгугъушъэм пылым нахь ин зытемтыжьыр, ащ ипэ Мамут нахь иныгъ, ау мамутлъэпкъыр зэрэщытэу куэдыжьыгъ. Пылым пэ кІыхь пыт, ащ пылып раІо, пылыпэм пылыбжъитІу гуэт, пылыбжъэр зэрэ мак1эмрэ зэрэ пытэмрэ къахэк1эу лъэп1эдэдэ мэхъу. Анахь пыл | ащ и онтэгъугъэ 12,000 кг хъущтыгъ, ау илъэгагъэ 4.2-рэм нэсыщтыгъ. . Пыл-псауым мэзым пый шыриІэп, ау цІыф лъэпкъра ипый дэдыр. Непэ чІыгу пылшъхьэ |
435 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8A%D1%8D%D1%80%D1%8D%20%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Ишъхъэрэ Македоние | 713 км². БзэшъхьаIэр – македоныбз. ДЛО-м хахьэ, ЕЗ-м хэхьанэу унашъо щыт (ЕЗ-м и кандидат). Хэгъэгу лIышъхьэр – Стево Пендаровски. Къэралыгъо тхьаматэр – Зоран Заев. Географие Еуропэм ычIэгъ ит, Балканхэм атет. Албаниер, Урымыер, Булгариер, Сербиер пэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар хасэ (парламент) республикэу щы... | Ишъхъэрэ Македоние – Еуропэм хэт къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Скопье. ЦIыфэу нэбгырэ млн 2-м къехъу щэпсэу: македонхэр (%65), албанхэр (%25). Хэгэгум чIырэу иIэр 25 713 км². БзэшъхьаIэр – македоныбз. ДЛО-м хахьэ, ЕЗ-м хэхьанэу унашъо щыт (ЕЗ-м и кандидат). Хэгъэгу лIышъхьэр – Стево Пендаровски. Къэралыгъо тхьаматэр – З... |
436 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B8%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%B5 | Рихьаные | зытIысгъэр Рихьаныер Адыгъэу Абдзахым къикIыгъэмэ ягъэтIысэгъ 1878 илъэсым. Осмэн парчъыхьэм Ахэр нэпэ Израел здэщысым къищагъэх. ЧIыгур ары къазритгъэр. Ахэр Адыгэ унэгъо заулу мэхъутгъэх, ахэмэ Тыркурэ Тэтэрэ яригъусагъэх. Рихьаныери Кфар Камам фэду ягъэтIысэгъ: унэхэр зэпытху, джамыер (мэщытыр) ифзэгу иту. Ахэми Ара... | унэхэр зэпытху, джамыер (мэщытыр) ифзэгу иту. Ахэми Арапхэр къазэуагъэх, ахэми тыгъуакIохэр къалъыкIуагъэх. Ащтэугьэ зыгорэ къызкIорэм къэлашъхьэм кIыкIынгъэхи япыймэ япэгъокIытгъэх. Нэпэ Рихьаныем змин фэдиз дэс. Арапхэри дэсых. Рихьаныем лIэкъуасIу дэсхэр Рихьаныем дэсым ибэр и Адыгэ лIэкъуасIэгьэ тхыгъэп. Арти мылIэ... |
438 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B8%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%B5/%D0%90%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8D | Рихьаные/АбзэхабзэкӀэ | Адыгъэу Абдзахым къикIыжьгъэмэ ягъэтIысыгъ 1878 илъэсым. Осмэн парчъыхьым ахэр непэ Израел здэщысым къищагъэх. ЧIыгур, ары къазритыгъыр. Ахэр Адыгэ унэгъо заулэу хъущтыгъэх, ахэмэ Тыркурэ Тэтэрэ яригъусагъэх. Рихьаныери Кфар Камаым фэдэу агъэтIысыгъ: унэхэр зэпытхэу, джамыер (мэщытыр) ифзэгу итэу. | Ахэр Адыгэ унэгъо заулэу хъущтыгъэх, ахэмэ Тыркурэ Тэтэрэ яригъусагъэх. Рихьаныери Кфар Камаым фэдэу агъэтIысыгъ: унэхэр зэпытхэу, джамыер (мэщытыр) ифзэгу итэу. Ахэми Арапхэр къазэуагъэх, ахэми тыгъуакIохэр къалъыкIуагъэх. Ащтэу зыгорэ къызыкIорэм къэлашъхьэм дэкIоенгъэхэзы япыймэ япэгъокIыщтыгъэх. Непэ Рихьаныем змин... |
440 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B8%D1%8F%D0%B4 | Рияд | – Саудием и къэлэшъхьаI. Къэлэ тхьаматэр – | тхьаматэр – Абдулла бин Абдурахман ибн |
442 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D1%8D | Ромэ | 753-рэ гъэм ти эрэм ыпэкIэ лъапсэ | 2.8 фэдиз цIыфэу дэс. Къэлэ тхьаматэр – Иньяцио |
443 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Румание | Хэгъэгу лIышъхьэр – Клаус Иоаннис. Къэралыгъо тхьаматэр – Николае Чукэ. Географие Еуропэм ычIэгъ ит. Украинэр, Молдавиер, Хунгариер, Булгариер, Сербиер пэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар республикэу щыт Руманиер. | я-83). БзэшъхьаIэр – руманыбз. Регионыбзэ горэхэри иIэх. ДЛО-м ыкIи ЕЗ-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Клаус Иоаннис. Къэралыгъо тхьаматэр – Николае Чукэ. Географие Еуропэм ычIэгъ |
444 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D1%8D%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%B1%20%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B8%D0%B1%20%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D0%BD | Рэджэб Тайиб Эрдогъан | къыщыхъугъ. 2003–2014 илъэсхэм – Тыркуем и къэралыгъо тхьэматэу тетыгъ. 2014-рэ илъэсым Тыркуе Республикэм | тет. 1954 илъэсым Истамбыл (Бэйогълу район) къыщыхъугъ. 2003–2014 илъэсхэм – Тыркуем и |
445 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80 | Салвадор | БзэшъхьаIэр – испаныбзэ. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Сальвадор Санчес Серен. Игуадзэр – Оскар Ортис. | Салвадорыр – Ишъхъэрэ Америкэм ит къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Сан-Салвадор. ЦIыфэу нэбгырэ млн 6.2-м фэдиз щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 21 044 км² (дунаемкIэ |
446 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 | Сана | и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн | дэс. Къалэхэр Йемен |
447 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82-%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3 | Санкт-Петербург | (2014-рэ илъ.) ЕвропэмкӀэ анахь къэлэшхомэ ащыщ. Урысыем и федерал мэхьанэ зиӀэу къэлитӀумэ ащыщ зы (адрэр – Москва). Къэлэ лӀышъхьэр – Александр Беглов. Тарихъ 1703-рэ илъэсым Урысыем и пачъыхьэу Петр Апэрэм къалэм ылъапсэ ыгъэтӀылъыгъ. Швецием зыщезэощтыгъэ зэманыр ары. Экономикэр Културэр НэмыкӀ Петербург | Экономикэр Културэр НэмыкӀ Петербург иинагъэкӀэ ятӀонэрэ чӀыпӀэр Урысые щеубыты. Петр I-м 1703-рэ илъэсым ар ыгъэпсыгъ. Петербург музеибэ дэт. Ахэмэ ащыщэу Эрмитажым апэрэ чӀыпӀэр еубыты. Проспект дахэхэм, площадь, ыкӀи дворец инхэм къалэр къагъэдахэ. Мыщ мэхьанэшхо зиӀэ саугъэтыбэ дэт. Къалэр чӀыпӀэ гъэшӀэгъонхэмкӀэ ц... |
448 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D1%8D%D1%80 | Сарматхэр | иIахьылхэм агъэцэкIэжьын фэягъ. Пыир щэIэфэ меотыр "лIагъэхэм ядунай" ихьан ымылъэкIыщтэу алъытэщтыгъэ. Ащ мэхьанэшхо зэрэратырэм къыхэкIэу, лIагъэм гухэлъэу | джэуап аритыжьынэу игъо имыфэу дунаим зехыжьыкIэ, мы пшъэрылъыр иIахьылхэм агъэцэкIэжьын фэягъ. Пыир щэIэфэ меотыр "лIагъэхэм ядунай" ихьан |
449 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4%20%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B5 | Сауд Арабие | – Рияд. ЦIыфэу нэбгырэ млн 30-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 2 149 690 км². БзэшъхьаIэр – арапыбз. Сауд Арабиер арап къэралыгъомэ ащыщмэ анахь хэгъэгу | къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Рияд. ЦIыфэу нэбгырэ млн 30-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 2 149 690 км². БзэшъхьаIэр – арапыбз. Сауд Арабиер арап къэралыгъомэ ащыщмэ анахь хэгъэгу игъэкIотыкIыгъэмэ ащыщ, экономикэри, политикэри |
450 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB | Сенегал | – Африкэм ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэхэр – Дакар. Нэбгырэ млн 13 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 196 722 км². БзэшъхьаIэхэр – францыбзэ. | 196 722 км². БзэшъхьаIэхэр – францыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Маки Салл. Хэгъэгу тхьаматэр – Мохамед Дионне. Географие Гъунэгъухэр: Мауритание, Мали, Гвинейе, Гвинейе-Бисау, Гамбие. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Атлант Океаным |
451 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 | Сербие | (дунаемкIэ я-113). БзэшъхьаIэр – сербыбз. Регионыбзэ горэхэри иIэх. ДЛО-м хахьэ. ЕЗ-м хэхьанэу унашъо щыт (ЕЗ-м и кандидат). Хэгъэгу лIышъхьэр – Александр Вучич. Къэралыгъо тхьаматэр – Ана | Къэлэ шъхьаIэр – Белград. ЦIыфэу нэбгырэ млн 7-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 88 361 км² (дунаемкIэ я-113). БзэшъхьаIэр – сербыбз. Регионыбзэ горэхэри иIэх. ДЛО-м хахьэ. ЕЗ-м хэхьанэу унашъо щыт (ЕЗ-м и кандидат). Хэгъэгу |
452 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 | Сингапур | ЦIыфхэр Географие Къэлэ-къэралыгъо цIыкIоу щыт, псым хэт. Океан Шъэфымрэ, Инд Океанымрэ азфагу ит. Гъунэгъухэр: Индонезие, Малайзие. Тарихъ | Ли Сянь Лун. ЦIыфхэр Географие Къэлэ-къэралыгъо цIыкIоу щыт, псым хэт. Океан Шъэфымрэ, Инд Океанымрэ азфагу ит. Гъунэгъухэр: |
453 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%8D%D0%BC | Синдикэм | гущыIэу АДЖАХА ащыолъэгъу, адыгэ "адзэхэм" ар фэд. ("дзэхэр", е "дзэ лъэпкъ"). Зиххэм мы цIэр зэраIожьыщтыгъэнкIи хъун. Уахътэ тешIэ къэс гущыIэу "адыгэ" хъужьыгъэу плъытэн плъэкIыщт. НэмыкI еплъыкIэу щыIэмкIэ, адыгэ цIэр къызхэкIыгъэр тыгъэм шъхьашъэ зэрэфашIыщтыгъэр ары. Джащ фэдэу ыпэкIэ аIощтыгъэ "а-дыгъэ" – тыгъэм... | лъэпкъ"). Зиххэм мы цIэр зэраIожьыщтыгъэнкIи хъун. Уахътэ тешIэ къэс гущыIэу "адыгэ" хъужьыгъэу плъытэн плъэкIыщт. НэмыкI еплъыкIэу щыIэмкIэ, адыгэ цIэр къызхэкIыгъэр тыгъэм шъхьашъэ зэрэфашIыщтыгъэр ары. Джащ фэдэу ыпэкIэ аIощтыгъэ "а-дыгъэ" – тыгъэм илъэпкъ. Итальянскэ ыкIи греческэ тхыгъэхэм къызэратырэмкIэ, цIэу "з... |
454 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%8D%D1%80%20%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%8B%D1%88%D1%8A | Синдикэр аштэнышъ | пытэу зэфашIыгъэх. Синдхэм ящыгъынхэр ащыгъхэу къалэм дэсыгъэ бзэджашIэхэр ухъумакIохэм атебанэхи, къэлапчъэр къызэIуахыгъ. Синдикэм чIэнэгъэ инхэр ышIыгъэхэу щэджагъом аштагъ..." Синдхэм якуп инхэм ыкIи нэмыкI меотхэм Синдикэр къаIахыжьынэу грекхэр зэп зэрэфежьагъэхэр. Зэпэуцужьхэм апкъ къикIэу къалэр лъэшэу зэхэкъута... | мы уахътэм боспорскэ пащэхэм гухэлъэу зыдаIыгъыгъ. Ащ пае синдхэм адашIыщтыгъэ зэдэгущIэгъухэм яшIуагъэ къызэмыкIом, 479 илъэсым грек дзэхэр Синдикэм ихьагъэх. КъызэратхыжьырэмкIэ, "зы мафэ горэм, нэфшъагъом, Синд къухьэуцупIэм |
455 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%85%D1%8D%D1%80 | Синдхэр | зыфаIорэр). Меотхэм афэдэу синдхэр чIыгулэжьыным, былымхъуным, пцэжъые ешэным пылъыгъэх, IэшIэгъэ зэфэшъхьафхэр ашIынхэм фэIэзагъэх. Синдикэр- гъэпщылIэкIо къэралыгъоу щытыгъ. Тиэрэ ыпэкIэ 480-рэ илъэсым грек къалэхэу Керченскэ хыдэкIыпIэм инэпкъыхэм | ятфэнэрэ илъэсишъэм синдхэм якъэралыгъо агъэпсы, СиндикэкIэ ащ еджэх. Мы къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэ Синдика фаусы. (джырэ уахътэм Анапэ зыфаIорэр). Меотхэм афэдэу синдхэр чIыгулэжьыным, былымхъуным, пцэжъые ешэным пылъыгъэх, IэшIэгъэ зэфэшъхьафхэр |
456 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%85%D1%8D%D1%80%20%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%8D | Синдхэр Боспорскэ | ахэм аращэщтыгъэ. Бэдзэрхэм грекхэм пщылIхэр ащащэфыщтыгъэ. Синдикэм иунэхэм грекхэм ашIыгъэ амфитеатрэ ашъхьащытыгъ. Къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр, бэнэнхэр ащ щыкIощтыгъэх. Щыгъур, санэр, шэкIхэр грекхэм | Бэдзэрхэм грекхэм пщылIхэр ащащэфыщтыгъэ. Синдикэм иунэхэм грекхэм ашIыгъэ амфитеатрэ ашъхьащытыгъ. Къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр, бэнэнхэр ащ щыкIощтыгъэх. Щыгъур, санэр, шэкIхэр грекхэм Синдикэм аригъэгъотыщтыгъэ. Грекхэм язекIокIэ-шIыкIэхэр, ящыгъынхэр, |
457 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Сирие | щыт. Къэлэ шъхьаIэр — Дамаск. Сириэм ичIышъолъырхэр Чъыгугурыт Хым пэIулъэшъуагъэх, ЦIыфэу щыпсэурэм инахьыбэр арапых, адыгэхэри, тыркухэри, курдхэри, ермэлхэри исых. Адыгэу исыр нэбгырэ мин | шъхьаIэр — Дамаск. Сириэм ичIышъолъырхэр Чъыгугурыт Хым пэIулъэшъуагъэх, ЦIыфэу щыпсэурэм инахьыбэр арапых, адыгэхэри, тыркухэри, курдхэри, ермэлхэри исых. Адыгэу исыр нэбгырэ мин тIокIиплI (88 000) фэдиз мэхъу. Сирием ис адыгэхэм |
458 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BC%20%D0%B8%D1%81%20%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D%D1%85%D1%8D%D1%80 | Сирием ис адыгэхэр | дэтэу еджап1эмрэ, урамымрэ ыц1э ахьы. Абазэ Мамдухь Хьэмди (Мэршан) – Сирием и къэрал лэжьак1у, к1элэегъадж, ш1эныгъэлэжь. Къэбэртэе Аднан - Адыгэ тхакӏо Сирием щыщ. Цэй Джэудэт - Адыгэ Алламэ Сирием щыщ | Сирием и къэрал лэжьак1у, к1элэегъадж, ш1эныгъэлэжь. Къэбэртэе Аднан - Адыгэ тхакӏо Сирием щыщ. Цэй Джэудэт - Адыгэ Алламэ Сирием щыщ Тыркуем щэпсэу. !Main |
459 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5 | Словакие | е Словак Республик – Еуропэм хэт къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Братиславэ. ЦIыфэу нэбгырэ млн 5-м къехъу щэпсэу (дунаемкIэ я-116). Хэгэгум чIырэу иIэр 49 035 км² (дунаемкIэ я-129). БзэшъхьаIэр – словакыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм | нэбгырэ млн 5-м къехъу щэпсэу (дунаемкIэ я-116). Хэгэгум чIырэу иIэр 49 035 км² (дунаемкIэ я-129). БзэшъхьаIэр – словакыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу |
460 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Словение | 273 км² (дунаемкIэ я-153). БзэшъхьаIэр – словеныбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Наташа Пирц Мусар. Къэралыгъо тхьаматэр – Роберт Голоб. Географие Еуропэм ычIэгъ ит. Аустриер, Италиер, Хунгариер, Хорватиер пэгъунэгъух. Гурыт Хым | км² (дунаемкIэ я-153). БзэшъхьаIэр – словеныбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Наташа Пирц Мусар. Къэралыгъо тхьаматэр – Роберт Голоб. |
461 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8 | Сомали | Къэрал лIышъхьэр – Хассан Шейх Махмуд. Къэрал тхьаматэр – Омар Абдирашид Али Шермарк. Географие Гъунэгъухэр: Джибути, Эфиопие, Кение. Инд Океаным | ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэр – Могадишо. Нэбгырэ млн 10 къехъу щэпсэу. Хэгъэгум чIырэу иIэр 637 |
462 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD%20%D0%A6%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%B3 | Стефан Цвейг | пчъагъэ и1агъ - Ромен Роллан, Томас Манн, Зигмунд Фрейд, Герберт Уэллс. Ащ нэмык1эу зэфэтхэк1о-нэ1уасэу | новелл", "Гъэмэфэ новелл", "Щынагъу" Гъэш1эгъоныр Ц1эры1о ныбджэгъу пчъагъэ и1агъ - Ромен Роллан, Томас Манн, Зигмунд |
463 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD | Судан | – Африкэм ит къэралыгъу. Арап къэралыгъомэ ащыщ. Нэбгырэ млн 40 фэдиз щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 886 068 км². БзэшъхьаIэр – арапыбзэ, англыбзэ. | ащыщ. Нэбгырэ млн 40 фэдиз щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 886 068 км². БзэшъхьаIэр – арапыбзэ, англыбзэ. КъэлэшъхьаIэр – Хартум. Къэрал |
464 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B5 | Сукре | дэтых. Тарихъ 1538 гъэпс лъапсэ фаш1ыгъ. Географие Лъэгэк1аеу щыт – м 2904 хым | щэпсэу. КъэлэшъхьаIэу щыт нэмы1эми, къэрал 1орыш1ап1эхэр нахьыбэу Ла-Пас дэтых. Тарихъ 1538 гъэпс лъапсэ |
465 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%85%D1%8C%D0%B0%D1%82 | Сыхьат | къэтэсжы. | Сыхьатыр блым |
466 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%8D%D1%88%D1%85%D0%BE | Сэшхо | кIыхь мэхъу. Урыс-Кавказ Зао нэужым дунаем щыцIэрыIо хъугъэ. УрысыбзэкIэ „шашка” | кIыхь мэхъу. Урыс-Кавказ Зао нэужым дунаем щыцIэрыIо хъугъэ. УрысыбзэкIэ |
467 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD | Таджикистан | – Эмомали Рахмон. Къэрал тхьэматэр – Кохир Расулзада. ЦIыфхэр Географие Азием ыку ит. Гъунэгъухэр: Пакистан, Афганистан, Кыргызстан, Узбекистан, Китай. Къэралыгъом ыпшIэнибгъум (9/10) къушъхьэмэ аубыты. Тарихъ 1991-рэ | 8-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 143 100 км². БзэшъхьаIэр – таджикыбзэр. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Эмомали Рахмон. |
468 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 | Тайланд | ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Маха Вачиралонгкорн. Къэрал тхьэматэр – Прают Чан-Оча. ЦIыфхэр Географие Азием и къыблэ-тыгъэкъокIыпIэ щыI. Гъунэгъухэр: | Азием ыкъыблэ-тыгъэкъокIыпIэ лъэныкъо щыIэ къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Бангкок. ЦIыфэу нэбгырэ млн 70-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 514 |
469 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Танзание | Хэгэгум чIырэу иIэр 945 203 км². БзэшъхьаIэхэр – суахили, англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Магуфули Джон. Гуадзэр – Мизенго Пинда. Географие Гъунэгъухэр: Кение, Угандэ, Руандэ, Бурунди, Конго, Замбие, Малави, Мозамбик. ПсыуцупIэхэу Викториемрэ, Танганьикэрэ, | Магуфули Джон. Гуадзэр – Мизенго Пинда. Географие Гъунэгъухэр: Кение, Угандэ, Руандэ, Бурунди, Конго, Замбие, Малави, Мозамбик. ПсыуцупIэхэу |
470 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8A | Тарихъ | тхыгъэмрэ, ш1агъэмрэ, културэмрэ. Ш1эныгъэлэжь ц1эры1охэр | къутамэмэ ащыщ, пасэм пылъ – ц1ыфмэ |
471 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B8 | Тбилиси | зашӀыгъэр 468 гъэр ары. Ау ягугъу IV-рэ лIэшӀэгъум щегъэжьагъэу ашӀы. ГъэшIэгъон Къалэм ыцӀэр КъурджыбзэмкIэ къикӀырэр "псыфаб". | гъэр ары. Ау ягугъу IV-рэ лIэшӀэгъум щегъэжьагъэу ашӀы. ГъэшIэгъон Къалэм ыцӀэр КъурджыбзэмкIэ къикӀырэр "псыфаб". |
472 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD | Тегеран | къэлэшху. Нэбгырэ млн 8.8 фэдиз щэпсэу. Къэлэ тхьаматэр – | ыкIи анахь къэлэшху. Нэбгырэ млн 8.8 |
473 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%83%D1%86%D0%BE%D0%B6%D1%8C%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Теуцожь къедзыгъо | шъхьа1эр – Пэнэжьыкъуай. Къедзыгъом и л1ышъхьэр - Хьак1мамыкъу Азэмэт. Географиер Тарихъ Ц1ыфэу щыпсэухэрэр Ц1ыф нэбгырэ | — Адыгэ Республикэм и къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьа1эр – Пэнэжьыкъуай. |
477 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B8%D1%8D%D1%80%D1%8D%20%D1%8B%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8D | Тиэрэ ыпэкӀэ | Анахь куп инэу щыIагъэхэм ащыщых – аорсхэр, сиракхэр, аланхэр, роксоланхэр, языгхэр. ЯплIэнэрэ лIэшIэгъум Пшызэ шъолъыр къыпыщылъ чIыгухэм меотхэр япчъагъэкIэ бэ хъухэу къарэтIысхьэх.ШIэныгъэлэжьхэм къызэратхырэмкIэ, сарматхэр IашэкIэ зэонхэм лъэшэу фэIэзагъэх, Iэшэ лъэпкъ | хым итемыр нэпкъхэм къарэкIыхэшъ, Пшызэ шъолъыр ичIыгухэм ираныбзэ зыIулъ сарматхэм ялъэпкъхэр къарэхьэх. Ахэр ренэу зэпэуцужьыщтыгъэх, зэзаощтыгъэх пэщэныгъэр аубытыным фэбанэхэу. Азыфагу къихьэрэ зэгурымыIоныгъэхэм ыпкъ къикIэу, сарматхэр гощыгъэ хъугъэх. Анахь куп инэу |
478 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%B3%D0%BE | Того | тхьаматэр – Коми Селом Классу. Географие Гъунэгъухэр: Буркина-Фасо, Ганэ, Бенин. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Атлант Океаным ыIушъо тет. Тарихъ 1960-рэ илъэсым шъхьафитэу хъугъэ. Бэрэ Францием | Эссозимна Гнассингбе. Хэгъэгу тхьаматэр – Коми Селом Классу. Географие Гъунэгъухэр: Буркина-Фасо, Ганэ, Бенин. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Атлант Океаным ыIушъо тет. Тарихъ 1960-рэ |
479 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%BD%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8D | Траян и колоннэ | и колоннэ | и колоннэ |
480 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8 | Триполи | щыт. Тарихъ Къалэм ыцIэр урымыбзэм къыхэкIыгъэ, къэлищ е къэлищ | Къэралыгъом и културэ, социал, ыкIи экономикэ гупчэу щыт. Тарихъ Къалэм ыцIэр урымыбзэм къыхэкIыгъэ, къэлищ |
481 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%B1%D1%8D | Тубэ | Абдзэхмэ якъыблэ лъэныкъом щыпсэщтыгъэ къущхьэч1эс лъэпкъ. Зыщыпсэущтыгъэхэрэ ч1ып1эм иц1эри Тубэ. Пшэхьа псыхъом ишъхьэрэ къущхьэхэр ары | ябзэри, япсэук1эри Абзэххэмрэ-Шапсыгъэхэмрэ фэдэ къэбз. Нэхьыбэр Урыс-Кавказ заом хэк1одыгъэх. Къэнэжьыгъэ т1эк1ур Урысыем Тыркум игъэк1уагъ. !Main |
482 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81 | Тунис | чIырэу иIэр 163 610 км² . БзэшъхьаIэр – арапыбзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Беджи Каид Эс-Себси. Къэрал тхьэматэр – Хабиб Эссид. Тарихъ | Беджи Каид Эс-Себси. Къэрал тхьэматэр – Хабиб Эссид. Тарихъ Л1эш1эгъу пчъагъэк1э узэк1э1эбэжьмэ, джырэ Тунис зыдэщытым Пачъыхьыгъоу Карфаген щытыгъэ (Ромэ Империем езао зэпытыщтыгъэр ары). Географие Гъунэгъухэр: Ливие, Алжир Тунис |
483 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%20%28%D0%BA%D1%8A%D0%B0%D0%BB%D1%8D%29 | Тунис (къалэ) | къэлэшъхьаI. Нэбгырэм млн 1.2 фэдиз дэс. Географие | фэдиз дэс. Географие Тунис псыдэхьапIэм ыIушъо тет. |
485 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD | Тыркуменыстан | ит къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Ашхабад. ЦIыфэу нэбгырэ млн 5-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 491 200 км². БзэшъхьаIэр – туркменыбзэр. ДЛО-м | къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Ашхабад. ЦIыфэу нэбгырэ млн 5-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 491 200 км². БзэшъхьаIэр – туркменыбзэр. ДЛО-м |
488 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%89%D1%8B%D0%BD%D1%8D%20%D0%90%D1%81%D0%BB%D1%8A%D0%B0%D0%BD | ТхьакӀущынэ Аслъан | 1996–2006 илъэсхэм – МКТУ-м и л1ышъхьэу тетыгъ, социологие ш1эныгъэхэмк1э доктор, профессор. 1947-рэ илъэсым Улапэ (Адыгэ Хэкум и Красногвардейскэ район) | АКУ-м и филологие факультетыр къыухыгъ. 1977-рэ илъэсым спорт факультетыр къыухыгъ. Спортым ехьыл1агъэу зэфэшъхьаф 1энат1эхэр и1агъэх. 2006-рэ илъэсым Адыгэ Къэралыгъо Совет-Хасэм Тхьак1ущынэр Республикэм и л1ышъхьэу (президентэу) хидзыгъ, Шъэумэн Хьазрэт ыч1ып1э. 2011-рэ |
489 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%85%D1%8C%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%84%D1%8D | Тхьаумафэ | Тхьаумафэ – тхьаумафэм | тхьаумафэм джанэ къэсщэфыщт. |
490 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%83%D0%B6%D1%8A | Тыгъужъ | ашыш, итаплъэджи хьэм фэд. | лъэпкъ, щэрыпIу, хьэкIэкъуакIэми |
491 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%83%D0%B6%D1%8A%D1%8B%D0%BA%D1%8A%D0%BE%20%D0%9A%D1%8A%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D1%8D%D1%87 | Тыгъужъыкъо Къызбэч | хэзэухьагъ, икIэлищри щыхэкIодагъэх. Меккэ кIуи - хьаджэ хъугъэ. УIагъэ бэмэ апримыкъо лIэжьыгъэ. Къыздэхъугъэр 777 гъэм ШэрэлIыкъо лIэкъолъэшхэм яунагъом къэхъугъ, Шапсыгъэм, АтIэкум ипсыхъом дэт къуаджэ Беанашым (пэмыкӀэу къуаджэ къэбархэм къаӀофэр Нашъхьэ). ЫцIэрыIоныгъэр Инджылыз Джеймс Белл Къызбэчым инэӀуасэу щыт... | къуаджэу НашъхьэкIэ заджэщтыгъэхэ къыщыхъуrъ. Тыгъужъ Къызбэч адыгэхэм яшъхьэфитныrъэ пхъашэу фэзэуагъ. Уахътэу лIыхъужъыр зыпсэугъэр лIэшIэгъуитIумэ къахиубытаrъ (я ХVШ-рэ лIэшIэгъум ыкIэрэ я ХIХ-рэ лIэшIэгъум иапэрэ ныкъомрэ). Адыгэхэм анахь дзэпэщэ пхъашэу, щынэ зымышIэрэ зэолIэу ары Къызбэч къызэрашIэжьыщтыгъэр. Къ... |
492 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%8D | Тыгъэ | ещэчы. Тыгъэм и нэфыр - щыӀэныгъэ пстэум (цӀыф щыӀэныгъэ | онтэгъугъэкӀэ и 99,86 % ещэчы. Тыгъэм и нэфыр - щыӀэныгъэ |
494 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%8D%20%D0%BC%D0%B0%D1%84 | Тыгьуасэрэ маф | ужым Стокгольм къыщыдагъэкӏыжьыгъагъ. !Main | Цвейгым и ежьеплъ тхыгъэ. 1939–1941-рэ илъэсхэм |