id stringlengths 1 7 | url stringlengths 31 789 | title stringlengths 1 182 | sentence1 stringlengths 0 299k | sentence2 stringlengths 0 304k |
|---|---|---|---|---|
238 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Кение | – суахили, англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Ухуру Кениата. Къэрал тхьаматэр – Раила Одинга. Географие Гъунэгъухэр: Сомали, Эфиопие, Судан, Танзание, Угандэ. ПсыуцупIэу Викториемрэ, Инд Океанымрэ аIушъомэ атет. Тарихъ Шъхьафитэу зыхъугъэр | БзэшъхьаIэхэр – суахили, англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Ухуру Кениата. Къэрал тхьаматэр – Раила Одинга. Географие Гъунэгъухэр: Сомали, Эфиопие, Судан, Танзание, Угандэ. ПсыуцупIэу Викториемрэ, Инд Океанымрэ |
239 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B9 | Китай | чIырэу иIэр 9 596 960 км² . БзэшъхьаIэр – китаибзэр. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Си Дзиньпинь. | иIэр 9 596 960 км² . БзэшъхьаIэр – китаибзэр. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Си Дзиньпинь. Къэрал тхьэматэр – |
240 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%BE | Кито | – къалэ, Экуадорым и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ | – къалэ, Экуадорым и къэлэшъхьаI. Нэбгырэ |
243 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%2C%20%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 | Колмогоров, Андрей Николаевич | урыс ш1эныгъэлэжь, XX-рэ л1эш1эгъум псэугъэ хьисап ш1эныгъэлэжьмэ анахь инмэ ащыщыгъ. Непэрей ош1эдэмыш1э теорием и егъэжьак1омэ ащыщ. Нахь егъэк1уэтыгъэу зыщылэжьагъэр, иш1огъэшъо зыригъэк1ыгъэхэр: Ош1эдэмыш1э теориер (ащ хьисап фундамент фиш1ыгъ Колмогоровым) | хьисап фундамент фиш1ыгъ Колмогоровым) Динамикэ системэхэр Логикэр Информатикэр ык1и Алгоритмэ теориер Дунаем щызэлъашIэу ш1эныгъэлэжь школэ бэлахьэ дэдэ Москва лъапсэ |
244 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%B5 | Коломбие | 1 141 748 км² (дунаемкIэ я-26). БзэшъхьаIэр – испаныбзэр; ащ нэмыкIэу регионыбзэ пчъагъэ яI. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Хуан | БзэшъхьаIэр – испаныбзэр; ащ нэмыкIэу регионыбзэ пчъагъэ яI. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр |
246 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8D-%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D1%8D | Костэ-Рикэ | (дунаемкIэ я-125). БзэшъхьаIэр – испаныбзэ. Щыпсэухэрэм нахьыбэмкIэ Ромэ-католик диныр (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Луис Гильермо Солис. Игуадзэр – Альфио Пива Месен. Географие Ишъхъэрэ Америкэм | (чыристан диным ыкъутам) алэжьы. ДЛО-м ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Луис Гильермо Солис. Игуадзэр – Альфио Пива Месен. Географие Ишъхъэрэ Америкэм и къыблэ |
247 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%82-%D0%B4-%D0%98%D0%B2%D1%83%D0%B0%D1%80 | Кот-д-Ивуар | Алассан Уаттара. Хэгъэгу тхьаматэр – Даниэль Каблан Дункан. Географие Гъунэгъухэр: Либерие, Гвинейе, Мали, Буркина-Фасо, Ганэ. Африкэм и тыгъэкъохьапӀэ щыӀ. Тарихъ 1960-рэ илъэсым шъхьафитэу хъугъэ. Бэрэ Францием | 22 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чӀырэу иӀэр 322 460 км². БзэшъхьаӀэхэр – францыбзэ. Къэрал лӀышъхьэр – Алассан Уаттара. Хэгъэгу тхьаматэр – |
250 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D%D0%B1%D0%BB%D1%8D%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Кощхьэблэ къедзыгъо | Кощхьабл. Къедзыгъом и лIышъхьэр – Тхьаркъохъо Налбый. Географиер Тарихъ | – Кощхьабл. Къедзыгъом и лIышъхьэр – Тхьаркъохъо Налбый. Географиер Тарихъ ЦIыфэу щыпсэухэрэр ЦIыф |
251 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%8D%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Красногвардейскэ къедзыгъо | () — Адыгэ Республикэм и къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьа1эр – | – Тхитлянов Вячеслав. Географиер Тарихъ 1929-рэ илъэсым къедзыгъо хагъэунэфык1ыгъ. Ц1ыфэу щыпсэухэрэр Ц1ыф нэбгырэ мин 30 фэдиз |
254 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 | Краснодар | тарихъым къызэришIэжьымк1э) мы чIыпIэм адыгэхэр исыгъэх. Я XVIII-рэ лIэшIэгъум урысмэ я пытапIэхэр къырашIыхьанэу рагъажьэ, Темыр Кавказыр зэлъаубытыным пае. 1793-рэ илъэсым урысмэ мыщ дэжьым пытапIэ ашIыгъ. 1920-рэ илъэсым нэс "Екатеринодар"-кIэ еджэщтыгъэх. Совет хабзэм игъо Краснодар фаусыгъ. УрысыбзэкIэ "красный" | ыкъор. Псыхъоу Пщызым (Кубаньым) тет. Тарихъ ЕгъашIэм (е тарихъым къызэришIэжьымк1э) мы чIыпIэм адыгэхэр исыгъэх. Я XVIII-рэ лIэшIэгъум урысмэ я пытапIэхэр къырашIыхьанэу рагъажьэ, Темыр Кавказыр зэлъаубытыным пае. 1793-рэ илъэсым урысмэ мыщ дэжьым пытапIэ ашIыгъ. 1920-рэ илъэсым нэс "Екатеринодар"-кIэ еджэщтыгъэх. |
255 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9 | Краснодар край | и субъектмэ ащыщ, Къыблэ Федерал Шъолъырым хахьэ. Къэлэ шъхьа1эр – Краснодар. 2014-рэ илъэсымк1э ц1ыф нэбгырэ млн 5-м нахьыбэ щэпсэу. Краим и л1ышъхьэр – Вениамин Кондратьев. | Федерал Шъолъырым хахьэ. Къэлэ шъхьа1эр – Краснодар. 2014-рэ илъэсымк1э ц1ыф нэбгырэ млн 5-м нахьыбэ щэпсэу. Краим и л1ышъхьэр – Вениамин Кондратьев. Географие Гъунэгъухэр: Ростов область, Ставропол край, Къэрэщэе-Черкес Республикэ, Адыгэ Республик (краимкIэ къэухъурэигъэ). Тарихъ Егъаш1эм (е тарихъым къызэриш1эжьымк1э... |
256 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%82 | Кувейт | аль-Сабах. ЦӀыфхэр Географие Азием и тыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъом щыӀ. Сауд Арабиерэ, Иракрэ игъунэгъух. Перс Псыдахьэм ыӀушъо тет. Тарихъ 1961-рэ илъэсым | – арапыбз. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лӀышъхьэр – Сабах я-6 аль-Ахьмэд аль-Сабир Аль-Сабах. Хэгъэгу тхьаматэр – Джабер Мубарак аль-Ахмад аль-Сабах. ЦӀыфхэр Географие Азием и тыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъом щыӀ. Сауд Арабиерэ, Иракрэ игъунэгъух. |
257 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%88%D1%8A%D0%BE | Кушъо | ыбгъуитIу къешIэкIыгъэ пхъэмбгъохэр. !Main | ыбгъуитIу къешIэкIыгъэ пхъэмбгъохэр. |
258 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%88%D1%8A%D1%8D%20%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%B4 | Кушъэ орэд | рагъэгупсэфынэу , щыIэныгъэ хъохъухэр хэлъэу | быдзашъоу кушъэм хэлъыр рагъэгупсэфынэу , щыIэныгъэ хъохъухэр |
259 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%84%D0%B0%D1%80%20%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0 | Кфар Кама | 3,000 рагъо цIыф дэс. ЦIыкIуи фуи Адыгабзэгьэ мэгущаIэх. ЕгьапIэ ежьхэмэ яю яI. Ащ я-9-нэрэ классым нэсэ кIэлъ. ЕгьапIэм Джуртыбзэрэ, Арапыбзэрэ япэрэ склассым щегъэжагъу щегьэх. ЯплIэнэрэ классым Ингьлизыбзэ щаублэ итIуанэ яхэнэрэ классым Адыгабзэгьэ егьэнхэу, рэтхэнхэу ярагъашIэ. Ябгъунэрэ классэр къзаухырэм, Кфар Ка... | Ащ я-9-нэрэ классым нэсэ кIэлъ. ЕгьапIэм Джуртыбзэрэ, Арапыбзэрэ япэрэ склассым щегъэжагъу щегьэх. ЯплIэнэрэ классым Ингьлизыбзэ щаублэ итIуанэ яхэнэрэ классым Адыгабзэгьэ егьэнхэу, рэтхэнхэу ярагъашIэ. Ябгъунэрэ классэр къзаухырэм, Кфар Камэм иунэгъу чылэмэ егьапIэу дэтхэмэ я-12-нэрэ класс нэсэ щырагъэкъужьы. Фаер Ара... |
261 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%84%D0%B0%D1%80%20%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0/%D0%90%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8D | Кфар Кама/АбзэхабзэкӀэ | Непэ Кфар Камам 3,000 рагъо цIыф дэс. ЦIыкIуи ини АдыгабзэкIэ мэгущыIэх. ЕджапIэ ежьырхэмэ яю яI. Ащ я-9-нэрэ классым нэсэ кIэлъ. ЕджапIэм Джуртыбзэрэ, Арапыбзэрэ япэрэ классым щегъэжагъэу щеджэх. ЯплIэнэрэ классым Ингьлизыбзэ щаублэ итIуанэ яхэнэрэ классым АдыгабзэкIэ еджэнхэу, тхэнхэу ярагъашIэ. Ябгъунэрэ классыр къз... | исхэр къагъэлъагъоу. Ахэмэ Джурт бэу къакIу. Адыгэхэр зфэдэхэр зэрагъашIэ. Джамё/Мэщыт: Кфар Камэм иджамё/имэщыт Арап джамёмэ яфэдэп. Чылэжьыр: Кфар Кама жьэр ары яылэжь зраIорэ. Сурэтхэр Кфар Камам ЛъэкъуацIэу дэсхэр Абрэдж Ацумыжь Бгъанэ Бат БлэнгъэпцI БэтIыуашъ ГъоркIожь Зази Коблэ Къал Къэтыжь ЛъыIужь ЛIыпый Наго Н... |
264 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%84%D0%B0%D1%80%20%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BC%20%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%BA%D1%8A%D1%83%D0%B0%D1%86%D3%80%D1%8D%D1%83%20%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%85%D1%8D%D1%80 | Кфар Камам ЛъэкъуацӀэу дэсхэр | Коблэ Къал Къэтыжь ЛъыӀужь ЛӀыпый Наго Наш Нэпсэу Тхьэухъо Хъэзэл Хьэдищ | Ацумыжь Бгъанэ Бат БлэнгъэпцӀ БэтӀыуашъ ГъоркӀожь Зази Коблэ Къал Къэтыжь ЛъыӀужь ЛӀыпый Наго |
266 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BB | Къамыл | уцым ыцIэм къыхэкIы Iэмэ-псымэми ыцIэр. Ар мыхъумэ, къушхьэ-мэзхэм къащык1ырэ батыргъэн (ЦIырбыжъ) зыфа1орэ уцым хаш1ык1ы. Шхончыпэм къамыл хаш1ык1эуи хъущтыгъ. Ик1ыхьэгъэк1э 1эгуибл, Iэгуий фэдиз | къушхьэ-мэзхэм къащык1ырэ батыргъэн (ЦIырбыжъ) зыфа1орэ уцым хаш1ык1ы. Шхончыпэм къамыл хаш1ык1эуи хъущтыгъ. Ик1ыхьэгъэк1э 1эгуибл, Iэгуий фэдиз мэхъу. |
267 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BB%20%D0%B4%D1%8D%D1%84%D1%8B%D0%B9 | Къамыл дэфый | Къамыл дэфый | бгъагъэр. !Main category |
268 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D1%8D%20%D1%83%D0%BD | Къамылышъхьэ ун | къамылк1э бгъагъэр. !Main category | унэу къамылк1э |
269 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D0%B0%D0%BC%D1%8D | Къамэ | Къамэр адыгэмэ лъэшэу агъэлъапIэщтыгъ. ГъолъыпIэм пэмыкI | Iашэмэ ащыщ. Къамэр адыгэмэ лъэшэу агъэлъапIэщтыгъ. ГъолъыпIэм |
270 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8D | Къунетрэ | ищтэжьгъагъ. Ау бэ мышэIу Израелым ыгьри ищтэжьэгъ. Израел Къунетрэр имтIупшыжьгъапу 1974 илъэсым, ар лъшу убэтэгъагъ, унэхъугъагъ. Ар ыгь UNDOF-ым иIэгъ. Сурэтхэр Къунетрэм егъэпхыгъэ линкхэр Къунетрэм исурэтхэр Къунетрэм саталайтыгьэ еплъ (Google Maps) Сирие | Мэфих заом яужьырэ мафэм (10, Октобер 1967) Израелым ищтагъ. Ащ икънэужьым Сирём Кипур Мафэ заом (1973) ищтэжьгъагъ. Ау бэ мышэIу Израелым ыгьри ищтэжьэгъ. Израел Къунетрэр имтIупшыжьгъапу 1974 илъэсым, |
271 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8D/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D0%B3%D1%8C%D1%8D | Къунетрэ/Шапсыгъабзэгьэ | икънэужьым Сирём Кипур Мафэ заом (1973) ищтэжьгъагъ. Ау бэ мышэIу Израелым ыгьри ищтэжьэгъ. Израел Къунетрэр имтIупшыжьгъапу 1974 илъэсым, ар лъшу убэтэгъагъ, унэхъугъагъ. Ар ыгь UNDOF-ым иIэгъ. Сурэтхэр Къунетрэм | (; ; ) — Адыгэ чылэщкуу Джуланым тэтэгъ. Арапи, Шэшэни, Дагъыстани, Абхъази ащ дэсгъэх, ау Адыгэхэр янэхь багъэх. Мэфих заом яужьырэ мафэм (10, Октобер 1967) Израелым ищтагъ. Ащ икънэужьым |
272 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8D/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D1%8D%D0%B3%D1%8C%D1%8D%20%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%85%D1%8D%D1%80 | Къунетрэ/Шапсыгъабзэгьэ Сурэтхэр | Къунетрэ/Шапсыгъабзэгьэ Сурэтхэр Къунетрэм егъэпхыгъэ линкхэр | Къунетрэ/Шапсыгъабзэгьэ Сурэтхэр Къунетрэм |
274 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%83%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D1%8D%D1%84%D0%B0%D1%87%D1%8A | Къушъхьэфачъ | Къушъхьэфачъэм | Къушъхьэфачъэм |
276 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8B%D0%B1%D0%BB%D1%8D%20%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D1%8D | Къыблэ Америкэ | Монтевидео) Экуадор (Къэлэ шъхьаIэр: Кито) Аргентинэ (Буэнос-Айрес) Боливие (Сукре) Бразилие (Бразилиа) Гайанэ (Джорджтаун) Венесуэлэ (Каракас) Суринам (Парамарибо) | – континент, ипшъэрэм ичIэры чIэт. Къэралыгъоу итхэр: Уругуай (Къэлэ шъхьаIэр: Монтевидео) Экуадор (Къэлэ шъхьаIэр: Кито) Аргентинэ |
277 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8B%D0%B1%D0%BB%D1%8D%20%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D1%8D%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%8D | Къыблэ Африкэ Республикэ | венда, зулу, нэмыкIхэри. Къэрал лIышъхьэр – Джейкоб Зума. Гуадзэр – Сирил Рамафоса. Географие Гъунэгъухэр: Мозамбик, Суазиленд, Лесото, Зимбабве, Ботсванэ, Намибие. Африкэм ычIэгъ дэдэ щыт, Инд Океанымрэ, Атлант Океанымрэ | 1 219 912 км². БзэшъхьаIэхэр – англыбзэ, африкаанс, венда, зулу, нэмыкIхэри. Къэрал лIышъхьэр – Джейкоб Зума. Гуадзэр – Сирил Рамафоса. Географие Гъунэгъухэр: Мозамбик, Суазиленд, Лесото, Зимбабве, Ботсванэ, Намибие. Африкэм ычIэгъ |
279 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B1%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D1%85%D1%8D%D1%80 | Къэбэртаехэр | мэгущаIэх. ДунаемкIэ нэбгырэ млн 2 фэдиз хъухэу аIо. Хэкужъым, Урысыем мин 600 фэдиз щэпсэу. КъБР закъом мин 500 | нэмык1эу Адыгэ Республикэм, КъЧР-м, Краснодар Краим, Москвам бэкIае щэпсэу. Тарихъ Тхылъхэр Нэмык1 !Main |
281 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B1%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8A%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D1%80%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA | Къэбэртэе-Балъкъэр Республик | (къэбэртэе) адыгабзэ, къэрэщэе-балъкъэрыбзэ, урысыбзэ. Республикэм и къэлэ шъхьаӀэр – Налшык. Республикэм и лӀышъхьэр – КӀокӀо | къэлэ шъхьаӀэр – Налшык. Республикэм и лӀышъхьэр – КӀокӀо Къызбэч. Физик-географ щытыпI Къэрэщэе-Черкес Республикэмрэ, Ставропол Краимрэ, Темыр Осетиемрэ, Ингушетиемрэ, |
284 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B1%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D%D1%8F%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Къэбэртэябзэ | адыгэ диалектмэ ябгъапшэмэ, бэслъэные 1уак1эр анахь фэблагъэу щыт. Нэмык1 диалектхэмк1э (шапсыгъэ, абдзах, адр.) къагурымы1опэнэуи щытэп. Пчъагэу зэхэпхэу хъугъэмэ тынчэу къыбгуры1оу мэхъу. Къэбэртэе-Балъкъэр Республикэм и къэралыбзэу щыт (балъкъэрыбзэмрэ, | фэблагъэу щыт. Нэмык1 диалектхэмк1э (шапсыгъэ, абдзах, адр.) къагурымы1опэнэуи щытэп. Пчъагэу зэхэпхэу хъугъэмэ тынчэу къыбгуры1оу мэхъу. Къэбэртэе-Балъкъэр Республикэм и къэралыбзэу щыт (балъкъэрыбзэмрэ, урысыбзэмрэ анэмык1эу). Хэкужъым нэбгырэ мин 500-600 фэдиз |
285 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B4%D1%83%D1%80%D0%B8 | Къэдури | и темыр лъэныкъом щиӀ. КӀэлэеджакӀохэу Кфар Камэм | Камэм щипсэухэрэм еджэнэр щирагъэкъу Къэдурием. !Main |
286 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B7%D1%8D%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%8D%20%D0%96%D1%8D%D0%B1%D0%B0%D0%B3%D1%8A%D1%8B | Къэзэнокъуэ Жэбагъы | лъабжьэр гъэбыдэнырщ, цIыхум я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ. Хъыбархэм къызэрыхэщыжымкIэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы зи псалъэм пщIэ иIэ, зи акъылыр жыжьэ нэплъыс, захуагъэм ирилажьэ цIыху губзыгъэщ, къэрал лэжьакIуэщ, хэкумрэ къэбэрдей лъэпкъымрэ фIыгъуэ зэрахуилэжьыныр къалэн зыщищIыжауэ. А къалэныр хузэфIэмыкIамэ, Къэзэнокъуэ ... | щыгъуэ щIалэ дыдэт Жэбагъы. И ныбжь нэсри, Къэзэнокъуэ Жэбагъы, дунейм ехыжыху, къэбэрдей пщышхуэхэм, пщы уэлийхэм я чэнджэщэгъуу щытащ. Лъэпкъ Iуэху и пщэ далъхьэурэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы зыбжанэрэ ягъэкIуащ Къэбэрдейр а зэманым зыпыщIауэ щыта къэралхэм, пщыгъуэхэм. Тхыдэр щыхьэт тохъуэ, псалъэм папщIэ, Кърымымрэ Мэзку... |
287 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%B7%D1%8D%D0%BD%D1%8D%D0%BA%D1%8A%D0%BE%20%D0%94%D0%B6%D1%8D%D0%B1%D1%8D%D0%B3%D1%8A | Къэзэнэкъо Джэбэгъ | щыгъунэжщ Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр. Илъэс щищым нэблэгъауэ, адыгэхэм къадогъуэгурыкӀуэ а хъыбархэр, нобэр къыздэсми яӀуатэр. Къэбэрдейм и тхыдэм лъэужьышхуэ къыхимынатэмэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр | Къэзэнокъуэ Жэбагъы (1684 — 1750) — Адыгэ Хабзэм куэд хэзылъхьа, и губзыгъагъэм и хъыбар Къэбэрдей пщыгъуэм икӀауэ, щӀыпӀэ бжъыгъэхэм къаӀуэхут, |
288 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D0%BF%D0%BB%D1%8A%D0%B0%D0%BD | Къэплъан | горэ къегъотышъ изакъоу ащ шэпсэу. Непэ къэплъан лъэпкъыр зэрэщытэу кӀодыжьынкӀэ щынагъуэ хъугъэ. Пасэм Кэфказым щегъэджагъэу Ӏэндунесям нэс | ПстэумкӀи ионтэгъугъэр кг 270 мэхъу, зырызхэр кг 300-м нэсых, икӀыхьагъэр м 4-м нэсы. НахьыбэрэмкӀэ къэплъаным чӀыпӀэшъхо горэ къегъотышъ изакъоу ащ шэпсэу. Непэ къэплъан лъэпкъыр |
290 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D1%80%D1%8D%D1%89%D1%8D%D0%B5-%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA | Къэрэщэе-Черкес Республик | Краимрэ, Краснодар Краимрэ, (нэмыкIэ къэралыгъомэ ащыщэу Грузиемрэ) ягъунэгъу. Ц1ыфэу дэсхэр Адыгэхэри (черкес) абазэхэри къэрэщаехэри нэгъоихэри ермэлхэри украинхэри урысхэри. | ) – Урысые Федерацием хахьэу республикэ. Къэралыгъуабзэхэр – (къэбэртай) адыгабзэ, къэрэщэе-балъкъэрыбзэ, абазэбзэ, нэгъоибзэ, урысыбзэ. Республикэм и къэлэ шъхьаIэр – |
292 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%8D%D1%80%D1%8D%D1%89%D1%8D%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8A%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%B7%D1%8D | Къэрэщэе-балъкъэрыбзэ | Нахьыбэу зыщыгущаӀэхэрэр – КъБР-рэ, КъЧР-рэ. КъБР-ым мин 150 фэдиз, КъЧР-ым мин 230 фэдиз гущыӀэшъоу щэпсэу. КъБР-рэ, | яныдэлъфыбз. Тырку бзэкупым щыщ. Нахьыбэу зыщыгущаӀэхэрэр – КъБР-рэ, КъЧР-рэ. КъБР-ым мин 150 фэдиз, КъЧР-ым |
294 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD | Кыргызстан | Алмазбек Атамбаев. Къэрал тхьэматэр – Темир Сариев. ЦIыфхэр Географие Азием ыку ит. Гъунэгъухэр: Таджикистан, Казахстан, Узбекистан, Китай. Тарихъ 1991-рэ илъэсым | – Азием ит къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Бишкек. ЦIыфэу нэбгырэ млн 6-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 198 500 км². БзэшъхьаIэхэр – кыргызыбзэрэ, урысыбзэрэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу |
295 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%84 | КӀымаф | — | !Main category |
296 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8B%D1%89 | КӀыщ | !Main category | !Main category |
297 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D3%80%D0%B0%D0%BF%D3%80%D1%8D | КӀэнкӀапӀэ | лӀэу-жыгъоу кӀэнкӀэшкуалъэр зэрагъэуцощтыгъэр. !Main | хьакъу-шыкъу лӀэу-жыгъоу |
298 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D3%80%D1%8D%20%D0%BF%D1%85%D1%8A%D0%B0%D0%BF | КӀэнкӀэ пхъап | – кIэнкIэшкуалъэр зэрашхыщтыгъэ | кIэнкIэшкуалъэр зэрашхыщтыгъэ пхъэ |
299 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D3%80%D1%8D%D0%BD%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8D%D0%BB%D1%8A%D1%8D%20%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%B4 | КӀэнэкӀэлъэ орэд | орэд. !Main | орэд. !Main |
304 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0-%D0%9F%D0%B0%D1%81 | Ла-Пас | тхьаматэр – Хуан Фернандо дель Гранадо Косио. | фэдиз дэс. Къэлэ тхьаматэр – Хуан Фернандо дель Гранадо Косио. Тарихъ 1548 |
305 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8D%D0%B6%D1%8A | Лабэжъ | и | — Адыгэ |
306 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BE%D1%81 | Лаос | 6.5-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 236 800 км² . БзэшъхьаIэр — лаосыбзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр — Тюммали Сайнясон. | къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 236 800 км² . БзэшъхьаIэр — лаосыбзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр — Тюммали Сайнясон. Къэрал тхьэматэр — Тхонгсинг Тхаммавонг. |
307 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%81%2C%20%D0%9F%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD | Лаплас, Пьер-Симон | НахьыбэмкӀэ ошъогу механикэм, дифференциал системэхэм ащылэжьагъ. "Ошъогу механикэм ятэкӀэ" алъытэ. Еплъ Лапласым и метод Лапласым и оператор Лапласым и теорем | 1827, Париж) — XVIII-XIX-рэ лӀэшӀэгъухэм псэугъэ франц шӀэныгъэлэжь, хьисапым, физикэм ыкӀи нэмыкӀ шӀэныгъэ къутамэхэм щылэжьагъ. НахьыбэмкӀэ ошъогу механикэм, дифференциал системэхэм ащылэжьагъ. "Ошъогу |
308 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5 | Латвие | Хэгъэгу лIышъхьэр – Раймонд Вейонис. Къэрал тхьаматэр – Лаймдота Страуюма. Географие Еуропэм ышъхьэ ит. Балтик Хым ыIушъо тет. Белоруссиер, Литуаниер, Эстониер, Урысыер игъунэгъух. ХымкIэ Финландымрэ, Швециемрэ апэчыжьэп. Къэрал | Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Раймонд Вейонис. Къэрал тхьаматэр – Лаймдота Страуюма. Географие Еуропэм ышъхьэ ит. Балтик Хым ыIушъо |
309 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B5 | Либерие | Къэрал лIышъхьэр – Элен Джонсон-Серлиф. Хэгъэгу тхьаматэр – Джозеф Бокай. Географие Гъунэгъухэр: Сьерра-Леоне, | Сьерра-Леоне, Гвинейе, Кот-д-Ивуар. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Тарихъ 1847-рэ гъэм лъапсэ фашIыгъ къэралым. |
310 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B5 | Ливие | гъэм зао рашIылIи, Каддафи заукIым, бырсыр мыухыжьыр яIэ хъугъэ. Географие Гъунэгъухэр: Тунис, Мысыр, Алжир, Чад, Нигер, | Нэбгырэ млн 5 фэдиз щэпсэу. КъэлэшъхьаIэр – Триполи. Тарихъ Ливием и лIышъхьэу бэрэ щытыгъ Муаммар Каддафи. Ау 2011-рэ гъэм зао рашIылIи, |
311 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%B0 | Лима | Тарихъ 1535 гъэм лъапсэ фашIыгъ. | Лима – къалэ, Перум и |
312 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD | Лиссабон | Португалием и къэлэшъхьа1. | къэлэшъхьа1. Ц1ыфэу нэбгырэ млн |
313 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Литуание | чIырэу иIэр 65 300 км² (дунаемкIэ я-123). БзэшъхьаIэр – литуаныбз. Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – | Еуропэм хэт къэрал. Къэлэ шъхьаIэр – Вилнюс. ЦIыфэу нэбгырэ млн-3 фэдиз щэпсэу, нахьыбэмкIэ – литуанхэр. Хэгъэгум чIырэу иIэр 65 300 км² (дунаемкIэ я-123). БзэшъхьаIэр – литуаныбз. Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. |
314 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD | Лондон | Британиешхом ык1и Англием я къэлэ шъхьа1. Еуропэм ык1и Дунаем и къэлэшходэдэмэ | Псыхъоу Темзэм тет. Темыр хы1ушъом пэчыжьэп. Къэлэ тхьэматэр – |
315 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%83%D0%B8%20%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B3 | Луи Армстронг | Armstrong, Louis Daniel «Satchmo» Armstrong, 1901 шыщхьэIум и 4, | Armstrong, Louis Daniel «Satchmo» Armstrong, 1901 шыщхьэIум и 4, Ниу Орлинс — |
316 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%B3%D1%83%D0%BF%D1%81 | Лъэгупс | маистэ зэтелъым пае лъэгум чIэкIрэ къопсэу радэщтыгъэр. | зэтелъым пае лъэгум чIэкIрэ къопсэу радэщтыгъэр. |
317 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%B3%D1%83%D0%BF%D1%86%D3%80 | ЛъэгупцӀ | !Main category | !Main |
318 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%8D%D3%80%D1%83 | ЛъэкӀэӀу | алъ1э1у ис: унэгъуит1оу | дэдэу шысхэр |
319 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%BF%D0%BA%D1%8A | Лъэпкъ | Лъэпкъ – лъэпкъьӀм | зэхадзэкӀэ ыгъэ псыъэу зэригъэфэгъэ |
320 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%BF%D0%BA%D1%8A%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8A%D1%82%D1%83%D1%80 | Лъэпкъ кулътур | ыгъэ псыъэу зэригъэфэгъэ | акъь1л зэхадзэк1э ыгъэ псыъэу |
321 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D0%BF%D1%8D%D0%B5%D1%83 | Лъэпэеу | хьэогъма ашыш, ари бэм ашъ дунаиэмг топамджэ маджгунфаи тӏу купхьу | дунаиэмг топамджэ маджгунфаи тӏу купхьу ахьмэ джэгуакӏхьэ 22 |
322 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D1%80%D1%8B%D0%B3%D1%8A | Лъэрыгъ | шыум ылъакъохэр зэрытыр ары. | теуцопIитIоу шыум ылъакъохэр зэрытыр ары. |
323 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D1%8B%D1%86%D0%BE%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%B4 | Лъэтегъэыцоорэд | мылъэпэонэоным пае а1оти к1элэц1ык1ухэр зыхэлэжьэрэ | мылъэпэонэоным пае а1оти к1элэц1ык1ухэр |
324 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D1%8D%D1%85%D1%8D%D0%BC%D1%8B%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%BD | Лъэхэмыхьан | гъэнэфагъэм кьы к1оц1 зарамыгъэлъэгъоу къызэращак1ухьэщтыгъэр. | гъэнэфагъэм кьы к1оц1 зарамыгъэлъэгъоу къызэращак1ухьэщтыгъэр. |
326 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8C%D1%8D%D0%B3%D1%83%D1%86 | Льэгуц | зык1этым иджэхашьу !Main category | унэ к1ыхъэм кеш1эк1ыгъэ |
327 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D3%80%D0%B0%D0%BA%D1%8A%D0%BE%D0%BC%20%D1%86%D3%80%D1%8B%D1%84 | ЛӀакъом цӀыф | Ӏофыр фагъазэщтыгъэ. ЯӀахьыл-гупсэхэу лӀэхэрэм тхьэлъэӀухэр атрашӀыхьэщтыгъэх. ЧӀыгур атӀыщти, зидунай зыхъожьыгъэ цӀыфыр утӀыӀугъэу ащ чӀалъхьэщтыгъэ. ЯтӀэр | ЯтӀэр тырамытэгъожьызэ хьап-щып зэфэшъхьафхэр ащ ралъхьэщтыгъэх - лагъэхэр, Ӏашэхэр, |
330 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B4 | Мадрид | 3.3 фэдиз ц1ыфэу дэс. | къэлэшъхьа1. Нэбгырэ млн 3.3 фэдиз |
332 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB%2C%20%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81%20%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA | Максвелл, Джеймс Клерк | ащыщ. Непэрэ электродинамикэм ылъапсэ фиш1ыгъ (Максвеллым и теорем), газмэ я кинетик теорие ылъапсэ фэзыш1ыгъэмэ ащыщ, ащ нэмык1 ш1эныгъэ бэдэдэмэ иш1уагъэ як1ыгъ. | Непэрэ электродинамикэм ылъапсэ фиш1ыгъ (Максвеллым и теорем), газмэ я кинетик теорие ылъапсэ |
333 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D0%B5 | Малайзие | щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 330 803 км². БзэшъхьаIэр – малаибзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – пачъыхьэу Абдул Халим Муадзам Шах. Къэрал тхьэматэр – Наджиб Тун | иIэр 330 803 км². БзэшъхьаIэр – малаибзэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – пачъыхьэу Абдул Халим Муадзам Шах. Къэрал тхьэматэр – Наджиб Тун Разак. ЦIыфхэр |
334 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B8 | Мали | Ибрагим Бубакар Кейта. Хэгъэгу тхьаматэр – Модибо Кейта. Географие Гъунэгъухэр: Мауритание, Алжир, Нигер, Буркина-Фасо, Кот-д-Ивуар, Гвинейе. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Тарихъ 1960-рэ илъэсым шъхьафитэу хъугъэ. Бэрэ Францием и колониеу | – францыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Ибрагим Бубакар Кейта. Хэгъэгу тхьаматэр – Модибо Кейта. Географие Гъунэгъухэр: Мауритание, Алжир, Нигер, Буркина-Фасо, Кот-д-Ивуар, Гвинейе. Африкэм |
335 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%BD | Мамун | фэIазэх. Мамуным и щхын нэхьбэмкI пхъэшъхьэ-мышъхьэрэ кIэрэ уыцрэ | дэпшэиэным лъэшэу фэIазэх. Мамуным и щхын нэхьбэмкI пхъэшъхьэ-мышъхьэрэ кIэрэ уыцрэ |
336 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 | Мауритание | Марокко, Сенегал, Алжир, Мали. Африкэм и тыгъэкъохьапIэ щыI. Атлант Океаным ыIушъо тет. Тарихъ 1960-рэ илъэсым шъхьафитэу хъугъэ. Бэрэ Францием и колониеу щытыгъэ. | чIырэу иIэр 1 030 700 км². БзэшъхьаIэхэр – арапыбзэ, францыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Мохаммед ульд Абдель Азиз. Гуадзэр – Яхья ульд Хадемин. Географие Гъунэгъухэр: Марокко, Сенегал, Алжир, Мали. Африкэм и |
337 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%85%D1%8A%D1%83%D1%88%D1%8D | Махъушэ | а щыщ. НахьыбэрэмкІэ лъэс 40ыкІ, 60ыкІ игъашІэ. Махъушэхъуым ытамэ ылъэгагъэ 1.85 м мэхъуы, ау ысыджы 2.15 | Махъуш-эр, икІи Махъшэ раІо, псэушъхьэхэмэ а щыщ. НахьыбэрэмкІэ лъэс |
338 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D1%8D | Мексикэ | Энрике Пенья Ньето. Къэрал хасэм итхьаматэр – Мигель Барбоса Уэрта. Гвадалахара Географие Ишъхъэрэ Америкэм ычIэгъ ит. Игъунэгъухэр: АШЗ, Гуатемалэр, | Америкэм ит къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр — Мексикэ-къалэ. ЦIыфэу нэбгырэ млн 121-м къехъу щэпсэу (дунаемкIэ я-11). Хэгэгум чIырэу иIэр 1 972 550 км² (дунаемкIэ я-14). БзэшъхьаIэр — испаныбзэр; |
339 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82 | Меот | ехьэх. КъухьэшIыными зиххэм хэшIыкI ин фыряIагъ. Хым итхьэу Хьатх исурэтхэмкIэ ахэр агъэкIэракIэщтыгъэх. Зихием гъэпщылIэныр щылъэшыгъ. УнэIутхэу къаубытыхэрэр Боспор къалэхэм ащащэщтыгъэх. Тиэрэ ыпэкIэ апэрэ лIэшIэгъум | УнэIутхэу къаубытыхэрэр Боспор къалэхэм ащащэщтыгъэх. Тиэрэ ыпэкIэ апэрэ лIэшIэгъум Понтийскэ царствэм иIэпыIэгъу Зиххэр щэгугъух. Зэрэтыгъощтыгъэхэм ыкIи |
340 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82-%D0%A3%D1%80%D1%8B%D0%BC%20%D3%80%D0%BE%D1%84%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE%D1%85%D1%8D%D1%80 | Меот-Урым Ӏофыгъохэр | итыгъэ заохэр зэпэух. Боспорымрэ меотхэмрэ ясатыу зэпхыныгъэ нахь мэпытэ. Боспор къалэхэм хьалыгъур меотхэм арагъэгъоты, ижъырэ Грецием икъалэхэм, джащ фэдэу Афинэ мы гъомлапхъэр щыӀуагъэкӀы. Ижъырэ грекхэм якультурэ меотхэм къахэхьэ. Греческэ дзэ Ӏашэхэр, | зэпэуцужьыныгъэхэр къетаджэх. Меотхэр боспор къалэхэм атебэнэ зэпытых. 438-рэ илъэсым Боспор къэралыгъом меотхэм къахэкӀыгъэ Спарток I ипащэ мэхъу. Ар къызыкӀуагъэм къыщыублагъэу зиххэмрэ грекхэмрэ азыфагу итыгъэ заохэр зэпэух. Боспорымрэ меотхэмрэ ясатыу зэпхыныгъэ нахь мэпытэ. Боспор |
341 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%20%D0%B4%D0%B7%D1%8D | Меот дзэ | къатехьэхэу ыублагъ. Тиэрэ ыпэкIэ ятIонэрэ лIэшIэгъум ыгузэгухэм адэжь меотхэм агъэфедэрэ Iэмэ-псымэхэм сармат Iашэхэр, хьакъу-шыкъухэр, чIыгур зэралэжьырэ пкъыгъохэр къахэхьэх. | плъэкIыщт. КъыкIэлъыкIорэ илъэсхэм сарматхэм яфэмэ-бжьымэхэр меотхэм къатехьэхэу ыублагъ. Тиэрэ ыпэкIэ ятIонэрэ лIэшIэгъум ыгузэгухэм адэжь меотхэм агъэфедэрэ Iэмэ-псымэхэм сармат Iашэхэр, хьакъу-шыкъухэр, чIыгур зэралэжьырэ пкъыгъохэр къахэхьэх. |
342 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%D1%85%D1%8D%D0%BC | Меотхэм | ахэсхэм шыхэр бэу яIагъ, чIыгулэжьыным пылъыгъэх. Шъофхэм ащыпсэущтыгъэ меотхэр былымхъуныр ары зыфэгъэзэгъагъэхэр. Джащ фэдэу унэгъо хъызмэтым | лIагъэм ихьадэ краскэ плъыжь тыракIэщтыгъэ, машIом ышъо ар зэрэфэдэм пае. Кавказым икъежьапIэ икъушъхьэхэм ыкIи ичIышъхьашъохэм меотхэр ащыпсэущтыгъэх. Къушъхьэхэм ахэсхэм шыхэр бэу яIагъ, чIыгулэжьыным пылъыгъэх. Шъофхэм ащыпсэущтыгъэ меотхэр былымхъуныр ары |
343 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%D1%85%D1%8D%D0%BC%20%D0%B0%D1%84%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D1%83 | Меотхэм афэдэу | илъэсым грек къалэхэу Керченскэ хыдэкIыпIэм инэпкъыхэм аIутыгъэхэр зэхэхьэхи, зы къэралыгъо зашIыгъ. Боспорскэ царствэкIэ ащ еджагъэх. Ащ игупчэу хъугъэ-Пантикалей. | Меотхэм афэдэу синдхэр чIыгулэжьыным, былымхъуным, пцэжъые ешэным пылъыгъэх, IэшIэгъэ зэфэшъхьафхэр ашIынхэм фэIэзагъэх. Синдикэр- гъэпщылIэкIо къэралыгъоу щытыгъ. Тиэрэ |
344 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%D1%85%D1%8D%D0%BC%20%D1%8F%D3%80%D0%B0%D1%88%D1%8D%D1%85%D1%8D%D1%80 | Меотхэм яӀашэхэр | Ау хымэ цIыфэу ядэжь къеблэгъагъэм мыхъо- мышIагъэхэр ыгу илъхэу зегуцафэхэкIэ, ащ пэуцужьыщтыгъэх. Пыйхэм япчъагъэ бэ зыхъукIэ, ащ лъыпытэу ахэм ябэнынхэу меотхэм амал яIагъэп, ау | цIыфэу ядэжь къеблэгъагъэм мыхъо- мышIагъэхэр ыгу илъхэу зегуцафэхэкIэ, ащ пэуцужьыщтыгъэх. Пыйхэм япчъагъэ бэ зыхъукIэ, ащ лъыпытэу ахэм ябэнынхэу меотхэм амал яIагъэп, ау сыд фэдиз уахътэ тешIагъэми, яфэшъуашэр ахэм арагъэгъотыжьыщтыгъэ.Ащыщ къаукIыгъэмэ, ащ фэдэ къабзэу адэзекIожьыщытыгъэх. Анахь лъэшэу пыир загъэпщ... |
345 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%D1%85%D1%8D%D1%80 | Меотхэр | Меотхэм тхьэшIошIхъуныгъэ пытэ яIагъ. !Main | Iофым елъытыгъэу лIакъо гъэнэфагъэ къыгъэпсыщтыгъэ. Меотхэм тхьэшIошIхъуныгъэ пытэ |
346 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%BE%D1%82%D1%85%D1%8D%D1%80%2C%20%D0%B7%D0%B8%D1%85%D1%85%D1%8D%D1%80 | Меотхэр, зиххэр | машӀом, нэфынэм ыкӀи фабэм ятхь ары. ЩыӀэныгъэм мыхэр ылъапсэхэу аӀощтыгъэ ыкӀи лъэшэу агъэлъапӀэщтыгъэх. ЦӀыфэу лӀагъэм ихьадэ краскэ плъыжь тыракӀэщтыгъэ, машӀом ышъо ар зэрэфэдэм пае. Кавказым икъежьапӀэ икъушъхьэхэм ыкӀи ичӀышъхьашъохэм меотхэр ащыпсэущтыгъэх. Къушъхьэхэм ахэсхэм шыхэр бэу яӀагъ, чӀыгулэжьыным пылъ... | аукӀыщтыгъэ, ышъхьэ паупкӀыти, хьадэр агъэстыжьыщтыгъэ. Зыгу хагъэкӀыгъэ меотым джэуап аритыжьынэу игъо имыфэу дунаим зехыжьыкӀэ, мы пшъэрылъыр иӀахьылхэм агъэцэкӀэжьын фэягъ. Пыир щэӀэфэ меотыр "лӀагъэхэм ядунай" ихьан ымылъэкӀыщтэу алъытэщтыгъэ. Ащ мэхьанэшхо зэрэратырэм къыхэкӀэу, лӀагъэм гухэлъэу иӀагъэр игупсэхэм ... |
347 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BA | Мозамбик | – Филипе Ньюси. Хэгъэгу тхьаматэр – Карлуш Агостиньо ду Росариу. Географие Гъунэгъухэр: Танзание, Малави, Замбие, Зимбабве, Суазиленд, Къыблэ Африкэ | Мозамбик – Африкэм ит къэралыгъу. КъэлэшъхьаIэхэр – Мапуто. Нэбгырэ млн 25 къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр |
348 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B5 | Молдавие | руманыбз. Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Николае Тимофти. Къэралыгъо тхьаматэр – Мая Санду. Географие Еуропэм ытыгъэкъокIыпIэ лъэныкъом щыI. Украинэмрэ, Руманиемрэ азыфагу ит Молдавиер. Къэралыгъо щытыкIэр Хасэ (парламент) республикэу щыт | Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ. ДЛО-м хахьэ. Хэгъэгу лIышъхьэр – Николае Тимофти. Къэралыгъо тхьаматэр – Мая Санду. Географие Еуропэм ытыгъэкъокIыпIэ лъэныкъом щыI. Украинэмрэ, Руманиемрэ азыфагу ит Молдавиер. Къэралыгъо щытыкIэр |
349 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D1%80 | Молиер | — фрэнджым щыщ усакӀуэ цӀэрыӀуэ. | Jean Baptiste Poquelin; 1622–1673) |
350 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B5 | Монголие | ЦIыфэу нэбгырэ млн 3-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 564 116 км². БзэшъхьаIэр – монголыбзэр. | ыку щыIэ къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Улан-Батор. ЦIыфэу нэбгырэ млн 3-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 1 564 116 км². БзэшъхьаIэр – монголыбзэр. ДЛО-м хахьэ. |
351 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0 | Москва | театрэхэр бэу дэтых. ЗэкIэмэ анахь зэлъашIэрэр оперэмрэ балетымрэ ятеатрэ ин ары. Москва ятIокIэнэрэ тIурэ Олимпийскэ джэгукIэхэр щыкIуагъэх. Москва минрэ шъиблрэ шъэныкъорэ тфырэ илъэсым Ломоносовым ыгъэпсыгъэ Российскэ университетыр дэт. Минрэ шъибгъурэ щэкIрэ тфырэ илъэсым Москва метрополитен къыщызэIуахыгъ. Джы ащ ... | къызтекIыгъэр псыхъор ары. Тэрэз дэдэу щысыпIэм ыныбжьыр къаIон алъэкIырэп, ау апэрэу тхыгъэу игугъу зашIыгъэр 1147-рэ илъэсыра ары. Юрий Долгорукий зыцIэу урысыпшэу ащыгъум хьакIапIэ щищIыгъэ фэдэу. Ар лIэшIэгъуийкIэ узэкIэIэбэжьмэ пщэу Юрий Долгорукэм ыгъэпсыгъ. ЯпшIыкIухэнэрэ лIэшIэгъум Иван Грознэм итетыгъом Москва... |
353 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D0%B4%D1%85%D1%8C%D1%8D%D1%82%20%D0%90%D1%85%D1%8C%D0%BC%D1%8D%D0%B4 | Мыдхьэт Ахьмэд | зыхуэупсахэм я деж. Абы и щапхъэу къэпхь хъунущ тырку литературэр ноби зэрыкIуэ гъуэгур зыубзыхуам ящыщ зы, тхакIуэшхуэ, адыгэлI щэджащэ Мыдхьэт (Хьэгъур) Ахьмэд. XIX лъэщIыгъуэм и кIэхэм XX и пэщIэдзэхэм псэуа адыгэ тхакIуэ, узэщIакIуэ Ахъмэтыкъуэ Юрэ (Къэзибэч) Тыркум кIуэрейт: а лъахэрат ар езыр къыщалъхуар, Грузием... | зыдахъуэж зэманым, къэзыухъуреихь дунейм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм елъытауэ. Псом хуэмыдэу ар щынэрылъагъущ творческэ гъуэгуанэ кIыхькIэ Тхьэр зыхуэупсахэм я деж. Абы и щапхъэу къэпхь хъунущ тырку литературэр ноби зэрыкIуэ гъуэгур зыубзыхуам ящыщ зы, тхакIуэшхуэ, адыгэлI щэджащэ Мыдхьэт (Хьэгъур) Ахьмэд. XIX лъэщIыгъу... |
354 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D0%B5%D0%BA%D1%8A%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%8D | Мыекъуапэ | ис чыл» пӀоу зэбдзэкӀын плъэкӀыщт. Тарихъ Тарихъым къызэришӀэжьырэмкӀэ "Мыекъуапэр" 1825-рэ илъэсым апэу ягугъу ашӀыгъ (тхыгъэу). Ар урыс документхэм къахэкӀыгъ. Къалэр жъоныгъуакІэм итІокІырэ тфырэм 1857 (минрэ шъийрэ шъэныкъорэ блырэ) илъэсым агъэпсыгъ. Экономикэр Совет зэманым щегъэжьагъэу Мыекъуапэ завод бэлахьхэр ... | 1825-рэ илъэсым апэу ягугъу ашӀыгъ (тхыгъэу). Ар урыс документхэм къахэкӀыгъ. Къалэр жъоныгъуакІэм итІокІырэ тфырэм 1857 (минрэ шъийрэ шъэныкъорэ блырэ) илъэсым агъэпсыгъ. Экономикэр Совет зэманым щегъэжьагъэу Мыекъуапэ завод бэлахьхэр дэтых. НэмыкӀ Мыекъопэ културэ - дунаемкӀэ щызэлъашӀэрэ археолог |
357 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D0%B5%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%8D%D0%BF%D1%8D%20%D0%BA%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D0%BE | Мыекъуэпэ къедзыгъо | Къедзыгъом и л1ышъхьэр – Петрусенко Алексей Георгиевич. Географиер Тарихъ Ц1ыфэу щыпсэухэрэр Ц1ыф нэбгырэ мин 60 фэдиз дэс (2013-рэ | къедзыгъуиблмэ ащыщэу зы. Къуэджэ шъхьа1эр – къуаджэу Тульский. Къедзыгъом и л1ышъхьэр – Петрусенко Алексей Георгиевич. Географиер Тарихъ Ц1ыфэу щыпсэухэрэр Ц1ыф нэбгырэ |
358 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 | Мысыр | ас-Сисси. Географие ТыгъэкъохьапIэмкIэ Ливиер игъунэгъу, тыгъэкъокIыпIэмкIэ – Исраил, къыблэмкIэ – Судан, адрэмкIэ – хыIушъу (Хыгурытымрэ, Хыплъыжьымрэ). | Мысыр, Египет — Африкэм ит къэралыгъу. Арап къэралыгъомэ ащыщэу анахь инышху (цIыф пчъагъэу дэсымкIэ; 2015-рэ илъэсымкIэ млн 85 фэдиз). КъэлэшъхьаIэр – |
359 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D1%88%D1%8A%D1%8D | Мышъэ | щыщ. Мышъэбзымрэ и щырхэмрэ шытгъэземэ, пстэумкIи мышъэр мыцIышъу, и | щыщ. Мышъэбзымрэ и щырхэмрэ шытгъэземэ, пстэумкIи мышъэр |
360 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%8A%D0%BE%D1%85%D1%8D%D1%80 | Мэрэтыкъохэр | лӏакъо. Пасэм пщэхьа псыхъом ишъхэмкӏэ Пщэхьэрэ цецерэ | (урысыбзэкӏэ: Меретуковы) — Адыгэ лӏакъо. Пасэм пщэхьа псыхъом ишъхэмкӏэ Пщэхьэрэ |
361 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BF%D1%8D%D1%80%D1%8B%D0%B4 | Мэстэпэрыд | дэрэ пшъашъэр. !Main | мэстэпэрыд – |
362 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D1%82%D1%8D%D3%80%D1%8D%D0%B3%D1%83%D0%B0%D1%83%D1%8D%D1%80 | МэтэӀэгуауэр | МэтэӀэгуауэр джэгъогъу копытӀу рыджэгухь. тэдэрэзым джэгуакӀу | джэгуакӀу 5 хэт. МэтэӀэгуауэр донаимджэ спорт |
363 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%83%D0%BB%D1%8A%D1%8D%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D1%88%D1%85%D1%8D | Мэхъулъэгъашхэ | шӀу-пщымрэ алъэхэхьан фит хъуным пае нысэм | рагъэ- блэгъэнышъ ахъакӀэныр. !Main category |
364 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D1%88%D3%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C | МэшӀуашъхь | шъхьафэу щыпсэухэ зыхъукӀэ къызщыхъугъэ | зыхъукӀэ къызщыхъугъэ унэр ямэшӀуашъхъэу |
368 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8 | Найроби | Къалэм къеухъурэекIыгъэх цIыф тхьамыкIэхэр зыщыпсэурэ районхэр. Псэушъхьэхэр | нэбгырэ млн 4 фэдиз дэс. |
369 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8D%D1%81%20%28%D0%BA%D1%8A%D1%8D%D1%88%D1%8A%D0%BE%D0%BA%D3%80%D0%BE%20%D0%BA%D1%83%D0%BF%29 | Налмэс (къэшъокӀо куп) | и академик къэшъокӀо куп, дунаем лъэшэу щызэлъашӀэ. ГъэшӀэгъон НэмыкӀэу еплъ Ислъамый | дунаем лъэшэу щызэлъашӀэ. ГъэшӀэгъон НэмыкӀэу еплъ Ислъамый (орэдыӀо куп) Жъыу |
370 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BA | Налшык | мин 240 фэдиз дэс (2013-рэ илъэск1э). Къэлэ тхьаматэ 1офыр зыгъэцак1эрэр – Кладько Игорь Евгений ыкъор. Псыхъоу Тэрчым тет. Физик-географ щытык1эр Тарихъыр 1822-рэ илъэсым урысмэ адыжьым пытап1э щаш1ыгъэу а1о. Зыхэм | Къэбэртэе-Балъкъэр Республикэм и къэлэ шъхьа1. Ц1ыф нэбгырэ мин 240 фэдиз дэс (2013-рэ илъэск1э). Къэлэ тхьаматэ 1офыр зыгъэцак1эрэр – Кладько Игорь Евгений ыкъор. Псыхъоу Тэрчым тет. Физик-географ щытык1эр Тарихъыр |
371 | https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D0%B5 | Намибие | иIэр 825 418 км². БзэшъхьаIэр – англыбзэ. Къэрал лIышъхьэр – Хаге Гейнгоб. Хэгъэгу тхьаматэр – Саара | Хэгъэгу тхьаматэр – Саара Куугонгельва-Амадхила. Географие Гъунэгъухэр: Къыблэ Африкэ Республикэ, Анголэ, Замбие, Ботсванэ. Африкэм ычIэгъ щыт, Атлант Океаным ыIушъо тет. Тарихъ 1990-рэ гъэм шъхьафитэу |