id stringlengths 1 7 | url stringlengths 31 789 | title stringlengths 1 182 | sentence1 stringlengths 0 299k | sentence2 stringlengths 0 304k |
|---|---|---|---|---|
496 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B6%D1%8C%D1%8B%D0%BD | Тыжьын | щыгъынымрэ хъулъфыгъэ Ӏэшэ-шъуашэмрэ зэрагъэкӀэракӀэщтыгъэр. !Main | бзылъфыгъэ щыгъынымрэ хъулъфыгъэ |
497 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D0%B7%D1%8B%D1%83%D1%86%D1%83%D1%85%D1%8C%D1%8D%D1%80%D1%8D | Тыкъэзыуцухьэрэ | лӀагъэм къыщыфэфедэщтхэу алъытэщтыгъэ. Тхэмэфэ заулэ, е мазэ зытешӀэкӀэ, дунаим ехыжьыгъэр зыщычӀатӀагъэ чӀыпӀэм дэжь щызэрэугъоищтыгъэх ыкӀи зэрэӀыгъыхэу хъураеу къакӀухьэзэ гъыбзэхэр къаӀощтыгъэх | зэфэшъхьафхэр ащ ралъхьэщтыгъэх- лагъэхэр, Ӏашэхэр, щыгъынхэр. Адырэ дунаим мыхэр лӀагъэм къыщыфэфедэщтхэу алъытэщтыгъэ. Тхэмэфэ заулэ, е мазэ зытешӀэкӀэ, дунаим ехыжьыгъэр зыщычӀатӀагъэ чӀыпӀэм дэжь щызэрэугъоищтыгъэх |
498 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Тыркубзэ | тыркубзэр къыблэ-тыгъэкъохь (е тыгъэкъохь-огуз) кIэт-бзэкупым хахьэ. Дунаем тет бзэ пчъагъэ тыркубзэм фэблагъ – тэтэрыбзэр, башкирыбзэр, къэрэщае-балъкъэрыбзэр, узбекыбзэр, нэмыкIхэри. Диалектхэр Тарихъ | тыркубзэр къыблэ-тыгъэкъохь (е тыгъэкъохь-огуз) кIэт-бзэкупым хахьэ. Дунаем тет бзэ пчъагъэ тыркубзэм фэблагъ – тэтэрыбзэр, башкирыбзэр, къэрэщае-балъкъэрыбзэр, узбекыбзэр, нэмыкIхэри. Диалектхэр Тарихъ ТхыкIэ |
499 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%B5 | Тыркуе | Къэлэ шъхьаӀэр — Анкара. Нахь къэлэ иныр — Истамбыл. Къэралыгъуабзэр — тыркубз. Тарихъ Урыс пачъыхьэм адыгэхэр ячIыгу зырефыхэм, Тыркуер ары зэкIужьыгъагъэхэр. Административ зэхэтыкӀэр Географие Булгарие, Урымые, Грузие, Армение, Азербайджан, Иран, Сирие пэгъунэгъух. Экономикэр Ахъщэу | азфагу дэт. 2000-рэ илъэсым Еуропэ-Зэкъотым хэхьанэу Ӏамал зиӀэ къэралыгъокӀэ ашӀыгъ. ЛIышъхэр – Рэджэб Эрдоган. Къэлэ шъхьаӀэр — Анкара. Нахь къэлэ иныр — Истамбыл. Къэралыгъуабзэр — тыркубз. Тарихъ Урыс пачъыхьэм адыгэхэр ячIыгу |
501 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8D%20%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8A%D1%8D%D1%85%D1%8A%D0%B0%D0%BD%D1%8D%20%D3%80%D0%BE%D1%84%D1%8B | Тэ тилъэхъанэ Ӏофы | бэкIае ашIагъ Нэгумэ Шорэм инаучнэ лэ-жьыгъэхэр цIыфэу зыфитхыгъэхэм алъыгъэIэсыгъэнымкIэ. Адыгэм итарихъ зэгъэшIэгъэнымкIэ «Адыгэ народым иисторие» зыфиIоу. Нэгумэ Шорэм ытхыгъэу зэрепэсыгъэу уасэ зыфэ-шIыгъуаер урысыбзэкIи къэбэртэябзэкIи 1958-рэ | Шорэм ытхыгъэу зэрепэсыгъэу уасэ зыфэ-шIыгъуаер урысыбзэкIи къэбэртэябзэкIи 1958-рэ илъэсым Нальчикы къыщыдэкIыжьыгъ, бзэшIэныгъэмкIэ Iофэу Нэгумэм ышIагъэхэр тхылъитIу хъухэу «Филологические труды» ацIэу (апэрэр — 1956-рэ илъэсым, ятIонэрэр — 1959-рэ илъэсым) Нальчикы къыщыдэкIыгъэх. |
502 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D1%8A%D0%BE%D0%B5%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Тэхъутэмыкъое къедзыгъо | къедзыгъо () — Адыгэ Республикэм и къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьа1эр – чылэу Тэхъутэмыкъуай. Къедзыгъом и л1ышъхьэр – Шъхьэлэхъо Азмэт. Географиер Квадратнэ километрэ 440 еубыты. Адыгэ Республикэм и Теуцуожь къедзыгъор къыгот | зы. Къуэджэ шъхьа1эр – чылэу Тэхъутэмыкъуай. Къедзыгъом и л1ышъхьэр – Шъхьэлэхъо Азмэт. Географиер Квадратнэ километрэ 440 еубыты. Адыгэ Республикэм и Теуцуожь къедзыгъор къыгот (тыгъэкъок1ып1э лъэныкъок1э). Краснодар |
505 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%B3%D1%83 | Уагадугу | дэс. Тарихъ Я 15-рэ лIэшIэгъум | Я 15-рэ лIэшIэгъум апэу игугъу |
506 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD | Узбекистан | хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Ислам Каримов. Къэрал тхьэматэр – Шавкат Мирзияев. ЦIыфхэр Географие Азием ыку ит. Гъунэгъухэр: Казахстан, Туркменистан, Кыргызстан, Афганистан, Таджикистан. Тарихъ 1991-рэ | БзэшъхьаIэр – узбекыбзэр. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Ислам Каримов. Къэрал тхьэматэр – Шавкат Мирзияев. ЦIыфхэр Географие Азием ыку ит. Гъунэгъухэр: Казахстан, Туркменистан, Кыргызстан, Афганистан, Таджикистан. |
507 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B7%D1%83%D0%BD%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 | Узуняйла | къуаджэ бэ зыдэты губгъо. Дэсхэм анэхьыбэр къэбэртаех. Ахэмэ апэмыкӀэу Абазэ, Хьатыкъуай, Абдзэх къуаджэхэри | апэмыкӀэу Абазэ, Хьатыкъуай, Абдзэх къуаджэхэри щыӀэх. Къэбэртай къуаджэхэр зыдэты губгъом икӀоцӀым Къэбэртае КӀэй |
509 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%8D | Украинэ | ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр — Петро Порошенко. Къэралыгъо тхьаматэр — Володимир Гройсман. Географие Еуропэм ытыгъэкъокIыпIэ лъэныкъом щыI. Урысыер, Белоруссиер, Полшэр, Словакиер, Хунгариер, Руманиер, Молдавиер пэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар хасэ (парламент) республикэу щыт Украинэр. Ахъщэу агъэфедэрэр – гр... | лIышъхьэр — Петро Порошенко. Къэралыгъо тхьаматэр — Володимир Гройсман. Географие Еуропэм ытыгъэкъокIыпIэ лъэныкъом щыI. Урысыер, Белоруссиер, Полшэр, Словакиер, Хунгариер, Руманиер, Молдавиер пэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар хасэ (парламент) республикэу щыт Украинэр. Ахъщэу агъэфедэрэр – гривна. Тарихъ 2014-рэ ... |
510 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%BF | Улап | Кумпылъ, Лоо, Лие, Мукъо, Ногъуе, Ошхун, Пшыкъан, Хацукъу, Хаджим, Хухолъ. Абхазхэр Маршэн. Къараще Куль, Науруз Шапсыгъ Евтых, Тхагушэ, Тхагапсо Улапэ къэщыхьугъэхэр Султан-Гирей Клыч — генералэу урысэем итыгэгъ, Москва 1947 г. щаук1эгъ. Тхакушинов Асланчерий Китович — джыдэдэм президент Адыгеи, абазэк1алъ Кумпилов, М... | Султан-Гирей Клыч — генералэу урысэем итыгэгъ, Москва 1947 г. щаук1эгъ. Тхакушинов Асланчерий Китович — джыдэдэм президент Адыгеи, абазэк1алъ Кумпилов, Мурат Каральбиевич — президентэм и япэре апыагъу, абазэк1алъ Масирова Маргарита Борисовна — орэдэу1 Москва янэхъин театрэм оф щещ1э Долев, Давлетбий Закиреевич — ахъчэм... |
512 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BD%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D0%BE%20%D0%BA%D3%80%D0%BE%D1%86%D3%80%20%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D1%85%D1%8D%D1%80 | Унэгъо кӀоцӀ хабзэхэр | уплъэкӀужьыгъэп) жъь1гъэ-к1агъэм къь1пкъь1рь1к1ь1рэ хабзэхэр: нахьь1жъ къихьэмэ уфэтэджь1нь1р; нахьь1жъ зь1дэщь1сь1м ущь1мь1т1ь1сь1нь1р нахьь1жъь1м шъхьагъь1рь1т уфэхъунь1р нахьь1жъь1м ь1пэ зэпь1мь1ч нахьь1жъь1м еупч1ь1жь нахьь1жъхэм а1орэм ухэмь1гущь11 нахьь1жъмэ а1орэм ухэгущь11энь1м паэ | Унэгъо кӀоцӀ хабзэхэм, ижъкӀэ адыгэмэ ахэлъыгъэмэ, ащыщ зыгорхэр: (мы купыр уплъэкӀужьыгъэп) жъь1гъэ-к1агъэм къь1пкъь1рь1к1ь1рэ хабзэхэр: нахьь1жъ |
513 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%85%D1%8D%D1%80 | Урымхэр | жъыдэдэмэ ащыщ, урымыбзэр аIулъ, джырэ Урымыемрэ, Кипрэмрэ ялъэпкъ шъхьаI. ТарихъымкIэ, | ялъэпкъ шъхьаI. ТарихъымкIэ, културэмкIэ мэхьанэшхо зиIэгъэ лъэпкъмэ ащыщыгъ. |
514 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Урымыбзэ | урымхэр рэгущы1эх, индоеуропэ бзэунагъом хахьэ, палеобалкан бзэмэ ащыщ. Урым бзэкупым хэт (а закъор ары). Урымхэкум, Кипрэм, Еуро Зэкъотныгъэм я | (а закъор ары). Урымхэкум, Кипрэм, Еуро Зэкъотныгъэм я къэралыбзэ. Непэ нэбгырэ млн 13-м къехъу рэгущы1эх. Ц1ыф тарихъымк1э ык1и културэмк1э мэхьанэ |
515 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B5 | Урымые | км² (дунаемкIэ я-97). БзэшъхьаIэр — урымыбз. ДЛО-м ыкIи ЕЗ-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Катерина Сакелларопулу. Къэралыгъо тхьаматэр – Кириакос Мицотакис. Географие Еуропэм ычIэгъ ит, Балканхэм атет. Албаниер, | 10-м къехъу щэпсэу: нахьыбэмкIэ урымхэр. Хэгэгум чIырэу иIэр 131 957 км² (дунаемкIэ я-97). БзэшъхьаIэр — урымыбз. ДЛО-м ыкIи ЕЗ-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Катерина Сакелларопулу. Къэралыгъо тхьаматэр – Кириакос |
516 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Урысыбзэ | Федерацэм я бзэшъхьаӀ. Индо-еуропей бзэунагъом и славян бзэкъутамэм хахьэ. Дунэе Лъэпкъ Организацием и бзэшъхьаӀихым (6-м) ащыщ. ЗэрэдунаемкӀэ | славян бзэкъутамэм хахьэ. Дунэе Лъэпкъ Организацием и бзэшъхьаӀихым (6-м) ащыщ. ЗэрэдунаемкӀэ млн 250-м фэдиз аныдэлъфыбзэм фэдэу |
517 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%B5 | Урысые | Финланд, Норвегие, Эстоние, Латвие, Литуание, Белоруссие, Украинэ, Полшэ, Апхъазие, Грузие, Осетие, Азербайджан, Казахстан, Китай, Монголие, Ишъхъэрэ Корейе, АШЗ, Японие, Швецие, Дание, Канадэ. Тарихъ 1991-рэ илъэсым нэс Совет Союзым хахьэщтыгъэ. Экономикэ Урысыер нефтыкIэ, шIомыкIкIэ, газкIэ, дышъэкIэ ыкIи нэмыкI шIуа... | парламентыр ары. Парламентыр палатитIоу гощыгъэ: ашъхьагърэр – совет Федерациер, ачIэгърэр – Государственнэ думэр ары. УнэшъошI гъэцэкIэн Iофыр зезыхьэрэр Правительствэр ары. Урысыер Федеративнэ къэралыгъоу щыт. ащ Урысые Федерацием и конституцие къызэрэдилъытэу, зэфэдэныгъэ зиIэ субъект 83-рэ хахьэх. Урысыер етIани фе... |
518 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D1%80%D1%81 | Фарс | Республикэм | Республикэм и |
519 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 | Финланд | шведыбзэмрэ. Я-19 ыкIи я-20 лIэшIэгъухэм Урысыем хахьэщтыгъэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Саули Ниинисто. Къэрал | Хэгэгум чIырэу иIэр 338 448 км² (дунаемкIэ я-64). БзэшъхьаIэр – финыбзэмрэ, шведыбзэмрэ. Я-19 ыкIи я-20 лIэшIэгъухэм Урысыем хахьэщтыгъэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – |
521 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B5 | Францие | францыбз. Франциер дунаемкIэ анахь хэгъэгу бэлахьмэ ащыщ, экономикэмкIи, политикэмкIи. Франц културэр дунэе културэм и Iэхьэшхо хелъхьэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Эмманюэль Макрон. | лIышъхьэр – Эмманюэль Макрон. Къэрал тхьаматэр — Элизабет Борн. Географие Еуропэм ыгу ит. Германиер, Белгиер, Испаниер, Андоррэ, Монако, Италие, Швейцарие. Тарихъ ДунаемкIэ щызэлъашIэрэ императорэу Наполеоныр Францием и |
522 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Францыбзэ | рэгущыӀэ. ДЛО-м и Ӏофыбзэмэ (6-м) ащыщ. География Къэралыгъо пчъагъэмэ я | Францмэ, Куэбэкмэ, Сенегалмэ ыкӀи нэмыкӀмэ ябз. ДунаемкӀэ млн 274 |
523 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%8B%D1%89%D1%82 | Фыщт | Адыгэ Республикэм и къушъхьэ. ГъэшIэгъон | къушъхьэ. ГъэшIэгъон Стадионэу Фыщтым мыщ ыцIэ |
524 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%8D%D0%B4%D0%B7 | Фэдз | Республикэм и псыхъу. Адыгэ Республикэм и | Адыгэ Республикэм и псыхъу, |
526 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%81%D1%8D | Хасэ | Адыгэ Хасэ Къэрал Хасэ – Адыгэ Республикэм и парламент !Main category | хэлэжьакIохэр – хэдзынхэм апхрыкIхэрэр ары. ГущыIэм фаIо хымэ къэралыгъомэ парламент-кIэ еджэх Дунэе Адыгэ Хасэ |
527 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B5 | Хорватие | чIырэу иIэр 56 594 км² (дунаемкIэ я-126). БзэшъхьаIэр – хорватыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Колинда Грабар-Китарович. | хорватыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Колинда Грабар-Китарович. Къэралыгъо тхьаматэр – Зоран Миланович. Географие Еуропэм ычIэгъ ит. Словениер, Босниерэ-Герцеговинэрэ, Хунгариер, Сербиер пэгъунэгъух. Гурыт Хым и Адриатикэ |
528 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Хунгарие | Хунгарие – Еуропэм хэт къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Будапешт. ЦIыфэу нэбгырэ млн 10-м фэдиз щэпсэу (дунаемкIэ я-84). Хэгэгум чIырэу иIэр 93 030 км² (дунаемкIэ я-109). БзэшъхьаIэр – хунгарыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. | нэбгырэ млн 10-м фэдиз щэпсэу (дунаемкIэ я-84). Хэгэгум чIырэу иIэр 93 030 км² (дунаемкIэ я-109). БзэшъхьаIэр – хунгарыбз. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Каталин |
529 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8B%20%D0%A8%D3%80%D1%83%D1%86%D3%80%D1%8D | Хы ШӀуцӀэ | Мраморым хэлъадэ, ащ ыужкӀэ Дарданеллэхэм адыжь Хы Эгеймрэ Хыгурытымрэ ахэлъадэ. Керч ӀузэвымкӀэ Хы МыутӀэмрэ Хы ШӀуцӀэмрэ зэхэлъадэх. Хы | ащ ыужкӀэ Дарданеллэхэм адыжь Хы Эгеймрэ Хыгурытымрэ ахэлъадэ. Керч ӀузэвымкӀэ Хы МыутӀэмрэ Хы ШӀуцӀэмрэ зэхэлъадэх. Хы ШӀуцӀэм ипсыфэмкӀэ |
530 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8B%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%8B%D1%82 | Хыгурыт | Испание, Францие, Италие, Урымые, Тыркуе, Ливан, Исраил. | Хыгурыт – Еуропэмрэ, Африкэмрэ азфагу ит |
531 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%8A%D1%8B%D0%B6%D1%8C | Хыплъыжь | ЫIушъо тетхэр: Мысыр, Эритрейе, Сауд | – Азиемрэ, Африкэмрэ азфагу ит хы. |
532 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D0%B0%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%86%D1%83%D1%85%D1%8D%D1%80 | ХьакӀуцухэр | шапсыгъэмэ абзэкӀэ тӀэкӀу атекӀыщтыгъэ | ХьакӀуцухэр — адыгэмэ |
536 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%B1%D0%BB | Хьакурынэхьабл | еджэхэнэу фежьагъэх. Урыс-Кавказ заом иуж, 1871рэ 1881рэ илъэсхэм азэфагъу унагъо 7 фэдиз, 1883 илъэсым унагъо 36 фэдиз Кавказым ик1ыхи Тыркуем кощыжьыгъэх. Измит-Яловэ-Ескишехир фэдэ къалэхэм епхыгъэу Адыгэ къуаджэхэм адэт1ысхьагъэх. ЦӀыфыхэр Къыщыдэхъухьэгъэ цIэрыIохэр Андырхъое Хъусен (1920–1941) – усакIу, Совет | Ет1анэ Хьакурынэхэр къушъхьэм къыхэк1хэзэ Даурхэм пэмычыжьэхэу Фарзэ 1ушъо дэт1ысхьагъэх. Къык1элъык1орэ илъэсхэм Мэрэтыкъохэр, Аулъэхэр, Беданэкъохэр, къуаджэм дэт1ысхьэхэзэ къоджэшхо хъугъэх. Апэрэ илъэсхэм Даурхьаблэк1э еджэщтыгъ ау ет1анэ къуаджэм л1ы бэлахьэу дэс Хьакурынэ Тыгъужъ ихьатырк1э Хьакурынэхьаблэк1э едж... |
537 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%B1%D0%BB%20%28%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%B5%29 | Хьакурынэхьабл (Тыркуе) | илъэсым къикӀыгъэ Адыгэхэр ары къуаджэр зыгъэуцугъэр. Къуэджэ дэсхэр апэ дэдэу Булгарием щытӀысхьэхи, аукӀэ Дэапыхъу-Лъашъэхэр къуаджэр ягъэуцугъ. Адыем илъэсиблкӀэ зэрэдэсыгъэхэм иуж, Къырым Заор зэухым джы дэдэм зыдэщыӀэ чӀыпӀэм къэкӀуагъэх. Къуаджэр зыгъэуцугъэр Абдзэхэ хэгъэгум къикӀыгъэу Мэрэтыкъо Хьадж-Зэчэрый. И... | аукӀэ Дэапыхъу-Лъашъэхэр къуаджэр ягъэуцугъ. Адыем илъэсиблкӀэ зэрэдэсыгъэхэм иуж, Къырым Заор зэухым джы дэдэм зыдэщыӀэ чӀыпӀэм къэкӀуагъэх. Къуаджэр зыгъэуцугъэр Абдзэхэ хэгъэгум къикӀыгъэу Мэрэтыкъо Хьадж-Зэчэрый. ИтӀуанэ Кавказым Хьакурынэхьаблэм къыдэкӀыгъэ абдзэхэ унагъохэри къуаджэм щытӀысхьагъэх. Илъэс 1–2 къын... |
538 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D0%B0%D0%BD%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D1%8D | Хьанхьаблэ | къуаджэм епхыгъэу Адыгэ къуадж. ТыркубзэкӀэ | епхыгъэу Адыгэ къуадж. ТыркубзэкӀэ ицӀэр Гёкчекысык |
539 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D1%8B%D0%BB%D1%8A%D1%8D%D3%80%D1%8D%D1%82 | ХьылъэӀэт | ӀофшӀэн пылэжъэхьхэрэмэ къаӀэтых гъыры гъотэгъыхэу, гъыры шӀыгъэх | ӀофшӀэн пылэжъэхьхэрэмэ къаӀэтых гъыры гъотэгъыхэу, гъыры шӀыгъэх гургъ гъучӀыгъэ. КъаӀэтых гъыры |
540 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8C%D1%8D | Хьэ | лъэпкъ тыгъуыжъмэ къахэкIыгъ. Чэтыухэр еуджэгъуых, | цIыфым лъэшъэу ышІуагъэ иэкIыщтыгъ. Псэушъхьэхэр Кылвер-влак https://lapkins.ru/dog/ |
541 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D0%B3%D1%83%D1%85%D1%8D%D1%80 | Хэгъэгухэр | Испание Италие Украин Китай Мысыр Ливан Грузие Японие Австралие Ирландие Исландие Монголие Индие Америкэ Штат Зэхэт | Италие Украин Китай Мысыр Ливан Грузие Японие Австралие Ирландие Исландие Монголие Индие Америкэ |
542 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D0%BA%D3%80%D1%85%D1%8D%D1%80 | ХэтэрыкӀхэр | – тихатэ къэбаскъи, | бэлыджи, къыдакӀэх. !Main category |
543 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D0%B4 | Чад | Хэгъэгу тхьаматэр – Кальзеубе Пахими Деубе. Географие Гъунэгъухэр: Нигер, Нигерие, Камерун, Судан, Ливие, Гурыт Африкэ | Чад – Африкэм ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэхэр – Нджамена. Нэбгырэ млн 11 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 284 |
544 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8D | Чанаккалэ | къалэ. Нэбгырэ мин 150-м фэдиз цӀыф дэс. ПсыдэкIыпIэу Чанаккалэ | ПсыдэкIыпIэу Чанаккалэ ынэпкъмэ атет. ЫцIэр Тарихъ Географие ЦIыфэу |
545 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81-%D0%BA%D1%8A%D0%B0%D0%BB%D1%8D | Черкес-къалэ | къэлэ шъхьаӀ. 2014-рэ илъэсымкӀэ цӀыф нэбгырэ мин 120-м фэдиз дэс. Къалэм и лӀышъхьэр – Лайпанов Расул Хамитбиевич. Тарихъ Къалэм ылъапсэр зашӏыгъэр 1825-рэ | шъхьаӀ. 2014-рэ илъэсымкӀэ цӀыф нэбгырэ мин 120-м фэдиз дэс. Къалэм и лӀышъхьэр – Лайпанов Расул Хамитбиевич. Тарихъ Къалэм ылъапсэр зашӏыгъэр 1825-рэ илъэсыр ары урыс |
546 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Черногорие | и кандидат). Хэгъэгу лIышъхьэр – Филип Вуянович. Къэралыгъо тхьаматэр – Мило Дуканович. Географие Еуропэм ычIэгъ ит. Сербиер, Босниерэ-Герцеговинэрэ, Албаниер пэгъунэгъух. Къэралыгъо щытыкIэр Унитар республикэу щыт Черногориер. Ахъщэу агъэфедэрэр – еуро. Тарихъ | къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Подгорица. ЦIыфэу нэбгырэ мин 620-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 13 812 км² (дунаемкIэ я-161). БзэшъхьаIэр – черногорыбз. ДЛО-м хахьэ. ЕЗ-м хэхьанэу унашъо щыт (ЕЗ-м |
547 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%B5 | Чехие | игъэкIотыгъэк1аеу щыт, экономикэмкIи, политикэмкIи. ДЛО-м ык1и Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Милош Земан. Географие | шъхьаIэр Прага. ЦIыфэу нэбгырэ млн 10-м фэдиз щэпсэу. Хэгъэгум чIырэу иIэр 78 866 км². БзэшъхьаIэр – чехыбз, |
548 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%8D%D1%82%D0%B0%D0%BE%D1%85%D1%8D%D1%80 | Чэтаохэр | Щэхэк1эй фэдэ къуаджэхэм адэсых. Турциеми, Сириеми, Юрдаными Чэтаохэр зыдэсы Адыгэ къуаджэхэр щы1эх. !Main | Чэтаохэр (урысыбзэк1э: Читаовы) — Адыгэ л1акъо. Абдзахэмэ ящыщ. Истанбылакъом ипэк1э Пщэхьэ псыхъом |
549 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%8D%D1%82%D1%8B%D1%83 | Чэтыу | Хьепаныем дэжьы щысэу Чэтыу цIыкIур мэтхьаусыхэ: "ПкIэнчъэ шъыпкъэу сыгу хагъэкIы, Лэу къысатрэр макIэшъ макIэ." (Жанэ Къырымыз) Чэтыу зэрымысым цыгъо щэджэгу. (ГущыIэжъ). Зибын пстэури цыгъуашэ. (Чэтыу). (Хырыхыхь). Чэтыухъуур изэрэщыткIэ, итеплъэкIэ чэтыубзым зэрэтэкI щыIэп. Еплъ Чэтыушыумыш (хьэшыумыш) | ионтэгъугъэ 2,5–7 кг, зырызхэри 11 кг-ым ехъуых. Иа нахь джадэу къагъуэтыгъэр ионтэгъугъэ 21,297 кг хъущтыгъ. Хьепаныем дэжьы щысэу Чэтыу цIыкIур мэтхьаусыхэ: "ПкIэнчъэ шъыпкъэу сыгу хагъэкIы, Лэу къысатрэр макIэшъ макIэ." (Жанэ Къырымыз) Чэтыу зэрымысым цыгъо щэджэгу. (ГущыIэжъ). Зибын пстэури цыгъуашэ. (Чэтыу). (Хыры... |
550 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B3%D1%8A%D0%B4%D0%B8 | Шагъди | ахэхьагъ анахь шы лъэпкъ дэгъудэдэхэм ащыщым фэдэу. !Main | Къэбартаемэ ахъу. "Адыгэш"к1эуи еджэх. Зэрэдунаемк1и энциклопедиехэм ахэхьагъ анахь |
552 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D1%85%D1%8D%D1%80 | Шапсыгъэхэр | къыдиубытэу, Тенэ хыгъэхъунэ ныкъом нэсэу). Непэ Непэ Хэкужъым шапсыгъэ минипшI (10 000) фэдиз щэпсэу, Адыгэ Республикэри, Краснодар Крайри зэхэбгъахъомэ. Къуаджэхэу Афыпсып, Пэнэхэс, ШIоикъу, ТIуапсэ, Сашэ, нэмыкIхэми адэсых. Непэ щэпсэух шапсыгъэхэр ХышIуцIэ Iушъом къоджэ 13 хъоу, щэпсэух шапсыгъэхэр Адыгэ Республикэ... | Республик, Краснодар край) ыкIи нэмыкI къэралхэм (Сириер, Иорданиер, Исраил, нэмыкIхэр) ащэпсэух. Урыс-Кавказ Заом и кIэух нэс (1860-рэ илъэсхэр) хэкужъым пстэури щыпсэущтыгъэх. ШIэныгъэлэжьмэ къызэраIорэмкIэ нэбгырэ мин 200-м (200 000) къехъущтыгъэх. Зэо ужым а пчъагъэм и зы 50-нэ(~5%) нэмыIэм къэнагъэп – адрэхэр рагъ... |
553 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Швейцарие | германыбзэ, францыбзэ, романшыбзэ. Швейцарием дунаемкIэ анахь хэгъэгу игъэкIотыгъэмэ ащыщ, цIыфмэ ящыIакIэр къапштэмэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Йоханн Шнайдер-Амманн. Къэралыгъо тхьаматэр – Корина Казанова. Географие Еуропэм ыку ит. Гъунэгъухэр: | анахь хэгъэгу игъэкIотыгъэмэ ащыщ, цIыфмэ ящыIакIэр къапштэмэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Йоханн Шнайдер-Амманн. Къэралыгъо тхьаматэр – Корина Казанова. Географие Еуропэм ыку ит. Гъунэгъухэр: Францие, |
554 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B5 | Швецие | нэбгырэ млн 10-м фэдиз щэпсэу (дунаемкIэ я-89). Хэгэгум чIырэу иIэр 450 295 км² (дунаемкIэ я-57). БзэшъхьаIэр – шведыбз. ДЛО-м ыкIи | къэрал. Къэлэ шъхьаIэр – Стокгольм. ЦIыфэу нэбгырэ млн 10-м фэдиз щэпсэу (дунаемкIэ я-89). Хэгэгум чIырэу иIэр 450 295 |
555 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8D%20%D1%8F%D1%82%D1%8D | Шорэ ятэ | Нэгумэ Бэчмырзэ тхьамыкIэ хъужьыгъэ оркъ унэгъуагъ. Шорэ Дагъыстан щыщ къуаджэу Эндери дэт мэдрысым ще-джагъ, дэгъоу къыухыгъ. Ащ ыужы якъуаджэ тIэкIурэ ефэндэу щылэжьагъ. Ау дин IофшIэныр | IэкIыбы ышIи, научнэ гъэсэны-гъэм зыритыгъ. Шорэм арапыбзэр, тыркубзэр, персыбзэр, ягъунэгъу лъэпкъхэм абзэ ышIэщтыгъэ. ЛъэныкъуабэхэмкIэ шIэны-гъэу къыIэкIэхьагъэхэм кIэлэ нэжгъурым диным итэрэзыгъэкIэ ыгу щэч къырагъэхьагъ. «Адыгэ народым иисторие» зыфиIорэ тхылъэу нэужым ытхыгъэм уеджэ зыхъукIэ нафэ къыпфэхъу ислъам... |
557 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8A%D1%85%D1%8C%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D1%85%D1%8A%D0%BE | Шъхьэлэхъо | Шорэм ытхыгъэу зэрепэсыгъэу уасэ зыфэ-шIыгъуаер урысыбзэкIи къэбэртэябзэкIи 1958-рэ илъэсым Нальчикы къыщыдэкIыжьыгъ, бзэшIэныгъэмкIэ Iофэу Нэгумэм ышIагъэхэр тхылъитIу хъухэу «Филологические труды» | зыфэ-шIыгъуаер урысыбзэкIи къэбэртэябзэкIи 1958-рэ илъэсым Нальчикы къыщыдэкIыжьыгъ, бзэшIэныгъэмкIэ Iофэу Нэгумэм ышIагъэхэр тхылъитIу хъухэу «Филологические труды» ацIэу |
558 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8A%D1%8D%D1%83%D0%BC%D1%8D%D0%BD%20%D0%A5%D1%8C%D0%B0%D0%B7%D1%80%D1%8D%D1%82 | Шъэумэн Хьазрэт | 1937-рэ илъэсым къуаджэу Афыпсыпэ (Республикэм и Тэхъутэмыкъое район) къыщыхъугъ. Иныбжьык1эгъу щегъэжьагъэу бэрэ Чукоткэ, Сыбыр, нэмык1хэми ащылэжьагъ. 1980-рэ илъэсым щегъэжьагъэу дышъэхэх компаниеу "Полюс" зыфа1орэм и | къыщыхъугъ. Иныбжьык1эгъу щегъэжьагъэу бэрэ Чукоткэ, Сыбыр, нэмык1хэми ащылэжьагъ. 1980-рэ илъэсым щегъэжьагъэу дышъэхэх компаниеу "Полюс" зыфа1орэм и тхьаматэу бэрэ |
560 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8B%D0%BA%D3%80%D1%8D%D0%B1%D1%8D%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%8D%D0%B9 | ШыкӀэбэкъуэй | Узуняйлам (Тыркуем) дэтэу адыгэ къуадж. Къэбэртаехэр | ТыркубзэкIэ ыцIэр Курбалык. !Main category |
561 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8B%D0%BA%D3%80%D1%8D%D0%BF%D1%88%D1%8B%D0%BD%D1%8D | ШыкӀэпшынэ | зиӀэ класик пшынэмрэ бзиплӀы зиӀэ профэсиюнэл пшынэрэ мэхъу. Ибзэхэр | БзитӀу зиӀэ класик пшынэмрэ бзиплӀы зиӀэ |
562 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B0%D1%89%D0%B5 | Шыхагуаще | () — Адыгэ | Республикэм |
565 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8D%D0%BC%D0%B1%D1%8D%D1%82 | Шэмбэт | зызэдэгъэпсэфы. !Main category | Шэмбэт – |
566 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%8D%D1%83%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BD%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Шэуджэн къедзыгъо | Шэуджэн къедзыгъо () — Адыгэ Республикэм и къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьаӀэр — Хьакурынэхьабл. Къедзыгъом и лӀышъхьэр | Адыгэ Республикэм и къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьаӀэр — Хьакурынэхьабл. Къедзыгъом и лӀышъхьэр — Мэрэтыкъо Аслъан. |
569 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A9%D1%82%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%8D%20%D0%9E%D0%BA%D0%B5%D0%B0%D0%BD | Щтыгъэ Океан | Щтыгъэ Океан, Арктик Океан, Темыр | — ЧIыгум тет океаниплIым (4-м) ащыщ. |
570 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A9%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%83%D0%BA%D1%8A%D0%BE%D1%85%D1%8D%D1%80 | Щэрыукъохэр | дэсыгъэх. Джы тыркум шыӏэ юзгат къалэм шэпсэух. Щ | Илъэс 1790 заулэм хэкужъым къэтэкӏыжъы тыркум дэсыгъэх. |
571 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%2C%20%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4 | Эйлер, Леонард | И къарыу зыхимылъхьэгъэ шIэныгъэ къутамэу бэп щыIэр. ГущыIэм пае: Геометрие Комбинаторикэ Нумер теорие Астрономие Физикэ Топологие | ыкIи урыс шIэныгъэлэжь, XVIII-рэ лIэшIэгъум псэугъэ. Физикэм, хьисапым, нэмыкIхэми Iофыгъошхохэр ащишIыгъ. Урыс шIэн-егъэджэныр |
572 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BA%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80 | Экуадор | нэбгырэ млн 15-м къехъу щэпсэу (дунаемкIэ я-67). Хэгэгум чIырэу иIэр 283 560 км² (дунаемкIэ я-73). БзэшъхьаIэр - испаныбзэр; регионыбзэхэр – кечуабзэр, шуарыбзэр, ыкIи нэмыкIхэр. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр | млн 15-м къехъу щэпсэу (дунаемкIэ я-67). Хэгэгум чIырэу иIэр 283 560 км² (дунаемкIэ я-73). БзэшъхьаIэр - испаныбзэр; регионыбзэхэр – кечуабзэр, шуарыбзэр, ыкIи нэмыкIхэр. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. |
573 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BB%D1%8C-%D0%9A%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%82 | Эль-Кувейт | Кувейтым и | и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ |
574 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B5 | Эритрее | Эритрейе – Африкэм ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэр - Асмэра. Нэбгырэ млн 6 фэдиз щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 121 100 | Къэрал лIышъхьэр - Исайяс Афеворки. Географие Гъунэгъухэр: Эфиопие, Судан, Джибути; Хыплъыжь Iушъом тет. Хэгъэгухэр Эритрее |
576 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Эстоние | Эстоние, е Республикэу Эстоние – Еуропэм хэт къэрал. Къэлэ шъхьаIэр - Таллин. ЦIыфэу нэбгырэ зы млн къехъу щэпсэу. Хэгъэгум чIырэу иIэр 45 227 км² (дунаемкIэ я-132). БзэшъхьаIэр - эстоныбз. Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым | Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Алар Карис. Къэрал тхьаматэр – Кая Каллас. Географие Еуропэм ышъхьэ ит. Балтик Хым ыIушъо тет. Латвиер, Урысыер игъунэгъух. |
577 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B5 | Эфиопие | Африкэ бжъакъом дэжь. КъэлэшъхьаIэр - Аддис-Абеба. Нэбгырэ млн 90 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 104 | 1 104 300 км². БзэшъхьаIэхэр - амхъарыбзэ. Къэрал лIышъхьэр - Мулату Тешоме. Къэрал тхьаматэр - Хайлемариам Десалень Географие Гъунэгъухэр: Джибути, |
578 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81 | Яндекс | Yandex - интернет тегъэпсыхьэгъэ лъыхъулъэ. Тарихъ 1997 илъэсым компанием лъапсэ фашIыгъ | фашIыгъ Урысыем щыщ программист купым. ЛэжьакIохэр |
579 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Японие | тыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀэ къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр — Токио. ЦӀыфэу нэбгырэ млн 126-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 377 944 км². БзэшъхьаӀэр | км². БзэшъхьаӀэр — японыбзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лӀышъхьэр — пачъыхьэу Нарухито. Къэрал тхьэматэр — Фумио Кисида. ЦӀыфхэр Географие Японием гъунэгъу |
610 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D3%80%D0%BE%D0%B9 | Ӏой | адыгэмэ ашIы. Ар адыгэу Тыркуеми, Иорданиеми, Сириеми арысмэ ашIэу щытэгъ, ау нэпэ Исраил исызакъохэр ары зышIырэр. Iоер шамыем (шъхьэтахъом) Iуадэ. Ар щыгъыгьэ | Сириеми арысмэ ашIэу щытэгъ, ау нэпэ Исраил исызакъохэр ары зышIырэр. Iоер шамыем (шъхьэтахъом) Iуадэ. Ар щыгъыгьэ яшIы. ЗэмлIэужьыгъэ шIыкIэхэр шыIэх, |
706 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%B9 | Портал:Адыгей | ||
719 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2 | Киев | фэдиз дэс. Къалэм и лIышъхьэр – Кличко Виталий Владимир ыкъор. ТехьэпӀэхэр | Виталий Владимир ыкъор. ТехьэпӀэхэр Офіційний портал |
730 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%88%D0%B8%D0%BD%D1%91%D0%B2 | Кишинёв | дэс (2015). Къалэм и | и лIышъхьэр – Дорин Киртоакэ. |
737 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA | Минск | къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн 1.9 фэдиз дэс. | къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн 1.9 фэдиз дэс. Къалэм |
771 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD | Ереван | млн 1,06 фэдиз дэс. Къалэм и лIышъхьэр | – Айк Марутяню. Армение |
772 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82 | Бухарест | фэдиз дэс. Къалэм и лIышъхьэр - | дэс. Къалэм и лIышъхьэр - Сорин Опреску. |
794 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82 | Будапешт | — Гергей Карачонь. Хунгарие !Main category | Къалэм и лӏышъхьэр — Гергей Карачонь. Хунгарие !Main |
802 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B5 | Софие | 1,2 фэдиз дэс. Къалэм и лIышъхьэр | Нэбгырэ млн 1,2 фэдиз дэс. Къалэм и лIышъхьэр |
869 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D%20%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5 | Адыгэ Википедие | Адыгэ Википедие () | бзэпчъагъэ интернет-шIэнгъуазэу щыт, хэти |
932 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4 | Белград | Къалэм и лIышъхьэр - Синиша | Белград — Сербие и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн 1,2 фэдиз |
942 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B8%D0%BB%D0%B8 | Чили | къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр — Сантьяго. Хэгэгум чIырэу иIэр 756 102 км². Хэгъэгу лIышъхьэр | Мишел Бачелет. ДЛО-м ахахьэ. Географие Тарихъ Зэпыщэхэр United Nations data — Chile |
943 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%B3%D0%BE | Сантьяго | къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн 5.4 фэдиз дэс. Тарихъ | Сантьяго – Чили и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ млн 5.4 фэдиз |
946 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Окситаныбзэ | – Францмэ, Италмэ, Испанмэ, Монакомэ ябз. Диалектхэр Диалектхэр: occitan | Испанмэ, Монакомэ ябз. Диалектхэр Диалектхэр: occitan meridionau |
949 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B8%D0%BE-%D0%B4%D0%B5-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE | Рио-де-Жанейро | — Бразилием и | къалэ. Къалэхэр |
956 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B8%D1%81%D0%BE | Вальпараисо | и къалэ. | къалэ. |
961 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D1%85%D1%8D%D1%80 | Баскхэр | лъэпкъхэр зыкIи ябзи, яхабзи техьэрэп. ШIэныгъэлэжь горэмэ адыгэ-апхъазмэ е картвелмэ (грузинмэ) лъэпкъ жъыдэдэ горэм къызэдытекIыгъэу аIо. Ау тегъэпытыхьагъэп. ГъэшIэгъон Дин Ромэ католик диныр баскмэ алэжьы. НэмыкI | щыпсэурэ цIыф лъэпкъ. Еуропэм ис лъэпкъ пстэум анахь жъыдэдэм ащыщых. ЗэкIэмкIи млн 2-3 фэдиз мэхъух. Пчъагъэр Тарихъ ШIэныгэлэжьмэ зэраIорэмкIэ лъэпкъыр ижъырэ басконхэм къатекIыгъэх. Апэгъунэгъу роман |
962 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%20%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Баск къэралыгъо | Баск къэралыгъо — баскхэм я | къэралыгъо — баскхэм я къэралыгъу. |
966 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BE | Токио | Къалэхэр Японие | и |
967 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%BE | Киото | Японием и | къалэ. Къалэхэр |
968 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%8F | Нагоя | Японием и | Къалэхэр Японие |
969 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0 | Осака | Осака — Японием | Къалэхэр Японие |
970 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE | Саппоро | къалэ. Къалэхэр Японие | и |
971 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BC%D0%B0 | Иокогама | и къалэ. Къалэхэр | — Японием и |
974 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Шапсыгъабзэ | гушыӏахэмкӏэ мыкӏодых н [n], м [m] ыкӏи р [r] хьарыфхэр. Хьарыф м [m] мэкӏоды ипэу итымэ б [b], п [p], пӏ [pʼ] : Хьарыф н [n] мэкӏоды ипэу итымэ дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ], кӏ [t͡ʃʼ] ыкӏи д [d], т [t], тӏ [tʼ] : Хьарыф р [r] мэкӏоды ипэу итымэ т [t] : Бзэхабзэ зэнымкӏырхэр Шапсыгъ -мгьэ (-mɡʲa) я -гьэ (-gʲa) ↔ Адрэ Адыгэбзэхэмк... | чэмы, джэмышх ыкӏи кӏалэ. Шапсыгъ гь [ɡʲ] хъугъэ дж [d͡ʒ] Адрэ Адыгэбзэхэмкӏэ : Шапсыгъ кь [kʲ] хъугъэ ч [t͡ʃ] Адрэ Адыгэбзэхэмкӏэ : Шапсыгъ кӏь [kʲʼ] хъугъэ кӏ [t͡ʃʼ] Адрэ Адыгэбзэхэмкӏэ : Хьэрыф чъ ыкӏи чӏ хъугъэх ч ыкӏи кӏ Шапсыгъэбзэмкӏэ. Кӏэмыгуй чъ [ʈʂ] хъугъэ ч [t͡ʃ] Шапсыгъэбзэмкӏэ : Кӏэмыгуй чӏ [ʈʂʼ] хъугъэ кӏ... |
975 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B6%D1%8A%D1%8D%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%83%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Бжъэдыгъубзэ | Шапсыгъ : Кӏалэр Адыгэбзэджэ мэгущаӏэ ↔ Кӏэмгуебзэ : Кӏалэр Адыгэбзэкӏэ мэгущаӏэ Шапсыгъ : Къэлэмымджэ сэтхэ ↔ Кӏэмгуебзэ : Къэлэмымкӏэ сэтхэ Текст Зэгорэм тыгъэжьымрэ тыгъэмрэ зынэкъокъугъэх анахь лъэшыр язэрымгъашIэу. А лъэхъан дэдэм тефэу зекIогорэ кIакIо техъуагъэу гъогум къэрыкIоу алъэгъугъ ыкIи рахъухьагъ тIумэ я... | я -кIэ (-t͡ʃa). Шапсыгъ : Кӏалэр Адыгэбзэджэ мэгущаӏэ ↔ Кӏэмгуебзэ : Кӏалэр Адыгэбзэкӏэ мэгущаӏэ Шапсыгъ : Къэлэмымджэ сэтхэ ↔ Кӏэмгуебзэ : Къэлэмымкӏэ сэтхэ Текст Зэгорэм тыгъэжьымрэ тыгъэмрэ зынэкъокъугъэх анахь лъэшыр язэрымгъашIэу. А лъэхъан дэдэм тефэу зекIогорэ кIакIо техъуагъэу гъогум къэрыкIоу алъэгъугъ ыкIи ра... |
977 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8D%D0%BC%D1%8B%D0%B3%D1%83%D1%8F%D0%B1%D0%B7%D1%8D | КӀэмыгуябзэ | — адыгэхэм и зы бзэ. КӀэмыгуябзэр КӀэмыгуй Адыгэхэр Адыгэбзэу зэрэгущаӀэхэрэр. Хьарыфмэ ямакъэхэр КӀэмыгуябзэ | и зы бзэ. КӀэмыгуябзэр КӀэмыгуй Адыгэхэр Адыгэбзэу зэрэгущаӀэхэрэр. Хьарыфмэ ямакъэхэр КӀэмыгуябзэ хьарыф цу [t͡sʷ] хъугъэ |
1000 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%81%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D0%BB%D0%B0%D0%B9%20%28%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%B5%29 | Аскъэлай (Тыркуе) | имэщытытӀу Тырку мэщытмэ афэд. Аскъэлаим лIэкъуацӀэхэу дэсхэр Асэкъалэкъу Бгъуашэ Бибэрдыкъу Блэгъожъ Былхъужъкъо Бэхъымкъо ГъукIэлI Джашъукъу Еуытх Жьытымкъо Къансан Къэхъу Къошк Къурэмкъо Лэгъучэщкъо Лэгъуншъаукъу Лъэцэрыкъу ЛIыхъукI Мысэлкъо Мэслъакъо Наукъо Нашхъу Нэгый / Нэгэй Нэхай Нэшъукъу Пэнэшъу Пэрэчкъо ПIаты... | Хьаджыкой — Адыгэ къуаджэу Тыркуем дэт. Аскъэлай къуаджэр Чанаккалэ епхъыгъэ къэлэжъыеу Бигэм дэт. Тыгъаджэ Кафказым 1864 илъэсым къикӀыгъэ Адыгэхэр ары къуаджэр зыгъэуцугъэр. Ар Бжъэдыгъурэ Абдзахрэ Шапсыгъэрэ къуадж, ТыркубзэкӀи АдыгабзэкӀи щэгущыӀэх. Адыгэхэр Урыс-Кавказ заом ыужырэ хэкужъым къырафыгъэхэмэ 1872 илъэ... |
1001 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%85%D1%8C%D0%BC%D1%8D%D1%82%20%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%8A%D0%BB%D1%83 | Ахьмэт Давутогълу | Ахьмэт Давутогълу | Тыркуем и къэралыгъо |
1002 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Благъо | Благъо - блэ | блэ ин шъэджашъэ щынагъоу |
1003 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D1%8D | Блэ | нахьыбэмкIэ ыцэ | псэушъхьэмэ ащыщ, |
1004 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D0%B6%D1%8A | Бгъэжъ | бзыу | Псэушъхьэхэр |
1005 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B7%D1%8B%D1%83 | Бзыу | псэушъхьэ | псэушъхьэ цIыкIу. |
1006 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%83 | Тырку | – Азиемрэ, Еуропэмрэ ащыпсэурэ цIыф лъэпкъ. Нэбгырэм млн | Еуропэмрэ ащыпсэурэ цIыф лъэпкъ. Нэбгырэм млн 70 фэдиз мэхъух. НахьыбэмкIэ |