authors listlengths 0 10 | date_download stringlengths 25 25 | date_modify float64 | date_publish stringlengths 19 19 ⌀ | description stringlengths 1 54.5k ⌀ | filename stringlengths 27 3.17k | image_url stringlengths 22 365k | language stringclasses 44
values | localpath float64 | title stringlengths 1 200 ⌀ | title_page float64 | title_rss float64 | source_domain stringlengths 5 120 | maintext stringlengths 56 100k ⌀ | url stringlengths 16 1.99k | fasttext_language stringclasses 19
values | date_publish_final stringlengths 9 10 | path stringlengths 75 190 | list_text listlengths 2 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
[] | 2016-09-21 08:56:12+00:00 | null | 2016-09-21 07:12:20 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Fla-uabra-entrega-los-sos-certificaos-y-diplomes-nel-paraninfu%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2015/09/IMG_20150910_190403.jpg | es | null | La UABRA entrega los sos certificaos y diplomes nel Paraninfu | null | null | asturnews.com | La UABRA entrega los sos certificaos y diplomes nel Paraninfu
Esti xueves 22 de setiembre, a les 19 hores, nel Paraninfu de la Universidá d’Uviéu va tener llugar el pieslle oficial y entrega de Certificaos y Diplomes de la Universidá Asturiana de Branu (UABRA) cola presencia del Conseyeru de Educación y Cultura y el Rector de la Universidá.
El Rector de la Universidá d’Uviéu, el Conseyeru d’Educación y Cultura, la Presidenta de l’Academia de la Llingua Asturiana, la Direutora de la UABRA y l’Alcalde de Cangas del Narcea piesllen oficialmente’l programa d’actividaes de la Universidá Asturiana de Branu (UABRA). L’actu sedrá esti xueves 22 de setiembre, a les 19 hores, nel Paraninfu de la Universidá d’Uviéu (c/ San Francisco).
Nos cursos participaron más d’un centenar de persones nos niveles que s’impartieron: Cursu Elemental de Llingua Asturiana, Cursu Avanzáu de Llingua Asturiana, los Cursos d’Afondamientu Cultural y Llingüísticu Capacitación pa la Traducción al Asturianu; Internet y Escuela, un enfoque práuticu; Xuegos y tradiciones populares asturianes; Ecoloxía y Mediu Ambiente n’Asturies y la segunda fase del Curso de Capacitación en Gallego-Asturiano.
A lo llargo del actu, que se fairá dafechu n’asturianu, intervendrán toles personalidaes presentes nel actu: l’Alcalde de Cangas del Narcea, D. José Víctor Rodríguez; la Direutora de la UABRA, Dña. Cristina Valdés; la Presidenta de l’Academia, Dña. Ana Mª Cano González; el Conseyeru d’Educación y Cultura, D. Xenaro Alonso y el Rector de la Universidá d’Uviéu, D. Santiago García Granda. | http://asturnews.com/la-uabra-entrega-los-sos-certificaos-y-diplomes-nel-paraninfu/ | ast | 2016-09-21 | asturnews.com/5bb25524bafd32213c0be043a956e2732e6ce5d1ad11236504e4d749580e84a6.json | [
"La UABRA entrega los sos certificaos y diplomes nel Paraninfu\nEsti xueves 22 de setiembre, a les 19 hores, nel Paraninfu de la Universidá d’Uviéu va tener llugar el pieslle oficial y entrega de Certificaos y Diplomes de la Universidá Asturiana de Branu (UABRA) cola presencia del Conseyeru de Educación y Cultura y... |
[] | 2016-09-02 06:49:02+00:00 | null | 2016-09-02 06:29:37 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Flos-talleres-infantiles-daviles-tia-siguen-en-septiembre%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2016/06/TIA-Verano_2016.jpg | es | null | Los Talleres Infantiles d’Avilés (TIA) siguen en septiembre | null | null | asturnews.com | Los Talleres Infantiles d’Avilés (TIA) siguen en septiembre
Siguiendo cola esperiencia positiva de la edición de branu, Selmana Santa y Navidá, como novedá p’anguaño habilitóse la posibilidá de matriculase tamién nos periodos non lectivos de xunu y setiembre. La TIA, amás de ser un programa que fomenta la educación en valores al traviés d’actividaes artístiques, culturales y deportives nel tiempu d’ociu de los y les menores, tamién ye una midida de conciliación de la vida personal y llaboral.
Ta disponible pa les families empadronaes n’Avilés y tamién pa les persones que trabayen equí y les actividaes van realizase los díes 1, 2, 5, 6, 7 y 9 de setiembre ente les 8:00 y les 15:00 nos colexos de Versalles y El Quirinal.
Como en toles ediciones previes, sobre los precios públicos axustaos (57,60 euros pa los cinco díes d’actividaes ensin comedor y de 81,30 euros con comedor) tamién se contempla la posibilidá de bonificación.
La matrícula va ser por orde d’inscripción, habilitándose tamién una llista de reserva. Les inscripciones van poder tramitase nel Serviciu d’Educación (Edificiu Fueru. C/Fernando Morán, 26, baxu) n’horariu de 8:00 a 14 hores antes del día d’entamu de l’actividá.
Anguaño, la TIA de branu rexistró 497 matrícules en xunu, xunetu y agostu. Pal períodu de setiembre hai matriculaos enagora 44 neños y neñes. | http://asturnews.com/los-talleres-infantiles-daviles-tia-siguen-en-septiembre/ | ast | 2016-09-02 | asturnews.com/60af6a983b6524a7408f6f7adca467ff4ad38c7ff2bed9b3284a00ff50c82eb5.json | [
"Los Talleres Infantiles d’Avilés (TIA) siguen en septiembre\nSiguiendo cola esperiencia positiva de la edición de branu, Selmana Santa y Navidá, como novedá p’anguaño habilitóse la posibilidá de matriculase tamién nos periodos non lectivos de xunu y setiembre. La TIA, amás de ser un programa que fomenta la educaci... |
[] | 2016-09-13 08:52:55+00:00 | null | 2016-09-13 07:35:09 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Fel-rector-remembro-a-heaney-nasturianu-na-apertura-del-cursu-academicu%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2016/09/0.jpg | es | null | El rector remembró a Heaney n’asturianu na apertura del cursu académicu | null | null | asturnews.com | El rector remembró a Heaney n’asturianu na apertura del cursu académicu
El rector de la Universidá d’Uviéu, Santiago García-Granda remembró al premiu nobel irlandés Seamus Heaney nun discursu nel qu’emplegó l’asturianu na apertura del cursu académicu 2016-2017.
Nun discursu nel que’l rector fizo un repasu de los llogros del curus pasáu, Santiago García-Granda caltuvo’l so apueste pol trillinguismu y exemplificó nos versos del irlandés Seamus Heaney el so obxetivu de llograr facer un camín colos “güeyos llimpios” y dexando atrás la escuridá.
El rector refirióse al premiu Nobel como “veraneante enamoráu d’esta tierra” que dexó bien a les clares que “la cultura global, la cultura universal, ye la suma de les cultures llocales” y que “la meyor forma de progresar ye nortiando. Pero nortiaramás de mirar pal cielu, pal horizonte [pa orientase] tien n’asturianu también el significáu d’andar d’un llau pa otru ensin facer nada, perdiendo’ltiempu”. Y darréu dexó afitao que’l so enfotu yera “desaniciar el segundu significáu del nuesu diccionariu y orientanos pa sobrevivir a les dificultaes del futuru mirando lloñe con responsabilidá”.
Santiago García Granda retomó a lo postrero los versos del Nobel de Literatura, Seamus Heaney, “Keep your eye clear, as the bleb of the icicle“ que traduxo de forma llibre por “Caltién los tos güeyos nidios, claros y vivos, llimpios y saludables, como les burbuxes del carámpanu” y tres deseyar un bayurosu cursu académicu ufrió muncha salú y munchu ésitu a los presentes. | http://asturnews.com/el-rector-remembro-a-heaney-nasturianu-na-apertura-del-cursu-academicu/ | ast | 2016-09-13 | asturnews.com/cb5367942407501d1ddd034b3530c9ee756e7a8c73ccfd7111a0133011862840.json | [
"El rector remembró a Heaney n’asturianu na apertura del cursu académicu\nEl rector de la Universidá d’Uviéu, Santiago García-Granda remembró al premiu nobel irlandés Seamus Heaney nun discursu nel qu’emplegó l’asturianu na apertura del cursu académicu 2016-2017.\nNun discursu nel que’l rector fizo un repasu de los... |
[] | 2016-09-07 16:50:47+00:00 | null | 2016-09-07 16:33:40 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Fel-plenu-de-setiembre-va-votar-ladhesion-duvieu-a-la-rede-de-conceyos-pol-estau-laicu%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2016/09/AsturiasLaica6-9-20106.jpg | es | null | El plenu de setiembre va votar l’adhesión d’Uviéu a la Rede de Conceyos pol Estáu Laicu | null | null | asturnews.com | El plenu de setiembre va votar l’adhesión d’Uviéu a la Rede de Conceyos pol Estáu Laicu
Los conceyales Isabel González Bermeyu, Diego Valiño y Cristina Pontón presentaron esta mañana xunto a Francisco Delgado y Jose Luis Iglesias, presidentes d’Europa Laica y Asturies Laica respectivamente, la moción qu’esta tarde va aldericar el plenu ordinariu del mes de setiembre pa xuntase a la Rede de Conceyos pol Estáu Laicu.
La llaicidá, dixo la conceyala de Somos, Isabel González Bermeyu, ye “una asignatura ensin aprobar n’Asturies” na qu’hai que trabayar. Xunise a esta rede ye digno y necesario”, siguió’l conceyal socialista Diego Valiño, ye “una bona noticia (…) pa consiguir la verdadera imparcialidá nes alministraciones públiques”. La vocera d’IX, Cristina Pontón aseguró que trabayar pola llaicidá ye un exerciciu de sanidá institucional” una y bones “nun supon un agraviu a nenguna confesión” sinón avanzar nel respetu a toes elles.
Pela so parte Francisco Delgado, presidente d’Europa Laica, empezó la so intervención felicitando a Uviéu por llevar al plenu esta moción d’adhesión yá que, según indicó, “ye difícil llegar a alcuerdos tan revesosos como ésti”. Delgado siguió esplicando qu’Uviéu se convertirá na primer capital de provincia n’incorporase a la rede que yá cunta con mediu centenar de conceyos. Según les sos previsiones, otros 60 consistorios van aprobar la so inclusión primero que remate l’añu, cuando se preve entamar la primer asamblea. Según esplicó José Luis Iglesias, va ser dende ési órganu dende onde s’empiece a trabayar pa pone-y cara a les inxerencies del Estáu nes alministraciones locales” y se dexe de beneficiar “a una sociedá privada de creyentes”. | http://asturnews.com/el-plenu-de-setiembre-va-votar-ladhesion-duvieu-a-la-rede-de-conceyos-pol-estau-laicu/ | ast | 2016-09-07 | asturnews.com/70375b58e2bae030cfd233d38a45059760575092f02f8c85d544102f9153ce00.json | [
"El plenu de setiembre va votar l’adhesión d’Uviéu a la Rede de Conceyos pol Estáu Laicu\nLos conceyales Isabel González Bermeyu, Diego Valiño y Cristina Pontón presentaron esta mañana xunto a Francisco Delgado y Jose Luis Iglesias, presidentes d’Europa Laica y Asturies Laica respectivamente, la moción qu’esta tard... |
[] | 2016-09-15 06:53:35+00:00 | null | 2016-09-15 06:32:16 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Fel-mundu-de-la-caricatura-rinde-honores-a-vaclav-havel%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2016/09/16784483830_a9ecb2e641_o.jpg | es | null | El mundu de la caricatura rinde honores a Vaclav Havel | null | null | asturnews.com | El mundu de la caricatura rinde honores a Vaclav Havel
Cientu trenta caricatures d’autores de treinta países, ente ellos México, Colombia, Costa Rica, España y Brasil, recuerden en Praga al expresidente y dramaturgu checoslovacu Vaclav Havel (1936-2011).
La esposición forma parte del certame “El mundu pinta a Havel”, qu’entama la Unión Checa de Caricaturistes. Un Havel que percuerre con remangu la cuerda floxa, upada pol símbolu de la victoria; un héroe de la nación, nuna xesta como la del patrón del país; un xugador con suerte, que tuvo nel momentu precisu nel llugar precisu pa trunfar, son dalgunos de les temes series con que foi pintáu l’ex xefe d’Estáu polos dibuxantes.
Tamién se recordó la so faceta d’apasionáu pol teatru, la so cobardura, o la so costume de roblar les cartes con un corazón.
Cada artista representa a la so manera al intelectual, primer xefe d’Estáu de la era poscomunista, pero “nun atopamos una sola caricatura que se burlle d’él, lo que ye amuesa de daqué”, destacó Radovan Rakus, presidente de los caricaturistes checos.
Asina, nun tonu más lliberal o candongueru, tamién apaez retratáu como animador panzudu -nun documental Havel usó pa sigo mesmu la espresión de erotomaniaco-; o arrodiáu de los llexendarios Rolling Stones, colos que trabó gran amistá.
L’amuesa ta abierta hasta’l 30 de setiembre na “Malonstranska Beseda”, un local de solera del centru de la ciudá onde Havel solía allegar de conxusta o a tomase una cerveza. | http://asturnews.com/el-mundu-de-la-caricatura-rinde-honores-a-vaclav-havel/ | ast | 2016-09-15 | asturnews.com/a7f4bd1c6b539e13aee0b38bcfdbb0cdb3f18f0b09aa9f7178c57ef60504c4f5.json | [
"El mundu de la caricatura rinde honores a Vaclav Havel\nCientu trenta caricatures d’autores de treinta países, ente ellos México, Colombia, Costa Rica, España y Brasil, recuerden en Praga al expresidente y dramaturgu checoslovacu Vaclav Havel (1936-2011).\nLa esposición forma parte del certame “El mundu pinta a Ha... |
[] | 2016-09-16 18:54:15+00:00 | null | 2016-09-14 07:14:29 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Finiciativa-pol-asturianu-organiza-en-xixon-un-cursu-de-creacion-lliteraria%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2015/08/CURSOS-ASTURIANU-INICIATIVA.jpg | es | null | Iniciativa pol Asturianu organiza en Xixón un cursu de creación lliteraria | null | null | asturnews.com | Iniciativa pol Asturianu organiza en Xixón un cursu de creación lliteraria
Dientro del programa de cursos d’Iniciativa pol Asturianu pa los meses de la seronda y l’iviernu, nel que s’incluyen cursos en dellos conceyos y a distancia, la entidá organiza esti añu un cursu de creación lliteraria que va impartir la escritora Vanessa Gutiérrez.
El mentáu cursu va centrase n’ampliar les habilidaes del alumnáu y afalagar la so creatividá, al traviés d’exercicios de creación y traducción, llectura y tamién conocencia de la hestoria de la lliteratura asturiana, con especial atención a les décades últimes. | http://asturnews.com/iniciativa-pol-asturianu-organiza-en-xixon-un-cursu-de-creacion-lliteraria/ | ast | 2016-09-14 | asturnews.com/27688875cf9bd79865a570dde4b4ed4303ef2ebd7b58b38a84f7b15c850f0345.json | [
"Iniciativa pol Asturianu organiza en Xixón un cursu de creación lliteraria\nDientro del programa de cursos d’Iniciativa pol Asturianu pa los meses de la seronda y l’iviernu, nel que s’incluyen cursos en dellos conceyos y a distancia, la entidá organiza esti añu un cursu de creación lliteraria que va impartir la es... |
[] | 2016-09-07 16:50:50+00:00 | null | 2016-09-07 16:42:41 | null | http%3A%2F%2Fasturnews.com%2Fla-tpa-emite-inception-doblada-al-asturianu-nel-dia-dasturies%2F.json | http://asturnews.com/wp-content/uploads/2016/09/ORIXE.jpg | es | null | La TPA emite “Inception” doblada al asturianu nel Día d’Asturies | null | null | asturnews.com | La TPA emite “Inception” doblada al asturianu nel Día d’Asturies
La TPA va emitir a les 22,05 hores d’esti xueves 8 de setiembre’l llargumetraxe ‘Orixe’, doblaxe al asturianu de ‘Inception’, película escrita y empobinada por Christopher Nolan y que protagonicen Leonardo DiCaprio, Ellen Page, Joseph Gordon-Levitt, Ken Watanabe, Tom Hardy, Marion Cotillar, Cillian Murphy, Tom Berenger y Michael Caine.
El trabayu de doblaxe d’esti filme d’hai seis años foi realizáu por Gonzali Producciones y empobináu por Illán Gonzali, trabayando tamién nesti proyectu varios alumnos de la Escuela de Doblaxe d’Asturies.
‘Orixe’ estrenose en 2010 consiguiendo 4 Premios Óscar por Meyor Fotografía, Meyor Amiestu de Soníu, Meyor Edición de Soníu y Meyores Efectos Visuales. Tamién llogró 3 premios BAFTA pol Meyor Diseñu de Producción, Meyor Soníu y Meyores Efectos Especiales.
L’argumentu céntrase en cuntar la vida de Dom Cobb (Leonardo DiCaprio), un lladrón especialista nel arte de la estracción de secretos demientres la xente s’alcuentra nun estáu de suañu, cuando la mente ye más vulnerable. So habilidá conviertese nuna referencia del espionaxe corporativu, pero coles mesmes fai d’él un fuxitivu internacional y va llevalu a perder tolo qu’ama.
Gonzali Producciones ye responsable del doblaxe profesional n’asturianu dende 2010, con 17 trabayos realizaos hasta agora, ente los que destaquen ‘Los viaxes de Gulliver’ (2010), ‘El tercer home’ (2011), ‘McLintock’ (2011), ‘La nueche de los muertos vivientes’ (2012), ‘El rostru impenetrable’ (2013) o ‘Harry el suciu’ (2014), estos dos últimos, emitíos delles vegaes pola televisión autonómica. A esi total hai que añedir ‘Diez negrinos’, que ta en procesu de doblaxe.
El repartu d’actores de doblaxe d’esti filme ta formáu por Félix Corcuera (Leonardo DiCaprio), Lorena Armengol (Ellen Page), Valentina Maile (Marion Cotillar), Pablo Moro (Joseph Gordon-Levitt), Carlos Novoa (Tom Hardy), Jorge F. Álvarez (Ken Watanabe), Pachu Viña (Cilian Murphy), José Santa Clara (Michael Caine), Francisco Otero (Tom Berenger), Herminio García-Riaño (Dileep Rao), José Manuel Monteserín (Pete Postlethwaite), José García Fernández (Ryan Hayward), Alfonso Jiménez (Lukas Haas), Eduardo Zulaiba (Michael Gaston), Bruno Petrelli, Raquel Menor, Sara Fernández, Estefanía Lada, María Luisa Fernández, María Guibert y Hugo García. | http://asturnews.com/la-tpa-emite-inception-doblada-al-asturianu-nel-dia-dasturies/ | ast | 2016-09-07 | asturnews.com/60c913fa7ca1f17c315f1fde9ce7754005b085c1270f38fca7fe3dbf8468c495.json | [
"La TPA emite “Inception” doblada al asturianu nel Día d’Asturies\nLa TPA va emitir a les 22,05 hores d’esti xueves 8 de setiembre’l llargumetraxe ‘Orixe’, doblaxe al asturianu de ‘Inception’, película escrita y empobinada por Christopher Nolan y que protagonicen Leonardo DiCaprio, Ellen Page, Joseph Gordon-Levitt,... |
[] | 2016-09-19 21:28:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ким Латипов 1959 йылда Туңғатар ауылында ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килә. Уға дүрт йәш тулыуға, төҙөлөштә эшләп йөрөгән атаһы Хәсән ағай, әсәһе Роза апайҙы ике бала менән ҡалдырып, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23695-sambist.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290550_4-4-sambist-kim-latypov.jpg | ru | null | “Самбист” " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта буйлы, йомро кәүҙәле малайға тиңләшеүсе булмай. Ул бер ваҡытта ла маһаймай, үҙе белгән көрәш алымдарын дуҫтарына өйрәтә. Шуға ла уны малайҙар хөрмәт итә.Алтынсы класҡа еткәс, уларҙың ғаиләһе Учалы ауылына күсеп килә. Ситтән килгән малайҙы йыш ҡына бындағы класташтары “килмешәк” тип мыҫҡылларға ла күп һорап тормай, дөмбәҫләргә лә уйҙары була. Әлбиттә, ауылдаш малайҙары араһында абруй ҡаҙанған йәш лидер был хәлде ауыр кисерә, әммә төшөнкөлөккә бирелмәй, киреһенсә, көн дә беләк мускулдарын сыныҡтырып, гер күтәрә, йүгерә, төрлө күнекмәләр яһай. Күп тә үтмәй, турникта күтәрелеү буйынса район уҡыусылары араһында беренселекте ала. Учалы урта мәктәбендә уға спорт менән шөғөлләнергә уңайлы шарттар тыуа.Бер саҡ дәрестән ҡайтырға сыҡҡан малайҙы тиҫтерҙәре тағы ла көтөп тора. Ким улар эргәһенә эре аҙымдар менән ҡыйыу баҫып барып етеүгә, кем сумкаһы, ҡайһыһы йоҙроҡ менән һелтәнә лә башлай. Малай сумкаһын ырғыта ла әле береһен, әле икенсеһен ергә күтәреп һуға башлай. Шул мәл һуғыш суҡмарҙарының береһе:– Эй, малайҙар, был бит самбист, – тип ҡысҡырып ебәрә.Етмәһә, нәҡ ошо секундта Ким үҙенән ике башҡа оҙон малайҙы ергә һуҙып һала. Һуғышырға дәрт-ҡеүәт биреп тороусылар бөтәһе бергә тиерлек:– Самбист! – тип һөрән һала.Шул көндән алып үҫмергә “самбист” ҡушаматы тағыла, балалыҡтан сыҡмаған малайҙарҙың һауаланыуҙары ла юҡҡа сыға. Бына шулай үҫмерҙәр араһында ныҡлы дуҫлыҡ күпере һалына. Хәҙер улар бергәләшеп спорт залында төрлө күнекмәләр уҙғара башлай. Йәш спортсы үҙенең көсөн гер һәм штанга күтәреүҙә һынап ҡарай. Шул уҡ ваҡытта ирекле, классик, милли көрәш алымдары тураһында төрлө китаптар эҙләп табып уҡый, үҙаллы һабаҡ ала һәм иптәштәренә үҙе белгәндәрен өйрәтә. Көн дә иртән йүгереү, төрлө күнекмәләр үтәү уның көндәлек ҡағиҙәһенә, йәшәү рәүешенә әүерелә.Туғыҙынсы класҡа уҡырға барғас, Учалы ауылы һөнәрселек училищеһында ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алып йөрөгән үҫмергә тренерлыҡ эшен алып барырға тәҡдим итәләр. Егет ҡушҡуллап ризалыҡ бирә, үҙе лә сыныға. Шул уҡ йылда ул штанга күтәреү һәм милли көрәш буйынса Башҡортостан беренселегенә үткәрелгән турнирҙа ҡатнашып еңеү яулай. Был уның республика кимәлендә тәүге ҡаҙанышы була. Бындай уңыштар егеткә тағы ла нығыраҡ дәрт, илһам өҫтәй.Һәм бына егеттәрҙең өлөшөнә төшкән иң мөһим дә, яуаплы ла изге бурысын үтәү көндәре етә. Ким үҙенең армия хеҙмәтен Ырымбурҙа башлай. Унда йәш һалдат курсы үткәс, Тбилисиға ебәрәләр. Бала саҡтан спорт менән шөғөлләнгәс, армия хеҙмәте еңелерәк тә бирелә. Улай ғына ла түгел, ул Кавказ аръяғы хәрби округында үткәрелгән чемпионатта ҙур еңеү яулай – беренсе урын ала һәм уны спорт ротаһына күсерәләр.Ким Хәсән улы тыуған яҡтарына өлкән сержант дәрәжәһендә әйләнеп ҡайта. Иң мөһиме, спортты ташламай.– Хеҙмәт, спорт – минең бар булмышым, – ти ул. Өс йыл йөк тейәүсе булып эшләүе лә көсөн арттыра ғына.– Тирләп һыуланған футболкаларҙы һығып ала торғайныҡ, – тип хәтерләй ул йылдарҙы районыбыҙҙың танылған көрәшсеһе.Ким Латипов егерме өс йәшендә Мурманск ҡалаһында ойошторолған “Төньяҡ һаҙағайы” (“Северное сияние”) тип аталған халыҡ-ара турнирҙа ҡатнаша. Был сараға төрлө илдәрҙән спортсылар килә (Швеция, Норвегия, Финляндия һ.б.). Ким бында ирекле көрәш буйынса икенсе урынды яулай.– Был еңеү минең өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булды. Комбинатта эшләп йөрөй инем, яҡшы спортсыға тип фатир бирҙеләр, тәүҙә бригадир, һуңынан мастер итеп үрләттеләр.“Төньяҡ һаҙағайы” ирекле көрәш турнирынан һуң Кимға – ”Рәсәйҙең спорт мастеры” исеме, шул уҡ йылда милли көрәш буйынса Рәсәй кимәлендә үткәрелгән турнирҙа еңгәс, милли көрәш буйынса спорт мастеры дәрәжәһе бирелә. Уға ике тапҡыр Мәскәүҙә классик көрәш буйынса уҙғарылған турнирҙа ҡатнашырға насип була. Икеһендә лә икенсе баҫҡысҡа күтәрелә.ВЦСПС-тың бронза призеры (был турнир СССР-ҙың кесе чемпионатына тиң була), Рәсәй беренселегенә уҙғарылған турнирҙа өс тапҡыр милли көрәш буйынса чемпион... Ким күп тапҡыр Башҡортостан, район беренселегенә ойошторолған ярыштарҙа ла еңеү яулай. Район һабантуйҙары, ҡала кимәлендәге турнирҙар унһыҙ үтмәй.Ким ҡырҡ йәшенә тиклем талымһыҙ көрәшә, тренерлыҡ эшен дә башҡара. Тик уңыштарына көнләшкәндәй, уны ауырыу һағалай. Билһеҙ ҡала, ашҡаҙандан сыҙай алмай, кибә, ябыға. Учалы ҡала дауаханаһы терапевы Марс Миңләхмәт улы Ғайсин ауыр хәлдәге егетте Өфөгә алып бара. Һәм, Аллаға шөкөр, көрәштә еңеү яулаған кеүек, ул ауырыуҙы ла еңеп сығырға үҙендә көс таба.– Тәүге тренерыңды хәтерләйһеңме? – тигән һорауыма Ким Хәсән улы йылмайып:– Хәтерләмәй ни, хәтерләйем. Учалы ауылында уҡығанымда СПТУ-ға ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алырға йөрөнөм. Осетин егете Магомед Кашижев тренер ине. Мин уға ҙур рәхмәтлемен. Ул ирекле көрәштең барлыҡ серҙәрен күңелгә һеңдерҙе. Үҙеңде нисек тоторға, һиңә ҡаршы сыҡҡан спортсыны хөрмәт итергә, әммә төп бурысың еңеүгә өлгәшеү икәнлеген дә онотмаҫҡа өйрәтте. Кашижев тыуған яғына ҡайтып киткәс, мине уның урынына беркеттеләр, – тип яуап бирҙе.Ә бит Кимға ул ваҡытта ун алты ғына йәш була!Һуңынан Мансур Имаметдиновта күнекмәләр ала егет.– Шуныһы үкенесле: ул 51 йәшендә Себер тарафтарына сығып китте һәм унда ла ирекле көрәш алымдарын өйрәтеү эшен ташламаны. Ул беҙгә һәр саҡ, спорт менән шөғөлләнеү егет кешегә үтә мөһим, ә уҡыу – мәңгелек, тиер ине. Уның менән ғүмеренең һуңғы көнөнәсә арабыҙҙы өҙмәнек, – ти таһыллы көрәшсе.Армия хеҙмәтенән ҡайтҡас, Ким Зилә һылыуға өйләнә. Татыу ғаиләлә ике ҡыҙ бала тыуа. Әлеге ваҡытта уларҙың икеһе лә юғары белемле. Аэлита – уҡытыусы, Лиана үҙе ҡыҙ үҫтерә инде. Ә Ким Хәсән улы Урал тау-металлургия компанияһына ҡараған “Металлобаза”ға етәкселек итә.Ким Хәсән улы Учалы яҙыусыларының яҡын дуҫы ла – уның бағыусылығы һөҙөмтәһендә ике китап сыҡты. Бына шундай рухлы, күптәргә үрнәк булырлыҡ ир-уҙаман йәшәй ҡалабыҙҙа. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23695-sambist.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/265903babf4c24818d0634481bb2fc31859a87ce29133a81b75703dd4227c679.json | [
"Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта ... |
[] | 2016-09-26 21:28:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547071_2-1.jpg | ru | null | “Һеҙҙән эш сифаты талап ителә” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9290034ae3a731705459a050e6fe7d37c101932a5febb09f5e9827c03f1e4fb8.json | [
"“Һеҙҙән эш сифаты талап ителә”",
"Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23665-kbet-tolayy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284358_2-z56-065af729-a3e0-41f8-9d85-173f52814233.jpg | ru | null | Кәбеҫтә тоҙлайыҡ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23665-kbet-tolayy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6f57b01d2e3c2aebfa45d43d707ce20df48043278338db2daf7fe03562dbb89c.json | [
"Кәбеҫтә тоҙлайыҡ",
"Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты мандатынан баш тартты. Һайлау йомғаҡтарына арналған брифинг барышында ул ошо турала белдерҙе. Республика Башлығы Р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474357731_dil_3027.jpg | ru | null | Рөстәм Хәмитов депутат мандатынан баш тартты | null | null | bashgazet.ru | — Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. Хәл ителмәгән мәсьәләләр күп. Йәшерен темалар, яйға һалыуҙы талап иткән проблемалар бар. Үҙ иңемә алған йөкләмәләрҙе үтәп, артабан да эшләргә ниәтләйем. Яңы һайлауға тиклем тағы ла өс йыл бар. Шуға күрә Башҡортостаныбыҙ, республика халҡы файҙаһына мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейешмен. Бергәләп беҙ тау аҡтарырбыҙ. Барыһы ла яҡшы буласаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d443d509d178921b8190a0ab7867490e1f6a41ab184e31973cdc4e20bff8be6e.json | [
"— Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. ... |
[] | 2016-09-26 22:03:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | *** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894611_8-3-galiya-fayzullina.jpg | ru | null | Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/025edd01586fa9dc0351367da6edc2cf6d49cb7572927c2c0b91ecc2afff8e26.json | [
"Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш!",
"*** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:13+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Татыу булды Ырымбур егеттәре. Мин беренсе курста улар менән аралашып ҡалдым. Уларҙы “Ырымбурҙың аҫыл егеттәре” тип маҡтап ебәрһәләр, мин дә әллә кем булып китә торғайным. Татыу булды Ырымбур | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23674--yd-gen-ky.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474285304_1368499480_3-2-ma00.jpg | ru | null | Үҙ өйөңдә генә - үҙ көйөң | null | null | bashgazet.ru | Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған “Абдрахман” тигән йырҙы тыңлау – үҙе бер ғүмер. Һөнәре буйынса врач Ришат ҡусты Күмертауҙа йәшәй. Бына шулай ул Ырымбур башҡорттары! Врачмы, эшҡыуармы – күңелдәрендә моң урғылып тора, тип маҡтанып та алам мин.Беҙҙең, Бәхтейәровтарҙың, йырға әүәҫлеге әсәйем Гөлйемеш яғынан килә. Уның әсәһе, йәғни өләсәйем Гөлостан Буранғолова, Мәжит бабайым Үрге Ильяс (Тәңес) ауылынан булған. Ул да профессиональ йырсы булмаған, ә тел белгесе. Иң тәүге ҙур күләмле русса-башҡортса һүҙлек төҙөүселәрҙең береһе ул. Данлыҡлы йырсы Мәжит Буранғолов менән ике туған. 1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. Заманында ғалим-фольклорсы Лев Николаевич Лебединский “Мәжит кантон”, “Сыңрау торна”, “Ялан Йәркәй”, “Зөлхизә”, “Ашҡаҙар” һәм башҡа бик күп йырҙарҙы яҙып алған. Уның иҫтәлектәрендә Мәжит бабайым тураһында байтаҡ яҙылған.Л. Лебединскийҙың хәтирәләрен ҡыҫҡаса ғына яҙып үтәйем. “Һуғыш Мәжиттең ғүмерен өҙҙө. Әммә ул башҡарған йыр яҙмалары бик һирәк осрай торған ғәжәп сәнғәт менән осрашырға мөмкинлек бирә. Ул халыҡ араһында бик һирәк ишетелә торған, хатта юғалып ҡалыуы ихтимал булған йырҙар яҙҙырҙы. Ул үҙе башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуға талапсан булды. Башҡарыусыға биргән баһаһы ла дөрөҫ ине. Бер саҡ уның менән ҡасҡындар тураһында йыр яҙҙыҡ та шулай тип һорап ҡуйҙым:– Мәжит, һин ни өсөн бер тапҡыр ҙа “Буранбай”ҙы йырламайһың? Һин бит уны бик яратаһың. Мөхтәр Байымов башҡарыуында был йырҙы һәр ваҡыт тыңлағаныңды күрәм, – тип һораным (Мөхтәр Байымов – иҫ китмәле талантлы йырсы (1907 – 1937).– Мин ҡасандыр был йырҙы бик яратып башҡара инем. Әммә Мөхтәр Байымовты тыңлағандан һуң, уның кеүек оҫталыҡҡа, йырҙың тотош фажиғәһен аңлап, шуны иҫ китмәле моң, бөгөлөштәр, техник оҫталыҡ менән йырларға булдыра алмам, тип уйлайым, – тине.Әлбиттә, был юлы Мәжит дуҫым хаҡлы түгел ине, әммә Мөхтәр башҡарған “Буранбай”ға баһаны дөрөҫ бирҙе”, тип яҙып ҡалдырған башҡорт йырҙарын мөкиббән яратҡан Лебединский.Артабан Лев Лебединский Мәжит бабайым башҡарған “Мал” тигән йыр тураһында һоҡланып яҙа. Үкенес, әле уны йырламайҙар. Ҡасандыр Хөсәйен Мәжитов ҡына башҡара ине. “Хәжғәли”, “Хөсәйен йыры”, “Дуҫтар осрашҡанда”, “Ағаҡайым”, “Мәжлес йыры” һәм башҡа бик күп йырҙар яҙып алынған Мәжит бабайымдан. Шуларҙың береһе лә ишетелмәй – ҡайҙа булғандыр, ҡайҙа һаҡланалыр – билдәһеҙ.“Бер ваҡыт Мәскәү урамдарынан китеп барһаҡ, ҡымыҙ һаталар, – тип яҙа иҫтәлектәрендә Лебединский. – Мәжит ҡымыҙ ҡойҙороп алды-алыуын, әммә эсмәне. Ҡымыҙ тәме бейәнең башҡорттоҡо булыуында түгел, ә ҡылған менән туҡланыуында, тине Мәжит дуҫым.Мәжит мандолинала ла, скрипкала ла, ҡурайҙа ла берҙәй оҫталыҡ менән уйнаны. Ойотоп бейей ҙә ине. Бер саҡ алыҫ башҡорт ауылында байрамда ҡатнашырға тура килде. Мәжит өлкән кеше булып та, ҡарсыҡ ҡиәфәтендә лә, ҡыҙҙар булып та бейене. Ым-ишараһы һын ҡатып көлөрлөк ҡыҙыҡ ине. Йырлағанда ла ул бер генә ым-ишара менән йөкмәткене асып бирә ала ине. Скрипкала бик күп көйҙәр яҙҙырҙы”.Л.Н. Лебединский яҙмаларын уҡыйым да хайран ҡалам. Ҡайҙа хәҙер ундай йырсылар. Тауышы, моңо тулы егеттәребеҙ, ҡыҙҙарыбыҙ бар ҙа бит, ә боронғоса башҡарған йырсыларыбыҙ юҡ. “Ни өсөн улар тәбиғи һәләттәрен үҫтермәй, арзанайтып, бәҫ төшөрә икән?” тип уйлайым. Теләһә нәмә йырлайҙар. Булмаһа, ни асыу. Ә бит иҫ китмәле беҙҙең рухи байлығыбыҙ! Сәпәкәйгә алданалар. Алҡышлау менән сәпәкәйләүҙең айырмаһы ҙур уның.Уйланам. Моңобоҙҙоң яҙмышы тураһында ла, инәйем, Мәжит бабайым тураһында ла, “Башҡорт Мичурины” тип йөрөтөлгән Сәлихйән уҙаман тураһында ла.Боронғолар бит быуын-быуын үҙ һөнәрҙәрен ҡалдыра килгән. Совет власы заманында бөтөн боронғолоҡто иҫкелек ҡалдығы, наҙанлыҡ, ҡараңғылыҡ, буржуазия ҡалдығы, кулак ҡалдыҡтары тип юҡҡа сығарғас, өлкәндәрҙең аҡылына ҡолаҡ һалыу бөттө. Ә бит Сәлихйән ҡартатайымдың өс туғанын Себергә һөрәләр. Ҡартатайым ветврач булғас, тирә-яҡта бер врач та ҡалмағанға күрә генә ҡалдыралар. Шулай өҙөлә яҙҙы быуындар сылбыры. Тормошобоҙҙо ниндәй генә осорҙарға бүлмәнек: революция, граждандар һуғышы, коллективлаштырыу, кулактарҙы һөрөү, дингә ҡаршы көрәш, сиҙәм ерҙәр үҙләштереү, гигант төҙөлөштәр, үҙгәртеп ҡороуҙар, ваучерҙар менән алдау... Ә ҡайҙа рухи донъяға ҡағылған бөйөк пландар? Мәҙәниәтһеҙ, сәнғәтһеҙ ҡалһаҡ, милләт бөтә бит... Атайым менән әсәйем Башҡортостандан ситтә ҡайырылып тороп ҡалыуға ныҡ ҡайғыра ине. “Балалар, республиканан ситтә булһаҡ та, башҡорттарҙан ситтә түгелбеҙ бит. Телебеҙҙе, йырҙарыбыҙҙы онотмағыҙ!” – тигән булырҙар ине. Улар шулай тине лә ул, бер ваҡыт тиҫтәләгән башҡорт ауылдарында туған телдә уҡытыуҙы туҡтатты ла ҡуйҙылар. Ул йылдарҙа шағир Сөләймән Муллабаев Юлдаш ауылында башҡортса уҡытыуҙы һаҡлап алып ҡалыуға өлгәште. Халҡым, ырымбурҙарым, тип күп йөрөнө. Үҙен йәлләмәне. Ырымбур, Өфө юлдарын күп тапаны. Яңы мәктәп һалдыртты. Бер шиғырында:Күп изгелек орлоҡтары сәсеп,Күңелдәрҙе нурға төрнәнем.Иткән изгелектәр ерҙә ятмай,Күркәм шытымдарын күрәмен, – тип яҙҙы.Шағир, уҡытыусы Сөләймән Миңлеғужа улы Муллабаевтың педагогик хеҙмәте “Халыҡ мәғарифы отличнигы” билдәһе һәм байтаҡ миҙал менән баһаланды. ”Ҡәҙерле һүҙ”, “Йондоҙ бүләк итермен”, “Беҙҙең өй”, “Урман докторы”, “Тылсымлы күл” тигән китаптарына үҙ ҡулы менән автографтар яҙып бирҙе. Юлдаш мәктәбенең яңы бинаһын асҡан саҡта барҙым, мәктәпкә гармун бүләк иттем. “Уйнағыҙ, өйрәнегеҙ, үҙ моңобоҙҙо һаҡлағыҙ”, тигән теләк әйттем. Әле бер төркөм эшҡыуар егеттәр район үҙәге Плешанға мәсет һалдырҙыҡ. Ырымбурға барһам, Каруанһарайға туҡталып, стенаһы янында тороп хәтирәләргә биреләм. Таш ташып, үҙ елкәләрендә тигәндәй йөк күтәреп һалдырған атай-олатайҙар көсө балаларына ҡалманы. Ете яттар файҙалана хәҙер.Ай-һай ғына сайҡай,таштар вата,Һай, кем, таштар вата,Каруан ғына һарай, ай һалырға,Һай, кем, ай далала.Торлаҡ ҡына булыр,яуҙан ҡайтһа,Һай, кем, яуҙан ҡайтһа,Атлы ла ғына яуға, ай, ятырға,Һай, кем, ай, ҡалала.Әммә был бина бер генә көн дә башҡортҡа торлаҡ булмаған. Нимә тип ышанып, йыр сығарып, өмөтләнеп йәшәне икән? Бигерәк саф күңелле, эскерһеҙ шул халҡым.Заман үҙгәрҙе. Бөгөн икенсе холоҡ, икенсе фиғел кәрәк тә...Шуға ла урыҡ-һурыҡ булһа ла өлкәндәрҙең йәшәү рәүеше, ишетә-күрә йөрөгән һабаҡтарҙы йәштәргә фәһем өсөн яҙып ҡалдырайым тигән ниәт менән төшөп киттем был иҫтәлектәргә.Сәлихйән ҡартатайымды беҙҙең тирәлә йәшәгән немецтар “Башҡорт Мичурины” тип йөрөттө. Уның баҡсаһы, ысынлап та, ишелеп уңды. Ҡарбуз-ҡауыны ла, помидор-ҡыяры ла. Тәмәке лә сәсте. Үҙе тартманы. “Дарыу яһайым мин унан”, – ти торғайны. “Тәмәке тәнде ағыулай, уландар, тарта күрмәгеҙ. Тәне ағыулы кешенең күңеле лә ағыулы була”, – тип өйрәтә торғайны. Әллә ни саҡлы дарыу үләндәре үҫтерҙе. Шуларҙы эшкәртте. Ер аяғы-ер башынан килеп алырҙар ине унан шифалы үләндәрҙе. Беҙҙең яҡта немецтар күп йәшәне. Германия бер ил булып ҡушылғас, улар ауылы-ауылы менән ҡайтып китте. Ҡартатайыма ҡарата бик ихтирамлы булдылар. Хатта уның исемен таҙа башҡортсалап әйткәндәренә аптырай торғайным. Бөтөн ауыл ере лә ҡартатайымдыҡы кеүек бит инде. Нисек эшкәрткәндер ул тупраҡты? Бер аҡылы иҫтә ҡалған уның: “Хеҙмәт күңел һалғанды ярата. Эштең рәтен белеп, күңел һалып башҡарһаң, килеп сыға ул. Эш ҡарышмай”, – тип өйрәтеп торор ине. Гөл итеп тотто донъяһын. Йөҙөп йөрөп эшләгән дә, йәне теләгәнсә йәшәгән дә инде.– Ҡартатай, бер генә ҡыяр бир әле! – тип барабыҙ, юхаланып. Ныҡ яратты ул ейән-ейәнсәрҙәрен. Ә ҡыярҙы шул көйө генә тоттороп ебәрмәй. Тәүҙә һәр беребеҙгә ҡулыбыҙҙан килгән тиклем эш ҡуша: тураумы, елгәреүме, кипкән үләндәрҙе тоҡсайҙарға бүлеп һалыумы, утаумы... Шунан туйғансы ашата ла: “Бына, үҙең һораған бер генә ҡыяр”, – тип тоттороп сығара. Күп бирмәне. Шаштырманы. Үҙе шул уҡ ваҡытта баҡса үҫтереү тураһында нимәләрҙер өйрәтә лә ине. Ҡайҙа инде уны тыңлау! Ете-һигеҙ йәшлек малайҙар ҡыяр эләктерәбеҙ ҙә йүгерәбеҙ Туҡ буйына. Йөҙ баш умартаһы булған. Бал алған саҡта тотош ауыл малайҙары дегәнәк япрағы тотоп теҙелешеп баҫыр инек! Беребеҙ ҙә өлөшһөҙ ҡалманыҡ. Ҡартатайымдың аҡылын тотош онотоп бөттөм, тип әйтә алмайым, бәлки, иң мөһимендер – иҫтә ҡалдырҙым һәм уның аҡылын тотоп йорт һалып индем. Бәлки, эшҡыуарлыҡҡа ла ошо аҡыл этәргес булғандыр. Ул: “Үҙ өйөң булғанда ғына үҙ көйөң була. Ҡолағығыҙға киртеп ҡуйығыҙ!” – тигәйне. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23674--yd-gen-ky.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/f8a547512f622eaf5ce98e3bfe24c0b39e83da21d813344fd86705fa756645bd.json | [
"Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған... |
[] | 2016-09-21 01:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт йолаһы – халыҡтың бик борондан быуындан быуынға тапшырыла килгән йәшәү ҡағиҙәһе. Беҙ уны һәр төрлө тормош күренешенә бәйле, ваҡиғаларҙы үҙ тәртибендә алып бара торған тантана-ғәҙәт т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375916_4-3.jpg | ru | null | Башҡорт йолаһының тәрән тамырҙары | null | null | bashgazet.ru | “Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең һәр ваҡыт ҡабатлана торған үҙ күсәре һәм рәүеше бар. Ә диск боронғо төркиҙә “юла” (zulac) – “юла” тип билдәләй Ф.Р. Латипов. Р. Солтангәрәева фекеренсә, боронғо аң буйынса предмет исеме үҙ йөкмәткеһенә бәйләп бирелә.Шулай итеп, “йола” һүҙе һәр ваҡыт ҡабатлана торған ҡағиҙәләр йөкмәткеһен үҙ эсенә ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 4-се бит). Улай ғына түгел, “йола” һүҙенең универсаль булмышы төрлө халыҡтар телендә бер үк яңғырай һәм шулай уҡ тормош ҡағиҙәләрен белдергән атама булып сыға: алтайҙа – jula, сыуашта – йола-йерке, фин-уғырҙа – jiola, индогермандарҙа – йоль. Киң мәғәнәлә йола “ҡанун” һүҙен алмаштыра. Әйткәндәй, шуны боҙоп, ҡабырсыҡтан ҡан эскәне өсөн дә 12 йәшлек Шүлгәндең яҙмышы яманлыҡҡа борола. “Урал батыр” эпосында уҡ ундай кешенең тәртипкә ҡаршы килеүе, тормошҡа хыянат итеүе һүрәтләнә.Автор ҙа йоланы йәшәү ҡануны булараҡ сағылдыра, башҡорт донъяла барлыҡҡа килгәне бирле уның тормош конституцияһы булыуын аса, бик күп төрлө функцияһын дәлилләй. Йәғни тормош ни тиклем күп яҡлы – уны дөрөҫ алып барыр өсөн йолаһы ла кәрәк. Төрлө сәнғәт, көнкүреш, һаулыҡ һаҡлау, мал ҡарау, йорт төҙөү, кешенең кеше, тәбиғәт менән аралашыу ҡағиҙәләре (байрамдар, йыйындар һ.б.), әҙәм ғүмерен билдәләү (туй, сөннәт, үлем, туй һ.б.) саралары – барыһын да камиллаштыра тип белдерә. Мәҫәлән, башҡорт сәнғәте бына ниндәй ҡәтғи йола буйынса үҫешкән: әгәр ҡурайсының моңо ел ыңғайы 10 саҡрымға ишетелһә, тәртип буйынса ул икенсе баҫҡыс һынауға (йәғни турға) дәғүә итә ала. Ә йырсының тауышы ел ыңғайы 5 саҡрымға ишетелеүе зарур. Шунда ғына өсөнсө баҫҡысҡа күтәрелә ала. Ошондай һынауҙар үтһә генә, йәғни йола талаптарын үтәһә генә, ул “ырыу ҡурайсыһы”, “дан йырсы” исемдәрен ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 17-се бит).Ҡурҡҡан, арыған, оҙаҡ ваҡыт ныҡ бошоноуҙан кешенең ҡото китә (“оса”, “юғала”). Уны ҡайтарыу өсөн, мәҫәлән, үҙенә генә ярашлы йола шарттары бар. Бының өсөн доға әйтеп, таңда алынған һыу, ҡурғаш (балауыҙ), тик шаршамбы көн һалынған йомортҡа кәрәк. Дауалау көнө шаршамбы йәки шәмбе булырға тейеш. Бына күпме тәртип кәрәк дауалауҙа!Кеше менән кеше аралашыуының йолаһы ла үҙенсәлекле. “Оло кешенең юлын ҡыйма”, “Асыулының көнө – өсәү, артығы – сир”, “Күрше менән көрәшмә”, “Оло кеше йәш менән булышыр – иманы китер”, “Кейәү бабайы (ҡыҙҙың атаһы) менән мунса инеү ярамай”, “Еҙнә менән балдыҙ таҫтамалға бергә һөртөнмәҫ”, “Кейәү бүләген бирмәй ҡайны менән күрешмәҫ”. Бына ошондай тыйыу-әйтемдәрҙә бик ҡыҫҡа рәүештә тәртип, итәғәт ҡанундары, йәғни йола рәүештәре һаҡланған.Йыйын, байрамдарҙың да бик ҡыҙыҡлы яҡтарын аса ғалимә. Беҙ бығаса һабантуйҙы ер һөрөү ҡоралына бәйләп, яҙ байрамы тип аңлаған күренеште иһә бик боронғо мифтарға ҡайтарып ҡала сәсәниә. Ер йәшәреүе, тәбиғәт терелеүе уның ваҡытлы үлем-йоҡонан уяныуы тип һаналған, ти ул. Китә торған ҡыш, һыуыҡ мәл менән көрәшеү, уны ҡыуыу һәм яңы мәлдең тантана итеүен уйын-ярыштарҙа күрһәтеү беҙҙең эраға тиклем V-VI быуаттарҙа башланған. Был йәһәттән Розалия Солтангәрәева тәбиғәттә гармония барлыҡҡа килеүен символлаштырған Изгене (“Урал-батыр” эпосы), Ер-һыуҙы һаҡлаусы-яҡлаусы мәргән көрәшсе, уҡсы, батырҙы (“Аҡбуҙат” эпосы) телгә алып, “һыбай-яугир”, “һәүбән” тигән һүҙҙәрҙе үҙ эсенә алған һабантуй хәрби күнекмәләр идеологияларынан туҡылып, сәсеүселек дәүеренән күпкә алда тамырланған мифтың беҙҙең эрала яңыса йәшәүе булып сыға, тип белдерә.Автор раҫлауынса, байрам-йолала ат сабыштарының, көрәш, уҡ атыш, таш ташлау ярыштарының меңдәрсә йыл, беҙҙең дәүергә тиклем тотороҡло һаҡланыуы ана шул һабантуй, йыйындарҙың башында ер-һыуҙы һаҡлау маҡсаты тороуы менән бәйле. Был күрһәткес тик мифологик үҙаң дәүерен кисергән боронғо тамырлы халыҡҡа хас, ти Розалия Солтангәрәева (13-сө бит).Башҡорт халҡының үҙ тормош-көнкүрешен аныҡ бер тәртиптә алып барыуы, йоланың кеше булмышын сикләмәүе, киреһенсә, яҡшылыҡ ҡылыу иркенлеге биргән бик аҡыллы модель, ҡанун булыуын асыҡлай сәсәниә. Был йәһәттән төрлө йолаларҙы һүрәтләй ул. Унда тәбиғәт байрамдары, мөхәббәт, йорт һаҡлау, тормошта үҙеңде үҙең дөрөҫ тотоу, туйҙар, төш юрау, теләк әйтеү һәм башҡа барыһы ла бер мәшһүр система рәүешендә күҙ алдына баҫа.Автор был китабында ырыу ғүмеренә, һаулығына ҡағылышлы йола өлгөләрен дә килтерә. Мәҫәлән, нәҫелдә сирле балалар күбәйһә йәки ырыу-ғаилә һаулығын нығытыу көнүҙәк була ҡалһа, иң өлкәне ҡорбан салдырып ҙур табын йыя. Бәләкәй балаларҙың кесеһе лә унда урын алырға тейеш. Аш ашап бөткәс иһә, өлкән ҡартатай ошо йоланы атҡара: тәрилкәһендә ҡалған бер йотом ашты ала ла өҫтәл аша бәләкәй баланың ауыҙына ҡаптыра. Үҙе былай ти:– Ғүмеремде бирәм!– Һаулығымды бирәм!– Шатлыҡтарымды бирәм!Шулай итеп, ашын ашаған, йәшен йәшәгән оло ҡарт ырыу иҫәнлеген, ғүмер ҡотон, һау-сәләмәт быуындар килеүен уйлап-хәстәрләп, тәғәмен ейәненә (бүләһенә) тапшыра. Иман һәм киләсәк хаҡында уйлаған оло йөрәкле шәхес позицияһы был. Ошонан һуң ырыу көсәйә, балалар сәләмәтләнә, сөнки йола – иң яҡшы, ыңғай тормошсан кәйеф, рухи көс, энергетиканы ҡеүәтләү, ышаныс арттырыу өсөн аныҡ бер модель.“Йола – махсус бер ваҡиға йәки тантанаға бәйле түгел, ә ул үҙе хәл-ваҡиғаны тыуҙыра һәм ил алдында рәсмиләштерә торған мәктәп” тиелә китапта. Йоланың ошондай мәғәнәһе, халыҡтың милли ҡануны дәрәжәһендә булыуы әлегәсә был ҡәҙәре асылмағандыр, моғайын. Розалия Солтангәрәева иһә үҙенең хеҙмәтендә һәр күренеште төптән ҡарай.Үҙебеҙ булып ҡалырға, милли асылыбыҙҙы аңларға һәм һаҡларға, бигерәк тә һанлы техника заманында кеше булып ҡалырға ярҙамы тейер был китаптың. Йола бит йола үтәү өсөн ҡулланма түгел, ә рух, йөрәк таҙалығы һәм аҡыл менән һуғарылған махсус акт булып күҙаллана. Кеше һәм кешелекле булып ҡалыу гаранты ла, милләттең тотҡаһы ла ул. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d99a0a32af07404f62f716eb305e618e5b74811d52ad664216c7b1bcb02bc94f.json | [
"“Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең ... |
[] | 2016-09-19 23:28:58+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ул йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың даны юғары, ә унда эшләү бик тә абруйлы ине. Бәлки, шуғалыр, Ғәфүр Әлмөхәмәтов һәм уның күп кенә һабаҡташтары ауыл һөнәрҙәрен һайлай. Ғәфүр мәкт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290143_3-str-.jpg | ru | null | Ваҡыт менән уҙышалар “Ҡарлуғас”та | null | null | bashgazet.ru | Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойоштора. Бер нисә хеҙмәттәше менән 32 гектар пай ерендә эш башлайҙар.Фермерлыҡ һәләттәрен күрһәткәс, элекке хужалыҡтың Ҡаран бригадаһындағы 800 гектар ерҙе лә уларға тапшыралар. Шулай “Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығы барлыҡҡа килә. Йәш фермер бер нисә малсылыҡ һәм склад биналарын һатып ала.Әлбиттә, тәүге мәлдә еңел булмай. Хаҡтар һәм һалымдар сәйәсәтенең тотороҡһоҙлоғо, фермерҙарға ҡарата кире мөнәсәбәт өҫтәмә ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Әммә Ғәфүр Мираҫғәли улы ауырлыҡтарға бирешә торғандарҙан түгел. Бөгөн инде уның тураһында заман һынауын үткән фермер тиергә була.Беҙ хужалыҡта бөртөклөләр урағын тамамлаған көндәрҙә булдыҡ. Йылдың ҡоро килеүенә ҡарамаҫтан, көҙгө бойҙай баҫыуҙары 25-әр центнер уңыш биргән. Арпа, һоло һ.б. баҫыуҙар ҙа өмөттө аҡлаған. Быға бөтә төр агротехник сараларҙы йылдың үҙенсәлектәренән сығып башҡарыу һөҙөмтәһендә өлгәшкәндәр. Алдағы сәсеүгә орлоҡ һалынған. Баҫыуҙарҙың уңышы ҡышҡылыҡҡа малдарҙы етерлек аҙыҡ менән дә тәьмин итә. Мал аҙығы әҙерләү бөгөн дә дауам итә, сөнки киләсәктә хужалыҡ көтөүен ишәйтеү бурысы ҡуйылған. Әйткәндәй, хужалыҡ ит малсылығына йүнәлеш тота. Үткән йылда фермер хужалығы малсылыҡ тармағын үҫтереү буйынса 3 миллион 600 мең һумлыҡ грант алыуға ирешкән. Был аҡсаға 120 баш һыйыр малына иҫәпләнгән бинаны реконструкциялайҙар. Яңыртылған бинала эштәр тулыһынса механикалаштырыласаҡ. Яҡын киләсәктә хужалыҡ көтөүен 25 баш мал иҫәбенә тулыландырыу көтөлә. Артабан мал һанын 120 башҡа еткерәсәктәр.Быйылғы йыл ауыл эшсәндәре өсөн ҡатмарлы булды. Бындай шарттарҙа ерҙә эшләү оҫталығы айырыуса әһәмиәткә эйә. Фермерҙың уңыштары быға ыңғай миҫал булып тора. Игенселектә лә, малсылыҡта ла ҡәнәғәтләнерлек улар. Ғәфүр Мираҫғәли улы киләсәктә малсылыҡ тармағын тағы ла үҫтереү, көтөүҙе юғары продуктлы тоҡомло малдар иҫәбенә арттырыу юлдарын барлай.Маҡсатҡа өлгәшеү өсөн бөгөндән етди әҙерлек бара. Һыйыр аҙбарын реконструкциялап бөткәс, быҙауҙар өсөн бинаны ремонтлауға тотонасаҡтар. Киләсәккә ҡоролған уй-ниәттәрҙең ғәмәлгә ашырына, ғөмүмән, фермер хужалығының киләсәгенә ышаныс ҙур. Сөнки хужалыҡҡа Ғәфүр Мираҫғәли улының тәжрибәһен өйрәнергә теләгән йәштәр килә. Илфат (фотола) атаһы менән бында агроном булып эшләй. Ул бер үк ваҡытта атаһы тамамлаған Башҡортостан дәүләт аграр университетында белем ала. Һәр эште төплө уйлап һәм фәнни нигеҙҙә башҡарырға күнеккән егет – атаһының кәңәшсеһе һәм ныҡлы таянысы.Йәнә бер ғаилә династияһын телгә алайыҡ. Булдыҡлы механизатор Ғәбиҙулла Фәтҡуллиндың улы Алмас та атаһының һөнәрен һайлап, уның менән иңгә-иң тороп эшләй.“Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығының Мәләүез индустриаль колледжы менән хеҙмәттәшлек итеүе айырыуса маҡтауға лайыҡ. Хужалыҡ етәксеһе колледж уҡыусыларына яҙғы-көҙгө баҫыу эштәрендә көстәренән килгән эштә ҡатнашыу мөмкинлеге бирә, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы ла түләй. Улар араһынан Илмир Толомғужин менән Виктор Яковлев кеүек егеттәрҙең тырышлығына, эшкә һәләтенә хатта өлкән механизаторҙар ҙа һоҡлана.Әле Илмир ашлыҡ таҙартыу ҡоролмаһында оператор булып эшләй, ә Виктор һалам преслай.– Ерҙә эшләргә теләгән йәштәргә уңайлы шарттар тыуҙырырға, уларҙың дәрт-һәләтен үҫтерергә кәрәк. Шуға был уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлекте тағы ла нығытырға иҫәпләйбеҙ, – ти Ғәфүр Әлмөхәмәтов.Ә йәштәргә бында баҫыуҙа ла, фермала ла өйрәнерлек тәжрибә, үрнәк алырлыҡ хеҙмәт алдынғылары бар. Әйтәйек, малсылыҡта Рәмзил Ишбулатов эшкә яуаплылығы, намыҫлы хеҙмәте менән өлгө булып тора.Бөгөн инде хужалыҡ баҫыуҙары бушап ҡалған. Игенселәр киләһе йыл уңышы тураһында ҡайғырта. Тиҙҙән 110 гектар майҙандағы баҫыуҙа көҙгө бойҙай сәсеүгә төшәсәктәр. Бына шулай ваҡыт менән уҙышып эшләйҙәр “Ҡарлуғас”та. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8d82acf4f2bb171177ca90937ee6ac81c3ac3e91ad9a98b423fba7c34ad2db0d.json | [
"Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойо... |
[] | 2016-09-29 22:19:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сал тарих шаһит: башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының даны донъяның төрлө тарафына яңғыраған. Улар йорт усағын һаҡлап ҡына ҡалмаған, ирҙәре менән бергә яу сапҡан, һунар иткән. “Батыр тыуҙырғың килһә, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23829-boronoloa-ishek-asyu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155978_kuvatova-foto.jpg | ru | null | Боронғолоҡҡа ишек асыу | null | null | bashgazet.ru | – Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арала Бишкәккә Екатеринбургтан осорға кәрәклеген асыҡланым. Шулай ҡапыл ғына юлға сығырға тәүәккәлләнем. Боронғолоҡ саҡырыуы ине был. “Любизар” хәрби-патриотик ойошмаһы етәксеһе урынбаҫары Юлай Ғәлиуллинға рәхмәт – мине был сарала ҡатнашыусылар исемлегенә индерергә форсат тапты.– Был илдә һеҙҙе һоҡландырған һәм ғәжәпләндергән мәлдәр ҙә булғандыр, моғайын…– Иң һоҡландырғаны һәм таң ҡалдырғаны – бындағы халыҡтың үҙ телендә иркенләп аралашыуы. Хатта русса хәбәр ҡушһаң да, бер-ике һүҙ әйтәләр ҙә шунда уҡ ҡырғыҙсаға күсеп китәләр. Ғөмүмән, милли колориттарын һаҡлап ҡала алғандар. Мәҫәлән, тәбиғи туҡымаларҙан тегелгән матур һәм уңайлы милли кейемдәрен көндәлек тормошта ла ҡулланыуҙары оҡшаны. Беҙҙәге кеүек концерт йә булмаһа театрлаштырылған тамашаға ғына кеймәйҙәр.Шуны ла билдәләп үткем килә: Ҡырғыҙстан ял итеү өсөн бик уңай ил булып сыҡты. Мәҫәлән, бөтә аҙыҡ-түлек хәләл һәм бик арзан. Торлаҡты ла ҡиммәт тип әйтеп булмай. Әммә төп өҫтөнлөгө – әлбиттә, иҫ киткес хозур тәбиғәте. Түбәләре мәңгелек боҙ менән ҡапланған ғорур тауҙар, бөтә донъяға танылған саф Ысыҡкүл, урғылып аҡҡан йылғалар, ҡуйы урмандар, мәғрур ҡаялар һәм тарлауыҡтар һаман да күңелемде иләҫләндерә. Ә һулап туймаҫлыҡ һауаһының сафлығы ни тора! Шуға ла бөгөн бөтә таныштарыма Ҡырғыҙстанда ял итеп ҡайтырға кәңәш итәм.– II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары шәхсән һеҙгә ниндәй тәьҫораттар бүләк итте?– Рухланып ҡайтыу өсөн Ҡырғыҙстанға юлланғайным. Ысынлап та, рухландым. Үҙемә туғандаш ҡырғыҙ донъяһын астым. Төрки халыҡтарының барыһына ла хас ихласлыҡты күрҙем.Уйындар ҙур ҡоласлы сара булды. Уны асыу тантанаһына билдәле Голливуд актеры Стивен Сигалдың һыбай килеүе бөтә донъя йәмәғәтселегенең иғтибарын йәлеп итте. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: бында алты тиҫтәнән ашыу илдән килгәйнеләр! Әммә башҡорт спортсылары милләтебеҙ намыҫына тап төшөрмәне һәм лайыҡлы сығыш яһай алды. Мәҫәлән, ҡаҙаҡса көрәш буйынса яҡташыбыҙ Рөстәм Арыҫлановты еңеүсе табылманы. Беҙҙә саҡ тергеҙелә башлаған “Ылаҡ” ярышында Баймаҡ районы командаһы дүртенсе урын яуланы. Икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, уҡсыларыбыҙ ҙа иң көслө унау иҫәбенә инде. Был – барыбыҙ өсөн дә ҙур уңыш. Егеттәребеҙҙең ошо уйындарҙа бер нисә йыл махсус рәүештә әҙерләнгән спортсылар менән көс һынашҡанын оноторға ярамай.Һәр ярыш күңелдә әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ рух күтәренкелеге уятты. Бөркөт осорған, тиҫтәләрсә саҡрым һыбай сапҡан, мәргәнлеккә уҡ сойорғотҡан йә келәмдә көс һынашҡан шул бихисап батырҙар боронғолоҡҡа ишек астымы ни!– Һеҙҙе республика кимәлендәге сараларҙы ойоштороусы булараҡ та беләбеҙ. Бында иғтибарығыҙҙы айырыуса нимә йәлеп итте?– Ҡырғыҙҙарҙың үҙ тарихына иғтибары һәм ихтирамы һоҡландырҙы. II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһы барышында сал тарих эҙенән сәйәхәт ҡылдыҡ. Солпан-ата ҡалаһының ипподромы заман талаптарына яуап бирерлек иң юғары сифатлы 3D проекция менән йыһазландырылғайны. Бер ҡараһаң, стадион мәк яланына әүерелә, икенсе минутта – мәғрур тауҙарға, өсөнсөһөндә – сал далаға. Бөркөт саңҡылдауы, аттар сабыуы....Бишкәк ҡалаһында манассыларға – “Манас” эпосын яттан һөйләгән сәсәндәренә ҡуйылған мөһабәт һәйкәлдәрҙе күреп таң ҡалдым. Һүҙ ҙә юҡ, тарихтарын мәңгеләштереү өсөн барыһын да эшләйҙәр.Солпан-ата ҡалаһы янындағы Ҡырсын йәйләүендә милли һунар буйынса “Сал борон” ярыштары үтте. Уны тергеҙеүгә ҙур көс һалған Алмазбәк Акуновты был илдә һәр кем тәрән ихтирам итә. Сараны ябыу тантанаһында һәр делегацияның уға хөрмәт йөҙөнән иҫтәлекле бүләк тапшырыуы ла ошоно раҫланы. Тәүҙәрәк ярыштар өлкә кимәлендә генә ойошторолған. Бер аҙҙан Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбәк Атамбаев уны дәүләт кимәлендә үткәрергә бойора. Хәҙер иһә “Сал борон” II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарының программаһына ингән.– Был боронғолоҡто рекламалауҙың иң уңышлы ысулы бит…– Ҡырғыҙстанда ошо хәл риүәйәткә әйләнеп киткән инде – бер мәл ил башлығы ғалимдарҙы һәм фольклорсыларҙы донъя буйынса сәйәхәткә сығарып ебәргән икән. “Бөтә Ер шарын урап сығығыҙ ҙа ҡырғыҙ халҡының үҙенсәлеген асыҡлағыҙ”, – тигән бурыс ҡуйған ул. “Милләтебеҙҙең башҡаларҙан төп айырмаһы – үҫештә артта ҡалыуында һәм боронғолоғоноң һаҡланыуында”, – тип белдергән, тегеләр ҡушылғанды башҡарып сыҡҡас.– Тимәк, кәмселектәрен өҫтөнлөккә әйләндерә алғандар?– Тап шулай. Бөгөн ошо үҙенсәлектәрен тулыһынса файҙаланырға тырышалар. Мәҫәлән, беҙҙә һабантуйҙар мәлендә йыш ҡына һатыуға Ҡытайҙа етештерелгән тауарҙар сығарыла. Ә бында, исмаһам, шундай бер тауарҙы осратһамсы – сауҙала тик үҙҙәренеке генә. Мәҫәлән, кейеҙҙән яһалғандың иҫәбе юҡ ине. Ғөмүмән, был йәһәттән халыҡ-ара кимәлгә сыҡҡан етештереүселәре бар икән.Шулай уҡ ҡыҙыҡһынып балаларҙың тирмә-конструктор йыйғандарын ҡарап торҙом. Бында һатыуҙа ул аҙым һайын осрай. Һәр бала шуның менән уйнап үҫә. Шуға ла тирмәне нисек ҡорорға икәнлеген берәүгә лә төшөндөрөргә кәрәкмәй. Әйткәндәй, йәйләүҙә уны ваҡытҡа ярышып йыйғандарына шаһит булдым. Беренсе урынға сығыусылар ун дүрт минутта ҡороп ҡуйҙы! Ә беҙҙә быға ярты көн сарыф ителер ине. Башҡортостанда ла ошондай тирмә-конструкторҙар етештереүҙе яйға һалырға була бит. Беренсенән, был ысул менән милли үҙенсәлегебеҙҙе рекламалаһаҡ, икенсенән, шундай уйындар арҡылы килер быуын тарихыбыҙ менән танышып үҫер ине.Ғөмүмән, беҙҙә тирмәләрҙе һабантуйҙарҙа һәм йыйындарҙа ғына осратырға була. Ҡырғыҙстанда улар музей ҡоролмаһы түгел. Иҫке генә йорттарҙың да ихатаһында тирмә күреп ғәжәпләндем. Был ҡырғыҙҙарҙа ғәҙәти күренеш икән. Хатта II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарына ла тирмә һүрәте төшөрөлгән бихисап биҙәүестәрҙе һатыуға сығарғандар. Уны оҫталар йәйләүҙә үк ҡоя ине.Әйткәндәй, Юлай Ғәлиуллин, Гөлгөнә Баймырҙина, Рушан Хәсәнов, Артур Батыршиндың өҫтөндәге сағыу башҡорт милли кейемдәре был сараға килгән һәр ҡунаҡтың иғтибарын йәлеп итте. Беҙҙең егет һәм ҡыҙҙарыбыҙ ошо арҡала ҡайһы бер тамашаларҙы күрә алманы. Ике аҙым да яһап өлгөрмәйҙәр – иҫтәлеккә фотоға төшөү өсөн халыҡ ҡамап алып, сиратҡа теҙелеп китә. Ниндәй милләт вәкилдәре булыуыбыҙ менән ҡыҙыҡһыналар. Туғандаш халыҡ икәнлегебеҙҙе асыҡлау ҡырғыҙҙарҙа икеләтә ҡыуаныс уята. Әлбиттә, был күңелебеҙгә май булып яғылды.– Һеҙҙеңсә, ошондай ҙур сараны республикабыҙ кимәлендә ойоштороп буламы? Әллә быға ил кимәлендә көс һалыу кәрәкме? Мәҫәлән, был уйындар мәҙәниәткә иҫ киткес ҙур инвестиция бит…– Мәҙәниәткә, туризмға, шул уҡ ваҡытта киләсәк быуынға инвестиция. Мәҫәлән, бөтә спорт ярыштарына тамаша ҡылыу бушлай ине – шуға ла бик күптәр балалары менән килде. Тимәк, улар ошо милли рухты ҡандарына һеңдереп үҫәсәк. Ирекмәндәре лә иләк аша иләп алынған кеүек – һәр береһе рус, ҡытай, инглиз, немец кеүек сит телдәрҙә иркен аралаша, алсаҡ һәм асыҡ. Мәҫәлән, Мәликә исемле ҡыҙ менән аралашып торҙом – баҡһаң, киләсәктә Ҡытайҙа белемен камиллаштырырға йыйына. Ҡытай грантына һәм стипендияһына уҡып сығасаҡ.Бер мәл Мәскәү Мемориаль мәсете имамы Шамил Ғәләүетдиновтың: “Балаларығыҙҙы тәрбиәләгәндә сикләй күрмәгеҙ. Улар өсөн баш ҡалала белем алыу иң ҙур маҡсат булмаһын. Донъя сикһеҙ икәнлеген онотмағыҙ. Тиңдәр араһында тиң булырлыҡ итеп тәрбиәләгеҙ”, – тип вәғәз һөйләгәне хәтеремдә ҡалғайны. Ҡырғыҙҙар ошоға өлгәшә алған. Ысынлап та, рухың көслө булғанда бер ҡасан да юғалып ҡалмаясаҡһың. Был халыҡтың да умыртҡа һөйәге ныҡ икәнлеген яҡшы тойҙом.Юҡ, был уйындар кеүек киң ҡоласлы сараны яңғыҙ ғына ойоштороу мөмкин түгел. Бында бихисап сығым түгергә тура килгән, әлбиттә. Меңәрләгән спортсыны, ҡомуҙсыны, бейеүсене, матбуғат вәкилен торлаҡ һәм транспорт менән тәьмин итергә, туҡландырырға кәрәк бит. Ойоштороу үтә лә юғары кимәлдә ине – ҡунаҡтар өсөн Солпан-ата ҡалаһынан ун биш минут һайын Ҡырсын йәйләүенә бушлай автобустар йөрөп тороуы ғына ла ошоно раҫлай. Шуға ла уның тәрәндән уйланылып башҡарылғанлығына шик юҡ.– Һеҙҙеңсә, бындай уйындарҙы ойоштороуҙың әһәмиәте нимәлә? Төп маҡсат тамаша булдырыу түгел бит…– Төп маҡсат – милләт өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уятыуҙыр, тип уйлайым. Мәҫәлән, был уйындарҙа ҡош менән һунар итеү буйынса ла ярыштар үткәрелгәйне. Башҡорттар ҙа борон-борондан бөркөт менән ҡырға сыҡҡан – был турала легендаларыбыҙ ҙа асыҡ һөйләй. Хатта Рәсәй батшаһын һунар ҡоштары менән тап беҙҙең халыҡ тәьмин иткән. Ҡаҙағстандың “Бөркөтсө” федерацияһының вице-президенты Бәхет Ҡарнаҡбаев та быны айырым билдәләне. Ә бөгөн беҙ был һунар төрөн бөтөнләйгә юғалтҡанбыҙ. Ҡырмыҫҡалы районынан Вилдан Хәсәнов кеүек шәхестәр генә уны тергеҙеү өсөн көс һала. Ә был һунар төрө күпме үҫмерҙә тарихыбыҙға ҡыҙыҡһыныу уята алыр ине!Шуға ла бындай саралар иң тәүҙә үҙебеҙ өсөн кәрәк. Йөрәгендә башҡорт рухы булмаған әҙәмде бөркөт менән һунар итеү бер ҡасан да ҡыҙыҡтырмаясаҡ. Ә һунарсылыҡ һәр күсмә халыҡтың төп шөғөлө булған. Башҡорт та атта тыуған һәм ат өҫтөндә үлгән бит. “Ылаҡ” ярышында баймаҡтарҙың уңышы менән ни өсөн һаман да ғорурланам? Был еңеү рухыбыҙҙың ҡаныбыҙҙа һаҡланғанлығын раҫланы.– Күсмә халыҡтар уйындарынан ниндәй уйҙар менән ҡайттығыҙ?– Бер мәл үҙемде һүнгән усаҡта ҡуҙ табырға тырышып ултырыусыға оҡшата башлағайным. Әммә был сарала булып ҡайтыу күңелемдә рух осҡонон яңынан ҡабыҙҙы. Арал диңгеҙенән Уралғаса йәйрәп ятҡан башҡорт иленең сал тарих төпкөлөнән килгән ауазын ишеткәндәй булдым. Фольклорсыларға, туған тел уҡытыусыларына, сәсәндәр мәктәбен тергеҙергә тырышҡандарға, музыканттарға (халҡыбыҙҙың 46 төр милли музыка ҡоралы булып та, бөгөнгө көнгә нисәүһен генә һаҡлап ҡала алғанбыҙ!), скульпторҙарға (милләтебеҙ боронғолоғон иҫбатлаған, рухыбыҙҙы һаҡлаған батырыбыҙ Уралға һаман да һәйкәл ҡуя алмайбыҙ), спортсыларға, башҡорт атын үрсетеүселәргә, ғөмүмән, һәр беребеҙгә уйланырға ерлек күп. Бай тарихлы үткәнебеҙҙе тергеҙеү өсөн һәр кемебеҙ, кемдеңдер әйткәнен көтөп тормаҫтан, ҡулынан нимә килә, шуны эшләргә тейештер. Бөгөнгө ҡатмарлы осорҙа милләтебеҙҙең бындай сараларҙан ситтә ҡалмауы зарур. Был – асылыбыҙға ҡайтыуға этәргес. Ике йылдан Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары йәнә ҡабатланасаҡ икәнлеген онотмайыҡ. Уға бөгөндән әҙерләнә башлау талап ителә.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһын тура эфирҙа 800 миллиондан ашыу кеше ҡараған.l Рәсәй командаһы был ярыштарҙа 12 алтын, 5 көмөш, 10 бронза миҙал яуланы.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында 63 ил вәкиле ҡатнашҡан.lСпортсылар 23 ярыш төрөндә көс һынашҡан.lСараны асыу тантанаһында мең ҡомуҙсы бергә бер көйҙө башҡарған. Был ҡаҙаныш Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23829-boronoloa-ishek-asyu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a82f3b91f8cf1c32e40672ae3e05c824faa449e496c4fce5d3d18359dc3a7aab.json | [
"– Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арал... |
[] | 2016-09-20 21:29:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378823_1-2-drama.jpg | ru | null | Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d3585c12bed058cf0eb1e7dd7bae108f1083c3d83d3a4dac9ecb0df175c9a4a2.json | [
"Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә!",
"Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма"
] |
[] | 2016-09-29 22:19:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Халҡыбыҙҙың “Атанан күргән — уҡ юнған”, “Алма ағасынан алыҫ төшмәй” тигән әйтемдәре Илгиз Ғабдрахмановҡа тулыһынса ҡағыла. Яңы Таулар ауылының тәжрибәле фермерын Шаран яҡтарында яҡшы беләләр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23817-er-uldary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154518_fermer-ilgiz-gabdrahmanov-sharan.jpg | ru | null | Ер улдары | null | null | bashgazet.ru | Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы һәм тәгәрмәсле тракторҙар, тағылмалы ер эшкәртеү һәм сәсеү ҡорамалдары, комбайн, йөк автомашинаһы һатып алалар ҙа иген үҫтереүгә, мал аҙығы әҙерләүгә дәртләнеп егеләләр. Атай кешенең бай игенсе тәжрибәһенә агроном дипломы булған улының төплө белеме ҡушыла. Был иһә уларға бар эштәрен дә яйлы алып барырға булышлыҡ итә. Ғабдрахмановтарҙың “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығы тиҙ арала төбәктәрендә танылыу ала. Атаһының иртәрәк гүр эйәһе булыуынан һуң был шөғөлдө Илгиз Фәрих улы ҡатыны Люзиә Сабирйән ҡыҙы менән уңышлы дауам итә.Бала саҡтан һәр төрлө ауыл эшенә күнегеп үҫкән Илгиз Ғабдрахманов сик буйы ғәскәрҙәрендә сынығыу алған, туған “Аҡбарис” совхозының комсомол комитетын етәкләп, артабан өс йыл хужалыҡтың баш агрономы булып, ярайһы уҡ тәжрибә туплап тотонған фермерлыҡ мәшәҡәттәренә.– 50 гектар ергә хеҙмәт һалыуҙан башлағайныҡ, бөгөн 217 гектарҙа иген культуралары һәм ҡарабойҙай үҫтерәбеҙ, ярайһы ғына майҙандан люцерна бесәне йыябыҙ, – ти Илгиз Фәрих улы.Дипломлы агроном бар эштәрен фәнни нигеҙҙә ойошторорға ынтыла. Ул баҫыуҙарында сәсеү әйләнеше индергән: ужым культуралары урынына күп йыллыҡ үлән үҫтерә. Аҡһымға бай люцерна тупраҡты азот менән туйындыра, уның уңдырышлылығын күтәрә икән. Икенсенән, йәй дауамында был үләнде ике-өс тапҡыр сабып, һәр гектарҙан 100 центнерға тиклем юғары сифатлы бесән алырға була. Күп йыллыҡ мал аҙығы майҙандарын даими яңыртыу өсөн орлоҡто фермер үҙе үҫтерә, артығын һатыу хәстәрен күрә. Мәҫәлән, 25 гектарҙа — бесән өсөн сәселгән люцерна, 40 гектар майҙанда уның “бибинур” сорты орлоҡҡа үҫтерелә.Тупраҡтың сифатына әллә ни талапсан булмаған кәзә үләнен сәсеүҙе лә үҙләштергән алдынғы фермер. Уның әйтеүенсә, был культура ла ерҙә азотты күп ҡалдыра, өҫтәүенә сүп үләндәрен баҫа.Агрономия технологияларын эҙмә-эҙлекле ҡулланыу юлы менән һиҙелерлек юғары уңыш алыуға ла өлгәшелә. Тәү сиратта баҫыуҙар тейешле срокта туңға һөрөлә. Был эш август баштарында башҡарыла. Яҙын үҙ ваҡытында дым ҡаплауҙы ла тырышып хәстәрләй фермер. Һөҙөмтәлә, мәҫәлән, быйылғы ҡоролоҡ шарттарында ла 30 гектарҙа арпа уртаса 22-шәр центнер уңыш биргән, айырым бер майҙанда төшөм 30-ҙан да артып киткән. Элиталы “башкирская-28” сортлы бойҙай ҙа гектарынан 32 центнерлыҡ уңыш менән ҡыуандырған. Үҫтерелгән иген шәхси хужалыҡтарында мал тотҡан ауылдаштарына фураж сифатында һатыла, юғары сифатлы бесән дә ярайһы ғына табыш килтерә. Был күрһәткестәр “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығының ныҡлы, табышлы эшмәкәрлеген сағылдыра.Көндәлек тормоштарынан тәм һәм йәм табып, үҙ хеҙмәтенең емештәренә ҡыуанып йәшәй бөгөн Яңы Таулар ауылы фермерҙары – ирле-ҡатынлы Люзиә менән Илгиз Ғабдрахмановтар. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23817-er-uldary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a6fb0b2a20ddb961e8e6e3895964705947e45640cb924d80c3f664ffc9aa87f9.json | [
"Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы ... |
[] | 2016-09-20 13:29:23+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374032_fec1ad97e569ca0f3e515892d57a1558.jpg | ru | null | Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/df38932ad27461d89f4b3153177aeeff6dabcc6ee7686420bd1aca522df45626.json | [
"Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан?",
"Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:38+00:00 | null | null | Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ru | null | Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a0ef67eae8d19b386b94bfc1849a1e6394cee9cbc9e2ed25daaa6e264bd4cff5.json | [
"Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы?",
"Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23812-s-turaynda-yyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153872_2-1-marsel-kutuev.png | ru | null | Әсә тураһында йыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23812-s-turaynda-yyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/38c8f482d368b2bf25cabe041702165bb9f7ba8496a201024f33e54b22907019.json | [
"Әсә тураһында йыр",
"Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:15+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Нуретдин 21 йәшендә холҡо боҙолған, юҡ-барға тиҙ ҡыҙып китеүсән, юлында кем тура килһә, шуның менән эләгешергә әҙер ауыр кешегә әйләнде. Быларҙың барыһына ла ике йыл да өс айға һуҙылған хәрб | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23693-uyshty-tkn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290414_4-5.jpg | ru | null | Һуғышты үткән... | null | null | bashgazet.ru | ...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенән хайуандарҙы яратҡан ауыл малайының яҡын дуҫы өйөн, ауылын һағыныуҙарын да онотторҙо. Көндөҙгө күнегеүҙәрҙән ҡайтыуын көтөп ала, сығып киткәндә аяҡтарына иркәләнеп оҙатып ҡала Аҡмуйын. “Үҙегеҙ менән йоҡлатығыҙ, ашатығыҙ, тәрбиәләгеҙ”, – тинеләр. Ай буйы үҙҙәре менән һыйынып йоҡлаған бесәй балалары һалдаттарға туғандары кеүек яҡынайҙы. Ә бер көндө... йыйып теҙеп баҫтырҙылар ҙа... бесәй балаларының муйынын бороп үлтерергә бойорҙолар!.. Риза булманы һалдаттар. Ни өсөн тере йән эйәләрен тотоп, тиктомалға ғүмерҙәрен өҙһөн улар?! Хәрби әмер булғас, үтәйһең инде. Офицерҙар көйләп торманы. Ана, Нуретдин менән йәнәшәләге карауатта йоҡлаған урыҫ егете Евгенийҙы бесәйен иреккә ебәрергә теләп казарманан сығып йүгергәс, артынан ҡыуып тоттолар ҙа өсәүләп асфальт өҫтөндә аунатып типкеләнеләр. Баш мейеһе һелкенеп, ҡабырғалары һынып госпиталдә ятып та йүнәлмәгәс, хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табып, әсәһен саҡыртып алдылар ҙа ҡайтарып ебәрҙеләр... Барыһы ла шунан башланды......Ҡайтҡас, Нуретдинде айҙарға һуҙылған реабилитация курсына саҡырҙылар. Әллә ниндәй курс үткәрһәләр ҙә, күңел яралары уңалмай икән. Йоҡлаған еренән ҡысҡырып һикереп тороп, өйҙәгеләрҙең ҡотон алып, биҙҙереп бөттө. Йәшәүенең мәғәнәһен юғалтты егет. Әйтерһең, күңеленә бер шайтан заты ояланы. Аҙым һайын йөрәгенә төрлө ҡотҡо оялауын һиҙһә лә, бер ни ҡыла алмай. Армия хеҙмәтенән ситләшкән егеттәр Нуретдиндең ҡан дошмандарына әйләнде.Реабилитация курсын тамамлап, ҡайтыр юлында автобусҡа инергә торғанда осрашты ул Айнур менән. Нуретдиндең атаһы яғынан өләсәһе йәшәгән ауылдан ул. Малай саҡтарынан йәйге каникул көндәрендә ауылда бергә уйнап үҫтеләр. Йылға буйҙарында һыу ҡойондолар, балыҡ ҡармаҡланылар, мал көттөләр, кис уйынға сыҡтылар...Бер-береһен танып белгән егеттәр ҡул биреп күреште. Айнур юғары уҡыу йортон тамамларға өлгөргән. Хәрби комиссариат юлламаһы менән ҡала дауаханаһына медицина тикшеренеүе үтергә килгән икән.– Дә-ә-ә-ә, күрәһеләрең алда әле, брат! Һин дә беҙҙең кеүек иҙелеп ҡайт әле, унан һөйләшербеҙ! – Күҙенә ҡан һауған Нуретдин, Айнурға һынаулы ҡарап, лас иттереп ергә төкөрҙө.– Яраҡһыҙ тип таптылар... Өс айҙан билет бирәсәктәр...– Һатып алдың, тимәк! Сволочтар һеҙ! Күрә алмайым һинең кеүектәрҙе! Юғал күҙ алдымдан! – Йоҙроҡтарын төйнәп танышы өҫтөнә килгән Нуретдинде автобус ишеге асылыуын көткән пассажирҙар араһындағы ир-егеттәр тынысландырҙы...Инде баҫылды, тигәс тә Нуретдиндең: “Сиртһәң, ҡаны сәсрәп сығырға тора, яраҡһыҙ тип таптылар, имеш, табалар инде, эҙләһәң. Сволочтар!” – тип ярһыуы алғы урындарҙың береһендә ултырған егеттең йөрәген бысаҡ менән телгеләгәндәй итте. Ярай, операцияға тиклем ҡулланыр өсөн табип билдәләгән дарыуы янында. Тиҙ генә пакетынан алып, үҙе менән йөрөткән шешәләге һыуы менән йотоп ҡуйҙы Айнур. “Түҙ, йөрәк, түҙ!.. Нуретдинде лә аңларға була, ул бит һуғыш тиклем һуғыштың эсендә булған кеше...”Автобусҡа инеп урынлашҡан пассажирҙар араһында әлеге күңелһеҙ ваҡиғаға ҡарата фекерҙәр ишетелде. Кемдер оятһыҙ тип Нуретдинде әрләне, икенсеһе, киреһенсә, уның ғәйебе юҡ, тип мәғәнәһеҙ һуғышҡа ләғнәтен белдерҙе... Айнурға ҡарата һүҙ әйтеүсе булманы....Йыл ярымдан бала саҡ дуҫтар ҡабат осрашты. Үҙәк район дауаханаһында. ВТЭК көнөндә. Коридор тулы халыҡ. Шәфҡәт туташы сығып документтарҙы йыйып алды, ауырыуҙарҙы сират буйынса кабинетҡа саҡырып аласаҡтарын әйтте. Иркен коридорҙың көньяҡҡа ҡараған тәҙрәһе ҡаршында уйланып баҫып торған Айнурҙы таныны Нуретдин. Ҡараштары осрашҡас, Айнур килеп күрешергә ҡулын һуҙҙы. Нуретдин... һул ҡулын бирҙе. Уң ҡулының терһәктән түбән өлөшөн бер нисә ай элек, егет үҙе лә операция үткәргән көндәрҙә циркуль бысҡыһына эләгеп өҙҙөрөүен ишеткәйне Айнур...Шул ваҡыт кабинеттан шәфҡәт туташы сығып Айнурҙы саҡырҙы.– Был егеткә нимә булған? – Нуретдин йәнәшәһендә ултырған Айнурҙың ауылдашы Сәлим ҡарттан һорамай булдыра алманы.– Дүрт ай элек йөрәгенә ауыр операция үткәрҙе бит, үлемдән ҡалды... Армияға ла шул сире арҡаһында алманылар. Таҙалыҡ юҡ хәҙер йәштәрҙә, ю-у-уҡ......Ишек асылды. Унан башын эйеп Айнур сыҡты.– Нимә тинеләр? Бирҙеләрме? – Сират көтөүселәр һорауҙарын яуҙырҙы.– Бирҙеләр... – Егет баҫҡысҡа йүнәлде.Баҫҡыс тәңгәленә еткәндә, үҙен Нуретдин туҡтатты:– Ни, туған, теге ваҡыттағы һүҙҙәр өсөн кисер мине, зинһар... Белмәнем бит... Бына мин дә...Айнур йәшлек дуҫының иңбашына ҡулын һалып усы менән ҡыҫты ла:– Бирешмәйек, Нуретдин! Ныҡ бул! Һин бит һуғышты үткән кеше! – тине лә баҫҡыс буйлап алға атланы... | http://bashgazet.ru/obshestvo/23693-uyshty-tkn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a8362e60b09e8745fdaab784ae9f4ccd8a2cee88e22069a4ad0214d9e268ccad.json | [
"...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенә... |
[] | 2016-09-21 01:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡартлыҡтың нимә икәнен кеше үҙе шул мәлгә барып еткәс кенә аңлайҙыр, моғайын. Әгәр ҙә таянырҙай тормош юлдашың, ниндәй хәлдә булһам да ташламаҫтар, тип әйтерҙәй балаларың булһа, уның ҡурҡыны | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsosialnie-zadaci%2F23722-lsyr-sn-balalar-basay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378929_sfs.jpg | ru | null | Өләсәйҙәр өсөн... балалар баҡсаһы | null | null | bashgazet.ru | – Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң танылыу аласаҡ. Нисек кенә ауыр булмаһын, ҡартлыҡ – һәр беребеҙгә килеп етә торған миҙгел. Кемдер быға әҙер, бәғзеләре юғалып ҡалыусан, хатта балалары ла ата-әсәһен ҡарауҙан баш тарта. Дөрөҫөрәге, уларҙың ваҡыты ҡалмай, күбеһе эшләй. Шуға күрә үҙәк тап шундайҙар өсөн бик уңайлы: теләгәндә бер нисә айға, хатта ун көнгә тиклем ата-әсәһен беҙҙә ҡалдырып, үҙҙәре ҡайҙалыр ял итергә йәки башҡа ергә барып килә ала.Ысынлап та, яңы йүнәлештә эш башлауы еңелдән булманы. “Нимәгә ул һеҙгә?” – тип әйтеүселәр ҙә, бындай эштең кәрәклеген инҡар итергә тырышыусылар ҙа осраны. Үҙ эшемде социаль өлкәлә асыуға Рәсәй сәйәсәт мәктәбенең Башҡортостан филиалында курс үтеүем ҙур этәргес бирҙе. Бында мин “Өлкән йәштәге һәм инвалид граждандарға пансионат” проектын яҡлап сығыш яһаным.– Пансионат тигәндәй, сит илдәге ҡарттар йорто күҙ алдына баҫа. Һеҙҙең хеҙмәт ошоға тиклем беҙ күнеккән ҡарттар йортон алмаштыра кеүек...– Ябай тел менән әйткәндә, тап шулай. Билдәле булыуынса, илдә барған ҡулайлаштырыу “еле” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһен дә урап үтмәне. Ошоға тиклем эшләп килгән учреждениеның күп кенә бүлектәре ябылды йәки икенсе урынға күсерелде. Шунлыҡтан яңы эш башлағанда коллективты туплау ауырға тура килмәне: уларҙың барыһы ла дәүләт учреждениеһында эшләп, “Азатлыҡ”ҡа күсте.– Үҙәктең төп маҡсатына килгәндә...– Ярҙамға мохтаждарға күңел йылыһын өләшеү. Беҙҙең хеҙмәттәрҙең барыһы ла 2015 йылдың ғинуар айында ғәмәлгә ингән “Рәсәй Федерацияһында граждандарҙы социаль хеҙмәтләндереү тураһында”ғы Федераль законға ярашлы атҡарыла. Социаль хеҙмәткәрҙәр, оло йәштәгеләрҙең фатирҙарына йөрөп, уларҙың йортон йыйыштырып ҡына ҡалмай, коммуналь хеҙмәттәр өсөн дә түләй, кәрәк икән, аҙыҡ-түлек, дарыуҙар һатып ала.Шуныһы иғтибарға лайыҡ: беҙҙә өләсәйҙәр һәм олатайҙар өсөн балалар баҡсаһы уңышлы эшләй. Иртәнсәк ололарҙы алып килеп, кискә алып ҡайтырға мөмкин. Күптәр ҡарттар йорто тигән төшөнсәне әле булһа “унда тик ҡарауҙан мәхрүм ҡалған кешеләр генә йәшәй” тип уйлап яңылыша. Заман яңы талаптар ҡуйған кеүек, был йүнәлештә лә байтаҡ үҙгәреш күҙәтелә. Иң мөһиме — өлкән йәштәгеләр ҡараулы, тамаҡтары туҡ, өҫтө бөтөн, үҙҙәрен яңғыҙ итеп тоймай, бар яҡлап иғтибар һәм ихтирам күрә, аралаша, ял итә.– Пансионатта урынлашыусылар өсөн дөйөм ҡағиҙәләр ҡаралғанмы?– Әлбиттә, тәртип һәр ерҙә булырға тейеш. Беҙ үҙәккә килеүселәргә изгелек, йылылыҡ һәм ҡот өләшеү өсөн бар уңайлыҡтар тыуҙырырға тырышабыҙ. Көнөнә биш тапҡыр ашатыу ҡаралған. Көн һайын уларҙы табип ҡарай, физик күнекмәләр үткәрелә. Теләүселәр өсөн хеҙмәт терапияһы ҡаралған, китаптар, гәзит-журналдар бар. Шулай уҡ төрлө концерттарға, театрҙарға, музейҙарға алып йөрөйбөҙ. Ҡағиҙәләргә килгәндә, улар юҡ та кеүек. Һәр кем яҡшылыҡҡа яҡшылыҡ менән яуап бирһә, шул етә. Араларында “беҙ аҡса түләйбеҙ” тигән һылтау менән үҙҙәре башҡара ала торған хәжәттәрен үтәмәүселәр ҙә юҡ түгел. Төрлө кеше осрай, һәр кемдең үҙ холҡо, үҙ ҡарашы. Әммә беҙҙең хеҙмәткәрҙәр үҙ эштәренә ифрат яуаплы ҡарай, сабыр һәм түҙемле. Уларға шәхсән оло рәхмәтемде белдерәм.– Әйткәндәй, үҙәккә килергә теләүселәрҙе тик Урал аръяғы райондарынан ғына алаһығыҙмы?– Тәү сиратта уларға өҫтөнлөк бирелә, әммә республиканың бүтән төбәгенән дә теләүселәр булһа, рәхим итһендәр!– Илһам Факил улы, башлаған эшегеҙ оло хуплауға лайыҡ. Һуңғы ваҡытта Рәсәй, республика етәкселеге тарафынан төрлө эшҡыуарлыҡ йүнәлештәре буйынса гранттар ҡаралған, һеҙ ошо тәңгәлдә эш алып бараһығыҙмы?– Социаль эшҡыуарлыҡтың да грантҡа дәғүә итерлек бихисап юлдары бар. Әле беҙ был тәңгәлдә эш башлағанбыҙ һәм еңеп сығырыбыҙға ла ышаныс бар.– Уй-ниәттәргә килгәндә...– Улар күп. Ололар араһында түшәктә ятыусылар ҙа, физик яҡтан мөмкинлектәре сикләнгәндәр ҙә осрай, шуға күрә үҙәктең беренсе ҡатта урынлашыуы отошло булыр ине. Әле беҙ икенсе ҡатты ҡуртымға алғанбыҙ. Киләсәктә урындарҙы арттырыу өсөн эш алып барабыҙ. Бөгөн 25 урын бик аҙ, теләүселәр көндән-көн арта.– Әйткәндәй, киләсәктә, ололар менән инвалидтарҙан тыш, балаларҙы ла урынлаштырыу теләге бармы?– Уныһын ваҡыт күрһәтер. | http://bashgazet.ru/sosialnie-zadaci/23722-lsyr-sn-balalar-basay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/34076c85f1f2092f74000c91febe144698e5570a17587ad13fe8c8ad7a62c764.json | [
"– Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң тан... |
[] | 2016-09-19 21:28:53+00:00 | null | null | Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23686-asay-tln-ks-tabylyr.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ru | null | Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/1ce8de01563b75296416cbeb836dcbe58be1e2496358694342f1109f5a307a22.json | [
"Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр",
"Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155039_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/iman/23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/63bc6e52480c7e6b7ec320d2aa16c5cd806ef159055974fcc9605135d7cea1b8.json | [
"Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт",
"Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре С.Т. Аксаковтың тыуыуына 225 йыл тулыу айҡанлы V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы үтәсәк. Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980286_1-4.jpg | ru | null | Сажиндарға бүлеп Ер шарын... | null | null | bashgazet.ru | Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, башлыса, ошо тармаҡ белгестәре. Һәйкәлде асыу хоҡуғы лайыҡлы рәүештә алдынғы ветеран-геодезистар Елена менән Леонид Хелпустарға бирелде.Росреестр ойошмаһы етәксеһе Игорь Шеляков, байрам айҡанлы ҡотлау һүҙҙәре еткергәндән һуң, ойоштороу эштәрендә ихлас ярҙам күрһәтеүселәрҙе Рәхмәт хаттары менән бүләкләне.Кем һуң ул геодезист? Был бик боронғо һөнәр. Ул Ер шарын ҡасан өйрәнә башлағандар, шунда барлыҡҡа килгән. Йәғни беҙҙең эраға тиклемге дәүерҙә йәшәгән Герон Александрийский, Аристотель, һуңыраҡ Леонардо да Винчи кеүек шәхестәрҙең исемдәре лә ошо тармаҡ менән бәйләнгән. Ә бөгөн, ошо бөйөк ғалимдарҙың рухтарына мәҙхиә итеп, шул уҡ ваҡытта баш ҡалабыҙҙың мәҙәни картаһына яңы бит өҫтәп, ябай һәм егәрле Башҡортостан геодезистарына һәйкәл ҡуйҙылар. Һәйкәлдең авторы – билдәле скульптор Хәлит Ғәлиуллин. Әйткәндәй, был Өфөлә ер белгестәренә ҡуйылған тәүге һәйкәл түгел. Беренсеһе, ер үлсәүселәргә, 2011 йылда асылған ине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/53aa60aa2c8674def724a2f74c9cd6c1f5745222e36cf903ac93f011c1eba400.json | [
"Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, ба... |
[] | 2016-09-19 19:28:51+00:00 | null | null | Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23671-igek-r-aash-isemdr.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ru | null | Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/53a1b5067f3dba92abe07be749fb18bfcacb805c83635074bbdb76033b6a2ea2.json | [
"Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр",
"Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын"
] |
[] | 2016-09-29 10:13:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, 1959 - 1962 йылдарҙа тыуған районының Ленин исем | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475137056_uzbek-gusmanovich-gusmanov.jpg | ru | null | 25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/944223d04f5b2247827f56622fa9a892c26b8ff50b020bcdbdb00e8f7e959a7f.json | [
"25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы",
"Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл ... |
[] | 2016-09-26 21:24:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Өфөләге “Хәләл” кафеһына инеп, шуға шаһит булдым: унда баҫып ашау мөмкинлеге юҡ икән. Тиҙ генә ҡапҡылап сығырмын тиһәм... Ислам быны ҡушмаймы, Нурмөхәмәт хәҙрәт? А. РАФИҠОВ. Ҡыйғы районы. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23756-apylap-syyrmyn-tim.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474611927_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Ҡапҡылап сығырмын тиһәм... | null | null | bashgazet.ru | А. РАФИҠОВ.
Ҡыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ине ул, ғаиләнең күркәм байрамы кеүек. Баҡтиһәң, аяҡтарҙы бөкләп ултырыуҙың да үҙ хикмәте булған икән. Заман белгестәре иҫбатлауынса, был осраҡта ашҡаҙан бер аҙ ҡыҫыла, һәм унда туйған ваҡытта ла урын ҡала. Намаҙ уҡығандағы кеүек ултырғанлыҡтан, йөрәк тә ял итә. Аяғөҫтө тороп йә өҫтәл янында ултырып ашағанда иһә ҡан әйләнешенә ҙур көс талап ителә. Өҫтәүенә ризыҡ валсыҡтарының иҙәнгә төшөүе ихтимал. Ә урындыҡта ултырып туҡланғанда барыһы ла ашъяулыҡта ҡала.Ризыҡ – Раббыбыҙ биргән оло ниғмәт. “Ашағыҙ, эсегеҙ, исраф ҡылмағыҙ!” – тип бойоролған “Ҡөрьән Кәрим”дә. Исламда аҙыҡ төрҙәренә, туҡланыу ҡағиҙәләренә ҙур урын бирелгән. Бының дөрөҫлөгөнә йылдан-йыл нығыраҡ инана барабыҙ. Эйе, тормошта күп нәмә – сәләмәтлек, әҙәп-әхлаҡ, холоҡ-фиғел, асылыңа тоғролоҡ һәм башҡалар – әҙәм балаһының ашаған ризығына, уның нисек туҡланыуына бәйле. Борон, әйткәнемсә, ашъяулыҡ тирәләй бөтөн ғаилә, туған-тыумаса менән бергә ултырып ризыҡланғандар. Табын янында һәр кемдең үҙ урыны: өлкәндәр – түрҙә, йәштәр – ситтәрәк. Һүҙҙе лә атай-олатайҙар һөйләгән, уй-ниәттәрҙе белешкән, кәңәш биргән. Ризыҡҡа килгәндә, өлөшөңдө ҡалдырыу, исраф итеү гонаһ һаналған. Башҡорттоң аҙыҡ төрҙәре – ит, ҡоротло һурпа, ҡымыҙ, бал һ.б – тәнгә лә, зиһенгә лә тик файҙа килтергән, халҡыбыҙ үҙенә сит, өйрәнмәгән аш-һыуҙан ары торған. Малды һуйыу ҙа, белеүегеҙсә, тейешле ҡанундарға ярашлы атҡарылған. Ошо һәм башҡа ҡағиҙәләр ғаиләнең, милләттең, диндең бөтөнлөгөн, сәләмәтлеген һаҡлауҙың нигеҙе булып торған.Хәҙер иһә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, туҡланыу әҙәбе ныҡ үҙгәрҙе. Заман тиҙлегенә ярашлы, күптәр, айырыуса ҡала йәштәре, аяғөҫтө килеш тиҙ генә ашауҙы ғәҙәт итеп алды. “Ҡапҡылап сыҡ” тип аталған кафелар күҙгә салынып ҡала. Йәнә шуныһы йөрәкте семтеп ала: бер тапҡыр ғына ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән пластик һауыт-һаба күбәйҙе. Ашайҙар ҙа уны ташлап китәләр. Тимәк, тамаҡ туйҙы, һауыттың кәрәге бөттө. Йәмғиәттә лә шулай, үткәнгә лә, киләсәккә лә ҡарамайынса, әлегене генә ҡайғыртып йәшәү өҫтөнлөк итә башламаҫмы?Тарихҡа әйләнеп ҡарағанда, халҡыбыҙ ниндәй ҡурҡыныс аслыҡ осорҙарын үткән, бер киҫәк икмәккә зар-интизар булып йәшәгән. Эйе, әҙәм балаһы ашамлыҡтың ҡәҙерен унан төрлө сәбәп буйынса мәхрүм ҡалған ваҡытта нығыраҡ аңлай. Боронғо өләсәйҙәрҙең ашъяулыҡҡа төшкән бәләкәй генә икмәк валсығын да ҡәҙерләп йотоп ҡуйыуы һаман күҙ алдында. Бөгөнгө “туйып һикереү”ҙе күрһә, ни эшләр ине икән улар?“Ризыҡтың бәрәкәте – табаҡтағы ҡулдарҙың күплегендә”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә.Заман тиҙлегенә һылтанып, һаулығыбыҙға, рухыбыҙға зарар килтермәйек, тыуыр нәҫелдәребеҙҙең дә сәләмәтлеген ҡайғыртайыҡ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Биргән ниғмәттәре өсөн Аллаһ Тәғәләгә шөкөр итеп, күмәкләп ризыҡланһаҡ, бер-беребеҙгә ихтирамыбыҙ артыр, ашамлыҡҡа ла бәрәкәт килер, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин. | http://bashgazet.ru/iman/23756-apylap-syyrmyn-tim.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bdf71d8a1087a0afcad973f512a116164594d7cd3892862123612e073b83a0ad.json | [
"А. РАФИҠОВ.\nҠыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ин... |
[] | 2016-09-21 09:29:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443379_24161d659a55e813318df53b824c2aae.jpg | ru | null | Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c6fc87ebeb3b8a824b64a94517dc4bd335caebae32299635549387a6255c9370.json | [
"Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды”",
"Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23680-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23680-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d54e1179770c998ba852610d454c0baf3808f41affa981d9cc2f79e73f5f2145.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23681-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23681-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4896fa2d770084ed71f79969dca2b86745c1155886045ee7132a4d9d7f1825d2.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378991_10.jpg | ru | null | Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/5a924add80c266815770b201b56ac444c73d8cfb323e06941c3a0fe4f9009902.json | [
"Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы",
"Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт"
] |
[] | 2016-09-16 13:32:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23651-aytam-le-tyuan-yaa.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945320_16-1.jpg | ru | null | Ҡайтам әле тыуған яҡҡа... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23651-aytam-le-tyuan-yaa.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/91a692537851a38c4efcdebb111871772432293ac72e3fa252e1e5882a12340d.json | [
"Ҡайтам әле тыуған яҡҡа...",
"Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көҙгө һауа торошо, тәбиғәттең моңһоулығы күптәргә насар тәьҫир итеүсән. Ошондай ваҡытта организм төрлө витаминдарға айырыуса мохтаж, ти белгестәр. Был йәһәттән Ҡөрьәндә иҫкә алынған барлыҡ й | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23820-kg-mooulya-uryn-yu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154894_0_3ee94_cc52c1e3_xl.jpg | ru | null | Көҙгө моңһоулыҡҡа урын юҡ | null | null | bashgazet.ru | Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температураһы күтәрелгәндә, ашҡаҙан эшмәкәрлеге боҙолғанда ярҙам итә. Шулай уҡ ҡан баҫымын төшөрөү, аллергиянан арыныу өсөн ҡулланыла. Емештә В6 витамины күп.Йөҙөм. “...Һеҙҙең өсөн финик пальмалары һәм виноград үҫтерҙек, уларҙың һутлы емешен ҡыуанып ашарһығыҙ” (“Әл-Мөьминун” сүрәһенән). Йөҙөм витаминға, минераль матдәләргә бай. Уның 20 – 25 проценты глюкозанан тора, шунлыҡтан виноград ауыр физик һәм аҡыл көсөргәнеше кисергән кешеләр өсөн айырыуса файҙалы. Йөҙөмдә шулай уҡ тимер күп. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, составындағы ҡайһы бер химик бәйләнештәр яман шеш барлыҡҡа килеү хәүефен кәметә.Инжир. “Инжир һәм зәйтүн ағасы менән ант итәм” (“Әт-Тин” сүрәһенән). Был емеш физик һәм аҡыл эшенә күп көс һалған кешегә тиҙ арала яңы ҡеүәт өҫтәй. Шул уҡ ваҡытта инжир мускулдарға, нервы системаһына ыңғай йоғонто яһай. Ул минералдарға ифрат бай. Емеште даими ҡулланған кеше бер ваҡытта ла йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуына зарланмаҫ.Финик. “Ерҙә бер-береһенә тоташып ятҡан, бер үк һыу менән һуғарылған виноград яландары, баҫыуҙар, пальма урмандары бар. Улар араһынан бер емешкә айырым үҙенсәлек, тәм бирҙек” (“Әр-Раад” сүрәһенән). Был сүрәлә финик хаҡында әйтелгән. Уның яртыһын глюкоза тәшкил итә. Аллаһ емеше мейе эшмәкәрлеге өсөн айырыуса файҙалы, сөнки ул аҡһымға, А, В1, В2 витаминдарына бай. Ошо өҫтөнлөгө арҡаһында финик иммунитетты, һөйәкте, тештәрҙе, күҙ мускулдарын нығыта, организмдың күҙәнәктәрен яңырта. | http://bashgazet.ru/iman/23820-kg-mooulya-uryn-yu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/152df1081d043bded60db0d28b5ea914f1350cd463e82fb30249d6a9e61c2e2b.json | [
"Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температур... |
[] | 2016-09-16 13:31:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Мәҡәләләремдә геройҙарымдың биографияһын һис ашатлап үтә алмайым, сөнки ул – геройҙың кеше булып формалашыуы, тормошо, булмышы, йәшәү рәүеше. Әле һеҙҙең менән таныштырасаҡ шәхес – ҡатмарлы т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473942001_12-1-naziya-igezyanova.jpg | ru | null | Яҙмыш һынауҙары һындырманы | null | null | bashgazet.ru | Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы башында мәктәп кәрәк-ярағы алыр өсөн генә лә күпме өҙгөләнә. Ярай әле, ҡыҙҙары тәүфиҡлы, хеҙмәт һөйөүсән булып үҫеп килә. Өлкәне, Нажиәһе, айырыуса кешелекле, ҡулынан килмәгән эше юҡ: мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡарау, йәшелсә, картуф үҫтереү, утын ярыу, туғандарына йорт мәшәҡәттәрен башҡарырға өйрәтеү тулыһынса уның иңендә. Ҡәтифә апай үҙе колхоз эшенән бушай алмай. Өлкән ҡыҙын нисек тә юғары уҡыу йортона индереү яғында ул, сөнки “алғы тәгәрмәс” ҡайҙан тәгәрәй, арттағылары ла ошо юлдан китә тигәндәй, апаһына туғандары ла эйәрер ине.Тик Нажиәнең уйы икенсерәк икән: “Әсәй, мин барыбер юғары белем аласаҡмын, ә әлегә тиҙерәк һөнәрле булып, бер аҙ эшләп алырға кәрәк. Әле үк вузға инһәм, һиңә бик ауырға тура киләсәк”. Ана бит, ниндәй аҡыллы фекер йөрөтә уның өлкәне. Өфөгә һөнәрселек-техник училищеһына китәм, тигәс, фатихаһын биреп, оҙатып ҡала Ҡәтифә апай ҡыҙын. Ҡайтып йөрөүҙәре йыраҡ та бит, ни хәл итәһең, шулай берәм-берәм тыуған ояларын ҡалдырыр инде ҡошсоҡтары.Ә Нажиә өсөн ҡыҙыҡлы ла, яңы ла тормош башлана. Киләсәктә бөтәһе лә һәйбәт булырына ниндәй үҫмер ышанмаһын инде?! Аҡҡан һыуға ҡарап ихлас теләк теләй ҡыҙыҡай: “Юлдарым уң булһын, матур хыялдарым тормошҡа ашһын, училищела уҡып сығып, аҙаҡ вуз тамамлап, Өфөнөң бейек йорттарында уңайлы фатирҙа татыу, бәхетле ғаилә ҡороп, әсәйемә, туғандарыма ярҙам итеп йәшәргә яҙһын...”Әлегә ҡыҙыҡай осоп-ҡунып училищела белем ала. Хеҙмәттең ни икәнен белеп үҫкән зирәк уҡыусы, бер йыллыҡ курсты ярты йылда үҙләштереп, үҙаллы эшләй башлай. Эш хаҡын самалап тотоноп, өҫ-башын ҡарарға ла, ауылға бүләк-күстәнәс алып ҡайтыр өсөн дә еткерә.Башҡа хеҙмәт коллективтары менән бергә Нажиәнең иптәштәре лә Бөйөк Октябрь байрамында демонстрацияға сығырға тейеш. Тик ул Зина исемле бүлмәләш ҡыҙы менән бер аҙ һуңға ҡала. Тиҙерәк үҙҙәренекеләрҙе эҙләп табырға ниәтләнеп, ҡойма аша һикерәләр. Һәм... Нажиә оҙон буйлы бер егеттең ҡосағына ғына килеп төшә. Демонстрацияға тәртип һаҡларға сығарылған студент егет, әлбиттә, “күктән килеп төшкән” сибәр ҡыҙҙы башҡаса ҡулдан ысҡындырмай. Дүрт айҙан, 1967 йылдың мартында, сәстәрен сәскә бәйләп тә ҡуялар. Көткән мөхәббәтен ошо тип уйлағандырмы, ҡыҙ, йәғни бөгөнгө Нажиә Заһир ҡыҙы, был осрашыуҙы яҙмыш тип атай.Студент ятағындағы һис ниндәй уңайлыҡтары булмаған бәләкәй генә бүлмәлә ике ғаилә йәшәп, үҙҙәре ике бәләкәй бала тәрбиәләү ауырлығын, моғайын, үҫкән саҡта уҡ түҙеп, эшләп, ниндәй хәлдә лә киләсәккә оптимизм менән ҡарап өйрәнгән кешеләр генә лайыҡлы кисерә алалыр. Атай кеше вуз тамамлағас, ҡайҙалыр эшкә урынлашып, фатир алып йәшәй башлағас, бөтәһе лә һәйбәт булыр, Алла бирһә, тип өмөт итә улар.Ғаилә Баймаҡ районының Мерәҫ ауылына килеп урынлаша. Бында инде ҡыҙҙары Ләйсән менән Гөлфиәне апай итеп, улдары Айсыуаҡ тыуа.Өс бәләкәй баланы ҡарап, өйҙә генә ятыу ҙа бик еңелдән булмаҫ ине йәш әсәгә. Ә уға бер нисә айлыҡ ҡына имсәк балаһын әле уҡырға ла төшмәгән апайҙарына ҡалдырып, мәктәпкә эшкә йөрөргә кәрәк. Ярай әле фатирҙары яҡын. Дәрестәр араһында берәй сәғәт ваҡыт табылһа, йүгереп кенә ҡайтып, кескәй улының йүргәктәрен алмаштырып, балаларҙың тамаҡтарын туйҙырып килергә тырыша. “Шул саҡтағы үҙемдең һәм кескәйҙәремдең хәле иҫкә төшһә, әле лә күҙ йәшемде тыя алмайым”, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.1976 йылда ғаилә кире Өфөгә ҡайта. Атай кеше – гәзит редакцияһына бүлек мөдире, ә Нажиә Башҡортостан радио комитетына машинистка булып эшкә урынлаша.Баш ҡала ҡолас йәйеп ҡаршыламай шул: фатир юҡ, прописка юҡ (шулай булғас, балаларҙы дауаханаға урынлаштырып та, балалар учреждениеларына йөрөтөп тә булмай), эштә лә “ҡош хоҡуғы”ндаһың. Аҡса етмәй, балалар өйҙә ҡарауһыҙ ҡала, йәки бер-ике айға ғына булһа ла баҡсаға урынлаштырырға тырышаһың. Унда ла өсөһөн дә түгел.Ярай әле сослоҡ бар: машинкала баҫырға тиҙ арала өйрәнеп ала Нажиә. Күберәк хаҡ түләнерлек башҡа эштәр хаҡында хыял итерлек тә түгел: кем алһын ҡулында өс кескәй балаһы булған пропискаһыҙ, дипломһыҙ кешене?! Тормошоноң был осоро хаҡында Нажиә Игеҙйәнова минең хаҡта яҙған “Ҡояшлы ғүмер” мәҡәләһендә ошолай тасуирлай: “Балам менән Семен бабайҙың ике яҡтан көпләнеп, уртаһына тупраҡ тултырылған өйөндә, ә Гөлфиә Юнысовалар бер йорттоң подвалында фатирҙа йәшәйбеҙ. Йәй көнө хужалар өйгә яғырға ҡушмай. Йыуылған кейем кипмәй интектерә.Тышта елләтерлек түгел, ул йылда ямғыр ҙа ямғыр булды! Балалар йүткерә башлағас, бер көндө Гөлфиә менән Ағиҙел йылғаһы буйына киттек. Ташҡындан ҡалған таҡта киҫәктәреме, сытыр-фәләнме, ни осрай – елкәбеҙгә йөкмәп алып ҡайтабыҙ. Зарланыу юҡ, әллә нимәләр һөйләп көлөшәбеҙ әле. Хужалар күрмәгәндәрәк яғырға тырышабыҙ инде мейескә лә. Бындай хәл йәй буйы тиҫтәләрсә тапҡыр ҡабатланды. Маҡсатҡа сат йәбешкән быуын булғанбыҙ ҙа”.Был урында: “Ә ирҙәрегеҙ ҡайҙа ине һуң?” – тигән һорауға яуап биреп китергә кәрәктер. Ирем Мирас Иҙелбаевты Сибай ҡалаһындағы эшенән ебәрмәгәйнеләр, мин балалар менән алдараҡ киттем, фатирыбыҙҙы ла Өфөлә берәй бүлмәгә алмаштырырға кәрәк ине. Ә Нажиәкәйгә ире менән айырылып, балаларҙы яңғыҙ үҫтерергә тура килде. Йөрәккә ҡан һауҙырырлыҡ хәлдәр сәбәпсе булды был аҙымға барырға. Ҡәләмдәшемдең шул саҡтағы тормошон яҡындан белгәнгә, әле лә тетрәнмәйсә хәтерләп булмай. Хәҙер балаларының атаһы был донъяла юҡ инде, ауыр тупрағы еңел булһын!Нажиә Заһир ҡыҙы юғалып ҡалманы. Балаларҙы үҫтереп, кеше итеү яуаплылығы, тормошто, кешеләрҙе яратыуы уны әҙәм күтәрә алмаҫлыҡ ауырлыҡтарҙы ла еңеп сығырға ярҙам итте, рухын сыныҡтырҙы.Юғары белем алыу бәхетенә лә өлгәште йәшлек хыялдарына тоғро була белгән Нажиә. Өс балаһы уҡып йөрөгән БДУ-ға инеп, үҙе лә ситтән тороп филология факультетын тамамланы.– Күрәсәктәр бер-береһенә оҡшамаған һымаҡ, кешеләр ҙә төрлө: кемдер яҙмыш еле ҡайһы яҡҡа ташлаһа ла, шуға күнә, башын эйә, буйһона, ә бәғзеләр ҡойон-дауылға йәнтәслим ҡаршылыҡ күрһәтә һәм еңә. Мине лә яҙмышым “Һәнәк” журналы редакцияһына алып килде. Яратып, күңел һалып, ихлас эшләнем. Нәҡ “Һәнәк”тә эшләгәндә сатира һәм юмор жанрында ҡыҫҡа хикәйәләр яҙа башланым, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.Был осорҙо мин дә һәйбәт хәтерләйем. Ике редакцияла булһаҡ та, Матбуғат йортоноң бер ҡатында эшләйбеҙ. Көнөнә әллә нисә тапҡыр осрашып торабыҙ, хәл-әхүәл белешеп алабыҙ. Бер көндө Нажиә күҙҙәре осҡонланып, йөҙөн балҡытып минең кабинетҡа килеп инде лә алдыма машинкала баҫылған ҡулъяҙма һалды: “Ҡарап сығып, фекереңде әйт әле”.– Нимә һуң был?– Хикәйә яҙҙым. – Нажиә сыңғырлатып көлөп ебәрҙе. – Ниңә үҙең гел генә, һинең яҙыу ҡеүәң бар, фантазияң көслө, тормош тәжрибәң етерлек, ти инең бит. Бына яҙҙым, яҙыусыларҙан иң элек һиңә күрһәтеүем. Ләйсән ҡыҙыма оҡшаны. “Әсәй, һиңә ошондайыраҡ ыҡсым хикәйәләр яҙырға кәрәк”, – ти.Ике-өс битлек кенә яҙмаға шунда уҡ күҙ йөрөтөп сыҡтым, һәйбәт, тәжрибәле әҙип яҙғандан ҡайтыш түгел. Мин Нажиәне ҡосаҡлап алдым: “Афарин, булдырғанһың бит. Хәҙер инде туҡтап ҡалма, яҙ ҙа яҙ. Кеше материалдарын журналға әҙерләгәндә тәнҡит күҙлегенән ҡарап, анализлап, ҡайһыларына төҙәтмәләр индереп ултырыуың бушҡа китмәгән икән. Темалар сығанағы ғына ҡоромаһын”. Нажиә айырыуса йәнләнеп китте: “Ә-әй, миндәге темалар көн-төн яҙышҡанда ла бөтөрлөк түгел. Тормош үҙе бирә бит уларҙы...”– Тәүге әҫәреңде “Башҡортостан ҡыҙы”на бирәһеңдер бит?– Үпкәләмә, дуҫҡай, быныһы – “Һәнәк”кә. Һеҙгә икенсеһе булыр.Оҙаҡламай, дөрөҫөрәге, 1980 йылдың мартында “Килен” исемле хикәйәһе “Һәнәк” журналында донъя күрҙе. Шунан һуң республика гәзит-журналдарында, “Йәш көстәр” йыйынтыҡтарында даими баҫыла башланы өс үҫмер әсәһе булған йәш яҙыусының юмористик һәм сатирик хикәйәләре.Жанр һайлауҙа уның хеҙмәт урыны ла әһәмиәткә эйә булғанына шик юҡ. Тик улар бит әле үҙ күңелеңдә ҡайнап, бешеп сығырға тейеш. Был хаҡта ла авторҙың үҙенең фекерен белеү зарурҙыр:– Яуыздарҙы, ғәйбәтселәрҙе (һанай башлаһаң, яман ғәҙәттәр бик күп) аяуһыҙ фашлаған “Һәнәк” журналында эшләү – яҙмышым бүләге ул, сөнки минең булмышым ғәҙелһеҙлекте күрә алмауҙан туҡылған. Алдашыуҙы, ике йөҙлөлөктө кисерә алмайым. Хоҙай Тәғәлә тәғәйенләгән асылым шундай. “Тишек ҡайҙа – ел шунда, етем ҡайҙа – һүҙ шунда” – йәбер тигәнең дә йышыраҡ тейгәндер. Ғәҙеллек-ғәҙелһеҙлек хаҡында бала саҡтан уйлана торғайным. Бөгөнгө тормошобоҙ ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан ғына тора, һәм йәшәйешебеҙ сатирала көҙгөләге кеүек сағыла. Көнкүрешебеҙ ниндәй – сатира менән юморыбыҙ ҙа шундай. Нисек йәшәйбеҙ – шулай көләбеҙ. Үҙебеҙҙән үҙебеҙ көләбеҙ...Сатира ҡыйыулыҡ һәм ғәҙеллек төшөнсәһен аңлата. Ғәҙелһеҙлеккә сыҙамағандар ғына сатира, юморға тотона. Был аҙ әле. Зирәклек, зиһенлек тә кәрәк. Йәнә үткер күҙ ҙә, әсе, тапҡыр тел дә, үҙеңдең фекерең булыу ҙа зарур.Нажиә Игеҙйәнованың икенсе әҙәби йүнәлеше – ул балалар өсөн тәғәйенләнгән әҫәрҙәр. Ысынлап та, үҫкән йортонда өлкән апай булараҡ, аҙаҡтан әсә вазифаһында тәнәйҙәрҙең күңелен, ынтылыштарын, ҡыҙыҡһыныуҙарын аңлаған әҙибә улар өсөн әҫәрҙәр ижад итмәһә, аңлашылмаҫ ине. Шуға ла яҙыусының был жанрҙа ла уңышлы эшләүе тәбиғи ҡабул ителә. Нажиә Игеҙйәнованың балаларға тәғәйенләнгән “Исемем матур икән” (1993 йыл), “Яҡты хыял” (2004 йыл) тигән китаптары донъя күрҙе. “Һандуғас моң” тигәне әле “Китап” нәшриәтендә сират көтә. Әҙибәнең өлкәндәр өсөн бер-бер артлы донъя күргән “Таныш булайыҡ”, “Көндәш”, “Тәҡдир”, “Йәшәп ҡалырға кәрәк”, “Алтын сылбыр”, “Һуңғы осрашыу” исемле йыйынтыҡтарына ингән хикәйә һәм повестарын да уҡыусылар яратып ҡабул итте.Фатир алып, балаларҙы уҡытып, ижад эше менән мәшғүл булып, ҡәҙимге донъя мәшәҡәттәре менән йәшәп ятҡанда, уның ҡәҙерле кешеһе, егәрле, изгелекле әсәкәйе глаукома ауырыуынан тома һуҡыр ҡалды. Тыуған районы Ҡыйғының икенсе ауылдарында йәшәгән һеңлеләренең мал-тыуарлы, күмәк балалы үҙ тормоштары. Нажиә балалары менән кәңәшләшә лә ғәзизен үҙҙәренә алып ҡайта. Ауырып-нитеп китһә лә, табиптар, дауаханалар эҙләп йөрөйһө юҡ, исмаһам, тип уйлай. Етмеш йәштән һикһән алтыға тиклем, ун алты йыл тәрбиәләй изгелекле ҡыҙы ауырыу әсәһен.Балалар бер-бер артлы вуз тамамлап, диплом ала. Уларға туйға әҙерләнеү, бәпес ҡаршылау мәшәҡәттәре өҫтәлә. Төпсөк улы Айсыуаҡ та башлы-күҙле булып башҡа сыға. Ҡыҙҙары тыуа. Яратып Айһылыу тип исем ҡушалар. Балаларына ҡарап Нажиә ғорурланып уйлап ҡуя: “Бушҡа үтмәне ғүмерем: ана бит сабыйҡайҙарым ниндәй аҡыллы, матур, тәүфиҡлы булып үҫте. Үҙ-ара ла татыуҙар, бер-береһе, минең өсөн үлә яҙып торалар. Һеҙҙе үҫтергәндә етешмәгән мәлдәр, мәшәҡәттәр күп булһа ла, үҙегеҙ ҙә минең өсөн ниндәй ҙур терәк, ғүмерем йәме, йәшәүем маҡсаты булдығыҙ бит, һөйөклөләрем!”“Күрәсәкте күрмәйенсә, инеп булмай гүрҙәргә” тигәндәй, көтмәгәндә тағы оло ҡайғы ишелеп төшә ғаилә өҫтөнә. “БАЛ” авиакомпанияһында стюард булып эшләгән, шул уҡ ваҡытта йәш стюардтарҙы һәм стюардессаларҙы башҡорт теленән уҡытҡан Айсыуаҡ 2002 йылдың 2 июлендә Германияның Юберлинген ҡалаһы янында шартлаған “Ту-154” самолетының экипажында була һәм фажиғәле үлемгә юлыға. Кешелекле, ғәҙел холоҡло, шиғриәт яратҡан, БДУ-ның биология факультетын тамамлаған ярҙамсыл оптимист егетте яратмаған кеше булмағандыр.Айсыуаҡ Яҡшыдәүләтовтың һәләк булыуы туғандары, яҡындары, ҡатыны менән ҡыҙы өсөн ғүмерлек ҡайғы булды. Әсә йөрәгенә һарылған хәсрәтте, кисерештәрҙе аңлатырлыҡ үлсәм дә, көс тә юҡ донъяла.Нажиә ханым улының тормошо, яҙмышы хаҡында уның үлеменә ун дүрт йыл үткәс тә тыныс ҡына һөйләй алмай. Әйткәндәй, әҙибәнең 2004 йылда донъя күргән “Яҡты хыял” исемле китабы улының бала сағын тасуир итә һәм уның яҡты иҫтәлегенә арналған.Ошо көндәрҙә ғүмер юлының ете тиҫтәһен тултырған әҙибә Нажиә Игеҙйәнова, бер нисә йыл элек аяғын ауырттырғандан һуң, мәҙәни сараларға һирәгерәк йөрөһә лә, тулы ҡанлы тормош менән йәшәй. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәгән өлкән ҡыҙы, кейәүе, балалары килһә, өй тағы ла йәмләнеп, йәнләнеп китә. Ә инде үҙе менән бергә йәшәгән ҡыҙы Гөлфиәнең һәм ейәне Дамирҙың һәр саҡ янында булыуҙарына ҡыуанып бөтә алмай. Айсыуағының төҫө-емеше булған Айһылыуҙың һау-сәләмәт үҫеп килеүенә лә шатлана күпте кисергән өләсәй. “Бөтә ейән-ейәнсәрҙәрем дә тормошта үҙ юлдарын табып, бәхетле йәшәһендәр инде”, – тип изге теләктәр теләй. Өйҙәге эштәрен бөтөргәс тә, тиҙерәк яҙыу өҫтәленә ашыға әҙибә. Уның уҡыусыларына еткерергә теләгән уй-фекерҙәре, яҙаһы әҫәрҙәре бик күп әле. Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нажиә Игеҙйәнованың илһам шишмәләре сылтырап ағып торһон, үҙе һау-сәләмәт булһын! | http://bashgazet.ru/obshestvo/23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/23c5f36bc7ca553b0dfe02a70fcbeaa61806370aab659a310c8a5809d315660f.json | [
"Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы ... |
[] | 2016-09-16 13:27:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbashkir%2F23626-mni-kk-ylner.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941243_chelyabinsk-pamyatnik.jpg | ru | null | Мәҙәни үҙәккә әйләнер | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/bashkir/23626-mni-kk-ylner.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6781bd1a04a769b31c55c35efac8a75d302807da1e9c30276fb461ef584fffa7.json | [
"Мәҙәни үҙәккә әйләнер",
"Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23676-sabyyara-matur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474285704_8-6-otkrytie-detsada-6-4.jpg | ru | null | Сабыйҙарға матур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23676-sabyyara-matur-blk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/da5b6221966eb5091bc517767db19499e40238f596b0833d372c8b79babece07.json | [
"Сабыйҙарға матур бүләк",
"Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:58+00:00 | null | null | V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23810-f-galledulyynnyytyp.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ru | null | Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/8f24896269e146eefc33686ef3f586c8818a3f224902374469c44423be534a6b.json | [
"Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП",
"V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Танылған шағир Радик Хәкимйән 1941 йылда Ҡыйғы районының Үрге Ҡыйғы ауылында тыуа. Минең кеүек Әй һыуын эсеп, Әй һауаһын һулап, Әй буйының туғай-ҡырҙарында кинәнеп тәгәрәй. Иң тәүләп шунда т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23711-ber-yrgen-meg-blde.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376011_4-1radik-hakimyanov.jpg | ru | null | Бер йөрәген меңгә бүлде... | null | null | bashgazet.ru | Ринат КАМАЛ,
яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт
премияһы лауреаты.
Тормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осороуҙа ҡатнаша. Армиянан ҡайтҡас, Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.Бер телемде бишкә бүлдекБеҙ, һуғыш балалары,Йөрәктә мәңге һаҡланырУңалмаҫ яралары, —тип яҙҙы һуңынан шағир.Күренекле тәнҡитсе Рафаэль Аҙнағолов, үҙенең тиҫтерҙәш ижадсылар яҙмышы тураһында уйланып, былай тип белдерә: “Уның артынан этеүсе лә, алдан тартыусы ла булмай, үҙ биографияһын үҙе яҙа, үҙ яҙмышын үҙе ҡора. Тәбиғәт биргән зиһене һәм аҡылы, ҙур тырышлығы, маҡсатҡа ынтылышы уға ҡайҙа ла уңышҡа өлгәшеү мөмкинлеген бирә. Шуға күрә лә күпселек шиғырҙарында лирика ғына түгел, тәрән фәлсәфә лә бар. Шағирҙың төплө һәм тәрән фекерләүенә тормош тәжрибәһе лә ҡушылғас, ялҡынлы, яҡты шиғырҙар ҙа тыуалыр”.Аҡ ҡайындар һары күлдәк кейгән,Ҡыҙыл яулыҡ болғай уҫаҡтар,Миләштәргә ут ҡабынғанмы ни —Дөрләп яна, гүйә, усаҡтар.Был имәндәр мәғрур ирҙәрме ни —Ғорур баҫып тора тын ғына,Ҡаңғылдашып, ана, ҡоштар китә —Йөрәктәрҙә ҡала моң ғына.Япраҡтарҙы ҡыштыр-ҡыштыр итеп,Еләҫ елдәр йөрөй сәс тарап,Ғүмер үтә, күптәр килә-китә...Үткәндәргә торам мин ҡарап.Ғүмер буйы тормош һәм ижад арбаһына егелде Радик Хәкимйән. Ул бигерәк тә башҡорт шиғриәтендә үҙен лирик йырҙар тексы оҫтаһы итеп танытты. Шул яғы менән шағирҙы беҙҙең заман йырсыһы тип атарға мөмкин булыр ине. Хәҙерге яңы осорҙа ул байтаҡ кассета ла сығарҙы. Бөгөн ул — 13 шиғри китап авторы. “Таңдарыма еләм”, “Шишмә моңдары”, “Йырлы ғүмер”, “Усағымдың осҡондары”, “Ғүмер ағыштары”, “Ҡоштар киткәндә”, “Йылдарым тәлгәштәре”, “Көҙгө урман”, “Ғүмер көлтәһе” һәм башҡа бик күп йыйынтыҡтарын әҙәбиәт һөйөүселәр йылы ҡабул итте. Радик Хәкимйән тыуған яғын, Әй буйҙарын маҡтап йырлай. “Ауылдаштарыма”, “Ҡыйғылар — ҡыйыуҙар”, “Ауылыма ҡайтам” шиғырҙарында тәбиғәт күренештәре менән бергә яҡташтарының таныш йөҙҙәрен дә сырамытҡандай итәһең. Әлбиттә, бындай әҫәрҙәрҙә пафослы һүҙҙәрҙән ҡотолоу ҡыйын, шулай ҙа улар ихластан әйтелгән тип ышанабыҙ.Радик Хәкимйән йәш саҡта бик күп яуаплы вазифаларҙа эшләне. Өфө заводтарының профком рәйесе, партком секретары булды. Өфө ҡалаһы партия-совет аппаратында тир түкте. Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында бүлек мөдире, производство берекмәһендә генераль директор урынбаҫары... Һәр урында ла ул кешеләргә ихлас, иғтибарлы, йомшаҡ һүҙле ине, уларға ҡулынан килгәнсә ярҙам итте. Бында ла шәхестең булмышы, асылы сағылды. Был сифаттар бөтәһе бергә уның, шағирҙың, булмышын, характерын һынландыра ине. Уға “Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелгән, байтаҡ Почет грамоталары тапшырылған.Ошо көндәрҙә танылған шағир Радик Хәкимйәнгә 75 йәш тула. Мең йәшә, ҡәләмдәшем, халҡыңа киләсәктә лә шулай игелекле, лайыҡлы ул бул, мул ижад емештәре теләйбеҙ! | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23711-ber-yrgen-meg-blde.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bd1bc62f61c14960d20b1ecd12f068763bb4752c83ff93bdc55a71a556e7ec51.json | [
"Ринат КАМАЛ,\nяҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт\nпремияһы лауреаты.\nТормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осо... |
[] | 2016-09-19 23:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Булды был былай булғас, булды-ы-ы, – тип өҫтәленә йоҙроғо менән һуғып ҡуйҙы Вафый Һөйөндөков, министрлыҡтарҙың береһендә эшләгән курсташы менән телефондан һөйләшеп бөткәс. – Булды был был | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23669-tdir.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284680_kollazh-student.jpg | ru | null | Тәҡдир " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуырға мөмкин. Вафыйҙың берҙән-бер улы – студент! Эй, ғүмер тигәнең тиҙ үтә лә инде. Инде Вәхите уның юлын тапаясаҡ. Уҡыманы шайтан малай. Атаһына ышанып тик йөрөнө. Ярар, бер башын тыҡһа, нисек тә булһа уҡып сығыр әле. Аттестаты ҡулында, вузға башы бәйләнде. Имтихан менән зачетлыҡ ҡына рәте бар Вафыйҙың. Эше генә булһын. Ҡала кешеһенә ите лә, аҡсаһы ла, бураһы ла, балы ла – барыһы ла бата.Ә был Дауытов тигәндәре бөтөн эште боҙа яҙҙы бит әй. Вафыйҙар уҡығанда ундай преподаватель эшләмәй ине университетта. Йәшкә лә Вафыйҙан саҡ ҡына өлкәнерәктер. Берәй вуздан килгән, ахыры. Аҡыллы баш, маҡсатлы юллама менән килгән икенсе кешене исемлеккә керетеп ята, имеш. Өндәшмәйерәк, ҡыҙыҡһынмайыраҡ торһаң, төшөп ҡалырыңды көт тә тор. Вафыймы һуң инде көтөп ята торған кеше. Бер урынына биш шылтырата, эшендә көн оҙоно шәхси йомошон йомошлап ултырһа ултыра, барыбер теләгенә өлгәшә.Күкрәк киңлеген тултырып һулыш алды ла сәғәтенә күҙ һалды. Ҡайтырға ла күп ҡалмай икән. Муйынындағы ал галстугын бушатып, йомшаҡ креслоһында иркенләп бер кирелде лә, арҡаһына пинжәген һалып, ҡайтырға сыҡты. Юлда супермаркетҡа кереп, тәм-том алып, һөйөнөстө ҡырға сығып бидәләргә план ҡороп машинаһына йүнәлде…* * *– Эштәр хөрт, энем, һөйләшкәнсә барып сыҡманы. Министрлыҡтан ректорҙың үҙенә шылтыратҡандар. Бер шансығыҙ бар – был йылға түләүле курсҡа үтә алаһың. Ярты йылдан һуң уҡыуҙа илке-һалҡы йөрөгәндәр төшөп ҡалып бөткәс, тырыштарҙы бюджет төркөмөнә күсереү практикалана беҙҙә. Иртәгә үк килеп документтарыңды күсер. Ә түләүгә килгәндә, үҙем дә ярҙам итермен. Икегә бүлеп түләргә лә мөмкин. Йәшәү өсөн торлаҡ мәсьәләһен дә яйлай алам… – Ҡабул итеү комиссияһында ултырған Дауытов туғанының улына хәлде аңлатты. Әмир, ағаһы менән килешеп, кәңәше өсөн рәхмәт әйтеп, трубканы һалды.* * *Күл буйында төн оҙоно шашлыҡ беште, музыка яңғыраны, тирә-йүнгә ҡырағай тауыштар ағылды. Хәмерҙән бушаған шешәләр берәм-берәм күл төбөнә осто. Яңылары асылған һайын, Вафый, улын ҡосаҡлап, ҡунаҡтары алдында Вәхите менән маҡтанды, ике ай элек кенә ун етеһе тулған малайына ҡыҫтап-ҡыҫтап төрлө эсемлектәр эсерҙе.– Өйрән, йүнһеҙ, студент булғас былай кәнфитләнеп торһаң, һине кем үҙ итер?Баштараҡ ҡарышып маташҡан үҫмер, ҡунаҡтар ҙа ҡушылып ҡыҫтағас, баҫымға ҡаршы тора алманы, һәр рюмканы ҡаплап барҙы, ахырҙа ярым иҫерек хәлдәге ҡатындарға бәйләнә башланы.– Кит, оятһыҙ, ни ҡыланыуың был, улым, аҡылыңа кил, – тиерлек көс таба алды сәсе-башы туҙған, иҙеүҙәре асылып бөткән, эсеүҙән шешенгән береһе.– Шунан нимә була?! – Күҙенә ҡан һауған Вәхит, һайлаған сәсбикәһен аулаҡҡа һөйрәп, төндө уның менән үткәрҙе…* * *Дауытов менән һөйләшеп бөткәс, Әмирҙең асыуы ҡабарҙы. Урын өҫтөндә ятҡан әсәһен ҡайғыртып ауыр хәлде һөйләп торманы, атаһына ғына аңлатты ла, кистән әҙерләнеп, таң менән юлға сыҡты. Юл буйы уйланып барҙы. Ниндәй оятһыҙы керҙе араға? Үҙ көсө менән тырышып, районда иң юғары балл йыйҙы, республика олимпиадаларында призлы урындар алып килде. Спортта ла, сәнғәттә лә алыштырғыһыҙ Әмирҙең университетҡа керә алмауын ишетһә, уҡытыусылары ла ғәрләнеп йығылыр ине…* * *Дауытов апаһының улын кәм-хур итмәне. Вәғәҙәһен үтәне – уҡыуға аҡсаһын да бер юлы түләне, ятаҡтан урын да йүнләп бирҙе.– Юнир ағай, мине исемлектән ҡыҫырыҡлап сығарған кеше кем ул? – тип һораны уҡыуҙар башланғас, ялдарҙың береһендә ағаһына ҡунаҡҡа барған Әмир.Ағаһы баштараҡ әйтергә теләмәгәйне, һуңынан серҙе систе. Күрше райондан Вәхит ине ул. Сессия алдынан атаһы декан юлын тапаған Вәхитте күҙ алдына килтерҙе. Әмир менән бер төркөмдә йөрөгән егеттә уҡыу ҡайғыһы юҡ…* * *Вәхит беренсе сессияһын үҙаллы бирә алманы. Вафыйҙың йыйған суммалары “шыйыҡланып” ҡалһа ҡалды, көн һайын ҡала юлын тапап булһа ла, улының сессияһын яптырҙы. Тик бына йөрәге генә “шаярта” башланы. Ә Вәхите төнгө клубтағы уйын автоматына эйәләшкәс, эштәре тамам хөртәйҙе. Күңелсәк компанияларҙа көн һәм төн үткәрергә яратҡан егет муйынынан ғына түгел, түбәһенән бурысҡа батты.* * *Әмир практик дәрестән ҡайтып, ятаҡтың үҙе йәшәгән ҡатына менеп кенә еткәйне, ҡаршыһына абына-һөрөнә Вәхит килеп баҫты.– Әмир, малай, бөттө баш, биреп тор әле телефоныңды. Атайға шылтыратып алайым әле. Телефонды ла тартып алдылар.– Нимә булды? Кемдәр тартып алды?Йыш-йыш һулыш алған егет ҡобараһы осоп ян-яғына ҡараны:– Хана миңә! Аңлайһыңмы, хана. Мине счетчикка ултырттылар. Таң атҡансы 5 миллион һумды табып бирергә тейешмен… Атай бирмәһә, ул аҡсаны ҡайҙан табам?!Әмир телефонын бирҙе. Вахит ашығып-ашығып атаһына хәлен аңлатты. Ҡояш байығайны инде. Әмир ванна бүлмәһенә сығып, йыуынып керергә уйланы. Коридорҙа кеше күренмәй. Баҫҡыстың өҫкө майҙансығында ыңғырашҡан тауыш ишетеп, һағайып ҡалды. Йыуыныу әйберҙәрен өҫтәлдә ҡалдырып, майҙансыҡҡа ашыҡты. Килһә, ни күрһен, баҫҡыстың таянғысына өлкән йәштәге ағай һөйәлгән. Төҫө ҡасҡан, саҡ тын алып тора.– Ағай, һеҙгә ҡыйынмы? “Ашығыс ярҙам” саҡырайыҡмы?Иғтибар менән ҡарағас, Вәхиттең атаһын таныны. Әле ҡасан ғына сиртһәң ҡаны сәсрәп сығырға торған ағай таушалған, сәстәре туҙған, йөҙө йыйырсыҡланған…Әмир тиҙ генә бүлмәһенә кереп телефонынан “Ашығыс ярҙам” номерын йыйҙы. Ул арала тауышҡа студенттар йыйылды. Кемдер йөрәгенә массаж яһаны, береһе килеп күлмәгенең өҫкө төймәһен систе, дарыу һуҙҙы… Аҙаҡтан ғына Вәхит килеп сыҡты.– Атай, үлмә-ә-ә! – тип йән әрнеткес тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе ул. Атаһы ғына улын ишетмәне… | http://bashgazet.ru/obshestvo/23669-tdir.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65872dd07e36ee8bdeb907c5c966af7fbf84c7b328331f8768fddae156abc9e6.json | [
"Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуыр... |
[] | 2016-09-20 21:29:42+00:00 | null | null | Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23720-k-nury-i-ur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ru | null | Күҙ нуры - иң ҙур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/33f7360a88c0dc304c0630c3ceb512665beae871627cec896c88e7c59471927a.json | [
"Күҙ нуры - иң ҙур бүләк",
"Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә"
] |
[] | 2016-09-18 11:28:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474191325_dil_2999_jpg_ejw_800.jpg | ru | null | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/43505277f98283c630cb9a1825f2da7c33ac902d7738017ff7f40927c07146d0.json | [
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?",
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?"
] |
[] | 2016-09-26 21:59:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт халҡының бөйөк улдары тураһында һүҙ барһа, иң тәүҙә Салауат Юлаев күҙ алдына баҫа. Әлбиттә, ул хаҡлы рәүештә – беренсе урында. Икенсе баҫҡысты, минең уйымса, Зәки Вәлиди биләйҙер. Шу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893775_zyya-nuriev-2008-g.jpg | ru | null | Башҡорт халҡы илгә шундай шәхесте биргән! | null | null | bashgazet.ru | Шөғәйеп УСМАНОВ,
ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.
Зыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығында сығарыла. Химия һәм нефть химияһы продукцияһы етештереү 5,3 тапҡырға арта. Республика мотор яғыулығы, кальцийлы һәм каустик сода, синтетик этил һәм бутил спирты, полиэтилен һәм синтетик каучук, гербицид етештереү буйынса СССР-ҙа лидер иҫәпләнә. Синтетик материалдарҙы етештереүҙә химик ысулдарҙы ҡулланыу һөҙөмтәһендә 1959—1965 йылдарҙа миллиондарса тонна иген, меңдәрсә тонна тәбиғи май экономиялана. 1958 йылда Башҡортостандағы сәнәғәт тауарҙары етештереү күләме, 1913 йыл менән сағыштырғанда, 145 тапҡырға күберәк була.Индустриялаштырыу программаһы нигеҙендә илебеҙҙә бик күп ҡалалар барлыҡҡа килә. Ишембай, Туймазы, Октябрьский, Нефтекама, Салауат, Күмертау, Сибай, Учалы, Мәләүез – шуға асыҡ миҫал. Өфө, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Бөрө, Белорет ҡалалары төҙөкләндерелә.Ете йыл эсендә Башҡортостанда нефть етештереү 23 миллион тоннанан 44 миллион тоннаға етә, ә бөгөн йылына 16 миллион тонна ғына нефть етештерелә. Ул ваҡытта Башҡортостан нефте СССР-ҙа етештерелгән күләмдең 18 процентын тәшкил итә.“Арлан” нефть ятҡылығында көкөртлө нефть табылыу арҡаһында, ундағы мазутты файҙаланыу йәһәтенән “Ҡарман” электр станцияһы төҙөлә һәм мазут яғыулығы сифатында файҙаланыла. Яңы нефтселәр ҡалаһы булған Нефтекамала яһалма күн заводы, үҙбушатҡыстар заводы, ауыл хужалығы машиналары эшләү заводы, ит комбинаты төҙөлә. Шулай уҡ бүтән ҡалалар ҙа йылдам үҫә. Октябрьскийҙа – фарфор, тире эшкәртеү заводы, нефть ҡорамалдары етештереү заводтары, аяҡ кейеме фабрикаһы, ә Салауат ҡалаһында органик быяла заводы төҙөлә, минераль ашлама етештереү предприятиеһы барлыҡҡа килә.Сибайҙа баҡыр-көкөрт комбинаты асыла, ул күп йылдар ил күләмендә алдынғы урында бара. “Башмедьстрой” тресы барлыҡҡа килеп, Урал аръяғы райондарындағы ПМК-лар торлаҡ йорттар, мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм һөтсөлөк фермалары төҙөү эшен йәйелдерә, ауылдар яңы һулыш ала.Өфөлә – өс нефть эшкәртеү заводы, ә Салауат ҡалаһында нефть химияһы комбинаты төҙөлә, шул арҡала йылына 50 миллион тонна нефть эшкәртелә һәм Башҡортостан СССР-ҙа беренсе урынға сыға. Шулай уҡ Стәрлетамаҡта – ил буйынса беренсе синтетик каучук заводы, ә Өфөлә һәм Салауатта полиэтилен етештереү заводтары барлыҡҡа килә. Барыһы ла уңышлы эшләй. Башҡортостан аграр республиканан алдынғы, көслө иҡтисадлы индустриаль төбәккә әйләнә.Ә инде ауыл хужалығына килгәндә, 1949 – 1953 йылдарҙа иген культураларының уңышы уртаса 6,6 центнер тәшкил итә, дөйөм иген культураларының күләме 1,7 миллион тонна булһа, 1954 – 1958 йылдарҙа Башҡортостан буйынса 566 мең гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр эшкәртелеп, сәсеү әйләнешенә индерелә. Шул арҡала республикала иген етештереү ошо биш йылда 1,6 миллион тоннаға арта. Халыҡ икмәккә туя башлай.Был күренеш үҙенән-үҙе барлыҡҡа килмәй, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү, колхоз һәм совхоздарҙың ҡеүәтен арттырыу маҡсатында республика һигеҙ мең трактор, дүрт мең иген комбайны, өс мең лафет һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тәьмин ителә. МТС-тар өсөн 160 оҫтахана төҙөлә.Ауылдарға ҡалаларҙан 3 500 кеше эшкә ебәрелә, шуларҙың 450-һе – юғары һәм урта белемле белгестәр. Тиҙ арала 33 мең механизатор әҙерләнә. Был эштәр үҙенең һөҙөмтәһен көттөрмәй, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләме арта. 1956 йылда колхоз-совхоздар иген культураларының гектарынан уртаса 16 центнер уңыш ала һәм дәүләткә 1,3 миллион тонна тапшыра. Был 1953 йыл менән сағыштырғанда 450 мең тоннаға күберәк.Шәкәр сөгөлдөрө етештереү, картуф үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. 1958 йылда дәүләткә 163 мең тонна “татлы тамыр” һатылһа, 1965 йылда ул 505 мең тонна тәшкил итә, йәғни өс тапҡырға күберәк тигән һүҙ.Шәкәр етештереү кеше башына Японияла ике килограмм булһа, Башҡортостанда 16,5 килограмдан аша. Һыйыр майы етештереү АҠШ-та — 3,2, Англияла — 0,5, Италияла 1,3 килограмм була, ә Башҡортостанда 4 килограмға етә. “Ул осорҙа сит илдәрҙән бик күп делегациялар беҙҙәге тәжрибәне өйрәнеү өсөн килә торғайны”, тип яҙа 1967—1987 йылдарҙа партияның Башҡортостан өлкә комитетының өсөнсө секретары булып эшләгән Таһир Ахунйәнов.Республиканың иҡтисади ҡеүәте артыу менән бер рәттән, фән һәм мәҙәниәт өлкәһендә лә алға һикереш күҙәтелә. К.А. Тимирязев исемендәге Башҡортостан дәүләт педагогия институты Башҡорт дәүләт университеты кимәленә күтәрелә. Сәнғәт институты асыла, уның ректоры итеп Заһир Исмәғилев һайлана.Бөйөк Октябрь Социалистик Революцияһына тиклем Башҡортостанда Өфө уҡытыусылар институты ғына булһа, Зыя Нуриев эшләгән осорҙа туғыҙ юғары уҡыу йорто барлыҡҡа килә. Зыя Нуриев милли мәсьәләләргә лә бик етди ҡарай һәм аҡыллы эш итә.1957 йылдың 15 июнендә Башҡортостандың үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу тантаналы билдәләнә, Өфөлә Дуҫлыҡ монументы асыла, ул баш ҡалабыҙҙың күркәм урынына әйләнә. Ә инде Салауат Юлаевҡа һәйкәл ҡуйырға урын эҙләгәндә, төрлө тәҡдимдәр була. Архитектор Сосланбәк Тавасиев Ағиҙел ярын тәҡдим итә. Был тәҡдимде күпселек хуплай, ә юғары вазифалы етәкселәр Совет майҙанында туҡтала. Арыу ғына бәхәстән һуң мәсьәләгә Зыя Нуриев нөктә ҡуя. “Киләсәктә кешеләр Салауатҡа байрамға, театрға барған һымаҡ йөрөһөн, шунда бөйөк милли рух хаҡында уйланһын, күңелдәрен таҙартһын”, — тип ул С. Тавасиевтың тәҡдимен яҡлай.Милли кадрҙар әҙерләү мәсьәләһендә бик төптән уйлап эш итә Зыя Нурый улы. 1962 йылда В.Нәбиуллин Министрҙар Советы рәйесе вазифаһынан бушатылғас, кемде ҡуйырға тигән һорау тыуа. Был урынға БАССР Дәүләт планы рәйесе Ниғәмәтйәнов, финанс министры Вәлиев тәҡдим ителә. Башҡортостандың күп милләтле республика икәнен дә онотмай, шул уҡ ваҡытта башҡорт халҡының да күп ырыуҙан тороуын күҙ уңынан сығармайынса, бик отошло фекергә киләләр. Зыя Нуриев был хәлде былайыраҡ итеп һүрәтләй: “Мин, — ти ул, — партияның БАССР өлкә комитетының беренсе секретары, төньяҡ-көнбайыш башҡорто булараҡ, Министрҙар Советы рәйесе мотлаҡ рәүештә Урал аръяғы райондарының береһендә тыуған башҡорт булырға тейеш, тип уйлайым”. Шулай итеп, Зекериә Аҡназаров кандидатураһында туҡталалар. З. Аҡназаров комсомолдың өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, партия өлкә комитетында ойоштороу бүлеге етәксеһе, йәғни ул ваҡыттағы иерархия буйынса, партия өлкә комитетында дүртенсе кеше һаналған. 37 йәшендә генә ул ҙур вазифаға үрләтелә һәм 24 йыл буйы БАССР Министрҙар Советы рәйесе булараҡ, бик уңышлы эшләп ялға сыға. БАССР-ҙың Юғары Советы рәйесе булып 40 йәше лә тулмаған Фәйзулла Солтановтың да ҙур вазифаға үрләүендә Зыя Нуриевтың туранан-тура ҡатнашлығы бар. Фәйзулла Солтанов – Ейәнсура районы вәкиле. З. Нуриевтың хәләл ефете Айһылыу Хәбир ҡыҙы – башҡорт халҡының дворяндар титулына ҡараған Ҡыуатовтар нәҫеленән, йәғни ошо уҡ районда тыуған. БАССР-ҙың эске эштәр министры итеп 30 йәше лә тулмаған Владимир Рыленко тәҡдим ителә. Быға тиклем ул комсомол өлкә комитетының икенсе секретары булып эшләгән була. Был хаҡта ишеткән Рыленко:— Зыя Нуриевич, бигерәк йәшмен бит әле, рядовой милиционер ҙа булып эшләгәнем юҡ, — тип икеләнә.Ә Зыя Нуриев уға: “Володя, МВД-ның уставын ал да уҡы, иң мөһиме – халыҡтың ышанысын аҡлау”, — тип мәсьәләне шунда уҡ хәл итә.Райондашым Абрар Ярлыҡапов комсомолдың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, үҙәк комитетына эшкә үрләтелә, Дөйөм йәмғиәт фәндәре академияһында белем алғандан һуң партияның үҙәк комитеты аппаратында ауыл хужалығы бүлеген етәкләй. Иҡтисад фәндәре докторлығына диссертация яҡлап, Башҡортостандың Мәскәүҙәге тулы хоҡуҡлы вәкиле булып эшләй. А. Ярлыҡапов үҙен З. Нуриевтың уҡыусыһы һанай һәм, уға рәхмәтлемен, тип иҫкә ала. “Зыя Нуриев Башҡортостан тарихында, һис һүҙһеҙ, иң көслө, иң сағыу, абруйлы дәүләт эшмәкәре булып ҡала. Уның фекере менән республикала ғына түгел, Мәскәүҙә лә иҫәпләштеләр, ул КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары М. Суслов, А. Кириленко һәм башҡалар менән һөйләшкәндә “һин” тип аралаша ине”, — ти ул.1968 йылда баҫыуҙарҙа гөрләп иген үҫә, уңған механизаторҙар һәм белгестәрҙең хеҙмәте һөҙөмтәһендә республикала гектарынан уртаса 21 центнер уңыш алына, хөкүмәт ҡаҙнаһына өс миллион тоннанан ашыу иген һалына. Күптәр орден һәм миҙалдар менән наградлана.Ә инде 1969 йылдың июнь айында, КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары Кулаков, Кириленко, Устиновтарҙың тәҡдиме буйынса, Леонид Брежнев үҙе телефондан шылтыратып, Зыя Нуриевты Мәскәүгә СССР-ҙың Әҙерләүҙәр комитеты рәйесе итеп саҡыра. Дүрт йыл эшләү дәүерендә ошо комитетты СССР-ҙың Әҙерләүҙәр министрлығы кимәленә еткерә. Бик күп иген элеваторҙары, тирмәндәр, келәттәр, иген киптергестәр, ҡатнаш аҙыҡ заводтары, ит эшкәртеү, һөт эшкәртеү комбинаттары, шәкәр заводтары һәм башҡалар төҙөлә. Уның эшләү принцибын, кешеләр менән яҡшы мөнәсәбәттә булыуын, һәр мәсьәләгә дәүләт эшмәкәре күҙлегенән объектив эшлекле ҡарашын иҫәпкә алып, Брежнев Нуриевтың СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары итеп тәғәйенләнеүен хәбәр итә. 1973 йылдан алып 1985 йылға тиклем ул тәүҙә Косыгиндың, аҙаҡ Тихоновтың урынбаҫары булып эшләй һәм СССР ауыл хужалығы һәм сәнәғәте комплексын етәкләй.З. Нуриев, үҙенең төп эшенән тыш, СССР Министрҙар Советы Президиумы комиссияһы етәксеһе вазифаһын да башҡара. Бурысы — тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын һөҙөмтәле файҙаланыу. Ул комиссия Байкал, Ладога күлдәрен, Каспий, Азов һәм Ҡара диңгеҙҙәрҙең бассейндарын һаҡлау, Себер һәм Алыҫ Көнсығышта кедр урмансылығын яҡлау кеүек бик мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә.Ләкин, Зыя Нуриев эштән киткәс, илдә “Гослесхоз” менән “Гослеспром” берләштерелә һәм урмандарҙы иҫәпһеҙ ҡырыу башлана.Зыя Нуриев 1954 йылдан алып 15 йыл буйы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы ағзаһы булып эшләй. Үҙ дәүерендә ошо илдең иң юғары органының биш рәйесе менән эшләү бәхетен татый. Ул СССР Министрҙар Советында эшләгән бер осорон иҫкә төшөрә.– Һеҙ йылына нисә тонна сыр етештерәһегеҙ? — тип һорай ул саҡтағы рәйес А. Микоян.– 840 мең тонна, тиҙ арала бер миллион тоннаға еткерергә тейешбеҙ, — ти Зыя Нуриев.– Сырҙы мосолман халҡы ла ярата бит, уның ассортиментын киңәйтеүҙе лә күҙ уңында тотоғоҙ. Шуны ла әйтәм: һеҙ бит СССР Хөкүмәтенең тарихында Хөкүмәт ағзаһы булараҡ иң тәүге мосолман кешеһе, — ти А. Микоян.Ә башҡорт халҡы өсөн был күренеш икеләтә ҡыуаныслы. Шундай ҙур дәүләткә етәкселек итеүҙә ҡан-ҡәрҙәшебеҙ ҙә ҡатнашҡан. Ә инде СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләгән Юрий Баталин былай тип иҫкә ала: “Зыя Нуриев йыш ҡына илдәге милләтселек күренештәрен тәнҡитләй торғайны. Уның һүҙҙәре иҫтә ҡалған. “Бына ҡарағыҙ, Башҡортостандан СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫарҙары икәү: мин – башҡорт, Юрий — рус; ике армия генералы: Гәрәев — башҡорт, Лобов — рус. Тик милләттәр берҙәм булһа ғына эш бара!” – тип ҡабатлай торғайны ул”.Яҡташыбыҙ юғары дәрәжәле кешеләр менән тиҙ уртаҡ тел тапҡан, үҙен бик иркен тотҡан һәм, кәрәк икән, тәнҡитләргә лә тартынмаған. Быға миҫал итеп бер күренеште иҫкә төшөргө килә....1955 йылда Кремлдә сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү буйынса кәңәшмә бара. Мөһим йыйылышта Башҡортостандан өс делегат – партия өлкә комитетының беренсе секретары С. Игнатьев, З. Нуриев һәм Башҡортостан Министрҙар Советы рәйесе В. Нәбиуллин ҡатнаша. “Беҙ йылҡысылыҡ заводтары ҡарамағындағы буш ятҡан 55 мең гектар ерҙә иген культуралары сәсергә ҡарар иттек”, — ти В. Нәбиуллин. Зал дәррәү ҡул саба. Шунан бер нисә ораторҙан һуң С. Буденный сыға ла: “Бына бер башҡорт йылҡысылыҡ заводы ерҙәрен тартып алырға уйлай. Беҙ бер кемгә лә заводтарҙы емерергә бирмәйбеҙ”, — ти.“Не какой-то башкир, а правнук тех воинов, которые в составе Российской армии, преследуя Наполеона, дошли до Парижа, до берегов реки Сены, водой которой напоили своих коней”, – тип Зыя Нуриев халыҡ алдында ғәфү үтенеүен һорап, президиумға записка яҙа.С. Буденный аҙаҡ, Н. Хрущев уға терһәге менән төрткәс, трибунаға сығып рәсми ғәфү үтенгән һәм былай тигән: “Прошу вас, башкирскую делегацию, простить меня. Я в своем выступлении в сердцах допустил оплошность. Я знаю башкир, они любят коня, отличные кавалеристы. После Гражданской войны у меня работал ваш земляк, отличный конник Муса Мортазин...”Үҙҙәрен ысын етәкселәр итеп тойоп, халыҡ алдындағы бурысын еренә еткереп үтәп йөрөгән кешеләрҙе нисек ихтирам итмәҫкә мөмкин! Башҡортостан Хөкүмәте етәксеһе З. Аҡназаров былай ти: “Зыя Нуриев Башҡортостан өсөн, уның халҡы өсөн бик күп эшләне, Мәскәүҙә саҡта ла республикаға айырым иғтибар бирҙе. Рәсәйҙә, беҙҙәге һымаҡ, элеваторҙар, иген ҡабул итеү пункттары, һыуытҡыстар юҡтыр”. Ә инде күрше Ҡаҙағстанда булғанда Д. Ҡунаев һүҙҙе Зыя Нуриевтан башлаған: “Как он развернулся, как грамотно и быстро решает все проблемы! Какого человека дал стране башкирский народ!”Мин яҙып үткәндәр, һандар һәм факттар З.Нуриевтың үҙ ҡулы менән яҙылған “Ауылдан Кремлгә тиклем” тигән иҫтәлектәренән алынды. М.Ямалов авторлығында, күренекле дәүләт эшмәкәренең 100 йыллыҡ юбилейына арналып, “Зыя Нуриев” тигән матур эстәлекле китап былтыр донъя күрҙе.Зыя Нуриевтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында Өфөлә һәйкәл ҡуйһаҡ, урамдарға, мәҙәни усаҡтарға уның исемен бирһәк, был эш беҙҙең халыҡтың мәртәбәһен арттырасаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f2dbeffffadd76bbecc5614fac32a942ec98831e66f02129035effa0818f5630.json | [
"Шөғәйеп УСМАНОВ,\nауыл хужалығы фәндәре кандидаты.\nЗыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм ... |
[] | 2016-09-21 09:29:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443530_yrov5145_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4b1238642b52bc3cef43a528330630a4f4ee13b09c0cb7e393b89a9084b32b37.json | [
"Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны”",
"Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә"
] |
[] | 2016-09-21 11:29:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Гражданлыҡ платоформаһы” федераль сәйәси комитеты башлығы Рифат Шәйхетдинов Нефтекамала бер мандатлы округта Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡты. Уның фекеренсә, республикала һайлау конкуре | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23730-rifat-shyhetdinov-bashortostanda-aylau-konkurently-krsht-tte.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474456665_shaykhutdinov_jpg_ejw_467.jpg | ru | null | Рифат Шәйхетдинов: “Башҡортостанда һайлау конкурентлы көрәштә үтте” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23730-rifat-shyhetdinov-bashortostanda-aylau-konkurently-krsht-tte.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1e436af500d30b360dadc10bc55713be2774bcd4f4708efb4a99ea1df1d4c4e3.json | [
"Рифат Шәйхетдинов: “Башҡортостанда һайлау конкурентлы көрәштә үтте”",
"“Гражданлыҡ платоформаһы” федераль сәйәси комитеты башлығы Рифат Шәйхетдинов Нефтекамала бер мандатлы округта Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡты. Уның фекеренсә, республикала һайлау конкуре"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бүздәк районында 26 йәшлек егет, боролошта машинаһына идара итеү һәләтен юғалтып, юлдан оса һәм бер нисә тапҡыр әйләнә. Һөҙөмтәлә шофер әллә ни зыян күрмәй, әммә эргәлә ултырған пассажир ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23801-yulda-uysh-baramy-ni.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980589_1-3.jpg | ru | null | Юлда һуғыш барамы ни! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23801-yulda-uysh-baramy-ni.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/02296b29510db35c5526291c6110913aa131e05eb24d12f7d33b46470ef0799d.json | [
"Юлда һуғыш барамы ни!",
"Бүздәк районында 26 йәшлек егет, боролошта машинаһына идара итеү һәләтен юғалтып, юлдан оса һәм бер нисә тапҡыр әйләнә. Һөҙөмтәлә шофер әллә ни зыян күрмәй, әммә эргәлә ултырған пассажир ҡ"
] |
[] | 2016-09-21 01:29:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бала саҡтан ҡурсаҡтарына кейем тегергә яратҡан Рәфиә Солтанованың тегенсе булып китеүе осраҡлы түгел. Мәктәпте тамамлағас, документтарын һис бер икеләнеүһеҙ Сибай педагогия колледжының техно | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23716-ulydan-yn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378160_1-1.jpg | ru | null | Ҡулыңдан һөйөн! | null | null | bashgazet.ru | Күңеленә оҡшаған һөнәргә өйрәнеү уға еңел бирелә. Ҡулына диплом алғас дүрт йыл ҡаланың “Интерьер” ателье-магазинында эшләй. Тырыш ҡыҙыҡай заказ буйынса һатып алыусыларға төрлө әйберҙәр тегә, Рәфиә Рамазан ҡыҙына бигерәк тә пәрҙәләр менән эш итеү оҡшай. Интернет селтәрендә дизайн, тегеү-нағышлау серҙәре менән таныша, заманса ламбрекен яһау буйынса махсуслаша.Тормошҡа сыҡҡас, йәштәр тыуған яғына ҡайта. Игеҙәктәре Әлмира менән Әмиргә өс йәш тулғас, йәш әсә үҙ эшен асыу тураһында хыяллана. Ниәтен яҡындарына белдергәс, улар теләгенә ҡаршы килмәй, киреһенсә, бар яҡлап ярҙам итәсәктәрен белдерә. Район хакимиәте етәкселеге йәш эшҡыуарға үҙ эшен асыусыларға тәғәйенләнгән 300 мең һумлыҡ дәүләт ярҙамы бүлә. Был аҡсаға Рәфиә Японияла етештерелгән сифатлы теген машиналары һатып ала һәм элекке дауахананың буш торған бинаһының ике бүлмәһен ҡуртымға алып, теген цехы асыуға өлгәшә.Әле унда ике кешегә эш урыны булдырылған. Ғүмере буйы Юлдыбай көнкүреш йортонда тегенсе-бесеүсе булып эшләгән Гөлсирә Саптарованың уртаҡлашыр тәжрибәһе күп, ә Айһылыу Мәҡсүтованың был шөғөлгә яңы тотоноуы.— Туҡымаларҙы Магнитогорск ҡалаһынан күмәртәләп һатып алам, күберәк һорау буйынса тегәбеҙ. Халыҡ һатып алған әйберҙәрен ҡыҫҡартырға, йүнәттерергә, замогын алмаштырырға алып килә. Шулай уҡ сәхнә өсөн башҡорт милли кейемдәренә заказ ҡабул итәбеҙ. Ауылдаштар әлегә ярыша-ярыша тәҙрә ҡорғандары, ламбрекендар, постель кәрәк-яраҡтары тектерә, тик ултырырға ваҡыт юҡ, — тип йылмая йәш эшҡыуар.Ағасты — япраҡ, кешене сепрәк биҙәй, ти халыҡ мәҡәле лә. Бөгөн һәр кем матур кейенергә, ыҫпай һәм бөхтә күренергә, шулай уҡ моданан ҡалышмаҫҡа тырыша. Әммә барыһы ла үҙенең кәүҙә төҙөлөшөнә тап килгән кейем-һалымды кибеттәрҙән йәки баҙарҙан таба алмай. Тап ундайҙарға тегенсе ярҙамы һәм кәңәше талап ителә лә инде. Тимәк, яңы эш башлаған Рәфиә Солтанованың киләсәктә клиенттарының күп булырына ышаныс ҙур. Тегенсегә фәҡәт ҡулдарынан һөйөнөп, эшенән йәм табып йәшәргә ҡала. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23716-ulydan-yn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bcc91e64977569002f5a90ded88f90c68f5c3c7646959afbe1d1239bc7aadd88.json | [
"Күңеленә оҡшаған һөнәргә өйрәнеү уға еңел бирелә. Ҡулына диплом алғас дүрт йыл ҡаланың “Интерьер” ателье-магазинында эшләй. Тырыш ҡыҙыҡай заказ буйынса һатып алыусыларға төрлө әйберҙәр тегә, Рәфиә Рамазан ҡыҙына бигерәк тә пәрҙәләр менән эш итеү оҡшай. Интернет селтәрендә дизайн, тегеү-нағышлау серҙәре менән таныш... |
[] | 2016-09-20 21:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Борон-борондан ағинәйҙәрҙең аҡһаҡалдар менән бер рәттән йәмғиәт тормошондағы әһәмиәте ҙур булған. Йәш быуынға милли асылыбыҙға ярашлы матур тәрбиә биреү, уларға ватансылыҡ тойғоларын һеңдере | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23705-ilde-oton-alay-ainyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375496_abzelilovskaya-masterica-lyalya-gumerova.jpg | ru | null | Илдең ҡотон һаҡлай ағинәйҙәр | null | null | bashgazet.ru | Күгәрсен районының “Мораҙым тарлауығы”нда уҙған республика “Ағинәйҙәр ҡоро” йыйынында был бигерәк тә асыҡ сағылды. Гүзәл заттың милли кейемдәренән, биҙәүестәренән тарлауыҡ сәскәле яланды хәтерләтте. Ихлас аралашыуҙар, күтәренке рух хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.Республиканың 15 төбәгенән – Ишембай, Әбйәлил, Баймаҡ, Хәйбулла, Федоровка, Бөрйән, Стәрлебаш, Ейәнсура, Көйөргәҙе, Йылайыр, Учалы райондарынан, Салауат, Мәләүез, Күмертау, Сибай ҡалаларынан килгән 300-ләп кешене һәм уларҙы ҡаршы алған Күгәрсен ағинәйҙәрен бары бер уй – милләт ғәме, милләт хәстәре берләштерҙе.Беҙҙең ҡатын-ҡыҙҙың ҡулынан килмәгән эш бармы икән?! Аллы-гөллө ептәрҙән балаҫ та һуғалар, сигеү ҙә сигәләр, сағыу тауар киҫәктәренән ҡорама ла ҡоралар, милли кейемдәр, биҙәүестәр ҙә тегәләр, шәлдәр ҙә бәйләйҙәр, телде йоторлоҡ итеп аш-һыу ҙа бешерәләр... Ялан буйлап һуҙылған күргәҙмәләрҙе байҡағандар быға үҙҙәре лә шаһит булды. Район-ҡала вәкилдәренең барыһы ла ҡунаҡтарҙы асыҡ йөҙ, йыр-моң, дәртле бейеү менән ҡаршы алды, үҙҙәренең өгөт-нәсихәттәрен, теләктәрен, рәхмәттәрен еткерҙе.Район имам-мөхтәсибе Рәсүл хәҙрәт аят уҡығандан һуң, йыйын күҙгә-күҙ ҡарап фекер алышыу, эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу майҙанына әйләнде. Ағинәйҙәр бергәләп республика, милләт, халыҡ алдында торған бурыстарҙы барланы, йәмғиәтте борсоған һорауҙарға яуап эҙләне, киләсәккә пландар билдәләне. Ил Президенты Владимир Путиндың “Йәмәғәтселек институттарын тергеҙергә, йәмғиәтте тәрбиәләүҙә уларға таянырға кәрәк” тигән һүҙҙәренә яуап итеп барлыҡҡа килгән Ағинәйҙәр ойошмаһы төрлө төбәктәрҙә бер үк ваҡытта асылманы, ҡайҙалыр әүҙемерәктәр алданыраҡ тупланһа, ҡайҙалыр ул яңы барлыҡҡа килә әле. Шуға ла эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу бик тә урынлы булды.Ағинәйҙәр эшмәкәрлегенә байҡау яһағанда, кемдер “өйрәнергә лә өйрәнергә икән әле беҙгә” тип ҡуйҙы.Төрлө юҫыҡта эш алып барған ойошмаларҙан өйрәнергә ысынлап та урын күп. Хәйбуллалар шәл һуғыу (бәйләү түгел. – Авт.), септә, ситән үреү, саман кирбес яһау кеүек онотолған кәсептәрҙе тергеҙә. Баймаҡтар тәрбиә эшен мәктәп менән бергә алып бара, йәш парҙарҙы, тулы булмаған ғаиләләрҙе күҙ уңынан ысҡындырмай, димселек менән дә шөғөлләнә. Сибайҙар сәсәнлек традицияларын тергеҙә, “Талир тәңкә” төркөмөн ойоштороп, милли кейемдәр тегә, биҙәүестәр эшләй. Ағинәйҙәрҙең республика кимәлендәге беренсе сараһын уҙғарған әбйәлилдәр иһә ғаиләлә атай, ир абруйын күтәреү өҫтөндә эшләй. Стәрлебаштар тула баҫыу йолаһына яңы һулыш өрә, милләт һәм балалар һаулығына иғтибар йүнәлткән учалылар “ауылпиада” тип аталған спорт саралары, “Буҙа” байрамдары уҙғара. Федоровкалар ауыр тормош хәлендә ҡалған ғаиләләрҙе ныҡлы күҙәтеүгә алған, уларға һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙа һәм үҙ араларына ылыҡтыра, хатта электр, газ өсөн түләүҙә ярҙам итә. Бөрйәндәр “Кәрәҙ” исемле ҡорама ҡороу клубы ойошторған, йылайырҙар мәрхәмәтлек акциялары үткәрә, ейәнсуралар хәрәм эсемлекһеҙ, йәғни айыҡ туйҙар өсөн көрәшә, мамыҡ шәл данын арттыра. Ишембайҙар депутат атҡарырға тейешле бурыстарҙы ла үҙҙәренә йөкмәй, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә әүҙем ҡатнаша. Салауаттар “Аҡбуҙат” ойошмаһы менән берләшеп, ҡаланы гөрләтергә ниәтләнә. Күмертауҙар М. Исҡужин исемендәге гимназия, “Айгөл” тәрбиә үҙәге, политехник лицей менән ҡулға-ҡул тотоноп, тәрбиә эшен алып бара. Күгәрсендәр район кимәлендә уҙған бер генә саранан да ситтә ҡалмай, мәрхәмәтлек акцияһы уҙғарыуҙан алып “Йәштәр көнө”нә тиклем ҡатнашырға өлгөрә.Күгәрсен районының “Ағинәйҙәр ҡоро” етәксеһе Әминә Әҙелғужинаның “Ете ҡыҙ” ательеһында мосолман ҡатын-ҡыҙҙарына тәғәйенләп тегелгән күлдәктәр дефилеһы барыһында ла һоҡланыу тойғолары уятты. Мәҡсүт һәм Тәүәкән ауылы ағинәйҙәренең сығышы иһә йолаларға ҙур иғтибар бүленеүен күрһәтте.– Ағинәйҙәрҙең район ойошмаһы бер йыл ғына эшләп килә, әммә бик күп бурыс атҡарып өлгөрҙө. Ошондай төркөм барлыҡҡа килеп, халыҡ араһында тәрбиә эше алып барғанына шатбыҙ. Үҙ ирке менән иңдәренә ил хәстәрен йөкмәгән ҡатын-ҡыҙҙар ғаилә нигеҙҙәрен нығытыуға, йәш быуынға рухи тәрбиә биреүгә генә иғтибар йүнәлтмәй, район-ҡала кимәлендә социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә лә ҙур өлөш индерә. Күп яҡлы эшегеҙ, фиҙакәрлегегеҙ өсөн рәхмәт, – тине ҡатын-ҡыҙҙарҙы сәскәләргә тиңләп, һоҡланыу белдергән Күгәрсен районы хакимиәте башлығы Фәрит Мусин.Иҫ киткес күркәм тәбиғәт ҡосағында оҫталыҡ дәрестәре лә ойошторолдо. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23705-ilde-oton-alay-ainyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8d54a693484603849b8bce47ce097d5e6f748edc10711b22eafb10e77f4f9303.json | [
"Күгәрсен районының “Мораҙым тарлауығы”нда уҙған республика “Ағинәйҙәр ҡоро” йыйынында был бигерәк тә асыҡ сағылды. Гүзәл заттың милли кейемдәренән, биҙәүестәренән тарлауыҡ сәскәле яланды хәтерләтте. Ихлас аралашыуҙар, күтәренке рух хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.Республиканың 15 төбәгенән – Ишембай, Әбйәлил, Бай... |
[] | 2016-09-26 21:25:11+00:00 | null | null | Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында кино сәнғәтен үҫтереү маҡсатында Үрге Ҡыйғы ауылында “Башкинопрокат” ойошмаһының бүлексәһе асыла. Уның төп бурысы кинофильмдарҙы эргә-тирә райондарға етке | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23773-gresh-bulyrmy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23773-gresh-bulyrmy.html | ru | null | Үҙгәреш булырмы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23773-gresh-bulyrmy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/f749bb91de7a3bf7122d50efc7b50c9765d6874146c360950cc3f4a21a05b177.json | [
"Үҙгәреш булырмы?",
"Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында кино сәнғәтен үҫтереү маҡсатында Үрге Ҡыйғы ауылында “Башкинопрокат” ойошмаһының бүлексәһе асыла. Уның төп бурысы кинофильмдарҙы эргә-тирә райондарға етке"
] |
[] | 2016-09-29 18:17:51+00:00 | null | null | Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23816-taya-ike-bashly-bula.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23816-taya-ike-bashly-bula.html | ru | null | Таяҡ ике башлы була | null | null | bashgazet.ru | Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡаршы ҡулланылған санкцияларҙан баш тартырға теләүҙәре лә Украина етәкселегенең яраһына тоҙ булып һибелде. Был хаҡта Америка Ҡушма Штаттарының вице-президенты Джозеф Байден белдергәйне.
“Мәскәүгә ҡаршы иғлан ителгән санкцияларҙан бөгөндән баш тартырға теләгән кәмендә биш ил бар”, – тине Байден. Был һүҙҙәрен ул Нью-Йоркта Порошенко менән осрашҡандан һуң әйтте. Украина етәксеһе АҠШ президентлығына кандидат Дональд Трамп менән дә осрашырға теләгәйне, ләкин уныһының ваҡыты булманы. Ә бына икенсе кандидат Хиллари Клинтон Порошенконың Донбассты оккупациялау хаҡында “әкиәтен” кинәнеп тыңланы, хатта килешкәндәй баш ҡағып ултырҙы.
Күренеп тора, Европа Порошенконан да, санкцияларҙан да ялҡҡан. Был “һуғышты” артабан дауам итһендәр өсөн Германияны, Францияны, Италияны өгөтләүе Америкаға ҡыйынға тура килә, ти Байден. Санкциялар арҡаһында Европаның хәле көндән-көн мөшкөлләнә бара. Рәсәй менән сауҙа итеү юлын асыуҙы һорап, акциялар ойошторола.
Әлбиттә, Америка етәкселәренең мәкерле уйы буйынса, санкция иң беренсе беҙҙең илдең бәкәленә һуғырға тейеш ине, ләкин таяҡтың ике башлы булыуы тураһында улар уйлап та бирмәне. Шуға күрә Европа илдәрендә санкцияларҙан баш тартыу тураһында һүҙҙәр йышыраҡ ҡабатлана. Хәҙер улар Украина арҡаһында иҡтисади көрсөккә баш тығырға теләмәй. Астың асыуы яман тигәндәй, халыҡтың күтәрелеп китеүе лә шөрләтәлер. Ул саҡта санкция менән бергә ҡалын кеҫәлеләрҙең дә башы осоуы ихтимал. | http://bashgazet.ru/politika/23816-taya-ike-bashly-bula.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a6fd5de3184b91538aa83d9ba58337c318e20f44117b08bd1723acb2a316b3fc.json | [
"Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡаршы ҡулланылған санкцияларҙан баш тартырға теләүҙәре лә Украина етәкселегенең яраһына тоҙ булып һибелде. Был хаҡта Америка Ҡ... |
[] | 2016-09-29 22:19:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн йыш ҡына шундай һорау бирәләр. Ысынлап та, йәштәребеҙ нисек йәшәй, ниндәй уйҙар кисерә, һынауҙарҙы нисек үтә? Әлбиттә, уларға кәңәш биреүселәр ҙә күп. Өлкәндәрҙең һәр береһе тиерлек за | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23825-yshtrg-nim-krk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155396_molodezh.jpg | ru | null | Йәштәргә нимә кәрәк? | null | null | bashgazet.ru | Аңлау һәм ышанысШундай бер әйтем таралған: йәш ваҡытта көс бар, ваҡыт бар, аҡса юҡ, өлкәнәйгәс – көс тә, ваҡыт та юҡ, аҡса бар. Нимә, бөтә нәмәне аҡсаға бәйләмәксеһеңме, тип аптырамағыҙ. Бөгөнгө заманда дәрт һәм ваҡыт менән генә алыҫ китеп булмай шул. Ә йәш кешегә бөтәһе лә кәрәк – белем дә, һөнәр ҙә, уңайлыҡтар ҙа.Телгә һорау артынан һорау килеп кенә тора: ниңә һуңғы ваҡытта йәштәр, хатта үҫмерҙәр араһында суицид осраҡтары арта? Психологтар, ата-әсәнең иғтибары етмәү арҡаһында, тип яу һала. Ғәжәп хәл: ата-әсә менән бала бер-береһенән алыҫая бара, имеш. Ҡан-йән менән бәйләнгән кешеләр бер-береһен аңламай. Балаһын тәрбиәләүҙән дә алғараҡ ҡуйырлыҡ ниндәй проблемалар уратып алды икән ата-әсәне? Йәмғиәт һәм власть ошо турала хәстәрлек күрергә тейеш. Тимәк, йәш кешенең теләк-ихтыяжын ғәмәлгә ашырыу өсөн уны аңларға һәм ышанысын яуларға кәрәк. Атай-әсәй генә түгел, ә уҡытыусы, эш биреүсе, етәксе лә аңларға тейеш. Йәш кешенең күңелен бер һүрелтһәң, аҙаҡтан яңынан ышаныс яулауы бик ауыр.Тырышлыҡ һәм дөрөҫ юлЙомшаҡ диванда, компьютер алдында ултырып нимәгәлер өлгәшеп буламы? Интернет селтәре мөмкинлектәрен иҫәпкә алғанда, бәлки, була, тип тә яуап бирер тырыш йәштәр. Тик кеше менән күҙмә-күҙ аралашыу ҙа, мөмкин булған тиклем сәйәхәт итеү ҙә фекерләү даирәһен киңәйтә ул. Йәш саҡ шундай бер осор – кешенең мейеһе идеяларҙан, хыялдарҙан ташып тора, энергия саманан ашҡан. Иң мөһиме – шуны дөрөҫ юҫыҡҡа йүнәлтеү. Йүнәлеш ваҡытында табылмаһа – фажиғә. Йәш кешене кәртәләр үҙҙәре эҙләп табасаҡ. Уларҙан алда өлгөрөргә кәрәк. Уның өсөн ни эшләргә? Тәүәккәл булырға! Беҙҙең менталитетҡа бәйле килешһеҙерәк холҡобоҙ бар: йә тәүәккәлләй алмайбыҙ, йә артыҡ ғорурбыҙ (алдыңда бер ябылған ишекте икенсегә ҡағып инеү ауыр беҙгә), йә битарафлыҡ ҡамасаулай. Эшләп ҡарарға, үрләп ҡарарға, йығылғас, тороп китергә һәм тағы ла дауам итергә! Баҡһаң, математик яҡтан иҫәпләгәндә, бәхетле һәм бай булыу мөмкинлеге һин тырышҡан һайын нығыраҡ арта.Нимә кәрәккәнен белеүҠағиҙә булараҡ, үҫмерлек 18 йәшкә бөтөргә тейеш. Әммә күптәр әле 25 йәштәрҙә лә бер ҡатлы, теләһә нимәгә эйәрергә әҙер торған булып ҡала. Өлкәндәрҙең бигүк намыҫлы булмаған амбицияларына ла барып ҡабыусандар. Йәш егет һәм ҡыҙҙар шуны белһен: ике өлкән кеше алышҡан майҙанға барып эләгеп, йоҙроҡ аҫтында ҡалыр алдынан уйлағыҙ – һеҙгә ысынлап шул туҡмаҡ кәрәкме? Әлбиттә, тәжрибә өсөн ярап та ҡалыуы мөмкин, тик “сит кешеләр һуғышында түгел, ә үҙ һуғышығыҙҙа йоҙроҡ алыу яҡшыраҡ”, йәғни үҙ тәжрибәң генә күпкә өйрәтә. Быныһын бер психолог әйткән шикелле.Йәшлектең күп хаталары ғәфү ителерлек ул. Тик шул хаталар аша һеҙ нимәгә өйрәнергә теләгәнегеҙҙе, ҡайҙа юлланғанығыҙҙы аңларға тейешһегеҙ.Ялҡаулыҡтан ҡотолоуШундай бер хәҡиҡәт билдәле: байҙар һәм генийҙарҙың күпселегенә хас уртаҡ һыҙат бар – улар үҙҙәренә ни кәрәген иртә аңлаған. Уңышһыҙ, бөхәл кешеләрҙең бер уртаҡлығы – сәйәси тәртип йә ҡаты ата-әсә ҡорбандары булыуы түгел, ә уларҙың үҙ тормошон ҡорорға йыбаныуы, сүллектә ҡасып, башын ҡомға тығып торған дөйәғошҡа оҡшауы.Теләгән – мөмкинлектәр эҙләй, теләмәгән – аҡланыу сәбәптәре таба. Ялҡауҙар йәшләй ҙә ҡулын кеҫәһенә тығып йөрөй. Ҡоштар ни өсөн һауала? Юҡ, ҡанаттары булған һәм осоу һәләте бирелгән өсөн генә түгел, ә осҡолары килгән өсөн дә.БерҙәмлекБөгөн йәштәребеҙгә генә түгел, ә көллөбөҙгә лә “берҙәмлек” тигән төшөнсәне яҡшы аңларға өйрәнеү мотлаҡ. Бер риүәйәт тә бар бит әле селек һепертке тураһында. Селекте берәм-берәмләп алып һындырһаң, тиҙерәк юҡҡа сыға, ә барыһын бер усҡа һыйҙырып, һепертке итеп бәйләгәндә, һындырыу ғына түгел, бөгә лә алмаҫһың. Әлеге мәлдә ҡарайым да уйға батам – тырым-тырағайбыҙ бит. Йәмәғәт ойошмаларын ғына алғанда ла, дөйөм бер маҡсатҡа – илебеҙҙә, еребеҙҙә үҙ урыныбыҙҙы табып, ысын хужалар булып лайыҡлы йәшәр өсөн – ынтылырға тейеш кеүекбеҙ ҙә, аҙымдарҙы бергә яһай алмай торабыҙ. Бергә атлаған һымаҡ булабыҙ ҙа, юҡҡа ғына үсегешеп таралабыҙ. Йәштәргә тәжрибә етмәй, өлкәндәр өйрәтә белмәй. Бер-беребеҙҙе алдайбыҙ, ситтәр арбаһына ҡыҙығабыҙ, кәртә аша сыға алмаһаҡ, ҡул һелтәйбеҙ. Беҙ булдырабыҙ, тигән орандың беҙ, тимәк, күмәк, берҙәм икәнебеҙҙе белдергәнен онотмайыҡ. Шәп оран, шулаймы? | http://bashgazet.ru/obshestvo/23825-yshtrg-nim-krk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/feef58d1531c69e114fde6efe176ed0f3b7b552d2402c0a822771fc697e60dd3.json | [
"Аңлау һәм ышанысШундай бер әйтем таралған: йәш ваҡытта көс бар, ваҡыт бар, аҡса юҡ, өлкәнәйгәс – көс тә, ваҡыт та юҡ, аҡса бар. Нимә, бөтә нәмәне аҡсаға бәйләмәксеһеңме, тип аптырамағыҙ. Бөгөнгө заманда дәрт һәм ваҡыт менән генә алыҫ китеп булмай шул. Ә йәш кешегә бөтәһе лә кәрәк – белем дә, һөнәр ҙә, уңайлыҡтар ҙ... |
[] | 2016-09-27 21:55:44+00:00 | null | null | Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһы араһында дуҫлыҡ күпере һалынғайны. Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республика | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23803-duly-kpere-nyyy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23803-duly-kpere-nyyy.html | ru | null | Дуҫлыҡ күпере нығый | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23803-duly-kpere-nyyy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/ca78888df336536d6c767ed2e2c287bb99e17b58ee1eced46930adea44d60ac9.json | [
"Дуҫлыҡ күпере нығый",
"Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһы араһында дуҫлыҡ күпере һалынғайны. Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республика"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:30+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәй киноһы йылында Башҡортостан яңы асылған кинозалдар буйынса алдынғылар иҫәбенә инде. Күптән түгел Учалы һәм Дүртөйлө ҡалаларында ике кинотеатр, Күмертауҙа иһә ике заллы кинотеатр асылды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23714-yyynyu-ur.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376384_cinema-hall.jpg | ru | null | Ҡыҙыҡһыныу ҙур | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23714-yyynyu-ur.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/11892463f9d4e9346eef0ef5b3d30dfda84253a71e192820c973ec5d69331830.json | [
"Ҡыҙыҡһыныу ҙур",
"Рәсәй киноһы йылында Башҡортостан яңы асылған кинозалдар буйынса алдынғылар иҫәбенә инде. Күптән түгел Учалы һәм Дүртөйлө ҡалаларында ике кинотеатр, Күмертауҙа иһә ике заллы кинотеатр асылды"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:53+00:00 | null | null | Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23796-umyrzaya.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23796-umyrzaya.html | ru | null | Умырзая " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. “Ниндәй булыр икән?” – тигән һорау яҙылған был ҡарашта. Ниндәй һөйгән йәр, ниндәй ир? Шәһиҙәнең дә бар күҙе төшкән егете.
Күҙе төшкән тип, уныһы арттырыу инде, аҙыраҡ оҡшай кеүек, бары шул ғына. Күңел ятҡан нәмә күп булыр, тип үҙ-үҙен тыя ҡыҙ был хаҡта уйлағанда. Ваҡытһыҙ килгән хистәр ҡурҡыта шул. Ағастар ҙа бит яҙ етмәй бөрө ярмай.
Шулай ҙа күңелдә бар ул бөрө. Юғиһә Шәһиҙә: “Ниңә мине ваҡытында уҡырға бирмәнегеҙ?” – тип әсәһенә үпкә белдерер инеме ни? Ноябрь айында тыуған ул. Шуға, йәше тулмаған тип, ул йылы уҡырға алмағандар, һәм ул бер синыфҡа тороп ҡалған. Юғиһә, мәктәпкә бергә барырҙар, бергә ҡайтып, бәлки, бер партала ултырырҙар ине. Күңел тартҡан малай менән йәнәшә ултырыуы нисек була икән ул, ҡыҙ быны күҙ алдына килтерергә тырыша ла биттәренә ҡыҙыллыҡ йүгереүен тоя.
Ҡыҙҙың теләгәне күктәргә барып иреште, ахырыһы. Инде бер нисә йыл үтеп, Шәһиҙә уҡытыусы булып эшләй башлағас, ә Сайран механизаторҙар курсын тамамлап, трактор йөрөткәндә, яҙғы бер көндә умырзаялар тотоп килгәйне ул ҡапҡа төбөнә.
– Собханалла, ҡара әле ниндәй матурҙар! Ҡайҙан йыйҙың? – тип шатланды ҡыҙ.
— Ҡыҙылбай урманында күп ул, – тине егет.
— Ҡыҙылбай урманында?! Шунда ҡәҙәр барҙыңмы? Йыраҡ бит.
– Бер ҙә йыраҡ түгел, – тине Сайран. – Һинең өсөн әллә ҡайҙа барыр инем әле, – тип әйтеп үк бөтөрмәне.
Эйе шул, ғәжәп нәмә икән ул һөйөү тигән илаһи хис. Йәштәр көн буйы бер-береһен иҫтән сығармай, бөгөн осрашһаҡ, шулай әйтер инем, былай тиер инем, тип икеһе лә әллә күпме матур һүҙҙәр уйлап ҡуя, ә осрашҡас инде, бөтәһе лә онотола. Зиһен сыуала, хыялдар таша, йөрәк сәйер тибә, әллә ләззәт, әллә ғазап кисерәләр, аңламаҫһың. Хәйер, уйлап ҡараһаң, һөйләшеүҙең артыҡ хәжәте лә юҡ бит инде, тип йыуана ҡыҙ. Сәскәләр килтергән, тимәк, ул ярата. Ярата торғандыр! Теле менән дә әйтер, ниңә ашығырға.
Ә йәмле май айында Сайранға повестка килде. Башты ташҡа орорҙай бәлә түгел, һәр егет әрмегә бара. Ләкин ғашиҡтар өсөн ул иҫ киткес аяуһыҙлыҡ, көтмәгәндә башҡа ишелеп төшкән тау шикелле тойолдо. Егетте оҙатҡанда Шәһиҙәнең йөҙө ап-аҡ, ирендәре ҡалтырай ине. Барыһы менән дә һаубуллашып сыҡҡас, Сайран үҙен көтөп торған машинаға табан йүгерҙе, ләкин кинәт туҡталып ҡалды, ҡайырылып артына ҡараны.
– Кире боролма! – тине уны аңлап торған дуҫы.
Нисек инде боролмайһың, һөйгәне ҡала бит. Күпмегә икәнен кем белгән. Бәлки, бик оҙаҡ осрашмаҫтар. Үкенеп йәшәгәнсе... Шундай уй менән Сайран кирегә атланы. Тамам юғалып ҡалған Шәһиҙәнең сикәләренән ҡыҫып тотоп, ирендәренән һурып үпте лә башҡаса артына ҡарамай машинаға йүгерҙе.
– Киттек тиҙерәк,—тине ул шоферға, гүйә, уны самаһыҙлығы өсөн кемдер орошорға йыйынған кеүек.
Машина китте. Ауыл урамында егеттең һуңғы иҫтәлеге булып саң ғына уйнап ҡалды.
...Ваҡыт. Уның уҙғанын нисек беләһең? Беҙҙә ул шатлыҡҡа күмелеп уҙа. Бигерәк тә йәй көнө. Яҙғы ташҡындан һуң ләйсән ямғыр, йәшел сиҙәм, беренсе сәскәләр, йәм-йәшел бәпкәләр, һабантуй, шунан һыу ҡойоноу, бесән өҫтө, алтын иген ҡырҙары. Һәр көндө шатлыҡ менән ҡояш сыға, ул ҡыҙарып тау артына йәшенеүгә, клубҡа төшөү, һөйгәнең менән осрашыу...
Ә бында быларҙың береһе ла юҡ, хатта ҡояш сығыуы ла ҡыуандырмай, киске шәфәҡ тә шатландырмай, сөнки ваҡыт бында күберәге үлем менән иҫәпләнә. Теге саҡта фәлән һалдат үлде, төгән ваҡытта фәлән дуҫ минаға эләкте. Афғанстан көндәре бары тик ошолай хәтерҙә ҡалып бара. Берҙән-бер йыуаныс — һөйгән йәрҙәре булған һалдаттар шулар тураһында уйлай, хат артынан хат яҙып йыуана.
Сайран да йыш яҙа хатты, ләкин вертолет аҙнаға бер генә килә һәм һалдаттың бер юлы өс-дүрт хатын алып китә. Шәһиҙәгә рәхмәт, ул да күп яҙа, унан да бер килгәндә бер нисә хат була. Егет йотлоғоп шуларҙы уҡый. Береһендә Шәһиҙә өсөнсө курс зачеттарын бирҙем тип яҙа, икенсе хатында зачет бирергә әҙерләнәм, төн уртаһына тиклем китап уҡыйым, тигән. Юҡ, яңылыш яҙылмаған, Сайран үҙе шулай, хаттарҙың датаһына ҡарап тормай, ҡайһыһы эләкһә, шуны алдан уҡый. Нисек кенә уҡымаһын, ул барыбер белә. Һөйгәненең һәр көн нисек йәшәүен, ниҙәр уйлауын һиҙеп тора шикелле. Арала хаттар ғына түгел, фәрештәләр ҙә йөрөй әллә. Был донъяны кем белә...
Әллә ана шул фәрештәләрҙең береһе һалдаттың бимазалы башына бер яҡшы фекер индерҙе: егет тыуған илгә, республика баш ҡалаһына, радиостанцияға һөйгәне өсөн йыр тапшырыуҙарын һорап, үтенес хаты яҙырға булды. Хәҙерге заманда йыр күп ул, ҡайһыһын һайларға? Сайран умырзаялар йыйып ҡайтып Шәһиҙәгә бүләк иткән көндә уның йөҙө нисек бәхетле балҡығанын иҫенә төшөрҙө. Эйе, “Умырзая” тигән бик матур, һағышлы ғына көй бар бит әле. Нимәгәлер хәҙер уны бик йырламайҙар ҙа.
Танһығыраҡ йыр булғас, бигерәк тә һәйбәт. Һүҙе лә, көйө лә беҙҙең өсөн тап килеп тора, атап яҙғандар, тиерһең...
Икенсе көндә мөжәһидтәр Сайрандар ротаһы урынлашҡан тауға айырыуса үжәтләнеп ябырылды. Мина, пуля ифрат күп яуҙы. Һуңғы миналарҙың береһе рядовой Сафин янына төшөп ярылды...
Хәрби часта мәйеттең көйгән, теткеләнгән кейемен һалдырып, йүнлерәген кейҙерҙеләр. Шунан инде цинк ҡалайҙан табут, самолет... Күпмелер ваҡыт уҙғас, складтағы кейемдәрҙе барлап, яраҡһыҙҙарын юҡ итергә тип аралап ултырған интендант бер куртканың түш кеҫәһенән хат табып алды. Өфөгә, радиоға тип яҙылған ине конвертҡа. Интендант, хатты алай-былай ҡараштырғылап уйланып торҙо ла, һуң булһа ла уң булһын тигәндәй, адресы буйынса оҙатырға булды. Их, егеттәр, йәп-йәш көйө... Аҙ ғына йәшәп, яратып та өлгөрә алманығыҙ бит, нәҫелегеҙҙе дауам итергә балағыҙ ҙа ҡалмай. Хатта, ана, кейемегеҙҙе лә яндырабыҙ, һеҙҙән бары тик ошо хаттар ғына тороп ҡала. Исмаһам, шуларҙың ҡәҙерен белеп һаҡлаусы булһа ине...
Сайрандың ҡалай табутта ҡайтыуын Шәһиҙә һис башына һыйҙыра алманы. Ерләп тә ҡуйҙылар, инде йылы ла тулып бара, ә ҡыҙ тиле хәлендә тороп ҡалды, ышанмай ине ул һөйгәненең ҡара ерҙә ятыуына.
Ҡарҙар иреп, ер ала-ҡола торған көндәрҙең береһендә йөрәк һағыштарына түҙә алмаған Шәһиҙә радионан хаттар буйынса тапшырылған концерт тыңларға ултырҙы. Кинәт уның ҡолаҡтары таныш исемде ишетте: дикторҙың яғымлы, илтифатлы тауышы ап-асыҡ итеп һөйгәненең исемен әйтте түгелме һуң?! Афғанстанда хеҙмәт итеүсе рядовой Сайран Сафин үҙенең өҙөлөп һөйгәне Шәһиҙәгә һағынышлы сәләмдәрен юллап, үҙҙәре яратҡан “Умырзая” йырын тапшырыуҙы һораған. Рәхим итеп тыңла, Шәһиҙә һылыу.
Юҡ, китәһем килмәй ер йөҙөнән,
Умырзая кеүек тиҙ һулып.
Йыр дауамында Шәһиҙә бер генә тапҡыр ҙа ҡымшанманы. Шунан ул үҙе лә аңғармаҫтан кейенергә тотондо, аяҡтарына резина итек табып алды, ниндәйҙер ашҡыныу хисе уны ҡайҙалыр ҡыуа ине. Ҡыҙ ауылды сығыу менән асфальт трассанан төштө лә Ҡыҙылбай урманына илтеүсе, әле яңы ғына ҡар аҫтынан сығып килгән батҡаҡлы юлға аяҡ баҫты. Умырзаялар ысынлап та бар ине. Иң матурҙарын бер бәйләм йыйып, Шәһиҙә кире ҡайтты ла тау битләүендә урынлашҡан зыяратҡа йүнәлде. Бында ҡояш яҡшы төшкәнлектән, ер парланып кибеп үк килә ине инде. Шәһиҙә сәскәләрен ҡәбер өҫтөнә туҙғытып һалып, зәңгәр беретлы һалдат һүрәтенә текәлде.
Иҫәнме, Сайран! Бөгөн радио һинең музыкаль сәләмеңде тапшырҙы. Хәтерләйһеңме, һин миңә умырзаялар бүләк иткәйнең, бөгөн килеп – “Умырзая” йыры. Ә мин һиңә нимә бүләк итә алдым һуң? Бер нәмә лә. Бына сәскәләр алып килгән булдым, уныһын да һуңға ҡалып. Их, Сайран, ниңә һин шундай ҡыйыуһыҙ инең икән һуң? Берҙән-бер тапҡыр үпкән булдың... Их, ниңә мин үҙем шул ҡәҙәр ғәмһеҙ булдым?! Бына хәҙер балабыҙ булыр ине бит, һинең төҫөң, йөрәк парәң ҡалыр ине...
Ғәфү ит һин мине, Сайран. Мин һине нисек кенә ныҡ яратһам да, барыбер миңә икенсе берәүгә кейәүгә сығырға тура киләсәк. Ә мин тыуасаҡ балама Сайран тип исем ҡушырмын. Ишетәһеңме һин мине, ҡәҙерлем? Ер йөҙөндә барыбер һинең төҫөң дә, исемең дә ҡалыр, сөнки һине яратҡан йөрәк бар. Бел, мөхәббәтте үлем еңә алмай...
Ҡыҙ тынып ҡалды, һүҙе өҙөлдө, сөнки ике бите буйлап күҙ йәше аға ине. Ә күктә яп-яҡты ҡояш мул итеп йылыһын өләшә.
Гүйә, ул да ғәйебен таный, кәрәк саҡта мин һеҙҙе күп шатландыра алманым, һуңлап булһа ла йылытайым әле, ти кеүек. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23796-umyrzaya.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/15a6fc02885e04c9a35a8d2f5c66c5e16416d72acd6ac2cdb54bee5c0eb1c8d8.json | [
"Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. “Ниндәй булыр икән?” – тигән һорау яҙылған был ҡарашта. Ниндәй һөйгән йәр, ниндәй ир? Шәһиҙәнең дә бар күҙе төшкән егете.\nКү... |
[] | 2016-09-21 11:29:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы ҡала Советына — 23, Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23731-berm-rsy-23-mandat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474456765_yrov7348_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | “Берҙәм Рәсәй”ҙә - 23 мандат | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23731-berm-rsy-23-mandat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/22be6d82752a23bd5cea5208ec99916c64d9219d6bed44dca62e21f7a9ac7a43.json | [
"“Берҙәм Рәсәй”ҙә - 23 мандат",
"Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы ҡала Советына — 23, Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күптәрҙең алыҫ яҡтарға күсеп китеүҙән ҡурҡыуы арҡаһында бөгөн илдә мул ғына хаҡ түләнгән мең ярым самаһы эш урыны буш тора. Быны “Рәсәйҙә эш” (www.trudvsem.ru) порталындағы мәғлүмәттәрҙән кү | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23685-sitkme-tkl-ayay-menn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289732_2-3.jpg | ru | null | Ситкәме? Төклө аяғың менән! | null | null | bashgazet.ru | Әлбиттә, ситтәге эш хаҡының күләме йәшәгән ереңдәгенән әллә ни айырылмаған хәлдә ҡайҙалыр күсеп китеү хаҡында уйлап та ҡарамаясаҡһың. Таныш булмаған ҡала-ауылдар, ят халыҡ... Әгәр элекке коллективыңда юғары баһаланған сифаттарың, оҫталығың, тәжрибәң яңы урында һанланмаһа, ни эшләргә? Тағы ла ҡурҡынысырағы – торлаҡ мәсьәләһе. Икенсе төбәктә аҙыҡ-түлектең, кейем-һалымдың ҡиммәтерәк тороуы ла ихтимал. Ғөмүмән, хәүеф ҙур ғына. Ә бына мул түләйҙәр, йәшәр урын табырға ярҙам итәләр икән, уйланырға була.Рәсәйҙә хеҙмәт мобиллеген арттырыу буйынса программа тап шуны күҙ уңында тота ла инде. Уға ярашлы үҙенең эш һөҙөмтәлелеген күтәреү маҡсатында ситтән кадрҙар йәлеп иткән ойошмаларға һәр белгес өсөн дәүләт ярҙамы рәүешендә 225 мең һум бирелә (150 меңе – федераль бюджеттан, ҡалғаны – төбәк ҡаҙнаһынан). Был аҡса яңы хеҙмәткәрҙәрҙе күсереп килтереүгә, кәрәк булған хәлдә уҡытыуға, ваҡытлыса торлаҡ менән тәьмин итеүгә һәм башҡаһына тотонола.– Программа тормошҡа ашырыла башлағандан алып, йәғни йыл ярым ваҡыт эсендә, дәүләт ярҙамын 2200 самаһы кеше файҙаланды, – тип белдергәйне яңыраҡ Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе урынбаҫары Денис Васильев. Күсенеп йөрөүсе кешеләрҙән бигерәк ойошма етәкселәре ҡыуаналыр инде ундай мөмкинлеккә.Эксперттар әйтеүенсә, һөнәр эйәләрен йәшәү урынын алмаштырыу мәшәҡәттәре өркөтмәһен өсөн дәүләт ниндәйҙер өҫтәмә саралар ҙа күрергә тейеш. Мәҫәлән, социаль һәм психологик йәһәттән ярҙам күрһәтергә. Шулай уҡ сит төбәктән килгәндәргә хеҙмәт килешеүе тиктомалдан өҙөлмәйәсәк тип гарантия биреү кәрәктер. Эш шарттары ҡәнәғәтләндермәгән осраҡта кеше артыҡ борсолмайынса кире ҡайтып китә алһын өсөн юл сығымдарын ҡаплау ҙа ҙур файҙа булыр ине.Сит илдәрҙә лә ошондайыраҡ программалар бар, тиҙәр. АҠШ-та, мәҫәлән, цивилизациянан алыҫ төбәктәрҙә һәм бәләкәй ҡалаларҙа халыҡты хеҙмәтләндергән һаулыҡ һаҡлау белгестәре ҙур мегаполистарҙағы, абруйлы медицина ойошмаларындағы коллегаларынан 30 – 50 процентҡа юғарыраҡ хаҡ ала. Хәйер, был беҙҙең ауыл уҡытыусыларына өҫтәп түләү һәм төпкөлдәге дауаханаға урынлашҡан белгестәргә миллион һумлыҡ грант биреү кеүек сараларға нығыраҡ оҡшаш.Әйткәндәй, күп аҡса вәғәҙә итеп тә эшсе таба алмаған ойошмалар үҙебеҙҙә лә күп ул. Ҡошсолоҡ фермаһына ялланғандарға бушлай йәшәү урыны тәҡдим иткән, төрлө кәрәк-ярағын һатып алып биреп торған, шул уҡ ваҡытта айына 40-ар мең һум түләгән бер шәхси эшҡыуар тураһында яҙғайныҡ инде. Хеҙмәт хаҡы Себерҙәге һымаҡ булһа ла, халыҡ уның ҡәҙерен белмәй. Бер ай эшләп, аҡсаһын алалар ҙа эскегә һабышалар... Ситтән кеше эҙләргә тура килә.Өфөләге моторҙар эшләү, авиация етештереү, нефть эшкәртеү предприятиеларында ла шул уҡ хәл. Айына 70 мең һумға токарь табыуы ҡыйын. Ниңәлер беҙҙең халыҡҡа ситтәге шарттар яҡшыраҡ булып тойола. Күршенең тауығы ҡаҙҙай, тигәндәй.Боронғолар әйтеүенсә, кеше бөтөн ауырлыҡтарға ла түҙә, рәхәтлеккә генә сыҙай алмай. Бәлки, шуға ла ситтән килеп ялланғандарға таяныу дөрөҫөрәктер. Улар бит ят ерҙә төрлө ҡаршылыҡтар менән көрәшеп сыныҡҡан, үҙен уратҡан йәмғиәт тарафынан иркәләтелмәгән була. Дәүләт, күскенселәр хаҡында артыҡ хәстәрлек күреп, эште боҙоп ҡуймағайы... | http://bashgazet.ru/ikonomika/23685-sitkme-tkl-ayay-menn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/624e5cd27362810c5a9a295ec42ae8bf50ef29206f2eaaa33d3f11ff438a36b7.json | [
"Әлбиттә, ситтәге эш хаҡының күләме йәшәгән ереңдәгенән әллә ни айырылмаған хәлдә ҡайҙалыр күсеп китеү хаҡында уйлап та ҡарамаясаҡһың. Таныш булмаған ҡала-ауылдар, ят халыҡ... Әгәр элекке коллективыңда юғары баһаланған сифаттарың, оҫталығың, тәжрибәң яңы урында һанланмаһа, ни эшләргә? Тағы ла ҡурҡынысырағы – торл... |
[] | 2016-09-27 23:56:45+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | 3 — 8 октябрҙә Әбйәлил районында йәш һәм башлап яҙыусы драматургтар семинары була. Ошо уңайҙан семинарҙың етәксеһе, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, драматург Наил ҒӘЙЕТБАЙ менә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23794-dramaturg-buly-kilme-bul-y.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474979052_nail-gaitbaev.jpg | ru | null | Драматург булғың киләме? Бул, әйҙә! | null | null | bashgazet.ru | Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.
— Наил Әсҡәт улы, был семинар ниндәй маҡсат менән ойошторола?— Белеүегеҙсә, былтырғы йыл Әҙәбиәт йылы әләме аҫтында үтте һәм республика буйлап “Әҙәби нағыш” марафоны уҙғарылды, 53 районда, 20 ҡалала 1500-ҙән ашыу йәш яҙыусының өс меңгә яҡын ҡулъяҙмаһын тикшерҙек, уларға анализ яһаныҡ. Әммә шул сама ҡулъяҙма араһында икәүһе генә пьеса ине. Был бит ҡот осҡос һан! Ошо беҙҙе һиҫкәнергә, ни ҙә булһа эшләргә мәжбүр итте.— Яҙыусылар араһында ла драматургтар аҙ шикелле...— Юҡ дәрәжәһендә. Сәхнәгә әҫәрҙәре ҡуйылғандары ике-өс кенә. Һуңғы осор өлкән быуын драматургтары – Мостай Кәрим, Ибраһим Абдуллин, Нәжиб Асанбай, Флорид Бүләков, Ғәзим Шафиҡов, Рафаэль Сафин, Хәкимйән Зариповтар яҡты донъянан китте, ә яңы исемдәр күренмәй, театрҙарҙың афишалары тәржемә ителгән әҫәрҙәр менән тулды. Ошоларҙы уйлап ойошторолдо ла инде семинар.— Ә ниңә Өфөлә ойошторолмай был сара?— Баш ҡалала республиканың драматургтар семинарын үткәрәләр. Уны икенсе төрлө форматта Мәҙәниәт министрлығы ойоштора, йылына бер нисә тапҡыр ике-өс көнгә йыйылып, пьесалар тикшерәләр. Был да ҡыҙыҡлы. Төрлө йүнәлештә эшләргә кәрәк.Минең фекеремсә, драматургтарҙы бер-ике аҙнаға йыйып һөйләшеү зарур. Шулай эшләү һөҙөмтәлерәк була. Талҡаҫ күле янындағы семинар икешәр аҙна бара ине һәм унан күп кенә драматургтар үҫеп сыҡҡайны. Беҙҙең сара Өфө семинарынан айырыла, шуға, ҡабатлау булмаһын өсөн, баш ҡаланан ситтә үткәрергә булдыҡ.— Ни өсөн Әбйәлил районын һайланығыҙ?— Драматургияның хәле хаҡында бер тапҡыр Әбйәлил районының башлығы Рим Һатыбал улы Сыңғыҙов менән һөйләшеп торғайныҡ, семинар үткәрергә кәрәклеген әйткәйнем. Ул ихлас күңелдән ярҙам итергә булды һәм үҙ районына саҡырҙы, шуның өсөн уға ҙур рәхмәт!— Кемдәр ҡатнаша семинарҙа?— Нигеҙҙә, йәш яҙыусылар. Әммә үҙҙәрен шағир, прозаик итеп танытҡан билдәле әҙиптәрҙе лә саҡырҙыҡ. Уларҙа һәләт бар, әммә драматургияның ҡанундарын белеп еткермәйҙәр. Шуны аңлатасаҡбыҙ. Урал аръяғы яҙыусылары Иҙрис Ноғоманов, Фәнүзә Биктимерова, Зөһрә Кашапова, Радик Өмөтҡужин һәм башҡалар ҙа киләсәк.— Семинарҙың етәкселәре кемдәр?— Пьесаларҙы тәжрибәле театр әһелдәре тикшерә, анализ яһай. Улар – Өфө “Нур” театры режиссеры Илдар Вәлиев, Сибайҙың “Сулпан” балалар театры режиссеры Сәлих Әфләтунов, драматург Сәрүәр Сурина һәм мин. Шул уҡ ваҡытта семинарҙа ҡатнашыусы һәр кем пьеса хаҡында үҙ фекерен, кәңәштәрен әйтәсәк.— Пьесалар тикшереүҙән башҡа саралар ҡаралғанмы?— Семинар етәкселәре драматургия серҙәре хаҡында лекция уҡыясаҡ. Әбйәлил районы хакимиәте башлығы Рим Һатыбал улы менән осрашыу була. Ул семинарҙы асыу тантанаһына ла киләсәк. Татарстан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Данил Сәлихов та ҡатнашып һүҙ әйтәсәк. Ул беҙгә тәжрибә уртаҡлашырға килә. Был семинарҙы ойоштороуға “Ҡуңыр буға” әҙәби ойошмаһының етәксеһе, шағир Мәүлит Ямалетдинов күп көс һалды. Уға ла һүҙ бирәбеҙ. Шулай уҡ райондың тыуған яҡты өйрәнеү музейына, Әлмөхәмәт ауылындағы әҙәби музейға барыу ҡаралған, мәктәптә уҡыусылар менән дә осрашырға тейешбеҙ.— Башлап пьеса яҙыусыларҙың әҫәрҙәрендә етешһеҙ яҡтары күптер. Уларҙы ҡаты тәнҡитләп, ҡанаттарын һындырмаҫһығыҙмы, драма әҫәре яҙыу теләген һүндермәҫһегеҙме?— Был тәнҡит симпозиумы түгел, ә семинар, йәғни кәңәш биреү, фекер алышыу йыйыны. Дөйөм йыйылышта, нигеҙҙә, пьесаның яҡшы яҡтарын күрһәтеп, етешһеҙлектәре хаҡында тәрәнгә инмәйенсә, башлап пьеса яҙыусының күңелен төшөрмәй генә кәңәштәр бирергә уйлайбыҙ. Ә инде шәхси һөйләшеүҙә, йәш драматург менән күҙгә-күҙ әңгәмә ҡорғанда етешһеҙлектәр хаҡында әйтеп, пьесаны төҙәтеү, яҡшыртыу юлдарын күрһәтергә, уны бергәләп сәхнәгә күтәрелер хәлгә еткерергә тырышасаҡбыҙ. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23794-dramaturg-buly-kilme-bul-y.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/70d45ec075b066cf91da293c8cef8ee7ba55024538554da0ec00bccd76a3c586.json | [
"Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.\n— Наил Әсҡәт улы, был семинар ниндәй маҡсат менән ойошторола?— Белеүегеҙсә, былтырғы йыл Әҙәбиәт йылы әләме аҫтында үтте һәм республика буйлап “Әҙәби нағыш” марафоны уҙғарылды, 53 районда, 20 ҡалала 1500-ҙән ашыу йәш яҙыусының өс меңгә яҡын ҡулъяҙмаһын тикшерҙек, уларға анализ яһаныҡ... |
[] | 2016-09-29 20:18:59+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ошо көндәрҙә туғандары, дуҫтары һәм хеҙмәттәштәре күренекле шәхес, педагог-тәрбиәсе, етәксе, дәүләт эшмәкәре Фәүҡәт Хәмиҙулла улы Ҡыҙрасовты 70 йәшлек юбилейы менән ҡотлай, уға һаулыҡ, именл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23833-ft-yrasov-synytyra-bee-ynauar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1475156438_12-str-kidrasov-foto.jpg | ru | null | Фәүҡәт Ҡыҙрасов: “Сыныҡтыра беҙҙе һынауҙар” | null | null | bashgazet.ru | – Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Күренеп тора, бындай даталарға тәғәйенләнгән тантаналарға тыныс ҡарайһығыҙ. Был тотанаҡлылыҡ ғаиләлә тәрбиәләнгәндер, моғайын?– Мин, ғөмүмән, ирлек холҡо ысын мәғәнәһендә тотанаҡлылыҡта күренә тип иҫәпләйем. Ығы-зығының, күп һүҙлелектең булмауы, һәр хәрәкәтте үлсәп яһау, һүҙҙә һәм эштә тәрәнлек, төплөлөк – ысын ир-атҡа хас был күркәм сифаттар халҡыбыҙҙа һәр саҡ баһаланған. Беҙҙең һуғыштан һуңғы быуын атай-әсәй, ҡатмарлы тормош тарафынан шулай тәрбиәләнгән. Мин Бөйөк Еңеүҙән һуңғы тәүге тыныс йылда Ауырғазы районының бер генә урамлыҡ Һөләймән ауылында тыуғанмын. Атайым Хәмиҙулла Фәтҡулла улы менән әсәйем Гөлниса Шакир ҡыҙы, тотош ауыл – колхозсылар, ярты ауыл – туған-тыумаса. Бер ғаилә булып дуҫ йәшәнек һәм эшләнек.– Һеҙҙең ауылдан юғары белемле табиптар, агрономдар, уҡытыусылар, инженерҙар сыҡҡан. Мәктәп уҡытыусылары төплө белем һәм тәрбиә биреүгә өлгәшкән. Үҙегеҙ ҙә ныҡышмалы хеҙмәтегеҙ менән ҙур бейеклектәрҙе яулағанһығыҙ...– Эйе, беҙҙең мәктәптә ысын энтузиастар эшләне. Бәләкәй кластарҙан уҡ мин уҡыуҙағы тырышлығым һәм теүәл фәндәргә һәләтем менән айырылып торҙом. Яратҡан дәрестәрем физика һәм математика булды. Ул йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына уҡырға инеү, һуңынан шунда уҡ физик электроника кафедраһында диссертация яҡлау – үҙегеҙ аңлап тораһығыҙ, бик ябай бурыс түгел. Мәктәп һәм университет йылдары беҙҙе ысын дуҫлыҡҡа, иптәшлеккә, ваҡытты бушҡа уҙғармаҫҡа өйрәтте. Тормошта нимәгәлер булһа өлгәшеү өсөн күп һәм ныҡышмалы эшләргә кәрәклеген дә төшөндөрҙөләр.– Һеҙҙең Мәскәүҙә ҡалырға ла мөмкинлегегеҙ бар ине, ләкин Өфөгә әйләнеп ҡайттығыҙ...– Ысынлап та, Башҡорт дәүләт университетының дөйөм физика кафедраһында бер нисә йыл эшләгәс, байтаҡ йылдарға минең тыуған йортома әйләнәсәк Башҡорт дәүләт педагогия институтына күстем. Ун биш йыл буйы иң ҙур физика-математика факультетына етәкселек иттем. Беҙ уны юғары уҡыу йорто эсендәге барлыҡ ярыштарҙа ла алдынғы итеүгә өлгәштек. Студент башланғыстарының ағымында булырға тырыштым, һүҙ менән дә, эш менән дә ярҙам иттем. Уҡыу бинаһындағы һәм ятаҡтағы тәртип, ҡайнап торған йәмәғәтселек тормошо, өлгәш һәм тәртип өсөн көрәш – улар барыһы ла беҙҙең факультетты яҡшы яҡтан күрһәтеп торҙо.Һуңынан, дәүләт хеҙмәте буйынса Башҡортостандың ғәмәлдә барлыҡ ҡала һәм райондарында булғанда, уларҙың һәр береһендә тиерлек уҡыусыларымды осраттым. Уларҙың күбеһе – үҙҙәре уңышлы етәксе, күп өлкәләрҙәге лайыҡлы белгестәр. Физика-математика факультетында уҡыу йылдарын тормош һәм һөнәри яҡтан мөһим мәктәп итеп телгә алһалар, миңә был бик ҡыуаныслы.– Һөҙөмтәле эшләй алыуығыҙ, үҙегеҙ ойошторған команданың көслө яҡтарына һәм башланғыстарына таяныуығыҙ һеҙҙе Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтына ректор итеп тәғәйенләгәндә хәл иткес булғандыр?– “Аунап ятҡан” институт ҡыҫҡа ваҡыт эсендә күтәрелеп китһен өсөн ныҡ ҡына эшләргә тура килде. Уҡыу биналарының һәм ятаҡтарҙың тышҡы күренешенән алып яңы ойошторған кафедраларҙың эш йөкмәткеһен һәм рәүешен яҡшыртыуға тиклем барыһын да үҙгәрттек. Ул саҡта беҙҙең бик шәп, дуҫтарса һәм белдекле идара командаһы булды. Улар араһында – минең менән бергә пединституттан килгән уҡыу-уҡытыу эше буйынса проректор Р. Сәйетов, фән-нәшриәт эше буйынса проректор Р. Ғәбделхаҡов. Беҙ эштең теге йәки был өлкәһен нисек күтәреү тураһында ҡыҙып-ҡыҙып бәхәсләшә, таныш булмаған яңы эштәргә дәртләнеп тотона инек. Мәҫәлән, белемде мәғлүмәтләштереү, һәләтле балалар менән эшләү үҙәктәре астыҡ. Педагогтарға ситтән тороп методик ярҙам күрһәтеү, башҡорт теле уҡытыусыларының белемен камиллаштырыу башланды, шул иҫәптән – республиканан ситтә лә. Кафедраға көслө һәм абруйлы белгестәрҙе саҡырҙыҡ. Квалификацияны камиллаштырыу курстарында шөғөлләнеүселәр быны һәйбәт баһаланы, уларҙың һаны йылына 15 меңдән ашты. Курстарҙа шөғөлләнеүселәр тураһында хәстәрләп, уңайлы мебель алдыҡ, ятаҡта һәм ашханала тәртип булдырҙыҡ. Институтты мәктәпкә яҡынайтыу өсөн уның алты филиалын астыҡ. Фәнни һәм нәшриәт эше йәнләнде. Йылына тиҫтәләрсә ғилми-ғәмәли конференция һәм семинарҙар үтә ине.Республиканың белем биреүҙе үҫтереү буйынса мөһим программалары төҙөлдө. Алдынғы мәктәптәрҙең эшмәкәрлеге нигеҙендә тәжрибә майҙансыҡтары булдырылды. Оҙайлы тәнәфестән һуң Башҡортостан уҡытыусыларының съезы уҙғарылды.Ул йылдарҙа Башҡортостандың мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусылар өсөн ысын терәккә әйләнде, илебеҙҙә мәғарифты үҫтереүҙең алдынғы үҙәктәренең береһе булып китте.– Күрәһең, өҫтәмә һөнәри белем биреү тармағындағы үҙгәрештәр һоҡланырлыҡ булған, һәм республика етәкселеге лә уларҙы күрмәй ҡалмаған...– Эйе, 2000 йылда мине дәүләт хеҙмәтенә саҡырҙылар. Тәүҙә республика Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары, артабан Дәүләт секретары, 2006 йылдан Башҡортостан Президентының дәүләт кәңәшсеһе булып эшләнем. Республика етәксеһе командаһында хеҙмәт итеү – ҡатмарлы һәм юғары дәрәжәлә яуаплы эш. Унда ысын һөнәрмәндәр, тәжрибәле, үҙ өлкәһендә белдекле, эште аҙағынаса еткерә алған кешеләр йыйылған ине. Бында ла хеҙмәт бурысы буйынса үҙем ҡурсалаған йүнәлештәрҙә эште яйға һала алдым. Башҡортостан Президентының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен әҙерләү, Президент советы эшмәкәрлеген яңы кимәлгә күтәреү...Киң мәғлүмәт саралары менән хеҙмәттәшлек, бигерәк тә ҙур программаларҙы һәм проекттарҙы идеологик һәм мәғлүмәти яҡтан тәьмин итеү теүәлләнде. Айырыуса Башҡортостандың Рус дәүләтенә ирекле ҡушылыуының 450 йыллығын, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын, илдең төрлө төбәктәрендә һәм унан ситтә лә Башҡортостан көндәрен, республика байрамдары булған Салауат һәм Аксаков көндәрен һәм башҡа лайыҡлы сараларҙы уҙғарыу хәтерҙә ҡалды. Беҙ айырыуса гражданлыҡ йәмғиәте институттарын – ижтимағи ойошмаларҙы һәм милли-мәҙәни берекмәләрҙе нығытыуға иғтибар бирҙек. Яңы баҫмаларҙы, мәҫәлән, имидж журналы тип аталған “Башҡортостан панорамаһы”н булдырыуға күп көс һалдыҡ.– Әйткәндәй, был журналды күргәс, Минтимер Шәймиев Татарстанда ла шундай баҫма сығарырға күрһәтмә биргән, тиҙәр...– Мин ул хаҡта ишеткәйнем, әммә хәбәрҙең ысын булыу-булмауын әйтә алмайым. Бер йыл үткәс, күршеләрҙә лә шундайыраҡ журнал ойошторолғанын ғына беләм.– Билдәле булыуынса, эшегеҙҙә республиканың мәғлүмәт майҙанын үҫтереүгә күп көс һалғанһығыҙ. Мәҫәлән, Башҡортостандың юлдаш телевидениеһын булдырыуға.– Президент Хакимиәтенә күскәндә БЮТ булдырыу буйынса ойоштороу һәм техник мәсьәләләр хәл ителә башлағайны, республикаға аналоглы телевизион ҡорамал килтертеү тураһындағы килешеүҙәр әҙерләнгәйне. Мин уның әхлаҡи яҡтан иҫкереүен асыҡ күрҙем. Хөкүмәт комиссияһын телекоммуникацияны тулыһынса яңы һанлы нигеҙҙә ҡороу кәрәклегенә күндерә алдым. Был дөрөҫ аҙымды Рәсәйҙә беренселәр булып яһаныҡ. Бер нисә йыл үткәс кенә ошо мәсьәләне федераль кимәлдә тикшерә башланылар.Ғөмүмән, күп мөһим эштәр башҡарылды. Улар беҙҙе үҙҙәренең киңлеге һәм яуаплылығы менән ылыҡтыра ине.– Һеҙ – Башҡортостан Республикаһының I класлы мөхбир кәңәшсеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, йөҙҙән ашыу ғилми уҡытыу методик мәҡәлә һәм баҫма авторы. Наградаларығыҙ араһында “Хеҙмәт батырлығы өсөн” миҙалы, Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы бар. Ә бөгөн ниндәй уй-ниәт һәм мәнфәғәттәр менән йәшәйһегеҙ?– Әлбиттә, мин республиканың иҡтисадтағы, фәндәге, мәҙәниәттәге, спорттағы ҡаҙаныштарын иғтибар менән күҙәтәм. Яңы төҙөлөштәргә, мәҙәни һәм социаль объекттарға, нефтселәрҙең, машина эшләүселәрҙең, игенселәрҙең уңыштарына шатланам. Республика матбуғатын, федераль матбуғатта беҙҙең турала нимә яҙғандарын уҡыйым. Өфөнөң нисек үҙгәреүен, ысын мәғәнәһендә баш ҡалаға әйләнеүен күрәм. Саммиттарҙан һуң беҙҙең Башҡортостан бөтөнләй башҡа яғы менән асылды. Шулай ҙа минең өсөн иң мөһиме – яҡындарым. Балалар уңыштары менән шатландыра. Икеһе лә – фән кандидаттары. Юлай улым – юрист-иҡтисадсы, уңышлы эшҡыуар, ҡыҙым Нурия – табип-психотерапевт. Ғаиләләре лә һоҡланғыс. Төп вазифам һәм наградам иһә – өсләтә олатаймын! Мин бәхетле! Эш күп һәм үҙемде, кем әйтмешләй, тонуста тоторға тырышам. Сырхап китә ҡалһам да, “Салауат Юлаев” командаһы өсөн генә “сирләйем”.– Тормошоғоҙҙа, һөнәри эшмәкәрлегегеҙҙә ниндәй мөһим хәл-ваҡиғалар хәтерҙә ҡалды?– Университет йылдарынан алып һәләтле, тәрән зиһенле кешеләр менән осрашыуҙы айырыуса баһалайым. Тәжрибәм күрһәтеүенсә, кешелеклелеге һәм һөнәри кимәле юғары булған һайын бындай шәхестәр аралашҡан саҡта ла шул хәтлем ябайыраҡ һәм зыялыраҡ. Минең өсөн Валентин Распутин, Мостай Кәрим, Нәжиб Асанбаевтар менән осрашыу айырыуса бәхетле мәлдәр булып иҫтә ҡалды.Шуға күрә бөгөн беҙҙең илде һәр төрлө санкциялар менән һынағанда, кредит йәки ниндәйҙер бер сыр биреүҙе сикләү менән ҡурҡытҡанда, мин был зиһенле, аҡыллы яугир аҡһаҡалдарҙы иҫкә төшөрәм. Уларға ҡарағанда, тыңлағанда бындай һынауҙарҙың халҡыбыҙҙы сыныҡтырыуын ғына аңлайһың.Беҙ ғәжәп бай республикала йәшәйбеҙ. Көслө һәм уңышлы булыр өсөн бөтә нәмәбеҙ ҙә бар. Ватан тарихын белергә, йәштәребеҙҙе халыҡтың бай традицияларына ылыҡтырырға, уртаҡ йортобоҙ мәнфәғәтендә ныҡышмалы хеҙмәт итергә кәрәк. Һәм барыһы ла буласаҡ– Һеҙгә, Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, ныҡлы һаулыҡ, рух күтәренкелеге, күңел йылыһы һәм ғаилә бәхете теләйбеҙ.– Ҙур рәхмәт! Мин дә “Башҡортостан” гәзитенә яңы ижади бейеклектәр һәм тоғро уҡыусылар теләп ҡалам. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23833-ft-yrasov-synytyra-bee-ynauar.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/da5cb4f7707314a686949178605266419d47dfe1a7b57cdbd851c92c04613b52.json | [
"– Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Күренеп тора, бындай даталарға тәғәйенләнгән тантаналарға тыныс ҡарайһығыҙ. Был тотанаҡлылыҡ ғаиләлә тәрбиәләнгәндер, моғайын?– Мин, ғөмүмән, ирлек холҡо ысын мәғәнәһендә тотанаҡлылыҡта күренә тип иҫәпләйем. Ығы-зығының, күп һүҙлелектең булмауы, һәр хәрәк... |
[] | 2016-09-19 09:28:33+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоро | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23659-bashortostan-respublikay-dlt-yyyylyshy-oroltay-deputattaryn-tm-aylaua-la-halyty-kpselege-berm-rsy-kandidattaryn-yalaan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272719_16_b92bcdb999f65814ce9d86ba17f2792e.jpg | ru | null | Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23659-bashortostan-respublikay-dlt-yyyylyshy-oroltay-deputattaryn-tm-aylaua-la-halyty-kpselege-berm-rsy-kandidattaryn-yalaan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3bd5d10101a1f516db4fa6b678dc62339702a0f727c9339c06b7d277d78b9b02.json | [
"Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.",
"Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.Башҡортостан Республикаһы Д... |
[] | 2016-09-20 01:29:07+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Кешеләрҙең баҡсалары янынан үткәндә хужалары хаҡында китап уҡыған кеүек булам”, – тигәйне күренекле яҙыусы, Сала-уат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова бер әңгәмәб | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23664-basalar-kitap-keek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284172_foto1.jpg | ru | null | Баҡсалар китап кеүек… | null | null | bashgazet.ru | Нияз МӘҺӘҘИЕВ,
Зөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА.
Ысынлап та, йортта ниндәй хужа йәшәгәнен баҡса күрһәтеп тора шул.Федоровка районының Батыр ауылындағы Хәлисә һәм Миҙхәт Багаевтарҙың ихатаһын күргәс тә бында уңғандарҙың ҡулы тейгәне һиҙелеп тора. Уң яҡтан да, һулдан да, артта ла бер нисә урында баҡса өсөн ер бүленгән. Өйөң нисек, баҡсаң да шундай, тип юҡҡа әйтмәгәндәр. Көҙгө эштәр бөтөүгә табан барһа ла, Багаевтарҙа сүп өйөмөн дә күрмәҫһең, һәр ерҙә тәртип, бөхтәлек. Беренсе баҡсаһына күҙ һалабыҙ. Бында, халыҡсан итеп әйткәндә, ат башындай кәбеҫтәләр үҫеп ултыра. Баҡсалағы күршебеҙҙең йәй буйына иртәле-кисле көнөнә икешәр тапҡыр һыу һибеүенә ҡарамаҫтан, уҙа барһа ҡуш йоҙроҡтай ғына кәбеҫтәләрен хәтерләнек тә, ошондай ҙур йәшелсәләрҙе үҫтергән Багаевтарҙың, ай-һай, бер серҙәре барҙыр, тип һорамайса түҙә алманыҡ. Ысынлап та, бындай уңыш үҫтереүҙең хикмәте бар икән шул.– Беҙ бер ниндәй ҙә химик ашламалар ҡулланмайбыҙ. Үҙебеҙгә, балаларға һәм ейәндәргә ашарға бит, – тине хужа Миҙхәт Багаев. – Ә сере уның ябай ғына. Эре мал һуйғанда эсенән сыҡҡан тиҙәген бер мискәгә тултырабыҙ ҙа һыу һалып ҡуябыҙ. Шул шыйыҡсаны кәбеҫтә төбөнә һибәбеҙ.Төнәтмәне һалып сыҡҡас шул урында тупраҡтың пленка кеүек нәмә менән ҡапланғанын күрә Миҙхәт. Ә был һыуҙы ергә үткәрмәй тигән һүҙ. Шуға кәбеҫтәнең төбөн йомшартып картуф күмгән кеүек күмеп ҡуя. Һөҙөмтәлә кәбеҫтәнең ҡабығы йыуан булып үҫә һәм хатта, бая әйткәнсә, ат башындай күсәнде лә иҫе лә китмәй күтәреп тора. Аҫтағы япраҡтарын уңған хужабикә Хәлисә ханым ҡырҡып алып малдарға бирә тора. Ашарға ҡулланғанда кәбеҫтәнең тыштағы ҡатнаш тундарының бер нисәһен ташларға ла тура килмәй, ергә тейә яҙып бысранып та ятмай.Бәлки, был тәжрибәне башҡа баҡсасылар ҙа үҙ эштәрендә файҙаланып, мул уңыш үҫтерер. Артабан йәп-йәшел булып ултырған түтәлдәр иғтибарҙы йәлеп итә. Әллә һуңлап булһа ла икенсе ҡатҡа редис сәскәндәрме тиһәк, гәрсис ултыртҡандар икән.– Был урында һуған үҫте. Быйыл дүрт тоҡ уңыш йыйып алдыҡ. Ерҙе тәбиғи ашлар өсөн гәрсис сәстек, – ти Хәлисә ханым.– Теге яҡтағы баҡсамда ла бар шундай уҡ түтәл. Унда иртә өлгөрә торған помидор үҫтергәйнек.Ер ҡап-ҡара булып буш ятмай Багаевтарҙа. Баҡсала йәшеллектәр кәмегән саҡта бәрхәт кеүек күпереп үҫкән гәрсис көҙгө шыҡһыҙ, ямғырлы көндәрҙә йәм биреп ултыра.– Гәрсистең тағы бер файҙаһы бар беҙҙең өсөн, – тип өҫтәй Миҙхәт. – Күреп тораһығыҙ: баҡсаға умарталар ҡуйылған. Сентябрҙә яландарҙа сәскәләр бөткән мәлдә ҡорттар гәрсистән үҙҙәренә ҡышҡылыҡҡа ашарға етерлек бал йыя. Уның сәскәһе һап-һары булып, хуш еҫ таратып ултыра.Уңған хужалар ҡурай еләге ағастарының баштарын ҡырҡып, ҡыуаҡтарҙы бергә йыйыбыраҡ бәйләп ҡуйған. Шулай иткәндә, ҡар уларҙың ботаҡтарын һындырып, ағастарға зыян килтерә алмаясаҡ.Сентябрҙең аҙағы етеп килһә лә, һаман да ҡыҙыл, йәшел помидорҙар күренә.– Әле ныҡлап ҡырау төшкәне юҡ бит әле, шуға алмайыраҡ торабыҙ. Бындай ғына һыуыҡтарға бирешмәй улар, үҫә бирһендәр, – ти хужалар. Түтәлдәрҙә шулай уҡ татлы боростар ҙа, баклажандар ҙа үҙ сиратын көтөп ултыра. Теплицаларында иһә икенсе тапҡыр помидорҙары үҫә. Ҡыярҙы апрелдә үк ашай башлайҙар икән. Әле шул ҡыярҙан бушаған урынға йәшел тәмләткес үләндәр сәскәндәр. Өфөлә йәшәгән ейәне Баязит уларҙы йәрминкәлә һатырға уйлай. Бына бит уңғандарҙың ейәндәре лә бәләкәйҙән аҡса эшләргә, эшҡыуарлыҡҡа өйрәнеп үҫә. Афарин!Теплица тураһында һүҙ башлағас, уға айырым туҡталып үтке килә. Сөнки уның да үҙенә күрә бер ғилләһе бар. Ябай ғына теплица түгел. Багаевтар йәшелсә үҫтереп кенә ҡалмай, ә икенсе ҡатында махсус ситлектәр ҡуйып, яҙғыһын инкубатор себештәре алып, шунда ҙурайтып үҫтереп алалар. Теплицала йылы. Себештәргә үҫер өсөн шул ғына кәрәк. Уңған хужабикә Хәлисә ханым бында үҙе мейес сығарған. Ҡаҙан ҡуйған. Тауыҡтарҙы, өйрәк-ҡаҙҙарҙы һуйғас ошонда ҡайнар һыуҙа бешекләп, йөндәрен йолҡа һәм уларҙы киптерергә икенсе кәштәгә һалып ҡуя. Уныһы ла теплицаның икенсе ҡатына эшләп ҡуйылған. Ҡыҫҡаһы, егәрле хужабикә ике ҡуян ҡойроғон бер юлы тота.– Бөтә эшемде ошонда бөтөрәм, өйгә индереп йөрөмәйем, – ти ул. Фәһем алырлыҡ тәжрибә бит, шулаймы, дуҫтар?! Багаевтарҙың өй эргәһе баҡсаларында ял мөйөшө булдырылған. Унда йомшаҡ күн креслолар һәм диван ҡуйылған. Уртала – өҫтәл. Ямғыр яуғанда ла ышыҡ бында. Сөнки өҫтө бер ниндәй материал менән ҡапланмаған, ә ҡырағай виноград тигән үҫенте (икенсе төрлө уны ҡыҙҙар винограды ла тиҙәр) ел-ямғыр үтмәҫлек итеп ышыҡ булдырған. Йәй ҡунаҡҡа килгән ейәндәре сәскәләргә һыу һибеп арығас ошонда ултырып ял итә, китаптар уҡый.Баҡсала үҫкән сәскәләр ҡырау төшөү менән һулый. Тәбиғәт ҡануны шулай: мәле етеү менән улар ”үлә”. Ә Хәлисә сәскәләрҙе мәңге йәшәтеү серен тапҡан. Нисек, тиһегеҙме? Баҡсаларында үҫкән бөтә йәшелсә-емешен – алмағас сәскәләрен, раузаларҙы, мәктәрҙе – барыһын да картиналарға күсереп ҡалдыра. Юҡ, рәссамдар шикелле майлы буяуҙар менән киндергә төшөрмәй, ә төрлө төҫтәге йөн ептәр, таҫмалар менән яһай. Өй эсе тулы шундай картиналар күҙҙең яуын алып тора. Ә бүләккә таратҡандары күпме?!Тағы бер ғәжәйеп ял мөйөшө бар Багаевтарҙың, дөрөҫөрәге, сәй мөйөшө. Бында инде ысын виноградтар уңдан да, һулдан да, арттан да, өҫтән дә ҡаплап алған. Самауыр сәйе эсеп ултырғанда емеште төрлө яҡтан үрелеп алып ҡына тәмләргә мөмкин.– Былтыр ошо мөйөштән генә 11 биҙрә виноград йыйып алдыҡ, – ти Хәлисә. – Быйыл йыймағанбыҙ әле.Өфөләге өс балаһына таратып биргәндән ҡалғанынан компот, һут эшләйҙәр. Хатта, донъя булғас, уныһы ла кәрәгеп китә, шарап та яһайҙар. Үҙеңдеке бер ниндәй зыянлы матдәләр ҡушылмаған, файҙалылыр инде эсә белһәң, әлбиттә. Бер яғынан “Изабелла” виноградтары аҫылынып торған, икенсе яғынан үрмә гөлдәр күпереп үҫкән йәшел арка тылсымлы бер ишекте һаҡлап торған кеүек. Был ишектең артында ниндәйҙер мөғжизәләр бар һымаҡ. “Унда нимә бар һеҙҙең?” – тигән һорауыбыҙға хужабикә көлөп: “Мал һарайы”, – тип яуапланы. Ҡарасы, иҫтәр китерлек бит. Багаевтарҙың “батшалар йәйәү йөрөй торған ер”ҙәрендә лә кукуруздан матур бер аллея үҫтергәнен күргәс, был йортта матурлыҡты аңлаған, донъяның ҡәҙерен белеп йәшәгән кешеләр көн итеүенә һоҡланмау мөмкин түгел. Хәлисә Шаһыбал ҡыҙы – Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, республикабыҙҙың мәғариф алдынғыһы, “Ағинәй” клубы етәксеһе, ә Миҙхәт Миңләхмәт улы әле Аҡһаҡалдар ҡорон етәкләй, ауылдың элекке хужалыҡ етәксеһе лә. Ер ҡәҙерен белеп, гүзәллекте тойоп, өс балаларына ла матур тәрбиә биреп, хаҡлы ялда ла тынғыһыҙ хеҙмәт менән ғүмер итеп, балаларына ярҙам күрһәтеүҙән ҡыуаныс, кинәнес табып йәшәйҙәр.Баҡса эштәре тамамланмаған әле Багаевтарҙың. Күк сливаһынан Хәлисә ханым ҡаҡтар яһаған, һарыһынан ткемали тигән соус әҙерләмәксе. Кишер менән сөгөлдөрҙәре әлегә йыйып алынмаған. Өс түтәл кишерҙәренән дә мул ғына уңыш булыр тип көтәләр. Балаларына ла, үҙҙәренә лә етер. Инде тағы бер баҡсаларын байҡайһыбыҙ ҡалды. Ул да булһа – картуф сәселгән ер. Бында картуф ҡына үҫмәй. Майҙан өс өлөшкә бүленгән. Икенсе икмәк йыйып алынған ер бушап ҡалған. Икенсе яҡта бесән үҫтергәндәр. Уныһы ла сабылып, йыйылып, өйөп ҡуйылған. Ә бына өсөнсө, урталағы, өлөштә – шәкәр һәм мал сөгөлдөрө плантацияһы.– Шул сама сөгөлдөрҙө ҡайҙа ҡуйып бөтөрәһегеҙ ул? – тип һорауыбыҙға Багаевтар:– Малдарға, ҡаҙҙарға ашатабыҙ, – тип яуапланы, – Ә беләһегеҙме, сөгөлдөр ашаған малдар, ҡаҙҙар нисек тиҙ һимерә, иттәре лә тәмле була! Йәл, ауыл ерендә күптәр сөгөлдөр үҫтермәй.…Бына ошондай фәһемле экскурсияла булдыҡ Багаевтарҙың баҡсаһында. Иҫ киткес йөкмәткеле, бай мәғлүмәт алдыҡ.Ер үҙенә эйелгәнде ярата. Тырышһаң, мул уңышы менән ҡыуандыра. Ауыр һуғыш йылдарында ла халҡыбыҙ баҡса менән аслыҡтан ҡотолған, тере ҡалған. Хәҙер ҙә уңғандарға бер ниндәй санкциялар ҡурҡыныс түгел. Бөтәһе лә үҙ еребеҙҙә үҫә. Багаевтарҙың баҡсалары менән танышҡас та беҙ бик шәп бер файҙалы китап уҡыған кеүек булдыҡ. Ҡай саҡ йорттарҙың ихаталары ла, баҡсалары ла хужалары тураһында күберәк һөйләй шул. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23664-basalar-kitap-keek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65eb250ff84a59fa3f3e011a946d3226906dc227e4493748dba64b2962af8348.json | [
"Нияз МӘҺӘҘИЕВ,\nЗөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА.\nЫсынлап та, йортта ниндәй хужа йәшәгәнен баҡса күрһәтеп тора шул.Федоровка районының Батыр ауылындағы Хәлисә һәм Миҙхәт Багаевтарҙың ихатаһын күргәс тә бында уңғандарҙың ҡулы тейгәне һиҙелеп тора. Уң яҡтан да, һулдан да, артта ла бер нисә урында баҡса өсөн ер бүленгән. Өйөң нис... |
[] | 2016-09-20 01:29:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Йортһоҙҙар мәсьәләһен нисек хәл итергә уйлайһың? – тип һорайҙар икән бер хакимдан. – Бик анһат ҡына: һәр кем үҙенә йорт төҙөй башлай, – ти ул. – Ә эшһеҙлек мәсьәләһен? – Ул мәсьәлә ҡайҙан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23688-esher-kp-eshlrg-keshe-etmy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289983_bezrabotica.jpg | ru | null | Эшһеҙҙәр күп... Эшләргә кеше етмәй... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23688-esher-kp-eshlrg-keshe-etmy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d73cbc3ff529d861f950bcb052fcf71af70227b3d69a52fbc22b628f324d91dd.json | [
"Эшһеҙҙәр күп... Эшләргә кеше етмәй...",
"– Йортһоҙҙар мәсьәләһен нисек хәл итергә уйлайһың? – тип һорайҙар икән бер хакимдан. – Бик анһат ҡына: һәр кем үҙенә йорт төҙөй башлай, – ти ул. – Ә эшһеҙлек мәсьәләһен? – Ул мәсьәлә ҡайҙан"
] |
[] | 2016-09-26 21:54:47+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016» халыҡ-ара матурлыҡ һәм талант конкурсында ҡатнаша. Ул кастинг үтеп, әле бәйгегә әҙерләнә. Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016 | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23775-bashort-ylyuayy-bygeg-erln.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894625_8-1.jpg | ru | null | Башҡорт һылыуҡайы бәйгегә әҙерләнә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23775-bashort-ylyuayy-bygeg-erln.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/54e4e65380228f1e444b69984ec5c918fe3888febb5e909473c0c10373674f5d.json | [
"Башҡорт һылыуҡайы бәйгегә әҙерләнә",
"Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016» халыҡ-ара матурлыҡ һәм талант конкурсында ҡатнаша. Ул кастинг үтеп, әле бәйгегә әҙерләнә. Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016"
] |
[] | 2016-09-19 19:28:49+00:00 | null | null | Киләһе йылда бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын мотлаҡ күтәрәсәктәр. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин белдереүенсә, әле Хөкүмәттә был маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23687-esh-hay-kn-d-kn.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23687-esh-hay-kn-d-kn.html | ru | null | Эш хаҡы үҫкән дә үҫкән... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23687-esh-hay-kn-d-kn.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/13bd62b0a996c1d027d30f595be9f0a35ac778d24e2c2c87c0f3dcb40c32f938.json | [
"Эш хаҡы үҫкән дә үҫкән...",
"Киләһе йылда бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын мотлаҡ күтәрәсәктәр. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин белдереүенсә, әле Хөкүмәттә был маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан"
] |
[] | 2016-09-21 09:29:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Стәрлетамаҡ бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Алексей Изотов үҙе өсөн тауыш биргән һәм “Берҙәм Рәсәй”ҙе яҡлаған кешеләрҙең барыһына ла рәхмәт белдерҙе. Стә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23726-aleksey-izotov-dlt-dumaynday-esh-halyty-nakazdaryn-te-k-uynda-tota.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443201_16_2ef0a312c6cb16d6b17e549ae18a86d8.jpg | ru | null | Алексей Изотов: “Дәүләт Думаһындағы эш халыҡтың наказдарын үтәүҙе күҙ уңында тота” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23726-aleksey-izotov-dlt-dumaynday-esh-halyty-nakazdaryn-te-k-uynda-tota.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a5b1bfbe363899de07a2b01cbb18f22fa22e37d5481505a24aecaaa3d58995c8.json | [
"Алексей Изотов: “Дәүләт Думаһындағы эш халыҡтың наказдарын үтәүҙе күҙ уңында тота”",
"Стәрлетамаҡ бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Алексей Изотов үҙе өсөн тауыш биргән һәм “Берҙәм Рәсәй”ҙе яҡлаған кешеләрҙең барыһына ла рәхмәт белдерҙе. Стә"
] |
[] | 2016-09-19 09:28:37+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. Партия исемлектәре буйынса һайлауҙа тауыштар һаны йәһәтенән “Берҙәм Рәсәй” с | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23657-aylau-buyynsa-lege-sttrg-yaynsa-mlmttr-buyynsa-tauysh-bire-aylausylary-7223-procenty-atnashan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272075_1.jpg | ru | null | Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23657-aylau-buyynsa-lege-sttrg-yaynsa-mlmttr-buyynsa-tauysh-bire-aylausylary-7223-procenty-atnashan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/330bf66a8423bf980032f23df926cf0edce2d30860857e27679a1e3ab8d6a6c4.json | [
"Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан.",
"Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. Партия исемлектәре буйынса һайлауҙа тауыштар һаны йәһәтенән “Берҙәм Рәсәй” с"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Биргән вәғәҙәләрегеҙҙе үтәй башларға ваҡыт етте. Берәүҙе лә үткән ҡаҙаныштары өсөн һайламанылар. Һайлау — ул тәү сиратта халыҡтың етеш, яҡшы йәшәү теләге”, — тине республика Башлығы Рөстәм | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23809-v-iman.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153649_dil_8429.jpg | ru | null | Вәғәҙә — иман | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23809-v-iman.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/726edb82b3f8d55fa5d2c47f8b5ad0d647a35c8f4f06af2fec089e30c1385216.json | [
"Вәғәҙә — иман",
"“Биргән вәғәҙәләрегеҙҙе үтәй башларға ваҡыт етте. Берәүҙе лә үткән ҡаҙаныштары өсөн һайламанылар. Һайлау — ул тәү сиратта халыҡтың етеш, яҡшы йәшәү теләге”, — тине республика Башлығы Рөстәм"
] |
[] | 2016-09-26 21:54:44+00:00 | null | null | 2016 йыл Рәсәй өсөн алтын йылы булыр, моғайын. Үҙәк банк әүәлгесә алтында ҡойона. Бер йыл эсендә ул үҙендә һаҡлаған ҡиммәтле металл күләмен 207 тоннаға еткерҙе. Һөҙөмтәлә илдең алтын р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23761-ytayy-uyp-kiterbe.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23761-ytayy-uyp-kiterbe.html | ru | null | Ҡытайҙы уҙып китербеҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23761-ytayy-uyp-kiterbe.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/e98a55ccdab6085ca74e5eccd667fc89b4c0544ec8926f9308f5988d6b44c9e7.json | [
"Ҡытайҙы уҙып китербеҙ",
"2016 йыл Рәсәй өсөн алтын йылы булыр, моғайын. Үҙәк банк әүәлгесә алтында ҡойона. Бер йыл эсендә ул үҙендә һаҡлаған ҡиммәтле металл күләмен 207 тоннаға еткерҙе. Һөҙөмтәлә илдең алтын р"
] |
[] | 2016-09-19 21:29:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Киләһе йылдың уңышы мул булһын өсөн ағастарҙы алдан әҙерләү хәйерле. Мәҫәлән, быйыл алмағастарым уңыш бирмәне. Ял итте. Киләһе йыл да алданмаҫ өсөн кәңәш һорап Борай районындағы “Алмағас” кр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23666-almaasyy-ysha-erme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284421_galiya-mugallimova.jpg | ru | null | Алмағасығыҙ ҡышҡа әҙерме? | null | null | bashgazet.ru | – Тәү сиратта шуны билдәләр инем: беҙҙең баҡсасылар бөжәктәрҙән һаҡлай торған дарыуҙарҙы ҡулланыуҙан тартына. Был – яңылыш фекер. Ағастарҙы йылына кәмендә өс тапҡыр төрлө ағыу менән һиптереп алырға кәрәк. Шул саҡта ғына мул уңышҡа өмөт итә алабыҙ.Тәүгеһен ағас һәм ҡыуаҡтар бөрөләнгәс эшләргә кәрәк. Тик һауа температураһының 12 – 15 градусҡаса күтәрелеүен көтөгөҙ, сөнки һыуыҡ булһа, химик препараттар үҙ көсөн юғалта. Икенсеһен емештәр борсаҡ саҡлы булғанда, әлбиттә, алмағастың емеше саҡ ҡына ҙурыраҡ була, уҙғарығыҙ. Был эште бер үк сәскә атҡан мәлдә атҡармағыҙ, сөнки ағыу емештең эсендә тороп ҡаласаҡ. Өсөнсөһө октябргә тура килә. Быныһында эргә-тирәләге уңыштың йыйып алыныуы шарт. Тағы ла шуныһы: һауа температураһы 12 – 15 градусҡаса йылы булырға тейеш. Көҙгөһөн алмағастарҙы ошондай шыйыҡса менән эшкәртеү һәйбәт: 400 грамм мочевинаны бер биҙрә һыуҙа иретергә һәм ошо күләмде йәлләмәйенсә бер алмағасҡа сарыф итергә. Эшкәртелгән япраҡтар ҡойолғас, мочевина ҡышларға тип ерҙә күмелгән бөжәктәрҙе лә үлтерәсәк. Ағас төптәренә серетмә өйөмөнән торф һибеп сығыу ҙа файҙаға ғына.Алмағастар имен-аман ҡышлаһын өсөн бер төпкә яҡынса бер тонна һыу һибеү ҙә етә.Әлеге мәлдә ағастың арҡыс-торҡос үҫкән ботаҡтарын, ҡамасаулағандарын бысып алығыҙ. Ботаҡтар аша ел йөрөргә, ҡояш нурҙары иркен үтергә тейеш. Тик бысҡандан һуң яраланған урынды майлы буяу йәки бының өсөн ҡулайлаштырылған махсус шыйыҡса менән һылап ҡуйығыҙ.Ошо кәңәштәрҙең барыһын да тормошҡа ашырғанда, алмағастар уңышты мул бирәсәк. | http://bashgazet.ru/usadba/23666-almaasyy-ysha-erme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b434a4973d0bf297451718e18d2660170ace690e3304490bcf0ff7dcf2888d42.json | [
"– Тәү сиратта шуны билдәләр инем: беҙҙең баҡсасылар бөжәктәрҙән һаҡлай торған дарыуҙарҙы ҡулланыуҙан тартына. Был – яңылыш фекер. Ағастарҙы йылына кәмендә өс тапҡыр төрлө ағыу менән һиптереп алырға кәрәк. Шул саҡта ғына мул уңышҡа өмөт итә алабыҙ.Тәүгеһен ағас һәм ҡыуаҡтар бөрөләнгәс эшләргә кәрәк. Тик һауа темпе... |
[] | 2016-09-19 07:28:30+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23655-bashortostandy-dlt-yyyylyshy-oroltaya-deputattlya-evgeniy-semivelichenko-menn-rail-fhretdinov-tkn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474266310_1458793266_672051850.jpg | ru | null | Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23655-bashortostandy-dlt-yyyylyshy-oroltaya-deputattlya-evgeniy-semivelichenko-menn-rail-fhretdinov-tkn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bf50a9cdb9ba94b7eac58a4c8e909770f955104ca09e8fa2d37facfac5f99dac.json | [
"Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән.",
"Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән."
] |
[] | 2016-09-29 22:19:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Бөркөт бит һин!”, “Гүзәл кешеләр һеҙ!” Эпитеттарҙы йәлләмәне ағай. Тойғо-кисерештәрен дә. Кешеләрҙе ихлас яратты. Асыҡ та, алсаҡ та ине. Яҙмышы гел аяҙҙан ғына тормаһа ла, күңеле лә, ижады | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23835-saya-ruhym-mine-is-asan-da-tashlap-kitm-tyuan-vatandy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475156850_abdulhak-1.jpg | ru | null | “Сая рухым минең һис ҡасан да ташлап китмәҫ тыуған Ватанды!” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23835-saya-ruhym-mine-is-asan-da-tashlap-kitm-tyuan-vatandy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/79cdb1384d992f9cb97c825774ecf87e85168c4ea55c3461a6cc20060d6ec980.json | [
"“Сая рухым минең һис ҡасан да ташлап китмәҫ тыуған Ватанды!”",
"“Бөркөт бит һин!”, “Гүзәл кешеләр һеҙ!” Эпитеттарҙы йәлләмәне ағай. Тойғо-кисерештәрен дә. Кешеләрҙе ихлас яратты. Асыҡ та, алсаҡ та ине. Яҙмышы гел аяҙҙан ғына тормаһа ла, күңеле лә, ижады"
] |
[] | 2016-09-19 07:28:31+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23656-dlt-dumay-deputattary-sn-tauysh-bireg-aylausylary-7223-procenty-kilgn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474269179_yrov7687_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23656-dlt-dumay-deputattary-sn-tauysh-bireg-aylausylary-7223-procenty-kilgn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/48c8eace3eab3cbecaa28cc3ea5adc628edb8d689fa352f07409e79b15fb4c1a.json | [
"Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән.",
"Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән."
] |
[] | 2016-09-20 09:29:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе секретары, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың фекеренсә, төбәк биләмәһендә үткән бөтә 193 һайлау кампанияһында партияның еңеү | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23699-konstantin-tolkachev-aylauy-tp-yomataryn-bildlne.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358145_yrov0087_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Константин Толкачев һайлауҙың төп йомғаҡтарын билдәләне | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23699-konstantin-tolkachev-aylauy-tp-yomataryn-bildlne.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d5ff69b83940c0b70ac9ff048323067d17b15c7a23391ab95d5e1b2ae58b62af.json | [
"Константин Толкачев һайлауҙың төп йомғаҡтарын билдәләне",
"“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе секретары, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың фекеренсә, төбәк биләмәһендә үткән бөтә 193 һайлау кампанияһында партияның еңеү"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостанда сусҡа тағуны таралыуына юл ҡуймау маҡсатында Илеш районындағы М7, Бүздәк районындағы М5 трассаларында автотранспортты махсус йыуыу пункттары эшләй башланы. Башҡортостанда сусҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23718-susa-kiee-yanay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378549_f_20287980981362039492.jpg | ru | null | Сусҡа киҙеүе янай | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23718-susa-kiee-yanay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/cf14ee70ff04fb812edf1c992b2a6e0d5865c5e550ebcde97b2b09ab6cd04fcb.json | [
"Сусҡа киҙеүе янай",
"Башҡортостанда сусҡа тағуны таралыуына юл ҡуймау маҡсатында Илеш районындағы М7, Бүздәк районындағы М5 трассаларында автотранспортты махсус йыуыу пункттары эшләй башланы. Башҡортостанда сусҡ"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:46+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Эрнст Сәйетов менән бик оҙаҡ йылдар элек Өфө сәнғәт училищеһының һынлы сәнғәт бүлегендә танышҡайным. Был танышыуға улым рәссам Юлай Әминевтең ошонда белем алыуы сәбәп булғайны. Һынлы сәнғәт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23795-ataynan-alan-mira.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474979044_4-2.jpg | ru | null | Атаһынан ҡалған мираҫ | null | null | bashgazet.ru | Педагог-ҡылҡәләм оҫталарының маһирлығына һоҡланыуымдың сиге юҡ: студенттарҙың коридорға эленгән картиналары ғына ни тора! Йәш рәссамдар тәрбиәләгән педагогтар тураһында яҙғаным булһа ла, ниңәлер Эрнст Сәйетов хаҡындағы һүрәтләмәм оҙаҡҡа тотҡарланды. Йә ваҡыт табылманы, йә башҡа сәбәптәре сығып торҙо. Шулай ҙа теләгем тормошҡа ашты, тик, үкенескә ҡаршы, үҙе иҫән саҡта уҡый алманы ағай...Тормошта Эрнст Сәйетов кешелекле, ярҙамсыл, тиҙ әҫәрләнеүсән һәм нескә күңелле кеше булды, студенттарға ифрат ярҙамсыл, иғтибарлы, ихтирамлы ине. Улым Юлайҙың портрет жанрындағы һәләттәрен алдан күрә белде, дәртләндерә торғайны, кәңәштәрен йәлләмәне – шуға рәхмәтлебеҙ. Өфө сәнғәт училищеһында уҡыған улым төндәр буйы ҡыбырламай бер позала ултыра торғас, “Әсәйемдең портреты” тигән ике картинаһын яҙҙы. Икеһе лә уңышлы килеп сыҡты: башҡорт ҡоролтайҙарында, студенттарҙың Силәбе, Һарытау күргәҙмәләрендә ҡуйылып яҡшы баһа алды. Әйткәндәй, тәүгеһе Силәбе дәүләт художество музейында һаҡлана. Дүртенсе курста диплом яҡлағанда Юлай Әминевте Э. Сәйетов Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультетында уҡыуын дауам итергә дәртләндерҙе, хатта училищенан рәсми йүнәлтмә лә хәстәрләне. Бына шундай киң күңелле, ҡайғыртыусан кеше ине рәссам Эрнст Сәйетов.Эрнст Миңләхмәт улы 1936 йылда Өфөлә тыуа, ләкин бала сағы Ишембай районының Юлдаш (Воскресенск) ауылында уҙа. Һуғыш һәм унан һуңғы йылдарҙа ағаһы менән өләсәһе ҡарамағында тороп ҡала. Ярлылыҡтан, аслыҡтан интеккән, ҡараусыһыҙ, ярҙамһыҙ ҡалған 13 йәшлек малай 1949 – 1953 йылдарҙа Өфөгә Совет Армияһының хәрби музыканттар әҙерләүсе мәктәбенә уҡырға килә. Исмаһам, бында көнөнә 600 грамм икмәк бирәләр, өҫтәүенә профессия ла алаһың, бәхет бит!Үҫмерҙең музыкаға оҫталығы уҡыуын еңеләйтә, Эрнст йыр сәнғәтен тырышып өйрәнә, музыка һынлы сәнғәткә һөйөүен тағы ла көсәйтә. Йәш музыканттарҙы ваҡыты-ваҡыты менән баш ҡала музейҙарына ла йөрөтәләр. Шунда Эрнст А. Саврасов, И. Репин, В. Суриков, В. Перов, М. Нестеровтың картиналарына ғашиҡ була – сәғәттәр буйы улар янында сихырланған кеүек баҫып тора.А. Саврасовтың 1863 йылда ижад ителгән “Өй пейзажы”, М. Нестеровтың “Сергиев циклынан” картиналары егетте шул тиклем әҫәрләндерә – ул рәссам булырға ҡарар итә. Һәм, ниһайәт, хыялы тормошҡа аша: 1962 – 1968 йылдарҙа ул Ленинград ҡалаһындағы И.Е. Репин исемендәге живопись, скульптура һәм архитектура институтында белем ала.Э. Сәйетовтың рәссам булып формалашыуында реализм традицияларына тоғролоҡ һаҡлаған уҡытыусыларының йоғонтоһо ҙур була. Етмәһә, уларҙың барыһы ла ауылдан сыҡҡан һәләттәр, ауыл тормошон яҡшы беләләр. Йәш рәссам уларҙан стиль, ритмика, яҫылыҡ һәм күләм үҙенсәлектәре, образдар пластикаһы һәм романтикаһы, күләгә төҫөн дөрөҫ биреү, композиция ҡоролошо кеүек мөһим әйберҙәргә өйрәнә – быларҙың барыһы ла уның ижадында ҙур сағылыш таба. Рәссам матбуғат графикаһында ла ҙур уңышҡа өлгәшә һәм был тәңгәлдә бала саҡта атаһынан өйрәнгәндәре ҙур роль уйнай. Ғөмүмән, студент Сәйетов графика факультетында йөҙөп йөрөп ижад итә, офорт, литография, линогравюра, акварель, рәсем, китап иллюстрациялау кеүек жанрҙарҙа яҙыу оҫталығын камиллаштыра.Э. Сәйетовтың башҡорт милли һынлы сәнғәтенә хеҙмәт итә башлауы 1960 йылдар башына тура килә. Рәссам 1970 йылда ойошторолған тәүге күргәҙмәлә үк сәнғәт һөйөүселәрҙең ихтирамын яулай: Ленинград мәктәбен үткән рәссам графика, гравюра, линогравюра жанрҙарында үҙен нескә лирик, эмоциональ образдар оҫтаһы һәм интеллектуаль рәссам итеп таныта. Эрнст Миңләхмәт улы 1965 йылда “Колхозсылар” автолитографияһын яҙа. А.Ф. Пахомов оҫтаханаһында студент саҡтан үҙен психологик портрет оҫтаһы итеп танытҡан рәссамдың был полотноһы образдар лирикаһы, эске моңо һәм поэтиклаштырылған темаһы менән һоҡландыра.Тәүге әҫәрҙәрендә Э. Сәйетов заманға хас тема – индустриялаштырыу, Башҡортостанда барған мөһабәт төҙөлөштәрҙе һүрәтләй. Был темаға ижад ителгән тәүге картинаһы “Башҡортостан – нефть республикаһы” тип атала. Йәйге каникулда булһынмы, практикаламы, йәш рәссам нефть промыслаларына ашҡына, ил буйлап сәйәхәт итә, Ишембай, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалаларында йыш була, сит илдәргә лә сәфәр ҡыла. Ҡайҙа ғына йөрөһә лә, Башҡортостанды бер ваҡытта ла онотмай. Бала саҡтан күңелендә моңло бер йыр кеүек һаҡланған Юлдаш, Воскресенск ауылдарына тәрән мөхәббәт һаҡлай ул: һуғыш йылдарында башаҡ йыйған ауылдаштарын, иген яландарында, сөгөлдөр баҫыуҙарында иртәнән кискәсә тырышып эшләгән егәрле колхозсыларҙы бер ваҡытта ла онотмай, улар хаҡында аҡҡош йыры булырҙай картина яҙырға хыяллана.Һуңынан үҙе билдәле рәссам булып киткәс, студенттарҙы ла ошо ауылдарға этюдҡа йөрөтә. Йәштәргә, шул иҫәптән улым Юлайға ла, Башҡортостан тәбиғәтенең ошо гүзәл төбәге иҫ киткес оҡшай торғайны. Офорт стилендәге “Ауылда”, “Аттар”, “Башҡорт ауылында”, “Утауҙағы ҡатын-ҡыҙҙар”, “Бесәндә”, “Тәүге дәрес”, “Башҡортостан 30-сы йылдарҙа. Тәүге трактор”, “Ҡымыҙ эшләүселәр һәм һалам әҙерләүселәр”, “Уңыш йыйыу”, “Көтөүсе” кеүек билдәле картиналарын Э. Сәйетов бәрәкәтле Ишембай ерендә яҙған.60 – 70-се йылдар рәссам өсөн айырыуса уңышлы була. Ҡылҡәләм оҫтаһы литографияла иң сағыу әҫәре – “Колхозсылар” картинаһын тыуҙыра. Виртуоз пластикалы, теүәл формалы, ҡатмарлы тонда ижад ителгән был әҫәрҙә ергә береккән ауыл кешеләренең тормошо ышандырғыс буяуҙарҙа бирелә. Ҡатмарлы композицияға ҡоролған, лирик планда ижад ителгән был әҫәрҙә 70-се йылдар ауылының тормошо кәүҙәләнә, хеҙмәт кешеһенә дан йырлай. Ҡалала тыуып үҫкән рәссамдың крәҫтиән тормошон яҡшы белеүе күңелдә матур тойғолар ҡалдыра – әҫәр 60-сы йылдар өсөн күренеш булараҡ ҡабул ителә.Рәссам Э. Сәйетов тынғыһыҙ ижад эшен уҡытыу менән бергә алып бара: ул 30 йыл ғүмерен һынлы сәнғәт оҫталары тәрбиәләүгә арнай. Өфө сәнғәт училищеһының һынлы сәнғәт бүлегендә, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультетында уҡытыуҙан тыш, йәш рәссамдар тәрбиәләү, уларҙың күргәҙмәләрен ойоштороу менән шөғөлләнә, профессор, живопись кафедраһы мөдире вазифаһына тиклем күтәрелә. Бөгөн Э. Сәйетовта белем алған Наил Байбурин, Фәйзрахман Исмәғилев, Сергей Игнатенко, Ринат Харисов, Михаил Копьёв, Илдар Бикбулатов, Йәлил Сөләймәнов, Әмир Мәжитов кеүек рәссамдар Башҡортостанда ғына түгел, сит илдәрҙә лә билдәле.Эрнст Сәйетов тынғыһыҙ ижадын йәмәғәт эштәре менән бергә алып бара, быға ул ваҡытын да, һаулығын да йәлләмәй. 1980 – 1985 йылдарҙа Башҡортостан Рәссамдар союзы идараһы рәйесе ине, 1981 – 1986 һәм 1996 йылдарҙа РСФСР Рәссамдар союзы идараһының яуаплы секретары вазифаһын башҡара, республика, Рәсәй, сит ил күргәҙмәләрендә, Силәбе, Мәскәү, Ленинград, Магнитогорск, Ноҡос ҡалаларында ойошторолған күргәҙмәләрҙә әүҙем ҡатнашты. Рәссамдың тырыш хеҙмәте юғары баһалана: уға Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ рәссамы тигән маҡтаулы исемдәр бирелә. Ул – Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты.– Рәссам булырға бала саҡтан хыялландым, был миңә атайымдан ҡалған аманат, – тигәйне Эрнст Миңләхмәт улы бер әңгәмәлә. – Атайым һүрәт төшөрөүгә әүәҫ булды. Өфөлә өлкә гәзиттәре нәшриәтендә цинкограф, фотограф булып эшләне. Линогравюра оҫтаһы ла ине. Уның гәзиткә һүрәт баҫҡанын сәғәттәр буйы күҙәтә торғайным. Был минең өсөн мәңге онотолмаҫлыҡ мөғжизә булып ҡалды.Мөғжизәле әҫәрҙәр авторы Э. Сәйетовтың картиналар коллекцияһы бөгөн М.В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һаҡлана, ҡайһы берҙәре Ырымбур, Красноярск, Ноҡос һәм Магнитогорск дәүләт музейҙары милке булып тора. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23795-ataynan-alan-mira.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/57efc484fae1cd9b92abf55475f02ee585186dd975a1e112018e2ec733f762d1.json | [
"Педагог-ҡылҡәләм оҫталарының маһирлығына һоҡланыуымдың сиге юҡ: студенттарҙың коридорға эленгән картиналары ғына ни тора! Йәш рәссамдар тәрбиәләгән педагогтар тураһында яҙғаным булһа ла, ниңәлер Эрнст Сәйетов хаҡындағы һүрәтләмәм оҙаҡҡа тотҡарланды. Йә ваҡыт табылманы, йә башҡа сәбәптәре сығып торҙо. Шулай ҙа т... |
[] | 2016-09-26 21:58:20+00:00 | null | null | Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html | ru | null | Тәүәккәл йәштәр шатландыра | null | null | bashgazet.ru | Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек, Юнай ауылында ғүмер иткән Илдар Мостафин ҡасандыр депутат булып та һайлана, староста йөгөн дә тарта. Уны, һис шикһеҙ, үҙ ауылының патриоты тип атарға була. Әле ул – шәхси эшҡыуар.
– Яҡташтарыма ҡулдан килгәнсә ярҙам итергә тырышам, – ти Илдар Ҡәнзәфәр улы. – Юнайҙар ғына түгел, бүтән төбәктән дә мөрәжәғәт итәләр.
Ғөмүмән, әңгәмәсем өйҙә ҡул ҡаушырып ултырырға яратмай. Геройым бала саҡтан колхозда эшләп сынығыу ала, үҫә килгәс, һәр ваҡиғаның уртаһында ҡайнай. Ауыл йәштәренең етәксеһе лә була, һуңынан колхоздың профсоюз ойошмаһына, хатта колхозға етәкселек итә.
– Беҙҙең быуын бала саҡтан уҡ йәмәғәт эшендә ҡатнашып үҫте бит, шуға ла үҙемде ауылым, ауылдаштарым тормошонан башҡа бер нисек тә күҙ алдына килтерә алмайым, – тип беҙҙең менән һөйләшеүҙе дауам итә Илдар Ҡәнзәфәр улы.
– Эйе, Илдар ағай һәр ваҡыт йәшелләндереү эштәренең уртаһында ҡайнай. Мәҫәлән, яҙғыһын зыяратты төҙөкләндергәндә төҙөлөш материалдары етмәгәйне, үҙенекен алып килде, – тине Үтәғол ауыл биләмәһе башлығы С. Фазлыев.
– Беҙҙең быуынға алмашҡа йәш, йүнсел һәм тәүәккәл йәштәрҙең килеүенә бик шатмын, – тип ғорурланып һөйләй Илдар Мостафин. – Миҫалға Заһир Ҡыуатовты ғына алайыҡ. Уны күптән түгел ауыл старостаһы итеп һайланыҡ, сөнки был уҙаман ауылдаштарына һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер. Үҙенең тракторы, еңел автомобиле бар. Кәрәк икән, көн-төн тип тормай, мөрәжәғәт иткән кешене дауаханаға алып бара. Башҡаса булыу мөмкин дә түгел, сөнки бәләкәй ауыл халҡы әүәл дә, хәҙер ҙә берҙәм ғаилә кеүек ғүмер кисерә, бер-береһенә ярҙамлашып йәшәй.
Илдар Ҡәнзәфәр улы шәхси ярҙамсы хужалығын уңышлы алып барған бүтәндәрҙең дә исемен телгә алды. Айҙар Арыҫланов, Сәғиҙулла Сабитов, Ғирфан Бирҙеғолов, Фәррәх Теләмов, Нурмөхәмәт Теләмов, Әхмәтшәриф Ишкилдин һәм башҡалар шуға асыҡ миҫал икән. Вахта ысулы менән сит яҡтарҙа эшләп, Юнай ауылына ҡайтыусылар араһында ла шәхси эшен асырға теләүселәр юҡ түгел. Тимәк, ауыл йәшәйәсәк, үҫәсәк. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a67b4d8fa216c34e1e7572654f74cc21fbf929454ac93f90d961d014555899b3.json | [
"Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек, Юнай ауылында ғүмер иткән Илдар Мостафин ҡасандыр депутат булып та һайлана, староста йөгөн дә тарта. Уны, һис шикһеҙ, үҙ ауы... |
[] | 2016-09-29 22:19:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәй Эске эштәр министрлығының Иҡтисади хәүефһеҙлек идаралығында хеҙмәт иткән полковник Дмитрий Захарченконан туғыҙ миллиард һум аҡса тартып алыныуы тураһында ишетеп, аптырауҙан бот сапҡан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23814-graf-monte-kristo-knlsherlek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154345_korupciya.jpg | ru | null | Граф Монте-Кристо көнләшерлек... | null | null | bashgazet.ru | “Эре балыҡ”тарҙың мурҙаға төшөүе Федераль таможня башлығы Андрей Бельяниновтың өйөндәге тентеүҙән башланды, тиһәң дә була. Чиновниктың фатирында 10 миллион һум, 400 мең доллар һәм 300 мең евро аҡса таптылар. Ә йортондағы боронғо әйберҙәрҙең хаҡы был суммаға ҡарағанда ла ҡиммәтерәк булып сыҡты. Бер боронғо көҙгө генә лә миллион долларға баһалана. Ләкин был ғауға Бельяниновтың отставкаға китеүе менән баҫылды.Сахалин өлкәһенең элекке губернаторы Александр Хорошавиндың бриллианттар менән биҙәлгән ручкаһын да хәтерләйһегеҙҙер әле. Уның да “кеҫәһенән” миллиард һум аҡса һәм ҡиммәтле ювелир әйберҙәр тартып сығарҙылар.“Оборонсервис”тың “батшабикәһе” Евгения Васильеваны нисек онотаһың инде?! Уның Мәскәүҙәге һарайында 50 мең ҡиммәтле таш, 19 килограмм алтын һәм платина таптылар. Үҙенең йоҡо бүлмәһен хатта Репин, Айвазовский, Васнецов кеүек бөйөк рәссамдарҙың картиналары менән биҙәгән!Күп тә үтмәне “закондағы бур” Захарий Калашов ҡулға алынды. “Шакро молодой” ҡушаматы менән танылған был енәйәтсенең ҡармаҡҡа эләгеүе бик бәрәкәтле булды. Уның эҙен юллағанда Тикшереү комитеты генералы Денис Никандоров һәм тағы дәрәжәле бер нисә офицер ҡулға алынды. Генерал Никандоров Шакроның тотҡонда булыуына борсолған, уны азат итеү өсөн бер миллион доллар аҡса һораған.Олигархтарға ла тынғы бөттө. Миллиардтар менән эш иткән Вексельбергтың “ҡәрҙәштәре” ҡурҡыныс аҫтына ҡуйылды. Олигарх менән бер табаҡтан ашаған “дуҫтары” ҡапҡанға эләкте. Коми етәкселегенә 800 миллион һум ришүәт биреүҙә ғәйепләнгәндәрҙең береһе Михаил Слободин иһә ситкә сығып ҡасты. Ойошҡан енәйәтселектең бер-береһенә үрелеп бөткән булыуын раҫлап, тикшереүселәр тентеү менән Эске эштәр министрлығы полковнигының фатирына килде һәм “Сим-сим” мәмерйәһендәге байлыҡҡа юлыҡты. Унда туғыҙ миллиард һумға тиң булған доллар һәм евролар табылды. Күп тә үтмәне, сит ил банкыһында Захарченконың атаһы исеменә һалынған 300 миллион евро (21 миллиард һум тирәһе) аҡса барлығы тураһында хәбәрҙәр ишетелде. Әлегә рәсми рәүештә был раҫланманы, ләкин утһыҙ төтөн булмай.Йөк машиналары менән йөрөтөрлөк аҡсаның ҡайҙан килеүе тураһында әлегә бер кем дә белмәй. Берәүҙәр, банктан урланған, тиһә, икенселәр әйтеүенсә, ул Эске эштәр министрлығы офицерҙарының “общагы” – ришүәт һауып тупланған мөлкәт. Әлбиттә, ошо тиклем байлыҡ кәбәндәге энә түгел, осона сығырҙар...Шуныһы көн кеүек асыҡ: “коррупция һалымы” илебеҙҙең иҡтисад арбаһының тәгәрмәсенә таяҡ тыға. Белгестәр әйтеүенсә, килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итер өсөн эшҡыуарҙар үҙҙәренең бюджетының 10 процент самаһын тикшереүселәргә түләй. Был нимә менән янай һуң? Әйтәйек, шул уҡ Захарченко туғыҙ миллиард һумды унарлаған компаниянан алған, ти. Тимәк, улар үҙ сығымдарын шул кимәлгә арттырған тигән һүҙ. Был осраҡта ике юл бар: йә хаҡтарҙы күтәреү, йә инвестицияларҙы кәметеү. Тәүгеһендә инфляцияның һикереүе күҙәтелә, икенсеһендә подрядсылар заказдарҙан ҡолаҡ ҡаға, ә эшселәр премиянан мәхрүм ҡала. Артабан инде халыҡ үҙебеҙҙә сыҡҡан тауарҙарҙы һатып алмай, ипотеканан баш тарта, сөнки аҡса юҡ. Тауар һатылмау сәбәпле, магазин ябыла, хеҙмәткәрҙәр эшһеҙ ҡала. Ә үҙебеҙҙең предприятиелар эшен туҡтатырға мәжбүр...Был “сылбырҙы” дауам итергә лә булыр ине, ләкин иҡтисади ғилеме булмағандар ҙа әле килтерелгән миҫалдарҙан барыһын төшөнөр. Ябай ғына итеп әйткәндә, әгәр “коррупция һалымы” булмағанда, илебеҙҙең иҡтисады йыл һайын 10 процентҡа арта барыр ине. Һәр хәлдә, ике-өс процентҡа ғына үҫһә лә шөкөр тиергә мөмкин.Беҙҙең кеүек аҡса күреп өйрәнмәгән халыҡҡа шуныһы ла ҡыҙыҡ: тартып алынған мөлкәт ҡайҙа китә икән?– Иң башта аҡса Тикшереү комитетының иҫәбенә күсә, – ти адвокат Олег Павлович. – Тикшереү эше аҡсаның хәләл булыуын асыҡлаһа, хужаһына кире ҡайтара. Әгәр уларҙың енәйәти юл менән тупланғаны беленһә, ҡаҙнаға китә.Иң мөһиме, тикшереү эшен оҙаҡҡа һуҙмаһындар ине. Юғиһә килеп кергән байлыҡтың “һөрһөп” тә ҡуйыуы ихтимал...Ҡыҙыҡ өсөн иҫәпләп ҡарайыҡ әле, туғыҙ миллиардҡа нимә эшләргә булыр ине икән? Бай булмаһаҡ та, хыялланырға ярай инде.Был аҡса – Стәрлетамаҡ кеүек ҡаланың ике йыллыҡ бюджеты. Уртаса 200 – 300 миллион һум торған 30 – 40 балалар баҡсаһы төҙөргә мөмкин. 19 мең 867 әсәгә әсәлек капиталы түләп була. Ошо сумманы йыйыр өсөн айына 36 мең эш хаҡы алған кешегә 20 мең 833 йыл эшләргә тура килер ине.Хыялдар!.. Хыялдар!..Шулай ҙа бер өмөт күңелде йыуатып ҡуя: полковник хәҙер граф монте-Кристо була алмаясаҡ. Төрмәлә лә уны хазина йәшерелгән утрауҙы өйрәткән ҡарт көтөп тормаҫ...Йәшеренеп ятҡан миллиардтар артабан да ҡалҡып сығыуы ихтимал, илебеҙҙә полковниктар ғына түгел, генералдар ҙа быуа быуырлыҡ бит! Тимәк, “байлыҡ” эҙләү дауам итер, моғайын. Путиндың һуңғы арала ғына сәйәси шахмат таҡтаһында байтаҡ рокировкалар яһауы көрәштең туҡталмаясағына ишаралаған һымаҡ. Шуныһы асыҡ: ойошҡан енәйәтселек ҡулында ил бюджетын бер нисә йылға тәьмин итерлек аҡса бар. Миллиардтарҙың байтағы уҙған быуаттың 90-сы йылдар башында халыҡтың пай инвестиция фондтарына һалған ваучерҙарынан үрсеүен дә иҫәпкә алһаҡ, ул аҡсаны кире ҡайтарыу выждан һәм намыҫ эше булырға тейеш.Шуныһы аптырата: ил ҡаҙнаһы һәр “эт” темеҫкенә торған сүп йәшниге түгел дәбаһа! Унан миллиардтарҙың юҡҡа сығыуын нисек итеп шәйләмәҫкә мөмкин икән? Бер полковник ҡына шундай ҙур сумманы фатирында тота алғанда, эрерәк “йондоҙло” ағайҙар тураһында һүҙ йөрөтөргә тел әйләнмәй хатта... | http://bashgazet.ru/ikonomika/23814-graf-monte-kristo-knlsherlek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/fbab7756b14148e96dd70f501194fcdfaac2a6e2c3d87f780d7bad4b93a5eac2.json | [
"“Эре балыҡ”тарҙың мурҙаға төшөүе Федераль таможня башлығы Андрей Бельяниновтың өйөндәге тентеүҙән башланды, тиһәң дә була. Чиновниктың фатирында 10 миллион һум, 400 мең доллар һәм 300 мең евро аҡса таптылар. Ә йортондағы боронғо әйберҙәрҙең хаҡы был суммаға ҡарағанда ла ҡиммәтерәк булып сыҡты. Бер боронғо көҙ... |
[] | 2016-09-20 23:29:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Латиф баҡсаларына килеп еткәндә Бәшир һуған ултыртып йөрөй ине. – Сәләм, күрше! Эштәр барамы? – Әкренләп. – Ниңә яңғыҙың? Һөйөклө бисәкәйең килмәнеме ни? – Өйҙә ҡалды. Бажа саҡырғайны, ҡунаҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23712-kmt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376087_4-str-kollazh.jpg | ru | null | Әкәмәт " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23712-kmt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/44dd8409280725bda5cccb6414c301ccbb4aa74637ba743a5982bf387e0af8d5.json | [
"Әкәмәт \" \"Башкортостан гәзите\"",
"Латиф баҡсаларына килеп еткәндә Бәшир һуған ултыртып йөрөй ине. – Сәләм, күрше! Эштәр барамы? – Әкренләп. – Ниңә яңғыҙың? Һөйөклө бисәкәйең килмәнеме ни? – Өйҙә ҡалды. Бажа саҡырғайны, ҡунаҡ"
] |
[] | 2016-09-21 09:29:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе 18 сентябрҙә үткән Дәүләт Думаһына һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт. Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, ЛДПР партияһы республикабыҙҙағы һайла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23729-ldpr-bashortostanday-aylau-mtlrenn-nt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443634_star2664_ejw_1280_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | ЛДПР Башҡортостандағы һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23729-ldpr-bashortostanday-aylau-mtlrenn-nt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/fd4be21fc0e9ebb64cefdba30a8d6b5f8d90ab4c2d90eacbd5dc700bd0e008e8.json | [
"ЛДПР Башҡортостандағы һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт",
"ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе 18 сентябрҙә үткән Дәүләт Думаһына һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт. Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, ЛДПР партияһы республикабыҙҙағы һайла"
] |
[] | 2016-09-29 18:17:50+00:00 | null | null | Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш. Ә көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23815-haly-tauyshyny-shadauy.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23815-haly-tauyshyny-shadauy.html | ru | null | Халыҡ тауышының шаңдауы | null | null | bashgazet.ru | Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш.
Ә көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был “алышта” ла еңелгән яҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе тәбиғи күренеш, әлбиттә, әммә ундайҙар күп түгел. Тимәк, дәүләт етәкселеге тарафынан алға ҡуйылған маҡсатты, барыр юлды тоҫмаллай халыҡ һәм “кисеүҙә ат алмаштырмайҙар” тигән тапҡыр әйтемде лә иҫенән сығармай.
Һайлауҙа етди хоҡуҡ боҙоуҙар булмауы, сәйәси кампанияның законлылығын халыҡ-ара күҙәтеүселәр ҙә иҫбатлауы тураһында республика Башлығы “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһында белдерҙе.
– Һайлау тамам, хәҙер халыҡтың ышанысын аҡларға кәрәк, башҡарылған эштәр хаҡында даими отчет талап ителәсәк, – тине Рөстәм Хәмитов. – Башҡортостандан Дәүләт Думаһына 15 депутат үтте, уларҙың төп өлөшө, йәғни ун бере, “Берҙәм Рәсәй”ҙән. Халыҡ һайланыусыларының барыһы ла – республикала һәм илдә билдәле шәхестәр. Һайлауға халыҡтың 70 проценты килһә, күпселек тап “Берҙәм Рәсәй” өсөн тауыш биргән, был – ышаныслы һәм лайыҡлы еңеү.
Беҙҙең республика “Берҙәм Рәсәй”ҙәр өсөн тауыш биреү буйынса алдынғы биш төбәк исемлегенә инә. Был сәйәси фирҡәнең абруйы хаҡында һөйләй. Эште һайлау бөтмәҫ элек башлаусылар ҙа бар. Мәҫәлән, депутат Зариф Байғусҡаров халыҡ наказдарын үтәүгә тотонған да инде. Ул эште төрлө тармаҡ белгестәре менән берлектә алып барырға ниәтләй, йыл һайын йәмәғәтселек алдында яуап тоторға ла уйлай.
Республикала, Дәүләт Думаһынан тыш, ике округ буйынса Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һәм район-ҡала советтарына депутаттар һайланды. Барлығы 1 мең 800 мандат. Кимәл төрлө булыуға ҡарамаҫтан, маҡсат уртаҡ – республика, халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртыу.
Сарала депутат булып һайланған Рәмзил Ишһарин урынына төбәк бүлексәһенең яңы етәксеһе лә тәҡдим ителде. Был вазифаға “Аҡбуҙат” ипподромы директоры булып эшләгән Руслан Ғиззәтуллиндың кандидатураһы ҡарала.
Республикала һайлаусыларҙың 1 миллион 200 мең тирәһе “Берҙәм Рәсәй” өсөн тауыш биргән, был – яҡынса 56 процент. Хәҙер инде депутаттар алдында биргән вәғәҙәләрен үтәү, халыҡтың ышанысын аҡлау бурысы тора. | http://bashgazet.ru/politika/23815-haly-tauyshyny-shadauy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/08e82d8f370041bff918029843423c261459fc8ee2f71d1fbaf6d8c3d0ce53db.json | [
"Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш.\nӘ көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был “алышта” ла еңелгән яҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе тәбиғи күренеш, әлбиттә, әммә ундайҙар күп түгел. Тимәк, дәүләт етәкселеге т... |
[] | 2016-09-16 13:30:00+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Үткән быуаттың 60-сы йылдарында республикала ауыл халҡының көнитмешендә уңайлыҡтар тыуҙырыу, йәшәү кимәлен яҡшыртыу маҡсатында урындарҙа коммуналь-көнкүреш конторалары ойошторола. Баҡалылар | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23645-ebee-tyryshlya-byle.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945055_6-1-bakaly-1.jpg | ru | null | “Үҙебеҙҙең тырышлыҡҡа бәйле” | null | null | bashgazet.ru | Ғөмүмән, хәҙер район үҙәге һәм тиҫтәгә яҡын ауыл халҡының йәшәйешен предприятие хеҙмәтенән башҡа күҙ алдына килтереп тә булмайҙыр. “Коммунхоз” халыҡты, предприятие һәм ойошмаларҙы йәшәү сығанағы булған һыу менән тәьмин итә, һыу үткәргес һәм канализация селтәрҙәрен хеҙмәтләндерә, торлаҡ фондынан һәм шәхси секторҙан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын сығара. Урам һәм тротуарҙарҙы таҙартыу, юл һыҙаттарын һәм юл ситтәрен ҡарау, төҙөкләндереү эше лә уларға йөкмәтелгән. Үҙ мөмкинлектәрен тулыраҡ файҙаланыу һәм предприятиеның финанс хәлен яҡшыртыу өсөн халыҡҡа, төрлө ойошмаларға һыу үткәрәләр, канализация һуҙалар һәм башҡа төр түләүле хеҙмәт күрһәтәләр. Был ике яҡ өсөн дә отошло.Предприятие коллективы бар яҡлап та һөҙөмтәлелеккә ынтыла. Ағымдағы йылдың тәүге яртыһында барлығы 13091 мең һумлыҡ эш башҡарылған. Был былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда 2027 мең һумға күберәк. 224 мең кубометр һыу таратылған һәм 94 мең кубометр ағынты һыу утилләштерелгән. Әлеге һандар артында – тотош коллективтың көндәлек тынғыһыҙ тырыш хеҙмәте. Хәйер, эш һандарҙа ғына ла түгел.– Бөгөнгө шарттарҙа күрһәтелгән хеҙмәттең сифаты, энергия һәм ресурстар һаҡсыллығы алғы планға ҡуйыла. Эштең һөҙөмтәлелеге үҙебеҙҙең һөнәри оҫталыҡҡа һәм тырышлығыбыҙға бәйле, – ти предприятие директоры Валерий Кириллов.Һуңғы йылдарҙа селтәрҙәрҙе яңыртыу буйынса ҙур эштәр ғәмәлгә ашырылған. Йәйге осорҙа һыу үткәргестең айырым өлөштәренә реконструкция үткәрелгән. Барлыҡ эш майҙандарында, “Водоканал” һәм “Таҙартыу ҡоролмалары”нда ҡышҡы осорға әҙерлек саралары тулыһынса үтәлгән. Ҡышҡы шарттарҙа эшләйәсәк һигеҙ берәмек махсус техника шулай уҡ әҙерлек һыҙығында. Һәр хәлдә, ҡышҡы миҙгелде йылдағыса тейешенсә үткәрергә ныҡлы ышаныс бар.Бөгөнгө иҡтисади шарттар һәм тармаҡта барған реформа был төр предприятиелар алдындағы бурыстарҙы шаҡтай ҡатмарлаштыра. Коллективта һәр эште көн талабынан сығып башҡаралар. Мәҫәлән, предприятиеның 2020 йылға ҡәҙәр энергия ресурстарын һаҡсыл файҙаланыуының һөҙөмтәлелеген күтәреүгә йүнәлтелгән программаһы эшләнгән һәм уңышлы тормошҡа ашырыла.Коллективта 60 кеше эшләй. Баш инженер Р. Сөләймәнов, участка начальнигы Д. Сиражетдинов, мастер С. Тушканова, кадрҙар инспекторы Р. Хәмиҙуллина, водителдәр А. Миңлебаев, И. Назаров, А. Курников, грейдерсы С. Макрополов, экскаватор машинисы А. Санников, тракторсы И. Хөснөтдинов, операторҙар Н. Лисин, Н. Обшарин, Н. Ғимаева, слесарь В. Чурбанов һөнәри оҫталығы, эшкә яуаплылығы менән башҡаларға үрнәк күрһәтә.Әлбиттә, коллективтың уңыштары тәү сиратта етәксенең заманса әҙерлегенә, булдыҡлылығына бәйле. Валерий Кириллов нәҡ шундай сифаттарға эйә. Ул предприятие директоры итеп һигеҙ йыл элек тәғәйенләнгән.– Етәксенән уңдыҡ, – ти хеҙмәттәштәре Валерий Мефодиевич тураһында. Ә коллегаларҙың баһаһы – иң хаҡлыһы. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23645-ebee-tyryshlya-byle.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f84ed9525f5c73c71e6e836e3f4dd95d58f58d12257e8f9af9e1f1e946351f28.json | [
"Ғөмүмән, хәҙер район үҙәге һәм тиҫтәгә яҡын ауыл халҡының йәшәйешен предприятие хеҙмәтенән башҡа күҙ алдына килтереп тә булмайҙыр. “Коммунхоз” халыҡты, предприятие һәм ойошмаларҙы йәшәү сығанағы булған һыу менән тәьмин итә, һыу үткәргес һәм канализация селтәрҙәрен хеҙмәтләндерә, торлаҡ фондынан һәм шәхси сект... |
[] | 2016-09-26 21:25:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Юҡ, юлаевсылар еңелеүҙәренән һығымта яһаманы. Үҙ боҙҙарында “Сочи”ҙан да отолдолар. Хәҙер көнсығыш командалары араһында артта һөйрәләләр. Уларҙы хатта Ҡытай клубы хоккейсылары ла уҙып китте. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23748-ara-yat-dauam-it.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547321_12-1024x648.jpg | ru | null | “Ҡара һыҙат” дауам итә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23748-ara-yat-dauam-it.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/2927b6900df9fdd444024b8d626d767b52b56a216f63c97863798efc32d59435.json | [
"“Ҡара һыҙат” дауам итә",
"Юҡ, юлаевсылар еңелеүҙәренән һығымта яһаманы. Үҙ боҙҙарында “Сочи”ҙан да отолдолар. Хәҙер көнсығыш командалары араһында артта һөйрәләләр. Уларҙы хатта Ҡытай клубы хоккейсылары ла уҙып китте."
] |
[] | 2016-09-27 21:55:50+00:00 | null | null | Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23805-yalyu-bula-asa-yu.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23805-yalyu-bula-asa-yu.html | ru | null | Ялыу булһа - аҡса юҡ | null | null | bashgazet.ru | Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, счетчик туҡтатыла. Һәм эшселәр йүгереп йөрөп ҡорамалдарҙы йүнәтә. Сөнки заводта эш тотҡарланһа, үҙҙәренең кеҫәһенә һуғасағын яҡшы беләләр.
Эйе, күп кенә урындарҙа хаҡты башҡарған эшкә ҡарап түләйҙәр. Ҡулланылышта хатта ошондай термин да йөрөй. Һәр нәмәнең, һәр хеҙмәттең бәйәһе бар. Әммә ҡайһы бер һөнәр эйәләренең хеҙмәтен ҡапыл ғына ҡарар күҙгә баһалап булмай. Мәҫәлән, уҡытыусы белем бирә, табип ауырыуҙы дауалай. Улар киләсәккә эшләй. Йәғни уҡыусынан ниндәй белгес, шәхес сығырын, ә сирленең тамам һауығырын йәки һаулығын байтаҡҡа нығытырын тик ваҡыт ҡына күрһәтә ала. Бына бындай һөнәр эйәләренең хеҙмәтен, ғәҙәттә, оклад менән баһалайҙар.
Әлбиттә, уларға ла төрлө дәртләндереүсе өҫтәмәләр, премиялар бирелә. Былар бөтәһе лә ҡаҙнанан түләнә. Күптәр һөнәри булмышы ҡушыуынан тыш шуның өсөн дә тырышып эшләй. Ләкин йәшерен-батырыны юҡ: дөйөм ағымда иҫәпкә бар, һанға юҡ белгестәр ҙә йөрөп ята бирә. Ҡайһы бер дәүләт ойошмаларында кемдер эшенә илке-һалҡы ҡарап, ваҡытын сәй эсеп йә үҙ йомошо менән йөрөп үткәрһә лә, уға ла шул хеҙмәт хаҡы гарантиялана.
Тик хәҙер дәүләт тә артыҡ сығымдарҙы кәметеү, эш һөҙөмтәлелеген күтәреү яғында. Шуға төрлө юлдар эҙләнә. Мәҫәлән, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә лә үҙгәрештәр индерелә. Йыл аҙағынаса барлыҡ хәстәхана һәм дауаханаларҙың, “Ашығыс ярҙам” хеҙмәтенең, ә киләсәктә бала табыу йорттарының, ҡан биреү станцияларының да рейтингы пациенттарының баһаһынан сығып билдәләнәсәк. Бының өсөн Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының сайтында интерактив анкета һорауҙары бирелгән. Әлбиттә, һәр кем табиптың һөнәри кимәлен дөрөҫ баһалай ҙа белмәҫкә мөмкин, әммә медицина ярҙамы күрһәтеү шарттарынан ҡәнәғәт булыу-булмауын белдерә ала.
Хәҙер бит дауаханаларҙа кешегә ҡараш яҡшы яҡҡа үҙгәрә: теләһә ниндәй кәрәкле мәғлүмәтте алып була, табипҡа яҙылыу алымдары күп төрлө һәм кемгә нисек уңайлы, сират кәмей... Заманса дауалау ҡорамалдары һәм алымдары күбәйә бара... Биналар ҙа матурлап үҙгәртеп ҡорола, ремонтлана...
Ләкин бындай урынға сәфәр ҡылған пациенттарҙың һөҙөмтәлә барыбер ҡәнәғәт булмауы мөмкин. Сөнки белгес тәҡдим иткән дарыу-уколдар үтә ҡиммәт, етмәһә, тәҡдим ителгән дауалау ысулы әллә ни ярҙам да итмәй... Табип та башкөлләй ҡағыҙ тултырыуға сумған, ә алдында ултырған ауырыуҙың аһ-зарын иғтибарлап, ысын күңелдән тыңламаған кеүек... Юҡҡамы ни халыҡта “яҡшы һүҙ – йән аҙығы” тимәйҙәр. Ҡайһы саҡ һәйбәт мөғәмәлә лә мөғжизә тыуҙыра. Шулай булғас, дауалау учреждениеһында һиңә шәхсән мөнәсәбәт тә мөһим әһәмиәткә эйә.
Табиптың дәртләндереп, киләсәккә яҡты өмөт уятып сығарып ебәргәненән үҙегеҙ ҙә күп тапҡыр еңеллек тойғанығыҙ барҙыр. Тимәк, был яңы алым үҙенсә белгестең психологик ярҙам күрһәтә белеүен дә баһалаясаҡ. Ә һаулыҡ һаҡлауҙа был бик мөһим. Хәтергә төшөрөгөҙ, медицинала “плацебо” тигән термин бар. Йәғни сирлегә “бына һинең ауырыуыңдан дарыу” тип ҡаптырған витамин төймәһенән дә кешенең үҙенең ысынлап йүнәлгәнен тойоу ихтималы ул.
Әлегә “халыҡ баһаһы” сәләмәтлек учреждениеларын финанслауға туранан-тура булышлыҡ итмәй. Әммә рейтингы түбән дауахананы бигүк һайлап та бармаҫтары көн кеүек асыҡ. Был уның етәкселегенең абруйын да күтәрмәҫ. Тимәк, барыбер эште яҡшыраҡ ойоштороуға ынтылыш булыр тип ышаныла.
Ә Иваново өлкәһендә көтөп тормағандар, хеҙмәт хаҡын түләүҙең ошо ысулына күскәндәр ҙә инде. Төбәктең дауалау учреждениелары баш табиптарының килеме пациенттарҙың ҡәнәғәт булыу-булмауына туранан-тура бәйле хәҙер. Бер генә дөрөҫ тип табылған ялыу ҙа етәкселекте 20 мең һум күләмендәге квартал премияһынан мәхрүм итә икән. Һөҙөмтәлә баш табиптарҙың өстән беренең хеҙмәт хаҡы кәмегән дә инде. Айына 200-250 дәғүә белдерелеүен иҫәпкә алғанда, Иваново табиптарына бик ныҡ тырышырға тура киләлер. Шуныһы мөһим: һуңғы арала ялыуҙар һаны 10 процентҡа кәмегән. Тимәк, кеше мәнфәғәтен күҙәтеүҙә яҡшы яҡҡа үҙгәреш бар.
Бындай алымдарҙың йәшәйешебеҙҙең башҡа өлкәләрендә лә индерелеүе мөмкин. Һәр бер һөнәр эйәһе бүтән берәүҙе хеҙмәтләндерә. Яҡшымы, бигүк яҡшы түгелме... Ә хеҙмәт хаҡы клиенттың ҡәнәғәт булыуы-булмауына бәйле булһа, эштең сифаты ла бермә-бер артасағы көн кеүек асыҡ. Был инде дөйөм иҡтисад торошона ла тәьҫир итмәй ҡалмаҫ, моғайын. Ул Генри Форд заводы кеүек сәғәт теүәллегендә эшләһә, берәй мәл көрсөктән дә сығырбыҙ... | http://bashgazet.ru/obshestvo/23805-yalyu-bula-asa-yu.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/adc056542565b14bf886e9f36a5b2af0d43622e64ddfc367d1f16ea9c4a05b30.json | [
"Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, счетчик туҡтатыла. Һәм эшселәр йүгереп йөрөп ҡорамалдарҙы йүнәтә. Сөнки заводта эш тотҡарланһа, үҙҙәренең кеҫәһенә һуғасағын ... |
[] | 2016-09-20 01:29:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Быйыл республикала шәкәр сөгөлдөрө былтырғыға ҡарағанда күберәк – 51,4 мең гектар майҙанды биләй. Ҡоролоҡ арҡаһында мул уңыш көтөлмәй, гектарынан уртаса 185 – 200 центнер тәшкил итә. Быйыл р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23691-shishm-shkre-kil.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290176_2-1.jpg | ru | null | Шишмә шәкәре килә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23691-shishm-shkre-kil.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1f160c1c81942ec0a9d3ebe5b6b2e3de3b2e8acd90d41de724e4565afaab8bd4.json | [
"Шишмә шәкәре килә",
"Быйыл республикала шәкәр сөгөлдөрө былтырғыға ҡарағанда күберәк – 51,4 мең гектар майҙанды биләй. Ҡоролоҡ арҡаһында мул уңыш көтөлмәй, гектарынан уртаса 185 – 200 центнер тәшкил итә. Быйыл р"
] |
[] | 2016-09-26 21:58:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөнгө көрсөк осоронда йәш әсәләр бала ҡарау ялында оҙаҡ тотҡарланмай, тиҙерәк эшкә сығырға ашыға. Йәш ғаиләнең, әлбиттә, сабыйҙы ҡарау өсөн кеше ялларға аҡсаһы юҡ. Берҙән-бер юл – нисек тә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23767-balany-basaa-nisek-urynlashtyryra.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893655_det-sad.jpg | ru | null | Баланы баҡсаға нисек урынлаштырырға? | null | null | bashgazet.ru | Унда сират оҙон булғанға, йәш әсәләр бәпес тыуғас та ғариза яҙа. Элеккесә балаға ике-өс йәш тулғанын көтөп, һуң ғына сиратҡа баҫҡандар юҡ хәҙер. Заман технологиялары йәш әсәйҙәргә ғаризаны өйҙән сыҡмай ғына яҙып, компьютер аша рәсми сайтына www.gosuslugi, йәғни дәүләт хеҙмәттәре порталына ебәрергә мөмкинлек бирә. Ғаризаны тултырғанда, дүрт балалар баҡсаһын һайлау шарт. Шуға иғтибар итегеҙ: сиратҡа даими йәшәгән йәки ваҡытлыса теркәлгән урын буйынса торорға мөмкин. Дүрт балалар баҡсаһының береһе өҫтөнлөклө буласаҡ. Һеҙ мәғлүмәт биргәндән һуң уларҙы база буйынса тикшерәсәктәр. Һуңынан ғына электрон адресығыҙға һәм порталдағы шәхси кабинетығыҙға ғаризаның статусы хаҡында яуап киләсәк.Йылына бер тапҡыр булһа ла нисәнсе урында тороуығыҙҙы тикшерергә онотмағыҙ. Әйткәндәй, балалар баҡсаһына юллама көткән осорҙа йәшәгән урынығыҙҙы алмаштырһағыҙ, ғаризағыҙға үҙгәрештәр индерергә, йәғни яңы йортоғоҙ янындағы балалар баҡсаһын күрһәтергә кәрәк.Республика халҡы “Башҡортостан Республикаһында балалар баҡсаһына электрон сират” республика порталы аша ла сиратҡа баҫа ала. Сираттан тыш балалар баҡсаһына хоҡуҡлылар:– күп балалы ғаиләләрҙәге сабыйҙар (өс һәм унан да күберәк булһа);– етем балалар, ата-әсә ҡарауынан ҡалған һәм ғаиләгә уллыҡҡа (ҡыҙлыҡҡа) йә патронат тәрбиәгә бирелгән балалар;– опекалағы балалар;– Чернобыль АЭС-ы фажиғәһендә радиацияға эләккән граждандарҙың балалары;– судья, прокурор, тикшереү комитетында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең балалары.Балалар баҡсаһынан урын юллау өсөн льготалар исемлеге Өфөнөң мәғариф идаралығы сайтында бирелгән. Республиканың башҡа ҡала һәм райондарында йәшәгәндәргә урындағы хакимиәттең мәғариф бүлектәренә мөрәжәғәт итеү зарур.Балалар баҡсаһына сиратҡа баҫыр өсөн түбәндәге документтар кәрәк:1) баланың тыуыу тураһында таныҡлығы;2) ғариза биреүсенең паспорты;3) сабый теркәлгән йорт адресы;4) балалар баҡсаһынан сиратһыҙ урын алыуға ташламаларҙы раҫлаған документтар.Сират еткәс, һеҙгә смс-хәбәр йәки хат килер. Был осраҡта ҡағыҙ документ алырға кәрәкмәй, шунда уҡ һеҙгә урын бирелгән баҡсаға мөрәжәғәт итегеҙ. Балағыҙҙы мәктәпкәсә йәштәге төркөмгә йөрөтөү буйынса килешеү төҙөү мөһим. Йүнәлтмә алғандан һуң баланың медицина картаһын тултырыу талап ителә. Уны һеҙгә үҙегеҙ теркәлгән урындағы поликлиникала бирергә тейештәр. Тикшереү үтеү һәм медицина картаһы алыу өсөн ике аҙналай ваҡыт үтер. Балалар баҡсаһы мөдире һеҙҙән юллама, полис һәм тыуыу тураһында таныҡлыҡ, ата-әсәнең паспорт күсермәләре, ташламалар булған осраҡта уны раҫлаған документтарҙы һораясаҡ. Шунан һуң ғына балалар баҡсаһы һәм сабыйҙың ата-әсәһе араһында килешеү төҙөлә.Баҡса өсөн күпме түләргә кәрәк? Ата-әсәләргә ярҙам йөҙөнән дәүләт хаҡтың бер өлөшөн компенсациялай. Был сумма ғаиләләге балалар һанына бәйле. Әгәр балағыҙ берәү генә икән, Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған уртаса түләмдең – 20 проценты, ике бала булһа 50 проценты кире ҡайтарыласаҡ. Әгәр балалар өсәү булһа, компенсация 70 процент тәшкил итәсәк. Ташлама алыу өсөн сабыйығыҙ йөрөгән учреждение етәксеһенә ғариза яҙырға кәрәк. Шулай уҡ бер ата-әсәнең паспорты, бөтә балаларҙың тыуыу тураһында таныҡлығы талап ителә. Баҡса өсөн түләү тейешле суммаға тиклем кәметеләсәк.Балағыҙҙы баҡсаға урынлаштыра алмаһағыҙ, йәғни ваҡытында ғариза яҙып та сират ҡыбырламаһа, өмөтөгөҙҙө өҙмәгеҙ. Ярҙам һорап йәшәгән урынығыҙҙағы хакимиәттең мәғариф бүлегенә мөрәжәғәт итегеҙ. | http://bashgazet.ru/belem/23767-balany-basaa-nisek-urynlashtyryra.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d3feff7102f6c21896e43d4ed43c9910c7b17a54abb8a381676d06374adb364c.json | [
"Унда сират оҙон булғанға, йәш әсәләр бәпес тыуғас та ғариза яҙа. Элеккесә балаға ике-өс йәш тулғанын көтөп, һуң ғына сиратҡа баҫҡандар юҡ хәҙер. Заман технологиялары йәш әсәйҙәргә ғаризаны өйҙән сыҡмай ғына яҙып, компьютер аша рәсми сайтына www.gosuslugi, йәғни дәүләт хеҙмәттәре порталына ебәрергә мөмкинлек бирә. ... |
[] | 2016-09-26 21:31:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Иҡтисадтың һәр тармағы бер-береһе менән тығыҙ бәйле. Сит илдәр менән алыш-биреште ҡыҫҡартып, үҙебеҙ етештергәнде генә ҡулланайыҡ тип лаф орғанда быны асыҡ тойҙоҡ. Баҡтиһәң, әлегә бер нисек т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23751-ni-ss-shuny-uryry.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474548115_6-1.jpg | ru | null | Ни сәсһәң, шуны урырһың… | null | null | bashgazet.ru | Үкенескә ҡаршы, был йылдарҙа туйындырыусы ер хужаһыҙға әүерелде. Мәҫәлән, һуңғы ун биш йылда сәсеүлектәр майҙаны 15 миллион гектарға кәмене. Ә ун йыл самаһы ташландыҡ ятҡан һөрөнтө ерҙең артабан ауыл хужалығы эшмәкәрлеге өсөн яраҡһыҙ булыуы һәр кемгә мәғлүм. Ер-әсә эшкәртелеп, уңыш биреп, халҡын туйҙырғанда ғына, уны байлыҡ сығанағы тип атарға мөмкин. Ә бит Рәсәйҙәге сәсеүлектәр майҙаны үҙебеҙҙе генә түгел, ярты донъяны туйҙырырға етә.Ни сәсһәң, шуны урырһың тигәндәй, бураҙналарға һалыу өсөн сәсергә сифатлы орлоғо ла кәрәк бит әле. Күптән түгел Стәрлетамаҡ районында үткән төбәк-ара кукуруз һәм көнбағыш баҫыуы көнөндә лә һүҙ башлыса ошо хаҡта барҙы.– 2030 йылға Рәсәй иген етештереүҙе 130 миллион тоннаға еткерергә тейеш, был илдә һәр кешегә яҡынса берәр тонна тура килә тигән һүҙ. Кукуруз үҫтермәйенсә тороп беҙ уңышҡа өлгәшә алмаясаҡбыҙ, – тине Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының үҫемлекселек һәм үҫемлектәрҙе механизациялау, химик эшкәртеү, һаҡлау буйынса департаменты директоры Петр Чекмарев. – Уға алмаш культура юҡ. Был осорға кукурузды игенгә етештереүҙе 25 миллион тоннаға еткереү шарт.Бөгөн Рәсәй донъяла кукуруз үҫтереү буйынса 12-се урынды биләй. Һуңғы биш йылда ғына был культураны үҫтереү биш тапҡырға арттырылды.Белгестәр әйтеүенсә, кукуруз ҡоролоҡло йылдарҙа ла бирешеп бармауы менән отошло. Хатта быйыл республикала башҡа иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар гектарынан уртаса егерме центнер самаһы уңыш биргәндә, кукуруздыҡы илленән ашып киткән. Ҡыҫҡаһы, Башҡортостан игенселәре кукуруздың табышлы үҫемлек икәнлеген аңлап өлгөрҙө. Уны уңайлы тәбиғәт шарттарында игенгә йыйып булһа, йыл насар килһә, силос өсөн дә файҙаланырға була. Бығаса ул башлыса мал аҙығы өсөн үҫтерелһә, былтырғы йылдан иген итеүгә етди иғтибар бирелә, сөнки малсылыҡ, ҡошсолоҡ һәм сусҡасылыҡ өсөн файҙалы аҙыҡ етештереүгә ҡулай ул. Малсылыҡта юғары һөҙөмтәгә өлгәшеү, һөт күләмен арттырыу йәһәтенән дә уның әһәмиәте ҙур.Бөгөн республикала силос өсөн кукуруз сәсеүлектәре 71 мең гектар майҙанды тәшкил итә. Былтыр иген өсөн 18 мең гектар майҙанда сәселһә, быйыл 23 меңгә етте. Алдағы йылдарҙа был һанды тағы ла арттырыу бурысы ҡуйыла. Мәҫәлән, силосҡа – 150 мең, ашлыҡҡа 50 мең гектарға еткереләсәк тип күҙаллана. Әлбиттә, уны үҫтереү, йыйыу өсөн махсус техниканың булыуы шарт. Был юҫыҡта республика етәкселеге хужалыҡтарға иген таҙартыу, киптереү ҡоролмалары, сәсеү, йыйыу машиналары алыу өсөн ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер.Орлоҡ. Әлбиттә, барлыҡ эшмәкәрлекте фән менән бергә алып барғанда ғына ниндәйҙер һөҙөмтә, уңыш көтөргә мөмкин. Рәсәйҙең кукуруз һәм көнбағыш орлоғо етештереүсе селекционерҙары менән тығыҙ бәйләнеш булдырылыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Бөгөн сәсеү эштәренә тотонған һәр игенсе ошо өлкәгә төп иғтибарҙы бүлергә тейеш. Юғиһә ҡайҙандыр орлоҡ алып, әллә күпме аҡса түгеп, тишек кәмәгә ултырғандар ҙа юҡ түгел. Петр Чекмарев был йәһәттән уяу булырға саҡырҙы. Мәҫәлән, был юҫыҡта селекция эше уңышлы алып барылған Краснодар крайының “Кубань” кукуруз орлоғо етештереү заводы, “Агроплазма” селекция-орлоҡсолоҡ компанияһы менән хеҙмәттәшлек итеү отошло буласағын билдәләне.Хәҙер сит илдәрҙекенән ҡайтыш булмаған орлоҡто илдең көньяғында ғына түгел, башҡа төбәктәрҙә, шул иҫәптән Волга буйы федераль округында ла үҫтерергә мөмкин. Быға сарала ҡатнашҡандар үҙҙәре шаһит булды. Райондың Калинин исемендәге хужалығында кукуруздың һәм көнбағыштың ситтән килтерелгән, шулай уҡ үҙебеҙҙең 120 гибриды һәм сорты сәселгәйне. Иген өсөн үҙебеҙҙең орлоҡтар һәйбәт һөҙөмтә күрһәтте, ә силос алыу өсөн импорт орлоғонан да артып китте.Илдә яҡын йылдарҙа көнбағыш етештереүҙе 15 миллион тоннаға еткереү күҙаллана. Был юҫыҡта ла белгестәр импорт орлоҡтан бәйлелектән ҡотолоп, үҙебеҙҙең селекционерҙар уйлап сығарғанды әүҙемерәк ҡулланырға саҡырҙы. Бөтә технологияларҙы, урындағы климат үҙенсәлеген теүәл үтәп, ваҡытында минераль ашламалар индергәндә, бына тигән уңыш алырға мөмкин. Йәнә селекция эшенә йәштәрҙе йәлеп итеү, уларҙың белемен арттырыу, фән әһелдәренә дәртләндереү саралары ҡулланыу зарурлығы ла көн үҙәгендә булырға тейеш.Кукуруз... Алтмыш йылдан һуң Рәсәй Хөкүмәте йәнә кукурузды иҫкә төшөрҙө. “Хрущевтың ҡарары дөрөҫ булған. Әммә уйлап эш итергә, элекке кеүек бөтә баҫыуҙарҙы кукуруз менән ҡаплап алырға түгел, ә уңыш бирерҙәй төбәктәрҙе һайларға кәрәк, сөнки ит һәм һөт етештереүҙә уның файҙаһы ҙур”, – тине Рәсәй ауыл хужалығы министры Александр Ткачев бер сығышында.Өлкән быуындың, кукуруз икмәген, колбасаһын ашай торғайныҡ, тигәне хәтерҙә уйылып ҡалған. Ысынлап та, уҙған быуат урталарында СССР-ҙа кукуруз “биҙгәге” башлана. 1956 йылда Мәскәүҙә кукуруз буйынса Бөтә Союз семинары үтә. Хрущев уны илде туйҙырасаҡ икенсе икмәк тип рәсми рәүештә иғлан итә. “Иптәштәр, кукуруз – колхозсыларҙың ҡулындағы танк. Ул беҙгә аҙыҡ-түлек өлкәһендәге көрсөктө йырып сығырға ярҙам итәсәк”, – тип сығыш яһай ул саҡта генераль секретарь һәм был культураны Ҡаҙағстандан Таймырға ҡәҙәр сәсергә кәрәклеген әйтә.СССР-ҙа кукуруз сәсеүлектәре 1954 йылда 3,5 миллион гектар тәшкил итһә, 1960 йылға ул 28 миллион гектарға, йәғни үҙләштерелгән сиҙәм ерҙәр күләменә етергә тейеш була. Днепропетровскиҙа һалҡынға сыҙамлы сорттар уйлап табыу өсөн Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институты ойошторола. Селекция эшенә һәм агротехник сараларға илдең вуздары, Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһы ғалимдары йәлеп ителә.Өҫтән команда булғас, яҡшы булып күренеү өсөн ниндәй генә аҙымға бармайҙар. Хатта арыш, бойҙай үҫтергән иң уңдырышлы ерҙәргә лә кукуруз сәсеп бөтәләр. Климатҡа ла, уны эшкәртеү өсөн ауыл хужалығы инфраструктураһының булыу-булмауына ла ҡарамайҙар. Был эшкә комсомолдар дәррәү күтәрелә. Ҡайһы бер урындарҙа хатта уны “комсомол культураһы” тип тә ебәрәләр. Мәктәп һайын уҡыусылар бригадаһы төҙөлә, биология дәрестәрендә улар яңы үҫемлекте ныҡлап өйрәнә, йәйен баҫыуҙарҙа практика үтә. Әлбиттә, күпте күргән өлкәндәр быға шикләнеп тә ҡарай.Был осорҙа күпләп ултыртыу өсөн һалҡынға сыҙамлы орлоҡ булмай. Ҡара тупраҡһыҙ ерҙәргә йылылыҡ яратҡан “молдавия” сорттарын сәсәләр, һуңғараҡ насар сифатлы сит ил орлоҡтарын да бураҙнаға һала башлайҙар. Бары Украинала, Молдавияла, Төньяҡ Кавказда ғына Американан алынған сорттарҙы ҡулланалар.1956 йылда Үҙәк Комитеттың беренсе секретары Никита Хрущев ит һәм һөт ризыҡтары етештереү буйынса “Американы ҡыуып етергә һәм уҙып китергә” тигән саҡырыу менән сығыш яһай. Тиҙ һәм шәп уңыш бирә торған кукуруз сәсеүлектәрен бығаса булмағанса арттырыу тәҡдим ителә. 1957 – 1959 йылдарҙа техник һәм мал аҙығы культуралары иҫәбенә кукуруз баҫыуҙары яҡынса утыҙ процентҡа арттырыла. Бер аҙҙан “баҫыу батшаһы” бөтә илде баҫып ала. Бер нисә йылдан Хрущев АҠШ-тың Айова штатында билдәле фермерҙың баҫыуында була. Рокууэл Гарста әфәнде юғары уңышлы гибрид кукурузы үҫтергән. Ил башлығы АҠШ тәжрибәһен ҡулланырға саҡыра. 1959 йылдан кукуруз баҫыуҙары йылдам арта. Әгәр 1956 йылда 18 миллион гектар тәшкил итһә, 1962 йылда 37 миллионға етә ул. Хатта йылылыҡ яратҡан һәм емешләнә алмаған үҫемлекте Вологда өлкәһенә ҡәҙәр төньяҡ төбәктәрҙә лә үҫтерәләр. Мәҫәлән, 1953 – 1960 йылдарҙа ғына Көнбайыш Себерҙә кукуруз сәсеүлектәре 2,1 мең гектарҙан 1,6 миллион гектарға тиклем еткерелә. Әйткәндәй, һан сифатты арттырмаған – игенгә был осорҙа уртаса 7,2 мең гектар ғына ҡалдырыла. Уңыш та түбән була – гектарынан 7,5 центнер ғына тәшкил итә. Мал аҙығы өсөн үҫтерелгән кукуруз уңышы, әлбиттә, һәйбәтерәк була: уңыш күләме дүрт тапҡырға арта, гектарынан 100 центнерға етә. Әммә ҡара тупраҡһыҙ ерҙә ғәҙәти күп йыллыҡ үләндән уңыш ике-өс тапҡырға ҡыйбатыраҡҡа төшә.Бер үк ваҡытта АҠШ-тан, Канаданан кукуруздың гибрид сорттары һатып алына, улар Төньяҡ Кавказда, Украинала, Молдавияла уңышлы үҫтерелә. Әлбиттә, үҙебеҙҙең сорттарға ҡарағанда илле процентҡа күберәк уңыш биреүе менән ота. Һөҙөмтәлә был төбәктәрҙә малсылыҡ нығына, уларҙы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү яҡшыра.Кукуруз икмәге, колбасаһы, таяҡсалары, киҫәксәләре барлыҡҡа килә. Ошо үҫемлеккә арналған фильмдар донъя күрә, йырҙар, шиғырҙар ижад ителә. 1956 йылда “Кукуруз” тигән айлыҡ журнал сыға башлай. Ул тулыһынса ошо культураға бағышлана.Әммә 1960 йылда, хаҡ артыу сәбәпле, Америка һәм Канаданың орлоғон һатып алыу туҡтатыла. Хәҙер Төньяҡ Америка технологияһы буйынса яҡшыртылған үҙебеҙҙең сорттарҙы сәсергә ҡарар итәләр. 1964 йылда сәсеүлектәрҙең күбеһе һәләк була, уңыш насарлана. Шулай итеп, алдан әҙерлекһеҙ башланған кампания тиҙҙән үҙен һиҙҙертә. Илдә икмәк өсөн иген етешмәй. Аҡ бойҙай икмәге күп төбәктәрҙә кәштәләрҙән юғала, ә ҡара икмәккә кукуруз, борсаҡ онон ҡушып бешерәләр. 1963 йылда СССР һуғыштан һуң тәүге тапҡыр игенде ситтән һатып ала. Әлбиттә, был культураны үҫтереүгә әҙерлек булмай тиерлек. Беренсенән, кукуруз йылы ярата, икенсенән, уны ашлау, туҡландырыу өсөн минераль матдәләр юҡ. Насар эшләүселәрҙе йыйылыштарҙа тикшерәләр, күп етәкселәрҙе вазифаһынан бушаталар, совхоз, колхоз рәйестәрен партиянан сығаралар.1964 йылда Леонид Брежнев власҡа килгәс, кукуруз үҫтереү тулыһынса тиерлек ҡыҫырыҡлана, хатта ҙур уңыш биргән төбәктәрҙә лә уның сәсеүлектәре бөтөрөлә. 70-се йылдарҙа ул Төньяҡ Кавказда ғына үҫтерелә. Шулай ҙа ошо культураның юғары уңышы уны үҫтереүҙең файҙалы икәненә дәлил була. 1980 – 1990 йылдарҙа кукурузды йәнә сәсә башлайҙар. Хәҙер инде ул иген өсөн ҡара тупраҡлы зонала, Урта Волга буйында, Көньяҡ Уралда, шулай уҡ Алыҫ Көнсығышта (Амур өлкәһе, Приханкай уйһыулығы) үҫтерелә.Әле Рәсәйҙә кукуруз 4 миллион гектар майҙанда үҫтерелһә, шуның 2,5 миллион гектары игенгә китә, 1,54 миллионы силосҡа һалына. Киләсәктә сәсеүлектәрҙе арттырыу өсөн сифатлы орлоҡ мәсьәләһен хәл итергә кәрәк.Бөгөн 50 мең тонна орлоҡ үҙебеҙҙеке булһа, 34 меңе ситтән алына. Әлбиттә, киләсәктә кукуруз крахмалы етештереү йәһәтенән дә ҙур эш тора, сөнки был йүнәлеш бөтөнләй үҫешмәгән. Йәнә кукуруздың үҙен генә түгел, уны эшкәртеп һатыу буйынса ла өйрәнәһе бар. Бөгөн илдә 24 кукуруз заводы 60 мең тоннаға ҡәҙәр орлоҡ етештерә. Уларҙы яңыртып ҡорғанда, был һанды 90 мең тоннаға тиклем еткерергә мөмкин. Бынан тыш, 25 миллион тонна самаһы кукуруз алыу өсөн йәнә өҫтәмә рәүештә 2 миллиард һумлыҡ 3,4 мең сәскес, 51 миллиард һумлыҡ 8,5 мең комбайн һатып алырға кәрәк буласаҡ. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23751-ni-ss-shuny-uryry.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/243f32754c40d8df5e28228c0eb1b8ef52c3981e9a6fb9ff1b97b8ed329e95ab.json | [
"Үкенескә ҡаршы, был йылдарҙа туйындырыусы ер хужаһыҙға әүерелде. Мәҫәлән, һуңғы ун биш йылда сәсеүлектәр майҙаны 15 миллион гектарға кәмене. Ә ун йыл самаһы ташландыҡ ятҡан һөрөнтө ерҙең артабан ауыл хужалығы эшмәкәрлеге өсөн яраҡһыҙ булыуы һәр кемгә мәғлүм. Ер-әсә эшкәртелеп, уңыш биреп, халҡын туйҙырғанда ғы... |
[] | 2016-09-20 01:29:18+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Килемдәрҙең кәмеүе, хаҡтарҙың күтәрелеүе халыҡты ғаилә ҡаҙнаһына һаҡсылыраҡ ҡарарға мәжбүр итә. Һуңғы ун йыл эсендә шәхси финанстарға дөрөҫ идара итеү мәсьәләһе менән ҡыҙыҡһыныусылар араһынд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23684-nisek-asyllya-yrnerg.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289654_2-2.jpg | ru | null | Нисек һаҡсыллыҡҡа өйрәнергә? | null | null | bashgazet.ru | 1. Быға күнегеү һис тә ҡыйын түгел. Бөтәбеҙ ҙә ҡасандыр уҡырға, яҙырға, төрлө эш башҡарырға өйрәнгән бит. Тәүҙә ауырыраҡ була, аҙаҡ иҫәп-хисап көндәлек ғәмәлдәрҙең береһенә әүерелеп китә. Тотаһың да теркәй башлайһың килемдәрҙе, сығымдарҙы...2. Иҫәп алып барыу өсөн блокнот, дәфтәр йөрөтөү мотлаҡ түгел. Ноутбук, хатта кеҫә телефоны ла ярҙамға килә ала. Һуңғыһы бигерәк тә уңайлы: яҙырға ла, ҡайһы бер тауарҙарҙың хаҡын фотоға төшөрөргә лә мөмкин.3. Үҙенә күрә бер диета инде. Күпме аҡса эшләп табыуыңды һәм уның ни саҡлыһын нимәгә сарыф итеүеңде белеп торғас, кәрәген һәм артығын айырырға өйрәнәһең. Спортта ла шулайыраҡ бит: шәхси ҡаҙаныштарҙы көн дә теркәп барыу анализларға форсат тыуҙыра, дәртләндерә, сәмләндерә.4. Ҡулға аҡса килеп эләгеү менән уның 10 процентын һаҡлауға һалып ҡуйырға күнегегеҙ. Күп түгел, тиерһегеҙ, әммә шулай тойола ғына. Ғөмүмән, беҙҙең күбебеҙ керем-сығымын һанамай, шунлыҡтан, Бөтә донъя банкының докладында әйтелгәнсә, “Рәсәй граждандарының кеҫәһендәге аҡсаның 30 проценты эҙһеҙ юғала”.5. Күп тигәндә ике-өс айҙан үҙегеҙҙең ихтыяжығыҙ тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәткә эйә булырһығыҙ. Белгестәр иҫәпләүенсә, күптәрҙең ғаилә бюджетының 20 проценты самаһы зыянлы аҙыҡ-түлеккә тотонола. Шул уҡ ваҡытта барыбыҙ ҙа: “Һаулыҡ – ҙур байлыҡ”, – ти бит әле. Һандар шуны күрһәтә: уртаса хәлдәге ғаиләлә айлыҡ аҡсаның 5 проценты ғына һаулыҡты ҡайғыртыуға китә, ә алкоголле эсемлектәргә, ял итеүгә, күңел асыуға – 6-шар процент.6. Һаҡланманы бер нисә маҡсатҡа тип бүлгеләргә мөмкин. Мәҫәлән, эшһеҙ ҡалған осраҡта осто осҡа ялғар өсөн, бизнес асыуға, йортто төҙөкләндереүгә, машина һатып алыуға, балаларҙы уҡытыуға...7. Долларҙың, евроның ҡиммәтләнеүе һымаҡ донъя кимәлендәге яңылыҡтарға әллә ни иғтибар итергә ярамай. Һеҙҙең өсөн иң мөһиме – ғаилә иҡтисады. Хаҡтары артҡан, көрсөк халыҡты алҡымынан алған осраҡта ни эшләргә, ауырлыҡтарҙы нисек итеп еңелерәк йырып сығырға – бына шул һорауға дөрөҫ яуап табырға тырышығыҙ. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23684-nisek-asyllya-yrnerg.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7aaf5991891fc65f39df482db3d398d8585d38e728027336618dc3a6cc2f73d1.json | [
"1. Быға күнегеү һис тә ҡыйын түгел. Бөтәбеҙ ҙә ҡасандыр уҡырға, яҙырға, төрлө эш башҡарырға өйрәнгән бит. Тәүҙә ауырыраҡ була, аҙаҡ иҫәп-хисап көндәлек ғәмәлдәрҙең береһенә әүерелеп китә. Тотаһың да теркәй башлайһың килемдәрҙе, сығымдарҙы...2. Иҫәп алып барыу өсөн блокнот, дәфтәр йөрөтөү мотлаҡ түгел. Ноутбук, хат... |
[] | 2016-09-20 21:29:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ХХ һәм ХХI быуаттар арауығындағы күсеш ниндәйҙер боролоштар, ҡатмарлылыҡтар, аңлашылмаусанлыҡтар, юғалтыуҙар менән бәйле. Йәмғиәттә барған төрлө кире үҙгәрештәр милли үҙбилдәләнеш, рухи тәр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23715-il-inlre-en-ishetbeme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378044_dil_1558.jpg | ru | null | Ил инәләре һүҙен ишетәбеҙме? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23715-il-inlre-en-ishetbeme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a6162448a67c958239693b2534c99fdf418c930ff767b680cf4c25bf3bff0af9.json | [
"Ил инәләре һүҙен ишетәбеҙме?",
"ХХ һәм ХХI быуаттар арауығындағы күсеш ниндәйҙер боролоштар, ҡатмарлылыҡтар, аңлашылмаусанлыҡтар, юғалтыуҙар менән бәйле. Йәмғиәттә барған төрлө кире үҙгәрештәр милли үҙбилдәләнеш, рухи тәр"
] |
[] | 2016-09-26 21:58:16+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күрше республикалар һәм өлкәләрҙә, иркен илебеҙҙең әллә ҡайһы төбәктәрендә көн итеп тә, бер мәл атай-олатайҙарыбыҙҙың төп төбәге булған Башҡортостанға йөрәкһеп ынтылыуҙы, әлбиттә, аңларға бу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23769-tormoshonda-millt-yamyshy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893878_5-1-kalmantaev.jpeg | ru | null | Тормошонда - милләт яҙмышы | null | null | bashgazet.ru | Туҡ буйҡайының, ай, ҡамышынҠамсылар уҡ итеп үрәйем.Сит илдәргә сығып күп йөрөнөм,Үҙ илемә ҡайтып үләйем.Туҡ йылғаһы, мәғлүм булыуынса, Ырымбур өлкәһендә ағып барып, Һамарға ҡойған тарихи йылға. Юғарыла килтерелгән һағышлы йырҙың яңғыраш алыуына байтаҡ ҡына ир-егеттәрҙең, яҙмышҡа буйһоноп, донъя гиҙергә мәжбүр булыуы һәм ата-бабалар еренең ҡөҙрәтле тартыу көсөнөң һәр даим һаҡланыуы сәбәпселер. Ысынлап та, әҙәм балаһын оҙон сәфәрҙәргә һәм алыҫ тарафтарға ул үҙе лә айышына төшөнмәҫтәй көстәр тарта. Хәйер, Чолман аръяғындағы ғына Татарстан менән Һаҡмар, Яйыҡ ярҙарындағы Ырымбур яғын алыҫ донъя тип иҫәпләргә ярай микән? Ҡазан, Ырымбур тип сыҡһаң, һәр яҡҡа ла юл таҡыр. Башҡорт илен Ырымбурҙан да, Татарстандан да һис ҡасан межа бағаналары ла, сик һыҙығы ла айырып тормаған. Әгәр беҙ Башҡортостан йә Ырымбур яғы тип һөйләйбеҙ икән, ошо виртуаль биләмәләрҙә ғүмер баҡый мосафирҙар, мөғәллимдәр, ғалимдар, һөнәрселәр йөрөп торған. Сөнки донъя көтөр еребеҙ, һыулар һыуыбыҙ, һулар һауабыҙ уртаҡ, улар кемдер тарафынан кәртәләнмәй ҙә, сикләнмәй ҙә.Бәхеткә күрә, миңә Ырымбурҙа тыуып үҫеп, Башҡортостанға килеп ҡанат киргән байтаҡ кеше менән танышыу насип булды. Йәнә лә шәхсән күрешкәндәрҙән ишетеп белгәндәр күберәк инде. Далалар иленән Көньяҡ Урал армыттарына тиклемге араны яҙыусылар Сәғит Агиш, Ғабдулла Амантай, данлыҡлы комиссар-кавалерист, аҙағыраҡ күп йылдар республика мәғариф министры булып эшләгән Сәғит Әлибаев ҡына үтмәгән. Башҡорт шағирҙарының әҫәрҙәрен руссалаштырған талантлы егет Дим Дәминев та ошо яҡтан ине. Ә инде күренекле журналист, публицист, ҡәләмдәшем Мәргән Мырҙабәков, ғөмүмән, йөрәгемдә урынды ғүмере тамамланғансы алды. Шуға күрә әлеге яҙмаларымдың уртаһында булырға тейешле шәхес тураһында һүҙгә күсеүҙән алда Мәргән Әхмәт улының “Советская Россия”ның үҙ хәбәрсеһе” тигән китабынан бер өҙөк килтерәйем.“Ырымбур яғында минең булмаған урыным ҡалмағандыр. Өлкәнең географияһын, юлдарын, ҡалаларын һәм ауылдарын, предприятиеларын һәм төҙөлөштәрен, колхоздарын һәм совхоздарын бик яҡшы беләм, күп телле, үҙенсәлекле ошо төбәктең кешеләрен, тарихын, мәҙәниәтен белә торғайным. Бында яртылаш ҡаҙаҡ, яртылаш мужик сығышлы рустар, боронғо көн иткән урындарында өйкөм-өйкөм генә һаҡланып ҡалған башҡорттар, Тамбов һәм Пенза губерналарынан крайҙы Рәсәй колонизациялаған саҡта күсенеп ултырған Ҡазан татарҙары менән мишәрҙәр, килмешәк мордва менән алмандар, Урал йылғаһының көньяҡ ярында төпләнгән ҡаҙаҡтар йәшәй”.Шуныһы ғәжәпләнерлек: күп милләтле Башҡортостанда һәм башҡорттоң төп төйәгендә йәшәп тә, беҙ тирә-яҡ милли мөхит, халҡыбыҙҙың ошо мөхиттәге урыны, уны ҡәҙерләү кәрәклеге тураһында тәрән уйланып та бармайбыҙ шикелле. Бөгөнгө тормошобоҙҙо баһалар һәм алдағы көнитмешебеҙҙе самалар өсөн, әйтәйек, былар мөһим бит инде. Тарих фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университеты доценты Нурислам Ҡалмантаев ошо ябай ғына хәҡиҡәтте, шәт, күптәребеҙҙән алдараҡ аңлағандыр. Ғөмүмән, ҡусты ғилми хеҙмәттәрен төрлө төбәктәрҙә йәшәгән башҡорт ырыуҙары тарихының дөйөм нигеҙҙә таяныуына инанып яҙа. Бөгөн ил ағаһы йәшенә еткән уҙамандың эшләгәндәре тураһында гәзит мәҡәләһендә бәйән итергә маташыу — баймабашлыҡ та, мәғәнәһеҙлек тә. Нурислам ғүмеренең йылдарын елгә елгәрмәгән, бәлки тыуған төбәгендә башҡара башлаған уй-ниәттәрен Оло Башҡортостанда бойомға ашырыу әмәлен тапҡан.Ҡалмантаев-ғалимға һарысайҙың тәүге көндәрендә 50 йәш тулды. Әммә ошо юбиляр тураһында һүҙҙе дауам итерҙән алда ысын мәғәнәһендә олуғ юбиляр хаҡында әйтеүҙән тыйылмайыҡ. Бының сәбәбе шунда: быйылғы буранайҙа Нурисламдың атаһы Мирхәйҙәр Дәүләтғәли улының тыуыуына 100 йыл тулды. Атайсалы – Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл гвардия районының Үрге Ильяс ауылы. Раҫлауҙарынса, уның олатаһы, хәлле генә кеше, ни сәбәптәндер ер-һыуын ҡалдырып Урта Азия яҡтарына сығып киткән икән. Мирхәйҙәр иһә әсәһе янында йәшәгән. Тәүҙә мәҙрәсәлә уҡыған, артабан белемен Каруанһарайҙа урынлашҡан Башҡорт педагогия техникумында киңәйткән. Мәргән Мырҙабәковтың хәтерләүенсә, ошо техникумға “Башҡорт халҡының мәғрифәт һарайы” тигән алтаҡта эленгән булған. Ә техникум директоры – әлеге мәшһүр Сәғит Рәхмәт улы Әлибаев. Каруанһарайҙа уҡыған йылдары, һабаҡташтары тураһында йыш, мауыҡтырғыс итеп һөйләй торғайны. Их, шуларҙы яҙып алһамсы”, – тип һөйләй хәҙер Нурислам Мирхәйҙәр улы. Аҡылыбыҙға һил һуңлабыраҡ инә шул. Бына мин дә атайым яғынан яҡын туғаным, Шафиҡ Әминев-Тамъяни апаның халыҡ телендә йөрөгән шиғырҙарын ваҡытында ҡағыҙға төшөрөргә сула тапмауыма әле булһа әсе үкенәм. Мирхәйҙәр ағай – Ырымбурҙағы Башҡорт педтехникумының ябылыуына шаһит булған кеше. Уҡыусылар, мөғәллимдәр ошондай хилаф эш айҡанлы ризаһыҙлыҡ белдереп ҡараһа ла, ябай кешеләрҙең һүҙе хакимдарҙың ҡолағына ҡасан салынғаны бар?Ә ҡыҫҡаса әйткәндә, Мирхәйҙәр ағай һоҡланырлыҡ уҡымышлы кеше булған. Өй тулы китап, ишек һәр кемгә асыҡ — кил, тыңла, уҡы. Ғилемгә кешенең йәне лә, ҡаны ла тартыуы мөһим. Баҡтиһәң, Ҡалмантаевтар дворян сословиеһына, заманында хәлле ҡатламға ҡараған икән. Тамырҙары икенсе сығанаҡтан һут алған кешеләргә, улар ил өсөн ни тиклем генә хеҙмәттәр һалмаһын, ситләтеп ҡарау замандарын да баштан үткәрҙек.Оҙон тәбәрәккә төштө был, тип тиргәһәгеҙ ҙә, Нурисламдың әсәһе тураһында һүҙ әйтмәй ҡалыр хәл юҡ. Минзәйрә Дауыт ҡыҙы Ҡалмантаева донъяға Һамар губернаһы Йомран-Табын улусы Быҙаулыҡ өйәҙенең Тәңес ауылында (хәҙер Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл гвардия районының Үрге Ильяс ауылы тип атала) күҙен асҡан. Дауыт ҡарт та хәллеләр затынан булған бит. Колхозлашыу ғәләмәте башланғас, Минзәйрә апайҙар Урта Азияға сығып киткән. Ҡарағалпаҡтың төп ҡалаһы Нөкөстә лә йәшәп алырға тура килгән. Ләкин, тыуған ер тартып, атайсалға әйләнеп ҡайтҡандар.Минзәйрә Дауыт ҡыҙының яҙмышы, әйткәндәй, ҡатмарлыраҡ. Бөйөк Ватан һуғышы башланып, 1942 йылдың авгусында уны армияға саҡырып алғандар. Ленинград фронты, Балтик буйы, Венгрия – хаяһыҙ фронт юлдарын хәҙер һанап ҡына ултырыу ҙа тетрәндерә. 1945 йылдың октябрендә ҡаһарман башҡорт ҡыҙы, күкрәген орден-миҙалдар менән балҡытып, илгә ҡайтып төшкән.Һүҙҙе ғалим Нурислам Ҡалмантаевҡа арнарға ниәтләп башланым да әллә ҡайһы далаларға сығып киттем түгелме һуң? Бәлки, ата-әсәһе тураһында әйткәндәр ҡайһылыр дәрәжәлә уның булмышына ла бер һыҙат рәүешендә яталыр?Бала саҡтың хәтере ташҡа соҡоп яҙылған кеүек ныҡлы була. Нурислам да туғандарын, белем юлынан тәүге аҙымдарын атлатҡан мәктәбен, мөғәллимдәрен эскерһеҙ кешеләрҙә генә күренә торған бер ҡатлылыҡ менән иҫенә ала. Күрше Урта Ильяста һигеҙ йыллыҡ мәктәп ябылғас, уның тиҫтерҙәре район үҙәге Плешановоға йөрөп уҡырға мәжбүр була. Үҙем дә шундайыраҡ яҙмышҡа юлыҡҡас, Нурисламдарға төшкән яфаны ҡабаттан үҙем кисергәндәй тойҙом. Ошондай саҡтарҙа мәктәпкә йөрөп уҡыу ауырлығын мөғәллимдәрҙең илтифатлы үә мәрхәмәтле булыуы ғына еңеләйткәндәй. Нурислам башҡорт балаларына бик ихлас мөғәмәләлә булған мәктәп директоры Борис Владимирович Левшинды рәхмәтле хәтергә ала. Алыҫ сәфәрҙәргә йөрөгән карап капитаны Ырымбур яҡтарындағы ҡыҙға өйләнгән икән, шуғалыр бында төпләнгәндәр. Левшин тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәндәрен уҡытҡан һәм, Нурисламдың фекеренсә, тарих буйынса уны бүтәндәргә өлгө итеп ҡуйыр булған. Булыр бала – бишектән тигәндәй, тарихсы-ғалимдың ошо йүнәлештәге һәләте мәктәптән үк күренә башлаған.Маҡсатыңды алға ҡуйһаң, уға өлгәшеү өсөн бер әмәлен барыбер табаһың. Ырымбур төбәгенең бик күп егет һәм ҡыҙҙары Башҡортостанға, айырым алғанда, Өфөгә килеп, үҙенең оло тормошҡа һуҡмағын һалған. Ә Башҡорт дәүләт университетында тарихсы-ғалимдар ҡоро әүәл-әүәлдән ныҡ булды. Нурислам Мирхәйҙәр улына оло тарихсылар – хәҙер инде мәрхүм Билал Хәмит улы Юлдашбаев, Рим Зәйнәғәбит улы Йәнғужин, шулай уҡ Ирек Ғайса улы Аҡмановтарҙан күп йәһәттән һабаҡ алыу бәхете насип булған. “ХХ быуат башында Башҡортостанда милли мәсьәлә” тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҙырға тотонғас, йәш ғалимдың ғилми етәксеһе йәнә лә профессор Юлдашбаев булған. Әле лә көнүҙәк яңғыраған теманы Ҡазан университетында яҡлаған саҡта ғилми советҡа ҙур ғалим, Татарстандағы күренекле йәмәғәт эшмәкәре профессор Индус Раззаҡ улы Таһиров етәкселек иткән.Профессор Таһировтың йәмәғәт эшмәкәре лә булыуын тиктәҫкә генә айырып әйтмәйем. Фән, дөйөм ижтимағи процестан айырылып, үҙе генә йәшәй алмай. “Фән ярҙамында, көс-маҙар ҡулланмай ғына, һәүетемсә, әммә тәүәккәл рәүештә хөрәфәттәр, уйҙырмалар һәм хаталар алып ташлана, ә өлгәшелгән хәҡиҡәтте артабан үҫеү азатлығын, уртаҡ хөрлөктө һәм эске иркенлекте һаҡлап ҡалыуға өлгәшелә”. Был бөйөк Дмитрий Михайлович Менделеевтың фекере һәм уның хаҡлы булыуы шик тыуҙырмай.Нурислам Мирхәйҙәр улы ғүмеренең үренә лә күтәрелеп етмәгән. Бер мәл шул бейеклеккә аяҡ баҫһа, ғалим кеше мөмкинлектәренең Ырымбур далалары кеүек сикһеҙ, маҡсаттарының Урал сусаҡтары һымаҡ юғары икәнлегенә тағы бер ышаныр әле. Ошо юлынан, ғаилә бәхетенән, халҡының хөрмәтенән яҙлыға күрмәһен. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23769-tormoshonda-millt-yamyshy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c1712117a1b744bdacd79988737212fc032cce21ff1ebe0746c2ee3669caa59b.json | [
"Туҡ буйҡайының, ай, ҡамышынҠамсылар уҡ итеп үрәйем.Сит илдәргә сығып күп йөрөнөм,Үҙ илемә ҡайтып үләйем.Туҡ йылғаһы, мәғлүм булыуынса, Ырымбур өлкәһендә ағып барып, Һамарға ҡойған тарихи йылға. Юғарыла килтерелгән һағышлы йырҙың яңғыраш алыуына байтаҡ ҡына ир-егеттәрҙең, яҙмышҡа буйһоноп, донъя гиҙергә мәжбүр булы... |
[] | 2016-09-16 13:29:25+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Башҡортостан” телерадиокомпанияһының “Тамыр” балалар телеканалы VIII Бөтә Рәсәй “СМИротворец-Волга” конкурсының төбәк этабында еңеүселәр рәтенә сыҡты. “Был – беҙ” тапшырыуҙар циклы “Балала | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23652-yn-eese-tamyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945366_16-2.jpg | ru | null | Йәнә еңеүсе “Тамыр”! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23652-yn-eese-tamyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d51fa4c413302014c7630d85c4e566470935be332d78508b37ad563966bd0666.json | [
"Йәнә еңеүсе “Тамыр”!",
"“Башҡортостан” телерадиокомпанияһының “Тамыр” балалар телеканалы VIII Бөтә Рәсәй “СМИротворец-Волга” конкурсының төбәк этабында еңеүселәр рәтенә сыҡты. “Был – беҙ” тапшырыуҙар циклы “Балала"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡыйғы районының Түбәнге Ҡыйғы ауылында Зөфәр Йосоп улы Садиҡовты хәтерләмәгән кеше юҡтыр. Киномеханик һөнәренә мөкиббән бирелгән намыҫлы хеҙмәткәр ине ул. Зөфәр ағайҙың баҡыйлыҡҡа күсеүенә у | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23706-drr-aylyr-inek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375651_3-1-zufar-sadikov.jpg | ru | null | Дәррәү ағылыр инек... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23706-drr-aylyr-inek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/82730d2bfea35730dc2eaf0e1a9b307ea7d389f706e25d43fb7a652fd4ffc4ee.json | [
"Дәррәү ағылыр инек...",
"Ҡыйғы районының Түбәнге Ҡыйғы ауылында Зөфәр Йосоп улы Садиҡовты хәтерләмәгән кеше юҡтыр. Киномеханик һөнәренә мөкиббән бирелгән намыҫлы хеҙмәткәр ине ул. Зөфәр ағайҙың баҡыйлыҡҡа күсеүенә у"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Иҡтисади көрсөк күптәрҙең кеҫәһенә “һуҡты”. Өҫтәмә килем тураһында кем генә уйланмай икән. Эш тәҡдим иткән сайттарҙың береһе тулы булмаған хеҙмәт көнө менән бер аҙ матди хәлде яҡшыртыу мөмки | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23811-telgn-ynen-tapan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153734_work.jpg | ru | null | Теләгән йүнен тапҡан | null | null | bashgazet.ru | Беренсе урында – водитель. Хатта көнө буйы эшләмәй, төрлө хеҙмәттәр күрһәтеп кенә лә айына 30 – 50 мең һум аҡса эшләп була икән. Унан телефон аша һатыу итеүселәр килә. Көнөнә дүрт-биш сәғәтлек мәшғүллек өсөн 20 мең һум түләйҙәр. Был ысул менән йыш ҡына студенттар матди хәлен яҡшырта икән. Өсөнсө урында – йөк ташыусылар. Тауар бушатып, айына 18 мең һумдан 25 меңгәсә аҡса эшләргә була.Йога буйынса инструктор, администраторҙар, төп эшенән тыш, ҡайҙалыр эшләп, 15 мең һумдан да кәм алмаясаҡ. Видеоблогер һәм аниматорҙар 10 мең һум самаһы аҡса эшләй.Был һандар ысынбарлыҡҡа тап киләме? Гәзит уҡыусыларҙан һорайыҡ.Илнур:– Тап килә. Төп эшемдән тыш, төндәрен такси хеҙмәтендә эшләйем. Артыҡ көс төшөрмәй генә инде. Ун кешене урын-еренә алып барһам, миңә етә. Ял көндәрендә оҙағыраҡ йөрөргә тырышам. Айына 15 мең һумлыҡ ипотека кредитын ҡапларға ошо аҡса тотонола.Резида:– Колледжда III курста уҡыйым. Студент кешегә аҡса бер ваҡытта ла етмәй ул. Былтыр белдереүҙәр таратыусы булып матди хәлемде яҡшырта инем. Быйыл телефон аша аҡса эшләү юлын таптым. Заказдар ҡабул итәм. Әйтелгән ваҡытҡа киләһең дә ҡушылғанды атҡараһың. Офис йылы, тышта тороу түгел инде. Айына биш мең һум эшләһәм дә күңелем була. Атай-әсәйҙән аҡса һорамаҫҡа тырышам.Алһыу:– БДПУ-ла IV курста уҡыйым. Әхирәттәрем менән балалар байрамдары үткәрәбеҙ. Йәнһүрәт геройҙары костюмдарын тектек. Бер байрам өсөн 10 мең һум аҡса һорайбыҙ. Был аҡсаға бәләкәстәр өсөн шарҙар, бүләктәр алына әле. Өсөбөҙгә өсөшәр мең эшләйбеҙ бер байрамдан. Айына дүрт-биш сара тура килә.Римма:– Декрет ялында ултырам. Аҡса етеңкерәмәй. Ҡасандыр бейеү менән ныҡлап шөғөлләнә инем. Был һөнәр ярап ҡалды. Эргәләге мәҙәниәт йорто менән һөйләшеп, бәләкәстәр өсөн бейеү түңәрәге астым. Таныштарым һорауы буйынса аэробикаға тотондом. Бәләкәстәр бер дәрес өсөн 100 һум түләй, өлкәндәрҙән 150 һум алам.Альберт:– Хаҡлы ялға сыҡтым. Өйҙә ултырғы килмәй. Эргәләге магазинға йөк ташыусы булып урынлаштым. Кискеһен ике-өс сәғәткә барып ҡайтам. Әбей ҡәнәғәт, сөнки эш хаҡы коммуналь хеҙмәттәргә түләүгә ярап ҡала. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23811-telgn-ynen-tapan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/be4bf837c757aef6165739491b1754c8005b2454b318352e7a5afb3c04c7889b.json | [
"Беренсе урында – водитель. Хатта көнө буйы эшләмәй, төрлө хеҙмәттәр күрһәтеп кенә лә айына 30 – 50 мең һум аҡса эшләп була икән. Унан телефон аша һатыу итеүселәр килә. Көнөнә дүрт-биш сәғәтлек мәшғүллек өсөн 20 мең һум түләйҙәр. Был ысул менән йыш ҡына студенттар матди хәлен яҡшырта икән. Өсөнсө урында – йөк таш... |
[] | 2016-09-19 09:28:34+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. Биш округта һайлаусылар “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы кандидаттарына өҫтөнлө | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23658-ber-mandatly-alty-okrugta-aylaua-47-kandidat-atnashty.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272432_2.jpg | ru | null | Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23658-ber-mandatly-alty-okrugta-aylaua-47-kandidat-atnashty.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3d1dedb17598de0ddde5968b753acaca0e5e243216766e58a3a7754c3312f4e8.json | [
"Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.",
"Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. Биш округта һайлаусылар “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы кандидаттарына өҫтөнлө"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Илебеҙҙә алтмыш йәшкә артылғандар, етмешен ваҡлаған инәй-бабайҙар, һикһәндә лә йөрәк дәрте һүнмәгән оло быуын вәкилдәренең көнитмеше нисек? Өлкән йәштәге кешеләрҙең абруйы бармы бөгөн? Быуын | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23824-ksh-orap-fatihalar-alyp.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155282_16-2.jpg | ru | null | Кәңәш һорап, фатихалар алып... | null | null | bashgazet.ru | – Оло быуын һәм ғилемгә ынтылыш, оло быуын һәм дин... Ошо хаҡта нимә әйтә алаһығыҙ?– Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм барыбыҙға өлкәндәрҙе хөрмәт итергә һәм балаларҙы яратырға ҡушты. Беҙ, йәштәргә, оло быуын һәр саҡ үрнәк булып тора. Борон-борондан халҡыбыҙ ниндәйҙер эш башлағанда өлкәндәр фекеренә ҡолаҡ һалған, кәңәш алған, уларҙың һүҙе, йәштәрҙең көсө менән төрлө мәсьәләләр хәл ителгән.Оло кеше лә үҙ өҫтөндә эшләүҙе туҡтатмай. Бына мин шундай аҡһаҡалдарыбыҙҙы беләм, улар имам булып уҡыу йорттарында һабаҡ бирә. Пәйғәмбәребеҙ бишектән алып ләхеткә хәтлем белем алырға ҡушты. Был үҙ өҫтөңдә эшләү тигәнде аңлата. Шундай кешеләр бар, улар һис ҡасан үҙ өҫтәрендә эшләүҙе туҡтатмай һәм беҙгә үрнәк булып тора. Беҙ ҙә аҡһаҡал йәшендә күркәм хикмәтле, йәғни кешеләр ҡарап һоҡланып торорлоҡ, камил холоҡло аҡһаҡалдар булһаҡ ине. – Һуңғы йылдарҙа иманға килгән йәштәр күбәйә, ә өлкәндәр мәсеттәргә күп йөрөймө?– Әлбиттә, йөрөйҙәр, әлхәмдуллиләһ. Беҙҙең имамдарыбыҙҙың һикһән проценты – оло кешеләр, райондарҙағы мәсеттәрҙең эшмәкәрлеге тулыһынса тиерлек улар иңендә ята. Уларға эш хаҡы түләнмәй. Ошоға бәйле заман йәштәренә бигерәк тә ауыл мәсеттәрендә эшләү ауырыраҡ, сөнки йәш егеттәр ғаилә ҡороп, балалар үҫтерә. Дини йәштәр ҡала еренә килеп, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергә мәжбүр. Шуға ла, оло йәштәге эшләп йөрөгән имамдарыбыҙ булмаһа, бөгөн беҙҙең хәл-торошобоҙ мөшкөл булыр ине.Мәҙрәсәгә уҡырға килеүселәр араһында дини белемгә ынтылған йәштәр күп, шуға ла беҙҙең байтаҡ мөғәллимдәребеҙ, дәрес биргән хәҙрәттәребеҙ – йәштәр быуынынан. Сөнки уларҙың, оло быуындан айырмалы рәүештә, динде өйрәнергә мөмкинлектәре күберәк. Ололарҙың йәш сағы дин тыйылған заманда ауырыраҡ шарттарҙа үтте. Шулай ҙа өлкәндәрҙең дини белем алырға мөмкинлеге бар. Дини белем биреү ҡала һәм район үҙәктәре мәсеттәрендә ойошторолған. Уларҙа квалификация үткән уҡытыусылар белем бирә.– Быуындар күсәгилешлеге тибеҙ. Исламда булыусы йәштәр менән ололар араһында бәйләнеш һаҡланамы?– Оло быуындың туплаған белеме беҙҙең өсөн бик мөһим. Сөнки динде белеү менән генә эш бөтмәй, тәжрибә лә талап ителә. Шуға ла белем алып ҡайтҡан һәм, мәҫәлән, имам итеп тәғәйенләнгән йәш кешегә өлкәндәр ярҙам итә, йәғни ниндәйҙер эш башлауҙа аҡыл-тәжрибәгә таянған оло быуын һәр саҡ терәк булып тора. Йәш кеше үҙ сиратында ололар янында йөрөй, үҙе лә дәрес бирә, шул рәүешле остазынан күп нәмәгә өйрәнә.– Бөгөн ике яҡлы күренешкә шаһит булырға мөмкин: йәштәр араһында күңеле менән дингә тартылып та, ышаныстары етмәү арҡаһындамы баҙнат итмәүселәр һәм ололар араһында ваҡыт етмәгәнлеккә һылтанып намаҙ уҡыуҙы һуҙып килгәндәр бар.– Ысынлап та, ҡайһы бер кеше, эшемдән киткәс, машина алғас, хаҡлы ялға сыҡҡас мәсеткә йөрөй башлармын, ти. Әммә әҙәм ҡасан вафат булырын белмәй. Үҙебеҙ шаһит, күп кенә йәштәр китеп бара донъянан...Беҙ был донъяла күпме йәшәребеҙҙе белмәйбеҙ. Бәлки, үлемебеҙ беҙҙе ишек артында, йәки юлға сыҡҡанда көтөп торалыр. Шуның өсөн һәр ваҡыт Аллаһы Тәғәлә менән күрешергә әҙер булырға тейешбеҙ. Был – һинең тәнең һәм йәнең таҙа булыуы, ғөсөллө булыуың. Шуға ла “өлкәнәйгәс, намаҙға баҫырмын” тигән уй шайтан ҡотҡоһонан ҡотолмайса хәл ителмәҫ.Әгәр ҙә, һеҙ әйткәнсә, йәштәр араһында икеләнеп йөрөүселәр булһа, ниндәйҙер кәңәш-ярҙам һорарға теләйҙәр икән, улар беҙгә килә ала. Диниә назаратының йәштәр бүлеге эшләй, улар өсөн төрлө спорт, ҡатын-ҡыҙҙар, танышыу клубтары һәм ғилми йүнәлештәге ойошмалар етерлек. Ололарға килгәндә, өлкән йәштәгеләр менән шулай уҡ Башҡортостан мосолмандарының Диниә назаратында ойошма эшләй. Республикабыҙҙың абруйлы 12 аҡһаҡалы ингән президиум бар. Кәңәшле ил тарҡалмаҫ, ти халыҡ, оло быуын һәм йәштәр менән бергәлек һәм бәйләнеш булдырылған.– Йәш быуынға өлгө булыр, ихтирамға лайыҡ инәй-бабайҙар һәм өләсәй-олатайҙарға, йыйындарҙы йәмләүсе, өгөт-нәсихәт бирер, аҡыл-зиһен өләшер ағинәй һәм аҡһаҡалдарға Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө уңайынан ниндәй теләктәрегеҙ булыр?– Илебеҙҙәге бар аҡһаҡалдарыбыҙҙы һәм ағинәйҙәребеҙҙе оло байрамдары уңайынан ҡотлайым. Аң-ғилем менән бергә таҙа күңел, аҡыл теүәллеге, яҡты зиһен, иҫәнлек-һаулыҡта, балаларығыҙ, яҡындар-туғандар рәхмәтендә, күрше-күлән, халыҡ ихтирамында, күңел тыныслығында, иманда булыуҙарын теләйем. Һәм йәштәргә мөрәжәғәт итәм: өлкәндәргә иғтибарлы булып хәлдәрен белешеп, ярҙам ҡулы һуҙып торайыҡ һәм һәр ваҡыт уларҙың фатихаһында булайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23824-ksh-orap-fatihalar-alyp.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/ba82b01c5aa30ea3c7ecd5e9bd9f1a8d073dca1962d9fe708b97e35a1a8e59fc.json | [
"– Оло быуын һәм ғилемгә ынтылыш, оло быуын һәм дин... Ошо хаҡта нимә әйтә алаһығыҙ?– Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм барыбыҙға өлкәндәрҙе хөрмәт итергә һәм балаларҙы яратырға ҡушты. Беҙ, йәштәргә, оло быуын һәр саҡ үрнәк булып тора. Борон-борондан халҡыбыҙ ниндәйҙер эш башлағанда өлкәндәр фекеренә ҡолаҡ ... |
[] | 2016-09-26 21:24:56+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сәйәсәт менән хайуандар ҙа шөғөлләнә икән. Кешеләр башы етмәүҙән уларға мөрәжәғәт итәме, әллә хайуандар хәленә төшә башланыҡмы – аңламаҫһың... Сәйәсәт менән хайуандар ҙа шөғөлләнә икән. Ке | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23746-hayuandar-a-thetk-yntyla.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547136_sobaka.jpg | ru | null | Хайуандар ҙа тәхеткә ынтыла... | null | null | bashgazet.ru | Бына, мәҫәлән, Герцог ҡушаматлы 9 йәшлек пиреней эте Миннесота штатының (АҠШ) ҙур булмаған Корморант биҫтәһендә өсөнсө тапҡыр мэр вазифаһына һайланған. Күрәһең, эт алып барған сәйәсәттән ундағы халыҡ ҡәнәғәт, сөнки һуңғы һайлауҙа Герцог дәғүәселәрен күпкә уҙып, ышаныслы еңеү яулай.Америкала эттәрҙән бесәйҙәр ҙә ҡалышмай. Аляскалағы Талкитна ҡаласығында Стабс тигән бесәй почетлы мэр булып тора. Бер нисә йыл элек ул эттән талана һәм даны тағы ла киңерәк тарала. Был “аҡыллы” бесәйҙең “Facebook” социаль селтәрендә 35 мең “дуҫы” бар. Әле “сәйәсмән” бесәйгә – 19 йәш. Ҡарт булыуына ҡарамаҫтан, “эштәрен” еренә еткереп башҡара икән.Эт менән бесәйҙән кәзәләр ҙә ҡалышмаҫҡа тырыша. 1980 йылда Техас штатының Лахитас ҡалаһы мэры вазифаһына көрәш кеше менән кәзә араһында бара. Тәүге һайлау кампанияһында кеше еңһә, икенсеһендә кәзә өҫкә сығып, “тәхеткә” ултыра.Клей Генри ҡушаматлы кәзәнең ғаиләһе сәйәси династия булараҡ билдәле. Уның Клей Генри II тигән “улы” ла мэр була, ләкин әлеге көндә мэр вазифаһын биләгән Клей Генри III ҡушаматлы “улы”нан һөҙөп үлтерелә.Америка хайуандары мэр вазифаһы менән генә мөрхәтһенмәй, президент “тәхете”нә лә дәғүә итә. Мәҫәлән, Чикагоның демократтар партияһы президентлыҡҡа кандидат итеп Пигасус ҡушаматлы сусҡаны күрһәтә. Әммә сусҡаның “сәйәси” ғүмере оҙон булмай. Беренсе пресс-конференцияла “кандидат” менән таныштырыу барған мәлдә сусҡа менән бер нисә кешене ҡулға алалар. Һуңыраҡ кешеләрҙе иреккә сығаралар, ә Пигасустың яҙмышы билдәһеҙ булып ҡала. Имеш-мимештәргә ҡарағанда, бер полиция хеҙмәткәренең өҫтәленә ятҡан тиҙәр. Хәйер, юғары вазифаға ынтылып маташҡанда баштарҙың китеүе сер түгел инде...Шулай ҙа, ниндәй генә ҡурҡыныс янаһа ла, эттәр тыйылып ҡалырға теләмәй: Кентукки штатының Рэббит Хэш ҡалаһы мэры Люси Лу ҡушаматлы кәнтәй АҠШ президенты вазифаһына ынтыла. Уның лозунгыһы ла бар: “Һеҙҙең өмөтөгөҙҙө аҡларлыҡ кәнтәй!”Ярай, эт – эт инде, ә бына бүреләрҙең власҡа дәғүә итеүе бер аҙ шомландырып ҡуя. Улай тиһәң, кеше битлеге кейеп, урын биләгән “бүреләр” әҙме ни?! Әйтәйек, Колорадо штатындағы Дивайт ҡалаһының мэр вазифаһын Шунка тигән бүре биләй. Шулай ҙа юғары вазифаларҙа “бүреләр” ултырмаһын ине.Ғөмүмән, АҠШ-та ғына түгел, Европаның ҡайһы бер илдәрендә хайуандарҙы төрлө вазифаларға тәҡдим итеп, һайлауҙар үткәрелеп тора. Юғары урындан бер хайуан да баш тартмай икән... Хайуандар кешенән үрнәк аламы, әллә кешеләр хайуанданмы? | http://bashgazet.ru/politika/23746-hayuandar-a-thetk-yntyla.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/0e7975cafa3abbf268805e8fe8c07fcb9f6928787c075c9f08a60a00417035d0.json | [
"Бына, мәҫәлән, Герцог ҡушаматлы 9 йәшлек пиреней эте Миннесота штатының (АҠШ) ҙур булмаған Корморант биҫтәһендә өсөнсө тапҡыр мэр вазифаһына һайланған. Күрәһең, эт алып барған сәйәсәттән ундағы халыҡ ҡәнәғәт, сөнки һуңғы һайлауҙа Герцог дәғүәселәрен күпкә уҙып, ышаныслы еңеү яулай.Америкала эттәрҙән бесәйҙәр ҙә ҡ... |
[] | 2016-09-20 01:29:23+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Әйләнә микән көлгә? Атыла ла һ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23673-taylyu-aramysheva-lp-usha-oshtar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474285178_8-1-tansylu-karamysheva.jpg | ru | null | Таңһылыу ҠАРАМЫШЕВА Өҙөлөп һүҙ ҡуша ҡоштар | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23673-taylyu-aramysheva-lp-usha-oshtar.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/e0d6996aec81eba0dd9c68ed45b1c1b2b81855b6f5ba18f107041a925e4b3f1b.json | [
"Таңһылыу ҠАРАМЫШЕВА Өҙөлөп һүҙ ҡуша ҡоштар",
"Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Әйләнә микән көлгә? Атыла ла һ"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:06+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Ялҡау — сәбәбен, булдыҡлы мөмкинлеген таба” тигән халыҡ һүҙҙәре нәҡ эшҡыуар Эльмир Хәбибов тураһындалыр ул. Юғары белемле белгес бынан бер нисә йыл элек район ауыл хужалығы идаралығындағы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23818-klt-tupray-udyryshly.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154636_elmir-habibov.jpg | ru | null | Кәлтәү тупрағы уңдырышлы | null | null | bashgazet.ru | Башҡа йүнәлештәрҙә үҙен бер ни тиклем һынағандан һуң йәшелсә үҫтереү тармағын һайлай һәм йылытма (теплица) төҙөү өсөн ҡуртымға ер ала. Беренсе йыл уңыш ул көткәнсә булмай: Тәтешле тупрағын ҡыяр ниңәлер бик үҙһенмәй. Уйлаған һәр ниәтен аҙағына еткерергә өйрәнгән егет эшен Кәлтәү ауылына күсерергә ҡарар итә һәм баштан-аяҡ хәстәрҙәргә сума. Хәҙер ул 17 сутый ерҙә миҙгеленә 20 тоннанан ашыу юғары сифатлы ҡыяр үҫтерә. Был тәмле һәм һутлы йәшелсә менән, тыуған төйәгенән тыш, күрше Балтас районы һәм Пермь крайының Көйәҙе ҡасабаһы сауҙа нөктәләрен тәьмин итә. Сит-ят тарафтарҙан килтерелгән һәм тәме яғынан бер ҙә маҡтарлыҡ булмағандарға ҡарағанда Эльмир үҫтергән ҡыярҙы бар ерҙә теләп алалар.– Алдағы йылдарҙа йәшелсә ултыртыуҙы иртәрәк башларға ниәтләйем, – ти Эльмир Радмир улы. – Халыҡтың, бигерәк тә теплицалары булмағандарҙың, үҙ йәшелсәһе етешкәнсе, уларҙы яңы ғына йыйылған ҡыяр менән тәьмин итергә тейешбеҙ.Теплицала йәшелсә үҫтереүселәр Гөлфиә Ҡәнәфина менән Алевтина Вәлинурова тырышып хеҙмәт һала: улар үҫентеләрҙе өҙлөкһөҙ ҡарап тәрбиәләй, өлгөргән ҡыярҙарҙы йыйып, һатыуға әҙерләй.Эльмир үҙе лә көноҙоно ошонда. Эшҡыуарҙың шулай уҡ помидор үҫтереүгә ныҡлап тотоноу планы ла бар.Уңған йүнселдең эш йүнәлештәре бөгөн йәшелсәселек менән генә сикләнмәй. Ул малсылыҡҡа ла ҡолас киреп тотонған: урындағы иҫке ферманы рәткә килтереп, ике тиҫтә баштан артығыраҡ һыйырҙан торған көтөү туплаған, тоҡом үгеҙе лә алған. Киләсәктә мал һанын арттырырға ниәтләй.Эльмир Хәбибовтың тағы 150 гектар һөрөнтө ере бар. Был майҙанда ул тәү сиратта мал аҙығы, шулай уҡ иген культуралары үҫтерергә йыйына.Бер нисә йыл элек яңы эш башлаған фермер, конкурста ҡатнашып, махсус дәүләт программаһы буйынса бер миллион 400 мең һумлыҡ грант алған.– Эшләргә теләге булған кешегә Хөкүмәт ярҙам итә, – ти Эльмир Хәбибов. – Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмаҫҡа кәрәк һәм, әлбиттә, бер башлағас, тырышлыҡ һалыр кәрәк. Шунда ғына бар пландарың тормошҡа ашасаҡ.Йәш эшҡыуарҙың матур уй-ниәттәре бихисап. Ныҡышмалылыҡ һәм маҡсатҡа ынтылыш та етәрлек үҙендә. Шуға ла уның уңыштарға өлгәшәсәгенә шик юҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23818-klt-tupray-udyryshly.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8cb47e3308793f0256e239300229bf975f97e4362bae2a29895e103136168984.json | [
"Башҡа йүнәлештәрҙә үҙен бер ни тиклем һынағандан һуң йәшелсә үҫтереү тармағын һайлай һәм йылытма (теплица) төҙөү өсөн ҡуртымға ер ала. Беренсе йыл уңыш ул көткәнсә булмай: Тәтешле тупрағын ҡыяр ниңәлер бик үҙһенмәй. Уйлаған һәр ниәтен аҙағына еткерергә өйрәнгән егет эшен Кәлтәү ауылына күсерергә ҡарар итә һәм ба... |
[] | 2016-09-26 21:58:43+00:00 | null | null | Әхәт Әбдрәхимов етәкселегендәге илле биш йыллыҡ тарихы булған “Ағиҙел” балалар ял һәм һауыҡтырыу лагерында быйыл өс йөҙҙән ашыу бала ял итте. Әбйәлил районынан, Стәрлетамаҡтан, Өфөнән, Бөрйә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html.json | http://bashgazet.ru/belem/23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html | ru | null | Хужалар ниндәй - хужалығы шундай | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/belem/23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/b1313a3657102e3c8eb0b3cf52afd03cc498b950f17113a276acfc7149a5d45d.json | [
"Хужалар ниндәй - хужалығы шундай",
"Әхәт Әбдрәхимов етәкселегендәге илле биш йыллыҡ тарихы булған “Ағиҙел” балалар ял һәм һауыҡтырыу лагерында быйыл өс йөҙҙән ашыу бала ял итте. Әбйәлил районынан, Стәрлетамаҡтан, Өфөнән, Бөрйә"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Хаҡ әйтем. “Салауат Юлаев” командаһының Силәбегә сәфәре ошоно иҫбатланы. Беҙҙең ҡапҡаға голдарҙы тик элекке юлаевсылар индерҙе... Хаҡ әйтем. “Салауат Юлаев” командаһының Силәбегә сәфәре ошон | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23682-asty-asyuy-yaman.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289417_43e24ba4d3430ac8.jpg | ru | null | Астың асыуы яман | null | null | bashgazet.ru | Ни хәл итәһең, хоккейсының яҙмышы шундай: уйнаған клубын алмаштыра, бер ҡаланан икенсеһенә күсеп йөрөй. Ҡайһы берҙә етәкселек менән матур ғына хушлаша, бәғзе бер мәлдәрҙә – бигүк татыу түгел. Бындай хәлдә элекке командаңа теш ҡайрамайынса булмайҙыр ул...Бына Силәбелә лә төрлө ваҡытта Өфө командаһында уйнаған хоккейсылар беҙгә аяҡ салды. Иҫәпте шундай яҡташтарыбыҙҙың береһе Александр Панков асты. Ярай әле күпселектә юлаевсы Денис Куляш уны тигеҙләүгә өлгәште. Артабан былтыр ҙур ғауға менән беҙҙән киткән Кирилл Кольцов хужаларҙы алға сығарҙы. 2:1 – әллә ни хәүефле иҫәп түгел дә кеүек... Әгәр ҙә алдағы 38 секунд эсендә ҡапҡабыҙға йәнә ике шайба инмәһә... Тиҫтә йылдан ашыуыраҡ элек “Салауат Юлаев”та ҡанат нығытҡан Максим Якуценя һәм әлеге лә баяғы Панков тырышлығы менән “Трактор” байтаҡҡа алға сығып китте. Йә, баҫтырып ет инде хәҙер... Ысынлап та, Игорь Макаровтың бер голы уйында һынылыш тыуҙырманы. 4:2 иҫәбенә еңелдек.Матчтан һуң баш тренерыбыҙ Игорь Захаркин: “Беҙ һаман да элекке хәтирәләр менән йәшәйбеҙ. Хоккей донъяһы хәҙер ныҡ үҙгәрҙе, ә беҙ бөтәһе лә еңел генә булыр тип уйлайбыҙ”, – тине. Эйе, командабыҙҙың чемпион булған ваҡыттары үтте. Ул уңыштарҙы онотоп, ең һыҙғанып яңы үрҙәргә ынтылырға ине лә бит. Бәлки, бының өсөн тағы ла ҡырҡ йыл ваҡыт кәрәк булыр әле... | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23682-asty-asyuy-yaman.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f4776bd6dee2a5d4a78d520462f53b06f32cda77d5f41c8062cf83a98f934015.json | [
"Ни хәл итәһең, хоккейсының яҙмышы шундай: уйнаған клубын алмаштыра, бер ҡаланан икенсеһенә күсеп йөрөй. Ҡайһы берҙә етәкселек менән матур ғына хушлаша, бәғзе бер мәлдәрҙә – бигүк татыу түгел. Бындай хәлдә элекке командаңа теш ҡайрамайынса булмайҙыр ул...Бына Силәбелә лә төрлө ваҡытта Өфө командаһында уйнаған хокке... |
[] | 2016-09-16 13:27:08+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Заман ағышында революцияға тиклемге осорҙағы милли әҙәбиәтебеҙҙең шәхестәрен барлағанда Сафуан Яҡшығоловтың исемен телгә алыу бушҡа түгел. Әле булһа халҡыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады өйрәнеп | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23631-ayl-ziend-btmlek-ilem.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941867_11-1.jpg | ru | null | Аҡыл-зиһендә - бөтмәҫлек ғилем | null | null | bashgazet.ru | Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты экспедицияһы сафында йөрөгәндә күп мәғлүмәтте Миәкәлә Илсеғол ауылынан хаҡлы ялдағы уҡытыусылар Әлфирә Ниғмәтуллина, Факия Илекәева апайҙарҙан тупланыҡ. Юл ыңғайы Әбйәлил районынан килен булып төшкән Ғәшүрә апай беҙҙе ауыл китапханаһындағы музейға әйҙәп, урындағы халыҡтың ярҙамы һәм үҙенең тырышлығы менән йыйылған материалдар, Мең ырыуының шәжәрә ағасы (юлдаш, туҡай, һарт, маҙан, йүкә, кәзән, бәкер аралары) менән таныштырҙы.Иғтибарҙы йәлеп иткән икенсе әйбер сығышы менән ошо яҡтарҙан булған (Яңы Илсеғол – бөткән ауыл) Сафуан Яҡшығоловтың латинса яҙылған ҡулъяҙма көндәлектәре һәм эстәлектәре әле булһа тулыһынса асыҡланмаған иҫке төрки ҡулъяҙмалар һәм боронғо китаптар булғандыр. Был боронғо яҙмалар уларҙы өйрәнгән махсус белгестәр өсөн бай сығанаҡ була алыр ине, моғайын. Ғәшүрә апай үҙе лә ҡулъяҙма һәм китаптарҙың эстәлеген аңларға тырышып ҡараған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең арала уларҙы уҡый алған кеше табылманы. Яҙмаларҙы фотоға төшөрөп алдыҡ, улар тупланған башҡа мәғлүмәттәр менән бергә ғилми архивҡа тапшырыласаҡ. Экспедициянан ҡайтҡас, фотоматериалдарҙың береһен Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана хеҙмәткәре Павел Сергеевич Прожировҡа күрһәттем. Шуныһы ҡыҙыҡ: фотоға төшөрөлгән иҫке китаптың 1900 йылда Санкт-Петербургта сыҡҡан һәм Нәҡшбәндиә суфыйсылыҡ тәриҡәте буйынса мәҙрәсә шәкерттәренә тәғәйенләнгән файҙалы мәғлүмәттәр, доғалар йыйынтығы булыуы асыҡланды. Тарихтан билдәле булыуынса, мәҙрәсә шәкерттәре өсөн яҙылған бындай китаптар XVIII-XIX быуаттарҙа Урта Азиянан сауҙагәр-каруандар, ғилем эстәп йөрөгәндәр, дәрүиштәр, хаж ҡылыусылар тарафынан мәҙрәсәләргә алып ҡайтыла һәм үҙ сиратында ҡулдан күсерелеп таратыла. Беҙ ҡулға алған был китап та, һуңғараҡ осорҙа илдә нәшер ителеп, мәҙрәсәләргә ебәрелгән, ҡанлы революция осорон кисереп, кемдеңдер һандыҡ төбөндә һаҡланған изге ҡомартҡы булғандыр, моғайын.Күп осраҡта юғары уҡыу йорттары студенттарының ғилми эштәрендә бер үк темалар яҡтыртыла һәм улар ике тамсы һыуҙай бер-береһен ҡабатлай. Өйрәнелмәгән өлкәне һайларға баҙнат итеүселәр бик аҙ. Ниңәлер дүрт-биш йыл уҡыу дәүерендә яҙылған ғилми эштәр ҡайтанан ҡаралып, үҙгәртелеп баҫыуға, ғәҙәти ҡағыҙ буяуға ғына ҡайтып ҡала. Ниңә беҙгә телебеҙ менән бергә әҙәбиәтебеҙҙе, тормош һәм ижадына тулыһынса байҡау яһалмаған шәхестәребеҙҙең үҙенсәлекле ижадын ҡайтанан асҡан сығанаҡтарҙы яҡшылап өйрәнмәҫкә? Бөгөн милли әҙәбиәтебеҙ йөҙө тип әйткәндә, әҙәбиәт менән бергә әҙәби фәндең үҫешен, юғарыраҡ талаптар ҡуйып, үткәндәрҙә бер үҙгәрешһеҙ ҡала килгән ижади әҫәрҙәрҙең фәнни яҡтан тикшерелеүен һыҙыҡ өҫтөнә алырға кәрәк түгелме?..Илсеғол китапханаһынан сығып ары юлланабыҙ.Ирәндеккәй тауы бигерәк бейек,Тора-тора мендем башына,Кемдәр генә ғашиҡ, ай, булмаған,Сәлимәкәй ҡаралау ҡашыңа...тигән һүҙҙәр яңғырай күңелдә. Башҡорт халыҡ йыры “Сәлимәкәй”ҙе һәм “Йәшел нараттар” тигән йырҙы йырлап ишеттергән Нурия апай Шәрипованы ейән-ейәнсәрҙәре, бүләсәре менән бергә Нарыҫтау ауылындағы йортонда тап иттек. Ниндәйҙер бер халыҡсан моң, үҙенсәлек менән башҡарылды йырҙар, им-томдарҙы, һынамыш-юрамыштарҙы, “Йәшерәм яулыҡ”, “Наза” уйындарын да иҫенә төшөрҙө апай. Ырым-ышаныуҙарға бәйле һәр нәмәнең эйәһе булыуын, Хызыр Ильястың барлығын аңлатты ул. Мәҫәлән, өй эйәһе бала тыуыуы, һыйыр быҙаулауы тураһында еткерә, аҙбар эйәһе мал менән шаяра, һыу эйәһе яҡшы кешегә балыҡ булып, яман кешегә йылан булып күренә, тау-таштың эйәһе лә була икән.Шуныһы ҡыуаныслы: элек ҡартинәйҙәре әйткәндәрҙең барыһын да ейәнсәрҙәре аҡыл-зиһененә һеңдергән. Уларҙың арпа, сөйәл сыҡҡанда, тел боҙолғанда, күҙ тейгәндә әйткән им-томдарын, ай күргәндә әйтер һамаҡтарын, ырым-ышаныуҙарҙы (тупһаға ултырма, өйҙә һыҙғырма – яманға була), “Айҙағы ҡыҙ” (“Зөһрә ҡыҙ”) әкиәтен, халыҡ уйындарын яҡшы белеүе һоҡландыра. Бына бит ул ейән-ейәнсәрҙәр бәхете – өләсәйҙәр тәрбиәһе менән бала күңеленә һеңдерелгән аҡыл-зиһен күркәмлеге. Халыҡтың ауыҙ-тел ижадын һаҡлаған өләсәй, олатай тәрбиә мәктәбенең булыуы бөгөн дә ҙур әһәмиәткә эйә.Ошо уҡ ауылдан өй болдоронда улын көтөп ултырған Фәүзиә Искәндәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнованың һөйләгәндәрен тыңлайбыҙ: “…Йәш саҡта сөгөлдөр баҫыуында эшләнек. Балаларымды ҡәйнәм ҡараны. Бала бер айлыҡ булғас, беҙҙе сөгөлдөргә ҡыуалар. Йәйәү йөрөйбөҙ, тауҙы аша төшөп, ҡайтып сәй эсеп, бала имеҙәбеҙ ҙә тағы китәбеҙ. Һике өҫтөндәге боҫмаҡҡа бәйләйбеҙ ҙә китәбеҙ, элек шулай булды... Ҡәйнәм телдән үҙе бик шәп ине, тиҫбеһен тартып, мөнәжәттәр әйтеп ултыра торғайны, беҙ кереп-сығып йөрөйбөҙ, ул әйткәндәр ҡолаҡҡа салынып ҡала. Мин хәҙер 82 йәштәмен. Ҡәйнәмдән ишеткәндәрҙе үҙем уҡып ултырам, балам, башҡа ошо йәштә беҙгә нимә кәрәк...” Ҡәйнәһенән отоп алғандарын барланы:Ата хаҡын белдеңме, инә хаҡынбелдеңме,Күрше күңелен күрҙеңме, күрше хәленбелдеңме,Этеп, гүргә ҡуйырҙар, ҡыр(ы)ҡ аҙымерҙәр киткәс,Яуабыңды һорарҙар,тигәс, ошоға яуап бирәләр:Раббым – Аллам тиһәмсе, динем –Ислам тиһәмсе,Пәйғәмбәрем Мөхәммәткә яуап бирәбелһәмсе.Аллаһ, Аллаһ, тигән саҡта гүрем эсеяҡтырһын,Собханаллаһ, тигән саҡта ожмахишеге асылһын.Эй, Хоҙайым, йәннәт бир,йәннәтеңдән урын бир,Әҙер тәҙрә төбөнән урын бир,Кәүһәр йылғаларынан һыуһын бир.Оло быуындың күбеһе йәш саҡтарында үҙҙәренең совхозда, оҙон көн буйына сөгөлдөр баҫыуында эшләүҙәрен иҫкә ала. Бәләкәй балалары булған ҡатын-ҡыҙҙар ҙа сөгөлдөргә сыға, ауырлы йөрөгәндәр, эштән һуң ҡайтып бала таба торғайнылар тип һөйләй апай-ағинәйҙәр. Ошоға бәйле ҡыҙыҡ хәлдәр ҙә иҫтәренә төшә. Нарыҫтауҙан Миңһылыу ағинәй: “Ҡәйнәм йәше лә тулмаған балаһын сәңгелдәккә һалып, баҫыуҙа эшләп йөрөгән, ялға туҡтағанда имеҙеп китер булған. Бер саҡ шулай, ҡояш байығас, эш бөтөп, арып-талып ҡайтырға сығалар. Ҡайтҡас, иптәше баланың ҡайҙалығын һорай икән. Иҫенә төшөп, баҫыу янында сәңгелдәктә йоҡлап ҡалған балаһын барып алғандар”, – тип хәтерләй. Унан ағинәй халыҡ йырҙарын йырлап, бәләкәй балаларға әйтелгән теләк, һамаҡтарҙы ла иҫенә төшөрҙө: “Яҙ көнө бәләкәй балаға ҡоштар тәпәй алып килһен, көҙ көнө ҡоштар тәпәй ҡалдырып китһен, тип теләйҙәр, ә ир баланы һикерткәндә,Һикертегеҙ, һикертегеҙҺикертегеҙ ыланды*.Һикһән ике йыл йәшәһен дә,Йөҙөм-еләк ашаһын,тип әйтә торғайнылар”.Эпостар, бәйеттәр, уйын ҡоралдары тураһында һорағас, Ғирфан ағай: “Алпамыша”, “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу”, “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпостарын беҙ үҫкән ваҡытта һөйләнеләр. “Саҡ-Суҡ” бәйетен әсәйем һөйләп, йырлап та ебәрә торғайны. Беҙҙә элек ҡумыҙ, тағы аулаҡ өйҙәрҙә шаярып, ҡабаҡ (Миәкә районының икенсе ауылдарында тараҡ уйнау тип әйтәләр) уйнанылар. Ҡабаҡ уйнау тигәнем, сүс тарай торған ҙур тараҡҡа, ҡағыҙ ҡуйып, өрһәң, үҙенсәлекле генә көй сыға. Ҡурайҙа элек бөтөнләйе менән уйнаманылар, ул Бөрйән яҡтарынан килгән уйын ҡоралы, бөрйән ырыуыныҡылар уйнай торғайны”, – тип яуап бирҙе.Башҡа кешеләрҙән дә бәйеттәр тураһында һорағас, инәйемдең, ҡартинәйем белә торғайны, тип әйтеүен йыш ишетергә тура килде. “Саҡ-Суҡ” бәйетен ололарҙың иҫтәренә төшөрә алмауы, ул бәйеттәрҙе беҙҙән ололар йә боронораҡ әйтә торғайнылар тиеүҙәре борсоуға һалды, әлбиттә.Шулай ҙа Нарыҫтауҙан Ямаҡаевтарҙың күркәм йортона инеп, “Саҡ-Суҡ” бәйетен яҙып алдыҡ, башҡа бай мәғлүмәттәр ҙә тупланыҡ. Ҡыҙыу эш мәлендә, әлбиттә, кеше өйҙә тормай, йорт хужаһы яҡындағы бесәнлегенән ҡайтҡансы, Юлай ағайҙың ҡатыны Менәүәрә апай инәһенән отоп алған бәйетте йырлап ишеттерҙе:Бисмиллаһир-рахман-рахим,тип башлайҙар.Мәҙрәсәләрҙә быяла ишек,Саҡ менән Суҡтың тауышын ишет.Әнкәй ҡарғаны, әткәй белмәне,Беҙҙең киткәнде бер кем күрмәне...Үҙ һөйләштәренә хас һүҙҙәр менән, үҙенсәлекле итеп башҡарылды бәйет. Тимәк, урындағыларҙың хәтерендә ныҡ һаҡланмаһа ла, бәйеткә бәйле Саҡ-Суҡтың исеме әле булһа халыҡ телендә йәшәй.Юлай ағайҙың башҡорт-ҡаҙаҡ мөнәсәбәттәрен, Миәкә районының ауылдар тарихын, заманында ошо төбәккә күсерелгән башҡа халыҡтар тураһында һөйләгәндәре үҙе бер китапҡа торошло. “...Беҙҙең башҡорттар башҡа милләттән ҡыҙ алһа алған, тик үҙ ҡыҙҙарын бүтән халыҡҡа бирмәгән. Нәҫел дауам итеүгә һәм һаҡлауға ныҡ иғтибар иткәндәр...” Был матур йоланы үҙбилдәләнештәренә ихтирамлы ҡәрҙәш ҡаҙаҡ халҡында әле лә осратырға мөмкин.Ямаҡаевтар күпләп мал, умарта тота. Яңы ғына килен төшөрөп, туй ҙа үткәреп ебәргәндәр. Туй йолаларына бәйле “кейәү ойоғо”, “кейәү келәте” тигән төшөнсәләрҙе ишетергә тура килде. Килен бүләгенән Менәүәрә апай беҙгә лә өлөш сығарҙы.Туй, ғаилә ҡороуға ҡағылышлы үҙенсәлекле йола ла булған был яҡтарҙа. “Минең ҡартатайым 16 йәшендә 12 йәшлек ҡартинәйемде бүрек менән бәреп алған, – тип һөйләй Күл-Ҡаран ауылынан Маһира апай. – Йәше еткән ҡыҙҙарҙы арҡалары менән бер һыҙыҡҡа баҫтырғандар ҙа бүрек бәргәндәр. Бүрек аяғына тейеп, ҡыҙ сүкмәһә, кейәүгә бирергә әҙер тип һаналған. Олатайым ҡартинәйемде “бүрек менән бәреп алған кәләшем бит ул” тип гел шаярта торғайны”. Бүреккә мылтыҡтан аттырып, кейәү буласаҡ егеттең мәргәнлеген һынағандарын ишеткәнем бар, ә бүрек бәреп ҡыҙ алыу ошо яҡтарға хас боронғо йолаларҙың береһе булыуы мөмкин.Ғәҙәттә, ауылға исемде шәхес бирә, йә ауылға шәхестең исемен ҡушалар. Ауыл атамаларының килеп сығышы менән дә ҡыҙыҡһынабыҙ. Илсеғол ауылының барлыҡҡа килеүен XV-XVI быуаттар арауығына һәм, бер вариант буйынса, старшина Илсеғол Таймасов исеменә бәйләйҙәр. Нарыҫтауҙар үҙ атамаларын бөйөк шәхестәр ерләнгән Нарыҫ тауына ла, бик боронғо замандарҙа нарҫ-норҫ итеп йүгергән боландар менән дә бәйләй. Йәнле һөйләштә халыҡ Күл, Ҡаран ауылдары тип һөйләй. Шулай ҙа атамаларҙа Ҡунҡаҫ исеме ҡулланылыуы үҙенсәлекле. Тарихтан башҡорт халҡының Ҡонҡаҫ исемле сәсәне булыуы билдәле.Ошо ауылдарҙың исеменә бәйле Түләк Ғирфанов үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты: “Элекке заманда Ҡунҡаҫ тигән ауыл булған. Ҡунҡаҫтан ун ауыл: Алдар, Балғазы (Әлшәй районы), Күл-Ҡунҡаҫ, Ҡаран-Ҡунҡаҫ, Бикҡол, 2-се Миәкәбаш, Сәтәй-Бөрйән (һуңынан Сәтәй тигән бөрйән ырыуы кешеһе үҙ исемен биреп ҡалдыра), Әбеш, Илсеғол ауылының яртыһы, Яңы Ҡунҡаҫ (бөткән ауыл) таралған. Ҡунҡаҫ күле лә бар. Салауат яуы заманында яугирҙәрҙе яуға әйҙәгән Ҡонҡаҫ исемле сәсән булған. Ҡунҡаҫ (Ҡонҡаҫ) атамаһының башҡа райондарҙа осрамауын иҫәпкә алып, мин был Ҡонҡаҫ сәсән беҙҙең яҡтың кешеһе булманымы икән, тип уйлайым”. Шулай ҙа халыҡ араһында Ҡонҡаҫ сәсән тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт биреүсе булманы. Кем ул Ҡонҡаҫ? Бәлки, гәзит уҡыусылар араһында ошо сәсәнебеҙ хаҡында белеүселәр барҙыр.Аҡыл-зиһендә – бөтмәҫлек ғилем, тип юҡҡа әйтмәгәндер халыҡ. Йыйған сығанаҡтарҙан күренеүенсә, халыҡ араһында ауыҙ-тел ижадын яҡшы белгән оло быуын кешеләре күп. Ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар күберәк таҡмаҡтарҙы, халыҡ йырҙарын, һынамыш-юрамыштарҙы, әкиәттәрҙе, Нарыҫтау итәгендәге Изге шишмә-Зыяратлы ҡойо-Сәхәбәләр шишмәһенә бәйле күреп белгәндәрен бәйән итте, бәйет-мөнәжәттәрҙе, им-том серҙәрен белеүселәр бар. Ғилми эҙләнеүҙәребеҙҙең башы булған Башҡортостандың Миәкә, Дәүләкән райондары ерлегендә яҙып алынған “Заятүләк менән Һыуһылыу”, “Иҙеүкәй менән Мораҙым” халыҡ эпостары тексына ҡағылышлы мәғлүмәттәр булманы. Информанттарҙың был юҫыҡта хәҙер инде баҡыйлыҡҡа күскән оло быуындарҙың белеүе мөмкин ине тиеүе бер аҙ үкенесле. Шулай ҙа “Иҙеүкәй менән Мораҙым” тарихи эпосына бәйле риүәйәттәрҙе кеше белә, Иҙеүкәй батырҙың тарихи эҙҙәрен һаҡлаған Нарыҫтау итәгендә ҡәберлек барлығын да әйттеләр.Ауылдарҙағы халыҡтан аҡыл-зиһен хазиналарын йыйып, торған еребеҙгә ҡайтыу юлында мәж килеп үткән көнгә анализ яһайбыҙ. Күпме яңылыҡ, халыҡ хәтерендә һаҡланған ижад өлгөләре, халыҡ аҡылы! Телдән-телгә күсә килгән хәтирәләр йомғағындағы аҫыл ептәр ул халыҡ хәтере. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23631-ayl-ziend-btmlek-ilem.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6dc7b9445c1860c3eb209c951b8c7763602f37524356697045c5a08f36ad3aa7.json | [
"Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты экспедицияһы сафында йөрөгәндә күп мәғлүмәтте Миәкәлә Илсеғол ауылынан хаҡлы ялдағы уҡытыусылар Әлфирә Ниғмәтуллина, Факия Илекәева апайҙарҙан тупланыҡ. Юл ыңғайы Әбйәлил районынан килен булып төшкән Ғәшүрә апай беҙҙе ауыл китапханаһындағ... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.